Cao-Wasstraat Openbare Bibliotheken - Kennisbank sociale innovatie

Verslag en evaluatie van het wasstraat proces bij
Cao-Wasstraat
Openbare Bibliotheken
Een initiatief van:

Cao-Wasstraat Openbare Bibliotheken
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
In de maanden maart en april 2010 doorliepen de sociale partners in de sector Openbare
Bibliotheken gedurende drie bijeenkomsten een Cao-Wasstraat traject van het Nederlands Centrum
voor Sociale Innovatie (NCSI). Het doel van de Cao-Wasstraat is om te komen tot innovatie van de
cao met name als het gaat om het proces, de inhoud en de impact van cao afspraken. Om dit te
bereiken wordt in de Cao-Wasstraat vooral gezocht naar wat partijen bindt in plaats van uit te gaan
van wat hen verdeelt. In de sector Openbare Bibliotheken is dit als volgt aangepakt:
1 ste bijeenkomst: kennismaking, keuze onderwerpen en belemmeringen
Tijdens de eerste bijeenkomst maakten de deelnemers op informele wijze kennis met elkaar. Een
belangrijk doel was om los te komen van de traditionele onderhandelingsituatie om zo in een veilige
omgeving met elkaar aan het werk te gaan.
Het tweede deel van de bijeenkomst is besteed aan het vaststellen van de onderwerpen waarop
sociale partners hun ambities willen formuleren en uitwerken. We hebben daarbij ook gekeken naar
het type cao dat men nastreeft. Vragen als: Wil men veel regelruimte geven aan individuele
werkgevers en werknemers of juist niet? Op welke onderwerpen zou de cao zich moeten
concentreren? , zijn daarbij aan de orde gekomen.
Als afsluiting van de eerste bijeenkomst hebben we geïnventariseerd wat mogelijke belemmeringen
zijn om de ambities te realiseren. Daarbij is in dit geval vooral gekeken naar de respectievelijke
achterbannen.
2 de bijeenkomst: gluren bij de buren
Met de onderwerpen en ambities als basis hebben deelnemers en begeleiders gezocht naar
voorbeelden binnen en buiten de sector die als inspiratie kunnen dienen voor de uitwerking. We zijn
op zoek gegaan naar de “ideale afspraak”. Dit is een afspraak die in de ogen van de deelnemers recht
doet aan de ambitie en binnen 1 à 2 cao-periodes haalbaar zou moeten zijn.
De “ideale afspraak” vormde de basis om op zoek te gaan naar belemmeringen die in de weg staan
om deze ideale afspraak ook concreet te maken.
3 de bijeenkomst: op weg naar een afspraak?
Op basis van de resultaten van de eerste tweebijeenkomsten hebben de begeleiders van de Cao-
Wasstraat een schets gemaakt van mogelijk haalbare afspraken. Op basis van deze schets hebben
sociale partners gezocht naar elementen waar men het over eens is en waarover niet. Hiermee heeft
men een deel van de agenda van het cao overleg vast kunnen stellen.
2

Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Tot slot is stilgestaan bij de manier waarop de gedeelde ambities met de verschillende achterbannen
kunnen worden gecommuniceerd. Betrokkenheid en participatie waren hierbij belangrijke aspecten.
In dit rapport treft u op hoofdlijnen de resultaten aan van de drie bijeenkomsten . Wij hebben de
Cao-Wasstraat met heel veel plezier met de deelnemers doorlopen en hebben bewondering voor de
open wijze waarop sociale partners met elkaar hebben gecommuniceerd en ideeën hebben gedeeld.
Naar onze mening is de basis gelegd voor een innovatieve cao in de sector Openbare Bibliotheken.
De Cao-Wasstraat Openbare Bibliotheken werd begeleid door:
Henk Strating
Wilco Brinkman
Willemijn Brouwer
Willemien van Helden
3

Sessie 1
9 maart 2010
Poelgeest, Oegstgeest
Programma sessie 1
Deel 1: 14.00 – 15.00 introductie keuze onderwerp
Deel 2: 15.30 – 16.30 visie cao van de toekomst
Deel 3: 17.00 – 18.00 visie op uitdiepen onderwerpen
Deel 1
Onderwerpkeuze
- Sociaal plan
- Werktijdenregeling
Deel 2
Hoe ziet de ideale cao eruit?
Inhoud
- functiegebouw eruit
- salaris voor X-aantal medewerkers ongeacht werktijd 24-uur-scan
- goed uitlegbaar richting werkgevers en werknemers
- scholing is normaal ook buiten werktijd
- rol achterban beter regelen
- doorstromen bevorderen
- cao die snelle veranderingen mogelijk maakt
- directie functies weer in cao
- geen landelijke cao
- meer keuze uitbreiden
- minimale cao
- sociaal fonds
- meerjarig
- meer zeggenschap en regie
- betaalbaar
- rechten en plichten
Document
- minder ambtelijke taal
- herhaalde wettelijke regels eruit
- strakker geformuleerd
- kort en bondig
- imago
- niks
- heldere en duidelijk cao
- meer zorgen dat.... i.p.v. zorgen voor
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
4

- uitvoerbaar
- kruimelzaken eruit,
- minimum en standaard
Toekomst
- toekomstgericht
- cao 2.0
- waarin scholing centraal staat
- uitgangspunt is het beste met elkaar voor hebben
Visie
- initiatiefrijk
- flexibel
- creatief
- ruimte voor eigen invulling met respect voor elkaar
Doelgroep
- PSO is niet alle bibliotheken
- belang kleine spelers
- cao met meer draagvlak
- schaalbaar passend voor omvang onderneming
Imago
- voorbeeld cao
- zorg voor jezelf
- cao dunner, meer decentrale afspraken
- cao waar werkgever en werknemer trots op zijn
- cao alle bibliotheken niet te veel input van de grote bibliotheken
- je bent het waard
- initiatiefrijk
- betere rechtspositie
- gaan voor kwaliteit en kennis
- doen wat je afspreekt
Hoe overleggen
- geen „vecht‟ overleg
- niet over ons maar met ons
- niet alleen rechten en plichten maar ook ruimte voor de „geest‟
Samenvattend:
- groepen werknemers roosteren
- cao 2.0 per persoon en budget
- leg de verantwoordelijkheid bij individuele werknemer en werkgever
- raamwerk vaststellen waarbinnen de arbeidsverhoudingen vrij zijn
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
5

Daarbij is de conclusie voor het document:
- kort en bondig
- helder en duidelijk
- strak geformuleerd
- niet alles volledig dichtgeregeld
Inhoud
- salaris
- scholing
- mogelijkheden
- rol van de achterban
- dus verantwoordelijkheid en ruimte voor maatwerk
Deel 3
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Doelgroep van de werknemers: waar zit volgens de werkgevers het probleem?
- Werknemers zijn behoudend voor vernieuwing à niet allemaal maar degene die het zijn hebben
het voor het zeggen
- Werknemers hebben moeite met veranderingen à heeft deels te maken met de eigenschappen
van de werknemers
- Werknemers hebben een gebrek aan lef
- Werknemers houden vast aan verworven rechten
- Werknemers kijken naar eigen belang
- Werknemers hebben vaak kleine baantjes (parttime) à weinig betrokkenheid à weinig interesse
voor medezeggenschap
- Werknemers zijn afgeleerd verantwoordelijkheid te nemen op de werkvloer
- Werknemers hebben een gedateerd beeld van een bibliotheek à bibliotheek is tegenwoordig een
dienst
- Werknemers hebben een eenzijdig competentieprofiel (zelfde soort mensen uit de belbin test)
- Te weinig diversiteit in de achterban
Reactie van de werknemers:
- Werkgevers hebben niet voldoende gesproken met werknemers over
veranderingen/moderniseringen
- Een groep werknemers kan/wil niet mee met vernieuwingen
- In de bonden zitten te veel „oude‟ werknemers
- Wat doet de werkgever aan scholing? Er zijn maar weinig groei mogelijkheden en ontslag is „not
done‟ bij disfunctioneren
Doelgroep van de werkgevers: waar zitten volgens de werknemers het probleem?
- Groot verschil in de professionaliteit van de werkgevers waardoor aan andere voorwaarden moet
worden voldaan:
- Grote en kleine werkgevers
- Omstandigheden van de werkgevers:
- Politieke aansturing en beperkte speelruimte
- Te maken met subsidieverstrekkers
- Financieel draagvlak
- Niet houden aan de afspraken
6

- Kosten stijgingen
- Krabbelen aan positie van de werkgever à verlies zeggenschap
- Slechte communicatie met de werknemers
- Geen mensgerichte leiderschapstijl
- De werkgever denkt serieus dat hij/zij goed bezig is
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Reactie van de werkgevers:
- Politiek legt bezuinigingen op die direct worden naar personeel i.p.v. collectief meer gekoppeld
aan ander biebs.
- Werkgever heeft ook competenties nodig, niet alleen budget
- De werkgever is onbekend met doel van de afspraak à v.b. een functioneringsgesprek moet
professioneler worden
7

Sessie 2
22 maart 2010
Karel V, Utrecht
Programma sessie 2
Deel 1: 10.00 – 10.30 introductie en terugblik sessie 1
Deel 2: 10.30 – 11.30 visie op sociaal plan
Deel 3: 12.00 – 13.00 visie op werktijden
Deel 4: 13.00 – 14.00 lunch en discussie (verwerkt in deel 2 en 3)
Deel 2
SOCIAAL PLAN
Ideaal
- Flexibel voor beide partijen: keuzemogelijkheden
- Professioneel: herplaatsingen
- Lokaal: zo individueel mogelijk
Belemmeringen
- Diversiteit in professionaliteit van werkgevers.
- Kleine contracten en daarbij weerstand.
Oplossingen
- Herplaatsingen niet alleen doen bij reorganisaties
- Goede werknemers zijn leidend
- Communiceren goede voorbeelden
Deel 3
WERKTIJDEN
Ideaal
- Randvoorwaarden door werkgever
- Medezeggenschap voor werknemer
- Flexibiliteit van beide partijen
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Belemmeringen
- Bij werktijden gaat het om de verantwoordelijkheid van het roosteren. Er kunnen vanuit
werkgevers- of werknemerskant aanleiding zijn om een stap te zetten richting zelfroosteren.
- Het kan zijn dat werknemers meer invloed willen hebben op het rooster, werkgevers kunnen
dan angstig worden want dat zou misschien betekenen dat ze meer mensen aan het werk
moeten hebben terwijl er geen werk is.
8

Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
- Het kan zijn dat de werkgevers bij de klant een eis zien en daarom over willen gaan tot
zelfroosteren, werknemers kunnen dan angstig worden want dat zou misschien betekenen dat
ze op zondag moeten werken.
- De baan is parttime en vaak de tweede baan van een huishouden, daarmee is de baan volgend
en niet leidend in het huishouden: mensen zien de baan ook echt als tweede baan. Het gebeurt
bijvoorbeeld in de kappersbranche dat werknemers hun baan opzeggen als er een verandering
plaats vindt die niet past bij de eerste baan van het huishouden. Dat kan bij de bibliotheken ook
gebeuren.
Oplossingen
- Er kunnen geen diensten open blijven bij een goed afsprakenstelsel:
- Onpopulaire diensten ondervangen:
- Tijd nemen om verandering tot stand te laten komen:
9

Sessie 3
14 april 2010
La Vie, Utrecht
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Programma sessie 3
1. Korte terugblik naar sessie 1 én 2 en verwachtingen van deze sessie
2. Werktijden en Sociaal plan. Bespreken van punten uit voorstellen waar men wel en niet mee eens
is
3. Communicatie met achterban
4. Korte evaluatie wasstraat
Deel 2
Werktijden en Sociaal plan
In twee gemengde groepen zijn de voorstellen van de Werktijden en het Sociaal plan besproken. Er is
een onderscheid gemaakt tussen punten waar de partijen het wel met elkaar eens over zijn, en de
punten waar zij het niet met elkaar eens zijn, of nog niet met elkaar eens zijn.
10

Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
Deel 3
Communicatie met achterban
In dit deel werd de communicatie met de achterban besproken. Communicatie met de achterban
behelst voor een groot gedeelte participatie van de achterband. In twee groepen werd door middel van
een collage getracht een boodschap over te brengen. De andere groep werd uitgenodigd hierop te
reageren. Een belangrijke constatering bleek dat als er ruimte over bleef in de collage, het publiek
meer geneigd was mee te denken en zich er eigenaar van te voelen (“Ik kan er nog wat aan
toevoegen”). Hieronder zijn de twee collages te zien.
11

Foto 1: Sociaal plan
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
12

Foto 2: Werktijden
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
13

Deel 4
Evaluatie
De wasstraat werd afgesloten met een korte evaluatie.
Enkele opmerkingen op de vragen:
- Wat vonden jullie van de wasstraat?
- Heeft het geholpen?
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
14

Evaluatie Cao-Wasstraat Openbare Bibliotheken
1. Beginsituatie
Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
De Werkgeversorganisatie Openbare Bibliotheken (WOB) onderhandelen samen met Abvakabo FNV
(waarin ook vertegenwoordigers van het LAC-OB), CNV Dienstenbond en vertegenwoordigers van het
LAK over de cao van de openbare bibliotheken. Onder deze cao vallen grote bibliotheken, kleine
bibliotheken en pso‟s (advies).
2. Wat was je doel? Wat waren je verwachtingen?
Relatie met eigen achterban versterken. Als onderhandelingspartners durfden we wel te vernieuwen
maar dan kregen we de achterban tegen ons. Standaard was dat we ideeen ophaalden bij de leden,
onze visie formuleerden en bediscussieerden met het bestuur en dan afgebrand werden door onze
leden. We wilden naar een nieuw proces en betere communicatie.
Inhoudelijk waren we met de cao-onderhandelingen in een impasse geraakt rond thema‟s als sociaal
plan, werktijden en hoe om te gaan met vrijwilligers. De neiging was alles dichttimmeren maar we
beseften ons dat we daar niet verder in zouden komen als partijen.
Toen ik (Paul Buskers, WOB) van de wasstraat hoorde heb ik meteen Hanan (Yagoubi, Abvakabo)
benaderd en wij waren er snel uit dat we mee wilden doen.
3. Wat heeft het opgeleverd? Wat ga je anders doen?
We hebben geleerd gesprekken over arbeidsvoorwaarden als een proces te zien waarin je vooral de
regie moet leggen bij de mensen die er mee moeten werken. Niet alles dicht willen timmeren maar
ruimte geven aan elkaar.
Onze relatie als cao-onderhandelaars is versterkt. We begonnen aan de wasstraat met een nieuw
team omdat het bestuur van de WOB net vernieuwd was en we kenden elkaar nog niet goed. De
Wasstraat heeft meteen de goede toon gezet en ervoor gezorgd dat we niet meteen aan het
onderhandelen slaan maar zoeken naar wat ons verbindt. Dat merkten we meteen in de caoonderhandelingen
die we na de wasstraat weer hebben opgepakt en die inmiddels een akkoord
hebben opgeleverd. Deels gingen we daar wel weer „ouderwets‟ onderhandelen maar juist bij lastige
thema‟s hadden we er veel aan om juist vanuit samenwerking tot de beste oplossing te komen. Het
blijft natuurlijk spannend of dat niet teveel afhangt van personen, eigenlijk zou je iedere nieuwe groep
hier weer in mee moeten nemen.
Concreet heeft de wasstraat overeenstemming opgeleverd voor een sociaal plan en een
werktijdenregeling die ruimte laten voor maatwerkafspraken op decentraal niveau. Daarbij moesten de
werkgevers wat water bij de wijn doen v.w.b. het maken van afspraken over werktijden en werknemers
v.w.b. een niet geheel dichtgetimmerd sociaal plan maar dat is dankzij de wasstraat wel gelukt.
Ook hebben we de achterban nu beter meegenomen. Nog tijdens de onderhandelingen hebben we
gezamenlijk als partijen een communique uitgedaan naar onze achterbannen over de voortgang, dat
was behoorlijk revolutionair. Verder hebben nu zowel WOB als vakbonden een andere rol opgepakt in
het vervolg. We laten de bibliotheken meer zelf het initiatief nemen en kruipen daarmee meer in de rol
van adviseurs van onze achterban.
15

Cao-Wasstraat openbare bibliotheken
4. Wat was nieuw/ anders dan in normaal overleg tussen sociale partners?
Vooral de nadruk op ruimte geven i.p.v. alles dichtregelen. Verder het gegeven dat wij echt niet
mochten onderhandelen tijdens de sessies. Dat verplichtte ons op een andere manier te
communiceren. En het feit dat we nu intensief de achterban hebben meegenomen, voorheen
communiceerden we slecht.
5. Wat vond je goed aan de vorm van de wasstraat?
- De opbouw van de sessies was goed, vooral omdat we elkaar nog niet zo goed kenden. Je
bouwde eerst een relatie en een gezamenlijke visie op en dook daarna pas in de inhoud.
- De nadruk op communicatie met de achterban, in de eerste sessie moesten we elkaars
achterban typeren. De andere partij mocht pas na afloop van de analyse reageren en dan bleek
dat ze het eigenlijk best eens waren en alleen nog wat aanvullingen hadden
- Het verbod op onderhandelen. Je leerde „ja, en..‟ zeggen i.p.v. „nee. mits‟ met als gevolg dat je
samen iets opbouwde i.p.v. elkaar afbrak
- Gluren bij de buren: sterke input van de adviseurs over hoe je óók tegen een sociaal plan of
tegen werktijden kunt aankijken.
6. Wat vond je minder goed?
- Niet alle werkvormen spraken aan, het moet wel functioneel blijven.
- De vraag is of de opbouw van de sessies ook zo werkt bij partijen die elkaar al goed kennen en
vastgeroest zijn in een oude vorm van onderhandelen. Er moet wel een wil zijn om dit met elkaar
aan te gaan, dus moet er al een open houding zijn
7. Wat zijn je tips voor anderen die met een wasstraat aan de slag gaan?
We kunnen iedereen aanraden om ermee aan de slag te gaan, het helpt je als cao-onderhandelaars
echt vooruit. Tips zijn:
- Zorg voor een sterke gedeelde basis en een duidelijk akkoord van beide partijen om met de
wasstraat in zee te gaan
- Het kan goed werken om na de wasstraat meteen je cao-onderhandelingen voort te zetten. Dan
zit je er nog goed in en gaat het proces een stuk soepel. Bovendien kun je dan meteen concrete
stappen zetten om je ideeën uit de wasstraat te borgen
- Doordat de OR-en ook aangesloten waren, draag je eraan bij dat zij vanuit
werknemersperspectief ook mede invulling kunnen geven aan vervolgstappen
- Het werkt goed om niet vooraf al de thema‟s te benoemen maar dit ook vanuit de partijen zelf te
laten komen in de eerste sessie.
Paul Busker (WOB), Henk Strating, Wilco Brinkman, Willemien van Helden (adviseurs wasstraat)
16