special maart 2012.pub - GGZ Oost Brabant

Special Maart 2012
Magazine voor en door cliënten van GGZ Oost Brabant

Inhoud sopgave 2
Voorwoord 3
Contact gewenst ?! 4
Mensen met psychische problemen 6
Feiten GGZ Oost Brabant 9
Ouderenzorg
Niemand weet wat partners 10
Vergeetachtigheid komt niet altijd 12
Feiten Ouderenzorg 13
Genieten van al die mooie verhalen 13
FACT en bemoeizorg
Feiten FACT 14
Met je poten in de modder 15
In mijn huis ben ik nu weer de baas 16
Sociaal psychiatrisch verpleegkundige 18
Feiten bemoeizorg 19
Cliënt van intensieve afdeling 19
Klinische afdeling
Een gesloten afdeling 20
De kliniek vraagt inventiviteit en 23
Feiten de kliniek 24
INHOUD
2
Kinder en Jeugd GGZ
Feiten Kinder en Jeugd GGZ 24
Hadden ze het maar eerder 25
Oscar Boerboom 26
Kinderen hebben nog een toekomst 28
Volwassenenzorg
Ik had niet door dat ik ziek was 29
Feiten Centra v. Psychisch Herstel 31
Eerst de gaten in de boot dichten 32
Ernstige zorgen over bezuinigingen 33
Feiten volwassenenzorg 33
Cliëntenparticipatie ervaringsdes-
kundigheid
Soms zie ik het anders 34
Feiten medezeggenschap 36
We konden samen 37
De week van de psychiatrie 38
Colofon 39

Beste lezer,
Voor u ligt de speciale uitgave van het
Cliëntenblad de Horizon. Ik wil deze
editie openen met een parabel.
Er was eens een boer die met zijn zoon
op weg was naar de markt om zijn ezel
te verkopen. Hij had het dier in de krui-
wagen gezet zodat hij niet moe en
uitgeput op de markt aan zou komen.
Zo duwden vader en zoon de kruiwagen
VOORWOORD
langs de weg voort. Toen de mensen dat
zagen riepen ze: "Die man is gek! Wie
heeft ooit gezien dat iemand een ezel
naar de markt brengt in een kruiwagen?"
De arme boer raakte van streek, want
hoe verder hij kwam hoe harder er werd
geroepen en hoe meer de mensen over
hem roddelden.
Ze kwamen langs de smid die spottend
riep: "Wil je misschien beslagen worden?
Je doet toch het werk dat de ezel
behoort te doen?" De boer hield stil,
tilde zijn ezel uit de kruiwagen en klom
op zijn rug, terwijl zijn zoontje hem
3
lopend volgde. Maar dat maakte de
zaak nog erger.
Drie vrouwen die van de markt terug-
kwamen begonnen te roepen: "Wat
ben jij gemeen! Zo'n grote lomperd als
jij gaat op een ezeltje rijden terwijl
je kleine zoon achter je aan moet
lopen! Schaam je je niet?"
De mensen schreeuwden de ene
belediging na de andere en scholden
de ongelukkige boer uit tot hij van de
ezel af sprong. Hij wist even niet wat
hij moest doen. "Pfff! Ik had nooit
gedacht dat het zo moeilijk zou zijn
een ezel naar de markt te brengen,"
mompelde hij.
Toen tilde hij zijn kleine jongen op de
ezel en bleef zelf achter het dier
lopen. Deze keer begonnen een
heleboel mannen te protesteren.
"Moet je dat zien! Zo'n kereltje prins-
heerlijk op de ezel terwijl zijn oude,
vermoeide vader ernaast kan lopen!
Schande!" Opnieuw hielden vader en
zoon stil. Hoe ter wereld konden ze
(Vervolg op pagina 4)

(Vervolg van pagina 3) mensen ervan vinden!"
het voor elkaar krijgen dat de
mensen hun mond hielden? Wel,
tenslotte klommen ze allebei op de
ezel.
"Wat een harteloos stelletje!" riepen
de voorbijgangers. "Twee ruiters op
zo'n kleine ezel!" Maar nu had de
boer schoon genoeg van alle opmer-
kingen. “Van nu af aan doe ik de din-
gen op mijn manier en het kan me
geen klap meer schelen wat andere
mensen ervan vinden!"
De parabel leert ons dat hoe dingen
CONTACT GEWENST?!
De GGZ Oost Brabant wil graag
laten zien wat er allemaal achter
haar deuren gebeurt. Aan de ene
kant zijn er veel mensen in Neder-
land die niet altijd een duidelijk
beeld hebben van de geestelijke
gezondheidszorg. Aan de andere
kant maakt een op de vier Neder-
landers er tijdens zijn leven ge-
bruik van. Daar wordt niet altijd
4
De parabel leert ons dat hoe dingen
ook gebeuren er altijd wel iemand zal
zijn die daarop kritiek kan hebben.
In gewenste contacten gaat het om
afstemming. Afstemming tussen cliënt
en hulpverlener. In de artikelenserie
leest u hoe deze afstemming verloopt
en hoe ieder zijn eigen rol heeft. In-
drukwekkende verhalen van cliënten
en hulpverleners die een kijkje van
binnenuit op de GGZ geeft.
Ik wens u veel leesplezier en stof tot
nadenken.
Jan-Anton van der Mooren,
is dus interessant èn relevant om
die deuren van de GGZ wat meer
open te zetten.
In een artikelenreeks heeft het
Brabants Dagblad verschillende
kanten van de GGZ belicht. In de
edities Oss en Veghel kwamen
zeven weken lang cliënten,
naasten en medewerkers van de

naasten en medewerkers van de
GGZ Oost Brabant aan het woord.
Ze vertelden aan journaliste Kitty
Schaap over hun leven, over hun
ervaringen en over hun werk. Zij
schreef er vervolgens mooie, soms
ook kritische, en indrukwekkende
verhalen over.
We vinden het heel erg de moeite
waard om meer mensen deze
verhalen te laten lezen. Daarom
verschijnen ze gebundeld in ons
cliëntenmagazine de Horizon.
Deze speciale uitgave verschijnt
tijdens de Week van de Psychiatrie
2012, met als thema "Contact
gewenst?!" Contact is een van de
belangrijkste aspecten van waar-
devolle zorg. Tijdens de Week van
de Psychiatrie wordt aandacht
gevraagd voor allerlei vormen van
contact. De medewerkers van de
GGZ Oost Brabant laten in de
artikelen zien dat ze met veel
passie en deskundigheid samen
met de cliënt de nodige verbete-
ringen kunnen realiseren.
5
De openhartige interviews in deze
special passen daarom in mijn
ogen perfect bij dit thema. Ze
kunnen helpen om met elkaar in
alle openheid in gesprek te gaan
over ervaringen in de geestelijke
gezondheidszorg. Reacties op deze
special zijn dan ook van harte wel-
kom via de redactie.
De serie in de krant is tot stand
gekomen dankzij de prettige sa-
menwerking met redactiechef
Joris Roes en journaliste Kitty
Schaap van het Brabants Dagblad.
De geïnterviewde cliënten, fami-
lieleden en medewerkers ben ik
zeer erkentelijk voor hun mede-
werking. Chapeau!
Jos van Mulken, directeur
GGZ Oost Brabant

Mensen met psychiatrische problemen
in hun eigen kracht zetten
Er gaat geen dag voorbij, of de psy-
chiatrie is ergens in het nieuws. Niet
altijd positief.
En dat is jammer, want de instellin-
gen voor geestelijke gezondheidszorg
doen hun uiterste best om kwalitatief
hoogwaardige zorg te bieden; de GGZ
Oost Brabant bijvoorbeeld. Toch
weten maar weinig mensen wat er
achter de muren gebeurt. Ronnie
van Diemen, voorzitter van de raad
van Bestuur, en Jos van Mulken,
directeur Oss en Uden/Veghel, heb-
ben daar geen vrede mee. Ze willen
meer bekendheid geven aan het werk
van ‘hun’ GGZ.
“Wij helpen mensen met ernstige
psychische problemen,” vertelt Van
Mulken. “Met de nadruk op mensen.
Iedereen willen we hier met respect
behandelen.” Van Diemen vult hem
aan. “Dat kunnen we dankzij onze
ruim tweeduizend medewerkers met
hart voor hun werk: met enthousias-
me, warmte en betrokkenheid. Kijk,
6
op zulke bevlogen hulpverleners zijn
we trots. Je kunt dat alleen maar
bereiken als alle disciplines
samenwerken. Daar zijn we goed in.
De cliënt vraagt een totaalaanbod,
het is niet alleen maar een kwestie
van pillen. We willen hem of haar
ondersteunen om zelf weer de regie
te krijgen. Met de familie en naas-
ten.”
Van Mulken vergelijkt de medewer-
kers met gidsen in een landschap.
“Als gids moet je op de hoogte zijn
hoe het landschap in elkaar zit, weten
waar je tegenaan kunt lopen. Hoe ga
je je leven op zo’n aandoening inrich-
ten? En hoe zet je iemand met psychi-
atrische problemen in zijn eigen
kracht?”
Een mooi voorbeeld van goede zorg
vindt hij de multidisciplinaire teams
die de wijken intrekken om daar zeer
kwetsbare mensen met complexe
psychische aandoeningen te kunnen
bereiken. “Op de plek waar de cliënt

woont ga je hulp bieden. In zijn ei-
gen omgeving, bij zijn familie. Op
een manier dat hij daar kan blijven,
en je hem niet hoeft op te nemen.
Dat kan alleen maar als je intensief
samenwerkt met politie, maatschap-
pelijk werk, verslavingszorg en ande-
re partners. We zijn er in Oss in 2009
bij wijze van proef mee begonnen.
Het bevalt zo goed, dat we deze
vorm van zorg ook elders aanbie-
den.” Van Diemen kan zich voorstel-
len dat een wijk van deze burgers
overlast ondervindt. “Men vergeet
vaak, dat het vooral de extremen
7
zijn die onacceptabel gedrag veroor-
zaken. Met het merendeel gaat het
met hulp gewoon goed. Er treedt te
snel stigmatisering op. En ik ontkom
niet aan het gevoel dat er tegen-
woordig een afglijdende schaal van
tolerantie is.”
Trots zijn de twee ook op het
basisaanbod. “Wij kunnen als enige
instelling in de hele regio een 7x24-
uurs crisisdienst aanbieden, indien
nodig opnames verzorgen. We heb-
ben onze poliklinieken, dag- en deel-
tijdbehandelingen voor kinderen,
Jos van Mulken en Ronnie van Diemen - foto Marc Bolsius
(Vervolg op pagina 8)

(Vervolg van pagina 7)
volwassenen en ouderen.” Ook nog
een tweetal grote instellingen,
Coudewater te Rosmalen en Huize
Padua te Boekel.
“Die oude tijd komt nooit meer terug.
In de toekomst geen klinieken meer
waar men de rest van het leven moet
wonen. Dat willen we voorkomen.
Door samenwerking met andere zorg
kan dat. En dat geldt ook voor de
groep ouderen, die snel groeit. Daar
heb je partners voor nodig zoals
Pantein, Brabant Zorg, de huisartsen
en ziekenhuis Bernhoven.”
Er is ook een specialistische GGZ. “We
hebben bijvoorbeeld afdelingen voor
mensen met eetstoornissen, autisme,
NAH ofwel Niet Aangeboren Hersen-
letsel, en psychiatrische patiënten
met een laag IQ.”
Toch is de GGZ er niet voor iedereen.
“We zijn er voor de complexe psychi-
atrische problematiek,” stelt Van
Mulken. “Huisartsen zijn bijvoorbeeld
goed in staat om lichte en matige
depressies zelf te behandelen.
Ingewikkelder problemen horen bij
8
ons thuis.” In alle leeftijdscategorie-
en: jeugd, volwassenen, ouderen.
Ongelukkigerwijs gaat de vergoeding
voor de jeugd de komende jaren
anders verlopen; niet meer door de
zorgverzekeraar, maar door de
gemeente. “Wij zouden dat voor al
onze cliënten gelijk willen houden.
Stel je voor dat je het aanbod voor
de jeugd-GGZ moet aanpassen aan
gemeentelijke prioriteiten. Er hoort
binnen de gezondheidszorg geen on-
derscheid te zijn.”
Nog een doorn in het oog: de bezuini-
gingen. “Die treffen de psychiatrie
onevenredig,” zegt Van Diemen fel.
“Iemand met psychische problemen
krijgt een eigen risico, en met een
lichamelijke ziekte niet. Dat is je
reinste discriminatie. Als je kanker
hebt, krijg je alles vergoed; krijg je
ten gevolge van diezelfde kanker een
depressie, dan geldt voor dat laatste
een eigen bijdrage van 200 euro per
jaar.” Het doet Van Mulken vrezen
dat de wijkteams onder druk komen
te staan. “Deze kwetsbare mensen
zullen afhaken als ze moeten
bijbetalen. Ze komen voor het me-
rendeel van een laag inkomen rond.

GGZ GGZ Oost Oost Brabant
Brabant
► GGZ Oost Brabant is een instelling voor geestelijke gezondheidszorg
► Zij levert zorg aan inwoners van oostelijk Noord-Brabant en de kop van
Noord-Limburg
► De doelgroep bestaat uit mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen,
-psychosociale problemen en/of psychogeriatrische stoornissen
► Er zijn vier regionale centra: Oss, Uden/Veghel, Boxmeer en Helmond
► Er zijn twee instellingsterreinen: Coudewater te Rosmalen en Huize Padua te
Boekel
► Ook zijn er twee Centra voor Psychisch Herstel te Rosmalen en Wijchen
► Er zijn verschillende woonvormen
► GGZ Ooost Brabant is gespecialiseerd in onder andere eetstoornissen,
Niet Aangeboren Hersenletsel, autisme en pyschiatrische aandoeningen van
ouderen
► De GGZ had in 2010 in totaal 17.008 patiënten in zorg
► Feitelijke bedden, inclusief onder andere beschermd wonen: 1058
► Aantal deeltijdbehandelingen 32.966
► Personeelsleden: 2250
► Bron cijfers : jaarverslag 2010
Dat zal betekenen dat ze de wijk weer
tot last zijn, en hulpverleners extra
werk bezorgen. Terug naar af dus.”
De GGZ krijgt vaak de suggestie om
zelf te bezuinigen door onroerend
goed te verkopen. “We moeten dan
maar een park of een monumentaal
gebouw verkopen.
Men vergeet dat dit in de huidige
economisch moeilijke tijd onmogelijk
9
is. Het is voorlopig een
beleidskwestie voor de komende tien,
twintig jaar,” aldus Van Diemen.
Toch blijft ze tevreden over de zorg die
GGZ Oost Brabant biedt. “We doen
waar we goed in zijn. Mijn familie zou
ik de zorg die we hier verschaffen gun-
nen. Dat is wel het beste bewijs.”

Ouderenzorg
Ouderenzorg
Ouderenzorg
Ouderenzorg
Niemand weet wat partners
doormaken
Het onbegrip van de omgeving is het
allerergst. Daar zijn de zes deelnemers
van de Osse groep voor partners van
jong dementeren het allemaal over
eens. “Geen sterveling weet wat wij
doormaken,” zegt er een. “Mensen
zien niets aan mijn man. Maar het is
moeilijker dan het omgaan met een
klein kind. Kinds zijn is vele malen
erger. Van een ouder iemand kun je
dat bovendien accepteren, van iemand
van zestig niet.”
Een ander valt haar bij. “Mijn man is
achterdochtig, is altijd bang dat ik het
over hem heb. Als ik telefoneer wil hij
weten met wie. Er over praten waar
hij bij is kan absoluut niet. Dat heeft
hij direct door. Dus als iemand in zijn
bijzijn vraagt hoe het gaat kan ik daar
geen antwoord op geven. Boeken over
alzheimer hoef ik niet te laten slinge-
ren, want hij leest nog alles.”
10
delijkse bijeenkomst. Samen met psy-
choloog Lonneke Arnold en sociaal
psychiatrisch verpleegkundige Marian
Latijnhouwers praten ze over het om-
gaan met een jong dementerende
partner. Proberen elkaar te steunen,
doen elkaar ideeën aan de hand. Die
soms werken. Maar jammer genoeg
niet altijd.
“Wat in de boeken staat, gaat over
mensen van tachtig. Doch het werkt
niet bij iemand van twintig jaar jon-
ger. Ik kan toch moeilijk nu al mijn
mans autosleutels afpakken als hij wil
gaan rijden? Dan wordt hij woedend.
Het is toevallig wel zijn auto. Pas
reed hij nog naar zijn werk. Toch
houd ik mijn hart vast. Eens moet zijn
sleutelbos achter slot en grendel. Je
bent tenslotte als de dood dat hij
brokken maakt.”
Maar wanneer? Latijnhouwers en Ar-
nold kunnen daar ook geen pasklaar
antwoord op geven. “Je kunt niet

antwoord op geven. “Je kunt niet
altijd alles voor zijn. Je weet niet
altijd wat er gebeuren kan. Het blijft
zoeken.”
Een van de deelneemsters draagt een
voorbeeld aan. “Ik had alvast nasi
gemaakt om na mijn werk op te war-
men. Kom ik thuis, heeft hij het eten
al opgezet en er lekker alleen van
gegeten. Er brandden nog twee pit-
ten, en van een derde stond het gas
open. Dat is natuurlijk levensgevaar-
lijk. Ik werk nog twee dagen in de
week. Doe verantwoordelijk werk. Ik
kan toch moeilijk zeggen dat ik niet
meer kom?”
Voor de meesten herkenbaar. Ze
hebben vaak nog banen, hobby’s,
vriendenkringen. Staan nog midden
in het leven. Zoals de zevenenzestig-
jarige Bert den Brok, de enige man in
de groep. Zijn vrouw Cis van vijfen-
zestig is al twee jaar opgenomen. De
andere partners wonen allemaal nog
thuis. “We deden ruim twee jaar
geleden nog van alles samen. Liepen
de Vierdaagse, fietsten veel. We zou-
den met E-bikes op pad gaan.”
11
Het is er niet meer van gekomen. In
twee maanden tijd escaleerde een al
begonnen dementie, in combinatie
met een andere hersenaandoening.
“Het ging zo snel, het was op het
laatst levensgevaarlijk. Ze liep mid-
den in de nacht de straat op. Toen
kon het niet meer. Ze vonden hier bij
de GGZ dat ik er echt alles aan ge-
daan had. Ze begrepen niet dat ik
het zo lang had volgehouden.”
De anderen zijn het er niet over eens
of een snelle opname erger is dan
een geleidelijke achteruitgang. “Ik
ben daar nog lang niet aan toe,” zegt
iemand. Den Brok vindt een langza-
me teruggang erger. “Nu is het meer
een voldongen feit.” Hij bezoekt zijn
vrouw dagelijks, ook al dringt het
steeds minder tot haar door. “Dat
kost me geen enkele moeite. We zijn
veertig jaar heel gelukkig getrouwd.”
Het hele verwerkingsproces heeft hij
al doorgemaakt. Inmiddels heeft hij
zijn leven weer opgepakt; is aan
nieuwe hobby’s begonnen, heeft een
andere woning. Cis komt daar nooit.
“Mijn nieuwe huis zegt haar niets. Er
zijn daar geen herinneringen. Aan
(Vervolg op pagina 12)

(Vervolg van pagina 11) Vergeetachtigheid Vergeetachtigheid komt komt niet
niet
altijd altijd voort voort uit uit dementie dementie of
of
deze nieuwe toekomst heeft zij jam- alzheimer
alzheimer
mer genoeg geen deel.”
Toch volgt hij nog steeds trouw de
groep. Daar kan hij anderen tot steun
zijn. Want tranen vloeien af en toe
rijkelijk. Een deelneemster vindt bij
haar kinderen tot nu toe geen begrip.
“Ze vinden dat het ons probleem is,
en dat we het gewoon samen moeten
oplossen. Dat is moeilijk, omdat ik
een beperking heb.”
Ze houdt het even niet droog. Geluk-
kig blijven er veel goede herinnerin-
gen. Die geven kracht. “Geloof me,
het is toch altijd zo’n goeie, lieve
mens geweest.”
“Mensen boven de zeventig zijn vaak
door de huisarts moeilijk te motiveren
om hierheen te komen", zegt social
geriater Daan Engelen. "Er is schaamte,
en ze herinneren zich vaak de ouder-
wetse klinieken. Het is daarom belang-
rijk dat we ze persoonlijk benaderen;
dat begint al bij de uitnodiging, die in
principe telefonisch plaatsvindt. Maar
ook het eerste bezoek is van groot
belang. Dat vormt de basis. Voor oude
mensen moet je veel tijd vrijmaken, en
je hebt soms geduld nodig. Klachten
uiten zich anders. Een geheugenpro-
bleem kan op een depressie berusten.
Of toch alzheimer zijn. Bovendien zijn
er bij ouderen vaak ook bijkomende
lichamelijke ziekten. Op een geheugen-
poli hoort ook een goed lichamelijk,
psychologisch en neurologisch onder-
zoek plaats te vinden, op indicatie met
MRI-scan. Gelukkig berust vergeetach-
tigheid niet altijd op dementie of
alzheimer. Van begin af aan moet er
goede voorlichting en begeleiding zijn.
Daarmee voorkom je soms toch later
een crisis of een opname.”

Ouderenzorg
Ouderenzorg
► GGZ Oost Brabant beschikt over een circuit Ouderenzorg
► Dat is bestemd voor mensen vanaf 55 jaar
► Men verricht er onderzoek en zorgt voor advies, behandeling en
begeleiding
► Het gaat om problemen zoals depressie, angst, verwardheid en
dementie
► Ook ingrijpende gebeurtenissen zoals verlies vallen er onder
► Er vinden gesprekken plaats, maar vaak ook lichamelijk-, neurologisch
en neuropsychologisch onderzoek
► Na onderzoek wordt samen met de cliënt een behandelplan opgesteld
► Behandeling kan bestaan uit gesprekstherapie, sociaal psychiatrische
begeleiding, of psychiatrisch intensieve thuiszorg (PIT)
► Ook is er medicatie mogelijk, en eventueel groepsbehandeling of
creatieve therapie
► Deeltijdbehandeling of klinische behandeling behoort ook tot de
mogelijkheden
Genieten Genieten van van al al die die die mooie
mooie
verhalen
verhalen
Je kunt ouderen niet allemaal over
één kam scheren. Het is een heel ge-
varieerde groep, volgens sociaal psy-
chiatrisch verpleegkundigen Rita van
Pinxteren en Marij de Jong. Samen
met creatief thearapeut Yvonne Dolk
willen ze wel een boekje open doen
over de Veghelse ouderenzorg.
13
Zo je daar van kunt spreken. “Dé ou-
derenzorg bestaat niet.” Dat heeft
volgens het stel een duidelijke reden:
“Je spreekt over een heel diverse
groep. De leeftijd varieert van 55 jaar
tot hoogbejaard. De helft heeft een
geheugenprobleem, de andere helft
bijvoorbeeld een angst- of stemmings-
stoornis, zoals een depressie. En er is
een restgroep die al veel jonger be-
(Vervolg op pagina 14)

(Vervolg van pagina 13)
kend was met een psychiatrische
stoornis, maar nu op leeftijd is.
Je kunt ze niet allemaal op dezelfde
manier benaderen. Dat maakt het
boeiend.”
Alle drie willen ze nooit iets anders
dan ouderenzorg. “Het is zulk leuk
werk, er is niets mooiers. Je mag
dichtbij komen, in hun leven zijn.
Genieten van hun levensverhalen.
Die allemaal anders zijn.”
Want er zijn vogels van diverse plui-
mage. “Echte Brabanders, die een
haast Van Gogh-achtige sfeer
beschrijven. Maar ook veel import,
via vliegbasis Volkel bijvoorbeeld.”
En de mondige bejaarden komen er
aan. “Vaak hoogopgeleide vrouwen,
die kritisch zijn en zelf de touwtjes
in handen willen houden. Ook als dat
echt niet meer lukt.”
Moeilijk is het als mensen klaar zijn
met hun leven. Dan maken ze de
balans op. “Meestal is het gewoon
leuk. We genieten van al die mooie
levensverhalen.”
14
Bemoeizorg Bemoeizorg Bemoeizorg Bemoeizorg en en en en FACT FACT
FACT FACT
FACT
FACT
► FACT is de afkorting van Functie
Assertive Community Treatment
► Het staat vrij vertaald voor het
verlenen van actieve zorg in de wijk.
► De basis is in de vorige eeuw in
Amerika gelegd en in Nederland verder
ontwikkeld
►FACT werkt met multidisciplinaire
teams
► Deze bestaan onder andere uit een
psychiater, psycholoog, verpleegkundige,
ervaringsdeskundige.
► Cliënten staan ingeschreven bij de
GGZ
► Men benadert de cliënt actief
► Zorgverlening vindt bij de cliënt thuis
plaats
► Er is nauwe samenwerking met de
crisisdienst
► Bij 70% is er sprakevan een
psychotische stoornis
► In Oss zijn er twee teams, Noord en
Zuid
► Er staan rond de 500 mensen in Oss bij
FACT ingeschreven, waarvan ongeveer 50
momenteel een zorgelijke ontwikkeling

Voor Hans van Uden, sociaal psychia-
trisch verpleegkundige en programma-
leider Langdurige Zorg, staat het als
een paal boven water dat FACT werkt.
“We zijn er hier in Oss in 2009 als
proef mee begonnen. Het is inmiddels
uitgebreid naar ons hele verspreidings-
gebied. Ook wetenschappelijk staat
het vast dat het effect heeft.” Hij
noemt een paar voorbeelden: “We
zien nu al aan de cijfers dat opnames
en plaatsingen in beschermde woon-
vormen gaan afnemen. En dat scheelt
naast leed ontzettend veel geld. Een
opname is nog altijd veel duurder dan
deze intensieve zorg.”
De bezuinigingen stemmen hem ook
zeer zorgelijk. “Dat geeft politie en
huisartsen straks opnieuw handen vol
werk, en de overlast in de wijken zal
weer stijgen.”
Met je poten in de
modder durven staan
Wat Van Uden betreft zijn er geen
15
grenzen aan FACT. “Kunnen we ie-
mand met wat extra maaltijden in
ons restaurant overtuigen om pillen
te nemen, dan zullen we dat niet
laten. Maar ook koken met cliënten,
in je vrije tijd even langs gaan
omdat ze hun telefoon niet
opnemen, of van mijn part je oude
wasdroger cadeau geven, het kan
allemaal.”
Wat voor mens moet je zijn om dit
werk goed te kunnen doen? “Met je
poten in de modder willen staan;
kunnen aanpakken. Er van houden
om verbindingen te leggen met de
cliënt en diens familie, maar ook met
instellingen: politie, Brabant Wonen,
Novadic. Geloven in de
eigen kracht van mensen. Veel
respect hebben. En wat misschien
wel het belangrijkste is; je moet van
bijzondere mensen houden.”

In mijn huis ben ik nu
weer de baas
Wie een ochtendje mee wil lopen met
FACT Oss kan niet om de ochtendver-
gadering heen. Klokslag 8.45 zitten
alle leden van team Functie Assertive
Community Treatment klaar voor de
cliëntenbespreking. Onder hen een
psychiater en een psycholoog, maar
ook sociaal psychiatrisch verpleegkun-
digen.
De uitgangspunten: de hulpverleners
volgen gezamenlijk actief hun klanten,
en verlenen thuis zorg op maat.
Het digitale bord is daarbij onmisbaar.
Vanochtend staan er negentien
mensen op, die reden geven tot zorg.
Allemaal met langdurige psychiatri-
sche aandoeningen, gecompliceerd
door factoren als zwakbegaafdheid,
schulden of fors misbruik van alcohol
en drugs. Er zijn vanochtend weer
signalen dat er zaken dreigen te
escaleren: ernstige overlast in de
buurt, dreigende uithuiszetting,
toenemende psychotische verschijnse-
len. Het team overlegt. Wat is de bes-
te benadering? Vervolgens verschijnen
16
de voorgenomen maatregelen over-
zichtelijk op het bord, met daarachter
de naam van het teamlid dat zo snel
mogelijk langs gaat.
Na de vergadering vertrekken we naar
Heesch. Verpleegkundige Anja van der
Bolt wil daar vandaag Leon bezoeken.
Er is een klein succesje te melden: het
team heeft hem weten te verleiden
om voor het eerst medicijnen te
gebruiken, in de hoop de last voor de
omgeving wat te beperken.
Leon (41) heeft gerekend op onze
komst; zich voor zijn doen netjes
aangekleed, zelfs koffie gezet. Alleen
het opruimen is nog niet helemaal
gelukt. “Ik ben een beetje een slod-
dervos,” verontschuldigt hij zich. “Hoe
gaat het nu met de medicijnen?”
vraagt Van der Bolt. “Ik merk er wei-
nig van. Ik dacht dat je er misschien
iets akeligs van zou kunnen krijgen.
Maar het blijkt nu dat dit niet zo is.”
En misschien voelt hij zich ook wel
(Vervolg op pagina 17)

eter. “Iets minder opgewonden
denk ik. Anders raak ik altijd in
paniek, als er bijvoorbeeld moeilijke
brieven komen. Van het stadhuis
ofzo, of over geld. Soms begrijp ik ze
niet.” “Dat mag je altijd aan ons
vragen,” adviseert Van der Bolt.
“Zullen we hier trouwens toch niet
een beetje opruimen?” Daar heeft hij
weinig oren naar. “Ik ben een
nieuwsfreak,” doelt hij op de stapels
kranten op de grond. “Bij coffeeshop
De Jungle krijg ik aan het eind van
de dag drie kranten. En bij de biblio-
17
theek haal ik de afgeschreven boe-
ken.” Zijn opleiding consumptieve
technieken heeft hij nooit
afgemaakt. Zijn vader overleed toen
hij acht was, en ook zijn broer stierf
jong. De kwetsbaarheid zit in de
familie.
“Het begon toen ik vast kwam te
zitten. Kleine inbraakjes hoor, niets
ergs. Daarna heb ik in de sociale
werkplaats gewerkt. Door omstandig-
heden daar weggemoeten. Daar was
iets fout gegaan, ook niets ernstigs.
Het is gelukkig lang geleden. En ik
Fillumena Bharos in haar eigen flatje. Vijfentwintig jaar woonde ze in
Huize Padua en in diverse beschermde woonvormen -foto Dolph Cantrijn

en eigenlijk wel een makkelijk per-
soon.” Van der Bolt vertelt hoe be-
zorgd ze is over de eigen bijdrage die
verplicht wordt. “Ik weet niet hoe hij
dat moet opbrengen.”
Fillumena Bharos is het paradepaard-
je van teamlid Richard Timmerman;
sinds drie maanden zit ze in een ei-
gen flatje. Vijfentwintig jaar lang
woonde ze in Huize Padua en in
diverse beschermde woonvormen.
“Ooit was ik helemaal doorgedraaid,”
vertelt ze. “De politie nam me mee.
Ik heb daar geen goed woord voor
over. Ze pakten mijn dochter af,
sleepten mij naar Huize Padua. Daar
bonden ze me vast, terwijl ik niets
deed.” Nu gaat het goed. “De meeste
dingen doe ik zelf: naar het gemeen-
tehuis, de sociale dienst.” En ze
kookt. “Onder het koken komen we
tot openhartige gesprekken,” vertelt
Timmerman. Mevrouw Bharos is heel
tevreden over de hulp, al denkt ze
toch wel dat ze het vooral aan God
te danken heeft: “Die waakt altijd
over mij. Andere mensen moeten
voortaan niet meer voor mij beslis-
sen; in mijn huis ben ik nu weer de
baas.”
18
Sociaal Sociaal psychiatrisch
psychiatrisch
verpleegkundige verpleegkundige Ellie Ellie Ellie Huberts
Huberts
uit uit Veghel
Veghel
“Ons Bemoeizorgteam gaat actief
op pad om cliënten te benaderen.
Het zijn meestal ernstige zorgmij-
ders, niet bij de GGZ ingeschreven.
Hoe we ze dan toch vinden? Via het
signaleringssysteem van de gemeen-
te, of uit de omgeving. Als het men-
sen zijn die voor overlast zorgen
zijn het vaak bekenden van politie,
huisarts of woningbouw. Eigenlijk is
zo’n signaleringsoverleg in strijd
met de privacy, maar de gemeenten
hebben een convenant om bij ern-
stige teloorgang te mogen ingrijpen.
We proberen bij cliënten binnen te
komen. Desnoods door middel van
shag of een geldbedrag. Uit ons
verleidingspotje. Zo proberen we
een ingang te vinden om toch hulp
te bieden. Het kan om psychotische
mensen gaan, verslaafden of sterk
vereenzaamden. Al houd je klanten
die niets willen; die brengen we in
beeld bij de crisisdienst, om later
alsnog in te grijpen. Het is mooi
werk, je weet nooit hoe het zal
gaan. We zijn echte volhouders.”

Bemoeizorg
Bemoeizorg
► De doelgroep bestaat uit extreme
zorgmijders. Ze staan niet ingeschre-
ven bij hulpverlening
► Meestal komen ze via signalerings-
overleg van de gemeente in beeld;
soms via huisarts of buren
► Aan het signaleringsoverleg nemen
naast Bemoeizorg diverse instanties
deel, zoals politie, huisartsen en
woningbouw
► Team Bemoeizorg bestaat uit een
psychiater, verslavingsdeskundige, en
sociaal psychiatrisch verpleegkundi-
gen. Er is nauwe samenwerking met
de crisisdienst
► Zowel in Oss als in Uden/Veghel
gaat het om 50 cliënten
► In het totale gebied Noord-Oost
Brabant zijn er 150 cliënten
► Men probeert de doelgroep via
netwerken naar een vorm van hulp-
verlening te leiden
► De WMO neemt de kosten voor
zijn rekening
► www.bemoeizorgbno.nl
19
Klinische Klinische Klinische Klinische afdeling afdeling
afdeling afdeling
Cliënt Cliënt van van intensieve intensieve afdeling:
afdeling:
'Ik 'Ik vraag vraag God God maar maar om om veel
veel
kracht'
kracht'
"Ik ben hier nu vijf maanden, en het
gaat een stuk beter. Ik heb een vre-
selijke tijd achter de rug, en mijn
hondje ging dood. Eerst hoorde ik
lelijke stemmen, maar nu een hele
mooie, die van Jezus. Heb je die wel
eens gehoord? Prachtig is dat. Maria
is hier ook, en God. De drie-eenheid.
Momenteel gebruik ik veel minder
medicijnen. Verder is het hier best
heavy hoor. Vaak zijn er lastige men-
sen. Die liggen me dan niet. En het is
hier heel doods, maar er mag hier
geen muziek op. Dat zou toch gezel-
lig zijn, wat Nederlandse muziek. Ik
kom uit een zingende familie. De
slaapkamers zijn ook erg saai. De
verpleging is best aardig, ze doen
wat ze kunnen. Ik probeer hier ieder-
een tot steun te zijn door met ze te
praten. Dokters zie je hier nooit, al
zullen ze achter de schermen wel
ergens zitten. Ik vraag God maar veel
om kracht, dan zal het allemaal ooit
weer goedkomen, daar ben ik heilig
van overtuigd. Ik zou heel graag naar
huis willen.”

Een gesloten afdeling is beslist
geen gevangenis
Het is rustig op de Osse kliniek. Twee cliën-
ten kijken televisie in een van de zithoe-
ken. Er liggen puzzels en kranten, er staat
een tafeltennistafel en er is een voetbal-
spel. De leefruimtes zijn geschilderd in
zacht terracotta met lavendelblauw.
Sandra Petersen, teamleider van de kliniek
en B-verpleegkundige van origine, begroet
iedereen hartelijk.
“Er zijn hier verschillende zithoeken,”
vertelt ze even later. “Privacy is hard
nodig. We hebben hier vogels van diverse
pluimage. Ze verdragen elkaar soms slecht.
Het kan zijn dat een patiënt achterdochtig
en snel geïrriteerd is. Als mensen eigen
keuzes kunnen maken is er meer rust.”
Ze toont een plek waar binnenkort een
ruimte komt waar mensen op hun gemak
kunnen computeren of een filmpje kijken.
Of zich een beetje kunnen terugtrekken
met het bezoek. In de binnentuin zit een
aantal mannen op tuinstoelen te roken;
psychiatrie en nicotine kunnen duidelijk
20
niet zonder elkaar. “Vroeger wilden we de
mensen allerlei gemeenschappelijks laten
doen, zoals samen eten, maar dat blijkt
absoluut niet te werken. Dus hebben we
het ontbijtbuffet ingesteld; je kunt eten
halen en dat opeten waar je wilt. Op je
kamer, hier bij de anderen, of desnoods in
het restaurant. Niet iedereen kan hier even
makkelijk stilzitten. En het mag hier dan
een gesloten afdeling zijn, het wil niet
zeggen dat men hier permanent vast zit.”
Sandra Petersen spreekt dan ook liever over
'intensieve zorg'. “Voor iedereen is de
situatie weer anders. Sommige mensen
hebben bepaalde vrijheden, andere niet,
omdat ze bijvoorbeeld alcohol gaan kopen.
We bekijken dat steeds opnieuw.” Iedere
dag is er ook een bespreking, de briefing.
Psychiater en verpleegkundigen, eventueel
aangevuld met een arts-assistent en een
senior-coassistent, bespreken alle opgeno-
men cliënten. Hoe het met de medicijnen
gaat, of er bijwerkingen zijn. De bloedspie-
gels komen op tafel. Voor sommigen nadert

het ontslag. Zo is al het personeel op de
hoogte.
Petersen wil de slaapkamers laten zien. Op
de gang ontbreekt een serie naamplaatjes.
Hier en daar zitten gaten in de muur. “Er
gaat wel eens wat mis. We hebben dan ook
’s avonds en ’s nachts camerabewaking. De
verpleging kan zo zien wie er van zijn ka-
mer gaat. Maar ze kunnen niet op alle plek-
ken tegelijk zijn.”
21
Ze moet toegeven dat er soms 'pittig'
geweld voorkomt. “Zelfs zo pittig dat er
ooit politie aan te pas moet komen. Dan
kan het echt niet anders. Voor de andere
aanwezigen is zo’n situatie ook niet
veilig.”
Een kijkje in de woonkamer van de kliniek - foto Ruud Rogier
Ze begint over haar stokpaardje: transpa-
rantie in zorg. “Het is mijn lijfspreuk. We
willen iedereen die hier opgenomen is zo
(Vervolg op pagina 22)

(Vervolg van pagina 21)
snel mogelijk een behandel- en ver-
pleegplan aanbieden. In een gewoon
ziekenhuis gebeurt dat tenslotte ook.
Dat plan spreken we door. Voor ie-
mand die erg in de war is kan dat te
moeilijk zijn. Je probeert het toch, en
betrekt ook altijd de familie erbij. Zij
weten meer dan wij. Bezoektijden
hebben we dan ook afgeschaft, en
indien gewenst kan hier zelfs iemand
blijven slapen. De regie moet bij de
familie zijn, in plaats van dat wij de
griezels zijn die iemand opsluiten.”
Sandra Petersen is eens vanwege deze
aanpak genomineerd voor de Olimprijs,
een belangrijke onderscheiding in de
psychiatrie.
We belanden nu op de ouderenkliniek.
Daar heerst een heel andere sfeer.
Er zijn twee afdelingen: geronto-
psychiatrie en organisch psychosyn-
droom. Is de eerste bedoeld voor oude-
ren met bijvoorbeeld een depressie,
de tweede is voor mensen met inge-
wikkelde dementie-achtige beelden. Er
22
staat hier en daar een porseleinen
vaas, en er hangen oude klokken.
“Ouderen hebben vaak herinneringen
aan ouderwetse klinieken in parken.
Meestal valt het ze toch mee. Transpa-
rantie is voor hen te moeilijk, dus hier
betrekken we nog meer de familie
erbij. Al is het wel eens lastig als hier
zeven volwassen kinderen arriveren.”
Ze showt nog even de ruimte van de
creatieve therapie. “Vroeger bepaal-
den wij wat goed was voor iemand.
Therapieën waren verplicht. Dat is nu
anders. Een gesloten afdeling is beslist
geen gevangenis.”

De kliniek vraagt
inventiviteit en creativiteit
“We nemen mensen hier zo kort
mogelijk op,” zegt psychiater Erik
Lemmen. “De gemiddelde behandel-
duur is hier een week of vier, maar er
zijn uitschieters, het varieert van één
dag tot vijf maanden. Je neemt die
mensen op die ofwel ernstig in de war
zijn, of depressief zijn en zich van het
leven willen beroven. Een enkele keer
bij alcohol- of drugsproblemen.”
Medicatie is een belangrijke pijler.
“Maar ook rust, reinheid en regel-
maat. Je ziet ze dan soms snel
opknappen. Dat komt ook door de
bescherming en het even afnemen van
de verantwoordelijkheid. Je probeert
snel te ontslaan, en de behandeling
naar elders over te dragen. Na een
kort verblijf hier ben je er natuurlijk
nog lang niet.” De separeer
(afzonderingsruimte) is zo min moge-
lijk in gebruik; er is een officieel
23
project: Drang naar minder dwang.
“Hier hadden we het laatste kwartaal
twee separaties. Het kan voor sommi-
ge cliënten heel erg belastend zijn.
Een enkele maal hebben we hier
politie op de afdeling. Dan draait het
soms uit op dwangbehandeling of
noodmedicatie.”
Lemmen vindt het boeiend werk. “Het
is weinig voorspelbaar, en vraagt veel
inventiviteit en creativiteit.” Vijf jaar
werkt hij er nu, hij is programmaleider
van kliniek en crisisdienst, en psychia-
ter bij het zorgprogramma affectieve
stoornissen. “Verder hebben we hier
een opleidingsinstituut voor psychia-
ters, en er zijn GZ-psychologen en
verpleegkundig specialisten.”

De De kliniek
kliniek
► In Oss is een van de klinieken van
GGZ Oost Brabant gevestigd
► De voorziening is bestemd voor de
regio's Oss en Uden/Veghel
► Een burgemeester heeft de
bevoegdheid iemand bij dreigend
gevaar onvrijwillig in een kliniek te
laten opnemen via een In Bewaring-
stelling (IBS)
► Een patiënt kan ook opgenomen
zijn via een Rechterlijke Machtiging
(RM)
► De kliniek beschikt over 65
bedden, verdeeld over vier
‘subklinieken’: Organisch psychosyn-
droom, Geronto-psychiatrie, Volwas-
senen intensieve zorg en Volwasse-
nen open afdeling
► Organisch psychosyndroom is
bestemd voor ouderen met demen-
tieachtige beelden
► Gerontopsychiatrie is bestemd
voor ouderen met psychiatrische aan-
doeningen
► De opnameduurduur varieert:
volwassenen gemiddeld drie tot vier
weken, voor ouderen twee tot drie
maanden
Kinder Kinder Kinder Kinder en en en en Jeugd Jeugd Jeugd Jeugd GGZ GGZ
GGZ GGZ
Kinder Kinder- Kinder en en Jeugd Jeugd GGZ
GGZ
► Bij de GGZ Oost Brabant behandelt
men kinderen en jeugdigen tot en met
22 jaar
► Verwijzing vindt plaats via huisarts
of Bureau Jeugdzorg
► Er is een ambulant aanbod met
diagnostiek en behandeling
► Ook is er een deeltijdvariant
► Kromland en Nieuw Perspectief zijn
voorzieningen
► Bij de Kinder- en Jeugd GGZ zijn
103 medewerkers in dienst
► Het betreft verschillende discipli-
nes, zoals onder andere psychiaters,
psychologen, verschillende verpleeg-
kundigen, creatief therapeuten
► De medewerkers zien jaarlijks 2500
kinderen en ouders, verdeeld over
verschillende locaties
► Samen met onder andere de
Radboud Universiteit verricht men
wetenschappelijk onderzoek naar
angst en depressieve klachten bij
kinderen en jongeren

Een leuke, intelligente meid van ne-
gentien jaar. Toch heeft ze in haar
jonge leven de hele kinder- en jeugd-
psychiatrie van binnen en van buiten
gezien. Met haar ouders. Daarom lie-
Hadden ze het maar
eerder bedacht
ver geen naam, ze wil wel op de foto.
Tenslotte gaat het op dit moment alle-
maal redelijk, al weet je het nooit. Na
haar eindexamen wil ze gewoon net
als ieder ander een leuke vervolgstu-
die gaan doen. En dan is het niet han-
dig dat iedereen je op kan googelen.
Op verzoek van de GGZ wil ze dit ver-
haal - samen met haar moeder - toch
kwijt. Want ook haar familie heeft het
niet makkelijk. Misschien kan de ge-
zondheidszorg er van leren.
Haar moeder herinnert zich dat haar
dochter met twee jaar al anders was.
“Ze had een panische angst voor die-
ren, en was overgevoelig voor allerlei
prikkels, zoals geluiden. Ik kaartte dat
aan op het consultatiebureau, maar
daar vonden ze het nog niet verontrus-
tend op die leeftijd.”
25
De problemen bleven. “In groep 1 en 2
van de basisschool ging het moeizaam.
Ze wou onder geen voorwaarde naar
de spelletjesmiddag. Je denkt aan
dwarsheid, maar dat was het niet. Het
viel anderen niet op.”
Haar dochter kan zich er nog vaag wat
van herinneren. “Ik vond het gewoon
niet fijn op school. Zelf wist ik niet
waarom.”
Toen ze negen jaar was begon het mis
te lopen. “We kregen een verwijzing
voor haar naar de GGZ. Daar conclu-
deerde men na onderzoek dat er geen
verdere actie nodig was. Ze weet men-
sen op het verkeerde been te zetten.
Het is een slimme meid die sociaal
wenselijke antwoorden geeft. Daar
trap je makkelijk in. Als ze ergens ging
spelen, kregen we steeds te horen dat
het een allerliefst, vriendelijk kind
was. Maar thuis ontplofte ze.”
Op haar veertiende ging het niet
meer. Steeds meer ziekteverzuim,
ondanks mooie punten.
(Vervolg op pagina 26)

(Vervolg van pagina 25)
“Toen stopte ik met lopen,” vertelt ze
zelf. “De ene na de andere functie viel
uit. Ik kon helemaal niets meer. Lag
lang in het ziekenhuis, het ging alleen
maar slechter. Toen kwam de uitslag:
het was niet lichamelijk, en ze konden
niets voor me doen.” Haar moeder vult
aan: “Het bleek te gaan om een con-
versiestoornis. Dat betekent dat er
geen lichamelijke, maar een psychi-
sche oorzaak voor de uitval is.”
Ze belandde in een revalidatiecen-
trum, waar men haar gelukkig toch
weer aan het lopen kreeg. “We kregen
het advies om met haar naar een psy-
Wel op de foto, maar geen naam. Na
haar eindexamen wil ze verder
studeren, “en dan is het niet handig
als ze je naam kunnen googelen”.
foto Ruud Rogier
26
het advies om met haar naar een
psychiater te gaan. Dat wilden we
graag doen, maar overal stuitten we
op wachtlijsten van maanden.”
Uiteindelijk viel de diagnose: MCDD,
meervoudig complexe ontwikkelings-
stoornis (naar het Engelse multiple-
complex developmental disorder).
Een autismevorm die gepaard gaat
met heftige emoties zoals angst,
woede, en verdriet. “Hadden ze het
maar eerder bedacht. Uiteindelijk
deed ze een zelfmoordpoging en
bracht de politie haar vanwege psy-
chotische verschijnselen met een 'In
Bewaringstelling' naar een kliniek.”
Daar heeft ze negen maanden geze-
ten. "Ik begon steeds meer stemmen
te horen, kreeg een echte psychose.
Dat past dan ook weer bij MCDD. De
medicijnen die ik kreeg hielpen niet.
Ontelbare malen heb ik in de sepa-
reer gezeten. Soms terecht, omdat
ze me tegen mezelf in bescherming
moesten nemen. Dan beschadigde ik
me, bonkte met mijn hoofd tegen de
muur. Er waren ook momenten dat
het in mijn ogen onterecht was. Dan
kreeg ik het gevoel dat mijn lastige

een beschrijving van de gang van za-
ken. “Ze kleden je uit en stoppen je in
speciale kleding. Begrijp je hoe dat
voelt? “ Inmiddels krijgt ze om het
opgelopen trauma te verwerken een
speciale behandeling, EMDR, een me-
thode voor de aanpak van een trauma.
“Niemand had verwacht dat we ons
kind weer thuis zouden krijgen. De
verbetering heeft ze vooral aan de
paarden te danken. Een van de bege-
leiders thuis deed de suggestie om bij
een speciale manege te gaan paardrij-
den. Ondenkbaar dat dit nu uit het
PGB gehaald is.”
De behandeling met hulp van de paar-
den bleek een doorslaand succes.
“Daar kon ik mezelf zijn. Ik ging er
steeds meer heen om te rijden en de
dieren te verzorgen, en ik ben er zelfs
gaan werken. Het is echt mijn redding
geweest.”
Tegenwoordig zit ze een deel van de
week op het speciaal onderwijs, waar
ze vwo verwisseld heeft voor de havo.
“Maar we leven bij de dag,’ aldus haar
moeder. “Het evenwicht blijft wan-
kel.”
27
Oscar Oscar Boerboom,
Boerboom,
verpleegkundig verpleegkundig expert expert te te Oss
Oss
“Preventie is heel belangrijk binnen
de Kinder en Jeugd GGZ. Zelf ben ik
aan middelbare scholen verbonden,
waar we met elkaar samenwerken in
een zorgketen. Bij risicokinderen
probeer ik te bemiddelen. Dan be-
nader ik de ouders rechtstreeks, en
probeer ze indien nodig richting
GGZ te krijgen. Soms hebben kinde-
ren of ouders weerstanden omdat ze
zelf vervelende ervaringen hebben
met de GGZ. Meestal zijn ze toch
wel te overtuigen. Wat een cliënt
met MCDD betreft, daar probeer ik
alles zo goed mogelijk op elkaar af
te stemmen, de lijnen kort te hou-
den, zodat er snel een afspraak mo-
gelijk is. Voor snelle aanpassing van
de medicatie bijvoorbeeld. Verder
probeer ik de ouders te steunen zo
veel als ze nodig hebben. Dat ver-
schilt per ouderpaar. Ook kijk ik of
het kind in kwestie niet te veel hooi
op de vork neemt. Soms moet je ze
echt terugfluiten, wanneer ze bij-
voorbeeld op een te zware school-
opleiding zitten. Ik maak bij terug-
val wekelijkse afspraken. Ze kunnen
me ook altijd per mail benaderen.”

Kinderen hebben nog
een toekomst
Jeugd neemt een belangrijke plaats
in bij GGZ Oost Brabant. Kinderen en
jongeren tot 23 jaar kunnen er
terecht. Mét hun ouders.
“Kinderen hebben nog een
toekomst,’ vertelt programmaleider
Danny Struijf. “Dat motiveert om er
hard tegenaan te gaan. Al wil dat
niet zeggen dat iedereen hier
zomaar binnenkomt. Een keer een
stickie roken op je vijftiende is geen
reden. Experimenteergedrag hoort
bij de leeftijd. En wij zijn er niet
voor het waarborgen van geluk. Al bij
de aanmelding door de huisarts
kijken we of het probleem bij ons
thuishoort, of ergens anders.
We hebben drie zorgclusters: ontwik-
kelingsstoornissen zoals ADHD en
autisme, emotionele stoornissen en
het cluster 'complex'.
28
jeugdige. Iets tegen de zin aanbieden
werkt niet. Je kijkt samen wat er
mogelijk is, een groepsbehandeling,
gedragstherapie of een deeltijdbehan-
deling.”
Eén probleem springt in het oog.
“Pesten lijkt een grotere rol te spelen.
Of je ziet het meer, of we zijn ons er
meer van bewust. De gevolgen kunnen
ernstig zijn; tot zelfmoord aan toe,
zoals we hier al eens meegemaakt
hebben. Het blijkt dat dankzij de
computer pesten 24 uur per dag door
kan gaan. Het put kinderen volledig
uit. We realiseren ons dat het een
enorme impact heeft.”

Volwassenenzorg
Volwassenenzorg
Volwassenenzorg
Volwassenenzorg
Ik had niet door dat ik ziek was
Iedereen kan een psychiatrische ziekte
krijgen. Het overkwam bijvoorbeeld
Margrete van Schie. De Noorse van
geboorte had het allemaal perfect
voor elkaar: een prima baan als
verpleegkundige, en een fijn gezin
met opgroeiende kinderen. Bovendien
was ze na ruim twintig jaar perfect
ingeburgerd in Nederland, en beheers-
te ze de taal foutloos.
Tot vier jaar geleden het noodlot
toesloeg. “Ik had net nieuw werk,”
vertelt de nu zesenveertigjarige Van
Schie. “Mijn oude baan stopte, en ik
vond als verpleegkundige snel iets
anders. Een leuke werkplek, met
aardige collega’s, precies wat ik
wilde. Ik ging er gelijk flink tegenaan.
Al viel het niet mee om mijn plaats
weer te vinden; van betrekking veran-
deren vraagt toch veel energie.”
Plotseling kon ze niet meer slapen en
eten. “Eerst legde ik helemaal geen
verband. Ik had niet door dat ik ziek
was. Het hoofd adviseerde me om gas
terug te nemen en een paar dagen
29
thuis te blijven, maar ik knapte niet
op. Doordat ik niets meer binnen
kreeg begon ik enorm af te vallen, en
kon al snel niet meer op mijn benen
staan. Werken lukte niet. Dat was
niets voor mij.”
Na een bezoek aan de huisarts besloot
ze het toch maar weer te proberen.
“Ik deed drie dingen tegelijk, en het
kwam niet in mijn hoofd op om hulp
te vragen. Dat had ik gewoon nooit
geleerd. Mijn collega’s snapten daar
niets van. Zo modderde ik voort tot
het einde van mijn proeftijd. Toen
heb ik mijn baan opgezegd, omdat ik
van mening was dat ik ongeschikt
was. Geen moment had ik in de gaten
dat het door een ziekte kwam.” Ze
kreeg rustgevende medicijnen van de
huisarts. “Toen besloot ik eerst rust
te nemen en daarna naar een baan te
zoeken die beter bij mij paste.
Tenslotte had ik vroeger nooit proble-
men. Gelukkig vond ik werk dat ik al
(Vervolg op pagina 30)

(Vervolg van pagina 29)
eerder gedaan had. Maar na vier
dagen kon ik niet meer.”
De huisarts verwees haar direct naar
een psycholoog. “Na twaalf sessies
was er nog steeds geen vooruitgang,
en kreeg ik het advies me te laten
opnemen in het Centrum voor
Psychisch herstel in Rosmalen.” Dit
leek de perfecte plek. “Je wordt uit
de thuissituatie getrokken en tot
uitrusten gedwongen. Drie maanden
duurt zo’n opname. Alleen ging ik
helemaal niet rusten, maar juist
wandelen en fietsen. Vol overgave
stortte ik me op het programma. En
Cliënte volwassenenzorg Margrete van Schie
30
klapte helemaal in elkaar. Zelfs de
behandeling van het Centrum was voor
mij te hoog gegrepen.” Ze mocht al-
leen nog maar luieren en slapen.
“Het programma kwam stil te liggen.
Ik ben naar bed gegaan, wist niet dat
ik zo moe was. Na drie maanden ging
ik weer naar huis, zonder dat ik
ergens aan mee gedaan had.” Ze kreeg
het advies om vijf dagen per week
naar de deeltijdbehandeling te gaan.
Na een wachttijd van een aantal
maanden kon ze daar terecht. “Zelfs
dat ging in het begin slechts halve
dagen goed. Je krijgt daar een inten-
sief programma voorgeschoteld:
verschillende therapieën en bezig-

heden, levensoriëntatie en communi-
catietraining. In het begin lukte het
me niet eens een bezigheid uit te
kiezen. Uiteindelijk ben ik gaan
schilderen. Ook volgde ik psycho-
motore therapie, met allerlei spellen
en bewegingsactiviteiten.” Het was
daar dat ze ontdekte wat er in haar
jeugd was gebeurd. “Tijdens een spel
werd ik ineens overmand door jeugd-
herinneringen. Hoe ik tijdens mijn
jeugd in Noorwegen gepest was, en
altijd probeerde me naadloos aan
situaties aan te passen, om maar niet
op te hoeven vallen.” Haar perfectio-
nisme en het niet stellen van grenzen
had haar tenslotte de das om gedaan.
“Mijn ouders vonden mij nu juist het
makkelijkste kind van allemaal.
Niemand had last van mij. Maar
ondertussen.”
Nu gaat het redelijk goed met haar.
“Wel moet ik me altijd in acht nemen
en goed opletten. Heb ik iets gepland
en wordt het me te veel, dan zeg ik
het af.” Ze weet nu hoeveel tijd het
kost om problemen te doorbreken. “ Ik
wil graag weer werken, al is dat geen
doel op zich. In ieder geval heb ik ge-
leerd wat belangrijk is in het leven.”
31
Centra Centra voor voor Psychisch Psychisch Herstel Herstel
Herstel
► De Centra voor Psychisch Herstel zijn
bestemd voor mensen van wie het leven
door psychosociale problemen ontwricht
is geraakt
► Deze mensen ondervinden ernstige
belemmering in hun dagelijks
functioneren
► Gezin, werk en sociale relaties komen
onder druk te staan, met een negatieve
spiraal tot gevolg
► Lichamelijke en/ of geestelijke
oververmoeidheid en overbelasting zijn
de eerst zichtbare symptomen
► Er zijn Centra voor Psychisch Herstel
in Rosmalen en Wijchen
► De behandeling hier is niet psychia-
trisch, maar psychologisch gericht
► Men werkt stapsgewijs aan haalbare
en praktisch gerichte doelen
► De cliënt leert weer te functioneren
in de thuissituatie en op het werk
► Huisartsen, maatschappelijk werken-
den en psychologen kunnen erheen ver-
wijzen
► www.vanklachtnaarkracht.nl

De kamer van traumatherapeut Joany
Spierings is net een oase; door de
hoge kamerplanten heerst er een
weldadige rust. Aan de muur bedank-
jes van cliënten en kunstwerken.
“Mijn kamer moet warmte uitstra-
len,” stelt Spierings. “De ernstig
beschadigde mensen die hier komen
hebben dat nodig.” Ze heeft een
internationale reputatie op het
gebied van de behandeling van
trauma’s.
“Ik zie hier de moeilijkste mensen.
De meeste krijg ik door van
collega’s.”
Eerst de gaten in de
boot dichten
Dat behandelen gaat niet zomaar van
start. “Eerst moet er voldoende
stabiliteit zijn. Je moet zorgen dat
een cliënt over de juiste gereed-
schappen beschikt. Met een lekke
boot kun je niet varen. Dus ga je
eerst de gaten dichten. En zorg je
samen dat er voldoende emotionele
32
vaardigheden zijn, het zelfbeeld
goed is en er dierbare personen
beschikbaar zijn. Dus voordat je kunt
beginnen met behandelen, zul je aan
deze voorwaarden werken.”
Een behandeling kan jaren duren.
“Het moeilijkst zijn trauma’s die in
de vroegste jeugd hebben plaatsge-
vonden, bijvoorbeeld seksueel
misbruik voor het vierde jaar. Dat
geeft enorme beschadiging. Een
groepstrauma is te verwerken, omdat
mensen zich realiseren dat het toeval
was dat ze daar waren, op die tijd en
plek.”
Het is van het grootse belang dat een
deskundige de begeleiding doet.
“Zorg je niet voor een goede stabili-
satie, dan creëer je nieuwe proble-
men. Dan gaat de geest uit de fles.”

Ernstige zorgen over
bezuinigingen
Henk Hanegraaf, psychiater in Veg-
hel: “Bij de volwassenenzorg zien we
mensen tot 60 jaar met complexe
psychiatrische problematiek. Psycho-
tische en manisch-depressieve cliën-
ten, maar ook met persoonlijkheids-
stoornissen of een posttraumatische
stressstoornis. Bovendien is het mo-
gelijk dat lichamelijke en psychiatri-
sche ziekten raakvlakken hebben. Er
kunnen lichamelijke gevolgen zijn
van medicatiegebruik. Patiënten lij-
den soms aan overgewicht, zorgen
slecht voor zichzelf. Ik zou de samen-
werking met specialisten zoals inter-
nist, neuroloog en cardioloog beter
willen ontwikkelen. Psychiatrie
speelt bij veel patiënten een rol.
Ik maak me ernstig zorgen over de
bezuinigingen, en de invoering van
een eigen bijdrage. Onze doelgroep
zal hierdoor eerder afhaken en zich
aan zorg onttrekken. Later zie je ze
toch terug, en dan hebben ze juist
intensievere, duurdere zorg nodig.
Jammer, want we kunnen hier alles
bieden: poliklinische, klinische en
deeltijdbehandeling, afhankelijk van
de problematiek.”
Volwassenenzorg
Volwassenenzorg
► GGZ Oost Brabant beschikt over
een circuit Volwassenenzorg. Er staan
meer dan 2000 mensen in de regio
ingeschreven.
► Het is bestemd voor mensen tussen
de 23 en 60 jaar.
► Men verricht er onderzoek en zorgt
voor advies, behandeling en begelei-
ding.
► Het gaat om problemen zoals de-
pressie, angst, autisme, ADHD, schizo-
frenie en bipolaire stoornissen.
► Maar ook om ingrijpende gebeurte-
nissen zoals ernstige trauma's.
► Er vinden gesprekken plaats, maar
vaak ook lichamelijk-, neurologisch en
neuropsychologisch onderzoek. Na
onderzoek stelt men samen met de
cliënt een behandelplan op.
► Behandeling kan bestaan uit ge-
sprekstherapie, sociaal psychiatrische
begeleiding, of psychiatrisch intensie-
ve thuiszorg (PIT).
► Ook is er medicatie mogelijk.
En groepsbehandeling, deeltijdbehan-
deling of klinische behandeling.

Cliëntenparticipatie Cliëntenparticipatie Cliëntenparticipatie Cliëntenparticipatie en en en en ervaringsdeskundigheid
ervaringsdeskundigheid
ervaringsdeskundigheid
ervaringsdeskundigheid
Soms zie ik het anders dan de behandelaars
Wat vinden de cliënten zelf van de
zorg van GGZ Oost Brabant? “Hun
mening is zó belangrijk,” vinden Rika
Hop en Jolanda Peters, ervaringsdes-
kundigen. Niemand kan het beter
weten dan dit tweetal. Ze hebben niet
alleen aan den lijve ondervonden wat
het is om een pychiatrische ziekte te
hebben, maar voltooiden inmiddels
ook een professionele opleiding.
Hop kreeg ooit een psychose, herstel-
de goed en werkt nu bij voornoemde
instelling. Collega Peters zit naast
haar werk in de cliëntenraad. Ze
zitten aan tafel met Jan-Anton van der
Mooren, projectleider implementatie
van ervaringsdeskundigheid. Dit houdt
in dat hij er naar streeft om meer
deskundigen als Hop en Peters aan te
stellen. “Vroeger hadden we alleen
het huiskameroverleg,” vertelt hij.
“Daar konden de opgenomen cliënten
over ervaringen praten. Coudewater in
Rosmalen had daar al een lange tradi-
tie in. Hier in Brabant telde al snel
iedereen mee. In de rest van het land
34
was het echter minder ver.” Pas vanaf
1996 zijn zorginstellingen wettelijk
verplicht tot medezeggenschap van
cliënten. “Toen kon men er niet meer
omheen. De huidige Raad van Bestuur
heeft medezeggenschap hoog in het
vaandel staan. Initiatieven hebben de
wind ontzettend mee.”
Hop werkt tegenwoordig als ervarings-
deskundige binnen het team van FACT,
dat cliënten met complexe problemen
in hun eigen omgeving helpt. “Ik merkte
dat ik heel open over mijn psychose kon
vertellen, en dat anderen daar positief
op reageerden. Zo kwam ik op het idee
een opleiding te gaan volgen. In mijn
geval een scholing van twaalf weken,
want een hbo-opleiding viel niet met
het opvoeden van vier kinderen te
combineren. Bij FACT heb ik mijn eigen,
kritische inbreng. Soms zie ik het anders
dan de behandelaars, omdat ik het zelf
heb meegemaakt. Dat zeg ik dan ook
eerlijk, en daar luisteren ze naar.
Bijvoorbeeld als ik denk dat een bepaal-

de aanpak niet goed is. Bovendien is
het voor de cliënten fijn om te zien
dat je leven niet ophoudt bij zo’n
ziekte. Dat geeft steun.”
Peters is een expert die alles over
zelfbeschadiging weet. Als lid van de
cliëntenraad behartigt ze de belan-
gen van de doelgroep. “In de ruimste
zin. In Boxmeer sluit bijvoorbeeld de
kliniek. Dat heeft grote consequen-
ties. Waar moeten die mensen dan
heen? Daar zijn we momenteel heel
druk mee bezig.”
Als het aan Van der Mooren ligt
komen er nog veel van zulke mede-
werkers bij. “We zitten nu in een jaar
tijd op negentien. Dat klopt aardig
met het beleid om er ongeveer twintig
per jaar aan te nemen. Er is in theorie
wel plaats voor honderd van zulke
mensen. In principe kan iedere cliënt
zich aanmelden. Mits je daar motivatie
voor hebt natuurlijk. Je moet bereid
zijn een cursus te volgen.”
Niet dat iedereen al om is. “Bij
sommige behandelaars stuit het nog
steeds op weerstand. Anderen zien
wat een voordeel het heeft, en willen
niet meer anders. Bovendien maken
(Vervolg op pagina 36)
Ervaringsdeskundigen Rika Hop en Jolanda Peters van GGZ Oost Brabant -
foto Ruud Rogier

(Vervolg van pagina 35) Medezeggenschap Medezeggenschap en
en
mensen als die twee hier een enorme
groei door. Dat is heel belangrijk voor
hun persoonlijke ontwikkeling.” Hij
beschrijft hoe Peters binnenkwam.
“Kijk eens hoe zelfverzekerd en
professioneel ze er nu bij zit. Echt
fantastisch om te zien hoe iemand zo
veranderen kan.” Wat hem betreft
gaan die ontwikkelingen nog veel
verder. “We streven ernaar iedere
cliënt bij het bespreken van zijn zorg-
plan te laten zijn. Ook al stuit dat op
weerstanden. Tenslotte kan het in een
ziekenhuis ook.”
En dat geldt net zo goed voor het luis-
teren naar familieleden. “Zij zijn
samen met de cliënt al een hele weg
gegaan. Ze kunnen heel wat toevoegen
aan een succesvolle behandeling.” Ook
daar zijn initiatieven voor: de familie-
raad, en de familievertrouwensper-
soon. “Al deze projecten hebben een
enorme meerwaarde. De teams begin-
nen dat nu in te zien. Weliswaar staat
alles nog in de kinderschoenen, toch is
het een fantastische ontwikkeling, die
zichzelf wel gaat bewijzen. Geef ons
even de tijd.”
ervaringsdeskundigheid
ervaringsdeskundigheid
► De Wet Medezeggenschap Cliënten
Zorginstellingen regelt sinds 1996 de
medezeggenschap van cliënten
► Speerpunten van de Cliëntenraad
van GGZ Oost Brabant zijn voor 2012:
cliënttevredenheid, wachtlijst en
wachttijd, betrokkenheid bij zorg-
plannen en consequenties bezuinigin-
gen
► Inzet van ervaringsdeskundigheid is
sinds 2010 een feit. Streven is dat in 5
jaar 5% van de medewerkers erva-
ringsdeskundig is
► Op dit moment zijn er 19 erva-
ringsdeskundigen actief in het eerste
jaar
► Ervaringsdeskundigheid wordt nu
onder andere ingezet bij FACT-teams,
onderzoek tevredenheid cliën-
tenmaaltijden, klankbordpanel, stuur-
groep en projectgroep Drang naar
minder dwang
► In 2011 is binnen GZZ Oost Brabant
het Platform Ervarings Deskundigheid
(P.E.D.) geïnstalleerd; doel is de inzet
van ervaringswerkers te bevorderen
► GGZ Oost Brabant kent ook de
Familieraad en de Familievertrou-
wenspersoon

We konden samen over
het verleden praten
Ze heeft de nacht voor dit interview
niet geslapen, bezorgd als ze is om
iets verkeerd te vertellen. Het is ook
een moeilijk verhaal. Daarom wil ze
liever niet met naam en toenaam in
de krant.
“Al bijna zeventien jaar loop ik bij
de GGZ. Het is begonnen na het
overlijden van een vriendin.
De geleerden zijn het er nog steeds
niet over eens wat nu precies de
diagnose is. Ik was dus al een vaste
klant, tot ik eind 2009 ineens
volkomen instortte.”
Ze kan weinig loslaten over die
zwarte periode. “Ineens stond FACT
hier voor de deur. Dat is een heel
team van deskundigen. Ze kwamen
mij thuis helpen. Het was nieuw voor
mij. Toen stelden ze me voor om een
ervaringsdeskundige te spreken. Ik
wilde graag een vrouw, en die was er
37
gelukkig.”
Zo kwam ervaringsdeskundige Anne
bij haar over de vloer. “Er waren
gelijk raakvlakken, en dat was echt
fijn. Er was herkenning. We konden
samen over het verleden praten. Er
was daardoor meer openheid, ik kon
de schaamte eindelijk van me afzet-
ten. Het blijft toch een beladen on-
derwerp. Met een psychiater heb je
het daar niet over, dan gaat het
meer om medische zaken.” De twee
zagen elkaar regelmatig. Mede daar-
door ging het na verloop van tijd
beter.
“De bezoeken van FACT zijn inmid-
dels verminderd. En ik werk zelfs
weer een paar uurtjes. Verder heb ik
de cursus ‘Herstellen doe je zelf’
gevolgd, ook bij Anne."
"Wie weet wil ik ook ervaringsdeskun-
dige worden, zodra de tijd er rijp
voor is. Eerst begin ik aan trauma-
verwerking.”

De De Week Week van van de de
de
Psychiatrie Psychiatrie
Psychiatrie
is opgedragen aan alle mensen die zich
hebben ingezet voor verbetering van
positie en het leven van mensen met
psychische en psychiatrische proble-
matiek. De GGZ is veel humaner
geworden, hoewel er nog heel veel
werk te doen is op het gebied van
beeldvorming, doorbreken van
isolement, verbeteren van woonom-
standigheden, verbeteren van relatie
van psychiatrie en de samenleving,
verbeteren van financiële positie,
verbetering van informatievoorzienin-
gen en keuzemogelijkheden.
De week van de psychiatrie ontstaat in
de jaren ’70 in een periode waarin
grote maatschappelijke betrokkenheid
en kritiek op de gevestigde orde de
overhand heeft. Een vrij algemene is
dat menselijke solidariteit en maat-
schappelijke democratisering de
toekomst hebben op allerlei aspecten
van het menselijke bestaan.
Door deelname aan een uitzending
over psychiatrie van het T.V.-
programma "Een groot uur U" van Koos
38
Postema ontstaat brede aandacht.
Mede onder invloed hiervan gaat men
zich richten op belangenbehartiging en
op structurele verandering van de
geestelijke gezondheidszorg.
‘Waardevolle zorg’ is uitgaan van de
waarde(n) van cliënten, van wat zij
belangrijk vinden in hun leven en van
wat cliënten écht nodig hebben aan
zorg. Dat betekent de mens centraal
stellen.
Alhoewel in een aantal algemeen
psychiatrische ziekenhuizen
"zaalraden" functioneren, wordt in
1970 in het psychiatrisch ziekenhuis
Coudewater de eerste officiële
patiëntenraad opgericht. Het creëren
van mogelijkheden tot inspraak binnen
de psychiatrische ziekenhuizen was
een eerste belangrijke stap voor de
erkenning van de mondigheid van
patiënten. Inmiddels zijn we jaren
verder en zijn er belangrijke stappen
gemaakt. Participatie van cliënten en
inzet van ervaringsdeskundigheid
verbreden de positie en de aandacht
voor cliënten.

COLOFON
Dit is een speciale uitgave van de Horizon, het cliëntenmagazine
van GGZ Oost Brabant, www.ggzoostbrabant.nl
Deze special verschijnt ter gelegenheid van de Week van de
Psychiatrie in 2012.
In deze Horizon leest u artikelen die van
21 december 2011 tot en met 1 februari 2012 in
het Brabants Dagblad zijn gepubliceerd.
Teksten : Kitty Schaap
Foto's : Marc Bolsius, Ruud Rogier, Dolph Cantrijn,
Productie : Carla Jacobs
Jeroen Appels/Van Assendelft
Opmaak : Bea van Leuken
Drukwerk : drukkerij Vos
Verspreiding : Inloop Oss
Redactie Horizon : Lennart van den Elsen, Jan-Anton van der
Redactieadres
Redactieadres
Redactieadres
Horizon, Cliëntenraad
Kluisstraat 2, 5247 EM Boekel
E horizon@ggzoostbrabant.nl
Mooren, Ger van Lankvelt, Ine van Wijk, Fred
Fassaert en Twan Aarts
T maandag en donderdag 0492 - 846 366 (Bea van Leuken)
Wilt u de Horizon voortaan thuis ontvangen?
Dat kan! Neem daarvoor contact met ons op.
39