Slim en gezond naar EPC van 0,8 m - Climarad

climarad.nl

Slim en gezond naar EPC van 0,8 m - Climarad

DUBOVT9 30-06-2005 14:35 Pagina 8

Slim en gezond naar EPC van 0,8 m

Auteur: Ir. R.C.A. van Holsteijn, directeur VHK BV

Vandaag de dag kunnen we met domotica en gebouwbeheerssystemen

veel aspecten in en rond de woning of het gebouw regelen.

Temperatuurregeling per vertrek is al bijna gemeengoed geworden. De

verlichting wordt automatisch geschakeld en ook de beveiligingssystemen

worden slim en automatisch aangestuurd. Een enkeling kan

zelfs het koffiezetapparaat via de car-kit vanuit de auto inschakelen

om ervoor te zorgen dat bij thuiskomst de koffie klaar is. Dit scheelt

toch mooi weer vier minuten en drieëntwintig seconden.

Vanuit dit oogpunt bezien, staat de techniek van ventilatiesystemen nog

in de kinderschoenen. Van slimme regeling is nog geen sprake. In een

woning kan men meestal kiezen voor een vast ventilatiedebiet, netjes

verdeeld over de verschillende vertrekken. Maar of er nu wel of geen

mensen in die vertrekken aanwezig zijn doet er klaarblijkelijk niet toe,

laat staan dat rekening wordt gehouden met het aantal personen. De

luchtkwaliteit laat daarom in veel gevallen te wensen over. Maar ook

vanuit energetisch oogpunt wordt niet slim met ventilatie omgegaan.

Wanneer ramen worden geopend zal het mechanische ventilatiesysteem

vrolijk door ventileren. En zelfs in de zomer, - als er niemand aanwezig is

- wordt er heerlijk warme buitenlucht naar binnengehaald, waardoor de

woning (of het gebouw) onnodig wordt opgewarmd.

Het probleem van de adaptieve neus. VROM is terecht een

campagne gestart om mensen er op te wijzen dat goede ventilatie van

groot belang is voor de gezondheid. Bewoners zullen hier ook hun eigen

verantwoordelijkheid moeten nemen en bewuster omgaan met het fenomeen

ventilatie. Probleem hierbij is echter dat de mens over een uiterst

adaptieve neus beschikt. We zijn wel in staat om een klein verschil in

ruimtetemperatuur waar te nemen, maar voor het bepalen van de binnenluchtkwaliteit

zijn onze zintuigen minder goed uitgerust. Wanneer in

een vertrek de binnenluchtkwaliteit geleidelijk aan verslechtert, zullen

we dat niet of nauwelijks waarnemen. Pas als we vanuit de frisse buitenlucht

een vertrek met slechte binnenluchtkwaliteit binnenstappen zal

een muffe en bedompte lucht worden waargenomen. We kunnen dus

niet afgaan op onze neus. In plaats daarvan - zo blijkt uit de discussie -

zullen we onszelf een bepaald ventilatiegedrag moeten aanmeten. De

vraag die zich dan direct aandient is “Welk ventilatiegedrag is dan optimaal...?“

Om geen energie te verspillen en toch de binnenluchtkwaliteit te kunnen

waarborgen moet dit ventilatiegedrag eigenlijk aangepast worden aan

het aanwezige ventilatiesysteem en aan parameters als ‘het aantal aanwezige

personen’, ‘windrichting en windkracht’, “lekdichtheid van de

woning’ en ‘buitenluchtkwaliteit. Het moge duidelijk zijn dat met de

beste wil van de wereld een dergelijk ventilatiegedrag niet is aan te

leren.

Comfortklachten bepalen binnenluchtkwaliteit. Centrale

mechanische afzuigsystemen - mits goed onderhouden - zorgen voor

een goede afvoer van vochtige lucht uit de natte ruimtes. Op voorwaarde

dat de consument er goed mee omgaat is ook de binnenluchtkwaliteit

in de verblijfsruimtes redelijk in orde. De praktijk toont echter

ook aan dat bij veel van deze ventilatiesystemen comfortklachten bepalend

zijn voor de binnenluchtkwaliteit in verblijfsruimtes. Afhankelijk van

de plaatsing van het meubilair (bank, bureau of bed bij het raam) worden

in de winter de ventilatieroosters vaak dichtgezet, ook al zitten deze

roosters op de volgens Bouwbesluit aangegeven hoogte. Deze verblijfsgebieden

zullen in de winterperiodes dus een slecht binnenmilieu vertonen.

De centrale afzuigventilator haalt de af te voeren lucht nu niet uit

deze verblijfsruimtes, maar uit de hal (voordeur met brievenbus) of keuken

(achterdeur).

Met de luchtkwaliteit in deze verkeersruimtes is het prima gesteld, maar

helaas verblijven hier meestal geen mensen. Ook bij centrale gebalanceerde

systemen komt het voor dat de gebruiker om comfortredenen

ingrijpt en het systeem ontregelt (ventielen dicht draait), of - in het ergste

geval - de stekker eruit trekt.

Kan het wat slimmer? Waarom kan ik anno 2005 wel de ruimtetemperatuur

per vertrek regelen, mijn CV-ketel op afstand besturen,

warmtepompen en warmtekrachtkoppeling laten installeren, etc... maar

waarom heb ik niet de mogelijkheid om de binnenluchtkwaliteit in mijn

woon- of werkomgeving op een adequate manier te regelen? Hier brengen

we nota bene gemiddeld zo’n 90 procent van onze tijd door!

Ventileren moet toch ook kunnen zonder direct comfortproblemen te veroorzaken?

En - nu we toch bezig zijn - vanwege energiebesparing moet

die ventilatie ook zo veel mogelijk worden gebruikt om de ruimtetemperatuur

waar mogelijk te beïnvloeden: in de winter dus warmteterugwinning

toepassen en in de zomer actieve nachtkoeling.

Regionale concentraties fijn stof in Europa in 2002.

Lokale lastafhankelijke ventilatie

toegepast in dagverblijf voor

gehandicapten.

Lokale vraaggestuurde ventilatie maakt renovatieprojecten eenvoudiger.

Ingrijpende bouwkundige aanpassingen zijn niet nodig.

stedebouw &

architectuur 8

Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van vraaggestuurde ventilatie bieden

een oplossing voor deze niet onbelangrijke problemen.

Verschillende bedrijven zijn bezig met dergelijke ventilatiesystemen,

waarbij op basis van binnenluchtkwaliteit en thermisch comfort het ventilatiedebiet

wordt bepaald. Soms wordt hier nog de term hybride aan

toegevoegd, om aan te geven dat het niet alleen om mechanische ventilatie

gaat maar dat ook natuurlijke ventilatie in het systeem wordt toegepast.

Zo ontwikkelen de participanten in het RESHYVENT project

(vijfde kader programma van EU) vraaggestuurde hybride ventilatiesystemen

voor woningen en woongebouwen, waarbij integratie met duurzame

energie wordt nagestreefd. Maar ook buiten dit EU-project om wordt

hard gewerkt aan intelligente ventilatiesystemen, zoals ClimaRad, dat

vanaf eind 2004 in Nederland verkrijgbaar.

Praktijkproblemen inspiratiebron. Bij de ontwikkeling van zulke

systemen hebben de hiervoor genoemde praktijkproblemen dienst

gedaan als inspiratiebron. Uiteindelijk doel dat voor ogen stond was de

ontwikkeling van een ventilatiesysteem waarmee aan onderstaande

eisen kan worden voldaan:

• lastafhankelijke ventilatie per vertrek (verblijfsgebied);

• filtering van de buitenlucht;

• veroorzaakt geen comfortklachten;

• demping van buitengeluid;

• door iedereen te bedienen;

• volledig reinigbaar, ook op de lange termijn;

• toepasbaar in bestaande en nieuwbouw;

energiebesparend.


DUBOVT9 30-06-2005 14:35 Pagina 9

8 met vraaggestuurde ventilatie

Nieuwbouw met EPC-score van 0,8. Onder andere tot stand gekomen door vraaggestuurde ventilatie.

Lastafhankelijke regeling op CO 2,

RV en T

Voor de lastafhankelijke regeling van ventilatie kunnen verschillende

principes worden overwogen. Zo kiest een van de consortia uit het RES-

HYVENT project bijvoorbeeld voor aanwezigheidsdetectie. Het eerder

gegenoemde ClimaRad kiest voor directe meting van de luchtkwaliteit

op basis van de parameters CO 2 en relatieve luchtvochtigheid (RV).

CO 2 wordt algemeen aanvaard als ‘key-indicator’ voor binnenluchtkwaliteit.

Wanneer ventilatie er voor kan zorgen dat de CO 2-concentraties

in

verblijfsgebieden beneden de 1.200 ppm blijven, dan wordt er in regel

ook voldoende geventileerd om de overige agentia (formaldehyde,

VOC’s, Radon, etc.) beneden de advieswaarden te houden.

Het systeem kijkt ook naar RV omdat door vochtproductie binnenshuis

de RV-waarden binnen vaak hoger liggen dan buiten; in die gevallen ligt

het dus voor de hand om middels ventilatie de relatieve vochtigheid binnenshuis

omlaag te brengen. Het systeem meet tevens de buitentemperatuur

zodat gedurende zomernachten, wanneer het binnen te warm

is maar buiten al een lagere temperatuur heerst, ventilatie kan worden

gebruikt om de verblijfsruimte te koelen.

Filtering van buitenlucht

De Europese richtlijn over luchtkwaliteit bezorgt staatssecretaris Van

Geel slapeloze nachten en blijkt zelfs van invloed te zijn op de nieuwbouwplannen.

De buitenluchtkwaliteit is dus zeker niet overal van

geschikte kwaliteit. Volgens de Europese richtlijn moet in 2005 voldaan

worden aan de grenswaarde die wordt gesteld met betrekking tot PM10

(fijnstof) van gemiddeld 40 microgram per kubieke meter. De huidige

praktijk toont aan dat deze grenswaarde op meerdere plekken in Europa

en met name in Nederland veelvuldig wordt overschreden. Te hoge concentraties

van PM10 verergeren de klachten die horen bij hart- en longziekten,

acute en chronische bronchitis, astma en eczeem.

In nieuwe systemen zoals ClimaRad wordt daarom standaard een fijnstof

filter toegepast in het luchttoevoer kanaal. Tijdens het ontwerpproces

wordt bovendien goed rekening gehouden met aspecten als reiniging

van luchttoevoerkanalen en vervanging van filters. Deze

handelingen zijn uiterst eenvoudig en bovendien geeft een indicator in

de verblijfsruimte aan wanneer het tijd is om de filters te inspecteren.

De filosofie hierbij is dat de gebruiker nauwer betrokken wordt bij het

probleem luchtkwaliteit en dat hij zijn eigen verantwoordelijkheid daarin

onderkent. De directe confrontatie met het probleem en de oplossing

(vervuilde filters die het fijnstof hebben afgevangen alvorens de longen

te bereiken) biedt wellicht de grootste kans op gedragsverandering.

Geen comfortklachten

Tochtklachten zorgen er nu vaak voor dat er in verblijfsgebieden onvoldoende

wordt geventileerd. Bij de ontwikkeling van een nieuw ventilatiesysteem

zal men er voor moeten zorgen dat dergelijke klachten worden

voorkomen. Onder andere om deze reden worden systemen zoals

ClimaRad ventilatie-units uitgerust met een tegenstroom warmtewisselaar,

waarmee koude buitenlucht alvast wordt voorverwarmd. Bovendien

wordt de ventilatie-unit gecombineerd met een radiator die de lucht desgewenst

nog kan naverwarmen.

Energiezuinige

ventilatie kan

nu ook worden

toegepast in bestaande bouw; met

minimale aanpassing aan de gevel.

stedebouw &

architectuur 9

Bediening overbodig

Luchtkwaliteitsensoren waken dus over de binnenluchtkwaliteit en sturen

de ventilatoren aan wanneer in het verblijfsgebied de door de gebruiker

ingestelde CO 2-waarde

wordt overschreden. Behalve het eenmalig

instellen van de gewenste luchtkwaliteit is er in principe geen bediening

meer nodig. Er wordt nu niet meer onnodig geventileerd en - misschien

nog wel belangrijker - bij aanwezigheid van mensen wordt nu ook altijd

precies goed geventileerd. Wanneer bij mooi weer de ramen worden geopend

schakelt de ventilatie-unit vanzelf uit. En wanneer het in de zomer

binnen te warm is geworden, wordt met koelere avondlucht de verblijfsruimte

geventileerd teneinde de ruimte te koelen.

Duurzaam reinigbaar

Alle ventilatiesystemen moeten goed onderhouden worden om ook op

lange termijn de ruimtes van schone lucht te kunnen voorzien. Dit geldt

in het bijzonder voor de luchttoevoerkanalen. Ventilatiesystemen moeten

hiervoor goede mogelijkheden bieden, zodat een investering in een

slim vraaggestuurd ventilatiesysteem ook voor de toekomst zijn waarde

behoud. Bijvoorbeeld door de optimale bereikbaarheid van de toe- en

afvoerkanalen. De kanalen zijn bovendien niet langer dan de dikte van

de muur en kunnen van binnenuit eenvoudig worden gereinigd. Of dit

daadwerkelijk regelmatig zal gebeuren zal nog steeds af hangen van de

gebruiker, zijn kennis over de kwaliteit van het binnen en buitenmilieu

en de gevolgen daarvan op de gezondheid, en natuurlijk van zijn verantwoordelijkheidsbesef

op dit punt.

Energiebesparing

De EPC wordt per 1 januari 2006 aangescherpt tot de waarde 0,8.

Ventilatiesystemen zijn in toenemende mate bepalend voor het energieverbruik

van woningen en gebouwen. Vraaggestuurde ventilatiesystemen

gaan derhalve een belangrijke rol spelen bij de realisatie van deze

nieuwe EPC waarde. Cauberg-Huygen heeft middels een gelijkwaardigheidsverklaring

voor het systeem ClimaRad een EPC-reductie vastgesteld

van 0,32 EPC-punten. Deze score is van toepassing wanneer dit

systeem wordt vergeleken met een centraal mechanisch afzuigingsysteem

met gelijkstroommotor.

Conclusie. Slimme hybride ventilatiesystemen zullen ervoor zorgen

dat er anders omgegaan zal worden met het ontwerp en de toepassing

van ventilatiesystemen. De keuze is niet óf systeem C óf systeem D. We

kunnen nu al kiezen voor slimme combinaties: natte ruimtes vocht

gestuurd afzuigen, verblijfsruimtes voorzien van slimme ventilatie-units

en op warme dagen mag gerust het raam open en natuurlijk worden

geventileerd, zonder dat hiermee energie wordt verspild.

www.vhk.nl

Werkingsprincipe van de ClimaRad, voorbeeld van een vraaggestuurd hybride ventilatiesysteem.

More magazines by this user
Similar magazines