UWVMagazine(pdf, 4 MB)

VOOR RELATIES VAN UWV JULI 2013
SASCHA
MEYER
DE NIEUWE ARME
ZET DE TERING NAAR
DE SCHULDSANERING:
GELUK ZIT SOMS IN
EEN KLEIN JURKJE
ARMOEDE IN
NEDERLAND
ECONOMISCHE CRISIS:
ARMOE TROEF?
PROBLEMEN TE LIJF MET
HET M-TEAM VAN UWV
BESLAG LEGGEN IS VOOR
NIEMAND LEUK

24
2
UWVMAGAZINE
UWVMAGAZINE
6
COLOFON UWVMagazine voor relaties van Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) juli 2013. Verschijnt 4 x per jaar
Realisatie: vdbj_, Postbus 2215, 1180 EE Amstelveen, www.vdbj.nl,
uwvmagazine@vdbj.nl Hoofdredactie: Kees Diamant Redactioneel
management: Fennie Pruim Mailadres redactie: concernredactie@uwv.nl
Eindredactie: Mirjam van Immerzeel en Jacques Poell Vormgeving Marc
van Meurs, Yullan Oosterhof Aan dit nummer werkten mee: Koos Breukel,
Kay Coenen, Corbino.nl, Jeroen Dietz, Gert Hage, Martijn Houwerzijl,
Nationaal Archief/Spaarnestad, Erik Kriek, Sascha Meyer, Moker ontwerp,
Martyn F. Overweel, Isabel Pousset, Egbert Jan Riethof, Peter Rijnsburger,
Hanny Roskamp, Stephan Sanders, Jeroen Schoondergang, Peter Tahl,
Bert Verhoeff/Hollandse Hoogte, Arie Vreeburg, Menno de Vries, Martin
Waalboer, Audrey Zonneveld Lithografie: Grafimedia, Amsterdam
Drukwerk: Atlas, Soest Adreswijzigingen s.v.p. sturen naar: UWV,
Postbus 58285, 1040 HG Amsterdam onder vermelding van: adreswijziging
UWV Magazine. Het is alleen toegestaan artikelen uit UWV Magazine –
geheel of gedeeltelijk – over te nemen na toestemming van de redactie
6 ARMOE TROEF
Armoede in Nederland. Hoe groot is dat
probleem? Hoeveel groter gaat het nog
worden? Doet de overheid genoeg of staat
zij machteloos? Drie deskundigen putten voor
de antwoorden op deze vragen uit hun rijke
ervaring met armoedebestrijding.
11 WERELDWIJD
UWV en zusterorganisaties in het buitenland
leren van elkaar. Zo willen Denen alles weten
van onze aanpak om participatie van arbeidsgehandicapten
te bevorderen en zijn wij geïnteresseerd
in hun mentorsysteem. En Zuid-
Korea is ook al op werkbezoek geweest.
14
32
EN VERDER
4 Nieuws
14 Pretparkouderen
van het Dolfinarium
18 Het M-Team als
troubleshooter
22 Armoedeval in cijfers
36 Het nut van stages
40 Essay van Sascha
‘nieuwe arme’ Meyer
43 Stephan Sanders
24 ‘CALVINISME WERKT NIET’
Frank van Massenhove werd Overheidsmanager
van het Jaar in Vlaanderen door de ambtenaren
van zijn Federale Overheidsdienst
Sociale Zekerheid zo om te turnen dat ze weer
trots waren op hun werk. Daar kunnen we in
Nederland wat van leren!
28 ANTWOORD OP ALLE VRAGEN
Bij het UWV Klantencontactcenter werken
800 klantadviseurs dagelijks aan een missie:
de klanten direct het juiste antwoord geven.
Met succes. In 87% van de gesprekken krijgt de
klant meteen antwoord op de vraag, overige
klanten worden binnen 24 uur teruggebeld.
35
21, 35, 39 EN 44 ARMOEDE IN BEELD
Een eeuw geleden raakte Nederland ervan
overtuigd dat armoedebestrijding meer zou
moeten zijn dan de liefdadigheid van particulieren
in de eeuwen daarvoor. Vijftig jaar later,
in 1963, was dat besef verankerd in wetten. Die
hebben niet kunnen verhinderen dat armoede
anno 2013 nog altijd actueel is.
32 VAN EEN KALE KIP
UWV krijgt steeds meer te maken met beslagleggingen
op uitkeringen. Soms vanwege
onverantwoordelijke gedrag van de klant,
soms vanwege domme pech en de laatste tijd
helaas ook vaak vanwege de crisis. Maar plukken
van een kale kip is voor niemand leuk …
HOE CONCRETER HOE BETER
Onlangs maakte ik het MKB Ondernemerscongres in
Den Haag mee. In het World Forum hadden zich duizend
Haagse werkgevers verzameld. Burgemeester
Van Aartsen opende de dag met het bericht dat
ondernemers in Den Haag méér werkgelegenheid
bieden dan de ambtelijke sector. Nooit geweten. In
mijn congresbijdrage vertelde ik over het ‘aanbod’
dat UWV kan doen aan werkgevers die een Wajonger
in dienst willen nemen.
Voordat ik ‘op’ moest, raakte ik in gesprek met een
jonge ondernemer én haar – voormalig – stagiair, nu
medewerker, Tim. Hij is bewegingstechnoloog en
werkt aan een snowboard dat geschikt is voor mensen
in een rolstoel. Hij kwam als stagiair bij het
Haagse bedrijf, en is er nu in dienst. Tijdelijk, en met
een steuntje in de rug vanuit de Wajongvoorziening,
want Tim is Wajonger. Het zijn spannende tijden voor
het bedrijf, want de grote vraag is natuurlijk of er een
markt zal zijn voor dit snowboard. Nog een paar
maanden, dan weet de jonge ondernemer meer,
omdat dan het wintersportseizoen weer is begonnen.
En weet Tim ook of er al dan niet een vervolg aan zijn
job komt. Hoe dan ook: als stagiair is hij er voorlopig
perfect in geslaagd om van z’n stage een baan te
maken.
‘Moet je vaker doen’, zei een werkgever tegen me, na
mijn praatje op het congres. ‘Vertellen waarom wij
Wajongers in dienst moeten nemen én wat voor
ondersteuning UWV kan bieden: de proefplaatsing,
een mobiliteitsbonus, werkplekvoorzieningen. Vertel
het. Hoe concreter hoe beter.’ Hij heeft gelijk, de
ondernemer wil die duidelijkheid. En Tim die baan!
Wordt vervolgd.
Bruno Bruins, bestuursvoorzitter UWV
(Of u nu werkgever bent of niet, mail me als iets niet duidelijk is:
bruno.bruins@uwv.nl)
JULI 2013 13 3

Techniekpact
pakt jongeren
Het kabinet, werkgevers, onderwijs en
werknemersorganisaties waaronder
UWV, hebben een ‘Techniekpact’ ondertekend.
Het pact moet de aansluiting van
het onderwijs op de arbeidsmarkt in de
technieksector verbeteren en daarmee
het tekort aan technisch personeel terugdringen.
In het Techniekpact staan concrete
afspraken tussen de verschillende
partijen.
De komende jaren neemt het tekort aan
goed geschoolde technici sterk toe. Het
tekort aan technici is een bedreiging voor
de groeiambities van bedrijven en zet de
economische groei van Nederland onder
druk. Op alle opleidingsniveaus komen er
te weinig jongeren op de arbeidsmarkt
om aan de behoefte te voldoen. Er zijn al
veel plannen en ideeën om het tekort aan
te pakken. In het Techniekpact worden
deze plannen vertaald naar concrete
afspraken.
UWV blijft zich inzetten om de uitstroom
van werkzoekenden uit de WW richting
is het aantal jonggehandicapten dat in 2012
instroomde in de Wajong. Bij iets meer dan
5000 Wajongers werd de uitkering beëindigd.
De meest voorkomende redenen voor beëindiging zijn pensionering, overlijden en detentie.
In totaal heeft ruim twee derde van de Wajongers een ontwikkelingsstoornis, zoals een
verstandelijke beperking of een autistische stoornis. Ook zijn er veel Wajongers met een
psychiatrisch ziektebeeld, zoals een persoonlijkheidsstoornis of schizofrenie. Er zijn relatief
weinig Wajongers met alleen een lichamelijke aandoening.
4 444 4 UWVMAGAZINE
UWVMAGAZINE
WWW.SHUTTERSTOCK.C0M
de techniek te verhogen. Daarnaast
maakt UWV zich hard voor het vervullen
van (technische) vacatures en het bieden
van ondersteuning via de Servicepunten
Techniek.
Servicepunt Kunst & Cultuur
Mensen die werkzaam zijn in de culturele sector en hun baan verliezen, kunnen sinds mei 2013
extra ondersteuning krijgen bij het vinden van ander werk. UWV richt in samenwerking met de
Federatie Werkgeversverenigingen in de Cultuur (FC) en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) een aantal Servicepunten Kunst & Cultuur op.
Vanaf vier maanden voor de laatste werkdag kunnen medewerkers uit de culturele- en
kunstsector terecht bij één van de Servicepunten Kunst & Cultuur voor ondersteuning bij het
vinden van ander werk. Ook krijgen zij hier informatie over de mogelijkheden voor trainingen of
scholing.
ER GAAT NIETS
BOVEN HET KCC
IN GRONINGEN
De gemeente Groningen, die de telefonische
dienstverlening van dienst Sociale Zaken en
Werk (SOZAWE) heeft ondergebracht bij
UWV, is uitermate tevreden over UWV Klantencontact.
Volgens de gemeente worden de
klanten van de dienst SOZAWE (dat zijn mensen
met een WWB-uitkering) telefonisch uitstekend
bediend. ‘Groningen is er trots op dat
de gemeente wereldwijd de eerste gemeente
is die de telefonische dienstverlening laat uitvoeren
door een COPC-gecertificeerd contact
center’, aldus Sociale Zakenwethouder
Istha van de gemeente Groningen.
UWV Klantencontact is gecertificeerd conform
de hoge standaarden van het Customer
Operations Performance Center (COPC), een
internationaal keurmerk speciaal voor contact
centers. Het contact center van UWV
werkt volledig volgens dit besturingsmodel en
is als enige overheidsdienst ter wereld ook
gecertificeerd.
Ook is Groningen blij dat UWV Klantencontact
actief zoekt naar nieuwe medewerkers die
een afstand tot de arbeidsmarkt hebben.
Daardoor zijn afgelopen jaar ongeveer tien
WWB-klanten van SOZAWE na een interne
opleiding als klantadviseur aan de slag bij UWV
gegaan. UWV Klantencontact is momenteel
aan het werven voor de volgende groep klantadviseurs
met een WWB-uitkering.
Meer feiten en cijfers over de Wajong zijn te vinden op uwv.nl onder het kopje over UWV.
WWW.SHUTTERSTOCK.COM
DE HORECA, DE BOUW-
NIJVERHEID EN DE CRISIS
UWV maakt in 2013 arbeidsmarktbeschrijvingen van twintig sectoren.
Deze kennis, bijvoorbeeld over (te verwachten) tekorten en overschotten,
draagt bij aan het beter functioneren van de arbeidsmarkt. Hierdoor
wordt zichtbaar waar zich baan- en opleidingskansen voordoen voor
werkzoekenden en waar werkgevers geschikt (te maken) personeel
kunnen vinden voor beroepen waarvoor een tekort is ontstaan op de
arbeidsmarkt. Onlangs verschenen twee nieuwe sectorbeschrijvingen:
Horeca en Bouwnijverheid.
HORECA De crisis heeft duidelijk vat op de horeca, catering en verblijfsrecreatie.
Voor de komende jaren wordt nog geen omvangrijke werkgelegenheidsgroei
verwacht. Toch zijn er nog instroommogelijkheden voor werkzoekenden met de
juiste competenties. Werkgevers hebben in sommige segmenten nog steeds
moeite om geschikt personeel te vinden, bijvoorbeeld voor zelfstandig werkend
kok in een restaurant of voor opgeleide gastheren of -vrouwen met ervaring en
gevoel voor het vak. Voor de langere termijn kan de sector wél te maken krijgen
met generieke tekorten. Aangezien de horeca veel jongere werknemers werft, is
het een sector waar de bevolkingskrimp relatief vroeg kan worden gevoeld.
BOUWNIJVERHEID Vanwege de vergrijzing in de bouw en de lage instroom uit
bouwopleidingen zal na de crisis snel veel vraag ontstaan naar geschoold personeel.
De bouw staat volgens UWV voor een dubbele uitdaging. Enerzijds moeten
bouwbedrijven de huidige malaise zien te overleven met behoud van voldoende
vakbekwaam personeel. Anderzijds dient de sector nu al toe te werken naar een
grotere aanwas van werknemers. Om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen
is het noodzakelijk dat er een einde komt aan de al jaren dalende instroom van
jongeren in bouwopleidingen, met name in het mbo. De huidige crisis kan volgens
UWV goed worden benut om bouwplaatspersoneel te scholen voor deze
toekomstige uitdagingen.
Lees L de volledige sectorbeschrijvingen op uwv.nl onder het kopje over UWV.
KORT NIEUWS VAN UWV
Feiten en cijfers
* Mensen werken minder vaak vanuit een
uitzendcontract, als oproepkracht of in
een tijdelijk contract (flexwerk) naarmate
zij ouder zijn. Zo heeft ongeveer 15
op de 20 mensen onder de 20 jaar een
flexibele baan, terwijl dit bij 59-jarigen
slechts 2 op de 20 is.
* Gemiddeld lopen werknemers in vaste
dienst een risico van 3 op de 1000 om
in de WIA te komen. Voor tijdelijke
werknemers is dit risico groter, namelijk
bijna 5 op de 1000 en voor uitzendkrachten
zelfs bijna 7 op de 1000.
* In 2011 vonden langdurig werkzoekenden
die van sector wisselden gemiddeld
3 maanden eerder werk dan degenen
die terugkeerden in de eigen sector.
* Uitzendkrachten krijgen bijna even
vaak als werknemers met een tijdelijk
contract 2 jaar na de werkhervatting
een vast contract. In beide groepen
heeft ongeveer 1 op de 6 personen dan
een vast contract.
Bron: UWV Kennisverslag (UKV) 2013-1
InspiratiePlusDagen
Het aantal oudere werknemers zonder baan
neemt onder invloed van de crisis fors toe. Alleen
al van april 2012 tot april 2013 steeg het aantal
niet-werkende werkzoekende 55-plussers met
ruim 23% van ruim 109 duizend naar ruim 134
duizend. Het is voor deze groep bovendien
bijzonder lastig om weer aan de slag te komen.
Om de kansen voor werkzoekende 55-plussers
op de arbeidsmarkt te vergroten, organiseert
UWV vijf InspiratiePlusDagen in verschillende
regio’s in het land.
Werkzoekenden kunnen onder andere diverse
workshops volgen, zoals: hoe leer ik LinkedIn
gebruiken, strategisch netwerken, leer wat
werkgevers willen horen/zien, en jezelf als sterk
merk presenteren. Voor werkgevers is er een
apart programma over trends en ontwikkelingen
in personeelsbeleid. Ook kunnen werkgevers
gemotiveerde en ervaren kandidaten ontmoeten
voor hun vacatures.
Meer informatie op www.inspiratieplusdagen.nl.
JULI 2013 5

6 UWVMAGAZINE
‘In armoedebeleid
zou onderwijs
de speerpunt
moeten zijn’
COK VROOMAN ONDERZOEKER
SOCIAAL CULTUREEL PLANBUREAU
ARMOE
TROEF
Armoede in Nederland. Hoe groot is dat probleem?
Hoeveel groter gaat het nog worden? Doet de overheid genoeg
om het probleem aan te pakken of staat zij machteloos?
‘
e regering doet een beroep op
burgers, bedrijven, andere overheden
en maatschappelijke organisaties
om gezamenlijk de
sociale uitsluiting en stille
armoede in onze samenleving
eensgezind en met kracht aan te pakken.’ Was
getekend, koningin Beatrix. Het waren maar vier
zinnen in de Troonrede van 1995, maar ze bleven
bepaald niet onopgemerkt. Voor het eerst sinds
lange tijd werd van officiële zijde weer openlijk
over armoede gesproken. Lang hadden politici en
beleidsmakers het woord zorgvuldig weten te
vermijden. Armoede was iets dat niet bestond en
als het al bestond dan was het een kwestie van
tijd of het zou niet meer bestaan. Liever dan over
armen, spraken zij over “langjarige minima”,
“kwetsbaren” of over “de lage-inkomensgroepen” .
Het woord armoede mocht dan uit de politieke
woordenlijst zijn geschrapt, het onderliggende
armoedeprobleem was daarmee niet uitgebannen.
Het had alleen een ander, moderner gezicht
Nederland en de crisis
TEKST GERT HAGE FOTOGRAFIE CORBINO.NL
gekregen. Het draaide niet langer alleen om de
vraag of er voldoende eten is of adequate huisvesting,
maar ook om het beginsel dat huishoudens
mee moeten kunnen doen aan de samenleving.
In de woorden van het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP): ‘Een individuele actor is arm als
hij geruime tijd niet de middelen heeft om het
minimaal noodzakelijke van zijn gemeenschap te
verwerven.’
Werkende armen
‘Op grond van deze definitie is de armoede in de
periode van 1985-2010 met twee procentpunt
afgenomen, vooral dankzij de verbeterde positie
van ouderen’, zegt Cok Vrooman, afdelingshoofd
van de Sector Arbeid en Publieke Voorzieningen
bij het SCP. Het slechte nieuws is dat vanaf 2008 de
armoede weer toeneemt. Aanvankelijk bleef het
effect van de wereldwijde crisis, die in 2008 begon
met de val van Amerikaanse zakenbank Lehman
Brothers, op de armoedecijfers nog beperkt. Maar
vanaf 2011 nam de armoede fors toe, aldus het SCP
JULI 2013 7

Definitiedoolhof
Cok Vrooman stuitte tijdens zijn promotieonderzoek op wel zestien verschillende
definities van armoede, waaronder de volgende veel voorkomende:
* Zijn werkgever, SCP, gebruikt de zogenaamde budgetbenadering,
waarbij wordt uitgegaan van de minimaal noodzakelijke uitgaven voor
basisbehoeften en sociale participatie.
* Het CBS hanteert de lange-inkomensgrens, die door de tijd een vast
koopkrachtniveau vertegenwoordigt, en die is afgeleid van het bijstandsniveau
voor een alleenstaande uit 1979, toen dit in koopkracht het hoogst was.
* Amsterdam hanteert, zoals vermeld, de grens van 110 procent van het wettelijk
sociaal minimum.
* Voor de EU zijn mensen arm als zij deel uitmaken van een huishouden waarvan
het besteedbaar inkomen beneden de 60 procent ligt van de mediane
waarde van hun land.
Vrooman: ‘Een relatief armoedecriterium heeft als nadeel dat niet duidelijk is welke
levensstandaard mensen met dit bedrag kunnen bereiken. In een rijk land kun je met
60 procent van de mediaan misschien redelijk rondkomen, in een arm land is het
mogelijk te weinig voor voeding, kleding en huisvesting. In onze budgetbenadering
wordt dit ondervangen doordat wij normbedragen hebben vastgesteld aan de hand
van richtlijnen die het Nibud hanteert voor huishoudens op minimumniveau.’
8 UWVMAGAZINE
in de derde editie van het Armoedesignalement, dat
enkele maanden geleden in samenwerking me het CBS
werd gepubliceerd.
In dat jaar zat 7,1 procent van de Nederlanders onder de
armoedegrens, een percentage dat in 2012 en 2013 nog
hoger zal uitvallen, verwacht het SCP. De crisis raakte
uiteraard in eerste instantie de van oudsher kwetsbare
groepen als de eenoudergezinnen, bijstandontvangers
en niet-westerse allochtonen. Maar de armoedevlek
dreigt zich inmiddels ook te verspreiden over groepen
die voorheen niet voorkwamen in de armoedestatistieken,
onder wie jongeren, zelfstandigen en andere zogeheten
werkende armen. Verontrustend is ook de sterke
toename van de armoede onder kinderen tot 17 jaar,
hun aantal liep in 2011 op tot 359.000.
‘De voortekenen zijn niet gunstig’, stelt Vrooman. ‘De
werkloosheid en de instroom in de Bijstand lopen op
en in 2013 en 2014 krijgen huishoudens onder andere te
maken met stijgende zorglasten en het niet-indexeren
van pensioenen en kinderbijslag. In december publiceren
we nieuwe cijfers, maar een verdere stijging van de
armoede ligt voor de hand.’
Schulden
Armoede kent vele gezichten. Dat van een Marokkaans
kind dat zonder eten naar school gaat. Of dat van de
ondernemer die zijn bedrijf ten onder ziet gaan in de
crisis. Er is de jonge moeder die overladen is met schulden,
de laagopgeleide die maar niet aan het werk komt
of de ontslagen thuiszorgmedewerkster die nu als
oproepkracht haar kostje bijeen moet zien te scharre-
len. ‘Voor de gemeente Amsterdam zijn die mensen arm
die onder de 110 procent van het wettelijk sociaal minimum
zitten’, zegt Hetty Vlug, armoederegisseur bij de
gemeente Amsterdam. ‘Dat wil niet zeggen dat
armoede louter een financieel probleem is. Ik ken
genoeg kunstenaars die moeten rondkomen van minder
dan het minimumloon maar zichzelf niet arm zullen
noemen. Nee, echt arm ben je pas, als je daarbij ook
nog weinig of geen sociale contacten hebt, je gezondheid
slecht is en/of schulden hebt. Armoede wordt een
probleem als het je belemmert in je dagelijks leven.’
Dat laatste is steeds vaker het geval, vervolgt Vlug. ‘Vijftien
jaar geleden was ik betrokken bij het landelijk
armoedebeleid. Toen kwamen schulden nauwelijks
voor, nu is het een groot probleem. Hoe dat kan? De
samenleving is veel ingewikkelder geworden, zie je
maar eens als laaggeletterde door de digitale overheidsjungle
heen te worstelen. Een andere verklaring
is dat door de sociale media mensen gek worden
gemaakt met wat ze allemaal zouden moeten hebben
of willen. Maar ook iets schijnbaar triviaals als de
steeds hogere verkeersboetes kunnen mensen in de
problemen brengen. De schuldenproblematiek is een
combinatie van een strengere overheid, grotere verleidingen
om iets meteen te willen of krijgen en bezuinigingen
op de sociale zekerheid.’
Wachten op de brandweer
Andries de Jong is onder meer voorzitter van het Fonds
Bijzonder Noden Amsterdam en directeur van de Stichting
Urgente Noden Nederland, een publiek-private
organisatie die op verzoek van hulpverleners hulp
biedt aan mensen die in grote financiële problemen
verkeren. De Jong: ‘Als iemand in het water valt, moet je
niet wachten op de brandweer, maar hem direct uit het
water halen. Dat is wat wij mogelijk maken. Vervolgens
is het aan anderen om ervoor te zorgen dat hij niet langer
in de buurt van het water komt of leert zwemmen.’
De afgelopen jaren nam het beroep op de inmiddels
achttien noodhulpbureaus toe. ‘Het afgelopen kwartaal
lag het aantal aanvragen in Amsterdam 15 procent
hoger ten opzichte van het laatste kwartaal van het
vorig jaar. Wat je ziet – en dat is een redelijk contant cijfer
– is dat zo’n 15 procent van de bevolking het risico
loopt op verarming. Van die groep komt jaarlijks
gemiddeld zo’n 8 procent daadwerkelijk in de knoei.
‘Armoede wordt
een probleem als
het je belemmert in
je dagelijkse leven’
HETTY VLUG ARMOEDEREGISSEUR
GEMEENTE AMSTERDAM
JULI 2013 9

10 UWVMAGAZINE
Dat laatste cijfer schommelt mee met de conjunctuur.
Naast de permanent kwetsbare groepen zoals eenoudergezinnen
en niet-westerse allochtonen zien we dat
steeds meer jongeren in de problemen raken, nu zij pas
na hun 23ste jaar recht hebben op een uitkering. Dat is
een groot probleem, temeer daar de hulpverlening niet
of pas veel te laat in actie komt. Door de bezuinigingen
op jeugdhulp is er steeds minder tijd en aandacht voor
deze groep kwetsbare jongeren. Er zijn meer armen dan
uit de cijfers blijkt. Of omdat mensen in stilte hun lot
dragen – stille armoede werd dat vroeger genoemd – of
omdat hulpverleners uit tijd- en geldgebrek al dan niet
bewust signalen negeren.’
Nooit of-of
Armoede is niet alleen een complex probleem, het is
ook chronisch. Door de decennia heen is van alles
geprobeerd om de armoede uit te bannen, van de invoering
van de AOW en de Algemene bijstandswet tot het
inzetten van busladingen welzijnswerkers en van Melkert-banen
tot Vogelaar-wijken.
Maar het armoedeprobleem bleef bestaan en neemt dus
zelfs weer toe. ‘Als overheid kun je het probleem nooit
alleen oplossen,’ zegt Hetty Vlug. ‘Je zult het als over-
‘Tegenwoordig
gaat het over
kostenbeheersing
en effi ciency, zo
roep je de ellende
over je af’
ANDRIES DE JONG VOORZITTER STICHTING
URGENTE NODEN NEDERLAND
heid moeten zoeken in de samenwerking met het
bedrijfsleven en de samenleving. Als armoederegisseur
probeer ik deze partijen waar mogelijk met elkaar te
verbinden.’ Een van de initiatieven die hieruit is voortgekomen,
is de langjarige ondersteuning door bedrijven
van scholen in kwetsbare wijken. Vlug: ‘Het is hét
voorbeeld van hoe je door het versterken en aan elkaar
koppelen van netwerken, mensen, in dit geval kinderen,
kunt helpen. De hulp is persoonlijk en langjarig en
is gericht op het verbeteren van de onderwijsprestatie,
op cultuurparticipatie en op gezondheid. Het effectief
bestrijden van armoede is nooit of-of. Het is én het verbeteren
van onderwijs én het organiseren van stages
én het bestrijden van obesitas en zo kan ik nog wel
even doorgaan.’
Andries de Jong zoekt het in het versterken van de
basale sociale infrastructuur in kwetsbare wijken. ‘Zo
voorkom je dat mensen daadwerkelijk door de bodem
zakken en tegelijkertijd versterk je de zelfredzaamheid
van mensen, je zet ze in hun kracht. Drie woorden staan
hierbij centraal: nabijheid, geloofwaardigheid en meelevendheid.
Maar ja, in plaats daarvan gaat het tegenwoordig
over kostenbeheersing en efficiency. Zo roep
je de ellende over je af.’
Nee, weerspreekt Cok Vrooman, armoede is niet onoplosbaar.
‘Ik ben een positief mens. Bij de grens die wij
als SCP hanteren is het in principe denkbaar dat
armoede daalt tot een zeer laag niveau. Nederland is
van oudsher een open samenleving met een grote mate
van inkomensmobiliteit. Ons onderzoek heeft laten
zien dat van de mensen die in 1985 als kind arm waren,
93 procent als volwassen niet langer arm is. Dat is hoopgevend.
Daar tegenover staat dat dit percentage nog
hoger is, namelijk 97 procent, bij mensen die als kind
niet in armoede opgroeiden. Dat betekent dus dat de
latere armoedekans voor arme kinderen twee keer zo
groot is als voor niet-arme kinderen. Die verhoogde
armoedekans is het resultaat van diverse met elkaar
samenhangende factoren, maar het onderwijsniveau
dat kinderen weten te bereiken speelt een cruciale rol.
In het armoedebeleid zou dat dan ook de speerpunt
moeten zijn.’
Internationale uitwisseling
GEVEN & NEMEN
TEKST EGBERT JAN RIETHOF ILLUSTRATIE ERIK KRIEK
UWV en zusterorganisaties in het buitenland leren veel van elkaars kennis en
ervaringen. Zo willen Denen alles weten van onze aanpak om participatie van
arbeidsgehandicapten te bevorderen en zijn wij geïnteresseerd in hun mentorsysteem.
De uitwisseling kent geen grenzen: Zuid-Korea is ook al op werkbezoek geweest.
JULI 2013 11

'Het buitenland slaat
steil achterover als je over
onze Ziektewet vertelt'
nlangs bezocht een vertegenwoordiging
van een Deense partnerorganisatie de
burelen van UWV in Amsterdam. ‘Hoe
doen jullie dat?’, was de vraag. Want
Nederland zet stevig in op bevordering
van participatie van mensen met een
arbeidshandicap en haalt daar aansprekende
resultaten mee. De Denen stelden een ochtend
lang hun vragen, vooraf ingestuurd zodat de gastheren en
-vrouwen een presentatie op maat konden voorbereiden.
De gasten hoorden onder meer dat Nederlandse werkgevers
bij ziekte van de werknemer het loon tot maximaal
twee jaar moeten doorbetalen. Daar keken ze van op.
Inspiratie
Maar ook de Nederlanders waren verrast door het Deense
mentorsysteem. Mentoren worden in Denemarken grootschalig
ingezet om de arbeidsparticipatie te bevorderen
en ze staan werkenden (ook zelfstandig ondernemers) en
werkzoekenden bij om aan het werk te komen en te blijven.
Het gaat dan bijvoorbeeld ook om het aanleren van
sociale competenties en werkgedrag. De mentoren zijn
niet officieel gecertificeerd, maar krijgen wel een opleiding.
Ze kunnen zzp’er zijn, maar ook in overheidsdienst
of in company bij bedrijven werken. Financiering wordt
geregeld door het de rijksoverheid. Leerzaam voor
Nederland.
Alleen al aan de divisie WERKbedrijf van UWV brengen
zo’n dertig keer per jaar buitenlandse delegaties een
werkbezoek. ‘Er komen veel aanvragen binnen, zeker vijftig, maar we zijn selectief’, zegt Corine Peeters, businessadviseur
bij UWV WERKbedrijf. ‘Een belangrijke
voorwaarde om erop in te gaan is dat het ook ons iets
Quotum
Onlangs had de regering-Rutte nog het voornemen werkgevers een quotum op
te leggen: bedrijven met meer dan twintig werknemers moesten 5 procent van
het personeelsbestand laten bestaan uit mensen met een arbeidsbeperking.
Inmiddels is het niet meer zeker of die regeling er komt, maar UWV had dit voorjaar
al zijn licht opgestoken bij de collega’s in Duitsland, waar al heel lang een
quotumregeling bestaat. Johan de Jong: ‘Wat bleek onder meer bij dat werkbezoek?
De aanpak dateert al van kort na de Tweede Wereldoorlog, toen veel
gewonde Duitse soldaten uit de strijd terugkeerden. De overheid wilde niet dat
zij net als hun voorgangers na de Eerste Wereldoorlog zonder inkomen zouden
zitten en zo sociaal de dupe zouden worden. Daardoor is in Duitsland de acceptatie
van de regeling heel sterk. Er is geen discussie over ... anders dan hier!’ In
de gebieden Westfalen en Lippe – 8,4 miljoen inwoners – hadden werkgevers in
2010 als gevolg van de quotumregeling 4,5 procent zwaar gehandicapte werknemers
in dienst.
12 UWVMAGAZINE
oplevert. Wat kunnen wij leren van initiatieven die elders
al genomen zijn? Van Denemarken wisten we op hoofdlijnen
natuurlijk al veel af, maar juist kennis van onderdelen
kan vernieuwend zijn. Je neemt nooit een-op-een een hele
regeling, methodiek of werkproces over, het gaat om deelaspecten.
De Vlamingen, bijvoorbeeld, pakken het matchen
van werkzoekenden en werk op een andere manier
aan dan wij. Wij laten ons inspireren door hun manier
van matchen op basis van competenties om onze aanpak
te optimaliseren. Zij kijken op hun beurt weer graag mee
bij onze e-dienstverlening.’
Internationale contacten komen voor bij alle divisies van
UWV; de Strategiegroep Internationaal coördineert ze. De
groep, circa tien personen groot, bestaat sinds drie jaar.
Corine Peeters maakt er deel van uit, en ook Johan de
Jong, strategisch beleidsadviseur bij de directie Strategie,
Beleid en Kenniscentrum (SBK). ‘We geven gestalte aan
afspraken over Europees voorgeschreven samenwerking
in de ruimste zin’, zegt hij. ‘Hoe werk je die uit, hoe zet je
verbindende organen op? Maar het gaat dus ook over uitwisseling
van kennis en ervaring. Een voorbeeld. We zijn
in Nederland bezig met organisatorische veranderingen
als gevolg van onder meer het Sociaal Akkoord en de Participatiewet.
Dat is een beweging van decentralisatie,
waarbij de gemeenten taken overnemen. In Noorwegen
is die beweging al een paar jaar geleden gemaakt. De Raad
van Bestuur wil graag meer weten van de Noorse ervaringen.
Wij zetten dan ons netwerk in. En wat blijkt? Toevallig
komt de directeur buitenland van de Noorse partnerorganisatie
eind juni naar Nederland. We maken nu een
koppeling tussen zijn bezoek en onze behoefte aan
informatie.’
Brengen en halen
Buitenlanders mogen kennis komen ophalen en af en toe
brengt een vertegenwoordiging van UWV een tegenbezoek.
Maar eenrichtingsverkeer is het nooit. ‘Je brengt iets
en je haalt iets’, zegt Peeters. In april was zij met een UWVdelegatie
in Engeland om te zien hoe dat land de vereenvoudiging
van het uitkeringssysteem aanpakt, met het
doel dat proces minder bureaucratisch en goedkoper te
maken. ‘Zelf gaven we een presentatie over hoe we hier
de digitale dienstverlening inrichten; in Europa lopen we
daarmee voorop. Het gevolg was dat er in juni een
Engelse minister zelf is komen kijken. Dat bezoek was
zeer waardevol en zal zeker nog een vervolg krijgen. Het
is geven en nemen.’
Hoe kritisch wij hier ook zijn op het eigen stelsel, en met
name op het functioneren van de e-dienstverlening,
elders beschouwen ze Nederland op dat gebied als koploper.
Johan de Jong: ‘Op het terrein van werknemersverzekeringen
is dat zeker het geval. Landen die nu ook aan
bezuinigingen toe zijn, volgen de ontwikkelingen hier op
de voet. Wij zijn al flink bezig met bezuinigen, zoals
bekend. We streven naar een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie
tegen nadrukkelijk zo laag mogelijke kosten.
Veel landen zijn daar nog niet aan toe. Neem de Ziektewet.
Nergens ter wereld komt het voor dat wanneer een
werknemer ziek wordt een werkgever de verplichting
heeft om maximaal twee jaar loon door te betalen. Het
buitenland slaat steil achterover als je dat vertelt. Hier
vinden we dat werkgever en werknemer prikkels moeten
krijgen om het verzuim zo kort mogelijk te laten duren.
Beetje hard, zeggen ze dan.’
Online inkijk
Overal binnen UWV onderhouden afdelingen nuttige contacten met het
buitenland. De divisie Gegevensdiensten, die onder meer een database als
de Polisadministratie beheert (met gegevens over lonen, uitkeringen en
arbeidsverhoudingen van alle verzekerden in Nederland), werkt bijvoorbeeld
nauw samen met Ierland. Sinds maart heeft dit land recht op zogenoemde
online inkijk in de Polisadministratie. ‘Dat is voor hen nuttig’, vertelt
Hans Tromp van Gegevensdiensten. ‘Ze kunnen zo van bijvoorbeeld
een Nederlander die in Ierland werkt, werkloos wordt en een uitkering
aanvraagt zien wat zijn verleden is met inkomen uit dienstverband of uitkering.’
Tromp is ook in bespreking met Duitsland en Zweden, landen die al
zeer binnenkort van dezelfde online inkijk gebruik zullen maken. ‘Vroeger
ging zoiets met een cd’tje. Een medewerker pakte het vliegtuig en ruilde
gegevensdragers met collega’s elders.’ Tromp staat ook op het punt om
op het ministerie van Sociale Zaken met andere overheidsorganisaties
zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) te overleggen over samenwerking
met de Belgen. ‘Nog niet met hen erbij. Eerst kijken we hoe we het willen
organiseren. Daarna gaan we met ze om de tafel.’ Binnenkort vertrekt
hij naar Finland, dat vanaf 2014 ook aansluiting heeft op de online inkijk.
Ook het uitgangspunt van de WIA dat het vooral gaat om
wat iemand nog wél kan, en de manier waarop participatie
van Wajongers wordt bevorderd, trekken aandacht.
Corine Peeters: ‘Al met al komen de delegaties vooral af op
de relatief lage jeugdwerkloosheid, de e-dienstverlening
en de bevordering van participatie van mensen met een
arbeidshandicap.’ Meestal komen de buitenlanders uit
Europa, waarmee de samenwerking nu eenmaal intensief
is. Maar begin juni bezocht een Zuid-Koreaanse delegatie
UWV. De Koreanen legden een lange reis af om kennis op
te halen over de digitale dienstverlening bij UWV Werkbedrijf.
Daarnaast wilden ze weten hoe UWV omgaat met
gegevens. Dat varieerde van het omgaan van data binnen
de privacywetgeving tot aan het vastleggen en benutten
van managementinformatie.
Meer dan uitruil
Bij uitwisselingen als deze gaat UWV bij voorkeur in zee
met verdragslanden, zoals Zuid-Korea. Ook eerder opgebouwde
contacten met Roemeense delegaties bewijzen
nu hun nut. Vanaf 1 januari 2014 is er immers vrij verkeer
van mensen en goederen tussen Nederland en Roemenië.
Roemenen komen dan in principe in aanmerking voor
WW. Maar UWV heeft straks voor een beslissing kennis
nodig over de lengte van het dienstverband. De contacten
maken het een stuk makkelijker om zulke informatie te
krijgen. Toch is er meer dan alleen uitruil van gegevens.
Johan de Jong: ‘Dat is wel het uitgangspunt, maar we hebben
als UWV ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid.
In Nederland hebben we, met publiek geld, zóveel
kennis en ervaring opgedaan op het gebied van sociale
zekerheid ... Die horen we te delen met wie nog niet zo ver
is gekomen. We hopen zo bij te dragen aan de ontwikkeling
van de sociale zekerheid in de wereld, ook in niet-verdragslanden.’
JULI 2013 13

e saucijzenbroodjes staan te dampen op
het bakblik. De geur verspreidt zich
door de koffiebar van het Dolfinarium
in Harderwijk. De eerste bezoekers
stromen binnen. Kinderen rennen naar
de levensgrote vensters waar nieuwsgierige
dolfijnen voorbij zwemmen. ‘Kijk papa, hij
komt naar me toe!’ Jan Schuit (60-plus) pakt een kan en
schenkt een kopje koffie in voor de vader die zijn papadag
gebruikt om zijn kinderen kennis te laten maken
met de indrukwekkende en vrolijke zeezoogdieren.
Schuit heeft er lol in. Als arbeidsvitaliteit af te meten
zou zijn aan een glimlach, dan scoorde hij een 10 op
een schaal van 10. Hij begon half april in de koffiebar
van het Dolfinarium, nadat hij reageerde op een selectiedag
voor vijftigplussers, die het Dolfinarium organiseerde
op initiatief van UWV.
Na anderhalf jaar thuiszitten was Schuit wel klaar met
‘op zijn lauweren rusten’. Hij wilde weer aan de slag.
Hij reageerde in eerste instantie op een baan in een
van de winkeltjes op het Dolfinariumterrein, maar die
vacatures waren al vergeven. ‘Ik heb 25 jaar een eigen
zaak gehad in Hilversum, in delicatessen. Verder heb ik
14 UWVMAGAZINE
Ouderen aan de slag in het Dolfinarium
ALS EEN VIS
IN HET WATER
Deze zomer gaan vijftien vijftigplussers aan de slag in
het Dolfinarium, door een slimme samenwerking met UWV.
De ouderen brengen klantvriendelijkheid en affiniteit met de
doelgroep mee. In ruil daarvoor winnen ze aan arbeidsvitaliteit.
Een arbeidsplek van onschatbare waarde.
TEKST HANNY ROSKAMP FOTOGRAFIE MARTIN WAALBOER
veel in de horeca gewerkt, het werken met gasten
heeft me altijd getrokken.’ Dat laatste bleek voor het
Dolfinarium een belangrijk argument om hem aan te
stellen in de koffiebar, naast zijn niet aflatende
enthousiasme natuurlijk. Hoewel zijn uitzicht op het
onderwatergedeelte van het zeeaquarium prachtig is,
heeft hij eigenlijk niet zoveel affiniteit met dolfijnen.
Dat is ook niet belangrijk. Hoewel het in het bekende
pretpark om dolfijnen lijkt te gaan, draait het om
natuureducatie en het entertainen van mensen. Dolfijnenfreaks
maken zelfs minder kans op een baan in het
Dolfinarium, omdat ze om de verkeerde redenen
solliciteren.
Winterstop
De selectiedag was gericht op de doelgroep van vijftigplussers.
Adriaan Bruinink, Manager Human Resources
was daarvoor binnen het Dolfinarium de verantwoordelijke
persoon. Hij denkt dat zijn bedrijf bij uitstek
geschikt is om werk te bieden aan vijftigplussers. ‘Ze
komen met een flinke ervaring. Iemand van 16 jaar
heeft nog niet de levenservaring van een vijftigplusser.
De combinatie van ouderen met jongeren is daarom
Jan Schuit
15 UWVMAGAZINE
JULI 2013 15

erg geslaagd. De doelgroep bestaat uit kinderen, hun
ouders en hun grootouders. Iemand van 50-plus spreekt al
die groepen even makkelijk aan.’ Hoe zit het dan met:
“vijftigplussers zijn duurder” of “met vijftigplussers is de
kans op arbeidsongeschiktheid groter”? Bruinink: ‘We respecteren
uiteraard de cao, maar kosten zijn geen overweging
geweest. Ook de kans op arbeidsongeschiktheid was
voor ons niet relevant.’
Een groot voordeel van vijftigplussers is dat een deel van
hen minder gebrand is op een vaste baan. De vijftien tot
twintig functies die beschikbaar waren, zijn namelijk allemaal
tijdelijk; gedurende het hoogseizoen. Schuit vindt
het ideaal dat hij in de winter lekker met zijn vrouw kan
afreizen naar warme landen, ‘die heeft last van reuma, die
winterstop is dus echt een voordeel.’ Er zijn volgens Bruinink
echter ook vijftigplussers die afvallen vanwege het
tijdelijke karakter. ‘Die kiezen voor een vaste baan als het
even kan en die zijn om die reden afgevallen. Vooral de
jonge vijftigplussers die nog veel arbeidsjaren voor de
boeg hebben, zullen eerder kiezen voor de zekerheid van
een vaste baan.’
Volgend jaar zal Schuit opnieuw moeten solliciteren,
maar de kans is groot dat hij weer aan de slag kan, want de
werknemers waarmee een goede ervaring is opgedaan,
liggen bij het Dolfinarium boven op de stapel. Er zijn
sowieso veel terugkomers. Zelfs de huidige directeur
Marten Foppen is ooit begonnen met een vakantiebaan.
16 UWVMAGAZINE
Bruinink is enthousiast over de samenwerking met UWV.
‘UWV heeft natuurlijk de kandidaten aangedragen, maar
ze hebben ons ook geholpen om onze werving en selectie
nog verder aan te scherpen. De selectiedag voor vijftigplussers
is dan ook zeker voor herhaling vatbaar. Extra
meerwaarde zat in het bij elkaar brengen van de mensen
uit de doelgroep. Onder het genot van een kopje koffie
konden ze met elkaar praten over hun situatie en ervaringen
op de arbeidsmarkt. Daardoor ontstond meteen een
goede sfeer. We zien nu al dit het project geslaagd is, door
de manier waarop onze vijftigplussers zich binnen het
bedrijf profileren.’
HELP!
Binnen UWV initieerde Bea Schulting van UWV regio Stedendriehoek
de selectiedag. Zij is verantwoordelijk voor
de horeca, een bedrijfstak die in haar regio sterk vertegenwoordigd
is. ‘De ontvangst was in zaal Odiezee, door Dolfinarium-directeur
Marten Foppen. Je zag voortdurend de
dolfijnen langs zwemmen. En het Dolfinarium is natuurlijk
toch al een werkgever die tot de verbeelding spreekt.’
De kandidaten kregen opdrachten die ze in groepjes
moesten uitvoeren terwijl ze werden geobserveerd door
P&O’ers. Daarna volgden korte een-op-eengesprekken.
Uiteindelijk vonden vijftien van de veertig kandidaten
een baan. Een uitstekend resultaat.
Ook Schulting denkt dat vijftigplussers bij uitstek toege-
voegde waarde hebben voor het Dolfinarium. ‘Ze hebben
overwicht op kinderen maar ook geduld en inlevingsvermogen.
Ze kunnen kleine problemen oplossen. Bovendien
zijn ze zélf een deel van de doelgroep: de opa’s en oma’s. 50
is echt het nieuwe 40.’
Dit sluit aan bij de ervaring van Jan – 60-plus is het nieuwe
50-plus – Schuit. ‘Kennis en ervaring zijn heel belangrijk,
zeker omdat hier zoveel jongeren werken. Die kun je een
stuk coachen en begeleiden. Dat heb ik vroeger in mijn
winkel ook veel gedaan.’
Het omgaan met mensen neemt hij vanuit zijn achtergrond
mee. Maar zaterdag was het wel even spannend.
Toen werd het ineens heel druk terwijl hij alleen achter de
toonbank stond. ‘Ik ben gewend dat er een klant, of zo dat
tegenwoordig heet “een gast”, voor mijn toonbank staat.
Maar toen kwam ik handen tekort. Ik heb even gebeld en
gezegd: “HELP!” Gelukkig kwam er snel assistentie.’
Uit de sleur
Ook al is de werkloosheid in Schultings regio relatief laag,
nu de cijfers oplopen, merkt ze dat vijftigplussers meer en
meer in het verdomhoekje zitten . ‘Als je 55 bent en je zit
twee jaar thuis, dan gaat je arbeidsmarktvitaliteit hárd
achteruit. Daarom is het belangrijk aan de slag te gaan,
ook al is het tijdelijk. De arbeidsplaatsen bij het Dolfinarium
zijn seizoensplaatsen, maar ze bieden de voordelen
van een vaste werkplek: de werknemers komen weer in
een werkritme en hun netwerk blijft op peil. Ook blijven
ze gemotiveerd omdat ze zich nuttig voelen.’
De horeca – waar het Dolfinarium strikt genomen toe
behoort – is een branche waarin vooral jonge en goedkope
krachten werk vinden. Schulting: ‘Het idee is dat het
werk zwaar is en dat ouderen het fysiek niet aankunnen
om weekenddiensten te draaien. Maar daar komt men bij
de derde jonge kracht die het opgeeft, snel van terug. Toch
blijft het moeilijk om ouderen in de horeca te plaatsen.
Dat ligt voor een deel ook aan de beeldvorming van de
ouderen zelf. Ze vinden zichzelf niet meer passen bij bijvoorbeeld
McDonald’s.’
Schuit heeft geen last van vooroordelen. ‘Ik ben gewoon
een enthousiaste persoonlijkheid. Hier is het heel belangrijk
hoe je overkomt. Die dolfijnen, dat verwachten de gasten
al. Maar als we net wat meer doen door vriendelijk en
hulpvaardig te zijn, dan kan de belevenis extra positief
zijn.’
Schuit kent de verschillende dolfijnen nog niet uit elkaar.
Veel tijd om naar ze te staren is er dan ook niet. Er moeten
nog broodjes worden afgebakken, er moet koffie worden
gezet en de toonbank moet nog even worden afgesopt
voor de gastenstroom goed op gang komt. Terwijl hij
afscheid neemt, vat hij stralend samen waarom hij het zo
leuk vindt om te werken in het Dolfinarium: ‘Ik ben uit
mijn sleur en het leukste is: de mensen zijn hier altijd vrolijk.
Ik ben hier als een vis in het water.’
JULI 2013 17

De problemen te lijf met het M-Team
HOE MEVROUW
BRUIN HAAR WEG
WEER VOND
TEKST MIRJAM VAN IMMERZEEL ILLUSTRATIE MARTYN F. OVERWEEL
Met meer dan een miljoen klanten kun je er op rekenen dat er wel eens
wat misgaat. Neem mevrouw Bruin; ziek, financieel aan de grond en dan
werkt het systeem ook nog eens tegen. Dan is er gelukkig nog het M-Team
van UWV om de problemen te helpen oplossen.
sychische problemen, schulden, en nu
dreigt ook nog huisuitzetting. Mevrouw
Bruin ontvangt van UWV een Ziektewetuitkering
van € 86 per week en raakt
steeds verder in de problemen. Ze werkt
aanvankelijk af en toe via uitzendbureaus.
Maar in de loop der jaren krijgen haar mentale klachten
de overhand en zij meldt zich ziek. Sindsdien heeft ze
naast gezondheidsproblemen er nog een zorg bij: geld.
Met een gebrekkig arbeidsverleden is haar aanspraak
op een Ziektewetuitkering namelijk te klein om van
rond te komen. Haar oude werkgever geeft niet meer
thuis en de gemeente wijst naar UWV. Daar moet ze
maar eerst een toeslag aanvragen en dan pas kan ze bij
de gemeente aankloppen voor verdere inkomenssteun.
Niet bij machte zelf actie te ondernemen, groeit het
papierwerk mevrouw Bruin boven het hoofd. Een miscommunicatie
met haar bewindvoerder duwt haar nog
verder in de problemen. Tijdens een afspraak met de
arbeidsdeskundige van UWV komen de financiële problemen
aan het licht. Met een druk op de zogeheten
M-knop kaart deze medewerker de situatie aan binnen
UWV. Dat brengt de zaak in een stroomversnelling.
‘Het is niet echt een kwestie van een knop indrukken
en dat dan de zwaailichten aan gaan’, vertelt klantmedewerker
Pim van Hoesel, bij wie de melding over
mevrouw Bruin is binnengekomen. ‘Het is een digitaal
formulier dat iedere UWV’er met klantcontact kan
invullen en mailen naar een centraal punt in onze organisatie.
Dat beoordeelt of het aan de criteria van een
“uitzonderlijk probleemgeval” voldoet.’
Als een klant zelf het een en ander kan oplossen, dan
wordt er niet ingegrepen. Dreigt echter totale verzanding
in bureaucratie, dan komt een zogenoemd M-Team
in actie: met de M van multiproblematiek. De M-Teams
van UWV zijn regionale initiatieven en bestaan uit
gespecialiseerde klantmedewerkers die over de grenzen
van divisies en instanties binnen de sociale zekerheid
kijken naar oplossingen.
Tussen wal en schip
Met meer dan een miljoen klanten te bedienen, gaat er
geheid wel eens wat mis. ‘Zeker een kwetsbare klant
kan verdwalen in het systeem. Maar met een beetje
18 UWVMAGAZINE JULI 2013 19

pech raken zo nu en dan ook weerbare burgers verstrikt
in regelgeving’, legt Van Hoesel uit. Samen met enkele collega’s
trekt hij vastgelopen klanten in regio Oost weer los.
Landelijk gaat het om zo’n vier- à vijfhonderd klanten per
jaar.
‘Geen groot aantal als je het vergelijkt met het totale aantal
klanten van UWV, maar toch: elke verdwaalde klant is
er één te veel. We streven ernaar onszelf overbodig te
maken door de knelpunten die we tegenkomen te delen
binnen UWV én daarbuiten. Zo kunnen procedures worden
aangescherpt of worden vereenvoudigd. We rapporteren
ook aan het hogere echelon omdat het kan leiden
tot verbetering van wetgeving. Het is de bedoeling dat
iedereen krijgt waar hij of zij recht op heeft binnen de
sociale zekerheid.’
Het M-Team wordt het meest ingeschakeld voor problemen
die UWV betreffen. Maar geregeld is er ook een ongelukkige
samenloop van procedures, regels en menselijke
missers waarbij de Belastingdienst en gemeente zijn
betrokken. Hun procedures doorkruisen elkaar bijvoorbeeld.
Een klant heeft te maken met vier verschillende
uitkeringen, of toeslagen van verschillende instanties.
Zoals in het geval van mevrouw Bruin.
Zij raakte tussen wal en schip door haar psychische problemen,
miscommunicatie met haar bewindvoerder en
de regels rond toeslagen. Ze voelde zich van het kastje
naar de muur gestuurd en dreigde de moed op te geven.
Om haar zaakjes op orde te krijgen was kordate hulp
nodig.
In dit soort gevallen is samenwerking tussen medewerkers
van het M-Team en hun evenknieën bij andere
instanties erg belangrijk. De Belastingdienst heeft drie
jaar geleden zogenoemde Stella Teams opgericht, ook met
een regionale aanpak.
Gehoord worden
Van Hoesel merkt in zijn regio dat gemeenten steeds meer
oog hebben voor burgers die naast hun rechten grijpen.
In een regionale pilot zijn de Belastingdienst, UWV en
enkele gemeenten van plan de banden verder aan te
halen om dit soort problemen beter te analyseren en op te
lossen. Maar er wordt ook gekeken naar samenwerking
met andere instanties. Van Hoesel noemt als voorbeeld de
Sociale Verzekeringsbank en Dienst Uitvoering Onderwijs,
de instantie die studieschulden bijhoudt.
‘De sociale zekerheid is complex en het vraagt onderling
20 UWVMAGAZINE
‘We streven ernaar
onszelf overbodig te maken’
begrip en samenwerking om burgers die vastlopen, van
dienst te zijn. Netwerken is heel belangrijk. Inmiddels
kunnen we vaak met een telefoontje over en weer snel
iets in gang zetten.’ Als regiehouder heeft Van Hoesel bijvoorbeeld
contact opgenomen met collega’s bij de divisie
Uitkeren, met de bewindvoerder van mevrouw Bruin en
met haar gemeente. Hij vertelt hoe hij mevrouw Bruin
met één belletje boven op de stapel kreeg bij de afdeling
toeslagen van UWV. ‘Ze had al zoveel tijd verloren, nu
moesten we het voor haar voor elkaar krijgen. Als het allemaal
vanaf het begin goed was gegaan, had ze de gewone
procedure doorlopen, net als iedereen. Nu was het
gerechtvaardigd om de kwestie wat sneller af te
handelen.’
Hij spoorde haar aan om via werk.nl een aanvullende bijstandsuitkering
aan te vragen bij de gemeente. De sociale
dienst heeft op zijn beurt toegezegd haar aanvraag snel te
verwerken. Dankzij de bijstand kan ze een begin maken
met de aflossing van haar schulden. Zo is het balletje eindelijk
gaan rollen richting een oplossing. En mevrouw
Bruin? Die ziet weer een lichtpuntje.
Van Hoesel kijkt inmiddels tevreden terug op de goede
afloop. Bij klanten waar meerdere problemen samenvallen,
is het van belang om snel te handelen, vindt hij. Voordat
de schade nog groter wordt. ‘Het is de bedoeling dat
de vaart er in blijft zodra er een M-melding binnenkomt.
De ene zaak is natuurlijk complexer dan de andere. Binnen
48 uur moet er antwoord komen, en als er dan nog
geen oplossing is, dan blijven we de klant op de hoogte
houden van onze vorderingen tot die wel is gevonden.’
Maar de probleemoplossers in de sociale zekerheid kunnen
niet altijd alles rechtzetten. Soms brengen klanten
ook zichzelf in de problemen door regels en termijn te
overschrijden. ‘We doen wat kan en wat eerlijk is. Maar ik
merk dat mensen het vooral belangrijk vinden om
gehoord te worden. Dat iemand echt luistert naar wat er
misgaat.’ Het meest bevredigend is natuurlijk als hij concrete
zorgen kan wegnemen bij klanten. ‘Soms heeft
iemand alleen een duwtje nodig, in andere zaken moet je
helemaal duiken. Sinds dit jaar zijn we ook aan nazorg
gaan doen. Om te kijken wat ons werk teweeg heeft
gebracht voor de klant. Dat is ontzettend leuk, we krijgen
heel positieve reacties.’
Omwille van haar privacy is de naam van mevrouw
Bruin gefingeerd.
Armoede in beeld
1655 Armenzorg is in Nederland van alle tijden. Aanvankelijk ontfermt vooral de kerk zich over de nooddruftige medemens, maar
in de Gouden Eeuw is het ook een zaak van regenten geworden. Die vangen armen op in hofjes, gasthuizen en weeshuizen –
niet zelden door protestanten geconfisceerde roomse kloosters. De burgemeester van Delft, hier samen met zijn dochter door Jan Steen
geportretteerd, is kennelijk niet te beroerd om ook nog eens af en toe een aalmoes te geven.
STEEN. JAN 1655, DELFT, OUDE DE AAN CROESER CATHARINA EN
JULI 2013 21 ADOLF

DE VAL PER GEVAL
ARBEIDSONGESCHIKTHEID
Men neme ...
Herma
Jansen
Herma Jansen van 47
met een leidinggevende
rol in het
bedrijfsleven die door
een ongeluk arbeidsongeschikt
raakt.
Inkomen: €10.000
bruto per maand,
inclusief bonus en
vakantiegeld.
WIA
Herma belandt in een WIA-uitkering.
Als zij ‘volledig en duurzaam’ arbeidsongeschikt
wordt verklaard, houdt zij €3.178,55 over.
8
6
4
5
WGA
Echter, de kans is groot dat ze in een zogenaamde
WGA-regeling terechtkomt: een uitkering voor
iemand die gedeeltelijk en/of tijdelijk niet kan
werken. De berekening is dan als volgt:
WGA wordt bepaald aan de hand van het dagloon.
Dat is in het geval van Herma € 194,85. Dit is het
maximale bedrag dat iemand sinds 1 januari 2013
kan krijgen.
De eerste twee maanden krijgt zij
75% van die € 194,85 = € 146,14
per dag. Daarna gaat ze terug naar 70%
van € 194,85 = € 136,40 per dag. Omgerekend
naar maandbedrag (=x21,75): € 2.966,70.
Hoelang Herma dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van haar arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
7
VERVOLGUITKERING WGA
Als Herma dan nog steeds arbeidongeschikt is,
belandt ze in een vervolguitkering. Dit houdt een
percentage van het wettelijk minimum dagloon in
dat € 72,96 is.Als het niet lukt om werk te vinden
dat past bij haar nieuwe lichamelijke toestand, dan
krijgt ze maximaal: 70% van 72,96 = € 51,07 per
dag. Omgerekend naar maandloon: € 1.110,77.
Er gelden ook percentages van 50,75%, 42% en
35%. Het laagste percentage is 28%. Als ze dit
krijgt, houdt ze maandelijks € 444,35 over.
22 UWVMAGAZINE
3
Abdel
El Fnae
Abdel El Fnae is 58 jaar
en werkt als teamleider
bij een tractorfabrikant.
Hij raakt arbeidsongeschikt.
Inkomen: € 2.400 bruto
per maand, inclusief
eindejaars-uitkering en
vakantiegeld.
WIA
Abdel belandt in een WIA-uitkering. Als hij ‘volledig
en duurzaam’ arbeidsongeschikt wordt verklaard,
houdt hij € 1.800,03 over.
0
9
4
0
WGA
Echter, de kans is groot dat hij in een
WGA-regeling terechtkomt: een uitkering voor
iemand die gedeeltelijk en/of tijdelijk niet kan
werken. De berekening is dan als volgt:
WGA wordt bepaald aan de hand van het dagloon.
Dat is in het geval van Abdel € 110,34.
Dit bedrag wordt berekend aan de hand van zijn
inkomen.
De eerste twee maanden krijgt hij
75 % van die € 110,34 = € 82,76 per dag.
Daarna gaat hij terug naar 70%
van € 110,34 = € 77,24 per dag. Omgerekend
naar maandbedrag (=x21,75): € 1.679,98
Hoelang Abdel dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van zijn arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
9
VERVOLGUITKERING WGA
Als Abdel dan nog steeds arbeidsongeschikt is,
belandt hij in een vervolguitkering. Dit houdt een
percentage van het wettelijk minimum dagloon in
dat € 72,96 is. Als het niet lukt om werk te vinden
dat past bij zijn nieuwe lichamelijke toestand, dan
krijgt hij maximaal 70% van € 72,96 = € 51,07 per
dag. Omgerekend naar maandloon: € 1.110,77.
Er gelden ook percentages van 50,75%, 42% en
35%. Het laagste percentage is 28%. Als hij dit
krijgt, houdt hij maandelijks € 444,35 over.
3
Liliana
Kwame
Liliana Kwame (35)
is schoonmaakster en
raakt arbeidsongeschikt.
Inkomen: € 1.400 bruto
per maand, inclusief
vakantietoeslag.
WIA
Liliana belandt in een WIA-uitkering. Als zij ‘volledig
en duurzaam’ arbeidsongeschikt wordt verklaard,
houdt zij € 1.050,09 over.
0
0
1
0
WGA
Echter, de kans is groot dat ze in een zogenaamde
WGA-regeling terechtkomt: een uitkering voor
iemand die gedeeltelijk en/of tijdelijk niet kan
werken. De berekening is dan als volgt:
WGA wordt bepaald aan de hand van het dagloon.
Dat is in het geval van Liliana € 64,37.
Dit is onder het wettelijk minimumloon.
De eerste twee maanden krijgt zij
75% van die € 64,37 = € 48,28 per dag.
Daarna gaat ze terug naar 70% van
€ 64,37 = € 45,06 per dag. Omgerekend naar
maandbedrag (=x21,75): € 980,06 per maand.
Hoelang Liliana dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van haar arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
0
VERVOLGUITKERING WGA
Als Liliana dan nog steeds arbeidsongeschikt is,
belandt ze in een vervolguitkering. Dit houdt een
percentage van haar eigen dagloon in dat € 64,37
is. Als het niet lukt om werk te vinden dat past bij
haar nieuwe lichamelijke toestand, dan krijgt ze
maximaal 70% van € 64,37 = € 45,06 per dag.
Omgerekend naar maandloon: € 980,06.
Er gelden ook percentages van 50,75%, 42% en
35%. Het laagste percentage is 28%. Als ze dit
krijgt, houdt ze maandelijks € 391,95 over.
9
INFOGRAPHIC KAY COENEN
Een val met de fiets kan zomaar leiden tot arbeidsongeschiktheid. Maar ook zonder te vallen kun je
je baan kwijt raken. Waar je wel zeker van kunt zijn bij arbeidsongeschiktheid en werkloosheid, is een
ander soort val: de inkomensval. En die kan heel groot zijn. Zes rekenvoorbeelden.
WERKLOOSHEID
Men neme ...
Johan
Pietersen
Johan Pietersen van
52 met een leidinggevende
rol in de
makelaardij die door de
crisis zonder werk
komt te zitten.
Inkomen: € 10.000 per
maand, inclusief bonus
en vakantiegeld.
WW
Johan krijgt in principe een WW-uitkering op basis
van de volgende berekening. € 120.000 per jaar:
261 werkbare dagen = € 459,77 dagloon.
Echter, het maximum dagloon per 1 januari 2013
is € 194,85.
De eerste twee maanden krijgt hij 75%
van die € 194,85 = € 146,14 per dag.
Daarna gaat hij terug naar 70% van
€ 194,85 = € 136,40 per dag.
Omgerekend naar maandbedrag
(=x21,75): € 2.966,67.
Hoelang Johan dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van zijn arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
6
5
6
Hij komt niet in aanmerking voor toeslagen op dit
bedrag aangezien hij al gebruikmaakt van het
maximum dagloon. De hoogte van zijn vermogen
(spaargeld, waarde van het huis) telt niet mee bij
het toekennen van de WW-uitkering.
BIJSTAND
Als de maximale uitkeringsduur voorbij is, komt hij
in aanmerking voor bijstand.
Dit is maximaal € 1.321,96 als Johan gehuwd is.
Als hij ongetrouwd is, gaat het om € 925,37.
Als Johan te veel eigen vermogen heeft, heeft hij
geen recht op een bijstandsuitkering. *
* Onder eigen vermogen valt spaargeld, maar
ook andere bezittingen, bijvoorbeeld een auto.
Het maximale eigen vermogen met ingang van
1 januari 2013 is: € 11.590 voor alleenstaande
ouders en voor mensen die een gezamenlijke
huishouding voeren; € 5.795 voor alleenstaanden.
3
Nanda
Drijver
Nanda Drijver is
48 jaar en werkt als
teamleider in de zorg.
Zij raakt werkloos.
Inkomen: € 2.400 per
maand, inclusief
eindejaarsuitkering en
vakantiegeld.
WW
Nanda krijgt in principe een WW-uitkering
op basis van de volgende berekening:
€ 28.800 per jaar:
261 werkbare dagen =
€ 110,34 dagloon.
De eerste twee maanden krijgt ze 75%
van die € 110,34 = € 82,76 per dag.
Daarna gaat ze terug naar 70% van
die € 110,34 = € 77,24 per dag.
Omgerekend naar maandbedrag
(x21,75) = € 1.679,97.
Hoelang Nanda dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van haar arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
9
5
9
Ze komt niet in aanmerking voor toeslagen op dit
bedrag aangezien ze al meer verdient dan het
sociaal minimum. De hoogte van haar vermogen
(spaargeld, waarde van het huis) telt niet mee bij
het toekennen van de WW-uitkering.
BIJSTAND
Als de maximale uitkeringsduur voorbij is, komt zij
in aanmerking voor bijstand.
Dit is maximaal € 1.321,96 als ze gehuwd is.
Als ze ongetrouwd is, gaat het om € 925,37.
Als Nanda te veel eigen vermogen heeft, heeft zij
geen recht op een bijstandsuitkering.*
3
Lena
Popolov
Lena Popolov is
41 jaar en raakt
haar baan als
thuiszorgmedewerkster
kwijt. Ze verdient
€ 1.400 in de maand,
inclusief vakantiegeld.
WW
Lena krijgt in principe een WW-uitkering
op basis van de volgende berekening:
€ 16.800 per jaar:
261 werkbare dagen =
€ 64,37 dagloon.
De eerste twee maanden krijgt ze 75%
van die € 64,37 = € 48,28 per dag.
Daarna gaat ze terug naar 70% van
die € 64,37 = € 45,06.
Omgerekend naar maandbedrag
(x21,75) = € 980,06.
Hoelang Nanda dit bedrag ontvangt, is afhankelijk
van de duur van haar arbeidsverleden. Maar het
maximum is 38 maanden.
0
5
0
Ze komt eventueel in aanmerking voor een toeslag
als ze onder het sociaal minimum terechtkomt.
De hoogte van haar vermogen (spaargeld, waarde
van het huis) telt niet mee bij het toekennen van de
WW-uitkering.
BIJSTAND
Als de maximale uitkeringsduur voorbij is,
komt zij in aanmerking voor bijstand.
Dit is maximaal € 1.321,96 als ze gehuwd is.
Als ze ongetrouwd is, gaat het om € 925,37.
Als Lena te veel eigen vermogen heeft, heeft zij
geen recht op een bijstandsuitkering.*
Aan de rekenvoorbeelden en de bedragen
die op deze spread genoemd worden,
kunnen geen rechten ontleend worden.
Alle genoemde bedragen zijn bruto,
tenzij anders vermeld.
3
JULI 2013 23

Frank van Massenhove turnt ambtenaren om
‘ CALVINISME
WERKT NIET’
TEKST MIRJAM VAN IMMERZEEL FOTOGRAFIE ISABEL POUSSET
24 UWVMAGAZINE
Bij zijn aantreden als directievoorzitter van de
Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid van België,
stelde Frank van Massenhove zich één doel: zijn organisatie
zo inrichten dat medewerkers weer trots op hun werk
kunnen zijn. Hoe heeft hij dat voor elkaar gekregen?
Kan UWV hier wat van leren?
ijdens het koudste voorjaar sinds
mensenheugenis, is het een gure wandeling
van station Brussel Noord naar
de burelen van de FOD SZ waar Frank van
Massenhove de scepter zwaait. FOD SZ
staat voor de Federale Overheidsdienst
die zich bezighoudt met de beleidskant
van de Belgische sociale zekerheid (zie kader). Schuine
trappen leiden naar de “…nance Toren” (de eerste letters
van “Finance” zijn verdwenen). ‘We huren het gebouw
van een Nederlands bedrijf dat weinig werk maakt van
onderhoud’, legt Van Massenhove uit. Hij ontvangt in
de kelder. Kleurrijk ingericht met design weliswaar,
maar toch, een kelder.
Eerder had de receptionist mij met de lift naar beneden
gevoerd, in plaats van naar de hoogste verdieping, zoals
gewoonlijk bij bazen. Maar Van Massenhove is geen
gewone baas. Hij heeft zelfs geen eigen werkplek, laat
staan een statig bureau en comfortabele fauteuil. Weliswaar
houdt een secretaresse zijn werkdag overzichtelijk,
maar veel is aan hem zelf. Net als bij de meeste
medewerkers van de FOD SZ.
Frank van Massenhove

Frank van Massenhove (1954) studeerde rechten aan
de Universiteit van Gent en startte zijn carrière als
federaal en Vlaams werkgelegenheidsinspecteur.
* 1990-1995 Kabinetsadviseur van de minister van
Werkgelegenheid
* 1995-1999 Kabinetschef burgemeester van Gent
* 1999- 2002 Kabinetschef minister van Sociale Zaken
en Pensioenen
* 2002 Voorzitter van het directiecomité Federale
Overheidsdienst Sociale Zekerheid in België
* 2007 Overheidsmanager van het Jaar (Vlaamse
Vereniging voor Bestuur en Beleid)
26 UWVMAGAZINE
‘Het is makkelijker om
vrijgesproken te worden in
een rechtszaak dan ontslagen
te worden als ambtenaar’
‘Alleen staffuncties als beveiligers, schoonmakers en receptionisten
hebben een werkplek en vaste werktijden.
Logisch. De rest bepaalt zelf waar en wanneer er wordt
gewerkt. We maken afspraken welke doelen ze moeten
bereiken. Hoe ze dat voor elkaar krijgen, aan de keukentafel
thuis of hier – Van Massenhove kijkt gebarend om zich heen
– dat maken zij zelf uit.’ Eigenlijk zou hij zich moeten vervelen,
geeft Van Massenhove dan onverwacht toe. Na elf jaar is
FOD SZ gereorganiseerd tot een flexibele, kennisgerichte
instelling met gelukkige werknemers die trots zijn op hun
ambtenarenstatus. Jong afgestudeerden willen er graag
werken. Zelfstandig werken, eigen verantwoordelijkheid en
meedenken en beslissen. Dat had de directeur bij zijn aantreden
in 2002 voor ogen. Het moest anders, en dat lukte
met glans.
En dan is de uitdaging ervanaf?
‘Nee in tegendeel, maar dit is de eerste keer dat ik ergens
zo lang werk. Ik heb hier zoveel kunnen veranderen en nu
zie ik dagelijks hoe dat uitpakt. Ik verveel me zeker niet.
Het geeft natuurlijk ook inzicht in hoe de overheid werkt.
Dat boeit me enorm en verbaast me tegelijk.’
Welke inzichten heeft u opgedaan?
‘Dat degenen die niet goed werken, zich nog vaak kunnen
verstoppen in overheidsdienst omdat er toch om de paar
jaar een andere minister komt die te weinig tijd heeft
om door te hebben hoe slecht of goed zijn ambtenarenapparaat
werkt. Daarom hebben overheidsdiensten een
benchmark nodig. Er wordt nu niet vergeleken wat er
gebeurt binnen de ministeries. Hier bij FOD SZ benchmarken
wij onze afdelingen wel tegenover elkaar. Als de
ene veel meer IT nodig heeft dan de andere, en hun
processen verschillen niet veel, dan zet ik de directeuren
bij elkaar en dan mogen ze het me uitleggen. Kunnen ze
dat niet, dan zeg ik: zet dan maar je eigen mensen bij
elkaar. Want zodra je medewerkers verantwoordelijk
maakt, zie je dingen evolueren. Ik heb een enorm
vertrouwen gekregen in medewerkers. Ik zeg ze: probeer
maar dingen uit. Als het werkt, krijgen jullie alle lof en dan
zet ik dat op Twitter, overal. Als het mislukt, dan zeggen
we dat Van Massenhove een verkeerde beslissing heeft
genomen. Ik weet namelijk dat mensen willen slagen. Als
iets niet lukt, dan is dat niet omdat ze willen saboteren,
dan lukt het gewoon niet.’
Maar als je van tevoren weet dat je iemand anders de
schuld kunt geven zodra het misgaat, dan neem je
misschien te veel risico ...
‘Nee, dat is calvinistisch gedacht. Als ze denken: “Ik zou hier
de roe voor kunnen krijgen” dan proberen ze niets te verbeteren.
Dat is wat bureaucratie zo middelmatig maakt. Dat
als je initiatief mislukt, je nooit meer de kans krijgt om een
project op te starten. Zo krijg je gedemotiveerde mensen
die zich heel cynisch uitspreken over hun organisatie.’
Hoe houden jullie dan de risico’s van dergelijke vrijheden
in toom?
‘Dat kun je niet op voorhand. We zijn hier van een totaal
ouderwetse, bureaucratische, prikklokgebonden organisatie
overgegaan naar een organisatie die op output werkt,
waar mensen zelf kunnen beslissen waar ze werken. Dus
we moesten alles digitaliseren, we moesten voor iedereen
individueel definiëren wat hun resultaten moeten zijn, we
moesten de ganse logistiek ombouwen, dus dachten we
aanvankelijk: hiermee kan van alles verkeerd gaan. Het
enige wat je kunt doen, is vooral zeer wendbaar zijn, zo
veel mogelijk mensen bij een project betrekken. En dan
niet alleen experts maar ook mensen die er anders nooit
mee bezig zijn. We hebben hier de waanzinnigste verbeterprojecten
gehad die lukten, terwijl heel rationele zaken
mislukten. Dat heeft te maken met het wezen van de mens;
mensen spelen graag en dan lukken dingen.’
Toch had u dit voorjaar de vakbonden in de gordijnen met
uw opmerkingen over afrekenen op prestaties en
versoepeling van ontslagprocedures voor ambtenaren ...
‘Mijn punt is: er is geen vastigheid van job – het takenpakket
–, het gaat om vastheid van betrekking – het dienstverband.
Je weet zeker dat je een job hebt zolang als je geen
negatieve evaluatie van je leidinggevende krijgt. Maar na
drie slechte evaluaties ligt je er uit.’
Werkt het niet al zo dan?
‘Op papier wel, maar het gebeurt te weinig. Een collega zei
eens: “Het is makkelijker om vrijgesproken te worden in
een rechtszaak dan ontslagen te worden als ambtenaar.”
Je moet weten dat hier 70 procent met een vaste benoeming
werkt, de anderen hebben een contractuele aanstelling.
Die twee groepen hebben nagenoeg dezelfde job. Dit
is niet goed, niet eerlijk.’
Federale Overheidsdienst
Sociale Zekerheid
De Belgische ‘Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid’ (FOD
SZ) ondersteunt politieke besluitvormers, sociale partners en
uitvoeringsorganisaties in de sociale zekerheid met onderzoek,
analyse en beleidsformulering. In totaal werken er zo’n 1300
medewerkers. ‘Dankzij ons werk laten we Belgische
beleidsmakers toe een correcte beslissing te nemen voor het
verbeteren van de sociale bescherming in België’, aldus de
website. Verder vertegenwoordigt de FOD SZ de Belgische
sociale zekerheid bij supranationale instellingen als de Europese
Commissie. De dienst is geen uitvoeringsorganisatie, zoals UWV,
die uitkeringen verzorgt voor werklozen en zieke werknemers.
Wel verleent de FOD SZ diensten aan zelfstandigen,
gehandicapten en oorlogsslachtoffers. Ook houdt de organisatie
zich bezig met bestrijding van fraude in de sociale zekerheid.
U wilt ze allemaal in vaste dienst?
‘Ik wil ze allemaal in vaste dienst nemen, maar dan wil ik
ook dat degenen die echt niet voldoen, er eenvoudiger uit
gaan. In mijn organisatie – ik kan me niet uitspreken over
andere overheidsdiensten – haalt 95 procent van onze
mensen hun doelen en zelfs meer. De rest moet eruit want
die verzieken de boel, die zorgen ervoor dat anderen meer
moeten werken. Het heeft wat tijd gevergd voor mijn mensen
dat doorhadden.’
Misschien kan het ook zo zijn dat de een sneller werkt dan
de ander?
‘Vandaar dat we werk niet meer in tijd uitdrukken. We zeggen
gewoon: je moet dat doen. Sommige mensen werken
twee keer zo snel als anderen, is dat eerlijk? Neen. De een
heeft dertig uur nodig, de ander veertig. Als je maar je target
haalt, daar gaat het me om.’
Hoe ziet de ideale werknemer eruit?
‘Wij vinden het heel belangrijk dat mensen creatief met
elkaar zijn en verantwoordelijkheid nemen, en dan niet
alleen voor hun eigen werk en problemen. Je ziet dat onze
mensen zich zeer betrokken voelen met wat ze doen, ze
komen constant met voorstellen voor veranderingen. Die
komen bijna nooit van het management. Dat is helemaal
omgeslagen, vroeger was er een probleem en besliste het
management hoe het opgelost moest worden.’
En de ideale minister?
‘Uiteindelijk krijgen we beleid dat we moeten uitvoeren.
Maar ik eis van mijn minister, en mocht ik uitvoerende zijn
in Nederland zoals UWV zou ik het ook eisen van het ministerie,
dat ik zelf beslis hoe ik het doe. Dat is het probleem:
dat ministers ook willen beslissen hoe je die resultaten
haalt. Ik zeg: “Nee, laat dat dan aan ons over, daar hebben
wij veel meer expertise over dan jullie.” Dat horen ze niet
graag, maar het is wel zo.’
JULI 2013 27

et UWV Klantencontactcenter (KCC) is
een van de meest toonaangevende
klantencontactcenters van Nederland.
Jaarlijks worden hier meer dan 7
miljoen telefonische klantvragen
beantwoord. Hoofdtaak is het verzorgen
van binnenkomende gesprekken: inbound, in vaktaal.
Daarnaast bellen de medewerkers ook zelf klanten
– inderdaad: outbound – om ze proactief te wijzen
op de regels rond bijvoorbeeld handhaving. Per jaar
gaat het om zo’n 50.000 gesprekken. Ieder antwoord op
elke vraag wordt opgezocht en geregistreerd in het
unieke klantvolgsysteem. Aan de hand van rapportages
hieruit wordt het proces voortdurend verbeterd.
28 UWVMAGAZINE
Het KCC antwoordt op alle vragen
BINNEN
300
SECONDEN
Bij het UWV Klantencontactcenter werken 800 klantadviseurs
dagelijks aan een missie: de klanten direct het juiste antwoord geven.
Met succes. In 87 procent van de gesprekken krijgt de klant meteen
antwoord op de vraag, overige klanten worden binnen 24 uur
teruggebeld. UWV Magazine volgde Ilonka de Vries in haar werk als
klantadviseur op de vestiging in Groningen.
TEKST MARTIJN HOUWERZIJL FOTOGRAFIE PETER TAHL
@ # chat
* Ook via Twitter, mail voor
Werkgevers en werk.nl is
het Klantencontactcenter
bereikbaar.
* Voor doven en slechthorenden
is er ook de
mogelijkheid om te chatten.
Klantadviseurs hebben minimaal een van de drie grote
belgroepen in hun pakket: ZW (Ziektewet) – WW (Werkloosheidswet)
of AG (WAO, Wajong, WIA). Voor elke belgroep
volgen medewerkers een opleiding, in duur varierend
van enkele dagen tot weken. Als deze opleiding
voor 80 procent is doorlopen, start de ‘coaching-on-thejob’
en worden de eerste klantgesprekken gevoerd. Om
de kwaliteit te waarborgen luisteren coaches ook na
de opleidingsperiode nog vier keer per maand mee.
Mede dit feit garandeert dat 99 procent van de gegeven
antwoorden juist is.
Van de klantadviseurs wordt verwacht dat zij gemiddeld
twaalf gesprekken per uur voeren. De voortgang
wordt geregistreerd door de afdeling Traffic. Na vier
‘Gesprekstijd
is niet het
belangrijkste.
De klant
tevreden
stellen wel’
ILONKA DE VRIES
KLANTADVISEUR VAN UWV
JULI 2013 29

Gesprek 1:
Inkomsten doorgeven
Klant: ‘Ik wil mijn inkomsten doorgeven maar ik
kan het formulier niet vinden.’
Klantadviseur Ilonka: ‘Het formulier staat
voor u klaar op MijnUWV.nl. Als u met uw DigiDcode
inlogt, kunt u aan de linkerkant in de
blauwe balk uw inkomsten doorgeven. U kunt
het aanstaande zondag versturen, dan start er
weer een nieuwe vierweekse periode. Bent u zo
geholpen mevrouw? Fijne dag verder!’
30 UWVMAGAZINE
Gesprek 3:
Kunt u mijn DigiD-code
wijzigen?
De zwager van een gescheiden vrouw belt. De ex
van de vrouw heeft haar DigiD-code.
Klant: ‘Ik wil graag een nieuwe DigiD-code
aanvragen.’
Klantadviseur Ilonka: ‘Dat kan niet via UWV.
U kunt een nieuwe code aanvragen via
www.digid.nl.
Gesprek 2:
Wanneer werkloos?
Klant: ‘Ik ben in dienst van een
uitzendbureau en mijn contract loopt af.
Vanaf wanneer ben ik werkloos?’
Klantadviseur Ilonka: ‘U bent werkloos
op de eerste dag dat uw contract is
afgelopen. En dat is per 1 juni.
gesprekken zit Ilonka op een gemiddelde
gesprekstijd van 2.21 minuten. Dan volgt er een
gesprek van ruim 11 minuten, over te veel ontvangen
loon als gevolg van een herberekening. Teamleider
Elly van Vulpen neemt wekelijks met
Ilonka haar persoonlijke scorecard (PSC) door. Voldoet
de workflow aan de norm? Zijn er in de afgelopen
periode verstoringen of afwijkingen
geweest?
Ilonka: ‘Voor ieder gesprek staan 300 seconden
ingepland. In het ene gesprek zit je daar ruim
onder, in het andere ga je er ruim overheen.
Gesprekstijd is niet het belangrijkste. De klant
tevredenstellen wel. Het werkt prettig om inzicht
te hebben in je prestaties. Los daarvan laat ik me
niet strikt leiden door deze cijfers. Niet alle
gesprekken zijn hetzelfde, niet alle klanten zijn
gelijk en de belgroepen verschillen. Een mindere
score in de ene maand trek je wel weer recht in de
andere. Scores jagen doe ik niet, als je daar de hele
tijd op let, draai je door.’
E-coaching
Tot 2018 heeft UWV een bezuiniging van € 440 miljoen
als financiële taakstelling. Een gevolg daarvan
is vergaande automatisering van de dienstverlening.
Mede in dat kader werkt Ilonka mee
aan de pilot e-coaching. Klanten stellen hier hun
vragen niet per telefoon, maar per mail via de persoonlijke
Werkmap. Daarnaast registreert ze voor
het KCC Lab vragen die binnenkomen over specifieke
onderwerpen, bijvoorbeeld over de betaling
Gesprek 4:
Wanneer krijg
ik mijn geld?
Klant: ‘Wanneer wordt mijn uitkering
gestort?’
Klantadviseur Ilonka: ‘U krijgt per vier
weken betaald, vandaag kunt u de betaling
op uw rekening verwachten.
van het vakantiegeld. Door de vraag te noteren
kan die ook in andere media, bijvoorbeeld de website,
beantwoord worden waardoor het call-aanbod
verder omlaag kan.
Als erkend leerwerkbedrijf helpt het Klantencontactcenter
ook intern langdurig werkzoekenden
aan een baan. 30 procent van de nieuwe instroom
dient een afstand tot de arbeidsmarkt te hebben;
mensen die langer dan een half jaar werkloos zijn,
Wajongers of herintreders. Ook zij krijgen de
mogelijkheid om zich binnen het Klanten-contactcenter
te ontwikkelen waarna ze met erkende
diploma’s en een dosis werkervaring weer de
arbeidsmarkt opgaan.
De klant als motivator
Ruim 77 procent van de klanten, werkgevers en
werknemers, is tevreden of zelfs zeer tevreden
over de telefonische dienstverlening van het
Klanten-contactcenter. Elly: ‘Klanttevredenheid is
bij ons echt een groot goed. We investeren veel in
kennis en gespreksvoering. Onze klantadviseurs
zijn topsporters; goed getraind en hardwerkend
voor het beste resultaat.’ Een gedrevenheid die bij
Elly ook voortkomt uit persoonlijke ervaring.
‘Mijn vader kwam in 1965 in de WAO terecht. Het
betekende een zware periode voor ons gezin. Die
realiteit probeer ik over te brengen op het team.
Kijk naar die mensen die daar buiten lopen. Het
kunnen allemaal onze klanten zijn. Daarom zijn
wij er. Om ze te helpen.’
KCC* in cijfers
Aantal klantadviseurs: . . . . . . . . . . . . . . . . . . 800
Aantal teammanagers: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Werktijden: . . . . . . . . . . . . . van 8.00 tot 17.00 uur
Pauze (op werkdag van 8 uur): . . . 2 x 15 minuten en
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 x 30 minuten
Inkomende telefoontjes: . . 7.000.000 gesprekken
Uitgaande telefoontjes: . . . . . 55.000 gesprekken
Telefonie voor gemeenten: . . . 60.000 gesprekken
Dovenchat: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1500 chats
Mail: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55.000 berichten
Webcare: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3000 mails
Werkm@p: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40.000 mails
* Cijfers van alle vijf vestigingen bij elkaar opgeteld. Van de huidige vijf
vestigingen sluiten binnenkort twee vestigingen de deuren.
Groningen, Goes en Almere blijven operationeel en bedienen vanaf
juli 2014 heel Nederland.
JULI 2013 31

32 UWVMAGAZINE
Beslag leggen is voor niemand een pretje
VAN EEN
KALE KIP...
Leuk is het allerminst, maar ook UWV krijgt te maken met
beslagleggingen op uitkeringen. Soms vanwege onverantwoordelijke
gedrag van de klant, soms vanwege domme pech en de laatste
tijd helaas ook vaak vanwege de crisis. Hoe gaat zo’n
beslaglegging nu precies in zijn werk?
TEKST AUDREY ZONNEVELD FOTOGRAFIE JEROEN DIETZ
r kunnen allerlei redenen zijn
waarom er beslag gelegd wordt op
een uitkering. Een televisie die op
afbetaling wordt gekocht, maar desondanks
nooit wordt afbetaald. Een
schuld bij het energiebedrijf, belastingproblemen,
huurschulden … Wat de reden
ook is, vaststaat dat het voor de betrokkene heel
onplezierig is. Toch moet UWV de beslaglegging
uitvoeren, op voorspraak van andere instanties
zoals bijvoorbeeld de Belastingdienst of het energiebedrijf.
En … als verlengde arm van de deurwaarder!
Want het is de deurwaarder die daadwerkelijk
de beslaglegging oplegt.
Ingewikkeld? Valt mee. Een voorbeeld zegt alles:
Jan Jansen heeft een auto gekocht die hij in termijnen
moet afbetalen. Maar Jan raakt zijn baan
kwijt en kan de maandelijkse rekeningen niet
meer betalen. Als hij een paar maanden achterstallige
betalingen heeft en hij niet reageert op
aanmaningen, dan kan de schuldeisende partij
een deurwaarder inschakelen om het resterende
bedrag te innen. En aangezien Jan inmiddels een
WW-uitkering heeft, kan de deurwaarder beslag
leggen en moet UWV aan dit verzoek gehoor
geven. Een beslag op een uitkering duurt totdat
de schuld is afgelost of de uitkering ten einde is.
Overigens wordt er nooit beslag gelegd op de
gehele uitkering. Anders zou iemand immers niet
meer in staat zijn om in de kosten van levensonderhoud
te voorzien. Maar de deurwaarder
bepaalt een zogenaamde beslagvrije voet; een
deel van de uitkering blijft vrij. Dit is meestal 90
procent van de bijstandsnorm per maand. Afhankelijk
van de leefsituatie van de betrokkene (een
hoge huur bijvoorbeeld) kan deze beslagvrije
voet worden verhoogd of verlaagd.
Naar rato
Remmert Breidenbach, UWV-teammanager Uitkeren
in district Rijnmond, licht toe: ‘Een beslaglegging
wordt pas complex als er meerdere
schuldeisers zijn. Dus bijvoorbeeld zowel de
Belastingdienst als een gemeentelijke instelling.
Remmert Breidenbach
JULI 2013 33

Gegevenslevering
Voor UWV Gegevensdiensten is ook een rol
weggelegd bij beslagleggingen op uitkeringen.
Marion Helsper, manager gegevenslevering: ‘Bij ons
komt een schriftelijke aanvraag binnen voor een
eventuele beslaglegging, een zogenaamde VOI:
Verzoek tot Informatie. Dit houdt in dat wij kijken of
meneer X of mevrouw Y een uitkering heeft en of
daar al eventueel een beslag op ligt. Zo’n verzoek
kunnen wij krijgen van gerechtsdeurwaarders,
maar ook van de Belastingdienst, gemeentelijke
instellingen of de Sociale Verzekeringsbank (SVB).
Wij geven door welke soort uitkering de betrokkene
heeft, wat de termijn is en welke netto-omvang de
betalingen hebben.’
34 UWVMAGAZINE
Dan is het namelijk zaak om te bepalen wie de
“preferente schuldeiser” is. Oftewel: wie voorrang
heeft op voldoening van de schuld. De Belastingdienst
gaat vrijwel altijd voor op de andere
schuldeisers. Als er geen preferente beslagleggers
zijn, dan zal de deurwaarder het geïncasseerde
geld naar rato verdelen. Tenzi j … te elfder ure zich
nog een andere partij meldt met een nóg grotere
schuld. In dat geval kan de verdeling van de
beslaglegging weer opnieuw worden gemaakt.’
Breidenbach wil nogmaals benadrukken dat de
beslaglegging dus niet door UWV wordt gedaan,
maar door de deurwaarder. Desalniettemin heeft
UWV natuurlijk wel contact met uitkeringsgerechtigden
die door een beslaglegging in de problemen
komen. ‘Die bellen naar ons en zijn soms
emotioneel. Het gaat om hun inkomen en hun
levensonderhoud, logisch dat dat ze raakt! En
natuurlijk is het voor medewerkers aan de telefoon
soms ook lastig. Er zijn schrijnende gevallen
waarbij de partner van iemand allerlei schulden
heeft gemaakt maar dat de uitkeringsgerechtigde
het beslag krijgt. Dat is natuurlijk vreselijk, zeker
als er kinderen in het spel zijn.’
Luisterend oor
Ina van Os, medewerker Uitkeren van district
Arnhem heeft wel eens mensen aan de telefoon
die te maken hebben met een beslaglegging: ‘Het
raakt mij soms ook, natuurlijk. Maar feitelijk doet
het niet ter zake wat ik ervan vind. UWV moet de
beslaglegging uitvoeren, wij leggen hem niet op.
Dus aan de telefoon bied ik een luisterend oor,
maar probeer ik wel zakelijk te blijven en zo snel
mogelijk door te verwijzen naar de deurwaarder.
Want vergeet niet: het heeft geen zin als ik ga zitten
meehuilen. Dáár help ik de persoon in kwestie
niet mee. Wel met doorverwijzen zodat ze,
hopelijk, hun zaakjes weer zo snel mogelijk op de
rit hebben.’
Volgens Remmert Breidenbach vinden er de laatste
tijd wel steeds meer beslagleggingen plaats.
‘Als gevolg van de crisis: mensen die hun baan
kwijt zijn en nu de rekeningen niet meer kunnen
betalen. Maar er is ook een groep die gewoon
heel onverantwoorde aankopen doet en steeds
weer een beslaglegging krijgt opgelegd. Dat zijn
meestal mensen die niet naar de lange termijn
kunnen kijken. Als ze een beetje geld hebben,
geven ze het meteen uit zonder na te denken
over lopende lasten. Soms wel treurig om te zien:
mensen die jaar in, jaar uit een uitkering met
beslaglegging hebben. Soms komen die er eigenlijk
nooit meer uit.’
Armoede in beeld
1936 Is armenzorg heel lang synoniem met liefdadigheid, in de negentiende eeuw verandert dat. Mede dankzij de uitvinding van de
fotografie wordt armoede steeds pregnanter onder de aandacht gebracht van steeds meer mensen. Dat leidt niet alleen
tot veel particulier initiatief, maar ook tot meer overheidsbemoeienis, getuige onder meer de Armenwet van 1854. Vooral gemeenten
nemen de zorg voor armen op zich. Niet dat deze plaggenhutbewoners daar heel veel van gemerkt zullen hebben in hun Drentse gemeente.
193
ONBEKEND, LEVEN/FOTOGRAAF PHOTO/HET ARCHIEF/SPAARNESTAD
JULI 2013 35 NATIONAAL

tudenten hebben baat bij stages’, zegt Lucia van
Heteren. Zij begeleidt stagiairs vanuit de opleiding
Kunsten, Cultuur en Media aan de Faculteit
der Letteren aan de Rijksuniversiteit Groningen.
‘Ik merk dat studenten profijt hebben van
het opdoen van werkervaring en een oriëntatie
op de arbeidsmarkt. Niet alleen ondervinden ze de waarde
van hun studie in de praktijk, ze leren ook veel over zichzelf.
Ik heb studenten meegemaakt die erg verlegen en
schuchter aan een stage begonnen en er helemaal opbloeiden.
Maar ik heb ook meegemaakt dat een student haar toekomstplannen
moest herzien, omdat ze in de praktijk ontdekte
niet tegen de druk van het gekozen beroep te
kunnen. Het is mooi dat je zoiets in de relatieve veiligheid
van een stage kunt ontdekken.’
Net als studenten in een beroepsopleiding, zijn ook acade-
36 UWVMAGAZINE
Het nut van stages
JEZELF
ONTDEKKEN
IN DE VEILIGE
PRAKTIJK
Belangrijke leerervaring en investeren in de toekomst, of gratis
arbeidskracht? Je kunt op verschillende manieren naar stages kijken.
Lucia van Heteren, wetenschappelijk medewerker bij de Rijksuniversiteit
Groningen, is er in ieder geval enthousiast over. Zij is van mening dat, mits
met mate ingezet, studenten en werkgevers baat kunnen hebben bij stages.
TEKST JEROEN SCHOONDERGANG FOTOGRAFIE KOOS BREUKEL
mische studenten die door Van Heteren begeleid worden
na hun afstuderen op zoek naar een baan. ‘Ik merk ook dat
studenten die bij ons zijn afgestudeerd en niet direct aan
een baan komen, interesse hebben in plekken waar ze al
dan niet betaald werkervaring kunnen opdoen. Dat lijkt
me alleen maar logisch. Als je jong bent en geen werkervaring
hebt, is een stage de ideale manier om die ervaring op
te doen.’
Financiële consequenties
Studenten aan de opleiding Kunsten, Cultuur en Media
moeten als onderdeel van hun studie stage lopen. Ze krijgen
daar in totaal tien studiepunten voor. Van Heteren:
‘Een volledig studiejaar levert zestig punten op. Zet je die
tien punten om in studietijd dan kom je uit op 280 uren. Dat
is dus zeven werkweken. De complete stage mag dus niet
Lucia van Heteren
JULI 2013 37

Een stage mag nooit leiden tot
verdringing van betaalde arbeid
‘Ik werd bij alles in
het bedrijf betrokken’
Loes Roest volgde vanuit de specialisatie kunsteducatie binnen
haar studie Kunsten, Cultuur en Media een stage bij het Rijksmuseum
Twente. Zij kijkt met een goed gevoel terug op haar stageperiode.
‘Ik werd bij alles in het bedrijf betrokken. Wat mijn opdrachtgever
en mijn collega’s betrof, was ik een gewone werknemer, net
als zij. Mijn stagebegeleider in het museum vertelde me dat hij
erop vertrouwde dat ik gewoon kon meedraaien. Daarom was ik
ook aangenomen voor de stage.’
De praktijk is volgens Loes een belangrijke aanvulling op de studie.
‘Ik heb vooral veel gehad aan de communicatie met collega’s en
bedrijven waar het museum mee samenwerkt. Stuur je een e-mail
of is het handiger om te bellen? Dat leer je niet in de
collegebanken.’
Ze houdt een goed gevoel over aan haar stage. Af en toe was het
echter wel even slikken, want ze werd meteen in het diepe
gegooid. ‘Na een korte uitleg kon ik meteen aan de slag. Dat is
soms wat lastig. Iets meer uitleg over hoe bepaalde procedures
lopen, was wel handig geweest. Dat gaat vaak over ingesleten
details, waarvan collega’s niet beseffen dat die voor mij nieuw en
relevant zijn.’
‘Ook op persoonlijk vlak ben
ik enorm gegroeid’
In de studie Kunsten, Cultuur en Media heeft Kim Zonneveld gekozen
voor het theater. Zij wil dramaturg worden. Een stage bij het
theatergezelschap Zina van Adelheid Roosen moet haar helpen
dat doel te bereiken. ‘Ik ben nu regieassistent bij het project Wijksafari
in Utrecht. Daarvoor hield ik me bezig met research.’
Kim is enthousiast over haar stage. ‘De praktijk heeft me duidelijk
gemaakt dat ik me breed moet ontwikkelen in de theaterwereld. Je
moet jezelf op meer gebieden nuttig kunnen maken, niet alleen op
creatief gebied, maar ook op het vlak van marketing.’
Als regieassistent werkt Kim voornamelijk samen met één stagebegeleider.
Toch komt het voor dat zij zelfstandig aan de slag mag.
‘Als ik een puntje van kritiek zou moeten noemen, dan zou dat met
de zelfstandige klussen te maken hebben. Ik zou het prettig vinden
om ook dan te kunnen terugvallen op iemand als het moeilijk wordt.
Aan de andere kant geeft het ook aan dat mijn begeleiding me voldoende
vertrouwt om me deze verantwoordelijkheid te geven.’
Uit de woorden van Kim is op te maken dat zij haar stage als een
waardevol onderdeel van haar studie ziet. ‘Mijn begeleiding op de
stageplek zorgt ervoor dat de praktijk ook een leerervaring is.
Bovendien merk ik dat ik ook op persoonlijk vlak enorm ben
gegroeid.’
38 UWVMAGAZINE
veel langer duren dan deze zeven weken, anders komt de studietijd
in het gedrang.’ Daarin schuilt dan ook een risico. Van Heteren
merkt dat veel stagiairs graag ingaan op verzoeken van werkgevers
om een langere periode stage te lopen dan er voor staat. ‘Ik
houd dat goed in de gaten. Als zij te veel tijd aan hun stage besteden,
kunnen ze een studieachterstand oplopen. Dat kan ook vervelende
financiële consequenties hebben. De langstudeerboete is
dan wel van de baan, het leenstelstel dat ervoor in de plaats komt is
in zulke gevallen ook financieel nadelig. Bovendien neemt de stagiair
tijdens een langere stage de plek in die heel goed door een
betaalde kracht zou kunnen worden ingenomen. Dat houd ik ze
ook voor. Hoe zouden zij het vinden als ze na hun studie werk zoeken
en ze kunnen niets vinden, omdat hun werkplek is ingenomen
door een onbetaalde kracht? Blijf je te lang op je stageplek hangen,
dan frustreer je jouw eigen arbeidsmarkt en die van je
studiegenoten.’
Stagiairs bieden uitkomst
Van Heteren onderkent dat de behoefte van werkgevers in het
kunst en culturele veld groot is om met stagiairs te werken. Het
kost haar daardoor weinig moeite om stageplekken te vinden. ‘Met
het wegvallen van subsidies en de terugvallende publieksinkomsten,
moet er stevig worden bezuinigd in deze sector. Stagiairs bieden
daarom uitkomst. Ik moet erop toezien dat instellingen niet
overvragen en te lange stages aanbieden. Afgezien van de studievertraging
die een langdurige stage oplevert, is een stage een leerplek.
Het is prima als de stagiair een marketingplan maakt voor de
stagegever. Als de stagiair vijf van die plannen moet maken, voegt
dat niets toe aan de studie.’
UWV en stages
Een werkzoekende kan tijdens een stage in de praktijk ontdekken
waar hij goed in is en waarin hij zich nog kan ontwikkelen. Stageervaring
is bovendien een pluspunt bij sollicitaties. UWV kan toestemming
geven voor een stage als onderdeel van een studie als er
een scholingsnoodzaak is. Als een werkzoekende weinig kans op
werk heeft, is een losse stage ook mogelijk, in principe voor drie
maanden. De werkzoekende mag meerdere malen stage lopen,
maar niet twee keer bij dezelfde werkgever in dezelfde functie en
ook niet bij zijn laatste werkgever in dezelfde functie. Een stage
mag nooit leiden tot verdringing van betaalde arbeid. UWV kan
geen toestemming geven aan bijstandsgerechtigden en WWgerechtigden
voor wie de ex-werkgever de uitkering betaalt. Een
stage is bedoeld om werkervaring op te doen, niet als testperiode
of inwerkperiode. Als een werkgever twijfelt om een werkzoekende
aan te nemen, bestaat eventueel de mogelijkheid voor een
tijdelijke proefplaatsing met behoud van uitkering. UWV staat een
proefplaatsing toe bij werkzoekenden met een afstand tot de
arbeidsmarkt.
Zie ook www.werk.nl, zoekwoord stages
1963 Na de Tweede Wereldoorlog komt de verzorgingsstaat definitief van de grond. De zorg voor de minder
bedeelde is voortaan een overheidsaangelegenheid, verankerd in de Werkloosheidswet, de Bijstandswet
en de Arbeidsongeschiktheidswet. Dat wil niet zeggen dat de zorgen van mevrouw Kop, hier gefotografeerd in de keuken
van haar Nijmeegse krotwoning (met vrij uitzicht op de plee buiten), hiermee verleden tijd zijn.
NATIONAAL ARCHIEF/SPAARNESTAD PHOTO/HENK BLANSJAAR, 1963
Armoede in beeld
JANUARI JAN JA JAN JAA UJUL JULI JUL JU JUL J JUL JU JULII 201 2 201 20 2013 3 39
39

k hoor, sinds ik uit de kast gekomen ben, allemaal
persoonlijke schrijnende situaties van
mensen. Bemoedigend en respectvol word ik toegesproken
door bekenden, met welgemeende
schouderkloppen. We peppen elkaar op. Positief
denken is het credo. De angst regeert maar we laten ons
niet langer bang maken. Iedereen wordt in zijn
bestaanszekerheid bedreigd. Of je wel of niet werkt,
doet er niet meer toe. Het lijkt erop dat de dertigers de
dans een beetje ontspringen. Hun beurt komt nog.
Hoogopgeleide, hardwerkende veertigplussers met
afgestudeerde kinderen, wonend in de eens zo succesvolle
tweeverdienerswijk waar nu te veel huizen te
koop staan, zitten thuis. Het leven on hold. Lang leve de
40 UWVMAGAZINE
Essay
DE TERING
NAAR DE
SCHULD-
SANERING
Sascha Meyer (1965) is al acht jaar een alleenstaande ouder. Na een freelancebestaan
kreeg ze een “vaste” redactiebaan. Na twee jaar stond ze op straat
en belandde ze in de Ziektewet door een enkelbreuk. Haar kinderalimentatie
viel weg, ze solliciteerde zich vergeefs suf en zag haar inkomen zo dalen dat
ze uiteindelijk bij de Voedselbank belandde. Om zinvol bezig te zijn, ging ze
schrijven over haar ervaringen als armlastige. Het resultaat is onder meer het
boek De nieuwe arme (2012) en een blog op denieuwearme.blogspot.nl.
ILLUSTRATIE MOKER ONTWERP
gezelligheid. Geen perspectieven hebben is dodelijk.
Geen baan en armoede is een van de grootste angsten
van een mens en berokkent psychische schade. Zolang
er armoede heerst, is er geen vrijheid, zegt Nelson
Mandela.
Veel verborgen werklozen waren al voor zichzelf
begonnen als zzp’er toen de eerste crisis zich
aandiende. Dat klonk immers veelbelovender
dan ‘ik ben mijn baan kwijt’. Helaas bleek
dit ook niet het beloofde land. De markt
is vol van financiële pijnstillers, vermomd
als zakelijke kansen.
Mijn buurman was twee jaar
geleden nog een van de
JULI 2013 41

gelukkigen die een vaste aanstelling kreeg, er waren maar
liefst dertienhonderd gegadigden dat jaar. Daar zat hij bij.
Wat was hij blij. Over een maand zit hij werkloos thuis. 50
jaar. Zijn zus van halverwege de vijftig staat ook op straat.
Een straatgenoot, directeur van een cultureel erfgoed, zag
de subsidie opeens stoppen. Weg baan.
Het reisbureaustel een paar deuren verderop heeft hun
pand in de binnenstad verkocht. Daar huist nu een koffieshop.
Hij zit met een laptop op een kamertje internetreizen
aan de man te brengen. Zijn flexibiliteit in deze crisistijd
doet zijn gemoed goed. Zij is omgeschoold en heeft
een crèche aan huis. Ze hebben de bakens verzet. Van de
stress heeft zij een hartprobleem. Op de buurtborrel vertelde
haar man me dat ze vlak voor de verkoop waren
overvallen in de zaak. Een man met zijn handen in zijn
broekzakken was hun reisbureau binnen komen lopen.
‘Dit is een overval! Dit is een overval! Bel de politie!’ Het
zag er niet echt gevaarlijk uit, maar je weet nooit of
iemand vuurwapengevaarlijk is. De overvaller smeekte ze
de politie te bellen. Hij wilde opgepakt worden, dan had
hij een dak boven zijn hoofd en te eten die avond. Idee?
***
Ik ga boodschappen doen en een straatgenoot loopt met
me op.
‘Mijn man zit thuis’, zegt ze.
Ik vraag wat hem scheelt.
‘Werkloos’, zegt ze.
We schieten in de lach. Ik dacht dat hij iets onder de leden
had. Werkloosheid is de nieuwe welvaartsziekte met bijbehorende
psychische symptomen.
***
Ik ga kopiëren bij de copyshop, voorheen een kleine drogist.
Toen de Etos zijn intrede deed en ze hun omzet zagen
dalen, hebben de eigenaren er uit noodzaak een copyshop
van gemaakt. Om de zaak te laten renderen was er al een
zzp’er ingetrokken met woonaccessoires om de bedrijfskosten
te delen. Eind van de maand gaan ze hun deuren
om bedrijfseconomische redenen sluiten.
‘En nu?’, vraag ik de eigenaar, een kleine man van eind
veertig. Zijn vingers staan alle kanten op. Kopiëren is een
vak.
‘Solliciteren!’, zegt hij kordaat.
Ik word geacht dit serieus te nemen. ‘Ik geef je weinig
kans in deze tijd.’ Hij haalt zijn schouders op. Er is genoeg
werk, zegt hij. Hij heeft geen keus, valse hoop is wat hem
rest. Hij is vijftien jaar zelfstandig geweest. Ik pin € 1,30.
Bij de drogist kom ik de compagnon tegen. Ze vergeet haar
42 UWVMAGAZINE
‘Een oude journalistenvriendin van ons doet
een kappersopleiding, want iedereen moet geknipt
worden. En wij worden nu juist geschoren’
pinpas uit het apparaat te halen. De verkoopster, een
meisje van 16, attendeert haar erop. ‘Pas maar op! Er staat
wel een nieuwe arme achter je’, zeg ik gekscherend.
‘Van wat er op mijn rekening staat, word jij ook niet blij’,
zegt ze.
Op naar de supermarkt. Daar word ik staande gehouden
door een oud-sportgenootje, beroep rechter. Zij heeft
werk. Haar echtgenoot zit al tijden zonder arbeid thuis,
een kale man met een hoed. Vijftig plus. Drie studerende
uitwonende kinderen.
***
Als ik aftaai naar huis, zit mijn driejarige stoere buurjongetje
buiten het hek van de speeltuin gehurkt. Hij is boos
en huilt. Ik steek over en hurk naast hem. ‘Hé Bartje, wat is
er?’ ‘Ik ben boos op mama.’ Zijn moeder staat gezellig te
kletsen. De kinderen in de zandbak hebben alleen oog
voor hun eigen spel. Bartje maakt wat extra uithalen. ‘En
ik ben boos op de schepjes.’ Hij vertelt precies wat hem
scheelt. Er zijn drie schepjes en vier kinderen en nu heeft
hij geen schepje. Hij wil ook een schepje. Dat doet wat met
hem. Hij zondert zich af en jammert van frustratie. Hij
mag niet meedoen. Een moment overweeg ik thuis een
schepje te halen maar besluit dat het beter is dat hij nu
ervaart hoe het is om een buitenstaander te zijn. Voor
later. Zo gaat dat in de maatschappij. Zijn verhaal is hij nu
kwijt. Het gaat om aandacht. Als ik weer verder ga, stopt
hij ook met huilen. ‘Dag blauwe rakker’, zeg ik. ‘Nee
blauwe makker’, zegt hij lachend. Mijn buurjongetje, een
toekomstige werkloze? Zijn moeder steekt haar duim naar
me op.
***
Met dochterlief kijk ik een stukje X Factor. De zangtalenten
van 18, 21 en 25 jaar hebben allen de status van “werkloze”.
We pakken een zak chips en maken een dippie van
wat mayo, curry en paprikapoeder.
’s Avonds ga ik wat drinken met een bijna werkloze bladenvriendin.
We zijn de enige twee op het buitenterras
van de kroeg. Ze voelt zich afgedankt. Nadat ze eerst haar
redactie afgeslankt had, is het nu haar beurt. Het weekend
had ze een feestje en kon ze zich aansluiten bij het groepje
werklozen aldaar. Dat was echt party time. Ze houdt de
moed erin. Onze ouders hebben we allemaal de pensioengerechtigde
leeftijd zien halen zonder ooit werkloos te
zijn geweest. Een nieuwe baan was een carrièrestap en
een financiële vooruitgang. Een oude journalistenvriendin
van ons doet een kappersopleiding, want iedereen
moet geknipt worden. En wij worden nu juist geschoren.
Bij UWV krijg ik een arbeidsdeskundige. Hij wil me helpen.
Het is heel simpel: ik wil een baan die jan modaal verdient
en dag probleem! Helaas, hij kan niets doen: ‘We stimuleren
dat mensen zelfredzaam zijn.’ We hebben een gesprek
over hoe niemand nog een kant op kan. De hervormingen
zijn misvormingen geworden. Alles wordt kapot bezuinigd.
Ik heb het getroffen want ik ben bij UWV mensen
tegengekomen met hart voor de gedane zaken. Maar de
website uwv.nl straalt wantrouwen uit. Ik voel steeds de
bestraffende vinger en de dreigende boetes alsof ik bij
voorbaat al van plan ben te frauderen.
Zolang er meer werklozen dan banen zijn, is elk hulpaanbod
schijn. Niemand kan iets doen. De vacaturemarkt zit
potdicht. Branche na branche stort in. Uitstapjes maken
naar andere bedrijfstakken is geen optie. Bedrijven weten
met hun eigen mensen al geen raad. Sommige bedrijven
kopen andere bedrijven op, waardoor ze het overschot
aan personeel van het ene naar het andere kunnen doorsluizen.
Als buitenstaander ben je bij voorbaat kansloos.
Op passende vacatures komen honderden reacties. Solliciteren
is een zinloze exercitie en een achterhaalde plicht.
Ik stel voor dat de sollicitatieplicht afgeschaft wordt.
Werklozen willen dolgraag een baan.
***
De crisis heeft mij mezelf teruggegeven. Wie ben je zonder
baan en maatschappelijke status? Ik ben een paar levels
afgezakt. Vanuit mijn hoofd ben ik bij mijn hart aanbeland,
daar zit de kracht, een nieuw begin. Ik begon te
schrijven, iets wat ik als kind graag deed. Dat bracht me tot
de basis en zo kreeg ik weer heel veel plezier met mezelf.
Succes is steeds opnieuw beginnen. Het geboorterecht
van de mens is gelukkig zijn en je niet te laten leiden door
angsten, de norm waarop onze maatschappij gestoeld
lijkt. Ik ben mijn eigen therapeut. Misschien kan ik wat
nota’s indienen bij mijn ziektekostenverzekering?
***
Bij Emmaüs (tweedehands welvaartsgoederen) koop ik
Tsjakkaa! van meneer Ratelband. Ik denk van min naar
plus. Hij raadt me aan mezelf te verwennen. Ga lekker de
stad in en koop iets moois! Ik ga naar de bouwmarkt en
koop een tuinschepje van € 3, afgeprijsd. Ik ben er blij mee.
Drie dagen later realiseer ik me dat dat niet de opdracht
was. Ik moest juist naar de stad. Ik volg alsnog de tip op en
koop met mijn GoldenMemberCard een jurkje van € 190. U
leest het goed! Geluk is een jurk! Ik zet de tering naar de
schuldsanering. We moeten niet gaan zitten somberen
met zijn allen, aldus Rutte en Ratelband.
Stephan Sanders
Nieuwe
armoede
Armoede is niet nieuw – nieuw zijn de groepen die zij treft; ze wisten zeker
dat zoiets “ons soort mensen” nooit zou overkomen, en het overkwam ze
wel. Nu bestaat voor dat probleem een stichtelijke oplossing, die mij al
werd voorgehouden in mijn jeugd: ‘Denk aan de kindertjes in Biafra’. Dit is
het standaardvoorbeeld van begin jaren 70, toen ik opgroeiend was,
maar er zijn altijd genoeg andere landen waarmee het punt ook kan worden
gemaakt. Vergeleken met Daar hebben wij het Hier nog reuze goed:
tel je zegeningen, op vingers die nog niet door de lepra zijn aangevreten.
Klein probleem: we wonen niet in Biafra (waar lag dat ook al weer?) maar
in Nederland, met zijn rioolbelastingen en zijn kijk- en luistergelden. De
vergelijking gaat mank, en alleen heel vreemde of vrome mensen putten
voldoening uit het feit dat het in verre streken nog erger is.
Na bijna zeventig jaar onafgebroken vrede en steeds maar stijgende
welvaartslijnen zijn we het verleerd: de grote tegenslag, de lijn die consequent
naar beneden buigt. Er zijn, ook in Nederland, families te vinden die
al generaties lang ervaring hebben met armoede, maar meestal ging het
toch zo: na de behoeftige grootvader verscheen de zoon, die zich net kon
redden, ook dankzij de uitbreiding van de sociale voorzieningen. Kijk eens
aan: de kleinzoon ging naar een Hogere Beroeps Opleiding, en verdiende
een net salaris, waarvan zomaar op zaterdag uit eten kon worden
gegaan, zonder dat er voor gespaard moest worden. En dan ineens:
einde vooruitgang, de geschiedenis keert op zijn schreden terug, en de
kleinzoon heeft ineens geen baan meer, wel kosten en een hypotheekschuld.
De grootvader kon er alleen maar van dromen, maar net als toen
met Biafra – dat helpt de kleinzoon niet.
Eigen voorbeeld: jaren geleden verloor ik door een schimmige pinfraude
al mijn geld, zowel van de spaarrekening als de rekening-courant,
waarna ik nog precies € 45 over had. De bank verweet mij nalatigheid en
vergoedde niets. Vier maanden heb ik geleefd van € 30 per week. Mijn
geluk: mijn opdrachten liepen door. Ik heb toen de Lidl ontdekt, geleerd dat
roken onbetaalbaar is, en dat je “over de datum” prima kan eten. Maar de
schaamte was groot, en mijn leven leek sterk op dat van heel iemand
anders, die ik bovendien nooit gekend had.
Uiteindelijk kreeg ik toch een deel van het gestolen geld terug, en wat
belangrijker was: al die tijd bleef het perspectief mij helder voor ogen
staan. Ik moest harder werken en bijna niets uitgeven. Alcoholvrije periode.
Dagelijks vis uit blik. Maar ik kon het einde zien.
Dat geldt voor veel van de nieuwe armen niet. Ze verloren die redelijk
tot goed betaalde baan, het huis is nog lang niet afbetaald, en de werkloosheid
stijgt alleen maar. Zestig sollicitatiebrieven later is er alleen een
kostenpost: de postzegels.
Nieuw aan de armoede is de uitzichtloosheid. Tijdelijke armoede valt
te overzien. Maar een ravijn: daar kan je alleen maar in staren, als in een
zwart gat.

Armoede in beeld
2013 Wanhoopskreet op een deur in Oude Pekela, gelegen in de voormalige veenkolonie
met de armste bevolking en de hoogste werkloosheid van Nederland.
BERT VERHOEFF/HOLLANDSE HOOGTE

KENNISDOSSIER
ECONOMISCHE
GROEI 2014
TEKST ARIE VREEBURG, PETER RIJNSBURGER EN MENNO DE VRIES INFOGRAPHICS KAY COENEN
De auteurs zijn kennisadviseur bij UWV
De economie in Nederland krimpt en de
arbeidsmarkt laat een verdere verslechtering zien
in het eerste kwartaal van dit jaar. Maar in de loop
van het jaar worden economische verbeteringen
verwacht. Voor de arbeidsmarkt moeten we
langer wachten op herstel. Dit kennisdossier
biedt een overzicht en duiding van de laatste
arbeidsmarktontwikkelingen.
JULI 2013 I

›Arbeidsmarkt vers rslechtert verder
Economische ontwikkeling
Economie blijft krimpen in het
eerste kwartaal 2013
Groei bbp
5 %
(per kwartaal t.o.v.
hetzelfde kwartaal
4
3
2
1
0
-1
van voorgaand jaar)
-2
Groei bbp
-3
(per kwartaal t.o.v.
-4
voorgaande kwartaal;
seizoensgecorrigeerd)
-5
‘05 ‘06 ‘07 ‘08 ‘09 ‘10 ‘11 ‘12 ‘13
BRON: CBS
bbp=bruto binnenlands product
Werkzoekenden
Aantal werkzoekenden blijft groeien in eerste vier maanden
700 X 1000
600
500
400
300
‘08 ‘09 ‘10 ‘11 ‘12 ‘13
II UWVMAGAZINE
Aantal bij UWV
ingeschreven
werkzoekenden
x 1.000
1
2
e economie is de sturende factor voor
de arbeidsmarkt. Als de economie beter
gaat draaien, zien we dat met vertraging
terug op de arbeidsmarkt. Aan de
graadmeter voor de Nederlandse economie, het
Bruto Binnenlands Product (BBP), is tot nu toe weinig
hoop te ontlenen. Het BBP krimpt ook in het eerste
kwartaal van dit jaar. Ook ten opzichte van een
vol jaar geleden is de omvang van de economische
activiteiten lager (fi guur 1).
Dit krimpcijfer is een optelsom van bestedingen
door consumenten, overheid, bedrijven en het buitenland
(export minus import). In het eerste kwartaal
zien we dat consumenten ruim 2% minder uitgeven
dan een jaar geleden. Daarbij doen
non-foodwinkels (9% minder verkochte producten)
het duidelijk slechter dan de foodsector (1% minder
verkochte producten). Overheidsbestedingen krimpen
ook en de investeringen door bedrijven zijn
aanzienlijk lager in het eerste kwartaal. De motor
van de Nederlandse economie, de export, laat wel
groei zien.
Weinig behoefte aan personeel
De arbeidsmarkt verslechtert in het eerste kwartaal
verder. Zo zien we het aantal uren dat bedrijven
inhuren van uitzendbedrijven nog steeds krimpen.
Bedrijven hebben dus minder behoefte aan uitzendkrachten.
Deze indicator reageert snel op economische
omstandigheden en aan de hand daarvan
zien we in het tweede kwartaal nog steeds een
verslechtering.
Het aantal vacatures dat in het eerste kwartaal is
ontstaan, is erg laag: even laag als in het eerste jaar
toen het CBS met de huidige vacaturestatistiek is
begonnen (1997). Relatief is de huidige situatie
slechter te noemen. Immers de omvang van de
arbeidsmarkt (in banen gemeten) is veel groter dan
vijftien jaar terug. Kortom: het bedrijfsleven heeft
weinig behoefte aan nieuw personeel. Bedrijven
willen ook vaker van hun personeel af. Het aantal
door UWV verleende ontslagvergunningen is in de
eerste vier maanden van 2013 ruim een derde
hoger dan een jaar geleden, terwijl ook het aantal
faillissementen op recordhoogte blijft.
Het sentiment op de arbeidsmarkt is daarom negatief
te noemen en de werkgelegenheid krimpt in
het eerste kwartaal opnieuw. Het aantal banen is in
het eerste kwartaal 1,6% lager dan een jaar geleden.
Daarbij hebben alle twaalf door het CBS onderscheiden
sectoren werkgelegenheidsverlies in het eerste
kwartaal (ten opzichte van een jaar geleden). Zelfs
de werkgelegenheid van de sector ‘Gezondheids- en
welzijnszorg’ krimpt. Dit is een bijzondere situatie,
omdat werkgelegenheidsverlies binnen
‘Gezondheids- en welzijnszorg’ op jaarbasis sinds
de start van de CBS-reeks niet is voorgekomen. Dit
heeft natuurlijk te maken met bezuinigingen in de
kinderopvang, de ouderenzorg en dergelijke en
omdat instellingen mogelijk anticiperen op toekomstige
bezuinigingen. Bovendien zijn de eigen
bijdragen verhoogd, wat mogelijk het beroep op de
zorg vermindert.
Krimpende werkgelegenheid
Kijken we over een langere periode (vanaf het eerste
kwartaal van 2009), dan zien we dat de werkgelegenheid
in vier jaar tijd in totaal 2,6% is gekrompen.
De werkgelegenheid in de sector Bouwnijverheid is
relatief het meest gekrompen, namelijk met 16%
(-65 duizend banen), maar ook ‘Verhuur en handel
van onroerend goed’ en ‘Financiële dienstverlening’
hebben het moeilijk. De enige sectoren die
groeien, zijn ‘Handel, vervoer en horeca’ en
‘Gezondheids- en welzijnszorg’ .
Behalve dat er minder banen zijn, is ook de beroepsbevolking
groter dan een jaar terug (zie onder ‘Groei
beroepsbevolking’ verderop). Een afnemend aantal
banen verhoogt het aantal werkzoekenden en een
grotere beroepsbevolking doet dat ook. Het gevolg
is dat het aantal werkzoekenden in een jaar tijd fors
is toegenomen. Aan het eind van het eerste kwartaal
zijn er 32% meer werkzoekenden dan een jaar
geleden. Overigens is de toename van het aantal
Minder banen
In vier jaar tijd 200 duizend minder banen (-2,6%)
Werkgelegenheidsontwikkeling werknemers
werkzoekenden in april en mei minder groot dan in
eerdere maanden (fi guur 2). Maar dat heeft vooral
met het seizoen te maken.
Arbeidsmarktprognose 2014
Het Centraal Planbureau, maar ook de economische
bureaus van de grote banken in Nederland, verwachten
dat in de tweede helft van dit jaar de economie
gaat aantrekken. Die omslag zal pas echt
zichtbaar worden in een groeicijfer voor de economie
in 2014. De verschillende economische bureaus
verwachten volgend jaar een groei van de economie
tussen de 0 en 1%.
UWV heeft begin juni haar arbeidsmarktprognose
gepresenteerd over 2013-2014. Daarbij wordt uitgegaan
van het macro-economische beeld van het
Centraal Planbureau (CPB): voor dit jaar nog een
krimp van de economie en volgend jaar een economische
groei. De economische groei vertaalt zich
niet direct in een groeiende werkgelegenheid.
Enerzijds omdat gemiddeld gezien de productiviteit
van arbeid groeit (we werken steeds effi ciënter)
en anderzijds omdat werkgevers met vertraging
hun personeelsbestand aanpassen aan de afzetontwikkeling
en op dit moment nog ruim in het
KENNISDOSSIER
3
2009 2013 %
Bouwnijverheid
Bouwnnijverh ve heid
399 333 -16,5
Verhuur en handel van onroerend goed 74 63 -14,9
Financiële Fin F nanncciëëlee dienstverlening
dieenstveerllenninng
g
284 28 284 250
-12
Zakelijke dienstverlening
1344 1225 -8,9
Nijverheid Nijvveerhheid h (geen (ggeeenn bouw) bbo
ouw) en
energie energ
rgiee
924 9224
863 -6,6
Informatie en communicatie
253 239 -5,5
Landbouw, uw bosb bosbouw b bo ouww en enn
visserij vvisserrij
102 97 -4,9
Cultuur, recreatie, overige diensten 270 258 -4,4
Onderwijs On Ondeerwijs 512 51 512 497
-2,9 2, ,9
Alle economische activiteiten
7907 7685 -2,8
Openbaar Op pennbbaar
b r bestuur bbesstuur uu en overheidsdiensten
ovverrheidsdiienns
steen
524 5224
512 -2,3
Handel, vervoer en horeca
1989 1992
0,2
Gezondheids- Gezondheids he ds- en een welzijnszorg welzij w jnsszorrgg
1233 1357 10,1
x 1.000, per eerste kwartaal
JULI 2013 III

Verwachtingen 2014
Verwachtingen economie en werkloosheidsindicator van de
Nederlandse banken en het Centraal Planbureau (CPB)
Economische
groei 2014
ABN N AM AAMRO MROO
Mutatie gemiddeld
werkloosheids percentage 2014
1%
6%
Rabobank Ra R bo obank k
0,75%
ING
0,70%
3%
CPB
1% -
6%
De e Ne Ned Nederlandse erlla
andse
Bank
k
1%
7%
UWV (ultimocijfer)
6%
IV UWVMAGAZINE
11%
Toename van de gemiddelde werkloosheid in het jaar als percentage van de
beroepsbevolking (nationale definitie). Bijvoorbeeld. een toename van het gemiddeld
werkloosheidspercentage van 5 naar 5,5 betekent een mutatie van +10%.
Werkloosheid bijft groeien
Instroom, uitstroom en bestand werkzoekenden. Het aantal
werkzoekenden is eind vorig jaar en begin dit jaar snel opgelopen:
de instroom van werkzoekenden was veel groter dan de uitstroom.
In april en mei is de stijging minder, omdat er meer
seizoenswerk in die maanden is.
Bestand werkzoekenden
90
700 00 0 x 1000 1
68
45
23
0
2012 2013
0
Instroom werkzoekenden Uitstroom werkzoekenden
Werkloosheid EU
Werkloosheid EU in eerste kwartaal 2013
(EUROSTAT, internationale definitie)
30%
20
10
0
525
350
175
Oostenrijk
Duitsland
Luxemburg
Nederland
Malta
Roemenië
Denemarken
Tsjechië
Verenigd Koninkrijk
België
Finland
Zweden
Estland
Slovenië
Polen
EU-27*
Frankrijk
Hongarije
Italië
EA-17**
Bulgarije
Litouwen
Ierland
Cyprus
Letland
Slowakije
Portugal
Spanje
Griekenland
*EU27: in de 27 landen van de Europese Unie
**EA17: in de 17 landen van de eurozone
4
5
6
personeel zitten. Daarom wordt na een banen-
krimp van bijna 90 duizend in 2013 ook in 2014 nog
een krimp van de werkgelegenheid voorzien van
ruim 20 duizend banen.
Groei beroepsbevolking
Tegelijkertijd verwacht UWV een verdere groei van
de beroepsbevolking in 2013 en 2014. Aan de ene
kant krimpt de (potentiële) bevolking met een leeftijd
van 15-64 jaar, maar aan de andere kant participeren
steeds meer ouderen en vrouwen op de
arbeidsmarkt. In 2013-2014 groeit de beroepsbevolking
met circa 20 duizend per jaar.
Minder banen voor meer mensen die willen werken,
geeft ook meer werkzoekenden. In 2013 is de
groei van het aantal werkzoekenden nog bijna 130
duizend (+22%). In 2014 vlakt de groei af tot ruim 40
duizend (+6%).
Sectoren die het relatief goed doen in 2014 zijn de
conjunctuurgevoelige uitzendsector en de groothandel.
De sectoren ‘Financiële dienstverlening’
(herstructurering), ‘Nijverheid en energie’ (trendmatige
ontwikkeling) en ‘Openbaar bestuur en overheidsdiensten’
(bezuinigingen) blijven te maken
hebben met omvangrijke krimp van de
werkgelegenheid.
Er blijven kansen
De conclusie is dat de arbeidsmarkt de gevolgen
van de recessie ondervindt. Bij deze ongunstige
ontwikkelingen maken we drie opmerkingen. Ten
eerste blijven er in deze ongunstige arbeidsmarkt
nog steeds deelsectoren en beroepen waar de
arbeidsmarkt relatief krap is. Ten tweede blijft er
dynamiek op de arbeidsmarkt die kansen oplevert
voor werkzoekenden. Op jaarbasis worden immers
ongeveer 640 duizend vacatures vervuld. Ten derde
is het aantal mensen zonder werk in Nederland –
internationaal gezien – nog steeds relatief laag. Het
werkloosheidspercentage in Nederland ligt met
6,4 % ruim onder het EU-gemiddelde (zie fi guur 6).
Alleen Oostenrijk, Duitsland en Luxemburg hebben
een lagere werkloosheid (maart 2013). Dit geldt voor
zowel de totale werkloze beroepsbevolking als voor
de jeugdige werkloze beroepsbevolking.
De Nederlandse economie
zal volgens het Centraal
Planbureau (CPB) dit jaar
krimpen. De omvang van de economische
activiteiten in Nederland
ligt in 2013 0,5% lager dan in 2012. Als
gevolg van deze ongunstige economische
ontwikkeling blijft het aantal
uitkeringen in de WW
(Werkloosheidswet) hoog. Het aantal
uitkeringen WW bedraagt in het
eerste kwartaal van 2013 380 duizend.
Dit is 40 duizend meer dan in
het vierde kwartaal van 2012. Ook
ten opzichte van één jaar geleden
blijft het aantal uitkeringen WW
verder stijgen. In vergelijking met
het eerste kwartaal van 2012 ligt het
aantal uitkeringen WW in het eerste
kwartaal van 2013 84 duizend hoger.
De instroom in de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
WIA en
Wajong laat een verdere stijging
zien in het eerste kwartaal van 2013.
Voor de bijstandsuitkeringen (WWB)
zijn cijfers beschikbaar tot en met
maart 2013. Deze cijfers zijn opgenomen
in tabel 1. Van de IOAW en IOAZ
zijn nog geen cijfers over 2013
beschikbaar.
Instroom in de WW neemt toe
ten opzichte van 2012
De ontwikkelingen van de
WW-instroom en -uitstroom vertonen
seizoenschommelingen. Zo ligt
de instroom in het eerste en vierde
kwartaal gemiddeld hoger dan in de
beide andere kwartalen. De ongunstige
economische ontwikkeling
speelt daarin een belangrijke rol. In
het eerste kwartaal van 2013 zien
we dat de instroom hoger ligt dan in
het eerste kwartaal van 2012. Omdat
de instroom in het eerste kwartaal
van 2013 hoger is dan de uitstroom,
is er in het eerste kwartaal van 2013
sprake van een toename van het
aantal WW-uitkeringen.
De cijfers over de bijstand zijn
afkomstig van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS). Met ingang
van 2013 heeft het CBS een aantal
wijzigingen doorgevoerd bij de
Bijstandsuitkeringenstatistiek
(BUS). De belangrijkste wijziging is
dat in CBS-publicaties voortaan de
nadruk ligt op het aantal personen
met een bijstandsuitkering in plaats
van het aantal bijstandsuitkeringen
per huishouden. Het totale aantal
personen met een bijstandsuitkering
ligt hoger, omdat binnen één
huishouden meerdere bijstandsuitkeringen
kunnen voorkomen. De
KENNISDOSSIER
Kerngegevens uitkeringen
Tabel 1 Uitkeringen per kwartaal (x 1000)
2012-1 2012-2 2012-3 2012-4 2013-1
Werkloos
UWV • WW 296 291 304 340 380
Bijstand* • WWB 368 371 372 379 390
• IOAW 10,0 10,3 10,6 11,2
• IOAZ
* Bron: CBS, Statline.
Arbeidsongeschikt
1,4 1,4 1,4 1,4
UWV • WAO 432 425 415 406 399
• WIA 145 150 155 162 169
• Wajong 219 221 224 226 229
• WAZ 25 24 23 23 22
Tabel 2 Instroom en uitstroom WW per kwartaal
(aantal x 1000 en mutatie t.o.v. 1 jaar eerder in %)*
2012-1 2012-2 2012-3 2012-4 2013-1
Instroom 140 105 120 137 168
Uitstroom 115 110 107 101 129
Mutatie instroom 18 18 21 26 20
Mutatie uitstroom -5 3 7 12 12
* Aantallen inclusief deeltijd-WW
gegevens over de Wet Werk en
Bijstand (WWB) in tabel 1 zijn aangepast
vanaf 2012 en hebben voortaan
betrekking op het aantal personen
met een uitkering, dus niet meer op
het aantal huishoudens met een
WWB-uitkering. Het aantal WWBuitkeringen
laat in het eerste kwartaal
van 2013 een stijging zien. De
wet Inkomensvoorziening oudere
en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werknemers (IOAW) biedt een inkomensgarantie
op het niveau van het
sociaal minimum. Het belangrijkste
verschil met de WWB is dat in de
IOAW de vermogenstoets ontbreekt.
Voor oudere zelfstandigen (tussen
55 en 65 jaar) is een soortgelijke wet
als voor werknemers in het leven
geroepen, de IOAZ.
JULI 2013 V

Arbeidsmarktregio’s
VI UWVMAGAZINE
Aantal werkzoekenden Groei t.o.v. werkzoekenden
(x 1000) 1 jaar eerder als % van
beroepsbevolking
Arbeidsmarktregio 2011 2012 2013 2012 2013 2013
mei mei mei mei mei mei
Totaal werkzoekenden 465 465 636 0% 37% 8,2%
Sterk verstedelijkt
Groot Amsterdam 41 34 42 -16% 22% 7,0%
Midden-Utrecht 16 16 23 -2% 42% 5,6%
Haaglanden 25 28 38 8% 38% 10,6%
Rijnmond 51 51 85 0% 67% 14,2%
Nabij grote steden
Flevoland 13 13 18 6% 35% 9,9%
Noord-Holland Noord 12 12 18 5% 42% 5,9%
Zuid-Kennemerland 8 8 11 2% 35% 6,1%
Zaanstreek/Waterland 8 8 10 -3% 27% 6,9%
Oost-Utrecht 7 6 10 -2% 50% 6,4%
Gooi- en Vechtstreek 6 6 8 -1% 30% 6,6%
Midden-Holland 5 5 7 3% 42% 6,9%
Zuid-Holland Centraal 8 10 13 14% 37% 7,9%
Drechtsteden 6 5 8 -13% 61% 6,5%
Gorinchem 2 3 4 16% 42% 5,8%
Holland Rijnland 10 10 14 0% 38% 5,6%
Rivierenland 5 5 7 3% 40% 7,0%
Rond de Randstad
IJsselvechtstreek 11 12 16 9% 40% 7,0%
Stedendriehoek 15 15 20 3% 34% 7,4%
Food Valley 6 6 8 -4% 42% 5,8%
Midden-Gelderland 13 14 16 4% 19% 8,7%
Zuid-Gelderland 12 12 14 -3% 23% 9,9%
West-Brabant 17 16 22 -8% 40% 6,9%
Midden-Brabant 11 12 15 4% 30% 7,0%
Noordoost-Brabant 14 15 19 8% 30% 6,9%
Zuidoost-Brabant 12 13 18 7% 41% 8,1%
Helmond-De Peel 7 7 9 -4% 35% 7,7%
Nationaal decentraal
Groningen 25 25 31 -3% 27% 9,5%
Friesland 21 21 29 -1% 38% 9,9%
Drenthe 10 10 12 7% 15% 9,7%
Twente 21 21 28 2% 30% 9,8%
Achterhoek 7 7 10 4% 43% 7,0%
Zeeland 7 7 10 -1% 32% 5,7%
Noord-Limburg 8 8 11 2% 38% 8,2%
Midden-Limburg 5 5 8 3% 44% 7,2%
Zuid-Limburg 21 21 25 -2% 22% 9,5%
BRON: UWV WERKBEDRIJF
KENNISDOSSIER
JULI 2013 VII

In het komende UKV van augustus 2013 is professionalisering
van de dienstverlening een belangrijk thema.
Aan bod komen:
* Effectieve dienstverlening voor oudere
werkzoekenden (55-plussers)
* Inzet van digitale dienstverlening voor WW-klanten:
lessen uit ervaringen met online dienstverlening in
de gezondheidszorg
* Inzetten van interventies om regelovertredingen
van bedrijven tegen te gaan
* Kansen en knelpunten voor werkzoekenden op
de arbeidsmarkt in 2013 en 2014
* Hoe vaak bereiken mensen de maximale
uitkeringsduur WW?
UWV schrijft mee aan publicatie van KWI
De publicatie ‘Investeren in participeren’ van het
Kennisplatform Werk en Inkomen (KWI) is half mei
uitgebracht. In het KWI werken de uitvoeringsorganisaties
voor de sociale zekerheid met elkaar samen
op het gebied van kennisontwikkeling in het domein
van werk en inkomen. Lid van het KWI zijn UWV, SVB,
Inspectie SZW, het ministerie van SZW, Divosa en de
gemeenten Amersfoort, Amsterdam en Rotterdam.
UWV werkte mee aan de inhoud van deze publicatie, met
bijdragen over gezondheidsbeleving en Wajong. Het
Arbeidsdeskundig Kenniscentrum (AKC) leverde een
bijdrage over loonwaardebepaling. Andere onderwerpen
die aan bod komen: effectiviteit van re-integratie,
methodisch werken en werkgeversdienstverlening.
Enkele conclusies uit de publicatie:
VIII UWVMAGAZINE
UIT HET UKV
INVESTEREN
IN PARTICIPEREN
Driemaal per jaar publiceert UWV in het UKV (UWV kennisverslag)
analyses op het gebied van de sociale zekerheid en de arbeidsmarkt.
Het UKV gaat in op de veranderingen in de directe omgeving van UWV en
wat dit kan gaan betekenen voor de dienstverlening.
Re-integratie
* Toenemend gebruik van screening (profi ling) en diag-
nose biedt betere inzichten in kennis en vaardigheden
van werkzoekenden en in het identifi ceren van
belemmeringen voor participatie. Dit is een essentiele
voorwaarde voor toepassing van een effectief
re-integratiebeleid.
Gezondheidsbeleving
* Een te negatieve of juist positieve gezondheids-
beleving kan vinden en behouden van werk in de weg
staan. Aandacht voor de gezondheidsbeleving van
cliënten is cruciaal in de begeleiding.
Wajong
* In 2011 waren er voor het eerst meer Wajongers
werkzaam bij een reguliere werkgever dan bij een
Sociale Werkplaats.
* Een derde van de werkgevers met een Wajonger in
dienst noemt maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO) als belangrijkste reden. Voor
16 procent van de werkgevers zijn fi nanciële redenen
het belangrijkst om een Wajonger in dienst te nemen.
* Werken bij een reguliere werkgever betekent veel
aangepast werk in een reguliere setting met veel
begeleiding en ondersteuning.
Loonwaardebepaling
* Methodes voor een objectieve loonwaardebepaling
zijn in ontwikkeling. Zo’n methode is echter in veel
situaties niet voldoende om mensen met arbeidsbeperkingen
over de drempel naar arbeidsparticipatie
te helpen. Er zijn vaak ook aangepaste
werkomstandigheden of begeleiding nodig.
De volledige KWI-publicatie is te vinden op www.uwv.nl/kennis