Bouwkrant Hanzelijn no3-okt - ProRail

prorail.nl

Bouwkrant Hanzelijn no3-okt - ProRail

November 2005 - Jaargang 2 - nummer 3

Voorwoord

Parels en schatten

Hoewel er nog

geen schop de

grond is ingegaan

voor de aanleg van

de Hanzelijn, is goed merkbaar dat

de bouwploeg in aantocht is. Voor

bommen en granaten in de bodem

hoeft de bouwploeg in ieder geval

niet bang te zijn, zo toont een

onderzoek naar ‘niet gesprongen

explosieven’ aan. Ook op andere

terreinen worden de voorbereidingen

allengs concreter want eind

2006 willen we echt aan het werk.

Samen met de gemeenten denken

we daarom nu al hardop na hoe we

de spoorlijn door de stad zo netjes

mogelijk kunnen inpassen.

Gelukkig heeft ProRail veel ervaring

om tijdens omvangrijke werkzaamheden

de treinenloop en het

dagelijks verkeer aan de gang te

houden. Daarvoor stemmen we in

nauw overleg de bouwplannen

met elkaar af.

Merkbaar aanwezig zijn we ook in

de grondruil. Samen met de dienst

Domeinen gaan we concreet op

zoek naar alternatieve landbouwgrond

voor de boeren die last zullen

ondervinden van de komst van

de Hanzelijn. Inmiddels is ook bekend

welke gebieden een natuurbestemming

krijgen als compensatie

voor de stukken bos die

helaas moeten wijken. Deze nieuwe

natuurgebieden worden over

enkele jaren echte ‘pareltjes’, zo

belooft Liesbeth Bronkhorst van

Staatbosbeheer ons in deze bouwkrant.

Tot slot nog een verhaal over

heel andere bodemschatten.

Van onschatbare archeologische

waarde bleken 60 vuurstenen

scherven die verrassend aantoonden

dat rondom Hattemerbroek al

11.000 jaar voor Christus mensen

leefden. Ik wens alle mensen, die

anno 2005 rondom het tracé van de

Hanzelijn leven, veel leesplezier.

Johan van den Berge

Bouwkrant

Hanzelijn

Geen bommen, wel helmen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er vele bommen op ons land gevallen. Sommige

bommen gingen niet af en liggen nog ergens onder het zand of in het water. Omdat het

tijdens graafwerkzaamheden voor de Hanzelijn niet prettig is als je op een ‘blindganger’

stuit, is men op zoek gegaan naar ‘niet gesprongen explosieven’ (NGE-onderzoek).

Het onderzoek, dat inmiddels achter de rug is, leverde veel oud ijzer op maar geen enkele

bom. Ook voor de bouwers van de nieuwe spoorlijn staat het sein nu dus op veilig.

Omdat de geallieerden de spoorbrug over de IJssel bij

Hattem verscheidene keren flink onder vuur hebben

genomen, was er in dit geval zeker aanleiding voor een

NGE-onderzoek. Een historisch onderzoek komt dan als

eerste aan bod. Getuigenverklaringen, archieven en

luchtfoto’s leveren informatie. Een bombardement

werd in de Tweede Wereldoorlog namelijk altijd gevolgd

door een vlucht van een bevriend vliegtuig met

foto-apparatuur, om te beoordelen of het doel was

geraakt. Daardoor zijn alle bombardementen op de

gevoelige plaat vastgelegd. Deze foto’s worden onder

andere bewaard in archieven in Londen en Berlijn.

Aan de hand van dit bureauonderzoek zijn vervolgens

bepaalde stukken van het tracé voor de Hanzelijn geselecteerd

voor verder onderzoek. Op die plekken is het

grondoppervlak met een metaaldetector afgespeurd.

Daarbij werd – waar nodig – ook dieper in de grond

gekeken. Gevaarlijke explosieven zijn uiteindelijk niet

gevonden. Wel veel onderdelen van ploegen, tractoren,

bomscherven en ander oud ijzer. En tot slot 2 Duitse

helmen.

1


Zwolle ziet Hanzelijn zitten

De Hanzelijn wordt aangelegd tussen Lelystad en Zwolle. Maar daarmee is niet gezegd

dat de Overijsselse provinciehoofdstad zich eindpunt voelt. “Integendeel, Zwolle wordt

dankzij de Hanzelijn nog belangrijker als transferpunt en als bovenregionaal centrum

voor wonen, werken en onderwijs”, aldus de Zwolse wethouder Janco Cnossen, van wie

de aanleg vandaag al mag beginnen.

In economisch opzicht is het voor Zwolle doorslaggevend

dat de bereikbaarheid op peil blijft. De Hanzelijn

draagt daartoe zeker bij, vindt Cnossen. ”In onze stad

waar 110.000 mensen wonen, vinden maar liefst

Nieuwe Land

Start conditionering •

Start aanbesteding •

Geotechnisch onderzoek •

Veldonderzoek flora en fauna •

Uitwerken compensatie- •

en landschapsplan

Verleggen van de kabels en leidingen •

Start grondverwerving •

Plan van eisen omgeving opstellen •

1 e reeks vergunningen •

Archeologische opgravingen •

Archeologische opgravingen •

Bouwgereed maken van de grond •

Start bouw •

Monitoren tijdens bouw •

Janco Cnossen, wethouder van de gemeente Zwolle

Planning Hanzelijn

medio 2004

2005

medio 2005

2006

medio 2006

Start bouw tunnel

2007

medio 2007

2008

2012/2013

De eerste treinen

80.000 mensen hun baan. Vooral de zakelijke dienstverlening

is hier sterk vertegenwoordigd. We gaan

dan ook van 750.000 naar 1.000.000 vierkante meter

aan vloeroppervlakte voor kantoren. Daarmee zijn we

de snelst groeiende kantoorontwikkelingslocatie

van

Noordoost-Nederland.”

De stad krijgt dus dagelijks

veel mensen op bezoek.

Naast alle werknemers, ook

nog eens 35.000 studenten,

waarvan de Hogeschool

Windesheim er alleen al

16.000 voor zijn rekening

neemt. “Goede spoorverbindingen

is één”, zegt Cnossen,

“maar een goed aansluitend

OV-net in de stad is net zo belangrijk.

Neem bijvoorbeeld

de route naar de nieuwbouw

van het Isala-ziekenhuis aan

de oostkant van de stad. Niet

alleen een werkplek voor

Oude Land

• Start conditionering

• Start aanbesteding

• Veldonderzoek flora en fauna

• Uitwerken compensatie-

en landschapsplan

• Verleggen van de kabels en leidingen

• Start grondverwerving

• Plan van eisen omgeving opstellen

• Geotechnisch onderzoek

• Plan van eisen omgeving opstellen

• 1 e reeks vergunningen

• Archeologische opgravingen

• Archeologische opgravingen

• Bouwgereed maken van de grond

• Start bouw

• Monitoren tijdens bouw

7.000 mensen maar ook een drukbezochte locatie door

patiënten en hun bezoek. Dit zeer goed aangeschreven

ziekenhuis trekt ongetwijfeld ook mensen uit Flevoland

die straks met de trein komen.”

Opmaat

De Hanzelijn is belangrijk voor Zwolle dankzij de schakel

met Flevoland en door de snellere en rechtstreekse

verbinding met Amsterdam en Schiphol. Maar de wethouder

ziet het belang van de Hanzelijn ook in voor een

snellere verbinding met Groningen en Leeuwarden.

“De Hanzelijn – die bij voorkeur geschikt wordt gemaakt

voor 200 kilometer per uur – is wat mij betreft

wellicht de opmaat voor een alternatief voor de

Zuiderzeelijn, zodat het noorden van Nederland toch

zijn vurig gewenste snelle railverbinding met de

Randstad krijgt.”

Fietsbrug aanhangen

Het was voor Zwolle heel spannend welk tracébesluit

de regering zou nemen. De spoorlijn kon namelijk op

2 manieren de stad binnenkomen: via het tracé van

het bestaande Kamperlijntje of aantakkend via de

Veluwelijn. “De eerste had veel meer impact op de

stedelijke omgeving gehad”, verwacht Cnossen.

Daarom is hij ook blij met de uiteindelijke keuze.

Want Zwolle krijgt een nieuwe brug die aanmerkelijk

minder lawaai zal maken dan de bestaande stalen

brug. Aan de andere kant moet de nieuwe brug een

stuk hoger worden om te voldoen aan Europese eisen

op dat gebied. Cnossen: “De brug zelf zal wel mooi

worden. Maar door de hoogte van de brug, moeten

De heer van der Meer (50)

Woonplaats: Lelystad

Ik ga weinig met de trein richting Zwolle, eigenlijk nooit. De Hanzelijn

lijkt me wel handig voor mensen die wel die kant op moeten. Er zijn

aardig wat mensen die richting Dronten en in de regio werken en dan

is een goede verbinding van belang. Ook voor het vervoer van bepaalde

materialen lijkt de lijn me wel handig. Meestal hoor je pas achteraf

wat het kost en het valt altijd tegen.

De vraag van de heer van der Meer: Wat kost de Hanzelijn?

De investeringskosten van de Hanzelijn zijn volgens het MIT

€ 885 miljoen. Het MIT (Meerjarenprogramma Infrastructuur en

Transport) is van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hierin

staan alle projecten genoemd die bestudeerd of uitgevoerd worden

inclusief kosten.


de dijklichamen aan beide zijden van de IJssel

ook een stuk de lucht in. Ik kan mij daarom heus

wel wat voorstellen van de bezwaren van onze

buurgemeente Hattem, die vreest voor aantasting

van dit uniek stukje open rivierlandschap.

Aan de andere kant is het geven en nemen.

Tegelijk moet je je kansen ook benutten. Zo hebben

de provincies Gelderland en Overijssel samen

met de gemeenten Hattem en Zwolle voorgesteld

om een fietsbrug aan de nieuwe spoorbrug

te hangen. Dan hoeven onze burgers veel minder

ver om te fietsen.”

Vertrouwen

Het projectteam Hanzelijn heeft inmiddels al bij

de gemeente aangeklopt met het verzoek voor

een route voor het bouwverkeer. ProRail wil immers

snel aan de slag met de aanleg van het landhoofd

voor de nieuwe brug. “De plek die ProRail

in gedachte heeft, is voor hen misschien wel gunstig

maar ik kom op voor ónze belangen. De

route is belangrijk want wij willen dat de fietspaden

open kunnen blijven. En wordt het waterwingebied

niet onnodig belast? Overigens zijn

dit vragen waarvoor we in goed overleg een oplossing

vinden, hoor. De open communicatie die

projectmanager Johan van den Berge de afgelopen

jaren al heeft laten zien, schenkt onze stad

het vertrouwen dat de inpassing van de

Hanzelijn het leven en welzijn van de

Zwollenaren niet ernstig zal verstoren.”

Natuurcompensatie Hanzelijn:

Meer bossen

voor bossen

Dat je een nieuwe spoorlijn niet om elk

boerenbedrijf of natuurgebied heen kunt

leggen, is niet zo moeilijk voor te stellen.

Dat er vervolgens schade optreedt, is

eveneens begrijpelijk. In Nederland is

het gelukkig heel normaal om die schade

te compenseren. Als gevolg van de

Hanzelijn gaat ruim 43 hectare bos- en

natuurgebied verloren... Er komt echter

ruim 91 hectare hectare terug om ‘nieuwe

natuur’ te laten ontstaan. Ruim 73

hectare daarvan komt op 3 locaties in

Flevoland te liggen. Liesbeth Bronkhorst,

medewerker Gebiedsontwikkeling bij

Regio Oost van Staatsbosbeheer, beantwoordt

de volgende vragen.

Hoe kan het eigelijk dat je meer

natuur terugkrijgt?

“Dat ligt eraan hoe waardevol de natuurgebieden

zijn die verloren gaan. Een hoogveen-natuurgebied of

een eikenbos doet er honderden jaren over om uit te

groeien. Nu zijn de Flevolandse bossen weliswaar nog

niet zo oud, maar er komen al wel veel bijzondere

paddestoelen in voor. En in de veelal natte natuurgebieden

broeden zeldzame (water-)vogels. Bovendien

maken delen van het Zuigerplasbos, het Visvijverbos

en met name het Reve-Abbertbos deel uit van de

ecologische hoofdstructuur. Daar moeten we als

Nederland heel zuinig op zijn. Vandaar dat er meer

hectare natuurgebied terugkomt.”

Worden jullie afgescheept met

waardeloze stukjes grond?

“Welnee! We krijgen echt prachtige plekken...

zo komt er bijna 33 hectare nieuw natuurgebied in

een strook tussen de snelweg A6 en de Lage Vaart: een

half open landschap met bossen, ruige vegetatie en

watertjes met rietkragen. De Lage Vaart krijgt bovendien

milieuvriendelijke oevers zodat dieren makkelijker

kunnen oversteken naar de nabijgelegen

Domeinen, een rijksdienst op de

achtergrond?

Iedereen kent ze wel: de openbare verkopen van Domeinen waar je voor een redelijke prijs

in beslag genomen goederen en bijvoorbeeld afgedankte legervoertuigen op de kop kunt

tikken. Maar deze rijksdienst (onderdeel van het ministerie van Financiën) doet niet alleen

de verkoop van overtollige roerende zaken. Als beheerder van staatseigendommen zoals

gebouwen en gronden, blijkt deze dienst ook aan de aanleg van de Hanzelijn een aardig

steentje te kunnen bijdragen. De redactie vroeg aan Ger Diffens van de Regionale directie

Domeinen IJsselmeerpolders om een toelichting.

Toen in 1957 Oostelijk Flevoland droogviel, moest het

Nieuwe Land worden ingericht. Dat werd een taak

voor de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. Zij bepaalden

waar precies de steden en dorpen, de wegen,

landbouw- en andere bedrijven moesten komen.

Diffens: “In die tijd wilde de politiek de grond graag in

eigendom houden en het aan de boeren verpachten.

Dat kon in erfpacht of via een pachtovereenkomst.

Een juridische verschil dat hier te ver voert om uit te

leggen. De staat houdt via de pacht het ‘blote’ eigendom,

zoals wij dat noemen. De boer heeft het recht op

het gebruik.”

Over het ‘blote’ eigendom betaalt de (erf-)pachter

jaarlijks aan Domeinen een vergoeding die de minister

van Landbouw periodiek vaststelt. Aangezien het inkomen

in de landbouwsector momenteel erg onder

druk staat, is dat voor veel boeren reden om te proberen

de grond helemaal te kopen. En daarna vaak door

te verkopen. “Als de regering geld nodig heeft, is die

soms tot verkoop bereid”, vertelt Diffens. “Zo heeft

minister Zalm een paar jaar geleden voor ruim honderd

miljoen euro grond aan de polderboeren verkocht

om meer agenten op straat te kunnen inzetten.”

Opzeggen

Gronden die in de toekomst nodig zijn voor wegen en

spoorlijnen, verkoopt Domeinen uiteraard niet. En een

Oostvaardersplassen. En er ontstaat een verbinding

tussen de natuurgebieden rond Almere en Lelystad.

Als het af is, wordt deze strook echt een pareltje...”

“Naast de bovengenoemde strook, leggen we ook een

gebied van 15 hectare aan bij de Zwolse Tocht.

Het derde grote compensatiegebied valt onder de

hoede van Natuurmonumenten. Langs de Ganzeweg

liggen hun twee natuurgebieden (Harderbroek en

Harderbos) die ze met behulp van een extra stuk grond

van 19 hectare met elkaar kunnen verbinden. Dat betekent

voor Natuurmonumenten een enorme aanwinst

en die is daar dan ook hartstikke blij mee. Overigens is

de toewijzing van deze gronden uiterst prettig verlopen.

Het bureau Arcadis had in opdracht van ProRail

13 mogelijke locaties voor compensaties helder in kaart

langdurige pacht is dus ook niet voor de handliggend.

Zo heeft Domeinen al jarenlang kortlopende pachtovereenkomsten

voor de gronden die voor de

Hanzelijn zijn gereserveerd. Door zo’n overeenkomst

niet te verlengen maar op te zeggen, krijgt ProRail die

gronden gemakkelijk beschikbaar.

Omdat het tracé hier en daar afwijkt van de gereserveerd

strook grond, moeten er toch enkele boeren

voor de Hanzelijn wijken. Sommige anderen raken een

deel van hun grond kwijt. In overleg met ProRail en de

getroffen boeren zoekt Domeinen naar oplossingen.

“Soms door een kleine ruilverkaveling, een andere

keer door een complete verhuizing van een boerenbedrijf.

Over het algemeen kunnen we de wensen van

die boeren heel goed vervullen”, zo verzekert Diffens.

ERF

Is alle grond in de IJsselmeerpolders dan nog niet in gebruik?

“Dat wel”, zegt Diffens, “maar niet alleen door

zelfstandige boeren. Het voor tijdelijke exploitatie in

het leven geroepen bedrijf ERF (Exploitatie Reservegronden

Flevoland) boert op een groot aantal van

onze stukken grond. Momenteel zo’n 2.500 hectare.”

Domeinen krijgt namelijk gronden beschikbaar van

boeren die in de afgelopen jaren om verschillende re-

Vervolg op pagina 4

gebracht. Met alle partijen om tafel hebben we toen

de meest geschikte plekken uitgekozen.”

Zijn de nieuwe natuurgebieden

straks ook toegankelijk voor mensen?

“Ja hoor. Er komen zeker verschillende wandel- en

fietspaden. We hebben ook geprobeerd om de nieuwe

natuurgebieden zoveel mogelijk in de buurt te situeren

van de bossen die moeten verdwijnen. De recreatieve

waarde van de overgebleven delen van het

Revebos, het Visvijver- en het Zuigerplasbos daalt overigens

wel door de komst van de Hanzelijn. Zo wordt

onder meer het uitzicht er niet fraaier op. Dit verlies

wordt echter nog niet meegenomen in de compensatiereglementen.

Misschien iets voor de toekomst?”


4

Meer informatie

Het projectteam Hanzelijn geeft deze

bouwkrant twee maal per jaar uit om u

te informeren over de nieuwtjes en

gebeurtenissen van het project.

Ook op www.hanzelijn.nl vindt u veel

informatie zoals de schadesheet, feitjes

en weetjes, maar ook het Tracébesluit en

oude nieuwsbrieven zijn er in te zien.

Mocht u toch nog vragen hebben, een

reactie willen geven of zich kosteloos

willen abonneren op deze bouwkrant,

dan kunt u contact opnemen met de

projectvoorlichter van de Hanzelijn.

ProRail

Esther van Engelen

Postbus 2038

3500 GA Utrecht

030-235 84 10

esther.vanengelen@prorail.nl

Colofon

Uitgave:

ProRail

Tekst:

René de Bie

Eindredactie:

Projectteam Hanzelijn

Foto’s:

Jan Lankveld

Kees van Leeuwen

Hennie Raaymakers

Vormgeving en druk:

Inpladi BV, Cuijk

Oplage:

3.500

November 2005

ISSN: 1574-0625

Aan deze publicatie kunnen geen

rechten ontleend worden.

Auteursrechten voorbehouden.

Door omstandigheden kunnen er

wijzigingen in de planning ontstaan.

De bouwkrant Hanzelijn verschijnt

twee maal per jaar.

13.000 jaar oud afval bij Hattemerbroek

Voor ProRail er in 2002 de eerste proefboringen liet uitvoeren, zag de archeologische kaart

van Nederland rond het Hanzelijn-tracé er nog maagdelijk wit uit. Het gebied tussen het

Drontermeer en Zwolle leek in theorie een perfect jachtgebied voor de prehistorische

mens, maar ieder bewijs ontbrak. Dat maakt de uitkomst van het archeologisch onderzoek,

dat deze zomer plaatsvond, nog meer bijzonder. De bodem bij Hattemerbroek blijkt zeer

rijk aan archeologische schatten, die tussen de 4.000 en 13.000 jaar oud zijn. Vele duizenden

jaren eerder dan gedacht, woonden hier al mensen.

De Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle loopt door een

uitgestrekt gebied dat langdurig onder water stond.

Het maakte deel uit van de Zuiderzee. De Zuiderzee

was toen nog beduidend groter dan in de 19e eeuw

toen de Afsluitdijk er het IJsselmeer van maakte.

Tussen het einde van de laatste IJstijd (ongeveer

15.000 jaar geleden) en het vollopen van het

Zuiderzeebekken (ongeveer 4.000 jaar geleden),

leefde hier de prehistorische

mens. Zowel in het nieuw verworven

Flevoland als in het ‘Oude

Land’ tussen Kampen en Zwolle

lieten onze verre voorouders

sporen achter. Eerst lagen die nog

verstopt in een zanderige ondergrond,

maar na 1.500 voor

Christus raakten ze steeds verder

bedolven onder de veen- en

kleiafzettingen van de IJssel.

Zo ontstond een ‘begraven landschap’.

Dat is nu gedeeltelijk blootgelegd

door archeologen. Ze hebben

dertig proefsleuven van vier

meter breed gegraven. Die zijn tussen

de 40 en 145 meter lang en anderhalf

tot twee meter diep.

Haardkuilen

Tijdens de persconferentie op

12 augustus presenteerde ProRail

de eerste archeologische bevin-

Vervolg op pagina 3

denen hun boerenbestaan hebben beëindigd. En daarnaast

zijn er ook gronden beschikbaar van niet gebruikte

reserveringen. Het tracé van de Hanzelijn zelf

wijkt op sommige delen namelijk af van de oorspronkelijke

reserveringen. Net zoals bepaalde industrieterreinen

die niet doorgingen of niet uitgevoerde

woningbouwlocaties.

ERF boert rustig voort totdat Domeinen grond nodig

heeft voor de compensatie van de boeren. Overigens

dingen. Verschillende vertegenwoordigers van de

regionale pers lieten zich informeren en rondleiden

over het opgravingsterrein. Er kwamen belangrijke

vondsten uit de grond uit drie verschillende periodes.

Zoals verwacht lagen er sporen – onder andere resten

van hekjes en aardewerk – die wijzen op de aanwezigheid

van het trechterbekervolk, dat in de jonge steentijd

leefde (3.000 voor Christus). Verder naar het

noordoosten, in Drenthe, bouwden de trechterbekers

hun hunebedden.

Het veldwerk leverde echter ook grote verrassingen

op. Zoals vuurstenen werktuigen en meerdere haardkuilen

met houtskoolresten uit de midden-steentijd

(6.000 voor Christus). Deze resten wijzen op een omvangrijk

nederzettingencomplex in de buurt van het

huidige verkeersplein Hattemmerbroek.

Buitengewoon zeldzaam zijn ook 60 vuurstenen scherven.

Die zijn in de vroege steentijd (rond 11.000 voor

Christus) met een klopsteen van een groot blok vuursteen

afgeslagen. De scherven zijn eigenlijk afval dat

overbleef bij het maken van pijlpunten. Uniek zijn

bovendien de grote hoeveelheid vondsten en de vele

vindplaatsen in dit gebied. Ze wijzen erop dat het land

door veel mensen werd bewoond, gedurende een langere

periode.

Bewaren of opgraven

Inmiddels is het veldonderzoek afgerond. Het archeologisch

rapport verschijnt eind dit jaar. Daarna valt het

besluit of de vondsten in de grond bewaard blijven of

worden opgegraven. Overigens loopt de aanleg van

de Hanzelijn door deze bijzondere archeologische ontdekkingen

geen vertraging op.

neemt ook Staatsbosbeheer gronden van Domeinen

over als compensatie voor bospercelen die moeten verdwijnen

voor de Hanzelijn. “ERF en ook een aantal andere

boeren zullen de vrijgekomen gronden voor de

Hanzelijn blijven bewerken totdat ProRail daadwerkelijk

aan de slag gaat”, besluit Diffens.

More magazines by this user
Similar magazines