DIDACTISCHE ONDERSTEUNING www.krantenindeklas.be

DIDACTISCHE ONDERSTEUNING
BLITS
www.krantenindeklas.be
KIK 2006-2007 BLITS 1/38

Inhoud BLITS
THEMA 1: Aangename kennismaking_________________________________ 5
1.1 De kranten van bij ons ________________________________________ 5
1.2 Dat is weer typisch! ___________________________________________ 5
1.3 Tot uw dienst _________________________________________________ 6
1.4 Kranten met een persoonlijkheid _________________________________ 6
1.4.1 Nieuws voor iedereen _______________________________________ 6
1.4.2 Een krant voor iedereen & _____________________________ 6
THEMA 2: Een blik op de kranten _____________________________________ 9
2.1 Kranten vergelijken ______________________________________________ 9
2.1.1 Online ______________________________________________________ 9
2.2.2 Op papier _________________________________________ 14
2.2 Aandacht, aandacht! De pagina vooraan _____________________ 17
THEMA 3: Het nieuws in de krant ____________________________________ 20
3.1 De voorpagina _____________________________________ 20
3.2 ‘Radio gaga, radio goegoe’ _________________________________ 20
3.3 Dagelijks opnieuw nieuws _______________________________________ 20
3.3.1 De 5 V’s ___________________________________________________ 20
3.3.2 Het traject van een nieuwsbericht _______________________ 21
1.2 Historisch _____________________________________________ 21
THEMA 4: Artikels onder de loep_____________________________________ 22
4.1 W W W W W H _______________________________________________ 22
4.2 De structuur van een artikel ____________________________________ 22
4.2.1 Inleiding, midden, slot en ____________________________ 22
4.2.2 Het is maar hoe je het bekijkt en ________________ 22
4.3 Koppensnellen _____________________________________________ 23
4.4 Iedereen kan de krant lezen _________________________________ 23
THEMA 5: De krant in beeld en beelden in de krant ________________ 24
5.1 Waarom staan er foto’s in de krant? en _________________ 24
5.2 Stripperdestrip in cartoonland ________________________________ 24
5.3 Informatie in infografieken _____________________________ 25
THEMA 6: Zelf een krant maken _____________________________________ 26
KIK 2006-2007 BLITS 2/38

6.1 Hoe maak je een krant? en ______________________ 26
THEMA 7: Krant-en-taal ______________________________________________ 27
7.1 Sporting talála __________________________________________________ 27
7.1.1 Figuurlijke sporttaal ___________________________________ 27
7.1.2 Oorlogstaal en leenwoorden in mijn sportbericht _________ 27
7.2 Recensies schrijven … een vak apart ____________________________ 28
7.2.1 De recensie in een notendop ________________________ 28
7.2.2 1 ster of 5 sterren? ______________________________________ 29
7.2.3 Criticus of criticaster? ___________________________________ 30
7.3 Quiz’t het! ___________________________________________________ 31
7.4 Interview _______________________________________________________ 31
7.4.1 ‘Je bent mijn type (niet)’ ________________________________ 31
7.4.2 Spervuur van vragen ____________________________________ 31
THEMA 8: Hoe gaat het met ... _______________________________________ 34
8.1 Hoe gaat het met ... jou? _______________________________________ 34
8.1.1 In je omgeving ____________________________________________ 34
8.1.2 Leesonderzoek _________________________________ 34
8.1 Hoe gaat het met ... jou en de school? _______________________ 34
8.2 Hoe gaat het met ... je dorp, je stad in België, in Europa?_______ 35
8.3.1 Van dichtbij ... _____________________________________________ 35
8.3.2 ... en van veraf __________________________________________ 35
8.3.3 ... in de tv-rubriek _________________________________________ 37
Bronnen _______________________________________________________________ 38
Geraadpleegde werken________________________________________________ 38
Geraadpleegde websites ______________________________________________ 38
Ingezonden opdrachten van___________________________________________ 38
KIK 2006-2007 BLITS 3/38

Beste leerkracht
Welkom bij de nieuwste editie van Kranten in
de Klas.
Zoals steeds denken wij ook dit jaar aan uw
pedagogisch comfort.
In dit document vindt u niet alleen de
oplossingen bij de meeste opdrachten, maar
ook didactische ondersteuning zoals nuttige
invalshoeken, weblinks, suggesties en
achtergrondmateriaal.
Om praktische redenen werd de volgorde van
de thema’s en opdrachten in BLITS
aangehouden.
De oplossingen vindt u in de grijze kaders;
de didactische ondersteuning staat telkens
in een witte kader. Zo vindt u in een
oogopslag uw weg in deze tekst, zelfs op een
zwart-witte afdruk.
Heeft u vragen of opmerkingen bij het
lesmateriaal, contacteer dan het KiK-team via
kik@dagbladpers.org.
We wensen u en uw leerlingen vele uren
leesplezier met de kranten en bijzonder fijne
momenten met BLITS.
Symbolen
Het KiK-team
dit kan ik zeker
hier moet ik al eens over nadenken
computer nodig
groepswerk
knippen en plakken
informatie over de opdracht bij je
leerkracht
kranten van meerdere dagen nodig
KIK 2006-2007 BLITS 4/38

THEMA 1: Aangename kennismaking
1.1 De kranten van bij ons
a. Lees jij soms een krant? Zo ja, wat is je favoriete krant?
Waar en wanneer lees je het liefste een krant?
Hoe lang lees of blader je per dag in de krant? ..... uur en ..... minuten
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
b. Ken je onderstaande kranten?
c. Welke kranten ken je nog?
Andere Vlaamse kranten
De Gentenaar, De Nieuwe Gazet regionale edities van respectievelijk Het
Nieuwsblad en Het Laatste Nieuws
De Lloyd voornamelijk gericht op de transportsector en al
wie erbij betrokken is
De Streekkrant, Passe-Partout gratis huis-aan-huisbladen
Metro, De Zondag gratis kranten
Franstalige Belgische kranten: o.a. La Libre Belgique, La Dernière Heure, Le
Soir, L’Echo, Vers L’Avenir, La Meuse
Duitstalige Belgische krant: o.a. Grenz-Echo
enz.
Buitenlandse kranten
Nederlandse kranten o.a. De Telegraaf, Algemeen Dagblad, NRC
Handelsblad, Het Parool, de Volkskrant, Trouw,
Reformatorisch Dagblad enz
Franse kranten o.a. Le Monde, Libération, Le Figaro, Le Parisien,
L’Equipe, Le Nouvel Observateur
Duitse kranten o.a. Die Welt, Die Zeit, Bild, Frankfurter
Allgemeine, Die Tageszeitung, Berliner Zeitung,
Süddeutsche Zeitung
Britse kranten o.a. The Times, The Daily Telegraph, The Daily
Mail, The Guardian, The Sun
Amerikaanse kranten o.a. The New York Times, International Herald
Tribune, Washington Post
enz.
1.2 Dat is weer typisch!
a. Lijken alle kranten op elkaar? Leg uit.
De leerlingen noteren hun eigen indrukken.
b. De kranten kunnen we indelen in groepen. Een voorbeeld van een indeling
vind je in het kadertje. Neem er de kranten bij en kruis aan welke kranten
regionale, populaire of zakelijke kranten zijn.
KIK 2006-2007 BLITS 5/38

Krantentypes Regionale kranten: Gazet van Antwerpen, Belang van
Limburg, De Gentenaar (niet in het KiK-pakket), De Nieuwe
Gazet (niet in het KiK-pakket)
1.3 Tot uw dienst
Populaire kranten of massakranten: Het Laatste
Nieuws,/De Nieuwe Gazet (laatste is regionale editie), Het
Nieuwsblad/De Gentenaar (laatste is regionale editie), Het
Volk
Kwaliteitskranten, zakelijke kranten of
referentiekranten: De Morgen, De Standaard, De Tijd
a. Bedenk 3 redenen waarom mensen graag een krant lezen.
b. Vergelijk met de andere leerlingen van de klas. Hebben zij nog andere
redenen bedacht?
c. Zoek bij elke reden een voorbeeld uit de krant: een artikel, een foto, een strip,
… Leg aan de andere leerlingen uit waarom je hiervoor hebt gekozen.
d. Welke voorbeelden hebben de andere leerlingen gevonden?
De krant …
1. houdt mensen op de hoogte van wat er in de wereld gebeurt
2. biedt achtergrondinformatie en duiding bij de actualiteit
3. helpt lezers om een eigen mening te vormen
4. levert onderwerpen om over te praten
5. is een bron van ontspanning
6. is een aangenaam tijdverdrijf (bv. ook voor wie onderweg is)
7. brengt mensen op ideeën voor aankopen, werk, vrije tijd enz.
8. …
1.4 Kranten met een persoonlijkheid
1.4.1 Nieuws voor iedereen
Zoek in de krant een artikel dat interessant is voor…
Persoonlijk antwoord van de leerlingen. Vooral de motivatie is belangrijk!
1.4.2 Een krant voor iedereen &
a. Leg de verschillende kranten van vandaag naast elkaar. Probeer voor elk van
onderstaande lezers de ideale krant(en) te vinden.
b. Zoek voor elke krant een klasgenoot of een leerkracht die als lezer zo goed
mogelijk bij die krant past.
KIK 2006-2007 BLITS 6/38

c. Doe hetzelfde ook eens in je familie en je vriendenkring.
d. Waardoor heb je je laten leiden?
Persoonlijk antwoord van de leerlingen. Vooral de motivatie (vraag d.) is
belangrijk!
Dit onderwerp biedt u de kans dieper in te gaan op het proces van
veralgemening en op de gevaren van vooroordelen en stereotypering.
Hoe komen leerlingen tot hun keuze? Waarop baseren ze zich? Dit onderwerp
kan aanleiding geven tot stevige discussies.
Wil u een verrijkende discussie over dit onderwerp, blijf dan niet hangen bij
racisme. Vooral oudere leerlingen krijgen hier een déjà-vu gevoel bij, de
discussies verzanden vaak in napraten van opgevangen kreten en staan garant
voor hevige emoties en polarisering.
Waagt u zich liever niet aan dergelijke explosieve materie, kies dan voor
alternatieve invalshoeken als ‘leeftijd’ of ‘geslacht.’ Deze thema’s worden ook
als relevant aangevoeld maar zijn minder gepolitiseerd. Inzichten uit deze
debatten hebben via transfer eveneens invloed op de mening die de leerlingen
zich vormen over andere mogelijke punten van discriminatie (nationaliteit, religie
enz)
Leerlingen ontdekken dat ze karakteristieken van een paar leden van een groep
al gauw (onbewust?) veralgemenen naar een hele groep. Waarom doen mensen
zoiets? Is dat terecht of onterecht? Wat zijn de voor- en nadelen van dergelijke
veralgemeningen?
Waarom overleven vooroordelen?
- mensen geloven vaak de dingen die ze hebben van ‘horen zeggen’.
Vermoedens lijken zo al snel feiten en worden als dusdanig doorgegeven. Soms
zien we dingen ‘met onze eigen ogen’, bv op straat of op de televisie. We
kunnen echter niet altijd volledig duiden wat we observeren. Vaak missen we de
context (bv omdat we de aanloop van de gebeurtenissen niet hebben
meegemaakt, omdat we de situatie slechts uit één invalshoek registreren of
omdat alleen het visueel sterkste gedeelte op TV komt), waardoor we de situatie
eigenlijk niet kunnen interpreteren.
Ons brein veronderstelt een aantal dingen voor ons om de lege gaten in te
vullen: op die manier komen we tot stereotypering en daardoor tot vooroordelen.
Dit wordt vooral een probleem als we ons niet van deze beperking bewust zijn.
- vooroordelen worden doorgegeven met onze opvoeding, door vrienden en
familie, via de media, maar bv ook via het onderwijs.
- vooroordelen groeien vaak uit angst en onwetendheid. Uit zelfbescherming
staan we weigerachtig tegenover dingen, situaties en mensen die we niet
kennen.
- eenvoud: hokjesdenken verschaft ons de illusie dat we dingen en mensen
beter kunnen plaatsen. Ons menselijk brein heeft er behoefte aan de wereld te
categoriseren, zodat gegevensverwerking makkelijker wordt. Stereotypering
KIK 2006-2007 BLITS 7/38

helpt daarbij. Dit wordt ook gebruikt in films, advertenties e.d.: herkenbaarheid
en inleving staan hierbij voorop, zodat al snel wordt teruggegrepen naar clichés.
Op die manier worden deze clichés nog verder verspreid, waardoor grote
groepen mensen ze internaliseren als ‘de’ waarheid.
- samenhorigheid, zich verbonden voelen door een gemeenschappelijk
kenmerk of een gemeenschappelijke interesse. Mensen zijn groepsdieren: ze
hebben nood aan sociaal contact en maatschappelijke bevestiging.
Groepen ontstaan door de inclusie van gelijken en gelijkgestemden en door de
uitsluiting van anderen. Door de creatie van ‘wij’ en ‘zij’ voelen ‘wij’ ons de
goeden en worden ‘zij’ voorgesteld als de slechten. Wie zich niet zo goed in zijn
vel voelt, kan op die manier zijn zelfbeeld opkrikken. Vooroordelen kunnen ons
een beter gevoel geven over wie we zelf zijn.
Waarom zijn vooroordelen een probleem?
- polarisering: vooroordelen zetten mensen tegen elkaar op. Dit leidt tot ruzie
en geweld. De emoties winnen het van de rationaliteit, zodat we al snel in een
vicieuze cirkel terechtkomen.
- veralgemeningen doen mensen onrecht aan. Clichés als ‘de jeugd van
tegenwoordig is gevaarlijk en crimineel’, ‘dikke mensen zijn lui’ of ‘Duitsers zijn
harde werkers’ doen afbreuk aan de diversiteit in de samenleving. Niet alle 82
miljoen inwoners van Duitsland zijn hetzelfde, net zomin als alle jongeren of
corpulente mensen.
- Het echte gevaar ontstaat wanneer we mensen op basis van onterechte
veronderstellingen anders behandelen
- Bv mensen in een rolstoel worden op infantiele toon aangesproken
(vooroordeel: ‘gehandicapten zijn niet verstandelijk in orde’)
- Bv sollicitanten met een vreemde naam worden niet weerhouden
voor een vacature; een jongen met een donkere huid moet om de
haverklap zijn identiteitskaart tonen aan de politie (vooroordeel:
‘migranten zorgen voor problemen’)
- Bv in aanwezigheid van ouderen wordt over de ouderen gesproken
ipv met hen (vooroordeel: ‘oudere mensen zijn niet meer bij hun
verstand’)
- Bv op straat een blokje om lopen omdat er een groepje tieners
even verderop staat te skaten (vooroordeel: ‘jongeren zijn
ontspoord en gevaarlijk’)
- Bv leerlingen die andere leerlingen links laten liggen omdat ze een
andere muzikale voorkeur hebben (vooroordelen ‘wie van klassieke
muziek houdt, is een watje,’ ‘hardcore house en raves zijn voor neonazi’s,
‘gothic-liefhebbers zijn depressief en suïcidaal’) of afwijkende
hobby’s (vooroordelen ‘jongens die ballet dansen zijn mietjes,’
‘meisjes die voetbal spelen, zijn lesbo’s’)
- enz.
KIK 2006-2007 BLITS 8/38

THEMA 2: Een blik op de kranten
2.1 Kranten vergelijken
2.1.1 Online
Kranten lezen kan tegenwoordig niet alleen op papier, maar ook op het internet.
http://www.demorgen.be
http://www.gva.be/
http://www.hbvl.be/
http://www.hetvolk.be/
http://www.hln.be
http://www.nieuwsblad.be/
http://www.standaard.be
http://www.tijd.be/
a. Vergelijk een papieren krant en een internetkrant van dezelfde titel en datum.
Geef 4 belangrijke overeenkomsten en verschillen tussen beide versies.
Overeenkomsten en verschillen in functie van de kranten van de dag.
Mogelijke invalshoeken:
• rubrieken die erbij komen of die ontbreken
• aantal foto’s
• aard van de foto’s
• inhoud van de teksten: hetzelfde of toch niet helemaal?
• lengte van de teksten
• opmaak van de teksten
• extra media op het internet (audio, video enz)
• digitaal archief (al dan niet betalend)
• online updates
• dossiers
• wedstrijden
• lezersbrieven/forum
• enz.
b. Een papieren krant en een internetkrant hebben allebei hun voor- en nadelen.
Welke voor- en nadelen kun je bedenken?
Papieren krant
VOORDELEN
o gebruiksvriendelijk
o makkelijk mee te nemen
o aangenaam leesbaar (ogen!)
o ontspannender
o betrouwbaarder (?)
o charmanter
NADELEN
o duurder
o eens gepubliceerd is het al snel ‘oud’ nieuws
o papierafvalberg (>< recyclage)
o het formaat is niet altijd even handig
KIK 2006-2007 BLITS 9/38

Internetkrant
o inkt gaat af op handen
VOORDELEN
o trendy
o constant up-to-date (permanente actualiteit)
o aanvulling op traditionele media
o archieffunctie (hypertekstualiteit)
o nieuws op maat selecteren (selectie-interactiviteit)
o multimediale opties
o wereldwijd raadpleegbaar
o goedkoper dan de papieren krant
NADELEN
XTRA
o online lezen is minder aangenaam voor de ogen
o leest trager dan op papier
o minder lineaire vorm van lezen
o lezen van papieren kranten is meer ontspanning
o de online krant kun je niet meenemen
o de online krant is arbeids- en tijdsintensief (cf. tragere
internetverbinding)
Hans Beyers (Universiteit Antwerpen, Departement Communicatiewetenschappen)
maakte in 2005 een studie over online kranten: “De Krant van
Morgen: nog steeds op papier? Een studie naar percepties, opinies en attitudes
tegenover online kranten”.
Kenmerken van online kranten volgens Beyers:
• Multimedialiteit:
de traditionele grenzen tussen de media vervagen stilaan, zowel de grenzen
tussen massamedia (denk aan webtelevisie, online kranten, enz.) als die tussen
massamedia en interpersoonlijke communicatie (het internet maakt zowel
massacommunicatie als one-to-one communicatie mogelijk)
• Interactiviteit:
ne kranten uit interactiviteit zich op twee manieren: (1) communicatie-interactiviteit
(interactie d.m.v. tussenkomst in het interactieproces, vb. e-mail, discussiefora,
chat) en (2) selectie-interactiviteit (de mate waarin journalisten gebruikers in
staat stellen om informatie zelf uit te kiezen en te beheren)
• Hypertekstualiteit:
de interconnectiviteit van computerbestanden via (hyper)links. De archieffunctie
bijvoorbeeld, kan zowel gezien worden als een facet van hypertekst als van
interactiviteit: enerzijds linken archieven stukjes informatie aan elkaar, maar
anderzijds ligt het interactieve element hiervan in de controle die de gebruiker
krijgt om onafhankelijke keuzes te maken binnen de archieven. Er zijn interne
KIK 2006-2007 BLITS 10/38

(binnen een site) en externe hyperlinks (buiten de site).
• Permanente actualiteit:
online kranten hebben geen sluitingsuren en kunnen/moeten 24u op 24u en 7
dagen op 7 up to date zijn. Er is niet langer sprake van deadlines.
Het is niet met zekerheid te zeggen wat beter is voor het milieu: de papieren
dan wel de internetkrant. Verschillende studies spreken elkaar hieromtrent
tegen.
c. Wat denk je zelf? Zal de papieren krant verdwijnen of zal ze altijd blijven
bestaan ? Leg uit waarom je dat denkt. Denk ook terug aan de voordelen van
papieren kranten en internetkranten.
d. Wat vinden de andere leerlingen? Waarom?
Het ziet er niet naar uit dat de nieuwe media de klassieke spelers volledig zullen
verdringen. Traditionele media passen zich aan aan de nieuwe competitieve
omgeving door zich bijvoorbeeld te richten op (andere) doelgroepen of door
nieuwe diensten aan te bieden. Een voorbeeld: radio heeft de krant niet doen
ophouden met bestaan. Net zo heeft de televisie de radio niet vervangen.
DE SLIMME VRAAG. Lezen we in 2025 nog
kranten?
,,Kranten zullen blijven bestaan, alleen de drager zal misschien veranderen.''
Steve Paulussen, die een doctoraat maakte over digitale kranten en de
gevolgen van de digitalisering voor de journalistiek, is optimistisch over de
toekomst van de krant. Momenteel werkt hij mee aan project over e-paper van
het Interdisciplinair Instituut voor Breedbandtechnologie. Dat project wil aan
lezers de kans bieden hun krant op een gebruiksvriendelijke manier te lezen op
digitaal papier.
,,Mensen zullen nieuws blijven consumeren. Misschien verandert het fysieke product wat, maar de
inhoud zal er over twintig jaar nog zijn. De krant zal blijven bestaan als leverancier van nieuws en
duiding. Mensen zullen ook dan nog een product willen dat gemaakt is door beroepsjournalisten en
dat hen gidst naar bruikbare en betrouwbare informatie. Maar ook weblogs en internetsites zullen
die rol voor een deel vervullen.''
- Lezen we de krant dan nog op papier of downloaden we haar op een ,,e-reader''?
De e-reader zal op korte termijn de krant niet overnemen. Hoewel hij nu al bijna aanvoelt en oogt
als een papieren krant, verwacht ik dat hij eerder iets complementairs wordt aan de papieren
krant. Nieuwsfreaks die vaak in het buitenland zitten, kunnen de e-reader dan gebruiken om
overal ter wereld hun krant te lezen.
De gemiddelde Vlaming zit daar niet op te wachten. Voor veel mensen is de krant immers ook
meer dan een product dat nieuws brengt. Men heeft er een bepaald gevoel bij, men ziet de krant
als een metgezel. Met de e-reader zou dat kunnen verdwijnen. Daarom zullen veel lezers altijd
teruggrijpen naar de papieren versie, tenzij uitgevers het anders beslissen, natuurlijk. Want zij
kunnen met de e-reader veel besparen omdat ze dan geen papier meer hoeven te kopen of te
zorgen dat de krant 's morgens in de bus zit.
- Zullen mensen hun informatie niet van het net halen?
KIK 2006-2007 BLITS 11/38

Voor een stuk zullen ze die wel op sites vinden, maar zelfs nu zie je dat de meeste surfers naar de
websites van de traditionele media stappen: The New York Times, The Guardian, de BBC, in België
De Standaard online... Dat de oplages van de kranten onder druk staan, heeft meer te maken met
de ontlezing dan met het internet.
Maar de kranten moeten zich verder aanpassen aan de nieuwe technologieën zodat ze modern
blijven. Als ze dat niet meer doen, zullen ze veel lezers verliezen. De krant van vandaag heeft al
veel kenmerken van het internet overgenomen omdat men het gevaar van het nieuwe medium
heeft ingezien.
Kijk bijvoorbeeld naar de hyperlinks die je nu zelfs in de papieren krant ziet. In de toekomst
moeten ze dat nog meer doen.
De berichten zullen ook korter worden en meer in stukken geknipt. Ook de taal zal aangepast
worden zodat je geen zinnen meer zult tegenkomen van 34 woorden lang.
De Standaard Online, vrijdag 22 juli 2005
(dbj)
LEVEN IN 2025. Een e-krant van papier
Leest u dit artikel in 2025 nog op papier? Het elektronische papier is hard aan
de weg aan het timmeren om de papieren krant te vervangen. Maar of het nu
echt in de plaats van de papieren krant zal komen, is onzeker.
DE krant viert feest dit jaar. Exact vierhonderd jaar geleden drukte de gazettier
Abraham Verhoeven in Antwerpen zijn eerste vlugschrift, volgens velen de eerste
gedrukte krant van Europa. Vierhonderd jaar later vecht dezelfde krant voor haar
toekomst. Tegen de ontlezing, maar ook tegen het internet.
Vele goeroes en zelfbenoemde experts hebben al verklaard dat de krant meer dood dan
levend is. De digitale revolutie waarbij iedereen zijn informatie op het net zoekt, kan
volgens hen niet anders dan de definitieve doodsteek zijn voor dit medium.
Maar het is weinig waarschijnlijk dat hun voorspellingen zullen uitkomen. De komst van
elk nieuw medium heeft altijd al de doodsklokken doen luiden voor een ouder medium.
De krant zou de radio, en later de televisie, ook al niet overleven. Wie zou er nog
geïnteresseerd zijn in het dagblad als je alles 's avonds al op de televisie gezien hebt?
Maar de krant bestaat nog steeds. Meer realistisch zijn de voorspellingen dat de krant
niet meer op papier zal verschijnen. Verschillende bedrijven zijn dan ook nu al druk aan
het werken aan het elektronische papier,
De koploper daarin is de Amerikaanse firma E-Ink. Ze gebruikt voor haar e-ink
(elektronische inkt) een soort ultrakleine cellen die in een doorzichtige kunststoflaag
zitten. De cellen zelf bestaan uit positief geladen witte bolletjes en negatief geladen
zwarte bolletjes. Een positieve lading brengt de witte bolletjes naar het oppervlak, een
negatieve de zwarte. Op die manier kun je op het scherm een tekst laten verschijnen.
De prototypes hebben een schermdikte van 0,3 millimeter, het verschil met
,,ouderwets'' papier is miniem.
DAT is inmiddels geen verre toekomstmuziek meer, want de e-ink is al uit de laboratoria
ontsnapt. Verscheidene warenhuizen in Amerika gebruiken hem al om de prijzen aan te
geven. E-Ink zelf zegt dat het commerciële toepassingen voor het grote publiek binnen
drie jaar verwacht.
KIK 2006-2007 BLITS 12/38

Ook de krant staat op dat lijstje, maar dat zou wel nog wat langer op zich laten
wachten. De schermen zijn nu bijvoorbeeld nog te klein en e-ink kan ook nog geen
kleuren op het scherm toveren. Eens er voor die problemen een oplossing gevonden is,
zouden we dus iedere morgen onze krant kunnen downloaden in plaats van ze uit de
brievenbus te halen. En wanneer er breaking news is, staat het meteen op je
elektronische krant.
Maar volgens Hans Beyers, assistent communicatiewetenschappen aan de Antwerpse
universiteit, is het twijfelachtig of e-ink echt de papieren krant zal vervangen. ,,In het
onderzoek dat ik hierover heb gedaan, komt telkens naar voren dat de krant van nu veel
meer charme heeft, alleen al door het geluid van het papier. Bovendien kun je haar ook
gemakkelijk overal mee naartoe nemen. E-ink maakt dus maar een kans als hij even
flexibel wordt en je hem ook overal kan meenemen.''
Als hij er komt, zou hij ook nieuwe mogelijkheden kunnen openen, zegt Beyers. ,,Je
kunt meer multimediaal te werk gaan en veel meer met links werken. Als je iets leest op
elektronisch papier, kun je direct doorlinken voor meer informatie. De enige voorwaarde
is dat je daarvoor permanent draadloos on line moet kunnen zijn. Wellicht zal dat geen
probleem vormen: binnen enkele jaren zullen die hotspots overal zijn.''
Een andere toepassing zou de gepersonaliseerde krant kunnen zijn. De Amerikaanse
internetgoeroe Nicholas Negroponte had het in 1995 al over de ,,Daily me'', een
gepersonaliseerde krant die alleen nog maar het nieuws bevat dat je interesseert. ,,Een
nadeel daarvan'', zegt Beyers, ,,is dat een van de belangrijkste functies van de krant
erdoor verdwijnt. De krant heeft immers ook een sociale functie. Het is een
gemeenschappelijk discussieplatform met informatieve en opiniërende artikels. Als
iedereen iets anders leest in zijn krant, heb je dat niet meer.''
Het klinkt veelbelovend, maar of het allemaal zo'n vaart zal lopen, weet Beyers niet.
,,De technologische mogelijkheden zullen altijd sneller zijn dan de mensen die ze
moeten gebruiken.''
De Standaard Online, vrijdag 22 juli 2005
JAN DEBACKERE
WWW
De Vlaamse kranten op het net: een korte geschiedenis (Hans Beyers,
Universiteit Antwerpen)
http://www.ua.ac.be/download.aspx?c=hans.beyers&n=31543&ct=32566&e=86
885
De krant van morgen: nog steeds op papier? Een studie naar percepties, opinies
en attitudes tegenover online-kranten (Hans Beyers, Universiteit Antwerpen)
http://www.ua.ac.be/download.aspx?c=hans.beyers&n=31543&ct=32566&e=86
893
E-paper: zo ziet het eruit (beeld en video):
http://www.plasticlogic.com/hi-res.php#videos
Onderzoek naar e-paper door het Interdisciplinair instituut voor BreedBand
Technologie
KIK 2006-2007 BLITS 13/38

https://projects.ibbt.be/epaper/index.php?id=130
De Britse krant The Times over toepassingen en geschiedenis van e-paper
(01.10.2005)
http://technology.timesonline.co.uk/article/0,,19509-1806634,00.html
Wikipedia over geschiedenis en evoluties van elektronisch papier
http://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_paper
E-paper nu ook in kleur (De Telegraaf, 04.08.2006)
http://www.telegraaf.nl/imobile/47675521/Elektronisch_papier_krijgt_kleur.html
2.2.2 Op papier
a. Hoewel de kranten van elkaar verschillen, zie je een duidelijke opbouw
en een vaste structuur die steeds min of meer terugkomen.
Opmaak Bekijk o.a. het aantal foto’s, de grootte van de koppen, het
aantal artikels per pagina, de lengte van de artikels, het
gebruik van kleur, enz.
Aantal onderwerpen op de voorpagina Dit verschilt uiteraard van dag tot
dag. Het aantal onderwerpen is veeleer typerend voor de
krant zelf dan voor het type krant. Binnen de
krantencategorieën noteren we ook verschillen. Zo bieden
De Morgen en De Tijd bijvoorbeeld een aanzienlijk groter
aantal verhalen op de voorpagina dan De Standaard.
Soort nieuws Luchtiger of ernstiger onderwerpen, meer of minder
voorkennis vereist, enz.
Taalgebruik Kortere of langere zinnen, enkelvoudige of samengestelde
zinnen, moeilijkere of eenvoudigere woordenschat, enz.
Koppen: meestal positief, beknopt en zonder leestekens, in
de tegenwoordige tijd en zelden voegwoorden en
voorzetsels.
‘Oorlogstaal’ in sportberichten.
Inspanning voor de lezer Ligt bij de zakelijke kranten doorgaans hoger dan
bij de populaire en regionale kranten. Wat verschilt er
concreet? Kijk o.a. naar de aard van het onderwerp,
benodigde voorkennis, taalgebruik (zie boven), enz.
b. Hoe verklaar je deze verschillen? Bespreek.
KIK 2006-2007 BLITS 14/38

De centrale vraag is hier wat de lezers van die specifieke krant precies
verwachten.
Deze voorkeuren hangen samen met de types kranten. Een lezer van een
regionale krant wil meer lokale berichtgeving, voor de lezers van een
populaire krant houden we het best luchtig, de fans van zakelijke kranten
willen graag meer achtergrondinformatie en duiding, enz.
De teksten zijn dan ook doorgaans langer in zakelijke kranten en we vinden
doorgaans meer foto’s en meer kleur in de populaire kranten.
U merkt dat er binnen de krantencategorieën ook verschillen zijn. Zo
bieden De Morgen en De Tijd een aanzienlijk groter aantal verhalen op de
voorpagina dan De Standaard.
Verder zijn er ook overlappingen tussen categorieën: regionale kranten
kunnen bijvoorbeeld ook als populaire dan wel als kwaliteitskranten gelden. De
Gazet van Antwerpen en Het Belang Van Limburg zij typisch regionale kranten,
al hebben de andere kranten tegenwoordig ook een uitgebreide regionale
katern. Zelfs De Standaard, een zakelijke krant, heeft vandaag regionaal
nieuws.
Ook de verschillende krantenformaten zijn niet eenduidig te koppelen aan de
verschillende types kranten. In de drie types vinden we zowel kranten op
kleiner (tabloid) als op groter (broadsheet) formaat. Er bestaat ook nog het
Berlinerformaat, een tussenformaat dat in Vlaanderen wordt gebruikt door de
krant De Morgen.
SUGGESTIES
Hieronder vindt u een overzicht van mogelijke punten waarop u kranten zoal
kunt vergelijken. Let wel: deze lijst is niet exhaustief.
U kunt deze oefening differentiëren naargelang de leeftijd en het niveau van uw
leerlingen.
Voorpagina Wat staat er allemaal op?
Hoeveel kleur?
Hoeveel advertenties?
Aantal foto’s?
Hoeveelheid tekst?
Aantal artikelen?
Aantal koppen?
Welk nieuws komt op de voorpagina bij de verschillende
kranten?
Rubrieken Hoeveel ruimte/plaats (kolommen/pagina’s) per rubriek?
• binnenland
• buitenland
• politiek
• cultuur
• wetenschap
KIK 2006-2007 BLITS 15/38

• sport
• media
• regionaal
Taalgebruik Koppen: meestal positief, beknopt en zonder leestekens, in
de tegenwoordige tijd en zelden voegwoorden en
voorzetsels.
Oorlogstaal in sportberichten
Soorten nieuws Moeilijk & makkelijk
Verrassend & niet verrassend
Praktisch (bruikbaar in het dagelijkse leven) en
beschouwelijk (niet meteen bruikbaar in het dagelijkse
leven)
Groot en klein
Eendags- en vervolgnieuws
Persoonlijk en afstandelijk
Subjectief en objectief
Nieuws met directe en uitgestelde beloning
Koppen Welke koppen komen er in de krant?
• Nieuwskop (een kop die de inhoud van het artikel
feitelijk weergeeft)
• Appetizerkop (een kop die je nieuwsgierig maakt)
• Citaatkop (een kop waarin een uitspraak wordt
gedaan)
Combinaties kunnen uiteraard ook voorkomen.
Beelden Hoeveel foto’s?
Hoeveel plaats ten opzichte van tekst?
Kleur of zwart-wit?
Wat laat de foto zien?
• meteen te interpreteren of doordenkertje
• afstandelijk of persoonlijk
• weinig emotie of veel emotie
• over het nieuws of een ‘leuk plaatje’
• ‘hard’ en confronterende of zacht
• toont het nieuws of toont het randgebeuren
Hoeveel cartoons? Waarover?
Gebruik van infographics?
Lay-out Sober, eenvoudig of schreeuwerig en druk
Weinig beeldmateriaal of veel beeldmateriaal
Weinig kleur of veel kleur
Geen hele grote koppen of grote opvallende koppen
Formaat Traditioneel krantenformaat
Tabloid
Prijs Week/weekend?
Abonnement?
Lezersdoelgroepen Opleidingsniveau
Aantal mannen / aantal vrouwen
Alle lagen van de bevolking
Publiek met een ruime interessesfeer
Advertenties Voor welke producten of diensten wordt er geadverteerd?
Hoeveel reclame ten opzichte van redactionele inhoud?
c. Naar welke krant gaat je persoonlijke voorkeur? Waarom?
d. Welke krant kiezen je medeleerlingen? Waarom?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen (zie ook vraag b.).
KIK 2006-2007 BLITS 16/38

LET OP
Een krant kies je naargelang je persoonlijke voorkeuren en interesses. Je keuze hangt af
van de functies die je een krant toedicht. Wie een krant leest om zich degelijk te
informeren over een bepaald onderwerp, kiest bijvoorbeeld een andere titel dan wie zich
vooral wil ontspannen.
De voorkeur voor een bepaalde titel groeit geleidelijk. Er bestaat vaak een sterke relatie
tussen de krantentitel van de ouders en die van hun kinderen: jongeren lezen later het
vaakst de krant van hun ouders.
Als leerkracht oefen je een gelijkaardige invloed uit op de leerlingen. De voorkeur voor
een bepaalde titel suggereert misschien een afkeuring van de ouderlijke keuze.
Jongeren zijn hier heel gevoelig voor. Het gevolg is conflict. Daarom blijf je als
leerkracht het beste neutraal.
Blijf echter wel waakzaam en kritisch, want de oefening speelt in op de
vakoverschrijdende eindterm ‘opvoeden tot burgerzin’. Door de kranten in deze
oefening naast elkaar te leggen en er in de klas mee te werken, kunnen de leerlingen
voor een groot stuk zelf uitmaken welke krant hen het meeste aanspreekt en waarom.
2.2 Aandacht, aandacht! De pagina vooraan
a. Neem een krant en bekijk de voorpagina gedurende 2 minuten. Leg de krant
weg. Wat herinner je je nog?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
Bedenkingen: je onthoudt het makkelijkste die dingen …
• waarover je al enige voorkennis hebt (cf. eigen leefwereld)
• die zoveel mogelijk zintuigen aanspreken (bv. opvallende foto)
• die je emotioneel raken
• die tot de verbeelding spreken
• die verband houden met iets dat je al hebt meegemaakt
• die je verder kunt vertellen
b. Neem je krant er terug bij. In de lijst hieronder staan items die typisch op de
voorpagina van de krant voorkomen. Schrijf ze op de juiste plaats op je
voorpagina.
De antwoorden zijn afhankelijk van de titel.
Echter, net zoals in Word de eigenlijke tekst van het document tussen een
header en een footer zit, zo bestaan alle krantenvoorpagina’s uit een bovenste
zone, een middenzone en een onderste zone. Hieronder vullen we schematisch
aan welke termen uit de opdracht het vaakst in een zone voorkomen. Sommige
termen horen ofwel in de bovenste, ofwel in de onderste zone. De specifieke
plaats daarbinnen is titel-afhankelijk.
KIK 2006-2007 BLITS 17/38

Bovenste zone
Datum
Titel (van de krant)
Editie
Webadres
Prijs
Teaser of publiekslokker
Onderste zone
Inhoudsopgave
Prijs
Streepjescode
Editie
Webadres
Teaser of publiekslokker (bv. weerkaart)
OPM: Bij De Tijd is de functie van de onderste zone vervangen door een kolom
links.
c. Staan er nog elementen op je voorpagina die niet in het lijstje staan? Welke?
In welke krant?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
Voorbeelden zijn:
Middenzone
Openingsartikel (meestal bovenaan)
Frontfoto
Teaser of publiekslokker
Advertentie (meestal onderaan)
Bon
• Contactgegevens (bv. adres van de drukkerij, telefoonnummers, e-mailadres)
• Hoofdredacteur(s)
• Uitgave
KIK 2006-2007 BLITS 18/38

• Jaargang
• Dagbladnummer
• Prijs van de krant in het buitenland
• Andere artikelsoorten (bv. kortje of eenkolommer (soms over 2 kolommen gesplitst),
streep, diapositief of negatief, etc.) Zie ‘aanvullende oefeningen’
KIK 2006-2007 BLITS 19/38

THEMA 3: Het nieuws in de krant
3.1 De voorpagina
Samen zijn jullie de hoofdredacteurs van deze krant. Beslis wat er vandaag op
de voorpagina verschijnt. Hou hiervoor rekening met de criteria in het kadertje.
b. Vergelijk de voorpagina’s van groepen die een andere krant hadden. Zijn er
overeenkomsten, verschillen? Bespreek.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
o rekening houdend met de criteria voor nieuwswaarde (kader in
werkkrant)
o in functie van het nieuws van de dag
Overeenkomsten en verschillen bestaan op het vlak van:
• nieuwskeuze
• volgorde van het nieuws
• verhouding tekst/foto’s
• verhouding nieuws/reclame
• ...
c. Je leerkracht geeft je de echte voorpagina terug. Lijkt jouw versie op het
origineel? Hoe verklaar je dit?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
o Rekening houdend met de criteria voor nieuwswaarde (kader in
werkkrant)
o in functie van het nieuws van de dag
3.2 ‘Radio gaga, radio goegoe’
Grasduin even in de kranten. Maak nu een eigen radiojournaal op basis van wat
je hebt gelezen. Volg daarbij de structuur van de echte nieuwslezers. Breng je
reportage naar voren in de klas. Leef je in!
Persoonlijk werk van de leerlingen
3.3 Dagelijks opnieuw nieuws
3.3.1 De 5 V’s
a. Wat zijn de verschillende stappen om van nieuwsfeit tot krantenartikel te
komen? Zet de woorden hieronder in de juiste volgorde.
b. Welke V’s zorgen ervoor dat het nieuws in de krant komt?
KIK 2006-2007 BLITS 20/38

c. Welke V’s zorgen ervoor dat het nieuws bij het publiek komt?
De weg van de 5 V’s (zie ook 3.3.2)
Zo komt het nieuws
in de krant
Zo raakt het
nieuws
bij de lezers
verzamelen
verwerken
vormgeven
vermenigvuldigen
verspreiden
1. gebeurtenis: wat is er gebeurd?
2. nieuwsgaring: verzamelen van nieuws
3. selectie: welke onderwerpen komen in de krant?
4. redactie: de artikels worden gemaakt
5. lay-out of opmaak: vormgeving en bladschikking
6. proefdruk en eindredactie: foutjes verbeteren
7. aanmaken van drukplaten
8. drukken
9. distributie: versturen en bezorgen van de kranten
10. lezen!
3.3.2 Het traject van een nieuwsbericht
(zie 3.3.1)
1.2 Historisch
Zoek 3 artikels die verband houden met gebeurtenissen waarvan jij denkt dat ze
later nog herinnerd zullen worden. Leg ook uit waarom je dat denkt.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen. Vooral de motivatie (het waarom) is
zeer belangrijk.
KIK 2006-2007 BLITS 21/38

THEMA 4: Artikels onder de loep
4.1 W W W W W H
Schrijf de antwoorden op de W- en H-vragen hieronder over of gebruik
fluostiften om de antwoorden in het artikel zelf aan te duiden.
Persoonlijke antwoorden in functie van het gekozen artikel.
4.2 De structuur van een artikel
4.2.1 Inleiding, midden, slot en
a. Zoek een kort artikel dat je buur voor jou koos. Vergelijk het met het
voorbeeld. Vind je alle elementen terug? Welke wel? Welke niet? Waarom is dat
zo, denk je?
b. Verklaring
Persoonlijke antwoorden in functie van het gekozen artikel.
c. Vergelijk deze eenvoudige artikelstructuur met de structuur van een langer
artikel, bijvoorbeeld een reportage, een interview of een nieuwsanalyse. Vind je
hier andere elementen in terug dan die je al kende? Welke? Wat is hun functie?
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen artikels.
Voorbeelden:
• Streamer: een (deel van een) zin, meestal in een groter lettertype in de
broodtekst (net zoals het citaat); geen aanhalingstekens, want het is
geen citaat. Functie: smaakmaker, doet het artikel lezen, maakt de tekst
luchtiger.
• Citaat of quote: letterlijk geciteerde of aangehaalde tekst. Functie:
smaakmaker, doet het artikel lezen, maakt de tekst luchtiger.
• Vraag van de interviewer: typisch in interviews. In andere artikelsoorten
is de vraag meestal verwerkt in het antwoord. Structurerende functie.
• Plaatsnaamvermelding in de inleiding: localiseren van de feiten.
• Bronvermelding (bv. persagentschap of website): ‘echtheid’ van de feiten.
4.2.2 Het is maar hoe je het bekijkt en
Zoek een ‘slecht-nieuwsbericht’ en maak er een goed-nieuwsbericht van. Dat
mag met pen en papier of met de computer. Volg de opbouw van het artikel
hierboven. Heb je alle W’s en de H? Zijn structuur en lay-out van je artikel zoals
in de ‘echte’ krant?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
KIK 2006-2007 BLITS 22/38

4.3 Koppensnellen
a. Raad de juiste kop. Maak de originele kop onleesbaar. Noteer hem wel
ergens, zodat je hem achteraf kunt terugvinden. Schrijf de antwoorden op. Welk
antwoord lijkt het meeste op het origineel?
b. Welke soort kop was de originele kop? Nieuwskop/citaatkop/appetizerkop
(schrap wat niet past)
c. Van welk type zijn de verzonnen koppen in je antwoorden? Bespreek.
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen artikels.
4.4 Iedereen kan de krant lezen
a. Neem een populaire of regionale krant en kies een artikel dat je moeilijk vindt
en een artikel dat je gemakkelijk vindt. Verklaar je keuze.
b. Neem een zakelijke krant en kies een artikel dat je moeilijk vindt en een
artikel dat voor jou gemakkelijker is. Verklaar waarom je net deze artikels kiest.
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen artikels.
De moeilijkheidsgraad wordt verschillend ingeschat naargelang
o interesse voor en persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp
o de complexiteit van de thematiek
o de benodigde voorkennis
o de moeilijkheidsgraad van de woordenschat
o de moeilijkheidsgraad van de zinsbouw (enkelvoudig, samengesteld e.d.)
o de moeilijkheidsgraad van de tekststructuur
o …
c. Ga in een makkelijk en een moeilijk artikel op zoek naar 3 woorden waarvan
je de betekenis niet kent. Onderstreep de woorden en noteer ze hieronder.
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen artikels.
KIK 2006-2007 BLITS 23/38

THEMA 5: De krant in beeld en beelden in de krant
5.1 Waarom staan er foto’s in de krant? en
a. Waarom staan er foto’s in de krant? Zoek minstens 4 verschillende redenen
aan de hand van de foto’s in de kranten van vandaag.
b. Zorg ervoor dat je voor elke reden een voorbeeld hebt.
Mogelijke antwoorden bij vraag a:
• als bewijs dat het echt gebeurd is
• om de aandacht te trekken
• om het artikel duidelijker te maken (‘één beeld zegt meer dan duizend
woorden’)
• om emoties (bijvoorbeeld geluk, woede, droefheid) op te roepen bij de
lezer
• voor de afwisseling
• om een deel van de gebeurtenis te benadrukken
• …
c. Verzin een bijschrift bij elk van deze foto’s. Je vindt vast wel inspiratie in de
kranten.
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen foto’s.
5.2 Stripperdestrip in cartoonland
Kies 6 foto’s uit de verschillende kranten en maak een fotostripverhaal. Vertel
aan de hand van de foto’s aan je klasgenoten een knotsgek, droevig of grappig
verhaal. Laat je verbeelding spreken! Wie vertelt het mooiste, gekste, zieligste
verhaal?
WWW
Voor wie meer wil weten, dit handige overzicht van richtlijnen voor bronvermelding:
http://www.nvbonline.nl/images/273/RICHTLIJNEN%20BRONVERMELDING%20DEFINITI
EVE%20VERSIE%20MEI%202006.pdf
Welke cartoonist hoort bij welke krant? Noteer telkens de naam van de krant
onder de cartoon. Let op! Er zijn 7 cartoonisten en 8 krantentitels.
KIK 2006-2007 BLITS 24/38

• De Morgen Jacques Moeraert alias ZAK
• De Standaard ZaZa
• De Tijd Bart Schoofs
• Gazet van Antwerpen Canary Pete alias Quirit
• Het Belang van Limburg Kurt Valkeneers alias Klier
• Het Laatste Nieuws Kamagurka
• Het Nieuwsblad Marec
• Het Volk Marec
Er is een cartoonist die voor 2 ‘huizen’ of kranten tekent! Wie is het?
Marec (Het Nieuwsblad en Het Volk)
5.3 Informatie in infografieken
a. Zoek in de kranten 3 voorbeelden van infografieken. Noteer hieronder
waarover de infografieken gaan en welke soort informatie ze bevatten
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen grafieken.
b. Ga naar de sportpagina’s en verzamel de wedstrijduitslagen van je favoriete
sport. Maak een infografiek (met potlood en papier ofwel aan de computer). Hou
rekening met de tips in de kader.
Persoonlijke grafiek in functie van de gekozen wedstrijduitslagen.
KIK 2006-2007 BLITS 25/38

THEMA 6: Zelf een krant maken
6.1 Hoe maak je een krant? en
Persoonlijke krantjes van de leerlingen.
KIK 2006-2007 BLITS 26/38

THEMA 7: Krant-en-taal
7.1 Sporting talála
7.1.1 Figuurlijke sporttaal
a. Zoek in de sportrubriek naar spreekwoorden, uitdrukkingen of gezegdes. Zorg
ervoor dat je na verschillende dagen kranten lezen ten minste 6 verschillende
voorbeelden hebt gevonden. Zorg ook voor de verklaring en schrijf er telkens bij
uit welke krant (afgekorte titel en datum) je voorbeeld komt.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
7.1.2 Oorlogstaal en leenwoorden in mijn sportbericht
De sportverslaggeving maakt vaak gebruik van ‘oorlogstaal’ zoals bijvoorbeeld
defensie, aanvallen, bezwijken, tegenstander, etc.
Zoek hiervan 8 andere voorbeelden in de kranten.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
a. Zoek nog 5 andere leenwoorden in de kranten. Ken je een Nederlands
synoniem?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen.
XTRA
Leenwoorden zijn woorden die onze taal heeft overgenomen van andere talen.
We onderscheiden vreemde woorden en bastaardwoorden. Terwijl
bastaardwoorden zijn aangepast aan het Nederlands (op het gebied van
uitspraak, vorm of spelling), worden vreemde woorden onveranderd in onze taal
overgenomen.
b. Waarom gebruiken journalisten al eens een vreemd woord in hun tekst?
Mogelijke redenen zijn:
• Synoniemen brengen variatie in de tekst.
• Er bestaat (nog) geen Nederlands woord (bv. car- en homejacking).
• Het Nederlandse synoniem is nog niet voldoende bekend/ingeburgerd bij
de lezers.
• De connotatie van het woord past beter in de context: in een tekst voor
jongeren is iets veeleer ‘cool’ of ‘vet’ dan gewoon ‘leuk’.
• De betekenis verschilt (lichtjes): zo is ‘shoppen’ niet helemaal hetzelfde
als ‘winkelen’ en al helemaal iets anders dan ‘boodschappen doen’.
…
KIK 2006-2007 BLITS 27/38

c. Hoe verklaar je dat zoveel woorden uit de sportwereld uit het Engels komen?
Veel sporten (voornamelijk balsporten) zijn uitgevonden of voor het eerst
populair geworden in Engelssprekende landen.
Bv. voetbal (penalty, corner, team, ref, goal, keeper, shirt, …)
Bv. tennis (game, set, match, love, ace, volley, dropshot, backhand, forehand,
…)
d. Ook in andere sporten zien we een gelijkaardig verschijnsel. Uit welke talen
komen volgens jou de typische woorden van volgende sporten? Bespreek.
• Karate: Japans
• Schermen: Frans
• Basketbal: Engels
• Petanque: Frans
(zie ook kader WWW.WEB.BE)
WWW
Karate: Japans
(zie ook http://home.scarlet.be/~pin22230/term_ned_fr.htm )
Schermen: Frans
(zie ook http://psvschermen.dse.nl/sort_nl.htm )
Basketbal: Engels
(zie ook http://www.pickerreds.nl/files/terminologie.doc )
Petanque: Frans
(zie ook
http://fr.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9tanque#Vocabulaire_sp.C3.A9cifique -
Franstalige site!)
7.2 Recensies schrijven … een vak apart
7.2.1 De recensie in een notendop
a. Op welke weekdag vind je in de kranten van deze week recensies? Over
welke onderwerpen?
Krant Dag? Ik vind recensies over (onderwerp)
Antwoorden in functie van de periode waarmee u met KiK werkt
b. Wat valt je op? (Tip: denk aan de onderwerpen en dan aan de
krantensoorten: populaire, zakelijke, regionale kranten)
c. Over welke onderwerpen vind je meer of minder voorbeelden?
KIK 2006-2007 BLITS 28/38

Naargelang het type krant verschilt zowel het aantal recensies als de aard
ervan.
Literaire recensies komen bijvooorbeeld vaak voor in de boekenbijlagen van De
Standaard (DSLetteren, elke vrijdag) en De Morgen (Uitgelezen, elke
woensdag). De Standaard brengt elke dag een volledig katern onder de naam
‘Cultuur en Media’.
Besprekingen van cd’s, strips, concerten, films, toneelstukken, enz. vinden we
eveneens vooral in de zakelijke kranten. Op woensdag biedt De Morgen
bijvoorbeeld telkens de vrijetijdsgids Encore en brengt De Standaard de bijlage
‘Film en Cultuur’.
De populaire en regionale kranten tellen veel minder recensies; de ene krant
heeft er al wat meer dan de andere. De besprekingen zijn hier doorgaans ook
veel korter en zijn vooral te vinden in de weekendedities.
7.2.2 1 ster of 5 sterren?
a. Zoek 2 recensies die over hetzelfde onderwerp gaan, maar die geschreven
zijn door 2 verschillende recensenten in 2 verschillende kranten. Vergelijk beide
teksten.
b. Welke recensent is het meest positief over het werk?
c. Welke informatie verschilt in beide recensies?
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen recensies
de subjectieve informatie
vooral meningen
d. Welke informatie is precies dezelfde in beide recensies?
Persoonlijke antwoorden in functie van de gekozen recensies
de objectieve informatie
vooral feiten
e. Leid zelf af wat de definitie van een feit en een mening is.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
f. Vergelijk jouw definities met die in 1 of meer woordenboeken. Ontbrak er iets
in jouw definitie?
KIK 2006-2007 BLITS 29/38

Eigen definitie
• Een feit is objectief, algemeen aanvaard: iedereen is het erover eens dat het
zo is en niet anders.
• Een mening is subjectief, persoonlijk: niet iedereen is het ermee eens, er
kan discussie over bestaan.
Volgens Van Dale
• feit (het ~, ~en)
1 gebeurtenis of omstandigheid waarvan de werkelijkheid vaststaat =>
feitelijkheid, waarheid
• me·ning (de ~ (v.), ~en)
1 wat men van iem. of iets vindt, hoe men oordeelt => gedacht,
gedachte, geluid, gevoelen, inzicht, oordeel, opinie, opvatting, standpunt,
stellingname
7.2.3 Criticus of criticaster?
Schrijf een recensie over een zelfgekozen onderwerp. Ben jij de criticus of de
criticaster? Gebruik het kadertje over de opbouw van een recensie in de vorige
opdracht.
Persoonlijk werk van de leerlingen
Mogelijke evaluatiecriteria:
1. Inhoud
- doel bereikt?
- publiek bereikt?
- leesbereidheid oproepen: motiverende, aantrekkelijke inleiding
- voldoende argumenten
- overtuigende argumenten
- uitwerking argumenten
- voldoende voorbeelden
- logische samenhang
- concluderend slot (geen nieuwe elementen)
2. Vorm
- correcte titel
- inleiding, midden, slot + witruimte
- correcte alineaverdeling
3. Taal / stijl
- taalregister
- verwijswoorden, signaalwoorden
- taalfouten tegen woordgebruik en zinsbouw
4. Spelling
- interpunctie
- werkwoorden
- overige
KIK 2006-2007 BLITS 30/38

TIP
Koppel deze opdracht aan de opdrachten bij het leesdossier!
7.3 Quiz’t het!
Weet jij wat deze woorden in verband met kranten betekenen en waar ze
vandaag komen? (Tip: wie zoekt, die vindt!)
1. Het woord ‘pers’ komt van drukpers.
2. Het woord ‘krant’ komt van courant.
3. Een ‘zetduivel’ is een denkbeeldige oorzaak van een drukfout.
4. Het woord ‘katern’ betekent een viertal pagina’s in een krant.
5. ‘Komkommertijd’ is een periode in de zomer met weinig nieuws.
7.4 Interview
7.4.1 ‘Je bent mijn type (niet)’
a. Lees een tijdje in de kranten. Zoek van elk type interview een voorbeeld.
Vermeld je bronnen! Motiveer je keuze in het schema.
b. Wordt er in deze interviews een citaat uitgelicht? Welk citaat? Waarom
precies dat citaat? Vul aan in het schema.
c. Welke van de interviewtypes lees je het liefst? Leg ook uit waarom.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
Bedenking: waarom wordt een citaat uitgelicht?
Het is
o kort en krachtig
o treffend, het spreekt tot de verbeelding en zet aan tot (verder)lezen
o typerend voor de persoon, de situatie of het interview
o …
7.4.2 Spervuur van vragen
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
XTRA
Interviewtechnieken
KIK 2006-2007 BLITS 31/38

De voorbereiding
• Probeer vooraf zoveel mogelijk te weten te komen. Maak een dossier.
• Zorg voor voldoende vragen.
• Schrijf ze in thematische volgorde.
• Bereid niet het hele interview vraag voor vraag voor. Laat het gesprek zijn
natuurlijk verloop volgen.
• Zorg voor vertelvragen, bv. ‘Maar hoe dóét u dat eigenijk? Ik zou niet weten hoe ik
daaraan moet beginnen?’ (‘Nou, het is eigenlijk niet zo moeilijk. Wat je nodig hebt
is ...’).
Tijdens het gesprek
• Neem het interview op en neem tegelijk notities. Je kunt er het belangrijkste in
aanstrepen. Je houdt zo beter overzicht.
• Geef de geïnterviewde al je aandacht, dan wind je hem zo rond je vinger.
• Stel een paar vragen om het gesprek te openen, ook al ga je die niet gebruiken. Zo
stel je de geïnterviewde op zijn gemak.
• Controleer de schrijfwijze van eigennamen.
• Vraag of je de geïnterviewde mag opbellen om eventuele onduidelijkheden bij het
uitschrijven uit te klaren.
Uitschrijven
• Zoek naar enkele belangrijke uitspraken tijdens het gesprek. Die kan je als kop,
citaat of onderschrift gebruiken.
• Breng orde in kreupele zinnen, maar respecteer de waarheid. Suggereer geen
verbanden die er niet zijn.
• Leg iemand nooit woorden in de mond. Heb je een deel waarin de geïnterviewde
moeilijk uit zijn woorden komt, parafraseer dan of vat zijn woorden samen.
• Schrap alle delen waarin de geïnterviewde zichzelf herhaalt.
• Schrap ook de vragen van de interviewer. Dat leest aangenamer.
• Deel de thema’s in alinea’s en paragrafen in.
• Laat het eerste thema aansluiten op de kop.
• Laat de gesprekspartner je uitgeschreven versie lezen. Dat moet volgens de
deontologie of de plichtenleer waaraan journalisten zich moeten houden.
• Geef een foto van de geïnterviewde. De lezers willen graag zien wie hij is.
Naar Stijlboek, 1998, Ludo Permentier en Ludo Van den Eynde
XTRA
Snelschrift
Tijdens een gesprek (of in de les) is het erg handig voor leerlingen om snel te kunnen
noteren. In sms’jes zijn ze een kei in snelschrijven en afkorten. Deze tips zijn allicht een
kolfje naar hun hand.
• Noteer korte zinnetjes en/of kernwoorden en probeer lange zinnen te
vermijden. Stel jezelf telkens de vraag: ‘Waarover gaat dit eigenlijk?’ en je komt er
vanzelf toe.
• Gebruik zoveel mogelijk dezelfde afkortingen voor veel voorkomende woorden en
schrijf zo beknopt mogelijk. Dat is iets dat je moet oefenen. Je kan officiële
afkortingen gebruiken of er zelf uitvinden.
KIK 2006-2007 BLITS 32/38

o Officiële afkortingen
gesch. = geschiedenis
bv. = bijvoorbeeld
opm. = opmerking
NL = Nederlands
o Eigen afkortingen, bijvoorbeeld
w = worden
z = zijn
= = hetzelfde
≠ = verschillend
≈ = lijkt op, ongeveer gelijk aan
=> = zodat, gevolg
mij = maatschappij
o Voorbeeld van snelschrift: “De attractie werd ondertussen verdraaid zodat de
slachtoffers zo comfortabel mogelijk kwamen te hangen.” Wordt: “Draaien
attr. => slachtoffs. comfortabeler”
• Heb je al lesdocumenten, schrijf dan niet wat er al staat, maar beperk je tot het
noteren van:
o Voorbeelden
o Vragen en antwoorden die in de les worden gegeven
o Bijkomende uitleg
o Concrete afspraken die moeten gemaakt worden
o Tips bij een opdracht of studiewijze
• Heb je nog geen lesdocumenten, breng dan zoveel mogelijk structuur in je notities
door:
o Gedachtestreepjes of nummering om te ordenen (bv. opsommingen)
o Lay-out te brengen in je manier van noteren (tekstreliëf): groter lettertype
voor titels, verder van de kantlijn bij onderdelen, enz.
KIK 2006-2007 BLITS 33/38

THEMA 8: Hoe gaat het met ...
8.1 Hoe gaat het met ... jou?
8.1.1 In je omgeving
Over de onderwerpen hieronder wordt in het parlement vaak gesproken en
gediscussieerd. Zoek over 4 of meer van deze onderwerpen een artikel in de
krant. Geef aan wat er in het artikel staat dat voor jou persoonlijke gevolgen
heeft.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
8.1.2 Leesonderzoek
b. Zet de manieren waarop jongeren van jouw leeftijd in het nieuws komen in de
eerste kolom, bijvoorbeeld als slachtoffer. Dat is meteen je eerste categorie.
Vind minstens 5 categorieën. Zet het aantal artikels dat je hebt gevonden per
categorie in de tweede kolom.
• Jongeren als slachtoffers
• Jongeren op school
• Briljante jongeren
• Jongeren en politiek
• Jongeren als boosdoeners
• Jongeren die anderen helpen
• …
c. Na 2 weken tel je het aantal artikels per categorie op. Dit is het totaal.
Bereken nu het percentage van elke categorie. Vul de tabel aan.
d. Op welke manier komen leeftijdsgenoten het vaakst in het nieuws?
e. Wat vind je hiervan? Leg uit.
Persoonlijke antwoorden in functie van de actualiteit
8.1 Hoe gaat het met ... jou en de school?
Ben jij 1 van de enthousiastelingen die in de jeugdraad van de gemeente zetelt
of heeft gezeteld? Misschien maak je nu nog deel uit van de leerlingenraad van
je school?
a. Wat is het nut van dergelijke raden?
KIK 2006-2007 BLITS 34/38

Leerlingen …
• krijgen inspraak
• voelen zich meer betrokken bij de school en zijn er daardoor liever
• leren hun mening te verwoorden
• leren andere standpunten te begrijpen
• leren rekening te houden met de gevoelens van anderen
• leren debatteren
• leren onderhandelen
• worden beter voorbereid op het ‘echte’ leven
• …
b. Wat heb je samen kunnen verwezenlijken?
c. Haalden jullie ooit de pers gehaald? Vertel!
d. Leg aan je medeleerlingen uit waarom ook zij mee moeten doen aan
dergelijke initiatieven. Wees overtuigend!
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
8.2 Hoe gaat het met ... je dorp, je stad in België, in
Europa?
8.3.1 Van dichtbij ...
a. Schrijf hier de naam van je gemeente (dorp of stad):
b. Staat er vandaag iets in de krant over jouw gemeente? Wat?
c. Komt jouw dorp of stad vaak in de krant? Over welke onderwerpen wordt er
zoal geschreven als het om jouw gemeente gaat?
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
d. Als je veel wil weten over wat er in je buurt gebeurt, welke kranten lees je
dan het beste?
e. Leg uit waarom je dat vindt.
De regionale kranten bieden uiteraard veel streeknieuws, maar ook in de
populaire kranten vind je heel wat lokale berichtgeving. De drie Vlaamse
kwaliteitskranten leggen zich hier beduidend minder op toe.
8.3.2 ... en van veraf
a. Welke kranten hebben het meeste nieuws over België? Welke kranten
hebben het meeste buitenlands nieuws?
b. Wat valt je op?
Alle kranten brengen veel Belgisch nieuws; het zijn vooral de onderwerpen en
invalshoeken die verschillen. Onze kwaliteitskranten graven bijvoorbeeld dieper
in de politieke actualiteit en brengen meer achtergrondanalyses. Cultureel
nieuws vinden we ook in alle kranten, maar dan wel vaak over andere
onderwerpen.
KIK 2006-2007 BLITS 35/38

Informatie over de grote cultuurhuizen (theater, dans, muziek) is veel
uitgebreider en diepgaander in de kwaliteitskranten dan in de populaire kranten.
De regionale kranten schipperen ergens middenin: zo zal de Gazet van
Antwerpen bijvoorbeeld veel aandacht besteden aan Antwerpse evenementen
als ZuiderZinnen, festival van het woord, enz.
De kwaliteitskranten brengen duidelijk het meeste buitenlands nieuws. De
regionale kranten besteden daar iets minder aandacht aan; de populaire kranten
het minste.
Een uitzondering vormen grote evenementen of rampen. Populaire kranten
besteden hier ook vaak aandacht aan, maar benadrukken dan wel meer de
menselijke kant van de zaak (bv. emotioneel geladen taferelen ten gevolge van
de tsunami in Zuid-Oost-Azië, sappige nieuwtjes in de marge van de Olympische
Spelen of het Eurovisiesongfestival, enz).
Veel mensen kopen ook de populaire kranten omdat de sportkaternen duidelijk
omvangrijker zijn dan in de kwaliteitskranten. Voor dit onderwerp brengen de
populaire kranten opvallend meer analyses dan op de andere, meer algemene
pagina’s van hun kranten.
Algemeen gaat ook meer aandacht naar buitenlands nieuws indien er Belgen
bij de situatie betrokken zijn (bv. een vredesmissie in dat land, slachtoffers bij
een natuurramp, ontvoering, enz).
c. Hoeveel van het buitenlandse nieuws gaat over Europa? Over welke
onderwerpen?
Antwoorden in functie van de actualiteit
d. Hoeveel van het buitenlandse nieuws gaat over de rest van de wereld?
Over welke onderwerpen?
Antwoorden in functie van de actualiteit
e. In welke kranten vind je nieuws over de ruimte, over de planeet aarde,
andere planeten, manen en sterren, het melkwegstelsel of het heelal? In welke
context(en) komt dit nieuws voor (bv. wetenschap, ruimtevaart,
natuurfenomenen)?
Antwoorden in functie van de actualiteit
Vooral De Standaard besteedt uitgebreide en vrij diepgaande aandacht aan
exacte wetenschappen in DS Wetenschap op donderdag.
f. Toon het verband tussen de soort kranten uit bovenstaande lijst en de
context. Waarom komt dit soort nieuws niet of minder voor in de niet genoemde
kranten?
De kranten spelen in op de interesses en verwachtingen van hun lezerspubliek.
Lezers van kwaliteitskranten worden graag degelijk geïnformeerd over de stand
van zaken in de wereld en hebben vaak een bredere interesse, terwijl lezers van
populaire en regionale kranten doorgaans minder geïnteresseerd zijn in “zware”
wetenschappelijke onderwerpen e.d.
KIK 2006-2007 BLITS 36/38

8.3.3 ... in de tv-rubriek
a. Ga in jouw favoriete tv-krant op zoek naar de zenders en uitzenduren van 3
politieke programma’s.
Voorbeelden van programma’s
o De Zevende Dag (één)
o Villa Politica (Ter Zake)
o Polspoel en Desmet (VTM)
o De Stemtest (één) (in de aanloop naar de verkiezingen)
Denk ook aan
o politieke debatten in Ter Zake (Canvas)
o de actualiteitsdebatten in Breekpunt (Kanaal Z)
o debatprogramma’s op de lokale zenders (vb ‘Brussel Centraal’ op TV
Brussel, ‘Opinie’ op AVS, …)
o …
Van de debatten van het Vlaams Parlement en de meeste commissievergaderingen
vind je de verslagen op het internet. De debatten van de senaat
kunnen ook via live-streaming worden gevolgd.
b. Kijk naar 1 van de programma’s die je net hebt opgezocht.
• Schrijf een kort samenvattend artikel aan de hand van de 5 W’s en H (zie
opdracht 4.1 W W W W H).
• Zorg ervoor dat het antwoord op elke W-vraag en de H-vraag in je
samenvatting voorkomt.
• Vermeld of het binnenlands of buitenlands nieuws is.
Persoonlijke antwoorden van de leerlingen
KIK 2006-2007 BLITS 37/38

Bronnen
Geraadpleegde werken
• Beauprez, J. (red.) (2005). Presscartoon Belgium 2005. Gent: Imschoot.
• Daelmans, R., De Schryver, K. & Weyns, A. (z.d.). Sprakeloos 6. Deurne:
Wolters Plantyn.
• Dussenbroek, B. & Debbaut, R. (2006). Markant Nederlands,
Compendium tweede graad. Uitgeverij Pelckmans.
• DVO (2002). Over de grenzen: vakoverschrijdende eindtermen in de
tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Ministerie van de
Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, Afdeling Informatie en
Documentatie, Brussel.
• Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden. (1990).
Utrecht/Antwerpen: Van Dale Lexicografie.
• Henderickx, H., Cocquyt, L., Kuhn, M., e.a. (1999). Taalsein 6:
Nederlands voor het TSO. Kapellen: Uitgeverij Pelckmans.
• Permentier, L. & Van Den Eynden, L. (1998). Stijlboek. Groot-Bijgaarden:
Scoop.
• Stichting Krant in de Klas (1995). Krant in de Klas praktijkboek:
basisvorming. Amsterdam: Grafisch Bedrijf Tuijtel.
• Stichting Krant in de Klas (2003). Nederland(s) ontdekken met de krant,
Kopieerboek Onderwijs NT2. Amsterdam: Van Ketel.
• Stichting Krant in de Klas (2004). Krant in de klas praktijkboek: primair
onderwijs groep 7/8. Amsterdam: Van Ketel.
• Verleyen, T., (2005). PMV: Printmedia in Vlaanderen: alle persgroepen
doorgelicht. Mechelen: Wolters Plantyn.
Geraadpleegde websites
http://www.krantindeklas.nl
http://www.dekrachtvanjestem.be
http://www.vsknet.be/
http://www.paperchainforum.org/
Ingezonden opdrachten van
Liesbeth Marckx
Rik Schuyesmans
Magda Theuns
KIK 2006-2007 BLITS 38/38