Actie Eet lokaal, denk globaal - Jongeren Keren Het Klimaat

jongerenkerenklimaat.be

Actie Eet lokaal, denk globaal - Jongeren Keren Het Klimaat

Actie Eet lokaal, denk globaal

Hoe pakken we Het aan ....................................................................................................................................1

De actie stap voor stap

De actie anders bekeken

Meer dan een hap

MogelijkHeden op scHool ...........................................................................................................................7

Leuke ideetjes

Leermiddelen

Vorming en workshop

een woordje uitleg: duurzaMe voeding .................................................................................. 12

De vier seizoenen de wereld rond

Kilometervreters

Bio-logisch

Eerlijke handel

Afval

Minder vlees en vis

De consument

acHtergrondinforMatie ........................................................................................................................... 18

Bronnen ....................................................................................................................................................................... 19

Bijlagen ......................................................................................................................................................................... 20

Bereken van de CO2-uitstoot

Modelbrief voor de ouders

Affiche eet lokaal denk globaal

Engagementsverklaring

Certificaat


eet lokaal, denk gloBaal

Eet lokaal, denk globaal’ is de eerste van de vijf actiedagen van de campagne

Jongeren keren het klimaat’. Heel wat Belgische scholieren verwelkomen

de herfst door op Wereldvoedseldag een lokaal geteeld stuk seizoensfruit

als tussendoortje te eten. Ze denken na over de reisweg die levensmiddelen

soms afleggen en de energie die daarmee verloren gaat. Wist je dat onze

voedingsproducten gemiddeld 2.000 km afleggen voor ze op ons bord terecht

komen?

wat en wanneer?

De Voedsel- en Landbouworganisatie FAO van de Verenigde Naties riep in 1981 16

oktober uit tot wereldvoedseldag. Jaarlijks vraagt ze hiermee aandacht voor het

hongervraagstuk in de wereld.

Ook wij staan dan stil bij onze voeding en eten die dag een stuk lokaal geteeld (bio)

seizoensfruit.

doel van de actie

Met ‘Jongeren keren het klimaat’ mobiliseert GREEN vzw basis-en secundaire scholen

om samen voor ons klimaat actie te voeren. Met een laagdrempelige actie als het

eten van een lokaal geteelde appel maakt GREEN kinderen en jongeren bewust van

de impact van onze voeding op het klimaat.

link met het klimaat

Onze voedingskeuze heeft een sterke impact op ons milieu en klimaat. Vandaag koop

je op elke straathoek het hele jaar door producten van over de hele wereld. Maar hoe

worden die geproduceerd, waar komen ze vandaan en welke weg hebben ze afgelegd?

De productie van ons voedsel vraagt heel wat energie: ontginning van grondstoffen,

productie, opslag, productie van verpakking, bewaring, afval … Bovendien reizen onze

voedingsstoffen de hele wereld rond: kiwi’s, bananen, cacao, koffie, rijst … Maar ook

producten die perfect bij ons kunnen worden geteeld komen hoe langer hoe meer

van de andere kant van de wereld: appels uit Argentinië, uien uit Nieuw-Zeeland,

asperges uit China …

Dat alles zorgt voor een serieuze CO2-uitstoot. Onze ecologische voetafdruk wordt

dan ook voor een derde bepaald door wat we eten.

CO2-Winst VAn DE LOKAAL gEtEELDE AppEL

volgens onze berekeningen bedraagt de co2-winst ongeveer 36 gram als we een

Belgische appel eten in plaats van een stuk fruit dat met de vrachtwagen uit

spanje wordt ingevoerd (nectarine, mandarijntje, sinaasappel …). als we dat naar

de hele Belgische bevolking van 10 miljoen inwoners vertalen, levert het eten van

een lokaal geteelde appel, in plaats van een ingevoerd stuk fruit, een besparing

van 360 ton co2 op.

in Bijlage 1 gaan we verder in op de co2-Berekening van

Het transport van appels.

2


actie

eten van een lokaal

geteelde appel in plaats

van een stuk fruit

dat uit spanje met de

vrachtwagen wordt

ingevoerd (1.900 km).

eten van een lokaal

geteelde appel in plaats

van een stuk fruit uit

zuid-afrika dat met

het vliegtuig wordt

ingevoerd (9.000 km).

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

uitgespaarde

hoeveelheid

co2

per persoon

uitgespaarde

hoeveelheid

co2 voor

10 miljoen

Belgen

aantal km

dat een wagen moet

afl eggen om evenveel

co2 uit te stoten

(naar rato van 170 g/km)

36 g 360 ton CO2 2.117.647 km

1.426 g 14.260 ton CO2 83.882.352,9 km

Onze berekeningen zijn gebaseerd op de cijfers uit ‘The atlas of Food. Who eats what, where and why’

(Millstone & Lang, 2005).

link met duurzame voeding

Gemiddeld wordt er wereldwijd voldoende voedsel geproduceerd om alle mensen

te kunnen voeden. Desondanks heeft een groot deel van de wereldbevolking

dagelijks honger. De manier waarop voedsel wordt geproduceerd en verdeeld zorgt

ervoor dat bijna één miljard mensen ondervoed zijn en bijna twee miljard mensen

voedingsproblemen hebben. In de toekomst worden nog veel meer mensen door

honger en ondervoeding bedreigd en worden ecosystemen verder aangetast en

vervuild.

Daarom moeten we anders naar het voedselvraagstuk kijken en andere keuzes

maken. We moeten durven kiezen voor lokaal geproduceerde en seizoensgebonden

voeding van biologische teelt waarbij we zo weinig mogelijk afval produceren en zo

weinig mogelijk vlees en vis consumeren. Bovendien moet de handel met het Zuiden

op een eerlijke manier verlopen.

3


Hoe pak je de actie aan?

de actie stap voor stap

organiseer

waar koop je lokale appels?

Je fruit koop je bij voorkeur bij een lokale (bio)boer. Als je je aankopen dicht bij huis

doet, verminder je het transport. Door rechtstreeks bij de producenten te kopen

komt er ook minder verpakkingsafval aan te pas. Bovendien ben je er zeker van dat je

producten seizoens-en streekgebonden zijn, omdat ze recht van het veld of de boom

komen.

Fermweb, hoeveproducten en de BioGenietenGids helpen je bij de zoektocht naar

een lokale (bio)boer.

Op www.fermweb.be vind je een landbouw- , tuinbouw- of fruitbedrijf uit

je buurt dat rechtstreeks aan de verbruiker verkoopt. Op die manier doe je

een beroep op de kortste productieketen. Geef de stad of gemeente van je

school in en vind alle hoeveproducenten in een straal van 5, 10 of 15 km.

Elke producent vermeldt zijn bestel- en leveringsvoorwaarden.

Ook op www.hoeveproducten.be vind je adressen van boeren waar je

rechtstreeks je producten kan kopen.

Via de BioGenietenGids vind je per provincie de producenten waar je

biologische producten kan kopen. http://www.biogenietengids.be/

Brusselse scholen vinden een overzicht van biowinkels en markten met

lokale producten in de brochure ‘Gids voor duurzame voeding in Brussel’.

http://www.oivo-crioc.org/files/nl/4306nl.pdf

Als je niet rechtstreeks bij een lokale boer koopt, kan je terecht bij een natuurwinkel

of een bioshop. Je koopt er biologische producten die vaak onverpakt zijn. In enkele

grootwarenhuizen vind je ook biologisch fruit, maar dat is vaak per zes stuks verpakt.

Je moet dan de keuze maken tussen onverpakte niet-biologische en verpakte

biologische appels. Niet gemakkelijk.

4

Hoe weet je of je appel lokaal werd geteeld?

• Kijk naar het infobordje boven het fruitrek (naast de prijs vind

je hier ook vaak de afkorting van het land van herkomst).

• Lees het etiket op de verpakking.

• Vraag het rechtstreeks aan een verkoper.

Door het fruit rechtstreeks bij de producent te kopen ben je

natuurlijk helemaal zeker van de herkomst.


wie koopt de appels?

De school kan de appels aankopen of de leerlingen kunnen

zelf een appel van thuis meebrengen. Via een voorafgaande

geldinzamelactie kan je de appels gezamenlijk aankopen.

Dergelijke inzamelacties kan je in het thema duurzame

voeding kaderen door bijvoorbeeld biokoekjes te bakken,

brooddozen of drinkbekers te verkopen … Als de school

de appels aankoopt, is het interessant de leerlingen erbij

te betrekken. Laat ze zelf naar een leverancier zoeken

die zowel economisch, ecologisch als sociaal duurzaam

scoort.

communiceer

Betrek zo veel mogelijk partners bij de actie: het leerkrachtenteam, het

schoolpersoneel, de leerlingen, de ouders … Waarom zou je de buurt niet uitnodigen

om op school een lokaal geteeld stuk seizoensfruit te komen proeven? Kom met je

actie naar buiten. Vergeet hierbij de lokale pers niet uit te nodigen.

Spreek al vóór de actiedag zelf over jullie plannen met ‘Eet lokaal, denk globaal’.

Ontwerp een poster of boks een promofilmpje in elkaar, maak de leerlingen

nieuwsgierig met foto’s in de gang … Kortom, maak de actie tijdig bekend zodat

iedereen weet wat er op de Internationale Wereldvoedseldag gaat gebeuren. Leg ook

uit waarom jullie hieraan aandacht schenken.

in Bijlage 2 vind je een voorBeeldBrief voor de ouders.

de dag zelf

Laat de actiedag niet zomaar voorbijgaan. Naast het eten van een lokaal geteeld stuk

seizoensfruit kan je nog heel wat doen.

Als er op school een koekjes- of snoepautomaat is, kan je die een dag of

langer met ludieke slogans afsluiten.

Tel met de hele school af voordat je samen in de appel bijt.

Hou tijdens de speeltijd een fruitkraampje open.

Trek foto’s van de actie en maak er nadien een tentoonstelling over

(met slogans, uitleg over de actie, informatie over duurzame voeding en

landbouw …).

Spoor de buurtbewoners aan om aan de actie deel te nemen door hen over

jullie initiatief in te lichten.

Verkoop de lokaal geteelde appels ook aan vrienden of familie.

Zet compostbakjes op de speelplaats of maak de weg naar de composthoop

goed zichtbaar (een leuke versiering, voetstappen/wormpjes op de grond

…) zodat het GFT- afval niet in de restbak terecht komt.

Appel of appèl: iedereen (leerlingen, leerkrachten en schoolpersoneel) die

toch een koek heeft meegebracht, kan deze tegen een appel wisselen en

komt op appèl bij de trekkersklas/directie …

Maak een fruitsla met lokaal seizoensfruit.


In ‘mogelijkheden op school’ vind je nog tal van ideeën om met de klas of school rond

duurzame voeding te werken.

Heb je nog een idee? Speel het door via jongerenkerenklimaat@greenbelgium.org

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

5


de actie anders bekeken

Vind je een lokaal geteeld stuk seizoensfruit maar niets of wil je een andere uitdaging

om je CO2-uitstoot door je voedingskeuze te beperken? Geen probleem, je kan nog

tal van andere acties ondernemen. Of je kan de uitdaging aangaan om verschillende

acties te combineren.

Laat je inspireren door donderdag veggiedag en eet een dagje veggie. Meer info

op www.donderdagveggiedag.be/scholen.

Organiseer een duurzaam ontbijt.

Maak een wereldmaaltijd (zie ook mogelijkheden op school).

Bak zelf je koekjes en verminder het verpakkingsafval.

...

HeB je nog een ideetje? laat Het ons weten via

jongerenkerenkliMaat@greenBelgiuM.org

Meer dan een hap

Op één dag kan je al heel wat bereiken. Maar waarom deze actie niet doortrekken

naar een week, maand of zelfs het hele jaar?

‘Biofruit op school’ is een samenwerkingsproject met het schoolfruitproject Tutti

Frutti en BioForum Vlaanderen. Biofruit op school geeft de leerlingen wekelijks

een stuk biologisch fruit, voornamelijk uit de eigen regio. Meer informatie hierover

vind je op http://www.biofruitopschool.be/.

In maart en april kan je rabarber oogsten (misschien wel in de eigen

schoolmoestuin?). Mei is de tijd van aardbeien en in juni hangen de struiken

vol met frambozen en allerhande soorten bessen. In de herfst zijn er niet enkel

appelen en peren, maar ook allerhande noten en kastanjes. Lanceer per maand of

per seizoen een actiedag waarop seizoensfruit in de kijker staat.

Je hoeft je niet tot het tussendoortje te beperken. Wat dacht je van een duurzame

keuken op school? Seizoensgebonden en lokale groenten, een dagje veggie,

kraantjeswater of fair-trade fruitsap.

Denk eraan om eerst met alle betrokken partijen te communiceren (ouders,

keukenpersoneel, leveranciers, directie …) voor je (grote) veranderingen doorvoert.

Een breed draagvlak vraagt misschien heel wat energie in het begin, maar het

verhoogt je slaagkansen.

EVA vzw heeft een stappenplan voor scholen die

Donderdag Veggiedag willen introduceren (www.

donderdageveggiedag.be/scholen). Neem voor

eventuele ondersteuning contact op met de

educatief verantwoordelijke van EVA vzw

(educatief@donderdageveggiedag.be).

6


MogelijkHeden op scHool

tijdens de actiedag ‘Eet lokaal, denk globaal’ - maar ook ervoor en erna - kan

je heel wat activiteiten over duurzame voeding in de klas en/of op school

organiseren. Hieronder vind je een overzicht van ideeën en verwijzingen

naar leermiddelen en vormingen. Voldoende stof om inspiratie op te doen.

Heb je zelf een leuk idee, speel het zeker door aan jongerenkerenklimaat@

greenbelgium.org

leuke ideetjes

Bezoek een boomgaard en ontdek met je leerlingen waar de appels echt vandaan

komen. Een uitstapje waarbij de leerlingen bovendien de handen uit de mouwen

kunnen steken. Naast appels plukken kan je misschien met de leerlingen appelsap

persen. Zo heb je meteen een CO2-arm drankje.

een BooMgaard in je Buurt? neeM contact op Met een

Medewerker van de BooMgaardensticHting,

www.BooMgaardensticHting.Be, 012/39.11.88.

Bezoek een zelfpluktuin voor allerhande bessen (mei-september).

Bezoek een (bio)boerderij. Op pagina 4 vind je enkele sites waar je gemakkelijk

een (bio)boer uit de regio van je school vindt.

plant een appelboom of een andere fruitboom. Zo kleurt de speelplaats weer

een beetje groener en kunnen de leerlingen binnen een paar jaar zelfgekweekt

fruit smullen. Vergeet niet dat de meeste appel- en perenrassen kruisbestuiving

van een ander, gelijkbloeiend ras nodig hebben. Plant daarom twee verschillende

appelbomen of twee verschillende perenbomen bij elkaar.

nodig een compostmeester uit. Bij het eten van fruit als tussendoortje

verklein je de afvalberg. Het ‘afval’ van je fruit kan je immers composteren. Veel

gemeenten hebben een eigen compostmeester. Hij of zij toont je hoe je het beste

kan composteren. Gebruik de zelfgemaakte compost voor het bemesten van de

schooltuin, het grasveld, de bomen en de aanplantingen van de school. De school

kan ook kippen houden om fruitafval en broodresten te ‘verwerken’.

Trek de keuken in en kook met seizoensgebonden groenten en fruit: confituur,

fruittaart (appelcrumble, notentaart …), smoothies, appelsap …

leg een moestuin aan en leer de leerlingen de streekeigen en seizoensgebonden

groenten telen en kennen.

vervang de schoolautomaat door (bio) seizoensfruit, (bio)yoghurt of koekjes

in grote verpakkingen die je tijdens de pauzes kan verkopen. Je kan dit in het

takenpakket van de leerlingen opnemen.

Bereken de voedselkilometers van de herkomst van verschillende producten en

vergelijk hun impact op het milieu. Gebruik hiervoor de gegevens uit deze tabel.

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

7


oM 1 ton levensMiddelen over een afstand van 1 kM te

vervoeren, produceert een

• vliegtuig 799 gram co2

• vrachtwagen 99 gram co2

• boot 13 gram co2

proef het verschil: vergelijk verschillende producten op vlak van smaak, prijs,

verpakking, herkomst … en maak een voor-en nadelen-lijstje op, rekening houdend

met jezelf als consument, het milieu en je medemens.

Bereken je voedselvoetafdruk. Door vijftien vragen te beantwoorden, bereken

je snel je persoonlijke voedselvoetafdruk. De voedselvoetafdruk geeft aan

hoeveel energie en ruimte jouw voedingspatroon van onze aarde vergt. Voor

elke wereldbewoner is 1,8 ha voedsel beschikbaar; ruim voldoende om van te

leven. Welk deel gebruik jij daarvan? Je kan je voedselvoetafdruk verkleinen door

bijvoorbeeld niet één dag maar elke dag een lokaal geteeld stuk seizoensfruit in

plaats van een voorverpakt koekje of snoepje als tussendoortje te eten.

http://www.voedselvoetafdruk.be/

ontwerp nieuwe etiketten voor producten waarop je de volgende informatie kan

terugvinden: afkomst van het product, productiemethode, transportoverzicht.

Stuur ze op naar de producent met de suggestie om de consument beter te

informeren.

Bekijk een film over duurzame voeding, koppel er een klasgesprek aan of geef

de leerlingen een opdracht mee. Een overzicht van interessante films vind je bij

‘achtergrondinformatie’.

Hou in de gaten wanneer het de ‘world overshoot day’ (ook wel Earth overshoot

day genoemd) is. Dat is de dag van het jaar dat de mensheid de hoeveelheid

grondstoffen die de aarde in een jaar kan produceren, heeft opgebruikt. Omdat

de wereldbevolking groeit en welvarender wordt, consumeren we meer en

valt deze dag steeds eerder. Tijdens de World overshoot day kan je stilstaan bij

ons consumptiepatroon en de impact op het leefmilieu. Op de site van Global

Footprint Network (http://www.footprintnetwork.org/) volg je hoe ver we van de

Earth overshoot day af staan.

Neem deel aan de nationale carnivorenenquête, kies wat je het liefst eet en

bekijk het verbluffende resultaat. http://www.nationalecarnivorenenquete.nl/


8


leermiddelen

Het warm water moet je echt niet opnieuw uitvinden. Hier vind je een overzicht

van een aantal unieke leermiddelen voor het basis- en secundair onderwijs die je

kunnen helpen om aan duurzame voeding te werken.

donderdag veggiedag in de klas (Bo)

‘Donderdag Veggiedag in de klas’ is een educatief pakket voor het basisonderwijs.

Kinderen leren op een interactieve manier over duurzame voeding en meer specifiek

minder vlees en vis eten. Meer informatie over ‘Donderdag Veggiedag in de klas’ vind

je op www.donderdagveggiedag.be/scholen.

pim pompoens kwartetspel (Bo)

Hoe laat je kinderen met smaak van bloemkool, prei en pompoen smullen? Hoe leg je

hen uit dat de groenten uit de supermarkt ooit uit een piepklein zaadje groeiden? En

hoe maak je hen enthousiast om mee in de keuken aan de slag te gaan? Pim Pompoens

Kwartet toont je de weg. Meer info op http://ecosmos.velt.be/

10 op 10 voor duurzame voeding (Bo)

Ga in juni aan de slag met bio-aardbeien of in november op bezoek bij een boer in de

buurt. Pim Pompoen ging 10 uitdagingen voor duurzame voeding aan en slaagde in

zijn missie. Nu is het aan jou. Kies elke maand een nieuwe actie die goed is voor mens,

dier en milieu en proef samen met Pim Pompoen de groente van de maand. Op de site

vind je een pak informatie en lespakketten over duurzame voeding.

Meer info op www.biometklasse.be .

composteren met kinderen (Bo)

‘Composteren met kinderen’ is een lespakket voor het basisonderwijs waarbij Jerom

de Compostworm en zijn vriendjes alles over composteren ontdekken. Meer info op

http://www.ovam.be/jahia/Jahia/pid/316.

touwtjesspel (Bo en so)

Het touwtjesspel is een interactief spel dat de verbanden, de impact en de gevolgen

van onze consumptiekeuzes aan de hand van een touw voorstelt. Het analyseert de

relaties tussen de inhoud van het gemiddelde Belgische bord en problematieken als

de waterkwaliteit, de financiële schuld van de ontwikkelingslanden, ondervoeding,

de klimaatverandering of de arbeidscondities van een werknemer uit Costa Rica. Het

spel is geschikt voor de derde graad van het BO en het SO. Je kan het touwtjesspel

downloaden via

http://rdcontinents.canalblog.com/archives/2009/02/06/17782272.html.

Bio met klasse (so)

Ga aan de slag als reporter met 'de boer op' of waag je in de keuken aan een 'ecosmos'.

Speel de biobabbel-quiz of het landbouwschakelspel.

‘Bio met Klasse’ biedt voor alle richtingen van het secundair onderwijs aangepaste

opdrachten. In de lessen worden millieu-, gezondheid en duurzame ontwikkeling

geïntegreerd. Op de site vind je ludieke affiches over biologische voeding, een

wegwijs voor docenten, fotoreportages en workshopideeën.

Je leest er meer over op www.biometklasse.be.

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

9


planeet (so)

PlanEet is een digitaal lespakket over duurzame voeding. Het bestaat uit een website

die een digitale keuken weergeeft en een personaliseerbare quiz. PlanEet bevat korte

filmpjes, links naar interessante websites waar leerlingen testjes kunnen uitvoeren,

stellingen die discussie aanwakkeren, quizvragen en opdrachten, kookfilmpjes, tips

en tricks voor Donderdag Veggiedag en een schat aan achtergrondinformatie. Het

digitaal lessenpakket richt zich vooral naar leerlingen uit de derde graad secundair

onderwijs en ouder. Meer informatie over PlanEet en de website vind je terug op

www.donderdagveggiedag.be/scholen.

(H)eerlijk duurt het langst (so)

Discussiespel over duurzame voeding en drank op school met opdrachten over de

thema’s als afvalarm, biologisch, vrij van genetisch gemanipuleerde organismen,

eerlijk, vleesarm, seizoens- en streekgebonden, energiezuinig. Per thema zijn er vier

opdrachten via een stelling, een doe-opdracht, feiten&cijfers en een kanskaart.

Het spel duurt één tot anderhalf uur en wordt gespeeld in maximum 6 teams van 2

tot 4 spelers. Het is zowel geschikt voor jongeren vanaf 15 jaar als voor leerkrachten.

De handleiding, fiches en prenten kan je downloaden op

http://www.lne.be/themas/natuur-en-milieueducatie/nme-evenementen/archief/

vlaamse-nme-dag-2009/7rodedraden/duurzame-en-gezonde-voeding/handleiding_h-eerlijkduurthetlangst.pdf

recht op voedsel (so)

‘Recht op voedsel’ behandelt het thema voedsel vanuit de mensenrechten, meer

bepaald het recht om zich te voeden. De leerlingen van de derde graad SO worden

aangezet om over de wereldvoedselproblematiek en haar oorzaken te reflecteren.

Ze krijgen mogelijkheden voor concrete acties aangeboden. Recht op voedsel is een

educatief pakket van Fian en Vormen. Je kan het downloaden op http://www.vormen.

org/RechtOpVoedsel/index.html

etiketten (so)

De informatie die je kan helpen om duurzame keuzes te maken vind je op het etiket.

Etiketten bevatten naast verplichte informatie over herkomst en vervaldatum ook

logo’s en labels die je meer vertellen over diervriendelijke teelt, milieuvriendelijke

productie, eerlijke handel …

Dit educatief pakket wil de herkenbaarheid van een al of niet duurzame teeltwijze

via de etiketten verhogen. Test je kennis van labels, bereken de CO2-uitstoot van

verschillende producten, sta stil bij de prijs van een product … Vraag een digitaal

pakket aan bij Netwerk Bewust Verbruiken, info@bewustverbruiken.be, 02 894 46 15.

10


vorming en workshop so

vorming duurzame voeding (green)

Deze workshop gaat gedurende twee lesuren dieper in op het thema duurzame

voeding: eerlijke handel, biologische landbouw, lokaal en seizoensgebonden eten,

vegetarische voeding en afvalarm eten … Leerlingen uit het secundair onderwijs

ontdekken zelf het wat en waarom van duurzame voeding aan de hand van filmpjes,

de berekening van voedselkilometers, een fotoquiz en de samenstelling van een

eerlijk menu. Voor meer informatie over deze vorming kan je terecht bij Peter Hulpiau,

p.hulpiau@greenbelgium.org, 0473/86.65.27.

workshop donderdag veggiedag/duurzame voeding -

kookworkshop (eva)

EVA vzw verzorgt workshops over Donderdag Veggiedag, duurzame voeding en het

hoe en waarom van vegetarische voeding. De inhoud en methodiek van de workshop

wordt aan de doelgroep aangepast.

Verder geeft EVA basis veggie kookworkshops voor jongeren en volwassenen, ideaal

voor voedingsgerelateerde opleidingen. Een standaard EVA kookworkshop duurt

drie lesuren (koken, samen eten en opruimen inbegrepen).

Voor meer informatie over deze vormingen kan je terecht bij de educatief

verantwoordelijke van EVA vzw, educatief@donderdagveggiedag.be, 09/329 68 51.

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

11


een woordje uitleg:

duurzaMe voeding

Onze voedingsgewoonten zijn de laatste jaren serieus veranderd. Waar

een kruidenier in 1960 nog 2.000 verschillende producten bezat, telt een

supermarkt van vandaag meer dan 150.000 producten. Dit ruime aanbod aan

keuzemogelijkheden leidt tot een toenemende druk op onze gezondheid,

onze portemonnee en ons leefmilieu. Al bij stilgestaan welke weg al dat

‘lekkers’ heeft afgelegd alvorens het op ons bord belandt?

de vier seizoenen de wereld rond

Aardbeien in de zomer, asperges in mei, spruiten in de herfst. Van sommige groenten

en fruit weten we nog in welk seizoen ze werden geoogst. Andere groente- en

fruitsoorten vinden we het hele jaar door in de supermarkt. Hangen appels dan echt

in maart aan de bomen?

Toch niet. Heel wat groenten en fruit ‘van bij ons’ wordt uit het buitenland ingevoerd:

appels uit Argentinië, uien uit Nieuw-Zeeland, boontjes uit Kenia … Zo hebben we het

hele jaar door een groot aanbod groenten en fruit.

Achter dit ‘mooie’ aanbod schuilt echter een ander verhaal. Het transport van het

voedsel uit deze verre landen vergt heel wat van onze aarde. Om de versheid te

garanderen, komen groenten en fruit per vliegtuig tot bij ons, wat voor een enorme

hoeveelheid CO2-uitstoot zorgt. Zeker als je weet dat er wekelijks 100.000 ananassen

en 80 ton aardbeien en witte druiven in België landen. Naast het transport per

vliegtuig, wat de grootste impact heeft, is er ook heel wat transport per vrachtwagen

(voornamelijk tussen Europese landen) en per boot (voornamelijk bewaarproducten

uit verre landen). Die kilometers worden de voedselkilometers genoemd. In bijlage 1

vind je berekeningen van de CO2-uitstoot van het transport van appels.

Bovendien moet je er rekening mee houden dat al deze voedingsproducten over

lange afstanden een tijd onderweg zijn, waardoor bewaringstechnieken moeten

worden ingezet: het gebruik van additieven, bestraling, koeling … wat op zijn beurt

extra energie vergt.

Naast de ingevoerde groenten en fruit, hebben we in onze winkelrekken ook voedsel

dat bij ons wordt geproduceerd, maar waarvoor heel wat extra inspanningen nodig

zijn. Zo bezitten boeren verwarmde serres waarin ze groenten en fruit van buiten

het seizoen kweken. Het spreekt voor zich dat deze verwarmde serres heel wat

energie vergen. De impact van de teelt van groenten en fruit in verwarmde serres is

vermoedelijk van dezelfde grootte-orde als het transport van groenten en fruit per

vliegtuig.

12


Om dit alles tegen te gaan, eet je het beste lokaal én seizoensgebonden. Eten op het

ritme van de seizoenen verhoogt de kans dat je fruit en groenten in eigen land en in

volle grond werden geoogst, wat een veel kleinere milieu-impact heeft. Een groenteen

fruitkalender helpt je te onthouden wat wanneer groeit.

op zoek naar een groente-en fruitkalender?

Hij bestaat in alle kleuren en maten:

Groente-en fruitkalender: www.velt.be

Groentekalender: http://www.observ.be/PDF_NL/4810nl.pdf

Fruitkalender: http://www.observ.be/PDF_NL/4809nl.pdf

LOKAAL En sEiZOEnsgEBOnDEn,

MEEr DAn VOEDsELKiLOMEtErs

Door lokaal en seizoensgebonden te eten boek je heel wat voordelen. Ten

eerste vermijd je ettelijke kilometers transport. Dat heeft niet enkel een

verkleinde impact op de CO2-uitstoot, maar ook op files, geluidsoverlast,

versnippering door wegenaanleg, verkeersongevallen … Ten tweede geniet

je van verse groenten en fruit, bijna rechtstreeks van het veld, boordevol

vitaminen. Ingevoerde groenten en fruit worden vaker behandeld om de lange

weg te ‘overleven’. Bovendien is er ook minder energie nodig om de voeding

te bewaren, te drogen of in te vriezen. Vergeet ook niet dat je portemonnee

het zal voelen als je lokaal en seizoensgebonden eet, want lokale producten

zijn meestal een stuk goedkoper. Door voeding uit eigen land te eten, steun je

bovendien de lokale economie en neem je geen voedsel weg uit werelddelen

waar de bevolking vaak honger leidt.

kilometervreters

Er zijn heel wat producten waarvan je de herkomst niet zo eenvoudig kan afleiden en

waarachter heel wat onzichtbare kilometers verborgen zitten.

Zo worden de Belgische garnalen gevangen aan de Belgische kust, naar Marokko

getransporteerd om ze daar schoon te maken om ze daarna opnieuw in België te

verkopen. Enkele duizenden kilometer transport is blijkbaar goedkoper dan het

inhuren van Belgisch personeel.

Ook bij samengestelde producten zijn er heel wat onzichtbare transportfases.

Zo telt het productieproces van een fles tomatenketchup in totaal 52 transport-

en verwerkingfases. De tomaten worden geteeld en geoogst in Italië en daar tot

tomatenpuree verwerkt. De tomatenpuree wordt in Nederland geproduceerde

plastic zakken naar Zweden vervoerd. De rode plastic flesjes waarin de ketchup

wordt aangeboden worden in het Verenigd Koninkrijk geproduceerd met onderdelen

uit Japan, Italië, de VS, België en Denemarken. De schroefdop van de flesjes komt

uit Denemarken. Flesje en schroefdop worden vanuit het VK en Denemarken naar

Zweden vervoerd en daar met ketchup gevuld, in karton en cellofaan verpakt om ze

dan onder de supermarkten en kruideniers te verdelen.

Deze voorbeelden tonen aan hoe de voedselproductie steeds meer van het nationale

en internationale vrachtvervoer afhankelijk wordt. Als consument moeten we dan

ook steeds kritischer leren inkopen.

Door lokaal en seizoensgebonden te eten zetten we al een grote stap voorwaarts.

Er zijn echter nog een aantal andere factoren die de impact van ons voedsel op het

milieu kunnen beperken.

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

13


Bio-logisch

Bij de productie van biologische voeding vermijdt de boer zoveel mogelijk het gebruik

van pesticiden, biociden, kunstmeststoffen en medicatie. De biologische landbouw

wil kwaliteitsvoeding aanbieden die op een natuurlijke wijze, met respect voor mens,

dier, plant en milieu, wordt geteeld. Biologische boeren gebruiken bijvoorbeeld

sluipwespen om het ongedierte in kassen te bestrijden. Ook de biodiversiteit vaart

wel bij de biologische landbouw.

De biologische landbouw en de verwerking van bioproducten zijn wettelijk geregeld

en worden door erkende organisaties gecontroleerd. Bioproducten zijn voorzien van

een gecertificeerd label. Het Bio-garantielabel is het Belgische label dat bioproducten

aanduidt. Vanaf 1 juli 2010 is er ook een Europees biologo dat je voortaan op

voorverpakte bioproducten uit de EU terugvindt.

De ‘Doe de bioweek’ zet begin juni de bioproducten in de kijker. Voor de datum en

activiteiten van dit jaar neem je een kijkje op www.bioweek.be.

Bio uit het zuiden?

Bio-appels uit Argentinië, bio-aardappelen uit Israël … Is dat de oplossing? Door de

grote vraag naar bioproducten het hele jaar door kunnen sommige bioproducten

niet lokaal worden geteeld. Dat brengt ons terug naar het thema lokaal- en

seizoensgebonden eten.

Om de impact op het klimaat te beperken, moet je keuzes maken: biologische

producten uit het Zuiden of lokale producten die niet biologisch geteeld zijn? In

eerste instantie komt het erop aan om voor lokale en seizoensgebonden producten

te kiezen. Zo vermijd je de ellenlange voedselkilometers. Maar natuurlijk is de

combinatie van biologisch met lokaal en seizoensgebonden de beste oplossing.

In de ‘Bio Genieten Gids’ vind je onder andere bio boerderijwinkels dicht bij huis. De

ideale combinatie tussen lokaal en bio. Handig om je appels voor de actiedag aan te

kopen! http://www.biogenietengids.be/

eerlijke handel

Niet alle producten kunnen lokaal worden geteeld. Denk maar aan koffie, cacaobonen,

rijst, bananen … Maar ook als we ‘exotische’ producten consumeren, kunnen we

duurzame keuzes maken.

Eerlijke handel staat voor een sociaal verantwoorde en een economisch gezonde

handel, die kadert binnen een groter geheel van duurzame ontwikkeling. Concreet

komt het erop neer dat bij eerlijke handel of fairtrade:

de boeren in het Zuiden een eerlijke prijs voor hun exportproducten krijgen;

die prijs in verhouding staat tot de werkelijke productiekosten;

de arbeiders in menswaardige werkomstandigheden kunnen werken:

geen kinderarbeid, dwangarbeid, ongezonde werkomstandigheden,

hongerlonen …;

er zoveel mogelijk contracten op lange termijn worden afgesloten;

de producenten een ontwikkelingspremie ontvangen om

ontwikkelingsprojecten in hun gemeenschap uit te bouwen: onderwijs,

watervoorziening, gezondheid …

de schade aan het milieu door productie en handel zoveel mogelijk

wordt beperkt door het verantwoord gebruik en beheer van natuurlijke

hulpbronnen en afval.


14


Miljoenen mensen worden door de gevolgen van de klimaatverandering bedreigd.

De grootste slachtoffers zijn de armste bevolkingsgroepen die het minst voor het

fenomeen verantwoordelijk zijn. Door producten uit de eerlijke handel te kopen, geef

je de mensen uit het Zuiden eerlijke kansen en nemen we niet al hun voedsel af.

Ook voor producten van eerlijke handel bestaat er een label. Max Havelaar

is een keurmerk voor eerlijke handel. Het logo van Oxfam en van Fairtrade

duiden een merk aan.

afval

Belgen zijn goede sorteerders waardoor een belangrijk deel van ons afval kan

worden gerecycleerd. Maar recycleren is niet genoeg. Jaarlijks produceert een Belg

gemiddeld 555 kg verpakkingsafval. Meer dan tweederde van onze verpakkingen die

we consumeren zijn voedselverpakkingen.

in noord-amerika belanden er per seconde 1.500 plastic fl essen bij het afval

(en dat terwijl er water uit de kraan komt).

Verpakkingen zijn soms noodzakelijk. Ze geven ons informatie over het product en

zorgen voor hygiëne en bescherming. Maar veel verpakking dient andere doelen,

zoals bijvoorbeeld het aantrekkelijk maken van het product (denk maar aan snoepjes

in een mooie verpakking).

Met Met en door de verpakking gooien we dikwijls

onbewust ook heel wat voedsel weg. Bijna de helft

van van de wereldvoedselproductie gaat gaat ergens tussen

de ploegschaar en de de vuilnisbak waarin we we ons

bord afschrapen verloren. Weggegooid omdat de

fabriek het niet van de de boer boer wil kopen kopen (worteltjes te

klein, te groot, te scheef). scheef). Omdat de supermarkt supermarkt het

niet wil kopen van de de fabriek. Omdat de consument

het het niet wil kopen van van de supermarkt (vlees (vlees dat een

tikje verkleurd is, melk die nog maar twee in plaats

van drie weken kan worden bewaard . Zelfs van het

voedsel dat we kopen, gooien we een kwart in de

vuilnisbak. (zie hiervoor de fi lm ‘Taste the waste’).

We We kunnen met minder minder afval. afval. Door afval te

hergebruiken hergebruiken maar in eerste plaats door het

te te voorkomen. Zo bespaar bespaar je heel wat kostbare

grondstoffen, energie en transport.

Sta je in de winkel en weet je niet

goed wat nu het beste is voor het

milieu? Denk dan aan de Ladder

van Lansink, het hulpmiddel om de

milieuvriendelijkste verwerkingswijze

van afval te ontdekken.

Bij het eten van lokaal geteeld (bio) fruit heb je eigenlijk geen afval. je

klokhuis of schil kan je perfect composteren. dus niet alleen voor je

gezondheid een ideaal tussendoortje, maar ook voor het milieu!

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

15


Minder vlees en vis

De productie van vlees en vis heeft een enorme impact op ons klimaat. Zo staat de

veeteelt in de top drie van de oorzaken van de opwarming van de aarde (1= energie,

2 = veeteelt, 3= transport). 18 procent van de mondiale broeikasuitstoot valt toe te

schrijven aan de veeteelt. Vanwaar dit hoge cijfer?

Een grootte boosdoener zijn de winden en boeren van de herkauwers onder onze

landbouwdieren. Tijdens het herkauwen komt het broeikasgas methaan (CH4)

vrij, waarvan de intensiteit 20 keer sterker is als die van koolstofdioxide (CO2). Als

je weet dat elke koe per dag gemiddeld 100 tot 200 liter methaan produceert, is de

rekensom snel gemaakt. Ook in de mest van onze landbouwdieren zitten heel wat

schadelijke stoffen (o.a. het broeikasgas lachgas (N20), waarvan de broeikaswerking

310 keer groter is dan die van CO2). Een intensieve bemesting draagt niet enkel bij tot

de opwarming van de aarde, maar ook tot bodem- en waterverontreiniging. Verder

zorgt de veeteelt voor een grote CO2-uitstoot, en dit om meerdere redenen. Voor de

productie van voeding (voornamelijk soja) voor landbouwdieren worden weiden en

akkers vrijgemaakt. Hiervoor wordt heel wat bos gekapt, waarvan een groot stuk

van het Amazonewoud in Zuid-Amerika. Deze ontbossing betekent een groot verlies

aan biodiversiteit en een bedreiging van inheems volkeren. Daardoor komt er steeds

meer CO2 vrij en wordt er minder CO2 in zuurstof omgezet. Bovendien moet het

voedsel dat in Zuid-Amerika wordt geoogst en waarvoor enorme hoeveelheden water

nodig zijn, nog eens naar Europa worden getransporteerd wat opnieuw een grote

CO2-uitstoot tot gevolg heeft. Er zitten dus niet alleen veel voedselkilometers in een

Argentijnse steak, maar ook in ons Belgisch vlees dat met soja uit Zuid-Amerika wordt

gevoed. Daarnaast zorgen gekoelde vrachtwagens die op hun beurt extra vervuilen

nog eens voor heel wat transport van en naar het slachthuis, de verwerkingsfabriek

en de winkel.

Naast de grote impact van vlees op het milieu,

draagt de veeteelt ook bij tot andere mondiale

problemen. Een groot deel van de mondiale graanen

sojaproductie wordt als diervoer gebruikt,

terwijl het effi ciënter zou zijn om deze gewassen

rechtstreeks voor menselijke consumptie te

gebruiken. Zo is er voor de productie van 1 kg

vlees gemiddeld 7 kg graan nodig. Ook voor onze

eigen gezondheid eten we beter minder vlees. Uit de

Nationale Voedselconsumptiepeiling blijkt dat we te

veel vlees consumeren. Als we er de voedseldriehoek

op naslaan, volstaat volstaat dagelijks 100 100 gram uit de groep

vlees, vis, eieren en vervangproducten.

Meer veggie eten is niet alleen goed voor je gezondheid, maar ook voor het milieu,

de medemens en de dieren. De actie Donderdag Veggiedag van EVA vzw zet je op de

goede weg. Ook op school kan je Donderdag Veggiedag lanceren. Meer informatie

vind je op www.donderdagveggiedag.be/scholen

Meer inforMatie over Het Hoe en waaroM van veggie vind je Bij

eva vzw www.vegetarisMe.Be.

16


wat is er mis met vis?

Meer dan 70 procent van de visbestanden uit de zee

zijn door de grote vraag overbevist. Daarnaast is een

derde van de visvangst bedoeld als vee-en visvoer,

wat nog een extra last legt op de overbevissing van de

zee. We vissen onze zeeën leeg. Daarenboven is er een

enorme bijvangst (vissen die worden weggegooid) en

worden er heel wat ecosystemen onder water in een

drastisch tempo aangetast.

Dos Winkel is dé ambassadeur van de zee. In zijn boek

‘Wat is er mis met vis?!’ legt hij in woord en beeld uit

wat er onder de zee gebeurt en wat we eraan kunnen doen.

de consument

We hebben niet graag dat er aan ons eten en eetgewoonten wordt geraakt. Toch

staan we voor een grote uitdaging, want via ons voedingspatroon kunnen we een

belangrijke inspanning doen om de wereld leefbaar te houden.

Als consument kan je met bovenstaande criteria rekening houden, al is het niet altijd

eenvoudig om voor alles goed te doen. Soms moeten we afwegingen en keuzes maken

en dat doe je beter als je goed op de hoogte bent. Kijk daarom naar logo’s en de afkomst

van producten en leer de oorsprong van groenten en fruit kennen. Over sommige

zaken krijgen we weinig informatie, denk maar aan het transport (vliegtuig, boot,

vrachtwagen) of de productiemethode (zeker van samengestelde producten).

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

Behalve bewust zijn van wat je koopt, kan je ook rekening houden met hoe je

iets koopt. Ga je met de fi ets of met de auto inkopen doen? Gebruik je een

herbruikbare zak of koop je plastic zakjes? Ga je al dat eten echt opeten, of

belandt er overschot of eten dat over tijd is in de vuilnisbak?

17


acHtergrondinforMatie

Wil je je verder in het thema duurzame voeding verdiepen? neem een kijkje

bij enkele organisaties, surf naar interessante sites, lees een boek of kijk

naar een film of documentaire. Deze informatie is interessant om met de

klas rond duurzame voeding te werken.

organisaties

Onderstaande organisaties zijn

gespecialiseerd in een bepaald thema

van duurzame voeding. Vele hebben een

educatief aanbod.

Bioforum: koepelorganisatie van de

biologische landbouw en voeding.

In de rubriek ‘onderwijs’ vind je heel wat

linken naar educatief materiaal over

biovoeding en inspirerende voorbeelden

van landbouwscholen die rond

biologische landbouw werken. www.

bioforum.be

eva: Ethisch Vegetarisch Alternatief

Eva informeert het grote publiek over

alle aspecten van vegetarische voeding

als een mens-, dier- en milieuvriendelijke

levenswijze.

EVA staat achter de campagne

Donderdag Veggiedag en heeft een

educatief aanbod voor scholen.

www.vegetarisme.be, www.

donderdagveggiedag.be

fian: Foodfirst Information & Action

Network

FIAN is een nietgouvernementele

internationale

mensenrechtenorganisatie die zich

actief inzet voor het recht om zich

te voeden. Het educatief pakket

‘Recht op voedsel’ werd samen met

Vormen uitgewerkt. Op hun site vind je

interessante documentatie en weetjes

over de voedselproblematiek in de

wereld. www.fian.be

Max Havelaar: ongebonden

keurmerkorganisatie voor eerlijke

handel

Producten die het keurmerk van Max

Havelaar krijgen bewijzen dat de boeren

voor hun producten een rechtvaardige

prijs krijgen en dat de landarbeiders in

het Zuiden in correcte omstandigheden

18

werken. In totaal zijn een half miljoen

boerenfamilies en arbeiders bij deze

rechtvaardige productie en handel

betrokken. www.maxhavelaar.be

netwerk Bewust verbruiken (nBv):

NBV is een informatie- en actienetwerk

dat mens- en milieubewust verbruiken

in Vlaanderen stimuleert. NVB heeft

heel wat campagnes en sites. www.

bewustverbruiken.org

oxfam wereldwinkels:

Oxfam-Wereldwinkels is een

democratische vrijwilligersbeweging die

door haar strijd voor een rechtvaardige

wereldhandel opkomt voor ieders recht

op een menswaardig leven. Oxfam

Wereldwinkels heeft een ruim educatief

aanbod rond eerlijke handel. www.oww.

be

velt: Vereniging voor Ecologisch Leven

en Tuinieren

Velt promoot in Vlaanderen een

milieuvriendelijke aanpak in huis-tuinkeuken.

Velt beschikt over educatieve

dossiers over ecologische voeding. www.

velt.be

vredeseilanden:

Vredeseilanden is actief in 14 landen

in Latijns-Amerika, Afrika, Azië en ook

in België op het vlak van duurzame

landbouw en voedselzekerheid.

Het heeft ook enkele projecten

voor jongeren en scholen. www.

vredeseilanden.be

wervel: Werkgroep voor een

Rechtvaardige en Verantwoorde

Landbouw

Wervel helpt de boer(in) (hier en in het

Zuiden), het milieu, de consument en

de derde wereld de handen in elkaar te

slaan. www.wervel.be


sites

• eten is weten. Webblog over duurzame

voeding: http://www.etenisweten.be/

wat-is-duurzame-voeding/

• Bereken je voedselvoetafdruk:

http://www.voedselvoetafdruk.be/

• info over de watervoetafdruk van

voeding: www.watervoetafdruk.be

• ontdek alle bestaande labels (van

o.a. voeding) en hun criteria. Zijn alle

labels wel even betrouwbaar? www.

labelinfo.be

• wereldvoedseldag:

http://www.wereldvoedseldag.nl/

• site van de vlaamse overheid rond

duurzame voeding:

http://do.vlaanderen.be/nlapps/docs/

default.asp?fid=48

• volg wanneer dit jaar de earth

overshoot day plaatsvindt:

http://www.footprintnetwork.org/

en/index.php/GFN/page/earth_

overshoot_day/

• Op basis van cijfers van de FAO, de

voedsel- en landbouworganisatie

van de Verenigde Naties, berekende

de Stichting WereldDelen

uit Nederland wat iedere

wereldbewoner elke dag kan eten

als de wereldvoedselproductie

gelijk verdeeld zou zijn. Voldoende

om je leerlingen een stevig maal

te geven. Meer informatie over de

wereldmaaltijd vind je op

http://www.wereldmaaltijd.nl

Bronnen

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

Boeken

winkel d. (2005). wat is er mis met

vis?! en visolie … en wat u kunt doen.

amsterdam: uitgeverij atlas.

Een overzicht van leermiddelen rond

duurzame voeding vind je terug onder

‘mogelijkheden op school’.

(kort)films - documentaires

• De trailer van de documentaire ‘taste

the waste’ is een goede aanleiding

voor een klasgesprek. We zien welke

hoeveelheden voedsel we weggooien

terwijl zoveel mensen honger leiden.

In dit klasgesprek kan je bovendien

stilstaan bij het productieproces van al

dat voedsel, dat een druk legt op onze

aarde, terwijl het soms gewoon in de

vuilnisbak belandt.

http://www.tastethewaste.nl/

• Meat the truth: Deze klimaatfilm

vormt een aanvulling op de eerdere

klimaatfilms, waar de veeteelt over

het hoofd werd gezien. Op www.

meatthetruth.nl vind je een trailer van

de film, maar je kan natuurlijk ook de

film ontlenen en hem volledig bekijken.

• grocery store wars: Ludiek

tekenfilmpje waarin verse groenten de

strijd aangaan met chemisch bewerkte

groenten (5’55’’, engels gesproken).

http://www.youtube.com/

watch?v=hVrIyEu6h_E

• carbon fartprint: Ludiek kortfilmpje

dat aantoont hoe de veeteelt tot de

opwarming van de aarde bijdraagt.

http://www.youtube.com/watch?v=9ZJ

D3IZWC7o&feature=channel

• http://www.wereldvoedseldag.nl

• Brussels observatorium voor duurzame consumptie (2006). Hoeveel kilometers

bevat uw bord? Brussel: OIVO.

• Millstone, E & Lang, T. (2005).

the atlas of food. Who eats what, where and why. London: Earthscan.

• Winkel D. (2005). wat is er mis met vis?! en visolie … en wat u kunt doen.

Amsterdam: Uitgeverij Atlas.

19


Bijlagen

Berekenen van de co2-uitstoot

Hoe weet je hoeveel co2 een lokale appel verbruikt in vergelijking met een

ingevoerd stuk fruit?

Om de CO2 -winst te berekenen, heb je volgende gegevens nodig:

• de afstand tussen de plaats van productie en de plaats van verbruik

(geschatte waarde);

• de gebruikte vervoermiddelen tussen beide plaatsen;

• de hoeveelheid CO2 die de verschillende vervoermiddelen per km en per ton

uitstoten.

om 1 ton levensmiddelen over een afstand van 1 km te vervoeren,

produceert een

• vliegtuig 799 gram CO2 .

• vrachtwagen 99 gram CO2 .

• boot 13 gram CO2.

dit levert de volgende berekeningen op:

a. vervoer van een kilogram lokale appelen die in België wordt verkocht

Veronderstelling: vervoer per vrachtwagen (100 km) tussen de plaats van productie

en de plaats van verbruik.

Berekening > 9 gram CO2 X 100 /1000 = 9,9 gram CO2 voor een kilo en 1,98 gram CO2

voor een appel van 200 gram.

B. vervoer van een kilogram spaans fruit dat in België wordt verkocht

Veronderstelling: vervoer per vrachtwagen (1.900 km) tussen de plaats van productie

en onze koelkast.

Berekening > 99 gram CO2 X 1900 / 1000 = 188,1 gram CO2 voor één kilo fruit =

188,1 gram / 5 = 37,6 voor 200 gram vervoerd fruit

Het verscHil tussen een spaans product en een lokaal product:

37,6 gram – 1,98 gram = 35,62 gram co2.

20


c. vervoer van een kilogram zuid-afrikaanse appelen die in België wordt verkocht

Hier zijn twee vervoerswijzen mogelijk: per schip of met het vliegtuig.

1. Veronderstelling boot:

• vervoer per vrachtwagen (200 km) tussen de plaats van productie en de haven

• vervoer per boot (13.000 km)

• vervoer per vrachtwagen (100 km) tussen de haven van Antwerpen (voor het geval

dat de appelen beter in Antwerpen dan in Rotterdam aankomen) en onze koelkast.

Berekening Boot >

ACtiE Eet lokaal, denk globaal

• vrachtwagen: 99 gram CO2/ 1000 X 200 = 19,8 gram CO2

• boot: 13 gram CO2/ 1000 X 13.000 = 169 gram CO2

• vrachtwagen: 99 gram CO2/ 1000 X 100 = 9,9 gram

• TOTAAL: optelsom: 198,7 gram CO2voor 1 kg appelen

> voor 1 appel (200 gram) = 39,74 gram CO2

Het verscHil tussen een appel uit Zuid-afrika en een lokale

appel: 39,74 – 1,98 = 37,76 gram co2.

2. Veronderstelling vliegtuig:

• vervoer per vrachtwagen (200 km) tussen de plaats van productie en de luchthaven

• vervoer per vliegtuig (8.900 km)

• vervoer per vrachtwagen (100 km) tussen de luchthaven en onze koelkast

Berekening vliegtuig

• 99 gram CO2/ 1000 X 200 = 19,8 gram CO2

• 799 gram CO2/ 1000 X 8.900 = 7.111,1 gram CO2

• 99 gram CO2/ 1000 X 100 = 9,9 gram CO2

• TOTAAL: optelsom: 7.140,8 gram CO2 voor 1 kg

> voor 1 appel (200 gram) = 428 gram CO2

verscHil tussen een appel uit Zuid-afrika en een lokale appel:

1.428 – 1,98 = 1426,02 gram co2.

naar analogie met deze berekening kan je in je klas voor andere producten

soortgelijke berekeningen uitvoeren.

kleine opmerking

De gegevens zijn gebaseerd op cijfers uit ‘Atlas of Food’ (Millstone & Lang, 2005).

Hou in je achterhoofd dat bij vliegtuigen de afstand een grote rol speelt aangezien

de grootste CO2 wordt veroorzaakt bij het opstijgen. Hierdoor hebben korte

vluchten een hogere CO2-productie per km ton dan langere vluchten. Voor trucks

zal een grote truck meer CO2 uitstoten dan een klein truck, en koelwagens meer dan

niet-gekoelde vrachtwagens.

21


Modelbrief om de ouders te informeren

de onderstreepte tekst moet nog worden aangepast.

datum van de actie

een lokaal geteelde appel als snack!

Beste ouder,

Onze school heeft oog voor de toekomst van onze planeet.

Daarom neemt ze deel aan de door GREEN vzw gecoördineerde

campagne ‘Jongeren keren het klimaat’ die een aantal concrete

stappen voorstelt om de klimaatverandering tegen te gaan. Dit

schooljaar zetten we ons vier keer in om via een eenvoudige

inspanning de productie van broeikasgassen te verminderen. Een

heleboel andere scholen zullen op hetzelfde moment dezelfde

symbolische daad stellen. Met hoe meer we zijn, hoe groter

het positieve effect op ons klimaat. Meer informatie over deze

campagne vind je op www.jongerenkerenklimaat.be

de onderlijnde tekst moet nog worden aangepast

Waarom een lokaal geteelde appel?

Onze dagelijkse voedingsmiddelen komen van over de hele wereld.

Nemen we de mandarijntjes die we in deze periode van het jaar

zo graag eten als voorbeeld. Over het algemeen komen die met de

vrachtwagen vanuit Spanje ons land binnen. Ze legden 1.900 km af en

zijn verantwoordelijk voor de uitstoot van heel wat CO2, vooraleer

ze in onze handen terechtkomen. Het vervoer van voedingsmiddelen,

net als het vervoer van andere consumptiegoederen, draagt bij tot

de opwarming van de aarde. De consumptiekeuze die we dagelijks

maken heeft een invloed op het klimaat. Als je voor lokaal geteeld

fruit kiest, is dat in het voordeel van ons klimaat!

Mogen wij u vragen om op datum van de actie je kind geen koekje

of een stuk fruit naar school mee te geven? Wij zorgen zelf

voor een lokaal geteelde appel voor ieder kind.

Of

Mogen wij u vragen om op datum van de actie je kind een lokaal

geteelde appel naar school mee te geven?

We danken u alvast voor de medewerking,

De directie en het leerkrachtenteam

22


voor het klimaat ...

actie

eet lokaal,

denk globaal

www.jongerenkerenklimaat.be

Ik eet lokaal

en seizoensgebonden

..... oktober


mijn engagementen voor …

duurzame voeding

Ik, ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………,

leerling van ………………………………………………., (klas), van ………………………………………………………………………

…………………………….……………… (school) wil mijn voedingsgewoonten en de manier waarop

ik mijn voedingsmiddelen kies verbeteren omdat …………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Hiermee beslis ik om mij in te zetten voor een duurzame voeding die voor

weinig co2- overlast zorgt. ik probeer me zo veel mogelijk de volgende

positieve gewoonten eigen te maken:

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Ik probeer deze beslissingen ook in de praktijk om te zetten, zowel op school als

thuis als waar ik ook kom. Op die manier wil ik aantonen dat het mogelijk is goed

en lekker te eten zonder dat ik het leefmilieu belast.

Handtekening van de leerling Handtekening van de leerkracht


Met de steun van

Voor meer informatie

Leefmilieu Brussel stelt verschillende soorten ondersteunend materiaal

tot uw beschikking, zoals:

Het pedagogisch dossier “Voeding op school, milieu op het menu »

• Een kalender met fruit en groenten van het seizoen

• « Seizoenposters »

U kunt dit materiaal bestellen via www.leefmilieubrussel.be

of door te bellen naar 02 775 76 28.

DE LOOP VAN SEIZOENEN

Aardbeien in de winter? Witloof in juli? Er zijn geen seizoenen meer mevrouw!

Maar het feit dat alles het hele jaar door te vinden is, heeft een belangrijke impact

op ons milieu. Ofwel zijn de producten afkomstig van verre landen, ofwel worden

ze in verwarmde serres gekweekt, of zelfs allebei! Resultaat: een hoge energiekost

en een aanzienlijke uitstoot van CO 2 . Om dit alles te bespreken met uw leerlingen

van 5 tot 8 jaar, biedt De loop van de seizoenen een eenvoudig en ludiek

leermiddel om opnieuw te leren genieten van het eten van seizoensgebonden fruit

en groenten.

Doelstellingen

Het fruit en de groenten van het seizoen ontdekken.

• Nadenken over de manier waarop fruit en groenten worden geproduceerd.

• Stilstaan bij de milieueffecten die voortvloeien uit de consumptie van fruit en groenten die

buiten het seizoen worden geïmporteerd.

Vaardigheden

• Beoogde vaardigheden: zich verschillende voorstellingen kunnen maken van de tijd

• Gevraagde vaardigheden: gebruik maken van in het geheugen opgeslagen gegevens

voor het uitvoeren van gelijkaardige taken. In contact treden met de tijd.

Benodigd materiaal

Het verhaaltje « De loop van de seizoenen »

• Kleurpotloden: een blauw, groen, rood en geel voor elk kind

Suggesties

• Om het thema te introduceren, kunt u de kinderen ook verzoeken ieder een stuk fruit of

groente naar keuze mee te nemen (echt fruit en groente of namaakproducten die ze thuis

gebruiken tijdens het ‘winkeltje’ spelen)

• Om de verschillende seizoenen gemakkelijker te kunnen herkennen, stelt Leefmilieu Brussel

u posters ter beschikking met afbeeldingen van fruit en groenten van het seizoen

• Indien u wenst, kan de activiteit worden uitgebreid met een keukenworkshop, waarvoor

uiteraard meer materiaal nodig is.

frUIT EN grOENTEN vAN dE HErfST :

topsmaken gegarandeerd

Dit dossier werd Ontwerpen: samengesteld Yuluka - www.yuluka.com - Graphism: door Karamel GREEN - www.karamel-design.com vzw – Edinburgstraat 26 – 1050 Brussel

Verantwoordelijke uitvergevers: JP. Hannequart en E. Schamp - Gulledelle 100 - 1200 Brussel

©Leefmililieu Brussel – BIM, Brussel, April 2009.

T 02-893 08 08 – F 02-893 08 01 www.greenbelgium.org Uitgave: Eerste uitgave, Brussel, september 2010

cantine-affcihes-40x60.indd 10 5/12/08 12:40:10

© GREEN vzw. De inhoud van dit dossier mag vrij gebruikt en vermenigvuldigd worden voor educatieve doeleinden

mits vermelding van de bron en de auteur. V.U. Jo Van Cauwenberge, Edinburgstraat 26, 1050 Brussel.

Ver. uitgev. : J.-P. Hannequart & E. Schamp - Gulledelle 100 - 1200 Brussel / Gedrukt op gerecycleerd papier met plantaardige inkt

HANDLEIDING VOOR DE LERAAR

frUIT EN grOENTEN vAN dE WINTEr :

energie bij de vleet !

cantine-affcihes-40x60.indd 9 5/12/08 12:40:04

Ver. uitgev. : J.-P. Hannequart & E. Schamp - Gulledelle 100 - 1200 Brussel / Gedrukt op gerecycleerd papier met plantaardige inkt

frUIT EN grOENTEN vAN dE LENTE :

voor gezonden meiden

en venten !

cantine-affcihes-40x60.indd 11 5/12/08 12:40:17

Ver. uitgev. : J.-P. Hannequart & E. Schamp - Gulledelle 100 - 1200 Brussel / Gedrukt op gerecycleerd papier met plantaardige inkt

frUIT EN grOENTEN vAN dE zOmEr :

vol vitaminen en zon !

cantine-affcihes-40x60.indd 12 5/12/08 12:40:23

Ver. uitgev. : J.-P. Hannequart & E. Schamp - Gulledelle 100 - 1200 Brussel / Gedrukt op gerecycleerd papier met plantaardige inkt

More magazines by this user
Similar magazines