jaargang 35 nummer 2 maart 2012 - Vereniging Vrienden Nationale ...

vriendenreisopera.nl

jaargang 35 nummer 2 maart 2012 - Vereniging Vrienden Nationale ...

1

jaargang 35 nummer 2 maart 2012


2

Ouverture

Beste Operavrienden,

Het wordt weer zomer! En ook voor operaminnend

Neder land lijkt de zomer aan te breken. Want de Raad voor

Cultuur heeft positief geadviseerd om de 3,5 miljoen euro

subsidie aan de Nationale Reisopera toe te kennen.

Naast het positieve advies krijgt de Reisopera zelfs een flinke

pluim. Niet alleen omdat men de organisatie na de forse

subsidiekorting knap heeft weten aan te passen, maar ook

omdat men met een programmering is gekomen met ‘elan’.

De Raad voor Cultuur concludeert dan ook dat de Nationale

Reisopera, door de programmering en de ervaringen die

men heeft, de komende vier jaar alle vertrouwen krijgt om

de ambities waar te maken.

Natuurlijk zijn wij nog steeds teleurgesteld dat de Reisopera

een korting van 60% op het oude budget krijgt. Daardoor

is het aanbod in opera’s voor komend jaar beperkt. En ook

voor alle, vaak al jarenlang betrokken medewerkers die nu

ontslag krijgen, is de beperkte subsidie een hard gelag. Toch

zijn we blij dat de plannen van de nieuwe artistiek directeur

Nicolas Mansfield niet alleen bij ons bestuur en onze vrienden,

maar ook bij de Raad voor Cultuur tot enthousiasme

hebben geleid.

Na de zomer gaan we dan ook hard aan de slag om als

vrienden vereniging de nieuwe en afgeslankte Reis opera

verder en beter te ondersteunen. Ik hoop daartoe de

komende jaren een beroep op u te mogen doen.

Voor nu wens ik u allen een fijne zomer toe.

Le nozze di Figaro

Dennis Bouwman


3

Inhoud

Ouverture 2

Verraad en Verlossing, het slot van de Ring 4

Götterdämmerung | gedicht 10

Götterdämmerung | creative team, cast, podium, data en inleider 11

Algemene Ledenvergadering 12

Dit is Puck Kooij 16

Operareis naar Schwerin 20

Le nozze di Figaro | recensies 22

Lucia di Lammermoor | recensies 24

Wachten op de hoge C 26

Operanieuws 27

Colofon 31

Steun de Reisopera…

maak nieuwe vrienden Zie pag. 29


4

Verraad en verlossing

Het slot van Wagners

‘Zing dan, zuster, jou werp ik het toe: weet jij wat komen gaat?’

Dat is de brandende vraag die de drie Nornen, die samen het koord

spinnen waarin het lot van de wereld is vervat, aan elkaar stellen

aan het begin van Götterdämmmerung van Richard Wagner, het

slotdeel van Der Ring des Nibelungen. Wat zal er gebeuren? En hoe

besluit je als componist zo’n monstercompositie waarmee je zo hebt

geworsteld? Wat is de betekenis die Wagner wil overbrengen? Uit

zijn correspondentie en uit passages in de dagboeken van zijn vrouw

Cosima blijkt dat hij het zelf ook niet wist, en moeite had het werk

in heldere woorden te duiden. Niet voor niets breekt aan het begin

van de opera het door de Nornen gesponnen lotskoord. De toekomst

is onzeker, de uitkomst onbeslist. In zekere zin geldt dat niet alleen

voor de toeschouwer, ook Wagner zelf moet dat gevoel hebben gehad.

Ook nu nog leent het werk zich voor allerhande uiteenlopende interpretaties,

die het accent leggen op verschillende aspecten van de

cyclus. Als je de bijna zestien uur muziek zou willen terugbrengen

tot een enkele grondgedachte, is dat misschien het basale idee dat het

einde op hetzelfde moment een begin is.

Dat geldt voor Götterdämmerung ook in een heel praktisch opzicht.

Het is namelijk wel het slotstuk van Wagners monumentale tetra lo ­

gie, maar feitelijk is het hele project ooit hier, bij het einde, begonnen.

Wagners oorspronkelijke idee was om een enkele opera te

com poneren over de held Siegfried, met als titel Siegfrieds Tod. De

allereerste tekstversie die hij op papier zette heeft zelfs nog een soort

happy end, aanzienlijk anders dan het einde van de latere versies.

In de oerversie wordt de heerschappij van de goden en hun leider,

Wotan, opnieuw bevestigd. Siegfried en Brünnhilde eindigen in het

vuur dat tegelijkertijd de ring bevrijdt van de vloek, maar Walhalla

wordt gespaard. Wotan en de zijnen worden door de acties van

het liefdespaar en het teruggeven van de ring aan de Rijndochters

vrijgepleit, en Siegfried en Brünnhilde worden na hun offerdood

herenigd in het godenrijk.


5

Ring des Nibelungen Benjamin Rous

In deze eerste versie zijn de goden niet zelf schuldig, maar zijn zij

slachtoffers van de omstandigheden. Het is de ring, een corrumperend

extern element, die zorgt voor hun misstappen, en de

terug gave van de ring aan de Rijndochters door de offerdood van

het centrale liefdespaar zou de natuurlijke balans herstellen en het

eeuwig bewind van de goden opnieuw bevestigen. Vier jaar later

eindigt het werk met de ondergang van de godenwereld. Het geeft

de veranderde perspectieven van Wagner op de wereld weer, van

een optimistisch geloof in de zelfregulerende kracht van bestuur in

een geloof dat de gevestigde orde, belichaamd door Wotan, inherent

feilbaar is en geneigd naar corruptie en machtsmisbruik. In de

loop der tijd evolueert het project van een redelijk rechttoe rechtaan

heldenepos in een mythologische vertelling met universele symboliek.

Wagner plaatst het werk buiten ruimte en tijd, en gebruikt mythologie

om de diepste krochten en zwakheden van de menselijke geest te

verkennen.

Naarmate Wagners ideeën over het verhaal zich ontwikkelden, werd

het ook duidelijk dat in de oorspronkelijke opzet met een enkele

opera veel gebeurtenissen uit de lucht kwamen vallen en dramatische

kracht misten. Het bleek nodig om de voorgeschiedenis van de

godenschemering te vertellen om van het verhaal een dramatisch

overtuigend geheel te maken. Karakters en gebeurtenissen krijgen

door hun ontwikkeling en nawerking gedurende de cyclus reliëf

en betekenis. Zo wordt de tegenstelling tussen Siegfried, Wotans

kleinzoon, en Hagen, Alberichs zoon, extra veelzeggend omdat zij

de voortzetting in volgende generaties is van de strijd tussen Wotan

en Alberich zelf, die in de vorige drie delen centraal heeft gestaan.

Brünnhilde zou lang niet zo’n interessant karakter zijn geweest als

wij haar ontwikkeling van trotse Walküre tot liefhebbende sterveling

hadden gemist. Die ontwikkeling wordt in Götterdämmerung nog

eens versterkt door de confrontatie met haar zuster Waltraute, die

een afspiegeling vormt van hoe Brünnhilde zelf ooit was. Dat de twee

Gibichungen in het laatste deel, Gunther en Gutrune, symbool staan

voor de zwakke mensheid valt extra op omdat zij zo’n scherp contrast

vormen met die andere broer en zuster in het vierluik, Siegmund en

Sieglinde. Vooral in Götterdämmerung verwijst vrijwel elke persoon

of situatie naar personen of situaties die eerder in de Ring de revue

al zijn gepasseerd, en de opera wordt daarmee dramatisch veel rijker

dan mogelijk was geweest als zelfstandig werk.


6

Een groot deel van die dramatische zeggingskracht van

Götterdämmerung berust natuurlijk niet alleen op tekst en

personages, maar bovenal op het gebruik van de muziek die de

onderlinge verbanden verduidelijkt. Wagners indrukwekkende

ont wikkeling als componist maakt van het slotdeel de gedroomde

bekroning van de hele cyclus, het deel dat alle ideeën samenbrengt

en besluit. Hij schept hier nieuwe mogelijkheden in melodische,

ritmische en harmonische expressiviteit in dienst van dramatische

waarachtigheid. Centraal hierbij staat het gebruik en de ontwikkeling

van leidmotieven, muzikale verwijzingen naar personen, ideeën of

gebeurtenissen. In de hele Ring, maar vooral in Götterdämmerung,

vinden we een onderscheid tussen letterlijkheid, dat wat gezongen

wordt, dat wat we zien, en de onderliggende muzikale werkelijkheid.

Door middel van zijn leidmotieven brengt Wagner een betekenisvolle

gelaagdheid tot stand. Door melodische en ritmische variaties, door

verandering van harmonie en instrumentatie en door verkorting of

verlenging kan hij de motieven elke betekenis geven die hij wil. De

muziek vertelt een eigen verhaal, dat de actie op dat moment soms

nuanceert, soms aanvult en soms weerspreekt. Wagner schept zo twee

parallelle dramatische werelden: de direct zichtbare wereld van de

gebeurtenissen, en de metafysische wereld van symbool en betekenis.

Zo zegt de orkestrale inleiding van Götterdämmerung ons al veel

over wat er zal gebeuren. De koperakkoorden klinken mysterieus

en onheilspellend, en wijzen duidelijk vooruit naar het drama en de

rampspoed die zullen volgen. Het vormt de perfecte opmaat voor

het sluitstuk van de Ring, omdat het niet alleen een brug slaat naar

het slot van Siegfried, maar ook naar het allereerste begin van het

vierluik. In zekere zin vormen de akkoorden de schaduw van het

ontwaken van Brünnhilde in de vorige opera. Maar waar in die opera

het koper in stralende akkoorden de nieuwe dag en de vervulling

van de liefde van Siegfried en Brünnhilde aankondigt, worden we

in Götterdämmerung in de nacht gestort, en is de toon duister, een

sombere omkering van Brünnhildes triomfantelijk ontwaken. Door

het verschil in toonsoort en orkestratie krijgt het begin zijn tragische


7

kleuring. Een passende overgang van het optimistische slot van de

vorige opera, Siegfried, naar de opeenstapeling van pijn en verraad

die de laatste opera van het vierluik kenmerkt. Daarnaast verwijzen

de golvende akkoorden van de orkestrale prelude direct naar het

begin van Das Rheingold. Oerkrachten zijn aan het werk, hoewel

ook hier door tempo en orkes tratie een donkerder, somberder effect

wordt bereikt. Wagner bindt zo de hele cyclus aan elkaar en geeft een

voorproefje van wat komen gaat.

Ook de muziek van de beroemde, en ogenschijnlijk vrolijke Rijntocht,

die Siegfrieds reis van Brünnhildes rots naar het rijk van

de Gibichungen weergeeft, vertelt in de vorm van leidmotieven

al veel over het dramatische verloop en de noodlottige afloop die

deze tocht zal hebben. Wanneer Hagen, de bastaardzoon van

Alberich en de feitelijke regisseur van veel van de gebeurtenissen in

Götterdämmerung, Siegfried verwelkomt, doet hij dat op het eerste

gezicht respectvol, maar in de muziek horen we het vloekmotief,

dat hiermee zijn ware bedoelingen weergeeft. De hele opera zit vol

met dit soort momenten van muzikale betekenis en dramatische

ironie. Meer dan in de drie eerdere opera’s van de Ring is het in

Götterdämmerung belangrijk om niet alleen te letten op wat er op

het toneel gebeurt, maar vooral oor te houden voor de muziek en de

verborgen betekenissen die deze aan het verhaal geeft.

Dat brengt ons natuurlijk weer terug bij de oorspronkelijke vraag:

wat zíjn die betekenissen dan? Wat wilde Wagner duidelijk maken

met Götterdämmerung, en de Ring? In de vorige opera heeft het

publiek kennis kunnen maken met de held waarop Wotan zijn hoop

had gevestigd. Een vrije held, niet geketend door wet en conventies,

die voor verlossing zou moeten zorgen. Maar uit het slotdeel van de

Ring blijkt dat het eigenlijk Brünnhilde is die de sleutelfiguur vormt

van de opera, en daarmee van de hele cyclus. Vooral haar liefde voor

Siegfried, en de transformatie van die liefde door verraad en verlies,

vormt de symbolische kern van het verhaal.

Dat liefde het belangrijkste is wat Brünnhilde drijft blijkt wel uit

de scène in de eerste akte waarin haar zuster Waltraute verslag

komt doen van de situatie in Walhalla. De scène vertelt ons hoe het

Wotan is vergaan na de gebeurtenissen in Siegfried. De god die een

dominante aanwezigheid was in de drie voorgaande opera’s schittert

door afwezigheid in Götterdämmerung: het nadrukkelijk ontbreken

van de goden in dit deel van de Ring geeft het einde van de gevestigde

orde al duidelijk aan. In een ontroerende monoloog vertelt Waltraute

hoe Wotan de wereldes heeft laten omhakken en van het hout een

grote brandstapel heeft opgericht om Walhalla en haar inwoners te

verwoesten. De oppergod, die in de voorgaande delen nog zo gedreven

probeerde het noodlot te keren, zit onbeweeglijk in zijn grote hal en

wacht nog slechts op het einde. Waltraute wil de goden dit harde lot

besparen, en smeekt Brünnhilde de almachtige ring op te geven. Er

wordt dus daadwerkelijk een ontsnappingsmogelijkheid geboden voor

de naderende godenschemering! Maar Brünnhilde weigert: voor haar

is de ring niet het symbool van macht, maar het symbool van de liefde

tussen haar en Siegfried. Zij is doof voor de smeekbedes van haar

zuster, en leeft nu letterlijk en figuurlijk in een andere wereld dan de

godenwereld. Zij is een sterfelijke vrouw, vervuld en verblind door

haar liefde voor Siegfried. Dramatisch is dit een prachtig contrast

met de trotse krijgsmaagd uit Die Walküre. Was zij toen, bewust of

onbewust, nog Wotans instrument, nu is Waltraute dat geworden, die

vergeefs bij haar zuster pleit voor het behoud van de wereld waarvan

Brünnhilde definitief afstand heeft genomen.


8

Omdat zij bijna letterlijk bestaat uit en dankzij haar liefde, treft het

verraad van die liefde door Siegfried haar extra hard. Het is een van

de opmerkelijkste contrasten in de hele Ring: de oprechte, alles

bepalende liefde slaat om in wrok en haat, zozeer dat zij samenzweert

met Gunther en Hagen om de moord op haar geliefde Siegfried te

beramen. We kunnen dit alleen begrijpen door die haat te zien als de

negatieve reflectie van haar liefde: alleen omdat zij zo hartstochtelijk

en allesbepalend liefhad, kan dat nu zo doorslaan. Door verraad

en lijden krijgt haar liefde een andere dimensie, verandert in iets

hogers. Datzelfde geldt eigenlijk voor Siegfried: tot het moment dat

hij sterft is hij een vrij oppervlakkige naïeveling die niet verder kijkt

dan het moment en zijn eigen impulsen. Dadendrang en een hang

naar constante prikkels en nieuwe ervaringen kenmerken Siegfried.

Ook zijn liefde voor Brünnhilde blijft eigenlijk op dit niveau steken,

en misschien is het ook daarom dat hij zo snel valt voor de charmes

van Gutrune. De drank die hem Brünnhilde doet vergeten is, in ieder

geval deels, slechts symbool; de oorzaak voor zijn egoïstisch handelen

zit dieper dan dat. Zijn liefde krijgt pas in zijn stervensuur een

tragische, menselijke dimensie, terwijl hij in zijn laatste momenten

denkt aan Brünnhilde, zijn heilige bruid.

Liefde, of het lijden dat liefde veroorzaakt, leidt tot inzicht, is wat

Wagner ons lijkt te willen vertellen. Want ook Brünnhilde beseft uiteindelijk

dat Wotans plan voor de verlossing van de oude godenwereld

de noodzaak bevatte dat Siegfried haar zou verraden en dat zij zichzelf

zou offeren, ook al was de oppergod zich daar zelf misschien niet

be wust van. Alle gebeurtenissen in de Ring waren nodig zodat zij, op

dit moment, de balans kan herstellen. Door haar lijdensweg wordt

Brünnhilde wetend, en wordt zij waarlijk de dochter en erfgenaam

van haar alwetende moeder Erda. Brünnhilde belichaamt de terugkeer

naar de natuur, het lukt haar te volbrengen wat Wotan zelf nooit

lukte. De god bleef een prooi voor zijn innerlijke strijd, eerzucht en

machtsstreven. Zijn dochter plaatst liefde boven de wet, en herstelt


9

zo de natuurlijke orde. Een eerste voorbeeld daarvan werd misschien

al in Die Walküre gegeven, als zij Wotans bevelen negeert en zij, uit

liefde voor haar vader, doet wat zij denkt dat hij eigenlijk had gewild.

Ze levert uiteindelijk haar goddelijkheid in voor een vrijheid die onbereikbaar

is voor Wotan.

Het einde is het begin. Wanneer Brünnhilde het einde der goden

aankondigt in haar slotgezang, horen we in het orkest het muzikale

motief dat gekoppeld is aan het ontstaan van de wereld: we mogen

dus hopen dat uit de ondergang van de oude orde een nieuwe wereld

wordt geboren. De wereld is gereinigd van valse goden zodat een

nieuwe orde, niet gecorrumpeerd door macht en bezit, kan ontstaan.

Het motief dat de vervloeking van de ring door Alberich verklankt,

dat een van de meest gebruikte motieven in de cyclus is, komt dan

nog een keer voorbij. Hagen duikt de ring achterna en verdrinkt vervolgens

in de kolkende stromen van de Rijn, nog steeds overmand

door begeerte voor de ring en blijkbaar doof voor Brünnhildes boodschap

van liefde en onthechting, en dus net als Wotan en de goden

een vertegenwoordiger van de ‘oude’ orde. Op dat moment horen we

het vloekmotief nog een keer, maar incompleet: de laatste noten van

het motief lossen op in het niets. Zo geeft Wagner prachtig weer dat

de ring eindelijk is vrijgewassen van de vloek door het water van de

Rijn.

Als laatste klinkt een motief, in de hoge strijkers, dat Wagner in de

Ring slechts zeer spaarzaam gebruikt. Slechts één keer eerder hebben

we het gehoord, als Sieglinde in de derde akte van Die Walküre haar

verwondering uit over het kind, de toekomstige held Siegfried, dat

zij in zich draagt. Het motief wordt vaak het liefdesverlossingsmotief

genoemd, en verwijst naar de hoopvolle, zuiverende kracht van de

liefde. Wagner heeft gezegd dat de juistheid van het einde van Der

Ring des Nibelungen gevoeld moet worden door het publiek, ook al

kan deze juistheid niet logisch aangetoond worden. En dat is precies

wat het orkestrale slot doet. Wagner laat het laatste woord aan het

woordeloze orkest: het stralende motief dat het orkest domineert zegt

meer dan woorden ooit hadden gekund. Vier delen lang is ons een

wereld voorgeschoteld waarin de verwoestende kracht van macht en

weelde centraal stond, maar het slot van Götterdämmerung stemt

toch hoopvol, en maakt uiteindelijk van Wagners monumentale

vierluik een lofzang op de verlossende kracht van de liefde.


10

Götterdämmerung Lidwiene Vermeij

Kunnen gedachten zingen,

klimmen en dalen terwijl klank

een eigen kleur laat horen?

Hoe klinkt een ring, een zwaard, een liefde?

Uit de nacht komend

spinnen violen gouden koorden.

Muziek breekt onheilspellend de dageraad in,

krijgt een stem, een draak, een complot.

De Rijn beweegt in heftige stroming,

instrumenten raken op drift,

bedrog raakt aan alle toonaarden,

golven rollen tot zwaarden.

De ring reist, roept en ontwricht.

Koper en slagwerk in weer en

wanklank grondt in de contrabassen

met felle stoten van trompet en trommels.

Het volle orkest bliksemt oren en ogen open.

Dood klinkt in de lagere regionen,

hoorns botsen denderend naar het einde.

Passie zingt de hemel tot een bloedend hart.


11

Götterdämmerung

Creative team en cast Podium, data, inleider

Muzikale leiding Ed Spanjaard

Regie, decor en kostuums Antony McDonald

Medewerking kostuumontwerp Gabrielle Dalton

Licht Mimi Jordan Sherin

Bewegingsregie Helen Cooper

Dramaturgie Lucy Burge

Koor van de Nationale Reisopera

Het Gelders Orkest

Siegfried Mati Turi

Gunther Thomas Oliemans

Alberich Nicholas Folwell

Hagen Renatus Mészár

Brünnhilde Judit Németh

Gutrune Susanne Geb

Waltraute Daniela Denschlag

Erste Norn Ceri Williams

Zweite Norn Annelies Lamm

Dritte Norn Miranda Keys

Woglinde Hanneke de Wit

Wellgunde Marjolein Niels

Flosshilde Corinne Romijn

Enschede | Wilminktheater

zondag 30 september 2012 | 14.00 uur

woensdag 3 oktober 2012 | 16.00 uur

zaterdag 6 oktober 2012 | 16.00 uur

dinsdag 9 oktober 2012 | 16.00 uur

zaterdag 13 oktober 2012 | 16.00 uur

dinsdag 16 oktober 2012 | 16.00 uur

Inleiding

Ben Coelman | 1 uur voor elke voorstelling

053­4878500

info@reisopera.nl

www.reisopera.nl

www.wilminktheater.nl

Kassatelefoon: 053 – 485 85 00


12

Algemene Ledenvergadering…

De algemene ledenvergadering op 31 maart in het gebouw van de

Nationale Reisopera aan de Perikweg in Enschede werd zo goed

bezocht, dat er in allerijl stoelen bijgezet moesten worden. Er was

dan ook een interessant programma aan gekoppeld, met zang van

drie solisten en een kennismaking met de aanstaande artistiek

directeur.

De vergadering had een vlot verloop. De voorzitter van onze vereniging,

Dennis Bouwman, refereerde aan het afgelopen hec tische

jaar voor de Nationale Reisopera. Pas op de derde dins dag in septem­

ber weten we of het voortbestaan van onze opera gewaarborgd is.

‘De tijden zijn veranderd’, aldus Dennis Bouwman: ‘Vroeger kwam je

in actie met spandoeken en demonstraties, maar dat werkt tegenwoordig

averechts. Achter de schermen hebben bestuur en leden

zich wel degelijk ingespannen, o.a. is er een brief gegaan naar de

vaste kamercommissie’.

De voorzitter meldde dat er in 2011 hard gewerkt is om de interne

oganisatie van de Vriendenvereniging op orde te krijgen. De

secretaris, Maria Kranendonk, heeft de ledenadministratie overgenomen

van penningmeester Henk Hoving, zodat deze zich

weer geheel op de financiële administratie kan richten. Een stabiel

secretariaat is een baken in de storm. Ook Opera Informa verscheen

– nu 4 keer per jaar – met een nieuwe redactie. Vormgever Gerrit

Ebbink is een stille kracht, die veel werk verzet en ook de website en

de facebookpagina verzorgt.


13

met…

Dennis Bouwman: ‘Het komende jaar wordt spannend voor de

Reisopera en dus ook voor onze vereniging. Wij zijn ervan overtuigd,

dat het kabinet de 3,5 miljoen aan de Reisopera zal toekennen. Het

jaar 2013 wordt een opbouwjaar met minder voorstellingen en veel

ontwikkelingen. Onze vereniging heeft de opdracht om samen met

de Reisopera te werken aan de promotie van opera in de regio’s. Hoe

krijgen we meer leden in de steden die de Reisopera gaat bezoeken

en hoe krijgen we jongere leden, zonder uiteraard onze ‘oude’ operavrienden

te vergeten?

Vandaar een beroep op onze leden: we zijn op zoek naar ‘mededenkers’

voor een klankbordgroep, juist nu van groot belang voor

onze vereniging. Ik merk, dat er nieuwe energie is, zowel voor de

opera als voor onze vereniging. Nu we de zaken redelijk op orde

hebben, moeten we ons profileren als vrienden van het mooiste

operabedrijf in Nederland!’

Agenda

Bij de mededelingen werd vastgesteld, dat 43 leden zich afgemeld

hadden.

Verslag van 18 mei 2011 en algemeen jaarverslag 2011 werden goedgekeurd

evenals het financieel jaarverslag en de begroting voor 2012.

Er was een vraag over de inleidingen, waarvoor twee verschillende

bedragen werden opgevoerd. De penningmeester legde uit dat dit

werd veroorzaakt omdat we van de inleidingen driekwart retour

krijgen, maar dat duurt even. De kascommissie, bestaande uit

mevrouw Joke Heisterkamp en de heer Ruud Pliester werd bedankt.

Nieuwe kascommissie: de heren Pliester en Zieck, reserve mevrouw

Gerritsma.

Vanuit de vergadering kwam een compliment over de vormgeving

van Opera Informa: het blad zorgt voor binding met de leden van

onze vereniging. Er waren vragen over gedeeld lidmaatschap: als van

een echtpaar alleen de vrouw lid is van onze vereniging, kan dan de

man ook gratis mee naar de inleidingen? En is er de mogelijkheid

om jongere leden toe te laten als tientjes­lid? Tot nu toe kent het

lidmaatschap maar één adres. In de folder staat dit niet duidelijk

aangegeven. Over deze vragen zal het bestuur zich buigen in overleg

met de nieuw te vormen klankbordgroep.


14

…Figaro in four quartets

Verrassingsprogramma

Als voorbereiding op de zangers, hield Ben Coelman, hoofd

Bureau dramaturgie van de Reisopera, een interview met Timothy

Nelson, regie en decor en met August Mostart (neef van), audiovisuele

vormgeving van het programma ‘Figaro in four quartets’,

geïnspireerd op muziek van Mozart, gelardeerd met gedichten van

T.S.Eliot. Dit programma, dat in april te zien was in Enschede en

Amsterdam, werd uitgevoerd door vier paren, naar leeftijd verdeeld

over 4 eeuwen en 4 jaargetijden. August Mostart liet ons de fraaie

achtergrondprojecties zien die daarbij aansloten.

Daarna begaf het hele gezelschap zich naar een andere zaal, waar we

werden verrast met aria’s van de jonge zangers van ‘Figaro in four

quartets’: Iris van Wijnen als een prachtige gravin, James Gilbert als

de graaf en Deta Astari als Susanna. Nathalie Doucet begeleidde op

de piano. Een buitengewoon geslaagd voorproefje.


15

Nicolas Mansfield

En als klap op de vuurpijl een vlammend betoog van de aanstaande

artistiek directeur van de Reisopera: Nicolas Mansfield: ‘Ik ga me

hard maken voor opera in een nieuwe vorm en ik wil met iedereen

samen werken, die iets toevoegt. Lokaal is dat met jeugdtheater

Sonnevanck, provinciaal met het Kameroperahuis in Zwolle,

nationaal met de Veenfabriek in Leiden en met theater ‘Het Geluid’

in Maastricht voor kleine docu­opera’s. Ook is er een convenant met

de Nederlandse Opera en met Opera Zuid om met jong talent het

land in te trekken. Internationaal werken we samen met de Opera in

Dorset, Engeland.

Samenwerking legt de nadruk op wat je doet en niet op wat je bent.

Zo gaat de NRO werken vanuit de inhoud, want opera heeft de toekomst.

Wat de vrienden betreft: jullie zijn voor mij geen last. Ik heb geen

vrienden nodig…… maar ambassadeurs. Tot nu toe gaven we overal

maar één voorstelling en waren dan meteen weer vertrokken. Dat

gaat veranderen: in onze steden komen nu twee voorstellingen met

een dag ertussenin, waarin we ons willen profileren. Daarom hebben

we ambassadeurs nodig: ik wil een sterk merk!’

Nicolas vertelde over het komende programma, waarover u in Opera

Informa hebt kunnen lezen. Over het beleidsplan van het nieuw

op gerichte Opera Aurora wilde Nicolas zich niet negatief uitlaten:

‘Ik heb een enorm hart voor het Orkest van het Oosten. We moeten

elkaar versterken waar het kan en met rust laten als dat nodig is’.

Op vragen uit de zaal antwoordde hij dat er gewerkt wordt aan sponsoren.

Over de RAP (‘een sterk merk’) merkte hij op dat het één van

de hoofdtaken van de nieuwe opera is om jong talent een toekomst

te geven, samen met opera Zuid en de Nederlandse Opera: ‘Maar

hoe dat bij de Reisopera gaat worden, weet ik nog niet. Ook educatie

wordt voor ons een belangrijk item’.

In de kantine werd nog lang nagepraat. F.K.


16

Dit is Puck Kooij Fenny Koffijberg

Puck bij een kostuum van Donna Elvira uit Don Giovanni

Kind aan huis bij de Nationale Reisopera, waar zij als vrijwilligster

het archief beheert: Puck Kooij, bij onze lezers bekend als

chroniqueur van befaamde zangers en bekende en minder bekende

medewerkers van het vroegere Opera Forum en de Reisopera. En u

kent haar misschien ook van premières, waar zij in fluwelen violette

of zwarte gewaden met prachtige sieraden rondloopt.

Vanaf 1999 publiceerde zij artikelen in Opera Informa over o.a.

prima donna Anneke de Graaf, baszanger Jan Duiveman, stoffeerder

Bertus Lanzing, decorontwerper Gré Madern, balletmeester

Fred Wisden en vele anderen. Ook schreef ze verhalen over het

verleden van Forum, de bouw van het Wilminktheater, open dagen,

programmaboeken en 50 jaar opera.

Figurante

‘Toen ik op m’n zestigste met de VUT ging, zag ik een advertentie

van de Reisopera, waarin figuranten werden gevraagd: van 20 tot

25 jaar. Ik meldde me toch maar aan onder het mom van “Ik ben

wel iets ouder, maar misschien kan ik iets betekenen als zich een

passende gelegenheid voordoet” en toen kreeg ik te horen: “U hebt

zo’n jeugdige stem, komt u toch maar eens langs”. Zo werd ik eind

1995 samen met 4 meisjes aangenomen om te figureren in La Forza

del Destino als verpleegster en als treurende moeder, meteen al in

een dubbelrol. Ik vond het prachtig en ik voelde me heel bevoorrecht

dat ik deel uit mocht maken van het “tableau de la troupe”, al stond ik

maar twee keer vijf minuten op het toneel’.

Dat figureren kreeg een vervolg: In Hertog Blauwbaards Burcht

(1997) was ze een van de drie geestenvrouwen, in Die Lustige Witwe

(1998) moest ze de hoge deuren opengooien en in Orfeo ed Euridice

(Haydn,1999) was ze weer een verpleegster. Ook trad ze in 2000 nog

op in Manon Lescaut als één van de tien hoeren en in Jevgeni Onegin

in een stationsscène.


Archief

17

‘Linda Maguire, soliste in Orfeo ed Euridice, zei begin 1996 tegen

me: “Ik heb misschien een rol voor je”. Ik had visioenen van alweer

een figurantenrol, maar dat pakte anders uit. Linda loodste me een

kamer binnen, die lag volgestouwd met archiefmateriaal, alles door

elkaar, op planken en op de vloer: affiches, programmaboeken van

opera en orkest, knipsels en krantenartikelen. Het was een enorme

bende. Linda zei: “Kijk, dit moet opgeruimd worden”. Ik schrok

me wezenloos, maar het was toch een kolfje naar mijn hand, niet

alleen gezien mijn loopbaan als directiesecretaresse, archivaris en

documentalist, maar vooral ook omdat het ging over muziek’.

Puck begon alles te sorteren, om te beginnen met het scheiden

van de papieren van opera en orkest. In de periode 1983 tot 1993

waren opera en orkest gefuseerd tot Opera Forum Filharmonisch.

In 1993 viel het doek en in 1994 herrees de opera als de Nationale

Reisopera. Puck organiseerde het archief, maar maakte ook fotoen

herinneringsboeken, samengesteld uit delen van affiches,

programma boeken, artikelen, tekeningen en foto’s. ‘Een kwestie van

verzamelen, uitzoeken, scheuren en plakken en aan elkaar schrijven’.

Het hielp natuurlijk, dat ze 10 jaar lang een cursus kalligrafie had

gevolgd. Daar getuigen ook de oorkondes van, die ze van 1996

tot 2006 ontwierp voor de winnaars van het Christina Deutekom

Concours en het Deutekom Junior Concours.

Samen met Arnoud Brok maakte ze een boek over de geschiedenis

van Opera Forum ‘So elend und so treu’. En momenteel is ze bezig

een ordner samen te stellen van alle voorstellingen met de namen

van de cast.

Puck waakt als een cerberus over ‘haar’ archief. Ze vindt het belangrijk

dat de geschiedenis van de NRO vanaf het begin bewaard blijft

en geraadpleegd kan worden. Daarom worden al die knipselboeken

overzichtelijk gearchiveerd. Mocht er nog eens iemand meer willen

weten over Margaretha Albers, Maria Kroes, Charlotte Margiono,

John van Kesteren, Mitzi van der Lans, Marius Kemler of Henk Poort,

dan is dat zo te vinden. Het archief, waar Puck werkt, is gelegen naast

zaal 1, waar de repetities van koor en solisten plaats vinden: ‘Heerlijk,

ik krijg alle operakoren en aria’s uit de eerste hand!’.

Vanaf 2005 zijn de opera’s op DVD opgenomen. Puck: ‘Zo

langzamerhand ben ik net zo antiek als het papieren archief en niet

meer van deze tijd. Maar ik wil het verleden netjes achterlaten’. De

bedoeling is dat haar archief binnenkort naar de gemeente gaat en

wordt opgeborgen in een brandvrije ruimte.

Beste operavrienden,

Ik ben nog steeds bezig het archief van de

Nationale Reisopera compleet te krijgen. Hebt u

nog oude programmaboeken van Opera Forum:

gooi ze niet weg! Misschien zit er net dat ene

exemplaar tussen dat nog in onze collectie

ontbreekt.

De collectie programmaboeken van de Nationale

Reisopera is overigens wél compleet.

Voor meer informatie kunt u contact met mij

opnemen: 053-4878500 of info@reisopera.nl

Met vriendelijke groet, Puck Kooij


18

De andere Puck Kooij

Maar er is, naast haar vrijwilligerswerk bij de Reisopera, meer te

vertellen over Puck Kooij, bijvoorbeeld over haar relatie met de dood.

Zo schreef ze twee boeken, uitgegeven bij Thomas Rap in

Amsterdam: ‘Graag veel bloemen’, over 10 jaar proza en poëzie

in rouwadvertenties (1995) en ‘Heden ik, morgen gij’, over 200

jaar rouwfenomenen (2005). Daarover hield ze ook lezingen met

lichtbeelden.

Puck is lid van de vereniging De Terebinth, waarvan leden begraafplaatsen

in binnen­en buitenland bezoeken. Ze schreef erover in het

verenigingsblad.

Ook heel bijzonder: ze heeft haar eigen doodskist ontworpen en

laten maken. Tot die als zodanig in gebruik wordt genomen, is

hij ingericht als boekenkast. De boekenplanken kunnen in elkaar

worden geschoven en doen dan dienst als deksel op de kist. Morbide?

‘Welnee, heel praktisch’. De grafsteen van Puck staat klaar op de

Westerbegraafplaats in Enschede, een toepasselijk rijm is er al in

gebeiteld, alleen het jaartal moet nog worden ingevuld….

Natuurlijk zingt ze ook: bij het Toonkunstkoor en bij het

oratoriumkoor ECOK. Met veel enthousiasme heeft ze negen keer

deelgenomen aan de meezing­Messiah onder leiding van Nicolas

Mansfield samen met het koor van de Nationale Reisopera.

De doodskist die dienst doet als boekenkast

rechts:

rozenkransen en

kruizen

daarnaast:

kastje met zand uit

alle werelddelen.

onder:

de poëziealbums


19

Museumhuis

En dan is er nog haar appartement in Enschede: 80 vierkante

meter bomvol verzamelingen, overzichtelijk opgesteld. Om te

beginnen: er hangen of staan 35 kleine kastjes met bijvoorbeeld

zand uit allerlei windstreken, parfumflesjes, beschilderde eieren,

kleine boekjes, kobaltblauwe voorwerpjes, oude inktpotten,

sieraadjes, vakantiesouvenirs, kleine schoentjes, 5 rokerskastjes

met rokersattributen, o.a. het laatste pakje sigaretten dat Puck 20

jaar geleden kocht en het laatste doosje van haar moeder en een

medicijnkastje met oude medicijnen.

En nog meer verzamelingen: bijbels, wijwaterbakjes en rozenkransen,

waaiers en maskers, een plateelverzameling, Mariabeeldjes,

poëziealbums (het eerste 65 jaar geleden gekregen van een tante, het

oudste uit 1838) en een wand vol met kleine tasjes. Verder boeken

en muziek en om de cirkel rond te maken : van de NRO de fluwelen

jurk van Marcellina uit Figaro’s Hochzeit (1979) en het kostuum van

Donna Elvira uit Don Giovanni (1989). Je kijkt je ogen uit.

Puck heeft geen kinderen en vraagt zich wel eens af: ‘Wat moet er

straks van worden? Maar misschien leef ik lang genoeg om dit los te

laten. Dan zal ik er vrede mee hebben dat dit weer terecht komt in

antiek­ en curiosawinkeltjes’.

Puck Kooij werd in 1936 geboren in Hilversum. Haar ouders hadden

een hotel in Hollandse Rading, dat in de oorlog werd gevorderd door de

Duitse bezetter. Het gezin verhuisde naar Ubbergen bij Nijmegen, waar

Puck de mulo volgde. Ze ging werken bij verschillende bedrijven tot ze

trouwde en naar Haarlem verhuisde, waar ze met veel plezier werkte

als documentalist bij Joh. Enschede en Zn. Daarna verhuisde ze naar

Twente. Haar liefde voor muziek begon toen ze als veertienjarige het

vioolconcert van Beethoven hoorde op een radiootje, dat het gezin van

haar oma had gekregen. Die gebeurtenis was heel belangrijk, want ze

herinnert zich dat moment en de plek waar ze stond nog goed. En vanaf

die tijd vult muziek en vooral die van de Nationale Reisopera haar leven.


20

Operareis naar Schwerin Wim Stam

Nadat we door Nel van Duuren bij Restaurant ‘Frans op den Bult’

met koffie en gebak waren ontvangen, de bagage in de bus was

geladen en iedereen zijn­ of haar plekje in de bus had gevonden

vertrokken we om 10.35 uur richting Schwerin. Natuurlijk weer

met Jan Lok aan het stuur en Herman Lok als reisleider met mooie

verhalen onderweg.

Na een uurtje deelde Tony de Haan zijn gebruikelijke programmaboekje

uit, met daarin uitgebreide informatie over Friedrich von

Flotow en zijn opera ‘Martha’ – zelfs over ‘Martha’ bij Opera Forum

in 1963 – en over Puccini en ‘Madama Butterfly’.

Tegen 12 uur werd gestopt bij Rasthaus Wildeshausen voor een

uurtje lunchpauze. In de buurt van Hamburg hadden we enig

oponthoud vanwege een hardnekkige file, maar om half vijf waren

we toch bij het HH Hotel in Schwerin. Toen was het even haasten,

koffers naar de kamer en verkleden, want het eten – een voortreffelijk

buffet – stond om vijf uur voor ons klaar en om half zeven vertrok

de bus al weer naar het theater voor de voorstelling van ‘Martha’. In

het prachtige gerenoveerde negentiende­eeuwse Mecklenburgische

Staatstheater beleefden we, op de tweehonderdste geboortedag van

de componist, een levendig geënsceneerde voorstelling van Von

Flotows meest bekende opera, waarin uitstekend werd gezongen.

Deze opera bestaat bijna geheel uit prachtige duetten, terzetten,

kwartetten, een enkele aria – met als hoogtepunt de beroemde

tenoraria van Lyonel: ‘Ach so fromm’ – en mooie koren. Na afloop

hebben we met een aantal vrienden gezellig nagepraat in de bar van

ons hotel.

de gebroeders Herman en Jan Lok, resp. reisleider en chauffeur.


21

Zaterdagmorgen om half tien vertrokken we naar het plaatsje

Ludwigslust, ongeveer 30 kilometer van Schwerin. Bij het mooie

barok kasteel konden we een paar uur genieten van het park, de om­

geving het mooie weer en de koffie met gebak in het ‘Schlosscafé’. De

middag kon naar keuze worden doorgebracht in Schwerin of rustig

in het hotel. Na het eten vertrokken we weer naar het theater voor

de voorstelling van Puccini’s ‘Madama Butterfly’. Een aantal van ons,

waaronder zij die het moeilijkst een trap kunnen beklimmen, bleken

plaatsen op het tweede balkon te hebben, en dat, in een theater

zon der lift, was met drie trappen een hele klim. Om te onthouden:

in Duitse theaters staat ‘Rang’ altijd voor Balkon. Iedereen was

enthousiast over deze avond. De opera werd gespeeld in een zeer

sober decor met nauwelijks rekwisieten en een vijver op de rand van

het toneel, zodat ieder zijn fantasie de vrije loop kon laten. Echter

technisch was het een knap beweegbaar decor. We genoten van

prachtige stemmen, voortreffelijk acteerwerk en een schitterend

spelend orkest. Kortom, een grandioze opera­avond. Zondagmorgen

vertrokken we weer om half tien richting Nederland, waar we ’s

avonds bij Frans op den Bult konden genieten van een fantastisch

buffet. Na uitgebreid afscheid te hebben genomen en Nel en de

gebroeders Lok te hebben bedankt, keerde iedereen weer huis waarts,

terugkijkend op een heerlijk operaweekend.

Het theater.

Puccini’s ‘Madama Butterfly’

Ook in Schwerin werd actie gevoerd voor de cultuur.


22

Recensies | Le nozze di Figaro

De controverse tussen de Nationale Reisopera enerzijds en Jan

Willen de Vriend en de directie van het Nederlands Symfonieorkest

anderzijds klinkt door in de recensies van de landelijke dagbladen

over de uitvoering van Le nozze di Figaro.

Peter van der Lint in Trouw: ‘Het applaus voor dirigent Jan Willem

de Vriend na afloop van de première van Le nozze di Figaro was

lauw en gelaten. Geen bravootje kon eraf. (­) Kan het zijn dat men in

Enschede tabak heeft van De Vriend?’

‘De intriges van Mozarts Conte di Almaviva halen het niet bij de

Twentse werkelijkheid’ aldus Biëlla Luttmer in De Volkskrant: ‘Buiten

de bühne is een oorlog ontbrand, maar op het podium stonden de

dirigent en de operacast voor het oog eensgezind naast elkaar’.

Ook Eddie Vetter in De Telegraaf gaat uitvoerig in op het

‘concurrerende beleidsplan, dat de Nationale Reisopera in zijn

voortbestaan bedreigt’.

In de NRC schrijft Floris Don: ‘Boe noch bravo viel dirigent Jan

Willem de Vriend ten deel, toen hij na afloop applaus kwam halen. (­)

Was het lauwe onthaal een impliciete afkeuring van de handtekening

die De Vriend met zijn orkest zette onder een omstreden

rijkssubsidieplan, dat direct met de Reisopera concurreert? Die ruzie

achter de schermen had gelukkig geen merkbare gevolgen voor de

presentatie van Le nozze. Het werd in de regie van Gijs de Lange een

typische Reisopera productie: geen geabstraheerd concepttheater,

maar een laagdrempelig instapmodel waarbinnen de – wél toegejuichte

– jonge zangers alle ruimte krijgen’.

De Volkskrant is minder lovend over de regie (‘onsamenhangend’),

evenals Trouw: ‘Het spel van verstoppen, afgesloten ontsnappingsroutes

en verkleedpartijen wordt door De Lange niet gespeeld en hij

haalt daarmee de vaart en de angel uit het werk’.


Orkest

23

Beter te spreken is men over de prestaties van zangers en orkest.

Daarover schrijft De Telegraaf: ‘In muzikaal opzicht is de voorstelling

interessanter. Jan Willem de Vriend houdt van een droge

toon zodat Mozart niet echt kan sprankelen, maar de dirigent zorgt

met het vlot spelende Nederlands Symfonieorkest wel voor een

scherp gemarkeerde levendigheid, in harmonie met de goed gecaste

zangers’.

Trouw: ‘Het Nederlands Symfonieorkest stak in grote vorm en dook

met De Vriend onder de oppervlakte van de noten. Flink commentaar

leveren op wat de personages zingen en doen, dat is wat Mozart wil,

en dat is wat orkest en dirigent volop en met succes deden. Daarvoor

zouden ze in normale omstandigheden toegejuicht moeten worden.

Maar ja, die dolk!’.

De Volkskrant schrijft: ‘Jan Willem de Vriend hield zangers en

orkest mooi bij elkaar, maar had verzuimd de continuospelers in te

wijden in de kunst van het recitatief begeleiden. Die vele verhalende

passages smeken om een fantasievolle, vitale aanpak. In plaats daarvan

legden ze de voorstelling stil’.

Zangers

Ellen Kruithof in De Twentsche Courant Tubantia : ‘Er werd prachtig

gezongen, met name de meerstemmige aria’s waren pareltjes. De

tempi lagen hoog, waardoor er veel vaart in het verhaal zat. Arwel

Huw Morgan presteerde als Bartolo een articulatiestunt door het

moordende tempo van dirigent en orkest bij te benen. Het koor van

de Reisopera had een kleine rol, maar vervulde deze mooi’.

De Volkskrant is vooral te spreken over de mannenrollen: ‘Voor

de hoofdrol heeft de Reisopera een topsolist weten te strikken:

de Amerikaan John Chest. (­) Chests stoere baritonstem heeft de

internationale klasse die de Reisopera dankzij een mooie reputatie

wel vaker weet aan te trekken. Met John Molloy als Figaro en de

Nederlandse tenor Erik Slik als Basilio hield hij het niveau van de

mannenrollen op een hoog peil. Bij de vrouwen (­) moest de echte

sfeer komen van Johanni van Oostrum, die in haar aria “Porgi amor”

soms intonatieproblemen had, maar na de pauze revanche nam met

een aangrijpend gezongen “Dove sono”.’

De NRC spreekt over een ‘aanstekelijke vertolking’ van mezzosopraan

Karin Strobos als Cherubino. En: ‘Bovenal schittert John

Molloy als lenige en veelkleurige Figaro, geflankeerd door een soms

moeilijk intonerende maar wel fris kittige Claire Ormshaw als zijn

bruid Susanna’.

TCTubantia vat dit alles samen in de kop: ‘Le Nozze excelleert in spel

en zang’.

F.K.


24

Recensies | Lucia di Lammermoor

‘Met een mooie “Lucia” voor het laatst op reis’, staat boven de

recensie van Peter van der Lint in Trouw. ‘Met een nieuwe productie

van Donizetti’s “Lucia di Lammermoor” sluit de Nationale Reisopera

definitief een heus tijdperk af. In de oude vorm met een productie

op reis, dat is na deze “Lucia” voorbij. (­) De laatste “reisopera” is

er gelukkig eentje die gezien en gehoord mag worden. Dat maakt

het afscheid alleen maar schrijnender. Als het in Enschede goed

ging – en dat was vaak zo – dan had je er moderne operaproducties

op niveau. Deze “Lucia” heeft die kwaliteit, ook al mist de regie

misschien iets dwingends of urgents, het ziet er prachtig uit’.

Biëlla Luttmer in De Volkskrant prijst de regie van Wim Trompert:

‘met een enscenering, die staat. Mooi dat Trompert zijn regie niet

volstouwt met vondsten die afleiden van de grote, emotionele

lijn. Hij zet in op een bruidsjurk die Lucia in een droom van haar

lichaam rukt, lang voordat ze gedwongen wordt tot het huwelijk uit

berekening, en laat zo haar onverklaarbare angsten zien’.

Kasper Jansen (NRC) vindt de regie van Wim Trompert geheel passen

in deze retrotijd. ‘Het lijkt wel een tijdloze voorstelling zoals de

Scala in Milaan die decennia produceerde’.

In De Telegraaf schrijft Eddie Vetter: ‘Ondanks de dreiging van

bezuinigingen of zelfs opheffing gaat de Nationale Reisopera

dapper door. Het gezelschap scoort hoog als het gaat om de verhouding

tussen prijs en kwaliteit. Er wordt met een krap budget

een behoorlijk niveau geleverd. Dat blijkt weer eens bij de nieuwe

productie van Donizetti’s Lucia di Lammermoor’.

Zowel de NRC als Trouw betreuren het schrappen van het duet

tussen Enrico en Edgardo.

De krankzinnig geworden Lucia (Petya Ivanova) is op zoek naar haar

minnaar Edgardo.


Decor

25

Edgardo Ravenswood (Peter Auty) vervloekt

Lucia (Petya Ivanova) en neemt zijn ring van

haar af. Links kijkt Enrico Ashton (Roland

Wood) toe. Slottafereel van het tweede bedrijf.

‘Een ruimtelijk decor van John Otto’, vindt De Telegraaf. ‘Schuin

oplopende plankieren en loopbruggen maken spel op diverse

niveaus mogelijk. Vlammen, rook en projecties van een woest

kolkende zee zorgen voor enige romantische sfeer. De historisch

aandoende kostuums van Mirjam Pater passen eveneens goed bij de

conventionele regie’.

De Volkskrant vindt het toneelbeeld van John Otto vernuftig. ‘Door

een iets andere belichting ontstaat er een beekje en waan je je in een

zacht, zomers landschap’.

‘In de schitterende kostuums’, schrijft Trouw ‘komen de

verschillende kleuren van de clans mooi terug’.

Orkest

‘In de bak zorgt Het Gelders Orkest onder leiding van een opvallend

stijlvolle Antonino Fogliani – een dirigent met oog en oor voor zijn

zangers – voor vuurwerk’, aldus Trouw.

De Telegraaf: ‘In de al te diep verzonken orkestbak brengt de dirigent

Antonino Fogliani met vlotte tempi het Gelders Orkest tot typisch

Italiaanse articulaties, maar hij houdt de klank wel erg droog, eerder

geëtst dan geschilderd ‘.

Ook De Volkskrant prijst de ‘authentiek Italiaanse sfeer’ van Fogliani:

‘Deze dirigent debuteert bij de Reisopera, maar neemt een schat aan

internationale ervaringen mee. Desondanks klonk het eerste bedrijf

bij het Gelders Orkest en ook bij de solisten wat onzeker. Pas na de

pauze groeide het zelfvertrouwen en begonnen de strijkers en blazers

steeds vrijer te ademen bij Fogliani’s zorgvuldig gekozen tempi’.

Zangers

De Telegraaf: ‘De belangrijkste drie zangers waren eerder in dit

seizoen al te bewonderen in Verdi’s La Traviata. De Bulgaarse Petya

Ivanova (Lucia) heeft weinig kleur in het middenregister, maar waar

de meeste sopranen ’m gaan knijpen, is zij in haar element met

rake topnoten en spectaculaire coloraturen in de waanzinsscène. De

hartstochtelijk zingende tenor Peter Auty (Edgardo) pakt flink uit in

het laatste tafereel. (­) Met Roland Wood (Enrico) en enkele goede

zangers in de kleinere rollen stemt de cast tot tevredenheid in een

voorstelling die aantrekkelijk lijkt voor een groot publiek’.

Ellen Kruithof in TCTubantia: ‘De rollen van Lucia, Enrico en

Edgardo werden fantastisch vertolkt. (­) Het Koor van de Reisopera

leverde huzarenstukjes rond de komst van Arturo’.

De Volkskrant: ‘Enrico krijgt in powerbariton Roland Wood de stem

die hem toekomt en ook Gregory Warren (­) is met smaak gecast. De

Finse bas Mika Kares is groots als priester maar de glansrollen zijn

voor Peter Auty en de Bulgaarse Petya Ivanova. Vooral Ivanova, die

in de eerste scènes een matte indruk maakte, laat aan het slot alle

reserves varen. Vanuit een meisjesachtig eenvoudige toon zingt ze

langzaam maar onontkoombaar op haar dramatische ondergang af.

Alleen al voor die aria én voor de fluitist van het Gelders Orkest loont

het de moeite naar Arnhem, of Den Bosch of Groningen te reizen’.

Trouw vindt dat Ivanova in haar rol moest groeien: ‘Frasering

(adem) en topnoten (schel) blijken in het begin lastige hordes,

maar daar waar het moet – de fameuze waanzinsscène – staat haar

interpretatie als een huis. Ze acteert die ook nog eens geloofwaardig.

Peter Auty is een geweldige Edgardo, die zijn slotscène met desperate

overtuiging speelt en zingt. Roland Wood (Enrico) voldoet

uitstekend, en Mika Kares is zelfs opvallend fraai als Raimondo.

Het Koor van de Nationale Reisopera staat straks in zijn geheel op

straat. Met opgeheven hoofd legt het nu (­) hart en ziel in Donizetti’s

verrukkelijke muziek. Gaat het zien en horen nu het nog kan!’

F.K.


26

Wachten op de hoge C

Arnoud Brok is een begrip voor trouwe lezers van Opera Informa.

In 1984 verscheen zijn eerste bijdrage aan ons blad, dat toen nog

‘Inforum’ heette en in 2010 leverde hij zijn laatste artikel in. Bijna

300 verhalen schreef hij voor Opera Informa.

Een selectie uit deze stukken is nu gebundeld in het boek ‘Wachten

op de hoge C’, dat verscheen bij uitgeverij Free Musketeers in

Zoetermeer. Voor veel lezers een feest der herkenning.

Naast gedegen artikelen bijvoorbeeld over ‘Het begin van de opera

in Nederland’, over befaamde regisseurs of bekende zangers bevat

het boek ook informatieve verhalen over het tot stand komen van

een operavoorstelling en over achtergronden van uitvoeringen,

componisten of cast.

Zo is er een verhaal over operaregisseur Franco Zeffirelli, beginnend

met een anekdote, overgaand in een biografie, voorzien van een

eigen indruk en met bronvermelding.

Een greep uit de andere onderwerpen: Mahler in Wenen, Haydn en

zijn opera’s, Giacchino Rossini, Mozart en da Ponte, Schubert als

operacomponist, Jo Vincent en Herbert von Karajan in de Weense

staatsopera.

Het boek bevat niet alleen veel informatie, maar ook tal van terzijdes

en anekdotes over onenigheden, plagerijen en practical jokes. En

dan is er nog de rubriek Varia met verhalen over o.a. operettes , die

Zauberflöte, Eckermann, Faust, Tsaar Peter de Grote en het nichtje

van Mozart.

Arnoud Brok’s laatste bijdrage aan Opera Informa bevat een hartekreet

van een bevlogen operaliefhebber: ‘Al vele jaren had ik me

gruwelijk geërgerd aan de vele modieuze veranderingen, die zich bij

het toneel hadden voorgedaan. (­) De opera was in die periode nog

redelijk ongeschonden uit de strijd gekomen, maar met de opening

van het Muziektheater veranderde dit. Intendant Jan van Vlijmen van

de Nederlandse Opera haalde een aantal buitenissige regisseurs naar

Nederland met als resultaat, dat de ellende zich nu van het toneel

naar de opera ging verplaatsen (­). In het regisseurstheater werden

begrippen als historisch inzicht, beschaving en goede smaak met

voeten getreden. Niet de visie van componist en tekstschrijver bleek

belangrijk, maar die van de regisseur’.

Arnoud Brok geeft in deze filippica een aantal voorbeelden van

‘modieuze fratsen’.

‘Wachten op de hoge C’ kan via de boekhandel, maar ook rechtstreeks

bij de uitgever worden besteld. www.freemusketeers.nl F.K.


27

Internationaal

Vocalisten Concours

Internationale Tiendaagse van de Stem

21 t/m 30 september 2012

Theater aan de Parade, ’s-Hertogenbosch

’s-Hertogenbosch, 9 mei 2012 - De 49ste editie van het

Internationaal Vocalisten Concours (IVC) - van 21 tot en met 30

september a.s. in het Theater aan de Parade in ’s-Hertogenboschwordt

een feestelijke ‘Internationale Tiendaagse van de Stem’.

Competitie, spanning, ontmoetingen en uitwisselingen zijn

de ingrediënten voor dit wereldwijd bekende evenement.

Aanstormend talent uit ruim 50 landen presenteert zich tijdens

het IVC met opera, lied en oratorium aan zowel publiek als een

internationale jury. Juryvoorzitter is Ioan Holender, voormalig

intendant van de Weense Staatsopera en een van de meest

vooraanstaande operamanagers ter wereld. Er is € 45.000

aan prijzengeld te verdelen. Tevens zijn er engagementen te

winnen bij o.a. De Nederlandse Opera, Opera Zuid en Rotterdam

Sinfonia. Naast de competitie worden tijdens het concours diverse

masterclasses en workshops gegeven door de juryleden.

Internationale Jury

De kandidaten presenteren zich voor een internationale jury waarin

wereldberoemde zangers als Nelly Miricioiu, Peter Schreier en

Sergei Leiferkus zitting hebben. Tevens bestaat de jury uit Peter

de Caluwe (intendant De Munt Brussel), Arnold Alons (casting

director Opera Toulouse en Santiago de Chile) en Hein Mulders

(hoofd artistieke zaken De Nederlandse Opera, vanaf zomer 2013

intendant Aalto Musiktheater & Philharmonie Essen).

Juryvoorzitter is operamanager Ioan Holender.

Alle activiteiten zijn voor publiek toegankelijk.

De kaartverkoop is op 15 mei gestart via Bosch Ticket

Telefoon: 0900 - 33 72 72 33 of www.theateraandeparade.nl

Meer informatie over het IVC: www.ivc.nu

Operanieuws Wim Stam

Kelly God

Het komende seizoen vertolkt Kelly God de titelrol van

Katerina Ismailowa in ‘Lady Macbeth van Mzensk’ van Dimitri

Schostakowitsch, in de Staatsopera van Hannover. De voorstelling

wordt in het Russisch gezongen, met Duitse boventiteling.

Première is op 21 oktober.

Zij treedt daarmee in de voetsporen van onze Nederlandse Diva

van dit moment Eva Maria Westbroek, die deze rol op grootse

wijze vertolkte bij De Nederlandse Opera.

Placido Domingo

Ook in het komende seizoen zal Placido Domingo weer een

baritonrol op zijn repertoire nemen.

In de Los Angeles Opera, waar hij intendant is, zingt hij de rol

van Francesco Foscari in ‘I due Foscari’, één van Verdi’s zelden

gespeelde opera’s.

Première is op 15 september van dit jaar.

Ed Spanjaard

Ed Spanjaard, chef-dirigent van het Limburgs Symfonieorkest

en dirigent van de succesvolle ‘Ring des Nibelungen’ bij de

Nationale Reisopera, zal na het voltooien van deze cyclus met

‘Götterdämmerung’ opnieuw een opera dirigeren. Vanaf 9 januari

2013 dirigeert hij bij Opera Trionfo ‘Owen Wingrave’ van Benjamin

Britten in diverse theaters. Vermeldenswaard is, dat Ed Spanjaard

destijds als assistent dirigent betrokken was bij de allereerste

uitvoering van deze opera in het Royal Opera House Covent

Garden in Londen.

Zie : www.operatrionfo.nl


28

Kijk op www.wagnergenootschap.nl

of bel 075 6157793 voor een gratis informatiepakket


29

Steun de Reisopera… maak nieuwe vrienden

Vrienden lidmaatschap | Vriendenpas

• U krijgt vier maal per jaar ons magazine Opera Informa

toegezonden.

• Jaarlijks gratis de seizoensbrochure van de Nationale Reisopera.

• De mogelijkheid om jaarlijks deel te nemen aan de operareis naar

het nabije buitenland.

• Gratis toegang tot de inleidingen.

Vrienden Plus lidmaatschap | Vrienden plus pas

Naast de voordelen van de VriendenPas ontvangt u een gratis

programmaboek bij elke door u bezochte uitvoering van de

Nationale Reisopera.

Jonger dan 19 jaar | Jongerenpas

##

n Vriendenpas | € 20,- per jaar

n Vrienden plus pas | € 30,- per jaar

n Jongerenpas | € 10,- per jaar

dhr. | mevr.

straat

postcode

woonplaats

telefoon

e-mail

Ik machtig de Vereniging Vrienden Nationale Reisopera om

de contributie jaarlijks van mijn rekening af te schrijven.

(Uitsluitend per automatische incasso)

banknummer

handtekening

Stuur dit aanmeldingsformulier in een voldoende

gefrankeerde envelop naar:

Vereniging Vrienden Nationale Reisopera

Breemarsweg 479

7555 KA Hengelo

Of vul het opgaveformulier in via de website

www.vriendenreisopera.nl


30

Op het gezelligste plein van Nederland, de Oude Markt in Enschede,

vind je Sam Sam Café met Eetgelegenheid.

Lekker wegkruipen aan de leestafel met een grote kop cappuccino en

muffins uit onze eigen bakkerij met keuze uit diverse magazines en dag­

bladen. ’s Avonds genieten van een (vegetarische) dagschotel of heerlijk

à la carte dineren.

De lunchkaart biedt een keur aan creatieve broodjes en originele gerechten.

TIP voor na een concert of voorstelling: tot middernacht serveren we onze

‘Night Bite’: sweet, fresh, special of traditional...geniet van deze parade

van lekkernijen en sensatie van smaak!

In de zomer is het ruime terras een echte hotspot. Aan de gezellige

buitenbar kun je vast een drankje drinken terwijl je een keuze maakt

uit de gevarieerde kaart...

Het hechte team straalt enthousiasme en toewijding uit...

Van harte welkom bij Sam Sam!

Sam Sam Café

met Eetgelegenheid

Oude Markt 15-17

7511 GA Enschede

053-4303929

www.samsam-enschede.nl


31

Colofon

Vereniging Vrienden Nationale Reisopera

Bestuur

Dennis Bouwman | Voorzitter

Henk Hoving | Penningmeester

Maria Kranendonk | Secretariaat /Leden administratie

Nel van Duuren | Operareizen/Contactpersonen

Fenny Koffijberg

Lidmaatschap

VriendenPas | g 20,–

VriendenPlusPas | g 30,–

Jongerenpas | g 10,-

(VriendenPlusPas inclusief programmaboeken)

Te voldoen aan het begin van het verenigingsjaar dat loopt

van 1 januari t/m 31 december.

Het lidmaatschap wordt automatisch verlengd, tenzij uiterlijk

vier weken voor het verstrijken van het verenigingsjaar schriftelijk

is opgezegd bij het secretariaat.

Bankrekening 44 51 41 387

t.n.v. Vrienden Nationale Reisopera | Enschede

Ereleden | Piet Goedemoed, Louwrens Langevoort,

Ans Wijtmans, Tony de Haan

Secretariaat en Ledenadministratie

Breemarsweg 479 | 7555 KA Hengelo

074 29 14 099

info@vriendenreisopera.nl

leden@vriendenreisopera.nl

Het bestuur verzoekt leden die een nieuw of ander emailadres

hebben gekregen, dit door te geven aan ons secretariaat:

info@vriendenreisopera.nl.

Nationale Reisopera

Postbus 1321 | 7500 BH Enschede | 053 4878500

info@reisopera.nl | www.reisopera.nl

Opera Informa

Uitgever | Vereniging Vrienden Nationale Reisopera

Redactie | Hinke Wissink, Fenny Koffijberg

Vaste medewerkers | Wim Stam, Puck Kooij

Opmaak | Gerrit Ebbink bNO | post@gerritebbink.nl

Webmaster | Wij maken Het, Eefde | post@wijmakenhet.nl

Druk | SWB Grafisch Bedrijf, Hengelo

Aan dit nummer werkten verder mee

Lidwiene Vermeij, Benjamin Rous

Foto’s

Le nozze di Figaro © Hermann & Clärchen Baus

Figaro in four quartets © Bastiaan van Musscher

Lucia di Lammermoor © Marco Borggreve

Puck Kooij © Lukie Oosterhuis

Redactieadres

Redactie Opera Informa

redactie@vriendenreisopera.nl

www.vriendenreisopera.nl

www.facebook.com/vriendenreis

De standpunten in de artikelen zijn niet altijd die van redactie

en/of bestuur. De verantwoordelijkheid ligt bij de auteur. De

redactie behoudt zich het recht voor toegezonden artikelen in

te korten of niet te plaatsen.

Overname van (gedeelten van) artikelen is alleen toe gestaan

na schriftelijke toestemming van de uitgever.

Opera Informa verschijnt vier keer per jaar.

©2011 Vereniging Vrienden Nationale Reisopera

Zie voor advertentietarieven: www.vriendenreisopera.nl

More magazines by this user
Similar magazines