Natuurproducten hebben gunstig effect bij prostaatproblemen ...

6 

Jaargang 39 

Juli 2012 

Uitgave van MMV 

Natuurproducten hebben gunstig effect bij prostaatproblemen • Thermale ablatie 

steeds vaker toegepast • Bondscoach atletiek Honoré Hoedt: 'Gezondheid grotendeels 

in eigen hand' • Fruit en groente hebben effect op longkanker

StrongStart® 

StrongStart® 

for men & women 

for men & women 

StrongStart 

THE PROFESSIONAL RANGE 

® 

THE PROFESSIONAL RANGE 

for men 

Nutrition Support Programme 

for couples trying to conceive 

Elke verpakking bevat 

Eén van de meest omvattende nutriëntenformule die er 

beschibaar is speciaal voor de mannelijke vruchtbaarheid. 

Nutrition including those Support undergoing Programme IVF 

x 30 

for couples trying to 29 nutriënten conceive 

incl. Zink, 

Vitamine B12, Selenium 

en Chroom. Daarnaast 

including those undergoing Luteïne, Kurkuma en IVF 

Het multi-nutriënt programma voor koppels die 

zwanger willen worden inclusief voor diegene 

die een IVF behandeling ondergaan. 

Groene Thee. 

x 30 

Hoog gedoseerde 

Omega 3 vetzuren van 

1100mg pure visolie 

met hoge levels EPA 

en DHA 

StrongStart ® 

for women 

Zorgvuldig uitgebalanceerde samenstelling ontwikkeld voor de vrouw die 

zwanger wil worden, zwanger is of die bortsvoeding geeft. 

Elke verpakking bevat 

x 30 

22 nutriënten 

incl. Foliumzuur, 

Magnesium, IJzer, Zink 

en Vitamine B12 alles in 

relevante maar veilige 

hoeveelheden. 

x 30 

Hoog gedoseerde 

Omega 3 vetzuren van 

1100mg pure visolie 

met hoge levels EPA 

en DHA 

Voor informatie zie www.hb08.nl tel 088-0075700 mail info@hb08.nl

Uit de schappen 

Wie zich neerslachtig voelde, moest 

sint janskruid gebruiken. Dat was een 

oude volkswijsheid. De ervaringen die 

velen met dit kruid hadden, leidden ertoe 

dat producenten van natuurlijke geneesmiddelen 

het in de handel brachten. 

Op de verpakking en in de bijsluiter 

stond uiteraard waarvoor het middel was 

bedoeld. Dat is immers wel het minste 

waar de consument recht op heeft. 

Het gebruik van de preparaten met 

sint janskruid leverde zoveel positieve 

reacties op dat er alle reden was om de 

werkzaamheid wetenschappelijk te 

onderzoeken. Zo geschiedde. De uitkomst: 

sint janskruid is minstens even effectief 

als de populaire synthetische antidepressiva 

maar dan wel met veel minder 

bijwerkingen. Sindsdien kunnen huisartsen 

bij milde en matige depressies 

het preparaat Hypericum voorschrijven. 

Dat middel is gebaseerd op sint janskruid. 

De kans dat er nog eens zo’n mooie 

stap wordt gemaakt, is helaas erg klein 

geworden. Minister Schippers van 

Volksgezondheid heeft in haar wijsheid 

besloten dat vanaf 1 juli op de verpakking 

en in de bijsluiter van homeopathische 

middelen niet meer vermeld mag worden 

waartegen ze helpen (zie pag. 27). En dat 

terwijl bij gewone levensmiddelen tegenwoordig 

juist uitvoerig de inhoud moet 

worden vermeld. 

Het zal duidelijk zijn dat het voor de consument 

bijna ondoenlijk wordt om uit te 

zoeken welk middel hij of zij moet hebben. 

De homeopathische middelen dreigen 

dus uit de schappen te verdwijnen. De 

overheid wil ons kennelijk allemaal naar 

één soort middelen toe drijven: de reguliere. 

Dat die vaak toxisch zijn, allerlei 

bijwerkingen hebben en soms ook nog 

peperduur zijn – het maakt Den Haag 

niets uit. Als u maar van de homeopathische 

middelen afblijft. Dat heet minister 

van Volksgezondheid. De enige die van 

haar besluit gezonder wordt, is de 

farmaceutische industrie! 

Cor van Groningen 

eindredacteur Uitzicht 

Prostaatproblemen? Niet-toxische 

middelen reële optie 

Jaarlijks sterven in de wereld meer dan 250.000 

mannen aan prostaatkanker. Ook vergroting van 

de prostaat is een veelvoorkomend probleem. 

In beide gevallen bieden niet-toxische middelen 

reële mogelijkheden bij de behandeling. Ook is uit 

diverse wetenschappelijke studies is gebleken dat 

een drastische verandering van dieet en leefstijl een 

duidelijke invloed heeft op de groei van prostaatkanker. 

Thermale ablatie steeds vaker toegepast bij 

uiteenlopende tumoren 

In de serie over behandelingen tegen kanker die op energie 

zijn gebaseerd dit keer aandacht voor thermale ablatie. 

Het is een kankertherapie die steeds vaker wordt toegepast 

bij uiteenlopende tumoren. Bijwerkingen zijn er nauwelijks 

en het effect is bewezen. Toch is behandeling met deze 

therapie niet vanzelfsprekend. 

'Gezondheid grotendeels in eigen hand' 

Bondscoach atletiek Honoré Hoedt is volop bezig 

met de voorbereidingen voor de Olympische Spelen 

in augustus in Londen. Topprestaties zijn volgens 

hem het gevolg van bewust bezig zijn met 

een gezonde mix van voeding, bewegen, plezier in 

wat je doet en geestelijke balans. Ook als je geen 

topsporter bent, kun je een hoop van hem opsteken. 

Een gesprek over de noodzaak van gezond leven. 

Op bezoek bij biologische moestuin 

Eyckenstein in Maartensdijk 

De biologische boeren hielden voor de 15e keer open dag. 

Uitzicht bezocht de biologische moestuin Eyckenstein in 

het Utrechtse Maartensdijk. Boer Luuk Schouten zal er niet 

rijk van worden maar hij beleeft er wel ontzettend veel lol 

aan. Op bezoek bij “een rationele ecoboer met passie.” 

Fruit en groente hebben effect op 

longkanker 

Het is waarschijnlijk niet alleen belangrijk om 

voldoende groente en fruit te eten, maar ook 

gevarieerd te eten, stelt Frederike Büchner in 

haar proefschrift. Het eten van veel verschillende 

groentesoorten en van veel fruit kan volgens haar 

onderzoek het risico op longkanker verlagen. 

4 

8 

10 

14 

22 

3

Na borstkanker komt prostaatkanker wereldwijd het meeste voor. Jaarlijks 

sterven meer dan 250.000 mannen aan deze ziekte. Ook vergroting van de 

prostaat is een veelvuldig gestelde diagnose. In beide gevallen heeft de 

natuur veel te bieden. Daarvoor is dan vaak wel een drastische verandering 

van dieet en leefstijl nodig. Tekst: Dr. Hans Stoop 

Prostaatkanker komt meestal aan 

het licht nadat een verhoogde 

PSA-waarde is vastgesteld. PSA 

is een eiwit dat elke prostaatcel maakt 

en in geringe mate in de bloedbaan ’lekt’. 

Als de verhoging van PSA niet te verklaren 

valt, volgt meestal microscopisch onderzoek. 

Zo kan worden bepaald of de 

oorzaak prostaatkanker is. Andere mogelijkheden 

bij een verhoogde PSA zijn een 

ontsteking, een trauma van de prostaat 

(beschadiging van het weefsel) of een 

vergroting. Soms is helemaal geen oorzaak 

te vinden. PSA is dus niet zo’n hele 

specifieke marker voor prostaatkanker. 

In een klein aantal gevallen wordt 

prostaatkanker pas opgemerkt doordat 

er uitzaaiingen zijn opgetreden of na 

bijvoorbeeld plasklachten. In het laatste 

geval kan er ook sprake zijn van een 

goedaardige prostaatvergroting (fig. 6) 

of van een urineweginfectie. Vele van de 

prostaatkankers die naar aanleiding van 

de PSA-screening ontdekt zijn, blijken 

geen klachten te geven. Om deze reden 

is er nogal wat weerstand onder artsen 

tegen de PSA-test als er verder geen 

bijbehorende klachten zijn. 

Geen klachten 

Prostaatkanker wordt zelden gediagnostiseerd 

voor het veertigste levensjaar. 

Daarna stijgen de kansen snel. Dat wil 

niet zeggen dat iedereen er in dezelfde 

mate last van heeft. Meer dan 80 procent 

van de mannen in de leeftijdsgroep van 

4 

Niet-toxische middelen zijn reële optie 

Prostaatproblemen: 

veel natuurproducten 

hebben gunstig effect 

70-80 jaar lijdt aan prostaatkanker zonder 

klachten te hebben! Dat komt uit 

onderzoek na het overlijden openbaar. 

Dit zijn veelal vormen van prostaatkanker 

die geen symptomen/uitzaaiingen 

hebben gegeven waaruit geconcludeerd 

kan worden dat ze zich minder of niet 

agressief gedragen. Met andere woorden: 

de meeste mannen die tot deze 

leeftijdsgroep behoren, overlijden aan 

een andere oorzaak voordat de prostaatkanker 

zich duidelijk manifesteert. Om 

die reden is er in een (groot) aantal gevallen 

geen reden om tot behandeling 

zoals operatie of bestraling over te gaan. 

De risicofactoren voor het krijgen van 

prostaatkanker zijn leeftijd, etniciteit 

(zie fig. 4), hormonale factoren, genetische 

factoren, milieu en dieet. Prostaatkanker 

komt meer voor bij het Afro-Amerikaanse 

ras (‘Black’ aangeduid in fig. 4). Dat zou 

verband kunnen houden met het dieet 

en/of erfelijke factoren. Recent zijn er 

aanwijzingen gevonden dat besmetting 

met seksueel overdraagbare aandoeningen 

ook een duidelijke relatie heeft met 

het ontstaan van prostaatkanker. 

Dat de ziekte over de hele wereld niet 

in dezelfde mate voorkomt, suggereert 

sterk dat het dieet een belangrijke rol 

speelt. Bekend is bijvoorbeeld de duidelijke 

relatie met het eten van dierlijke 

producten, met name rood vlees. Ook is 

er bewijs dat prostaatkanker een geneti- 

sche component heeft. Het risico op het 

krijgen van prostaatkanker is eens zo 

groot bij mannen van wie de vader of de 

broer prostaatkanker heeft of had. Hoe 

meer familieleden met prostaatkanker, 

hoe groter de kans. Zo’n 42 procent van 

het risico op het krijgen van prostaatkanker 

zou verklaard kunnen worden door 

erfelijkheid. Uiteraard valt hier een culturele 

achtergrond ook niet uit te sluiten. 

De prognose lijkt eveneens met erfelijkheid 

te maken te hebben. De overleving 

van zonen met prostaatkanker correspondeert 

met die van hun vaders. 

Dierlijke vetten risicofactor 

Vele publicaties zijn beschikbaar waarin 

de relatie beschreven is tussen voeding 

en het risico voor prostaatkanker, al 

zitten die niet allemaal op één lijn. Over 

een aantal zaken zijn de meeste onderzoekers 

het evenwel eens, bijvoorbeeld 

over dierlijke vetten als risicofactor. 

Hetzelfde geldt voor een dieet dat 

weinig groenten bevat. Ook blootstelling 

aan bepaalde stoffen kan een verhoogd 

risico opleveren. Berucht is ‘agent 

Orange’, een ontbladeringsmiddel dat 

gebruikt is in de Vietnamoorlog. 

Het risico op agressieve vormen van 

prostaatkanker kan daarentegen worden 

verlaagd door met name kruisbloemige 

groenten (broccoli en bloemkool) te 

eten, evenals tomaten. Die bevatten veel 

lycopeen dat de eigenschappen heeft 

van een antioxidant. Voedsel dat oestro- 

Figuur 6

gene eigenschappen bezit, heeft ook een 

gunstige invloed. Prostaatkanker maar 

ook de voorlopercellen zijn namelijk 

gevoelig voor testosteron. Stoffen met 

oestrogene eigenschappen verlagen het 

effect van testosteron. 

Ontstekingsremmers hebben eveneens 

een preventief effect, zowel op kanker 

in het algemeen als op prostaatkanker. 

De verklaring is dat langdurige ontstekingen 

kunnen leiden tot kanker. Hieruit 

vloeit voort dat voeding met ontstekingsremmende 

eigenschappen (de 

Moermanvoedingswijze) helpt bij het 

voorkomen van prostaatkanker. Verder 

moet zonlicht als gunstige factor worden 

genoemd. De aanmaak van vitamine D 

zal hier vast mee te maken hebben. 

Reguliere behandelingen 

Als er geen uitzaaiingen zijn en de patiënt 

in goede conditie verkeert, bestaat de 

reguliere behandeling van prostaatkanker 

uit afwachten onder strenge controle, 

de prostaat chirurgisch verwijderen of 

bestraling (in- en uitwendig), eventueel 

in combinatie met hormonale therapie. 

Is de tumor te groot of verkeert de patiënt 

in een minder goede conditie, dan is 

alleen uitwendige bestraling mogelijk, 

eventueel met een hormonale behandeling. 

Die bestaat uit het sterk verminderen 

van de aanmaak van het mannelijke 

geslachtshormoon, testosteron. Als genezing 

niet meer mogelijk is, kan chemotherapie 

worden gegeven met het doel de 

groei van de tumor enigszins te remmen. 

Dat heet een palliatieve behandeling. 

Het operatief verwijderen van de prostaat 

heeft vaak erectiestoornissen tot 

Figuur 1 

gevolg doordat tijdens de operatie zenuwen 

beschadigd worden. Blijvende 

incontinentie is een ander risico. Ook 

in- en uitwendige bestraling kunnen 

erectiestoornissen tot gevolg hebben. 

Problemen met ontlasting en plasklachten 

behoren eveneens tot de risico’s, 

net als vermoeidheid. Moeheid geeft 

vaak aan hoe het met de patiënt gaat. 

Vergrote prostaat 

Een vergrote prostaat, ook wel benigne 

prostaat hyperplasie/hypertrofie genoemd, 

heeft niets met kanker te maken. 

Het is een vergroting van de prostaat die 

Paddenstoel reishi 

veelbelovend 

niet altijd klachten hoeft te geven. Veel 

mannen boven de 50 jaar hebben een 

vergrote prostaat. Wanneer die steeds 

groter wordt, kan op den duur de urinebuis 

afgekneld worden. Dit zal het urineren 

beïnvloeden. Symptomen (verschijnselen) 

van een vergrote prostaat 

die veel voorkomen zijn: 

• regelmatig plassen, zowel overdag als 

's nachts; 

• plotselinge drang om te urineren; 

• vertraagd beginnen met urineren; 

• pijn of brandend gevoel; 

• gevoel dat de blaas nooit helemaal leeg 

wordt; 

• (na)druppelen of lekken op het einde; 

• zwakke en onderbroken urinestroom. 

Figuur 4 

De reguliere behandeling van een goedaardige 

prostaatvergroting bestaat uit 

de volgende mogelijkheden: 

• Medicijnen die het spierweefsel van 

de prostaat, urinebuis en de blaashals 

ontspannen. Hierdoor hoeft men 

minder vaak naar het toilet. 

• Prostaatverkleinende medicijnen. 

Deze medicijnen kunnen de prostaat 

met wel 30 procent verkleinen. 

• Trans Urethrale Resectie van de Prostaat 

(TURP): hierbij wordt de plasbuis 

door de uroloog uitgehold. Dit wordt 

gedaan met een elektrisch verwarmd 

draadje. Daarna is normaal urineren 

weer mogelijk. 

• Laserbehandeling: via de plasbuis 

wordt een instrument ingebracht 

dat door middel van laserlicht het 

binnenste gedeelte van de prostaat 

‘verdampt’. Op deze manier ontstaat 

er meer ruimte. 

• Operatie via de buikwand: voor een 

operatieve ingreep via de buikwand 

wordt gekozen als de prostaat te groot 

is voor de TURP-behandeling. 

Niet-toxisch 

Met behulp van niet-toxische middelen 

bestaat er een goede mogelijkheid de 

prostaat te verkleinen voordat wordt 

gekozen voor de reguliere behandeling. 

Maar ook hier geldt: voorkomen is altijd 

beter dan genezen. Wacht dus niet tot 

het vijftigste levensjaar om te beginnen 

met gezonde voeding. 

Ook kan de niet-toxische behandeling 

worden toegepast naast een reguliere 

behandeling. Overleg dit met uw behandelende 

specialist/arts en uw behande- 

Figuur 1: Het voorkomen van prostaatkanker is nogal verschillend over de wereld. Omgevingsfactoren kunnen een grote invloed 

hebben maar er speelt ook mee dat in een aantal landen geen PSAscreening uitgevoerd wordt. 

5

laar voor niet-toxische therapie. 

Uit diverse wetenschappelijke studies is 

gebleken dat een drastische verandering 

van dieet en leefstijl een duidelijke 

invloed heeft op de groei van prostaatkanker. 

Moerman heeft dit vanaf het 

begin al duidelijk gezegd: de oorzaak 

van kanker is in een groot aantal gevallen 

de ontregeling (deraillement) van 

de stofwisseling. Wanneer de kanker 

nog niet in een vergevorderd stadium is, 

is er kans op genezing door deze verstoring 

op te heffen. In het onomkeerbare 

stadium bestaat de mogelijkheid het 

proces tot stilstand te brengen. Is ook 

dat niet mogelijk, dan zal zeker de kwaliteit 

van leven aanzienlijk verbeteren 

als de Moermantherapie gevolgd wordt. 

Saw palmetto 

Gunstig voor een gezonde prostaat 

zijn groenten, tomaat(producten), fytooestrogenen, 

vitamine E, vitamine D en 

vitamine C. Andere aanraders: 

• Kurkuma (geelwortel) 

een antioxidant dat ontstekingremmend 

en immuunversterkend werkt en zelfs 

in staat is de groei van kankercellen te 

remmen en te doden. 

• Saw palmetto 

(Serenoa repens, Sabal, Sabal serrulata, 

Shrub palmetto) met de Nederlandse 

naam zaagpalm, een plantaardig preparaat 

waarnaar veel onderzoek gedaan is. 

Extracten van deze plant hebben een 

duidelijke biologische werkzaamheid. 

Ze remmen de celdeling, terwijl de zogenaamde 

geprogrammeerde celdood 

(apoptose) van prostaatcellen gestimuleerd 

wordt. Bovendien heeft het een 

antiandrogene werking en remt het 

ontstekingen. Onderzoek geeft vrij overtuigend 

aan dat dit middel kansrijk is 

bij de behandeling van goedaardige 

prostaatklachten. Het is veiliger dan 

reguliere middelen. Saw palmetto lijkt 

dus het best geschikt te zijn bij milde 

tot matige prostaatvergroting. De kans 

op geneesmiddeleninteracties met dit 

middel is klein. Bijwerkingen zijn mild: 

misselijkheid, diarree. 

• Brandnetel(wortel) 

Het kan de symptomen van goedaardige 

prostaathypertrofie verminderen en 

is goed samen met Saw palmetto te 

gebruiken. 

6 

In 2008 hadden over de gehele wereld 900.000 mannen prostaatkanker en stierven 

er 258.000 mannen aan. In Nederland is het de meest voorkomende kanker bij 

mannen. In 2007 werd bij 9.588 mannen de diagnose prostaatkanker gesteld. 

• Groene thee (flavonoïden) 

In het beginstadium van prostaatkanker 

blijkt groene thee meer effect te hebben 

dan in latere stadia. Groene thee heeft 

invloed op de hormoongevoeligheid van 

prostaatkankercellen. 

• Resveratrol 

heeft een remmende werking op de 

ontwikkeling van kanker op meerdere 

niveaus in het proces: het kan kankercellen 

stoppen te groeien (delen) en ze 

tot zelfmoord brengen. Resveratrol is 

onder andere aanwezig in rode wijn, 

druiven, moerbeien en noten en kan 

goed samengaan met bestraling. Resveratrol 

versterkt zelfs het effect van 

bestralingstherapie. 

• Lycopeen 

Studies hebben aangetoond dat lycopeen 

de PSA-waarde in het serum 

verlaagt en de groei van prostaatkanker 

kan doen afnemen. Lycopeen gecombineerd 

met vitamine E heeft een remmende 

werking op de groei van prostaatkankercellen. 

• Granaatappel 

Deze vrucht heeft niet alleen preventieve 

eigenschappen maar door het drinken 

van granaatappelsap kan de PSA-waarde 

bij prostaatkanker veel langzamer stijgen. 

Ook worden de kankercellen geremd in 

de delingsactiviteit. Verder blijkt granaatappelsap 

invloed te hebben op het doodgaan 

(apoptose)van de kankercellen. Patiënten 

die geopereerd of bestraald zijn, 

kunnen voordeel hebben bij het drinken 

van het sap van de granaatappel. De kanker 

blijft langer weg doordat stoffen aanwezig 

in het sap bepaalde stofwisselingsprocessen 

van de kwaadaardige cellen 

onderdrukken. Het sap van de granaatappel 

zit vol anti oxidanten. 

• Reishi 

Wetenschappelijke studies beoordelen de 

paddenstoel reishi positief. Hij liet 

in studies een gunstige werking zien bij 

prostaat- en borstkanker. Prostaatkankercellen 

zijn onder andere afhankelijk 

van geslachtshormonen. Bepaalde stoffen 

uit reishi verstoren de celmechanismen 

die hiervoor verantwoordelijk zijn. De 

mogelijke bijwerkingen van reishi zijn 

niet ernstig: een schrale keel en neus, 

misselijkheid, overgeven en problemen 

met het maag/darm kanaal. 

Reishi kan invloed hebben op reguliere 

medicijnen die gebruikt worden. Raadpleeg 

daarom bij gebruik van reishi 

altijd uw apotheker en arts. Reishi 

belooft een potentieel (ondersteunend) 

middel te zijn bij het voorkomen van 

kanker en bij reguliere behandelingen 

zoals stralings- en chemotherapie. 

Reishi is tegenwoordig op verschillende 

plaatsen verkrijgbaar. Belangrijk hierbij 

is om altijd de betrouwbaarheid van 

de leverancier en de kwaliteit van het 

product in de gaten te houden. 

• PC-Spes (Prostasol) 

Een natuurlijk (plantaardig) voedingssupplement 

dat met name bestaat 

uit een achttal Chinese kruiden. Die 

werken als antioxidant en remmen 

ontstekingen. Ook helpen ze de zenuwen 

te beschermen. Er is een aantal 

wetenschappelijke studies uitgevoerd 

die een tumorverkleinend effect lieten 

zien bij hormoongevoelige prostaatkanker. 

Dit preparaat is zonder recept 

verkrijgbaar maar heeft bijwerkingen, 

zoals het gevoelig worden van de borsten. 

• Lijnzaadolie 

Helpt kanker voorkomen en gaat 

volgens recent onderzoek de celvermeerdering 

bij prostaatkanker tegen. 

De pijn, dus niet de kanker, is te behandelen 

met palmitoylethanolamide 

(Normast). Dit is een lichaamseigen stof 

die zowel ontstekingen vermindert als 

pijn verlicht. 

Met dank aan H. Schram, Moermanarts. 

Figuur 3: Dat er steeds vaker prostaatkanker 

wordt ontdekt, is vooral te danken 

aan de toename van onderzoek aan de 

hand van prostaatbiopsie (kleine weefselstukjes 

uit de prostaat voor microscopisch 

onderzoek).

Kruiden 

natuurlijke heelmeesters 

Selderij: soep als medicijn 

Hippocrates zei het al: ‘Laat uw 

voeding uw medicijn zijn...’. 

Dat gaat voor weinig dingen 

zo overduidelijk op als voor selderij. Met 

deze typische soepgroente werk je een 

grote kom pure gezondheid naar binnen. 

Selderij is een tuinkruid, vergelijkbaar 

met peterselie, maar dan met een veel 

meer uitgesproken smaak. Die laatste 

eigenschap maakt dit kruid zeer geliefd 

in de soep. Marry Foelkel gebruikt het 

zelf ook als ‘kruidenzout’ voor mensen 

die geen zout mogen gebruiken maar 

wel de pittige smaak in het eten willen 

hebben. “De zaden lenen zich daar perfect 

voor vanwege hun sterke smaak. 

De zaden zijn makkelijk te oogsten als 

je de plant een jaar extra laat staan. 

Eigenlijk is het een tweejarige plant, 

maar ik laat hem het derde jaar altijd 

doorschieten, zodat ik de zaden kan 

oogsten. Die zijn trouwens ook heel erg 

lekker voor een krachtige bouillon.” 

Selderij heeft het imago van een doodgewone 

soepgroente, maar van oudsher 

worden er bijzondere krachten aan 

toegekend: het wordt bestempeld als 

liefdeskruid. Marry: “Er is een oude 

uitspraak: ‘Als mannen zouden weten 

wat selderij bevat, zouden ze ernaar 

zoeken van Amsterdam tot Rome…’ 

Het is ook veelzeggend dat het een van 

de ingrediënten was van de liefdesdrank 

van Tristan en Isolde. Meestal zit 

in dergelijke oude wijsheden een kern 

van waarheid. In dit geval is die kern 

de ontspannende werking van selderij. 

Selderij heeft een vaatverwijdend effect, 

waardoor de bloedtoevoer naar alle 

organen wordt verbeterd. Dat is goed 

nieuws voor mannen met erectieproblemen. 

Als je geregeld deze groene blaadjes 

op het menu zet, heb je het bekende 

blauwe pilletje niet meer nodig, omdat 

de natuur dan gewoon heel ontspannen 

zelf zijn werk doet.” 

Mineralen 

Selderij zit vol met mineralen en sporenelementen. 

Dat hoge mineraalgehalte 

zorgde ervoor dat Hippocrates selderij 

al aanbeval voor ‘zenuwzwakte’. En nog 

steeds geldt het als een probaat middel 

tegen stress. Eigenlijk zou op elk kantoor 

standaard een schaaltje selderij- 

Informatie: Marry Foelkel 

Tekst: Petra Pronk 

stengels moeten staan, vindt Marry. 

Verder bevat selderij veel vitamine A, B, 

C, caroteen, calcium en ijzer en zit het 

boordevol vezels. Door die laatste eigenschap 

heeft het een sterke hongerstillende 

werking. Dat maakt selderij heel 

geschikt voor mensen die op dieet zijn. 

Het is bovendien vochtafdrijvend en 

heeft daardoor een gunstige werking 

op nier- en blaaszieken, jicht en reuma. 

In de VS is bleekselderij een zeer populaire 

snack en topsporters gebruiken 

het voor extra energie. 

Inhoud: Marry Foelkel 

Tekst: Petra Pronk 

Recept ovenschotel met kruidensaus 

Ingrediënten: 

• bleekselderij • diverse kruiden • knoflook • geroosterd of oud brood 

Blancheer de stengels en een beetje blad kort om het teveel aan vocht eruit 

te krijgen. Snij de stengels in kleine stukjes. Vul hiermee een geboterde 

ovenschaal. 

Maak een fijngesneden mix van kervel, tijm, rozemarijn en een blaadje salie, 

1 gesnipperd teentje knoflook, bieslook en eventueel andere verse wilde 

kruiden (duizendblad, zevenblad, paardenbloem). 

Blancheer dit in het overgebleven vocht van de selderij. Voeg zout en peper 

toe naar smaak en eventueel twee 2 theelepels miso. Mix het geheel met 

royaal verkruimeld brood. Dit heeft een bindende werking. Bedek met dit 

mengsel de ovenschaal. Doe er een paar klontjes boter op en plaats het in de 

oven tot het vocht verdampt is op150 graden C. Een feestelijk recept in een 

handomdraai! 

7

Ablatie wordt steeds vaker 

Thermale ablatie is een kankertherapie die haar nut dagelijks bewijst. Bijwerkingen zijn er nauwelijks en het effect is 

bewezen. Toch is het helemaal niet vanzelfsprekend dat een patiënt die voor de therapie in aanmerking komt, er ook 

mee wordt behandeld. Aflevering 2 in de serie over behandelingen tegen kanker die op energie zijn gebaseerd. 

De oproep in het vorige nummer aan lezers om hun ervaringen 

te melden met therapieën die op energie zijn gebaseerd, 

leverde een reactie op die we graag willen publiceren omdat 

anderen er wellicht hun voordeel mee kunnen doen. 

Een lezer, die graag zonder naam vermeld wil worden, laat 

weten dat ze sinds januari vorig jaar onder behandeling is 

voor maag/slokdarmkanker met minimaal acht uitzaaiingen 

in de lever en enkele in de longen (stadium IV). Na eerst drie 

chemocycli in Nederland te hebben doorlopen, bleek dat die 

geen effect hadden gehad. 

Dat was voor haar het moment om definitief haar eigen weg 

in te slaan en op zoek te gaan naar een oncoloog die de traditionele 

behandelmethode (chemotherapie) combineert met 

hyperthermie en de door haar orthomoleculair arts gestarte 

andere niet-toxische behandelmethoden. 

Naar Duitsland 

Ze zocht daarbij naar een regulier ziekenhuis waar hyperthermie 

wordt gegeven en kwam terecht bij de Helios Klinik 

in Krefeld-Hüls, dertig kilometer over de grens bij Venlo. 

8 

Thermale ablatie kan gerust een ondergeschoven kindje 

in het rijtje van behandelmogelijkheden voor tumoren 

genoemd worden. De ene oncoloog heeft zich erin verdiept 

en werkt er voortdurend mee, een volgende vindt het 

wel een interessante therapie maar bezit onvoldoende kennis 

en een derde ziet het nut er niet van in. Gevolg is dat de ene 

patiënt er wel - en veelal succesvol - mee wordt behandeld en 

dat de andere met vrijwel dezelfde aandoening het zonder 

moet stellen. Dat speelt overigens bij meer behandelingen 

met therapieën die op energie zijn gebaseerd. Om die reden 

komen we daar de volgende keer op terug. 

Vernietiging door verhitting 

Letterlijk betekent thermale ablatie: vernietiging door verhitting. 

Dat dekt aardig de inhoud want bij ablatie wordt kankerweefsel 

blootgesteld aan temperaturen die dodelijk zijn voor 

de cellen. Dat kan op verschillende manieren. Van wat oudere 

datum dateert het werken met radiofrequentie en microgolven. 

Bij een van de vormen van radiofrequentie ablatie (RFA) 

‘Na afloop sta je op en wandel je weg’ 

Op haar verzoek werd exact dezelfde kuur als in Nederland 

aangehouden, maar aangevuld met hyperthermie. Na twee 

chemocycli van drie weken, waarin tien hyperthermie behandelingen 

werden uitgevoerd, gaf een CT-scan aan dat alle 

uitzaaiingen in de lever volledig waren verdwenen en de 

primaire tumor aan het slinken was. Om dat te verifiëren 

werd na de derde chemocyclus een PET/CT scan gemaakt 

die het eerdere beeld bevestigde. 

Vervolgens ondernam ze in Nederland pogingen om geopereerd 

te worden, maar vanwege de uitzaaiingen in de longen 

bleek dat niet mogelijk. Dit ondanks dat de situatie in haar 

longen stabiel was. Ook in Nederland werden CT's gemaakt 

en opnieuw was er niets meer in de lever te zien. Na een therapiepauze 

van acht weken werd weer een CT-scan gemaakt. 

Helaas wees die uit dat de uitzaaiingen in de lever weer terug 

waren gekomen. Sindsdien heeft ze nog steeds chemokuren 

met een keer per drie weken een hyperthermie behandeling. 

Goede vergelijking 

Ze schrijft: “Omdat wij zo’n goede vergelijking kunnen maken 

tussen de behandeling in Nederland en die in Helios Krefeld-

toegepast 

wordt een naald in de tumor gestoken waardoor een sonde 

wordt gevoerd die zich als een soort uitvouwbaar parapluutje 

in de tumor kan verankeren. Deze sonde wordt verhit via wisselstroom. 

De tumorcellen zijn niet tegen deze hitte bestand 

en gaan kapot. 

Om nog even op deze methode door te gaan: RFA wordt vooral 

toegepast bij levertumoren. Daar is dan ook de meeste ervaring 

mee opgedaan. De resultaten benaderen intussen die 

van chirurgische behandeling. Er zijn wel beperkingen: alleen 

tumoren van 1 tot 5 centimeter kunnen ermee behandeld 

worden en de techniek is niet geschikt voor sterk uitzaaiende 

tumoren. 

Een variant is om niet met hoge maar juist met hele lage temperaturen 

te werken. Dat heet cryoablatie. Zelfs huisartsen 

kunnen dat als er geen dure apparatuur voor nodig is. Ze gebruiken 

dan stikstof om bijvoorbeeld een melanoom op de 

hoofdhuid te verwijderen. Tegenwoordig kan thermale ablatie 

ook worden uitgevoerd met behulp van ultra geluids- en lasertechnieken. 

Thermale ablatie is zeker interessant als patiënten niet in 

aanmerking komen voor chirurgie, liever afzien van een (volgende) 

chemokuur of een behandeling ondergingen zonder 

gewenst resultaat. Ook als het van groot belang is dat weefsel 

wordt gespaard, is ablatie een optie. 

Hüls, kan ik stellen dat de hyperthermie en in mindere mate de 

andere aanvullende behandelingen de reden zijn van het verdwijnen 

van de uitzaaiingen en het later onder controle houden 

van de uitzaaiingen. De hyperthermie behandelingen duren 

exact een uur en zijn zondermeer goed te verdragen. Geen vervelende 

bijwerkingen, na afloop sta je op en wandel je weg.” 

Sinds ze onder behandeling is voor kanker, is het ziektebeeld 

bij haar aanmerkelijk beter dan wat aanvankelijk werd verwacht. 

“Dat heb ik ondermeer te danken aan de hyperthermie 

behandelingen, aangevuld met andere niet-toxische tumortherapie.” 

De hyperthermiebehandelingen worden volgens haar bij 

opname in het ziekenhuis als onderdeel van de totaalbehandeling 

volledig door de ziektekostenverzekeraars vergoed, 

bij de poliklinische behandelingen is dat afhankelijk van de 

verzekeraar. 

Een andere lezer heeft goede ervaringen in Duitsland met 

de kliniek van dr. Bozena Kilarski in Rheine, net over de grens 

bij Arnhem. Ze onderging er lokale hyperthermie in combinatie 

met chemotherapie en is er heel tevreden over. De 

hyperthermie behandelingen kostten haar € 100,- per keer. 

www.dr-med-kilarski.de 

www.reliablecancertherapies.com 

(zie onder de knop Behandelingen) 

Tumoren aanvallen met energiebehandeling (2) 

Veilige behandeling 

Inmiddels is afdoende aangetoond dat thermale ablatie veilig 

is, tenzij het wordt uitgevoerd door een therapeut met weinig 

ervaring. Dan kan omringend weefsel onherstelbaar worden 

beschadigd, want de temperaturen bij ablatie liggen tussen de 

55 en 100 graden. De eigenlijke behandeling verloopt vaak razendsnel. 

De verhitting kan plaatsvinden in een fractie van 

een seconde. De patiënt merkt er nauwelijks iets van maar 

voor de tumor is het lang genoeg om te bezwijken. 

Thermale ablatie kent ook nog enkele andere ‘mitsen en maren’. 

Juist vanwege het risico om omringend weefsel te beschadigen 

moet een veilige zone worden aangehouden. Dat 

betekent dat cellen aan de rand van de tumor de behandeling 

gemakkelijk kunnen overleven. Verder lukt het in de praktijk 

niet altijd om wat grotere tumoren in een keer uit te schakelen. 

Kwam in de eerste aflevering over hyperthermie naar voren 

dat deze therapie bij vrijwel alle vormen van kanker het overwegen 

waard is, bij thermale ablatie is de groep van aandoeningen 

beperkter. Zoals gezegd kiezen artsen er vaak voor bij 

leverkanker. Verder is ablatie bij nier- en prostaatkanker een 

van de mogelijkheden. Dat wil niet zeggen dat het bij tumoren 

aan andere organen onmogelijk is of niet effectief. In menig 

ziekenhuis wordt ablatie tegenwoordig ook ingezet bij long-, 

borst-, pancreas- schildklier- en botkanker evenals bij een 

hersentumor. 

Tekst: Jan van Klinken 

De Heliosklinieken (op de foto de vestiging in Wuppertal) 

maken deel uit van Zorgloket Duitsland. Dit loket heeft afspraken 

met een groot aantal Nederlandse zorgverzekeraars. Voor meer 

info: http://www.zorgloketduitsland.nl 

Ook reageren? Graag. Per email: info@moermanvereniging.nl of per post: Redactie Uitzicht, Hof van Azuur 30, 2614TB Delft 

9

Bondscoach Honoré Hoedt: 

‘ Gezondheid 

grotendeels in eigen hand’ 

Het is weer een sportieve zomer. EK, Tour de France, Olympische Spelen. De meeste Nederlanders volgen de sportieve 

prestaties van anderen met een zak chips op de bank. Zo niet bondscoach atletiek Honoré Hoedt. Hij is volop bezig met 

de voorbereidingen voor de Olympische Spelen in augustus in Londen. Een gesprek over de noodzaak van gezond leven 

en het belang van balans. Tekst: Petra Pronk – Foto’s: Leonard Davids/BVF 

Topprestaties komen niet uit de lucht vallen. Ze zijn het 

gevolg van bewust bezig zijn met een gezonde mix van 

voeding, bewegen, plezier in wat je doet en geestelijke 

balans. Dus doet Honoré Hoedt er alles aan om zijn atleten 

op alle fronten in topconditie te houden. Ook als je geen topsporter 

bent kun je daar een hoop van opsteken, want eigenlijk 

zijn het vooral lessen over gezond leven. 

Dat begint met gezond eten. Voeding is een belangrijke pijler 

in het leven van een topsporter. Niet alleen belangrijk omdat 

het aan de basis ligt van prestaties, maar ook omdat het 

cruc iaal is voor het immuunsysteem. “Het is een constante 

zoektocht naar de perfecte balans tussen verschillende voedingsstoffen”, 

zegt Hoedt. “Het lichaam heeft behoefte aan 

een mix van koolhydraten, eiwitten en vetten, afhankelijk van 

de activiteit die het verricht. Vooral voor lange afstanden is 

het zaak geen onnodig gewicht mee te nemen. Het streven is 

er dus op gericht om zo weinig mogelijk vet aan het lichaam 

te hebben. Dat is balanceren op een dunne lijn, want het 

lichaam heeft wel vet nodig. Hoe ver kun je gaan om optimaal 

te presteren zonder het immuunsysteem aan te tasten?” 

‘Lichaam goed onderhouden’ 

Trainen is eigenlijk niets anders dan verstoren van de balans 

in het lichaam. Het lichaam past zich aan de belasting aan, en 

doet dat meestal heel succesvol. “Het lichaam kan ongelofelijk 

veel aan als het geoefend wordt, maar wil je dat op de lange 

termijn volhouden dan moet je het wel goed onderhouden. 

Vergelijk het met een auto. Als je daar altijd mee doorrijdt 

zonder onderhoud te plegen, dan laat hij je op een dag gewoon 

staan. Zo werkt het ook met het lichaam. Het wil best 

afzien en het heeft een groot herstellend vermogen, maar je 

moet het wel onderhouden, rust gunnen en het niet als vuilnisvat 

gebruiken. Voor voeding geldt in z’n algemeenheid: 

alles wat je erin stopt zou een functie moeten hebben. Geen 

lege stoffen, geen vergif zoals suiker, maar alleen dingen die 

je opbouwen, zoals bijvoorbeeld vitamine C.” 

Eten zou volgens de bondscoach meer moeten zijn dan ‘een 

prettige sensatie in de mond’. Je zou je bij elke hap bewust 

moeten zijn van de functie van voedsel: dat het de brandstof 

is die je in staat stelt je dingen te doen en die je ook op de 

lange termijn gezond houdt. Als we zo naar ons eten zouden 

kijken, zouden we er vermoedelijk minder zorgeloos mee 

omspringen. 

Daarnaast is het belangrijk om input en output op elkaar af 

te stemmen. Iemand die 100 meter loopt heeft behoefte aan 

andere voeding dan iemand die de 800 meter loopt. Lichamelijk 

werk vereist een ander voedingspatroon dan als je de hele 

dag achter je computer zit, maar in beide gevallen gaat het 

over het creëren van de juiste balans. 

Bewegen noodzakelijk tegenwicht 

Een gezonde levensstijl vraagt ook om bewegen. We hebben 

allemaal een drukke baan en moeten veel ballen tegelijk in de 

lucht houden. Dat zorgt voor stress. Lichamelijke inspanning 

fungeert dan als noodzakelijk tegenwicht. Honoré Hoedt: 

“Dat zie ik aan mezelf. Ik heb het echt nodig om geregeld te 

bewegen, wil ik effectief blijven. In te drukke tijden schiet het 

bewegen er vaak bij in. Dan voel ik de balans wegzakken en 

voel ik me direct minder goed. Juist in drukke tijden is het 

zaak die beweging erin te houden als tegenwicht tegen de 

hoofdarbeid.” 

Hardlopen is daarvoor een goed instrument. Het mooie van 

deze sport is volgens de bondscoach dat het een beroep op 

11

het hart-longsysteem doet, waardoor alle vitale organen in 

conditie blijven. Zelf is hij een enthousiast aanhanger van 

de ‘power walk’: een manier van stevig doorlopen waarbij het 

hele lijf actief meedoet, inclusief de armen. Het mooie van 

deze manier van bewegen is volgens Hoedt dat ook de bovenkant 

van het lichaam geactiveerd wordt. “Door onze zittende 

levensstijl met de armen boven het toetsenbord van de computer, 

krijgen we een bepaalde houding die spanning veroorzaakt 

in de schouders en nek. Dus is het zaak ook de bovenkant 

van het lichaam mee te nemen in een 

bewegingsprogramma. Power walk is een prima manier om te 

ontladen en je hoofd rust te geven. En het is goed te combineren 

met coachen: een stevige wandeling waarbij je nog lekker 

kunt praten en toch je lichaam in conditie houdt. Voor mij is 

het echt onmisbaar.” 

Geestelijke rust 

Naast het lichaam moet ook de geest meegenomen worden 

bij het creëren van het noodzakelijke evenwicht. Inspanning 

hoort afgewisseld te worden met ontspanning, met momenten 

van rust en bezinning. “Gezondheid is eigenlijk een eenvoudig 

gegeven: we hebben het grotendeels in eigen hand. Een belangrijk 

uitgangspunt is dat je uit moet gaan van je eigen 

kracht. We zoeken de oplossing voor problemen meestal in 

de buitenwereld, terwijl wij zelf de sleutels in handen hebben 

voor onze eigen gezondheid, ons eigen geluk en onze eigen 

rust. Het is een kwestie van vertragen, nadenken, voelen en 

kiezen voor een gezonde levensstijl. De dingen die je doet 

moet je met aandacht doen, mindfull leven, daar draait het 

om. Of je nu topsporter bent of niet, het gaat erom dat je de 

voor jou goede keuzes maakt en structureel rustmomenten 

inbouwt. Dat is essentieel voor levensgeluk, geestelijke rust 

en fysieke gezondheid.” 

Een praktisch instrument is het creëren van ‘de ideale week’: 

een eenvoudig maar uitgebalanceerd schema dat alle elementen 

bevat die nodig zijn om je goed, gezond en uitgerust te 

voelen. “Het is als een muur van stenen en cement. Stenen 

staan voor fysieke of geestelijke arbeid. Cement zijn de rustmomenten. 

Zonder cement stapel je stenen zonder enig 

houvast en stort het bouwwerk op enig moment in elkaar. 

Door teveel inspanning zonder rust wordt de immuniteit aangetast 

en gaat het lichaam protesteren. Elke sporter moet 

midden op de dag een half uur rusten. Ook al slaap je niet, 

dan nog krijgen lichaam en geest de kans om te herstellen 

en even op te laden. Daarna zit je weer vol energie en ben je 

12 

‘Voeding is een 

belangrijke pijler 

in het leven van 

een topsporter’ 

beter toegerust om je taken weer uit te voeren. Met meditatie 

werkt het trouwens ook zo: ook dat is een soort ‘hormonale 

injectie’. Het is aantoonbaar dat geestelijke rust een positieve 

uitwerking heeft op het lichaam. Juist daarom is het zo 

belangrijk dat de week structureel goed in elkaar zit, anders 

is het dweilen met de kraan open.” 

Authenticiteit 

Iets anders wat we kunnen leren van topsport is het belang 

van authenticiteit voor de gezondheid. Voor topsport geldt 

hetzelfde als in het gewone leven: wat je ook wilt bereiken, 

je bereikt dat het makkelijkste als je iets doet omdat jij het 

zelf wilt en niet omdat een ander vindt dat je dat moet doen. 

Dat betekent dat je voor 100% jezelf moet durven zijn, en vanuit 

zelfkennis je eigen droom moet najagen. Dat vraagt dat je 

durft te gaan staan voor wie je bent en wat je wilt. Het besef 

dat je er mag zijn is volgens Honoré Hoedt de basis voor een 

succesvol en gezond leven. “Als je dat gevoel niet hebt, als je 

het idee hebt dat je niet goed genoeg bent of voortdurende 

de schijn op moet houden, dan lekt er enorm veel energie 

weg. Iets overeind houden wat je niet bent en van daaruit 

een prestatie leveren, kost enorm veel energie omdat je voortdurend 

bezig bent om niet door te mand te vallen. Dat is een 

enorme belasting voor je immuunsysteem, doordat het stress 

oplevert en je hormonale evenwicht compleet verstoort. Daar 

staat tegenover dat ‘jezelf zijn’ je natuurlijke staat van zijn is, 

de staat die je het minste energie kost en je het makkelijkste 

afgaat, en dus is dat wat je na moet streven. Natuurlijk, in de 

sport gaat het om winnen. Maar het is heel belangrijk om je te 

realiseren dat je als mens niet minder waard bent als je tiende 

wordt dan als je eerste wordt. Je mag er zijn, ongeacht wat 

je doet of bereikt. Dat besef geeft rust.” 

Het verschil tussen de authentieke en de niet-authentieke 

mens wordt nergens duidelijker zichtbaar dan in het Olympisch 

stadion. “Wanneer je als sporter dat stadion binnenloopt 

is dat een enorm beladen moment omdat je weet dat de hele 

wereld meekijkt. Sommigen krijgen daar energie van. Die 

ervaren het fluiten als aanmoediging. Zelfs als ze uitgefloten 

worden, wordt hun bestaan daar niet door aangetast en blijven 

ze overeind omdat ze weten dat ze niet samenvallen met 

hun prestatie. Mensen die niet authentiek zijn, raken niet 

alleen van slag door het fluiten, maar raken ook letterlijk uit 

balans. Wat zich in je hoofd afspeelt heeft direct invloed op 

je lijf. Onder invloed van de stress wordt het hormonale evenwicht 

verstoord, waardoor hun zwaartepunt naar achteren 

verschuift en ze zichzelf ook fysiek gaan tegenwerken. De 

weg naar acceptatie van jezelf is de weg naar een leven van 

goede geestelijke en lichamelijke gezondheid.” 

Relatie lichaam en geest 

De samenhang tussen lichaam en geest is in de sportcoaching 

een vanzelfsprekendheid. Net zoals het feit dat de geest uiteindelijk 

de bepalende factor is. Elke coach weet dat winnen 

maar heel beperkt een kwestie is van fysieke training, en dat 

het veel meer gaat om de ‘mindset’. Daarom hebben zaken als 

positief denken en visualisatie ook een belangrijke plaats in 

de training. Hoe groot de invloed van de geest op het lichaam 

is, blijkt wel uit het verhaal van ‘de mile van Bannister’. 

Honoré Hoedt: “ Het record voor de mile (ca. 1609 m), de 

meest populaire afstand in de jaren vijftig bij hardlopen, is 

heel lang blijven steken op net iets boven de 4 minuten. Men

‘Geestelijke rust 

heeft een positieve 

uitwerking op het 

lichaam’ 

ging er algemeen vanuit dat het fysiek onmogelijk was om 

daaronder te komen – en dus kwam niemand eronder. Totdat 

de Britse atleet Roger Bannister besloot de uitdaging 

aan te gaan. Hij stelde zichzelf een limiet in de vorm van 

een concrete datum en tijd en op het afgesproken moment 

zette hij een tijd neer van 3.59.2. En het bijzondere: binnen 

3 maanden gingen 37 mensen daar overheen en inmiddels 

ligt het record al 15 seconden eronder. Daaruit 

blijkt overduidelijk dat grenzen alleen in je hoofd bestaan 

en dat mensen tot veel meer in staat zijn dan ze denken. 

Het is alleen de kunst om ruimte te scheppen in je hoofd.” 

In het verlengde daarvan is hij ervan overtuigd dat het ook 

mogelijk is om de geest in te zetten om de gezondheid te 

beïnvloeden. “Gedachten hebben invloed op ons lichaam, 

dat is overduidelijk aangetoond. Negatieve gedachten kunnen 

het immuunsysteem ondergraven en je ziek maken. 

Het is logisch dat het omgekeerde dan ook geldt en dat 

positieve gedachten een positief effect hebben op je 

lichaam. Focussen op wat goed gaat, geeft lichaam en geest 

een positieve impuls en dat vertaalt zich heel direct in het 

hormonale systeem en het immuunsysteem. Het lichaam 

heeft een groot zelfhelend vermogen en kan veel problemen 

zelf oplossen. Door uit te gaan van de eigen kracht 

zet je een positieve spiraal in werking. Die kwaliteit van 

helen kunnen we in principe allemaal inzetten; hoe positiever 

je daarin staat, hoe meer er mogelijk is. Er is ooit 

een experiment gedaan met mensen die een arm in het 

gips hadden. Een deel van de patiënten moest in gedachten 

de vingers buigen, terwijl dat fysiek niet kon. De controlegroep 

deed dat niet. Toen het gips eraf ging konden 

de patiënten die de beweging in gedachten geoefend hadden, 

direct die beweging maken zonder te oefenen, terwijl 

de rest dat niet kon. De werking van visualisatie staat niet 

meer ter discussie en we maken er in de sport dan ook 

volop gebruik van. Door de atleet in gedachten tot in detail 

de perfecte race te laten maken creëer je het gevoel, de 

overtuiging die nodig is om een prestatie neer te zetten. 

Het gevoel ‘ik ben een 13.20 loper’ (de norm voor de 5.000 

meter voor deelname aan de Olympische Spelen, red.) 

maakt je ook een 13.20 loper. Visualisatie is geen wondermiddel 

maar het kan wel marges overbruggen.” 

Duidelijke kijk op kanker: 

een helder boek 

Bijna iedereen krijgt met op de 

een of andere manier met kanker 

te maken, heel dichtbij of wat 

verder weg. In de westerse 

samenleving treft de ziekte 

ongeveer een op de drie mensen, 

en een op de twee gezinnen 

krijgt vroeg of laat rechtstreeks 

met kanker te maken. 

De schrijver is hoogleraar aan 

de faculteit geneeskunde van de 

Universiteit van Antwerpen. 

Om maar direct duidelijkheid te 

scheppen: hij maakt de titel van 

zijn boek dubbel en dwars waar. 

Op een begrijpelijke en overduidelijke 

manier legt de auteur uit wat kanker is, hoe de ziekte te 

diagnostiseren is en wat er regulier aan te doen valt, zonder 

complementaire geneeskunde af te keuren of alles mooier 

voor te stellen dan het is. Mijns inziens is hij daar prima in 

geslaagd. Als je begrijpt wat er aan de basis ligt van kanker 

en wat er in je lichaam gebeurt als je kanker hebt, dan krijg 

je een veel beter inzicht in de manier waarop kanker ontstaat 

en behandeld kan worden. 

Eenvoudig en duidelijk 

In dit boek wordt kanker op een heel eenvoudige, duidelijke 

en geïllustreerde manier omschreven. Stap voor stap legt 

de auteur uit wat kanker precies is, hoe vaak de ziekte voorkomt, 

hoe en waarom kanker in het lichaam ontstaat en hoe 

een tumor groeit en welke gevolgen dat heeft. Het gedrag 

van een tumor, zowel goedaardige als kwaadaardige, hun 

groeiwijze en het ontstaan van uitzaaiingen worden op een 

heldere manier behandeld en geïllustreerd. Ook klinische 

aspecten, zoals het stellen van de diagnose, de vooruitzichten 

voor de patiënt en de huidige en toekomstige reguliere 

behandelingsmethoden komen aan bod. Daarbij worden de 

principes van chirurgische behandeling, chemotherapie en 

radiotherapie uitgelegd en wordt nauwkeurig omschreven 

waarom deze therapieën kanker kunnen bestrijden.Ten slotte 

komt het huidige wetenschappelijke kankeronderzoek aan 

bod en wordt de stand van zaken van nieuwe kennisontwikkelingen 

over deze complexe ziekte besproken. In het laatste 

hoofdstuk beantwoordt de hoogleraar kort en bondig een 

aantal veelgestelde vragen over kanker. 

Kanker is een ziekte met een ingewikkeld verloop. Vaak blijven 

patiënten en hun omgeving met heel wat vragen zitten over 

het hoe, wat en waarom van deze ziekte. De informatie uit ‘Een 

duidelijke kijk op kanker’ is uiteraard ook van groot nut voor 

de naasten van de kankerpatiënt, maar het boek is eveneens 

van betekenis voor iedereen die gewoon wat meer wil weten 

over de werking van het menselijk lichaam, van een cel en hoe 

en waarom het kan mislopen. De geboden informatie is zeer 

begrijpelijk, zonder dat de lezer verondersteld wordt veel 

voorkennis te hebben. Om die reden is het toegankelijk voor 

een heel breed publiek. Samenvattend: een echte aanrader. HS 

Titel: Een duidelijke kijk op kanker 

Auteur: Prof. Dr. Philip Lardon 

Uitgever:Standaard Uitgeverij 

Omvang: 174 pagina’s 

Prijs: € 19,95 

ISBN: 9789034194404 

13

Rijk zal hij er niet van worden maar hij beleeft er wel ontzettend veel lol aan. Luuk Schouten 

beheert een biologische moestuin in het Utrechtse Maartensdijk en dat is meer dan een uit 

de hand gelopen hobby. Een manier van leven, noemt hij het zelf. Op bezoek bij “een rationele 

ecoboer met passie.” 

Tekst en foto’s: Jan van Klinken 

Op bezoek bij biologische moestuin Eyckenstein in Maartensdijk 

De kinderen die zich om hem 

heen hebben verzameld, zijn 

verrukt van verbazing. Als Luuk 

zijn riek in de grond heeft gestoken 

en weer omhoog haalt, verschijnen er 

bonken van aardappels. “Groeien die 

niet aan steeltjes?”, wil een jeugdige bezoeker 

weten. Luuk lacht. Hij komt wel 

vaker misverstanden onder het publiek 

tegen. Zo is er een bezoeker die de oude 

groente pastinaak wil bestellen. Die 

moet nog even wachten want die soort 

is pas in het najaar volgroeid. 

Harde werkelijkheid 

Het is zaterdag 23 juni en de biologische 

boeren houden open dag. Ze treffen het 

vandaag. De meeste tijd schijnt de zon 

en de temperatuur is ook naar wens. 

14 

Genieten 

van een prachtige tuin 

Omzetgroei ‘bio’ nog nooit zo groot 

Het is de vijftiende keer dat het evenement 

wordt georganiseerd. Verspreid 

over twee dagen trok het dit jaar 65.000 

bezoekers. 

Ook bij Luuk Schouten is het een 

komen en gaan van mensen. De meeste 

bezoekers zijn van buiten Maartensdijk 

afkomstig. In het overwegend christelijke 

dorp denkt menigeen volgens Luuk 

dat hij antroposoof is en biologisch- 

dynamisch groenten kweekt. Daar blijven 

de dorpelingen liever vandaan. De 

reserves zijn gebaseerd op een misvatting. 

“Antroposoof ben ik niet. Ik noem 

mezelf een rationele ecoboer met passie.” 

Nadat hij in Wageningen biologie had 

gestudeerd, was Luuk jarenlang adviseur 

op het gebied van duurzaamheid en ecologie. 

“Veel papier”, typeert hij die baan. 

Biologisch is in. De consument kocht in 2011 voor 881 miljoen euro aan biologische 

voeding, een stijging van maar liefst 17 procent ten opzichte van 2010. Niet eerder 

was de groei zo groot. Biologische eieren en zuivel waren de grootste groeiers. Het 

marktaandeel biologische eieren nadert nu de tien procent. Zuivel is de belangrijkste 

productgroep geworden, gevolgd door aardappels, groente en fruit. 

De supermarkten hebben hun positie als belangrijkste verkoopkanaal versterkt. 

Hun marktaandeel steeg van 45 naar 48 procent. De omzet in speciaalzaken groeide 

gemiddeld met 7,6 procent. Het aantal boeren dat omschakelde naar biologische 

teelt groeide in 2011 net zo hard als in 2010: 3,4 procent. Eind 2011 waren er 1.511 

biologische boeren en tuinders. De groei is opvallend, want de algemene trend in 

de landbouw is dat het aantal boeren en het landbouwareaal al jaren daalt. 

Op vakantie met zijn vriendin opperde 

hij het idee een biologische moestuin te 

beginnen. “Gevaarlijk”, geeft hij meteen 

toe, “want de harde werkelijkheid laat 

vaak weinig ruimte aan het romantische 

beeld van zo’n tuinderij.” 

Om te weten waar hij aan begon, deed 

hij een tijd vrijwilligerswerk bij een biologische 

tuinderij in de buurt. Toen wist 

hij het zeker. In Driebergen volgde hij 

een opleiding voor biologische boer en 

nu is hij zes jaar bezig de leerstof in 

praktijk te brengen. In Maartensdijk 

kon hij een verwaarloosde tuin pachten 

die behoort bij het oude landgoed en 

gelijknamige landhuis Eyckenstein. 

Enorm karwei 

De tuin van 0,65 ha heeft hij helemaal 

opnieuw moeten opzetten. Vooral het 

verbeteren van de bodem was een 

enorm karwei. Bijna alle gehaltes aan 

mineralen en organisch stoffen waren te 

laag. Ook was de grond te zuur. Dat laatste 

betekende dat hij grote hoeveelheden 

kalk moest laten aanrukken. Bij een 

biologische boer in de buurt kon hij aan 

mest komen. Nu, zes jaar later, is hij zover 

dat de grond helemaal naar zijn zin 

is. Dit jaar verwacht hij een recordoogst. 

Dat klinkt goed maar denk niet dat hij nu 

binnenloopt. Biologisch ‘moestuinieren’ 

is en blijft hard ploeteren. “Je wordt er 

niet rijk van”, zegt Luuk. “Als je een 

salaris wilt verdienen zoals in het bedrijfsleven, 

kun je er beter nog dezelfde 

dag mee stoppen. Dat ik dit kan doen, is

te danken aan mijn vriendin die een 

goed inkomen heeft. Mijn streven is het 

minimumloon maar zelfs dat haal ik 

niet.” 

En dan te bedenken dat hij ook nog 

wordt geholpen door zo’n 15 tot 20 vrijwilligers. 

Zij steken in hun vrije tijd een 

handje bij. Dat moet wel want een biologische 

moestuin is erg arbeidsintensief. 

Er wordt niet gespoten dus moet onkruid 

met de hand worden verwijderd; de afzet 

van de producten vergt eveneens veel 

energie. Twee keer per week (woensdagmiddag 

en zaterdag) is een kraam geopend, 

er moeten wekelijks pakketten 

bij de abonnees worden afgeleverd en 

verder dient een aantal winkels en 

restaurants bevoorraad te worden. 

Veel voldoening 

Het aanbod is gevarieerd: worteltjes, 

boontjes, rucola, venkel, pompoenen, 

raapsteeltjes, courgettes, sjalotten, sla in 

vele soorten en natuurlijk aardappelen. 

Maar ook minder bekende en zelfs bijna 

vergeten groenten als kardoen, pastinaak 

en warmoes. Waarom die in het 

vergeetboek terecht zijn gekomen? 

Luuk peinst: “In ieder geval niet van 

vanwege de smaak want die is prima. 

Het is wel zo dat sommige lang nodig 

hebben om te groeien. Pastinaak bijvoorbeeld 

kun je pas oogsten in oktober. 

Je moet dus geduld hebben.” 

Dat hij geen geweldig inkomen heeft, 

is voor Luuk zeker geen reden om te 

klagen. “Deze manier van werken geeft 

enorm veel voldoening. Ik geniet van 

de tuin die er nu prachtig bij ligt en van 

de kraam vol mooie producten. Ook de 

enthousiaste reacties die ik vaak krijg, 

doen me goed.” 

Wat dat betreft is hij op het goede moment 

begonnen. De vraag naar biologische 

producten bevindt zich nog steeds 

in een stijgende lijn. Hij juicht dat vooral 

toe omdat biologische landbouw ecologisch 

verantwoord is en staat voor 

duurzaamheid. Dat zijn producten ook 

gezonder zijn dan die uit de moderne 

landbouw zal hij niet luidop zeggen. “Ik 

heb een wetenschappelijke achtergrond 

en zolang het bewijs niet keihard is 

geleverd, ben ik terughoudend. Je kunt 

het wel zelf bedenken dat biologisch 

gezonder is. Er zitten bijvoorbeeld geen 

residuen op of in van bestrijdingsmiddelen. 

Ik weet dat pesticiden goed op 

veiligheid worden onderzocht maar dat 

stelt mij niet gerust. Wat doet de stapeling 

van residuen? Je hebt het dan over 

hele kleine beetjes bij elkaar gevoegd. 

Wat doet dat met ons? Ik ben daar niet 

gerust op.” 

Een ander verschil is dat de biologische 

boer geen kunstmest gebruikt. “Dat 

betekent: geen eenzijdige groei, geen 

bodem uitputting. Met traditionele stalmest 

voeg je veel meer toe aan de bodem, 

met name organische stoffen. Die 

binden weer mineralen. Het is de hele 

combinatie die de meerwaarde bepaalt.” 

http://www.landgoedgroenten.nl/wp/ 

‘Biologisch’ is bij de wet 

beschermd 

Niet iedereen mag zomaar het 

woord ‘biologisch’ op zijn 

product(en) zetten. Het woord is 

wettelijk beschermd. Als op een product 

het woord bio(logisch), eko, 

eco of organic staat, moet het voldoen 

aan de eisen voor ‘biologisch’. 

Deze producten zijn te herkennen 

aan het groene blaadje, het Europese 

kenmerk dat vanaf 1 juli 2012 

op alle verpakte biologische voeding 

moet staan. Het groene blaadje mag 

ook in zwart of wit worden afgedrukt. 

Voor deze producten gelden 

strenge eisen. De onafhankelijke organisatie 

Skal houdt toezicht op de 

naleving en certificeert. Ook Luuk 

Schouten uit Maartensdijk beschikt 

over een Skal-certificaat. 

En het EKO-keurmerk dan? Dat 

wordt vervangen door het eerdergenoemde 

groene blaadje. Toch zal het 

niet verdwijnen. Het blijft een herkenningsteken 

voor biologische producten 

van bedrijven die zich extra 

hebben ingespannen op het gebied 

van duurzaamheid. 

15

Recepten voor 4 personen 

Het is mogelijk dat recepten en 

ingrediënten niet in overeenstemming 

zijn met uw persoonlijke dieet. 

Raadpleeg bij twijfel altijd een arts. 

Zomersalade met 

vruchtendressing 


250 g gemengde salade 

(rucola, eikenblad, ijsberg) 

150 g bramen 

150 g aardbeien 

4 aardbeien in stukjes en 4 bramen 

Vruchtendressing: 

1 rijpe avocado 

40 g aardbeien 

150 g geweekte (4-6 uur) pijnboompitten 

sap van 1 citroen 

1 el honing 

1 tl bio-shoyu 

2 el olijfolie 

zwarte peper 

Bereidingswijze: 

Halveer de avocado, wip de pit eruit en 

schraap de schil leeg met een lepel. Giet 

de geweekte pijnboompitten af en doe 

alle ingrediënten voor de dressing in de 

keukenmachine en maak er een dikke 

dressing van. Roer de dressing door de 

bramen en aardbeien. Verdeel de salade 

over vier borden en verdeel daarover 

de dressing met aardbeien en bramen 

gemengd. Garneer elk bord met schijfjes 

aardbei en een braam. Heerlijk bij de 

lunch met lijnzaadcrackers, zuurdesembrood 

of bruin stokbrood. 

Romige spinaziesoep 


1 pond verse spinazie 

1 teen knoflook 

60 g pijnboompitten 

4 afgestreken eetlepels miso 

8 dl heet water 

½ tl zwarte peper 

16 madeliefjes of fijngehakte peterselie 


Verwarm vier soepkoppen voor met heet 

water. Was de spinazie en snijd deze 

grof, doe die vervolgens in de keukenmachine 

of blender met de knoflook, 

miso, peper en pijnboompitten en een 

scheutje water. Maal het zeer fijn en verdeel 

dit mengsel over de warme soepkoppen. 

Roer er heet water door. Proef 

en maak op smaak. Garneer iedere kop 

met 4 madeliefjes of peterselie. 

16 

Lekker eten 

Groenteratatouille met quinoa 


1 venkelknol in schijfjes gesneden 

200 g peultjes 

1 rode paprika in reepjes 

200 g paksoi in reepjes 

1 grof gehakte ui 

2 tenen knoflook geplet en fijngesneden 

2 handen brandneteltoppen 

6 el milde olijfolie 

1 tl kurkuma 


1 tl tijm 

1 tl rozemarijn 

4 handjes kiemen of taugéspruiten 

1 el tamari 

200 g grof gehakte walnoten 

200 gr quinoa, een nacht geweekt 

1 tl bouillonpoeder 


Giet de geweekte quinoa af en breng 

die aan de kook met 5 dl water met 

bouillonpoeder. Laat dit 15 min. zachtjes 

koken en nog 10 min. nawellen. 

Neem een wok en verwarm de olijfolie. 

Voeg de kurkuma en peper toe en roerbak 

ui, knoflook, paprika, venkel en paksoi 

vier minuten. Voeg dan de peulen, 

brandneteltoppen, tijm, tamari en rozemarijn 

toe. Roerbak het een paar minuten 

zodat de groente beetgaar zijn. Neem 

een ronde schaal. Vul een ronde vorm 

met quinoa en draai die om op de schaal 

zodat een mooie bolvorm ontstaat. Schik 

de groenten eromheen. Strooi over de 

quinoa de gehakte walnoten en over de 

groenten de kiemen of spruiten.

met Riëtte Janssen 

Hildegardkoekjes 

Ingrediënten voor 60 koekjes: 

250 g speltmeel 

125 g boter 

75 g oerzoet of honing 

1 ei 

1 tl nootmuskaat 

1 tl kaneel 

mespunt kruidnagel 

snufje Himalaya zout 


Meng alles tot een deeg. Laat dit 30 

minuten in een koelkast rusten. Rol het 

deeg uit tot dikke rollen en snijd daarvan 

ronde, dunne plakjes. Verwarm de 

oven voor op 170° en bak de koekjes in 

circa 20 minuten goudbruin. 

Hildegard von Bingen (1098-1179) was 

een benedictines en legde haar kennis 

over de geneeskracht van voedingsmiddelen 

vast in de boeken Physica. Zij was 

een voorstander van het gebruik van 

spelt. Over de koekjes schreef zij: 'Eet 

deze vaak, en alle bitterheid van het hart 

en de ziel vliet van je weg, je denken 

wordt blij, je zinnen worden rein. Het 

geeft goed sap aan je bloed en maakt je 

sterk.' 

Lijnzaadcrackers 


200 g lijnzaad 

200 g gouden lijnzaad 

200 g zonnebloempitten 

200 g pompoenpitten 

1 tl Himalaya zout 

1 tl kurkuma 



Laat de lijnzaden, pompoenpitten en 

zonnebloempitten 4 uur weken in ruim 

water. Giet het overtollig water af en 

meng zout, kurkuma en peper erdoor. 

Met dit basismengsel kun je verschillende 

smaken maken. Spreid het mengsel 

zeer dun uit op droogoven vellen of 

bakplaten en trek er vierkanten in. 

Droog dit op 46° in de droogoven of in 

de heteluchtoven op 50°. Laat het 4 à 6 

uur drogen, draai daarna deze plak om 

en droog nog 4 à 6 uur. Afgesloten zeker 

2 à 3 weken goed houdbaar. Als broodvervanging 

of toastje. 

Smaken: • Voeg 1 tl grof gemalen anijs of 

venkel toe. • Voeg 10 in schijfjes gesneden 

olijven toe. • Meng een gesnipperd 

noriblad erdoor. • Meng 1 tl lavendelbloemetjes 

erdoor. • Voeg een 1 tl kummelzaadjes 

toe. • Voeg ½ tl spirulina toe. 

• Voeg zeer dun gesneden stukjes geweekte 

shitake toe. 

Avocadosmoothie 


4 rijpe appels of peren 

1 citroen 

2 sinaasappels 

geraspte schil van 1 sinaasappel 

1 rijpe avocado 

1 tl kaneel 


Was de appels of peren en verwijder 

klokhuis en steeltje. Rasp de schil van 

een sinaasappel. Pers de sinaasappels en 

citroen uit. Halveer de avocado en schep 

het vruchtvlees eruit. Doe alles in de 

blender met de kaneel en maak er een 

romige smoothie van. 

Recepten insturen 

Heeft u een lekker recept dat past 

binnen de Moermankeuken? 

Kok Riëtte Janssen ontvangt het 

graag van u. Zij wil deze recepten 

in deze rubriek gebruiken, zodat 

anderen ook kunnen meegenieten. 

Stuur uw recepten per mail naar 

riettejanssen@hotmail.com. 

17

18 

In de 

media 

Onze kinderen groeien op in 

een permanent marketingbombardement. 

Sinds de 

promotie van alcohol en tabak aan 

banden is gelegd, behoren levensmiddelenproducenten 

tot de grootste 

adverteerders. Op de voet gevolgd 

door cosmeticafabrikanten. Merken 

claimen elk moment van de dag. Vier 

uur? Cup a soup! Snickers tussendoor, 

Kellogs voor ontbijt en Maggi 

(E621) in de maaltijd. Unox kaapte 

zelfs de traditionele nieuwjaarsduik. 

Eenvoudig overslaan of weg zappen is 

er niet bij. Een EK voetbal speelt zich 

af tegen een achtergrond van Mc Donald’s 

logo’s en de sporters op de 

Olympische spelen drinken voor en 

na de wedstrijd uit een bidon met het 

beeldmerk van Coca Cola. Kortingsbonnen 

van Mc Donald’s vallen ongevraagd 

op de deurmat. Die grote gele 

M is zichtbaarder dan kerktorens ooit 

waren. De propaganda van de grote 

multinationale voedselondernemingen 

is oorverdovend en oogverblindend 

en er lijkt geen ontsnappen aan. 

‘Hungry for change’ – Hongerig naar 

verandering – is effectieve anti-propaganda. 

Vanuit de groeiende groep 

mensen die zich bewust werd van de 

leugen die ze leefden. Ongetwijfeld is 

er inhoudelijk het een en ander op de 

film af te dingen. Zoals de bewering 

dat 80 procent van alle producten in 

de supermarkt hoogfructose maïssi- 

Hoe bereik je de jeugd nog? Het is een vraag die door de generaties heen 

actueel blijft. Sinds facebook en twitter het traditionele briefje op de 

keukentafel verdrongen, staat één ding vast: via internet gaat het in elk 

geval het snelst. Of de boodschap vervolgens ook doel treft, blijft zo 

onzeker als altijd. Het helpt alvast als deze verpakt is in een flitsende film 

zoals ‘Hungry for change’ van James Colquhoun en Laurentine ten Bosch. 

Overvoerd maar ondervoed 

roop bevat. Dat mononatriumglutomaat 

(E621) automatisch obesitas veroorzaakt. 

Of dat geraffineerde producten als suiker 

in hetzelfde rijtje horen als alcohol, nicotine 

en cocaïne. Maar dat geeft niet. De 

film is één lange reclame voor een gezonde 

leefstijl en reclame mag best een beetje 

overdrijven; hebben we geleerd. 

Honderd kilo eraf 

Juist deze overdrijving kan een kijker de 

gewenste duw in de goede richting geven. 

‘Hungry for change’ spiegelt mensen met 

overgewicht en andere problemen een 

stralende toekomst voor. Het verhaal is 

bekend. Suiker, slecht vet en snelle koolhydraten 

in combinatie met een totaal 

gebrek aan sportieve inspanning leidt 

ons in een vicieuze cirkel van metabolische 

ontsporing. Met de bekende psychische 

en fysieke gevolgen. Dat verhaal 

wordt knap verteld, maar wat vooral bijdraagt 

aan het dramatische effect is de 

kracht van de getuigenissen. 

Hadden deze knappe, blakend gezonde 

jonge mensen er nu altijd zo uitgezien, 

dan zou een zwaarlijvige kijker er weinig 

inspiratie aan ontlenen. Maar het zijn 

juist de metamorfoses die indruk maken. 

“Ik was één cheeseburger verwijderd van 

een hartaanval”, vertelt een van hen bij 

de filmbeelden van hoe hij er vroeger uitzag. 

Ook James Colquhou, co-producent 

van de film, is een lichtend voorbeeld van 

wat een volwaardig dieet plus lichaamsbeweging 

vermag. In een paar jaar tijd 

verloor hij bijna honderd kilo. 

Gebrek aan kennis 

Rode draad door de film is het chronische 

gebrek aan kennis onder de bevolking 

over voeding en gezondheid: 

“Als iemand over veganisme sprak 

had ik geen idee waar het over ging. 

Ik dacht dat Vegan een planeet was.” 

En de gebrekkige voeding die daar 

het gevolg van is: “We zijn overvoerd, 

maar ondervoed”, vat een diëtist het 

probleem samen. Via handige tips 

(“Jouw sapcentrifuge verslaat hun gezichtcrèmes.”) 

wordt de oplossing er 

meteen bij geserveerd. 

Met de Hollywood-stijl montage, eigentijdse 

muziek en de puntige humor, 

sluit deze film waarschijnlijk beter 

aan bij de belevingswereld van de 

fastfoodgeneratie dan lijvige boekwerken 

uit de vorige eeuw. Dus kent u 

iemand die zich richting een depressie 

dreigt de jojo’en? Aarzel dan niet 

en mail hem of haar onderstaande 

weblink. Nederlandse ondertiteling 

ontbreekt vooralsnog. 

Reacties naar: 

arjan@tekstproducties.nl 

www.earth-matters.nl/ 

107/4804/films/ 

hungry-for-change.html 

Tekst: Arjan van Laar

Lijf & Leden 

Leden van de Moermanvereniging vertellen hoe ze persoonlijk invulling geven aan het thema ‘gezond eten – gezond leven’. 

Les van vader altijd 

onthouden 

Alles met mate. Zo laat het levensdevies 

van Fien van Sittert- 

Jonge breur (1937) zich nog het 

beste omschrijven. Als iedereen er zich 

aan zou houden, zouden heel veel mensen 

zich rijker, gelukkiger en zeker 

gezonder voelen. Daar is ze rotsvast van 

overtuigd. 

Ze is geboren en getogen in Friesland 

en dat is te merken. Fien is broodnuchter. 

Van kouwe drukte en poeha is ze 

wars. Maar als het waar is dat Friezen 

stug zijn, geldt dat in ieder geval niet 

voor haar. Als ze eenmaal op haar praatstoel 

zit, kan ze uren gezellig kletsen. 

En praten over gezond eten en gezond 

leven natuurlijk. Dat vindt ze eigenlijk 

bijna net zo vanzelfsprekend als ademhalen. 

Met gezonde voeding is ze van huis uit 

vertrouwd. Haar vader was dorpsdokter 

en had een grote moestuin met eigen 

fruitbomen. Met veel genoegen denkt ze 

aan die periode terug. Dat lekkernijen 

zoals peren, hazelnoten en aardbeien 

ook nog eens erg goed voor je zijn, 

besefte ze toen nog niet zo. Dat volgde 

later. Met name in de naoorlogse periode 

kwam er veel tbc voor en van haar 

vader hoorde ze dat lijders aan die 

ziekte vooral gezond moesten eten. 

Dat heeft ze altijd onthouden. 

Volle zaal 

Het was dan ook niet zo verwonderlijk 

dat ze vele jaren nadien betrokken 

raakte bij de Moermanvereniging. “Bij 

het uitlaten van de hond ontmoette ik 

een therapeute, Margreet van Sytzama, 

die in het bestuur zat van de Haagse 

afdeling van MMV. Haar ideeën en haar 

aanpak spraken me aan. Zo ben ik zelf 

in het bestuur van de afdeling terecht 

gekomen.” 

Over belangstelling heeft deze afdeling 

tijdens de bijeenkomsten niet te klagen. 

Vaak zit de zaal helemaal vol. Fien: “Die 

zaal is van een organisatie waarvan veel 

leden belangstelling hebben voor het 

verband tussen natuur en gezondheid. 

Dat is best bijzonder.” 

Ze draagt haar visie op een goed en 

gezond leven graag uit maar ze houdt 

niet van drammen. Zo probeert ze haar 

kleinkinderen bijna spelenderwijs vertrouwd 

te maken met alternatieven voor 

snoep en dergelijke. “Op mijn balkon 

heb ik aardbeien en daar leer ik ze dan 

van eten. Zo ontdekken ze zelf wat de 

natuur te bieden heeft.” 

Ze heeft nog meegemaakt dat schoolkinderen 

een eigen volkstuintje aan 

de rand van de stad hadden. “Het is ontzettend 

jammer dat dat is verdwenen. 

Gelukkig zie je dat de moestuin nu toch 

weer terug komt, omdat steeds meer 

mensen ontdekken wat er allemaal in 

de producten zit die ze in de supermarkt 

kopen.” Wat dat betreft maakt ze zich 

wel eens zorgen over het huidige consumptiepatroon. 

Gelukkiger 

Haar devies is matigheid. Daar zou iedereen 

enorm mee zijn gebaat. “Mensen 

moeten zoveel en hebben zoveel ambities. 

Ze hollen van het een naar het 

ander. Maar ze rennen zichzelf voorbij. 

Ook is de druk erg hoog. Pas sprak ik iemand 

uit het bedrijfsleven. Die klaagde 

erover dat er zoveel van de mensen wordt 

gevraagd. Dat wordt steeds gekker.” 

Naam: Fien van Sittert-Jongebreur 

Woonplaats: Den Haag 

Leeftijd: 75 jaar 

De matigheid die ze bepleit, heeft ze 

zelf al heel lang in de praktijk gebracht. 

“Ik ben gymnastieklerares geweest 

maar een volledige baan heb ik laten 

vallen toen mijn kinderen werden 

geboren, waarbij ik het aantal lesuren 

steeds heb aangepast. Je moet om jezelf 

denken en je de tijd gunnen voor dingen 

om je heen. Dan ben je veel rijker en 

veel gelukkiger dan met al dat geld.” 

Besmette teken 

Ook haar vakanties kenmerkten zich 

door matigheid. Zij en haar man hebben 

veel gekampeerd in de natuur tijdens 

vakanties. Daar zijn ze noodgedwongen 

mee gestopt. “Enkele weken na een 

vakantie in Noorwegen kreeg mijn man 

hevige rugpijn, en later neurologische 

uitval. In het ziekenhuis werden tests 

uitgevoerd om uit te sluiten of dit het 

gevolg van kanker zou kunnen zijn. 

Het ging helemaal de verkeerde kant 

met hem op. Zelf dacht ik aan de ziekte 

van Lyme omdat ik in het begin een 

ronde rode plek in zijn knieholte had 

gezien. Naderhand kwam uit dat hij 

inderdaad die ziekte had en kon hij 

goed behandeld worden. Zoals bekend 

wordt Lyme veroorzaakt door besmette 

teken. Die breiden zich de laatste jaren 

snel uit. Kamperen durven we daarom 

niet meer.” 

19

20 

In deze rubriek gaat arts drs. Bob Hornstra in op de meest uiteenlopende 

medische vragen. Schriftelijk gestelde vragen worden uitsluitend in deze rubriek 

beantwoord en niet in een persoonlijk schrijven. Vragen met een algemene strekking 

zijn altijd welkom. Voor dringende persoonlijke vragen: bel met Patiëntenvoor- 

lichting 088-2424240. 

Radioactieve straling 

’Is het nog wel verstandig groene thee uit Japan van 

het merk Piramide te blijven gebruiken?’ 

Een verontruste briefschrijver meldt mij het volgende: 

“Mijn vrouw en ik drinken al jaren groene thee 

van het merk Piramide. Het gaat om Sencha thee 

waarvan het land van herkomst Japan is. Na de 

Fukushima kernramp in Japan komen uit dit land 

verontrustende berichten over besmette landbouw- 

en veeteeltproducten. Tot nu toe hebben we de losse 

thee van Piramide nog steeds gekocht. Met de houdbaarheidsdatum 

van juli 2013 zijn we ervan uitgegaan 

dat deze thee in ieder geval nog niet onderhevig 

is geweest aan radioactieve straling. Echter, 

bij een volgende aankoop met een datum verder 

in de tijd, bestaat bij ons twijfel of het nog wel verstandig 

is deze thee te blijven gebruiken. Kunt u 

ons hierover een advies geven? Acht u het risico van 

door radioactieve straling besmette thee substantieel 

of kunt u ons hierover geruststellen? Onze zorg 

betreft ook de Japanse zeegroenten Arame en 

Wakamé.” 

Het merk Piramide staat garant voor biologische 

kwaliteit van de groene thee. Japan is een groot land 

en de oogst van de Piramide groene theeblaadjes zal 

zeker op voldoende afstand liggen van Fukushima 

en ook de controles op kwaliteit en radioactiviteit 

zijn wettelijk bepaald. Wetenswaardig is ook dat de 

groene thee niet zozeer gezond is vanwege de werking 

van antioxidanten maar door prikkeling van het 

immuunsysteem door de licht toxische flavonoïden 

in de groene thee. De witte thee heeft een dergelijk 

effect, bovendien vermindert deze thee ook rimpelvorming. 

Van de Japanse zeegroenten is mij niet bekend of 

er controle is op de radioactiviteit ervan. Persoonlijk 

denk ik dat het wel meevalt met de radioactieve besmetting 

van zeegroenten als deze op grote afstand 

is verzameld van de plek waar de ramp heeft plaatsgevonden. 

Anders is het gesteld met de consumptie 

Vraag 

van grote vissen die veel kleinere vissen hebben 

geconsumeerd (stapeling van radioactieve belasting) 

uit Japanse wateren. Verder is het zo dat jodium 

(onder andere in zeegroenten) juist via de schildklier 

bescherming kan bieden tegen radioactieve 

besmetting. 

Chiazaad 

‘Is Chiazaad een alternatief voor lijnzaad? Er wordt 

gesproken over de rijkste bron van omega3 vetzuren 

en gemakkelijker te eten dan lijnzaad. Het is pas in 

Europa toegelaten en nu overal verkrijgbaar.’ 

Die vraag wordt gesteld door een mevrouw die 

ook nog een belangrijke tip met ons wil delen. Ze 

schrijft: “Het nuttigen van vers gemalen lijnzaad 

wordt geregeld aanbevolen, maar mijn aangeschafte 

molentje begaf het al na een jaar. Sindsdien doe ik 

lijnzaad op een lepel, met een scheutje tarwekiemolie 

voor de vitamine E en dan maar kauwen. Het 

duurt wel een paar minuten maar verser gemalen 

bestaat er niet en je hoeft daarna ook geen molentje 

meer schoon te maken! Deze tip wilde ik graag 

delen.“ 

Dank voor uw tip. Het lijkt me dat je wel over een 

goed kauwapparaat moet beschikken en voldoende 

tijd voor het fijnmalen van de lijnzaadkorrels. Over 

het algemeen heb ik nog geen klachten vernomen 

over het korte leven van het te gebruiken molentje; 

hierbij het adres van een firma die goede ‘Muesliwalsen’ 

verkoopt die gebruikt kunnen worden voor 

het malen van zaden en granen (kwestie van instellen 

van de walsen) en noten: De Natuurlijke Molen: 

www.natuurlijkemolen.nl. 

Chiazaad is zeker een alternatief voor lijnzaad. Het 

is oorspronkelijk afkomstig van een plant (familie 

lipbloemigen) uit Mexico en al bekend sinds 3500 

jaar v.Chr. Inmiddels produceren Zuid-Amerikaanse

Antwoord 

landen ook Chiazaad. De Azteken gebruikten dit 

zaad om energie te verzamelen en hun uithoudingsvermogen 

te vergroten. Naast het feit dat Chiazaad 

meer omega-3 vetzuur (alfa-linoleenzuur) bevat dan 

elk andere natuurlijke bron, is het vol antioxidanten, 

vezels, eiwit, calcium en vitaminen en mineralen. 

Anders dan bij lijnzaad hoeft chiazaad niet eerst 

vermalen te worden voordat het te verteren is. Het 

menselijk lichaam kan dit zaad makkelijk verteren. 

Het is verstandig er een glas water bij te drinken, 

want chiazaad kan veel water opnemen. Een lepel 

chiazaad in een glas water geeft na een minuut of 

tien een soort gelei; kan zo gedronken worden of 

verwerkt in sauzen, soep etc. Belangrijk is dat chiazaad, 

onder andere door het hoge gehalte aan vezels, 

suiker- en insulinepieken voorkomt en de suikerspiegel 

aldus stabiliseert. Ook doordat dit zaad snel 

het gevoel geeft voldoende te hebben gegeten, kan 

het mensen helpen die gewicht willen verliezen. Het 

is in ieder geval erg voedzaam en sommigen noemen 

het daarom ook wel ‘superfood’. 

Macula degeneratie 

‘Bij mijn moeder is onlangs macula degeneratie vastgesteld. 

Ik heb begrepen dat gezonde voeding en 

voedingssupplementen het proces enigszins kunnen 

vertragen. Kunt u haar advies geven welke supplementen 

ze het best kan gebruiken? Omdat zij ook de ziekte 

van Parkinson heeft, slikt ze ook verschillende medicijnen: 

Sinemet, Sifrol, Efexor en Omiprazol.’ 

In het verleden heb ik al eens het een en ander 

besproken voor wat betreft de macula degeneratie. 

Het gaat hier eigenlijk om een soort verouderingsziekte. 

In het kort kun je zeggen dat het jarenlang 

gebruik van teveel (snelle) suikers en veel (dierlijk) 

eiwit als vlees bijvoorbeeld, de eiwitstructuren in 

cellen kunnen doen klonteren, aan elkaar laten 

kleven. Dan verstikt als het ware de cel, degenereert 

en sterft af. Als dat in het netvlies gebeurt kan 

macula degeneratie het gevolg zijn. Mijn advies is 

dus zo min mogelijk snelle suikers gebruiken (cake, 

gebak maar ook witte en bruine boterhammen 

waarvan de suikers snel in het bloed vrijkomen). 

Volkorenbrood kan met mate gebruikt worden. En 

vooral veel groente als broccoli (bevat ook eiwit en 

calcium) en peulvruchten als plantaardige eiwitbron. 

Verder op het menu zetten: noten, paddenstoelen 

(oesterzwammen, portobello’s, shi-itakes), geitenkaas, 

eieren, vette vis, lijnzaad of Chia-zaad en eventueel 

als vlees kip of kalkoen, liefst biologisch. 

Tussendoor fruit van het seizoen eten: appels met 

schil (eco!) en nu vooral de zwarte, blauwe en rode 

bessen, bosbessen, frambozen etc. Ze zijn bijzonder 

gezond ook voor de conditie van de ogen. Supplementen: 

Coenzyme Q10 (zo mogelijk hoog gedoseerd 

omdat een hoge dosis Q10 de symptomen van de 

ziekte van Parkinson soms kan verminderen. 

Visolie capsules (als er geen vette vis wordt gegeten), 

carotenoïden met voldoende luteïne en zeaxanthine 

zoals Oog-Protect, Eye-Wise, Oog-Norm 

en Visionyl om er maar enkele te noemen. Ook vitamine 

D3 en een goede multi (vitamine B complex) 

mogen niet ontbreken en kunnen zo samen vaak 

(synergistisch) de macula degeneratie afremmen. 

In het geval dat lange tijd maagzuurremmers worden 

gebruikt als Omiprazol, is het raadzaam extra 

vitamine B12 te gebruiken; bijvoorbeeld vitamine 

B12 actief, enkele maanden achtereen driemaal in 

de week een tabletje opzuigen. 

21

Promotiestudie Frederike Büchner toont aan: 

Fruit en groente hebben 

op longkanker 

Het eten van veel fruit en verschillende groenten verlaagt mogelijk de kans op longkanker. Dat staat in het proefschift 

Quantity & Variety, Fruit and vegetable consumption and bladder and lung cancer risk van Frederike Büchner. 

Tekst: Petra Pronk – Foto’s: Leonard Davids/BVF 

Groente en fruit zijn gezond, dat 

staat buiten kijf. Maar hoe gezond 

precies? En heeft het eten ervan 

een beschermende werking tegen kanker? 

Dergelijke vragen zijn al lang onderwerp 

van onderzoek. Het antwoord is niet 

eenvoudig, al was het alleen maar omdat 

er zoveel verschillende soorten kanker 

zijn en zo ontzettend veel soorten groente 

en fruit. Toch werpt elk onderzoek weer 

een stukje licht op het vraagstuk. Zo ook 

het onderzoek van Frederike Büchner 

naar de relatie tussen groente- en fruitconsumptie 

(zowel de hoeveelheid als de 

variatie in consumptie) en het risico op 

longen blaaskanker. Het onderzoek 

kwam tot stand door een samenwerking 

tussen het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid 

en Milieu (RIVM) in Bilthoven 

en het UMC St Radboud te Nijmegen. 

Voldoende en gevarieerd 

“Groente en fruit zijn belangrijke componenten 

van een gezonde voeding”, 

schrijft Frederike Büchner in haar proefschrift. 

“Het eten van voldoende groente 

en fruit kan het risico op de meest voorkomende 

niet overdraagbare chronische 

ziekten zoals een aantal vormen van 

kanker, hart- en vaataandoeningen en 

type 2 diabetes verlagen. De Wereld Gezondheidsorganisatie 

(WHO) raadt aan 

om dagelijks minimaal 400 gram groente 

en fruit te eten. Groente en fruit zijn een 

bron van vitamines, mineralen, voedingsvezel 

en andere bioactieve stoffen.” 

De meeste studies die tot nu toe zijn 

verricht, keken alleen naar de hoeveelheid 

groente en fruit die geconsumeerd 

werd. Het is echter waarschijnlijk niet 

alleen belangrijk om voldoende groente 

en fruit te eten, maar ook gevarieerd te 

eten, stelt Frederike Büchner. “Hierbij 

zorgt de variatie van verschillende 

22 

groente- en fruitsoorten voor de inname 

van diverse bioactieve stoffen die in 

groente en fruit voorkomen. Het onderzoek 

naar de invloed van een gevarieerde 

consumptie van groente en fruit kan 

het onderzoek naar de relatie tussen de 

hoeveelheid groente- en fruitconsumptie 

en het risico op ziekte mooi aanvullen.” 

Frederike Büchner wilde daarom 

behalve de hoeveelheid ook de variatie 

in groente en fruit onder de loep nemen 

en dan specifiek bij twee soorten kanker: 

longen blaaskanker. “We hebben 

gekozen voor blaaskanker omdat daar 

de relatie met groente- en fruitconsumptie 

nog niet helder was uit voorgaand 

onderzoek”, verklaart ze. “Ook 

bij longkanker waren er nog veel onduidelijkheden. 

Beide typen kankers zijn 

sterk gerelateerd aan roken. We wilden 

kijken of het eten van groente en fruit 

invloed had op het risico op het krijgen 

van longen blaaskanker.” 

Long- en blaaskanker 

Om het antwoord op die vraag te vinden 

maakte ze gebruik van de gegevens uit 

de EPIC-studie. Aan het begin van de 

studie midden jaren negentig, waren de 

deelnemers gezond. Er werd toen onder 

andere gevraagd wat ze normaal gesproken 

aten, of ze rookten en wat ze 

aan fysieke activiteit deden. Deze mensen 

werden door de tijd heen gevolgd. 

Sommigen kregen kanker of een andere 

ziekte, anderen niet. Frederike Büchner 

richtte zich op de mensen die long- of 

blaaskanker hadden gekregen en keek 

of zij meer of minder groente en fruit 

hadden gegeten dan de mensen die niet 

met deze vormen van kanker geconfronteerd 

waren. Daarbij keek ze ook 

naar de variatie in groente en fruit. 

Lager risico 

De belangrijkste conclusie: het eten van 

veel verschillende groentesoorten en van 

veel fruit kan het risico op longkanker 

verlagen. Die relatie was het sterkst voor 

plaveiselcel longkanker en bij mensen 

die aan het begin van de studie rookten. 

De positieve relatie geldt alleen voor 

longkanker. Er werd geen relatie gevonden 

tussen de consumptie van groente 

en fruit en het risico op blaaskanker. 

“In de EPIC-studie werd na bijna negen 

jaar bij 1830 mensen de diagnose longkanker 

vastgesteld”, legt Frederike 

Büchner uit. “Uit het eetpatroon van 

deze mensen bleek dat zij minder fruit 

hadden gegeten dan mensen die geen 

longkanker hadden gekregen. De hoeveelheid 

fruit bleek dus gerelateerd aan 

het krijgen van longkanker: hoe meer 

fruit, hoe kleiner de kans op deze vorm 

van kanker. De hoeveelheid groente 

bleek niet van invloed.” 

Wat betreft de variatie lagen de kaarten 

anders. Daarbij was het juist de variatie 

in groente die een beschermende relatie 

leek te hebben, terwijl er geen relatie 

werd gevonden voor variatie in fruit. 

Het onderzoek biedt overigens geen 

verklaring voor het feit dat de positieve 

effecten alleen voor rokers golden. 

“Daar hebben we niet specifiek onderzoek 

naar gedaan, maar het zou kunnen 

dat groente en fruit, bekend om hun anti-oxidante 

eigenschappen, de oxidante 

schade die sigarettenrook in het lichaam 

veroorzaakt, onschadelijk maakt.” 

Kleine effecten 

Overigens gaat het om kleine effecten. 

Wat de hoeveelheid fruit betreft: mensen 

die veel fruit eten hebben, vergeleken 

met mensen die weinig fruit eten, ongeveer 

een 10% lagere kans op het krijgen

effect 

van longkanker. Wat betreft de variatie in 

groente geldt: mensen die twee weken 

lang uit acht verschillende groentegroepen 

eten, hebben een 23% lagere kans op 

het krijgen van longkanker vergeleken 

met mensen die maar uit 0 tot 4 verschillende 

groepen eten. Dat zijn relatief kleine 

effecten. Toch kunnen die volgens 

Frederike Büchner een grote invloed op 

de gezondheid hebben, als je de resultaten 

vertaalt naar de hele bevolking. “Bij de 

meeste studies gaat het om kleine effecten. 

Maar al die kleine effecten samen 

kunnen in een grote populatie toch tot 

aanmerkelijk minder ziekte leiden.” 

Een ding is zeker: de aanbeveling ‘eet 

gevarieerd’ blijft ook na dit onderzoek 

recht overeind. “Aangezien we niet weten 

welke stoffen in groente en fruit precies 

zorgen voor een beschermende werking 

en dit ook weer voor verschillende typen 

kanker of andere ziekten anders kan 

zijn, is een gevarieerde consumptie van 

groente en fruit aan te bevelen, omdat je 

daarmee ‘blootgesteld’ wordt aan verschillende 

bioactieve stoffen die allemaal 

aanwezig zijn in groente en fruit”, aldus 

de promovenda. 

Ten slotte is stoppen met roken de beste 

manier om het risico op longen blaaskanker 

aanzienlijk te verlagen. 

Het onderzoek van Frederike Büchner maakt deel uit van het grootste bevolkingsonderzoek 

in Europa dat speciaal is opgezet om de relatie tussen voeding en het 

ontstaan van kanker te bestuderen. De studie staat bekend als de EPIC-studie: 

European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition. Tussen 1991 en 2000 

deden meer dan een half miljoen mensen in tien Europese landen eraan mee. Bij de 

start van de studie hebben de deelnemers vragenlijsten ingevuld over hun voeding 

en andere leefstijlgewoontes. Dat biedt een uniek inkijkje in de leef- en voedingsgewoontes 

van verschillende culturen en ook in de bijbehorende kankerrisico’s. 

23

Puur en 

bioactief 

shiitake mycelium 

concentraat met betaglucaan 

Mycelent - een nieuw en bijzonder geconcentreerd betaglucaanconcentraat 

Bevordert het natuurlijk afweersysteem 

van de lichaamscellen 

SHIITAKE 

Shiitake, Lentinula edodes, is een eetbare 

paddenstoel die van nature voorkomt in China 

en Japan en daar al eeuwen-lang gegeten 

en gewaardeerd wordt. 

Wereldwijd worden talloze studies gedaan 

naar de werking van shiitake, die binnen de 

traditionele Chinese geneeskunde (TCM) al 

eeuwenlang als een opmerkelijke paddenstoel 

beschouwd wordt. 

De gezondheidsbevorderende effecten worden 

toegeschreven aan de polysacchariden, 

vooral de betaglucanen. Deze betaglucanen 

hebben een regulerende invloed op het immuunsysteem. 

Eén van de best beschreven 

betaglucanen is lentinan. 

MYCELIUM EN BIOACTIEF 

BETAGLUCAAN 

Mycelent bevat betaglucanen uit het mycelium 

van de shiitake-paddenstoel (Lentinula 

edodes). Mycelium is het deel van de padenstoel 

dat onder de grond groeit. 

Dit mycelium wordt gekweekt in een gesloten 

en gecontroleerd fermentatieproces, waardoor 

een puur, bioactief betaglucaanconcentraat 

ontstaat, vrij van pesticiden en zware 

metalen. 

De drievoudige helix structuur van de betaglucanen 

is belangrijk voor de werking. In het 

gepatenteerde productieproces van Mycelent 

blijft deze structuur zorgvuldig behouden. 

STIMULEERT HET 

IMMUUNSYSTEEM 

Mycelent helpt het natuurlijke afweersysteem 

en beschermt daarmee gezonde cellen en 

weefsels. 

Mycelent is vervaardigd volgens recente wetenschappelijke 

inzichten. 

AANBEVOLEN GEBRUIK: 

1 tot 3 ml per dag. Kan makkelijk met vloeistof 

ingenomen worden. 

Mycelent is puur en volledig wateroplosbaar. 

Hierdoor volstaat een lage dagelijkse inname. 

Mycelent myceliumconcentraat van shiitake 

(Lentinula edodes) bevat 0,1% betaglucanen. 

Een verpakking Mycelent bevat 50 ml - goed 

voor ca. 6 weken - en kost € 39,95. 

Springfield Nutraceuticals, T 0186 626173 E info@springfieldnutra.com 

Health through nature, science and innovation

www.ortho.nl 

Longontsteking of vitamine C-tekort? 

Ontdekker van vitamine C, Albert SzentGyörgyi, merkte het zo’n vijftig jaar geleden al op 

toen hem gevraagd werd een voorwoord voor een boek over deze vitamine te schrijven: 

“Wanneer je niet voldoende vitaminen hebt en een verkoudheid krijgt en als gevolg daarvan 

een longontsteking, dan zal de diagnose niet zijn ‘gebrek aan vitamine C’, maar longontsteking.” 

Met andere woorden, een arts zal zelden – zeg maar nooit – een vitamine Ctekort opgeven 

als doodsoorzaak, terwijl dat wel degelijk de aanleiding is geweest. Op zich is dit niet erg. 

Wat wel erg is, is dat er zelden een relatie wordt gelegd tussen tal van ziekten en vitaminetekorten. 

Die zijn er meer dan u denkt. 

Als er één land in de wereld wordt geassocieerd met zon, dan is het SaoediArabië. De zon 

helpt vitamine D in de huid aanmaken. Wie verwacht in dat land nu een tekort aan deze 

vitamine? Maar een onderzoek liet zien dat het merendeel van de vrouwen die het ziekenhuis 

bezochten omdat ze langdurig last hadden van lage rugpijn, een vitamine Dgebrek hadden. 

Het onderzoek vond in het ziekenhuis plaats omdat de oorzaak van de rugpijn niet achterhaald 

kon worden. Suppletie met vitamine D hielp 95% van de patiënten van hun kwaal af. 

Rijst bij mij de vraag: bij hoeveel mensen in Nederland kan rug of spierpijn simpel worden 

opgelost met vitamine Dsuppletie? Of: hoeveel mensen lopen vanwege een marginale 

vitamine Dvoorziening een verhoogd risico van chronische ziekten als hart en vaatziekten, 

ouderdomsdiabetes, depressie en zelfs bepaalde vormen van kanker? Van geen vitamine 

bestaat zóveel onderzoek waaruit blijkt dat het preventief werkt bij tal van ziekten. Maar als 

oorzaak wordt een vitamine Dtekort nooit aangemerkt. Toch laat eigen onderzoek, samen 

met de Amerikaan dr. William Grant, zien dat wanneer de gemiddelde vitamine Dbloedspiegel 

zou worden opgetrokken naar hoge normaalwaarden, de sterfte tengevolge van verschillende 

ziekten in ons land per jaar met 18% zou verminderen, waaronder verschillende 

vormen van kanker (J Steroid Biochem Mol Biol 2010; 121:4568). Hiervoor is een vitamine 

Dinname nodig van 2500 tot 4000 IE per dag. De opbrengst: jaarlijks 25.000 sterfgevallen 

minder. 

Dit fenomeen – de nietherkende voedingstekorten – brengt veel schade aan waar het om de 

volksgezondheid gaat. Het is overigens ook een historisch fenomeen. In de negentiende eeuw 

werden als oorzaken van ziekte vooral intoxicatie en infectie gezien. Tot in 1901 de Nederlanders 

Grijns en Eijkman in NederlandsIndië ontdekten dat de endemische ziekte beriberi 

het gevolg was van het ontbreken van een stofje in de gepolijste rijst die steeds meer mensen 

in die tijd nuttigden. De geschiedenis werd nog eens dunnetjes overgedaan in de zuidelijke 

staten van Amerika, twee decennia later. De arts en onderzoeker Joseph Goldberger vond 

dat grote delen van de bevolking aan de vreselijke ziekte pellagra leden en doodgingen, na de 

introductie van maïs en het bijbehorend vitamine B3tekort. Goldberger heeft hemel en aarde 

moeten bewegen om de scepsis van zijn collega’s te overwinnen die tegen beter weten in 

– om wat voor reden dan ook – vast bleven houden aan infectieziekte als doodsoorzaak. 

De geschiedenis blijft zich herhalen. SzentGyörgyi gaf vijftig jaar geleden al aan dat een 

vitamine Ctekort meestal niet herkend wordt. Maar evenzeer vandaag de dag is dit een 

fenomeen, dat zich meer dan ooit voordoet. Dit geeft een vrijbrief om de vele ziekten, zeker 

de chronische aandoeningen, te behandelen met medicijnen in plaats van met voeding en 

voedingssupplementen. 

Dr. Gert Schuitemaker 

25

Korte berichten 

Cadmium kwaadaardige stof 

Uit een Amerikaanse studie blijkt dat 

chronisch blootstelling aan lage hoeveelheden 

van het zware metaal cadmium de 

kans op een agressieve borstkanker duidelijk 

doet vergroten. Eerdere studies 

hebben al laten zien dat een tijdelijke 

blootstelling aan hoge waarden cadmium 

het endocriene systeem in het lichaam 

verstoren. Het endocriene systeem bestaat 

uit een aantal klieren die hormonen 

in het lichaam afscheiden. Nu blijkt ook 

Eet je hart gezond 

Steenvruchten als perziken en nectarines 

bevatten stofjes die mogelijk diabetes en 

hart- en vaatziekten kunnen voorkomen. 

Dit melden onderzoekers van Texas Agri- 

Life Research. Het fruit lijkt de vorming 

van slechte LDL-cholesterol te verminderen, 

verantwoordelijk voor het ontstaan 

van vaatziektes. 

Behalve steenvruchten is ook olijfolie een 

goed wapen tegen hart- en vaatziekten. 

Verkeerslawaai slecht voor gezondheid 

Luchtverontreiniging door verkeer is 

slecht voor ons hart, maar verkeerslawaai 

ook. Dat zeggen wetenschappers van een 

Deens instituut voor kankeronderzoek. Zij 

volgden tien jaar lang de gezondheid van 

zo’n 57.000 mensen van 50 tot 64 jaar oud. 

De deelnemers verstrekten informatie 

over onder meer hun woonlocatie, sekse, 

opleidingsniveau, leefstijl, voedingsgewoonten 

en lichaamsbeweging. Ook de 

26 

bij langdurige blootstelling aan lage 

waarden cadmium dat beginnende kankercellen 

zeer agressief kunnen worden. 

Cadmium ontstaat vaak als bijproduct 

bij de ontginning en fabricage van zink, 

koper en lood. In sommige kunstmestsoorten 

zit ook cadmium. Verder zit het 

in batterijen, cosmetica en sigarettenrook. 

Cadmium zit ook in water, grond 

en de lucht waardoor ook voeding ermee 

besmet kan raken. 

Dagelijks twee eetlepels olijfolie verlaagt 

het risico op hartkwalen met vijftig 

procent. Zo blijkt uit een langdurig onderzoek 

van de European Prospective Investigation 

into Cancer and Nutrition, gehouden 

onder 41.000 mensen. Olijfolie bevat 

gezonde onverzadigde vetten en polyfenolen. 

Deze stofjes gaan ontstekingen in 

het lichaam tegen en verminderen de 

kans op bloedpropjes. (Bron: GezondNu) 

hoeveelheid verkeerslawaai waar aan zij 

werden blootgesteld, werd meegenomen 

in het onderzoek. Onafhankelijk van andere 

risicofactoren bleek het risico op een 

hartaanval toe te nemen met 1,12 procent 

per 10 decibel extra verkeerslawaai. Een 

exacte oorzaak voor dit verband konden 

de onderzoekers nog niet benoemen, 

maar stress en slapeloosheid spelen 

waarschijnlijk een rol. (Bron: GezondNu) 

Geen kruiswoordraadsel 

Door een technische storing 

vervalt dit keer het gebruikelijke 

kruiswoordraadsel. 

Onze excuses hiervoor! 

De redactie 

Meditatie ontspant echt 

Meditatie kan al binnen acht weken 

leiden tot structurele veranderingen in 

het menselijk brein. Dat hebben Amerikaanse 

wetenschappers aangetoond. 

Als mensen gedurende acht weken 

ongeveer 30 minuten per dag mediteren, 

ontstaat er meer grijze hersenmassa in 

de hippocampus. Dat is een hersengebied 

dat wordt geassocieerd met geheugen 

en leervermogen. De dichtheid van 

de amygdala neemt juist af door meditatie. 

De amygdala is te vergelijken met 

een alarmsysteem. Als gevolg van de 

verandering in dit orgaan ervaren mensen 

mogelijk minder angst en stress, zo 

meldt het tijdschrift Scientific American. 

Psychologische voordelen 

“Hoewel het beoefenen van meditatie 

al heel lang geassocieerd wordt met 

een gevoel van rust en lichamelijke ontspanning, 

claimen beoefenaars ook vaak 

dat ze cognitieve en psychologische 

voordelen ervaren”, verklaart hoofdonderzoekster 

Sara Lazar van Massachussets 

General Hospital op World- 

Science.net. 

“Deze studie demonstreert dat veranderingen 

in breinstructuur sommige van 

die ervaringen kunnen verklaren en dat 

mensen zich door meditatie mogelijk 

niet alleen beter voelen, omdat ze zich 

ontspannen.” 

De wetenschappers kwamen tot hun 

bevindingen door zestien proefpersonen 

een programma voor te schrijven, 

waarbij ze acht weken lang elke dag 

30 minuten moesten mediteren. Tijdens 

de meditatie moesten de deelnemers 

zich met name concentreren op hun 

geestelijke gevoelens en lichamelijke 

sensaties. Voor en na het meditatieprogramma 

werden er hersenscans 

van de proefpersonen gemaakt. 

De scans wezen uit dat de dichtheid 

van de grijze massa in hun hippocampus 

was toegenomen. In hun amygdala 

werd juist minder grijze massa gemeten. 

“Het is fascinerend om te zien dat we 

ons brein en ons welzijn kunnen veranderen 

door meditatie te beoefenen”, 

aldus onderzoekster Britta Hölzel. 

(Bron: Nu)

Uitzicht is het tijdschrift van MMV Natuurlijke 

kankerpreventie en Ondersteunende 

therapieën. Het verschijnt tien keer per 

jaar en wordt gratis aan de leden van de 

vereniging beschikbaar gesteld. 

Verantwoording 

De redactie van Uitzicht en het bestuur 

van MMV brengen de inhoud ter kennis en 

beoordeling; zij aanvaarden geen verantwoordelijkheid 

voor de toepassing ervan. 

Overname van artikelen door derden is 

uitsluitend toegestaan met schriftelijke 

toestemming vooraf. Redactie en bestuur 

behouden zich het recht voor zonder opgave 

van redenen teksten, advertenties en te 

beantwoorden vragen te weigeren. 

Eindredactie 


Medewerkers aan dit nummer: 

Drs. Bob Hornstra, arts 

Riëtte Janssen 

Jan van Klinken 

Arjan van Laar 

Hans Nieuwstad 

Petra Pronk 

Dr. Gert Schuitemaker 

Dr. Hans Stoop 

Fotografie 

Stef Breukel e.a. 

Redactiecommissie 

Truus Hartsink 

Dr. Hans Stoop 


Redactieadres 

Redactie Uitzicht 

Hof van Azuur 30 

2614 TB Delft 

Advertenties 

Advertentiemogelijkheden 

en tarieven kunnen worden 

aangevraagd bij: 

J.P.H. Geraats 

Louis Regoutstraat 36 

6006 LL Weert 

Telefoon (0495) 53 22 20 

Inschrijving 

Uitzicht ISSN 0169-9938 

Uitzicht op internet 

www.moermanvereniging.nl 

E-mail: info@moermanvereniging.nl 

Kopij volgend nummer: 

Magazine 7/2012 

vóór 4 augustus 2012 

colofon 

Korte berichten 

Homeopathie dreigt uit schappen te verdwijnen 

Bekende homeopathische zelfzorg - 

ge neesmiddelen, zoals Nisyleen, Cinuforce, 

Oscillococcinum en Spiro flor 

SRL gelei, dreigen uit de schappen 

van de apotheken en drogisterijen 

te verdwijnen. 

Dat is het gevolg van het besluit van 

minister Schippers van Volksgezondheid 

dat op verpakkingen en in bijsluiters van 

homeopathische geneesmiddelen niet 

meer vermeld mag worden waarvoor ze 

gebruikt kunnen worden. Zonder deze 

informatie wordt het voor de consument 

moeilijk om een geschikt product te 

kiezen. Gebruikers en leveranciers van 

homeopathische geneesmiddelen hebben 

bij de Tweede Kamer de noodklok geluid. 

De maatregel is 1 juli ingevoerd. 

Homeopathische geneesmiddelen zijn 

populair in Nederland. Er worden jaarlijks 

4,5 miljoen verpakkingen verkocht. 

Recepten gevraagd! 

Veel MMV-leden hebben in de loop der 

jaren binnen de voorschriften van de 

Moerman-voedingswijze eigen recepten 

ontwikkeld, zo blijkt iedere keer weer. 

Graag wil het centraal bureau van de 

vereniging deze recepten verzamelen 

met het oog op nieuwe uitgaven. Vandaar 

het vriendelijke (en ook wel een 

beetje klemmende) verzoek om uw 

recepten in te sturen. Dat hoeven echt 

‘Immuunsysteem versterkende voeding’ 

In driekwart van de huishoudens is een 

homeopathisch geneesmiddel aanwezig. 

Uit onderzoek van Synovate blijkt dat 

20 procent van de Nederlanders een 

duidelijke voorkeur heeft voor het gebruik 

van homeopathische geneesmiddelen 

als zij last hebben van eenvoudige 

gezondheidsklachten waarvoor doktersbezoek 

niet nodig is. Slechts 24 procent 

van de bevolking gelooft (helemaal) 

niet in homeopathie. De Koninklijke 

Vereniging Homeopathie Nederland 

wijst erop dat voor zelfzorgproducten 

die de consument op eigen gezag zonder 

recept aanschaft, het essentieel is dat 

op de verpakking te zien is waar het geneesmiddel 

voor gebruikt kan worden. 

Als op homeopathische geneesmiddelen 

niet staat waarvoor het toegepast kan 

worden, zullen deze producten niet 

gekocht worden met als gevolg dat 

ze uiteindelijk uit de schappen zullen 

verdwijnen, zo vreest de vereniging. 

geen culinaire hoogstandjes te zijn. 

Alles waarmee anderen hun voordeel 

mee kunnen doen of een dienst wordt 

bewezen, is welkom! 

Let op: de termijn sluit op 7 augustus a.s.! 

Inzenden naar: MMV, Postbus 508, 

2400 AM Alphen ad Rijn of per e-mail: 

info@moermanvereniging.nl. 

Bij voorbaat hartelijk dank voor uw 

medewerking! 

Workshop in Beekbergen op zaterdag 4 augustus 

Op zaterdag 4 augustus 2012 wil Klazien van der Toorren-Deutekom (MMV 

kook docente en ambassadeur) bij Marry’s Bloemen- en Kruidenhuis in Beekbergen 

(Engeland 25, 7361 CS Beekbergen, telefoon 055 506 13 91) een workshop 

houden. Het thema: ‘Immuunsysteem versterkende oorspronkelijke voeding.’ 

Om 10.00 uur wordt gestart met koffie of thee met iets lekkers erbij. Naast een 

lezing over dit thema die wordt verzorgd door Marry Foelkel, zal Klazien een aantal 

door haar bereide producten presenteren die de lezing ondersteunen. Ook gaan 

de deelnemers zelf een aantal producten maken. Zij kunnen een toelichting en de 

recepten mee naar huis nemen. 

De kosten bedragen € 20,-. Wie aan deze interessante workshop wil deelnemen wordt 

verzocht dit bedrag vóór 27 juli 2012 op ING (giro)rekening 5403314 t.n.v. Klazien 

van der Toorren-Deutekom. Per workshop is er plaats voor maximaal 15 deelnemers. 

Bij royale belangstelling kan in overleg een andere datum gepland worden. 

Voor informatie en/of opgave (graag met naam, adres, telefoonnummer en e-mailadres): 

Klazien van der Toorren-Deutekom, Meinsstraat 110, 3862 AE Nijkerk (Gld), 

telefoon (06) 10 12 84 08 of (033) 844 29 95 (beide met voicemail). 

E-mail: j.toorren@upcmail.nl . 

27

De Roode Roos B.V. 

Magazijn voor orthomoleculaire voeding 

Deze keer een andere selectie van 

producten, welke door “De Roode Roos 

B.V.” geleverd kunnen worden. 

Hierdoor krijgt u een inzicht van ons ruime 

assortiment, van meer dan 3500 producten 

en 80 leveranciers. 

Bestellen bij De Roode Roos B.V. 

Alle producten worden in principe geleverd 

met een korting van max. 25% ten opzichte 

van de adviesprijs. Om te bestellen kunt u 

gebruik maken van de lijst die hiernaast is 

afgedrukt. Eventueel kunt u eerst een 

fotokopie maken. Onze volledige catalogus 

is op aanvraag verkrijgbaar. 

Uw schriftelijke bestelling kunt u naar onze 

postbus sturen. Vervolgens laten wij de 

bestelling door TNT-Post bij u thuis 

bezorgen. 

Ook kunt u ons gratis naamnummer 

0800-ROODEROOS (0800-7663376) 

gebruiken. 

Internetgebruikers kunnen een e-mail 

versturen naar orders@derooderoos.com of 

direct bestellen via onze webwinkel op 

www.derooderoos.com 

Vanaf nu biedt De Roode Roos u de 

mogelijkheid uw bestellingen te betalen via 

doorlopende machtiging voor automatische 

incasso. 

Een machtigingskaart hiervoor kunt u 

opvragen via onze website: 

www.derooderoos.com/machtigen 

Prijswijzigingen voorbehouden 

Vermeld hier uw 

adresgegevens: 

Uw naam: (Dhr/Mevr): 

Adres: 

Postcode & Woonpl.: 

Telefoonnummer: 

28 

Nr 

205 Multi vit.& mineralen (240 tab) 

268 Bio-Quinon Q10 Super 30 mg (150 caps) 

547 BioSil (30 ml) 

Advertentie 

586 MaxEPA (100 softgels) 

1388 MultiVit Basic (module 1) (90 vcaps) 

2308 DHA 250 (120 caps) 

2836 MetaRelax (90 tab) 

2999 Eye Q 500 mg (210 caps) 

3273 Lignan Flax Oil Complex (473 ml) 

3402 Optimal Prenatal DHA Formula (60 softgel 

3492 Bio Bran MGN3 250 mg (50 tab) 

3588 Symbioflor 1 (50 ml) 

3654 Prostaatformule (60 tab) 

3924 MagAsorb 150 mg (Magnesium als Citraat 

4084 Women's Mood (30 caps) 

4105 Levertraan Forte (60 softgels) 

Plantina 

Postbus 16035 

2500 BA Den Haag 

Telefoon 070-3010701 

Fax 070-3010707 

Fabrikant 

Pharma Nord 

Bio Minerals 

Cardio Vasc. Res. 

Alfytal 

Now Foods 

Metagenics 

Springfield 

Barlean's 

Minami Nutrition 

Medpro 

Energetica Nat. 

Best Choice 

Lamberts 

Care For Women 

Bonusan 

4126 Coriolus Versicolor-extract 750 mg (90 cap AOV 

4398 Active Biodream (800 gram) 

4456 Spirulina (180 tab) 

4617 Solidago Complex Tinctuur (50 ml) 

4630 Co Enzyme Q10 with MCT (60 vcaps) 

4646 Super Greens (220 gram) 

4754 Bio Nutriënt l-Tryptofaan (60 vcaps) 

5400 Vitamine D3 15 mcg (90 softgel) 

5696 Luchtweg Formule (60 vcaps) 

5861 Delima Feminin (10 ovula) 

5878 Glucosamine Summum (120 tab) 

6096 CalAsorb (180 tab) 

6097 Salvestrol Prostaat (60 caps) 

6213 Elke Dag (90 tab) 

6599 True Superfood (400 gram) 

Lidmaatschap nr.: 

Geboortedatum: 

E-Mailadres: 

Biodream 

Marcus Rohrer 

Zonnegoud 

Viridian 

VitaKruid 

CellCare 

Bonusan 

VitOrtho 

Pekana 

Supplemed 

Lamberts 

Vitals 

Vitals 

Vitals 

(evt.) voorschrift van: 

Normaal 

€ 98,75 

€ 46,50 

€ 30,50 

€ 37,00 

€ 20,75 

€ 38,25 

€ 23,99 

€ 36,95 

€ 19,95 

€ 28,50 

€ 65,00 

€ 13,60 

€ 11,50 

€ 12,20 

€ 19,95 

€ 9,00 

€ 31,70 

€ 45,00 

€ 13,32 

€ 11,59 

€ 37,25 

€ 46,70 

€ 21,90 

€ 11,00 

€ 19,95 

€ 14,90 

€ 35,90 

€ 27,50 

€ 39,95 

€ 49,95 

€ 65,00 

Leden 

€ 74,06 

€ 34,87 

€ 22,88 

€ 27,75 

€ 18,68 

€ 28,69 

€ 17,99 

€ 27,71 

€ 14,96 

€ 21,38 

€ 58,50 

€ 10,88 

€ 8,63 

€ 9,15 

€ 14,96 

€ 6,75 

€ 23,78 

€ 36,00 

€ 11,32 

€ 8,69 

€ 29,80 

€ 39,70 

€ 17,52 

€ 8,25 

€ 14,96 

€ 11,18 

€ 26,92 

€ 20,62 

€ 29,96 

€ 37,46 

€ 48,75

Deze boeken kunt u bestellen 

bij de Moermanvereniging. 

Wilt u één of meerdere boeken 

toegestuurd krijgen, vul dan 

duidelijk een girokaart in met 

het juiste bedrag en de titels 

van de gewenste boeken. 

Geen geld opsturen! 

Het gironummer waarop u 

kunt bestellen is: 355.999 t.n.v. 

De Moermanvereniging 

Postbus 508 

2400 AM Alphen aan den Rijn. 

De prijzen zijn inclusief verzendkosten 

binnen Nederland. 

Daarbuiten wordt € 3,50 extra 

berekend. 

Gezond leven 

Gezond blijven 

10% korting bij de 

Roode Roos 

Een leven lang vitaal! 

Squalene is een bijzondere stof die 

zowel in het menselijk lichaam als in de 

natuur wordt aangemaakt. Het behoort 

tot een speciale groep antioxidanten, 

de zogenaamde isoprenoïden en 

wordt uit de levertraan van de diepzee 

dogfish verkregen. Squalene heeft het 

vermogen om zuurstof toe te voegen aan 

de menselijke cel. Hierdoor beschermt 

het de cellen waardoor het lichaam 

wordt behoed voor de ziekmakende 

moleculen. Issho Genki® Squalene iP6 

is een veelzijdig, natuurlijk en zuiver 

voedingssupplement dat uw lichaam 

weer in balans brengt. 

Boekenlijst 

01. Dr. Moerman, een weg tot genezing, 

C. van Groningen en A. Ronhaar € 11,30 

02. U kunt meer dan u denkt, aanvullende maatregelen om 

kanker te helpen voorkomen en genezen, Hans Moolenburgh sr. € 25,00 

09. Verhütung und Heilung von Krebs, Jac. Landman € 6,80 

10. Die Moerman-Krebs-Diät, E. Wannee-Immerzeel € 6,80 

17. A solution to the Cancer Problem € 7,95 

24. Kookboek, Lia v.d. Geest en Lydia Sleutel € 7,95 

28. De actuele voedingstabel, wat zit waar in? € 9,50 

29. Retrospectief onderzoek naar de effectiviteit van € 20,40 

de Moermantherapie 

37. Het Gouden boekje voor de Gezondheid, G.E. Schuitemaker € 12,50 

Voor meer boeken van de heer Schuitemaker zie: 

www.gezondeboeken.nl 

41. Bondgenoot, autobiografie van een immuuncel, Henk Fransen € 12,75 

42. De helende factor, Bob Th. Hornstra € 16,50 

44. Voed je goed, voel je goed, Monique van den Assum € 4,95 

45. Dvd ‘Geef ziekte geen kans, eet en leef gezond’, Kees Braam € 6,95 

Koopt u onze verrassingstas! Met in ieder geval de complete jaaruitgave 

van Uitzicht 2011. Leuke hebbedingetjes en heel veel informatie! 

Een gezond en prachtig cadeau om weg te geven. € 15,00 

Versnelt herstel 

Toename 

energie, vitaliteit 

en uithoudingsvermogen 

Beschermt tegen 

vroegtijdige 

veroudering van 

de huid 

Beschermt tijdens 

chemotherapie en 

bestraling 

Beschermt cellen 

en weefsels 

Fyto-Life 

van Hogendorpplein 28 

5051 SR Goirle 

T: +31 (0) 13 534 6437 

F: +31 (0) 13 530 2247 

E: info@fyto-life.nl 

W: www.fyto-life.nl 

www.isshogenki.com 

Advertenties 

29

algemene informatie 

De Moermanvereniging voor natuurlijke kankerbestrijding stelt zich ten doel welzijn en belangen te 

behartigen van patiënten die met de Moermantherapie worden behandeld, en zoveel mogelijk bekendheid 

te geven aan deze therapie ter bestrijding van kanker. 

Bestuur 

Vriendelijk verzoek alle post bestemd 

voor het bestuur te zenden aan: 

Postbus 508 

2400 AM Alphen aan den Rijn 

Voorzitter: 

Dave Schut 

Eefde 

Secretaris: 

Johan Klumpenaar 

President Wilsonlaan 33 

4334 GB Middelburg 

Telefoon: (0118) 63 59 89 

E-mail: johanklumpenaar@xs4all.nl 

Penningmeester: 

Nico Sleeuwenhoek 

De Eendracht 20 

2614 LX Delft 

Telefoon (015) 2562921 

E-mail: 

nico.sleeuwenhoek@hotmail.com 

Marketing: 

Sietze Blom 

Buitenom 1 

8314 AM Bant 

Telefoon: (0527) 26 18 25 

E-mail: info@sieblo.com 

Interne contacten: 

Jan Bor 

Schoolstraat 1 

4221 LR Hoogblokland 

Telefoon: (0183) 56 36 28 

E-mail: jbor777@xs4all.com 

Jan Meijerink 

De Bese 2 

7722 PD Dalfsen 

Telefoon (0529) 42 71 45 

E-mail: jwj.meijerink@gmail.com 

Wetenschap en artsencontact: 

Hans Stoop 

Coehoornstraat 40 

4611 KS Bergen op Zoom 

Telefoon: (0164) 25 04 61 

E-mail: hansstoop@home.nl 

Adviseurs: 


Bob Hornstra 

Piet Sijpersma 

30 

Administratie/ 

algemene informatie 

De administratie van de vereniging 

wordt gevoerd door de heer 

Wim Kuling. 

Centraal Bureau: 

Postbus 508 


Telefoon: (0172) 49 79 44 (werkdagen 

tussen 09.00 uur en 13.00 uur) 

Fax: (0172) 47 06 44 


Aanmelding nieuwe leden 

Schriftelijk bij het Centraal Bureau 

of via de website. 

Lidmaatschap 

Nieuwe leden: € 25,- per kalender jaar 

(automatische incasso), € 29,- per 

kalender jaar (acceptkaart). 

Voor Belgische leden minimaal 

€ 37,- (accept € 42,-) op rekening 

ING bank 335-0078672-51 t.n.v. 

Moerman vereniging. 

Voor de overige leden in Europa 

€ 37,- (accept € 42,-), buiten Europa 

€ 42,- (accept € 47,-). Een kleine 

‘overbetaling’ op de minimumcontributie 

wordt zeer op prijs gesteld. 

Contributie giro 42.39.229 t.n.v. 

Moermanvereniging te Alphen aan 

den Rijn. Opzegging lidmaatschap: 

vóór 1 december van het lopende 

jaar. Administratiekosten: € 3,50 

wanneer een herinnering gestuurd 

moet worden. 

Losse nummers Uitzicht 

Losse nummers kunnen (na)besteld 

worden à € 5,25 per exemplaar. 

Dit kan schriftelijk of telefonisch bij 

het Centraal Bureau. 

Internet 

www.moermanvereniging.nl 


Patiëntenvoorlichting 

Telefoon: 088-2424240 (Infolijn) 

Of voor algemene informatie over de 

vereniging: (0172) 49 79 44 

Informatie lezingen 

en kooklessen 

Schriftelijke vragen naar: 

Postbus 508 


Postzegel insluiten. 

Klachten van patiënten 

Stichting Klachtrecht AAG (Artsenfederatie 

Additieve Geneeskunde) 

Vaartstraat 247, 1075 RM Amsterdam 

Advertenties Uitzicht 

Advertentietarieven kunnen worden 

aangevraagd bij: 

J.P.H. Geraats 

Louis Regoutstraat 36, 6006 LL Weert 

Telefoon: (0495) 53 22 20 

E-mail: j.geraats@ziggo.nl 

Stichting Steunfonds 

Amnestie 

Giro 3290997 t.n.v. de Stichting 

Steunfonds Amnestie, Reijerskoop 

291, 2771 BL Boskoop of via ING 

bank, rekeningnummer 67.20.27.240 

t.n.v. Stichting Steunfonds Amnestie 

in Boskoop. 

Bovenstaande rekeningnummers van 

Stichting Steunfonds uitsluitend te 

gebruiken voor giften. 

De stichting Steunfonds Amnestie is 

door de Belastingdienst erkend als 

algemeen nut beogende instelling 

(ANBI), sinds 01-01-2008. Een schenking 

aan deze stichting is aftrekbaar 

van de inkomstenbelasting (binnen 

de daarvoor geldende regels). 

Legaten 

Wie het Steunfonds testamentair wil 

gedenken, wordt aanbevolen gebruik 

te maken van de volgende formulering: 

‘Ik legateer aan de Stichting Steunfonds 

Amnestie, gevestigd te Elst (Gld) 

de som van €……… vrij van rechten en 

kosten’. 

Regio-secretariaten 

Amsterdam en Wijde Omgeving 

Mevr. T. Visser 

Quellijnstraat 128 

1073 XL Amsterdam 

Telefoon: (020) 675 41 50 

Gelderland 

Mevrouw R. van Elk 

Groot Vijverdal 21 

6822 MB Arnhem 

Telefoon: 06 44386268 

Zeeland/West-Brabant 

Dhr. H. Stoop 

Coehoornstraat 40 

4611 KS Bergen op Zoom 

Telefoon: (0164) 25 04 61 

Den Haag 

Mevr. R. Rosier 

Gerrit van de Veenlaan 216 

2552 WN Den Haag 

Telefoon: (070) 391 02 79 

Friesland 

Mevr. T. Meesters 

Singel 7 

8771 SV Nijland 

Telefoon: (0515) 56 98 13 

Groningen/Drenthe 

Mevr. H. Prins 

Schout Poelmanweg 32 

9617 BX Harkstede 

Telefoon: (050) 404 22 46 

Limburg 

De heer J.H.P. Peters 

Oude Heerweg 145 

5941 EK Velden 

Telefoon: (077) 472 14 53 

E-mail: jhmpet@home.nl 

Noord-Holland Noord 

Vacature 

Overijssel 

Dhr. G.J.W. Tretmans 

Tuinvaas 16 

7609 ZT Almelo 

Telefoon: (0546) 56 94 11 

Rotterdam 

Dhr. M. Ouwehand 

Statenweg 405 

3039 HP Rotterdam 

Telefoon: (010) 467 78 64 

Mobiel: 06 23234874 

Rijnmond/Westland 

Vacature 

(Zie ook colofon pagina 27)

Topkwaliteit voedingssupplementen met een gezonde prijs 

www.vitortho.nl 

NIEUW! 

BIOLOGISCH ACTIEF 

De nieuwe producten van VitOrtho zijn met de grootste zorg 

vervaardigd. Hierbij wordt rekening gehouden met mens en 

natuur. Alle producten zijn zeer goed opneembaar door het 

lichaam. 

Activiteitenkalender 

21 september – Wassenaar 

Rondleiding door Beeldentuin Caldic Collectie 

Plaats: Dennenlaan 9, 2244 AK Wassenaar, 

Beeldentuin Caldic Collectie van kunstverzamelaar 

Van Caldenborgh 

Datum: 21 september 

Kosten: geen; programma (inclusief drankjes) 

wordt aangeboden door de familie Van 

Caldenborgh 

Verzamelen: Om 15.00 uur tussen poort en toegangshek 

Aanmelden: atjongebreur@planet.nl of 070-3280480 

(voor 10 uur of na 17 uur). Graag naam 

en adres opgeven. Max. 20 personen. 

Toekenning op volgorde van aanmelden. 

De rondleiding duurt 2 uur en gaat over bosachtig 

terrein en onverharde paden. Daarom is de wandeling 

niet geschikt voor mensen die minder goed ter been 

zijn. Rolstoelen niet toegestaan. Het maken van foto’s 

is verboden. 

Enthousiaste mensen gevraagd 

De MMV-afdeling Den Haag vraagt twee enthousiaste 

mensen die het bestuur willen versterken en 

verjongen. De afdeling vergadert 4 keer per jaar en 

organiseert jaarlijks vier activiteiten, zoals lezingen, 

wandelingen e.d. 

Interesse? Stuur dan een e-mail naar atjongebreur@ 

planet.nl, of bel 070-3280480 (graag voor 10 uur of 

na 17 uur). 

In het volgende nummer van Uitzicht 

• Magnesium aanrader bij migraine 

• Het antikankerdieet van oncoloog David 

Khayat 

• Bij energietherapie moet patiënt zelf zijn 

weg zoeken 

31

Natuurproducten hebben gunstig effect bij prostaatproblemen ...

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?