Het meerjarenplan Zandmaas 2 2009 (deel 1)

MEERJARENPLAN 

ZANDMAAS 2 2009 

Perspectief op 2015-2050

MEERJARENPLAN 

ZANDMAAS 2 2009 

Perspectief op 2015-2050 

Maastricht, februari 2009

Colofon 

Uitgave: 

Provincie Limburg 

Afdeling Landelijk Gebied 

Postbus 5700 

6202 MA Maastricht 

Tel: +31 (0)43 389 70 70 

Fax: +31 (0)43 389 76 43 

E-mail: postbus@prvlimburg.nl 

Internet: www.limburg.nl 

9034 - februari 2009

4 

Meerjarenplan Zandmaas 2, 2009

Inhoudsopgave 

Voorwoord 7 

1. Zwak en Sterk: Het noordelijk Maasdal in Limburg 9 

2. Van bedreigingen naar kansen 11 

3. Geschiedenis, reikwijdte, achter-grond en opzet van dit meerjarenplan 13 

3.1. De geschiedenis van het Meerjarenplan Zandmaas 2 13 

3.2. Afbakening 14 

3.3. Doelen 15 

3.4. Veiligheids- en klimaatstrategie 16 

3.5. Opbouw Meerjarenplan 17 

4. Algemeen beleidskader 19 

5. Visie, beleid en ambities voor het Zandmaasgebied 21 

5.1. Water / veiligheid 21 

5.2. Ruimte, natuur, landschap, landbouw en cultuur 27 

5.5. Wonen 37 

5.7. Recreatie 38 

5.8. Werken 40 

5.9. Transport 40 

6. Samenhang Zandmaas 2, Pakket 1, VNK2 en IVM 43 

6.1. Integrale Verkenning Maas 43 

6.2. Samenhang met Pakket I – projectopdracht RWS Maaswerken 44 

7. Strategie, gericht op sturing en aanpak 47 

7.1. Strategie 47 

7.2. Wat oppakken 48 

7.3 Hoe oppakken 48 

Perspectief op 2015 - 2050 

5

8. Potentiële projecten/initiatieven en clustering 53 

Clustering projecten 53 

8.1. Cluster 0, Roosteren-Roermond 57 

8.2. Cluster 1, Roermond tot brug Venlo 59 

8.3. Cluster 2, Venlo tot en met HWG Arcen 62 

8.5. Cluster 4, Well-Aijen tot aan Afferden 67 

8.6. Cluster 5, Afferden tot en met Mook 70 

9. Grondverwerving 73 

9.1 Zandmaas Pakket II – Veermangelden: 73 

9.2. Grondpolitiek nu en anticiperend op de lange termijn 75 

10. Financiering en tijdsplanning 77 

10.1. Aanwending 2004 tot 2008 77 

10.2. Aanwending tot 2015 77 

10.3. EHS begrenzing 2015 80 

10.4. Projectkosten en -financiering tot 2015 80 

10.5. Tijdsplanning 2015 – 2050 80 

10.6. Regiofinanciering 82 

10.7. Financiële planning Zandmaas 2 82 

11. Organisatie 83 

12. Communicatie 87 

Bijlage 1 89 

Hoogwaters van de Maas en de normen 89 

Bijlage 2. 93 

Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas 93 

Bijlage 3. 97 

Begrippen en afkortingen 97 

Bijlage 4 99 

Kleine Atlas voor het Zandmaasgebied: 99 

6 Meerjarenplan Zandmaas 2, 2009

Voorwoord 

Voor u ligt het meerjarenplan Zandmaas 2 – 2009. Het is een logisch vervolg op de besluitvorming van maart 

2007 waarbij een eerste versie werd vastgesteld en tevens opdracht werd gegeven tot het voeren van een 

aantal naar het oordeel van de provincie noodzakelijke overleggen met instanties uit de samenleving zoals 

de LLTB en de natuur-beherende instanties, zo goed als de in het gebied aanwezige bouwgrondstoffenwinners. 

Ook waren inmiddels ter borging van de samenhang in het gebied noodzakelijke analyses in de vorm 

van thema-uitwerkingen tot stand gekomen en werd het eerste “werkjaar” van Zandmaas 2 geëvalueerd. Bovendien 

is gebleken dat veelal in de vorm van accentverschuivingen een aantal onderwerpen concreter en 

vooral ook beleidsmatig duidelijker verwoord moesten worden. Daarbij valt te denken aan het beleid tegen 

de achtergrond van de Integrale Verkenning Maas, maar ook aan een interferentie met het concreet en voor 

2015 nog te realiseren hoogwaterbeschermingsniveau waarbij bijvoorbeeld ook de “sluitstukkaden” uit Pakket 

I Zandmaas bezien moeten worden. Daarnaast waren er nieuwe ontwikkelingen zoals het uitkomen van 

het advies van de Deltacommissie, het verschijnen van een aantal (rijks) achtergrond rapporten en niet op de 

laatste plaats de ontwerpen van een aantal essentiële rijks beleidsnota’s. 

Al bij het ontwerp van dit meerjarenplan werd de tijdshorizon expliciet opgetrokken naar 2050 en is niet meer 

alleen volstaan met beschouwingen over de termijn tot 2015, de termijn waarbinnen de Overeenkomst Natuurrealisatie 

Zandmaas tussen Provincie en het ministerie van LNV gerealiseerd moet worden. Het meerjarenplan 

is daarmee tevens meer een sturingsinstrument en een document van provinciaal klimaatbeleid geworden. 

De Provincie realiseert zich dat het beleid zoals neergelegd in dit meerjarenplan uitsluitend in samenwerking 

gerealiseerd kan worden. Samenwerking met het Rijk (met name Rijkswaterstaat) en de regio, maar ook met 

de sectoren die een bijzonder belang bij de ontwikkeling van het Zandmaasgebied hebben. Die oproep tot 

samenwerking doet niet alleen een beroep op constructief meedenken, maar tevens op het inzetten van bevoegdheden 

en het nemen van verantwoordelijkheid, ook in financiële zin. De kansen daarvoor doen zich nu 

voor. En de opgave is zoals door de Deltacommissie is verwoord urgent. Het niet aangaan van die uitdaging 

maakt de kosten en de schade op de lange termijn enkel groter. Klimaatverandering hoeft niet iets te zijn dat 

Limburg “overkomt”, het kan ook aangegrepen worden als kans om ambities en kwaliteiten te realiseren op 

basis waarvan ook aan toekomstige generaties welvaart en welzijn geboden kunnen worden. 


7

Veer bij Wessem 1909, Willem Jansen (1871-1949). Bron: Limburg Museum, Venlo 


1. Zwak en Sterk: Het noordelijk 

Maasdal in Limburg 

In al zijn diversiteit kan - over een afstand van ongeveer 85 Maaskilometers en een verval van ongeveer 20 

meter - het noordelijk Maasdal omschreven worden als een rivierlandschap waarin de Maas veelal verscholen 

ligt. Maar het is ook een gebied met een veelal landelijke sfeer die vele dagrecreatieve mogelijkheden 

biedt en onder meer voor wandelen en fietsen bekend staat vanwege bijvoorbeeld het Pieterspad. In het gebied 

is het historisch vestigingspatroon nog duidelijk herkenbaar hetgeen onder meer in de Maasdorpen en 

de kastelen langs de Maas tot uitdrukking komt. Daarnaast zijn er relatief grote natuurlijke eenheden met op 

de noordoost oever als belangrijkste het nagenoeg aaneengesloten gebied van Maasduinen. 

Het gebied en de rivier zelf dragen de sporen van hun historische ontwikkeling. Sinds de afscheiding van België 

en de winning van delfstoffen zijn de nautische aspecten van de Maas steeds belangrijker geworden. Niet 

de hoogwaterbescherming maar de scheepvaart was bepalend voor menselijke ingrepen die in dit deel van 

de Maas vanaf het begin van de 20ste eeuw met het hoogtepunt in de periode van de wederopbouw hebben 

geleid tot pogingen tot normalisatie, het stuwen van de Maas, de aanleg van het Lateraalkanaal en het rechttrekken 

van de vaarweg. Deze ingrepen hebben geleid tot aanzienlijke aanpassingen in het rivierbed van de 

Maas zonder dat daarbij inhoudelijk bijzonder rekening werd gehouden met de noodzaak tot hoogwaterafvoer. 

Daarnaast zijn in de periode van de industrialisatie en wederopbouw ook een aantal knelpunten – zoals 

de spoorbrug bij Buggenum - ontstaan die ten koste van het bovenstrooms gelegen gebied de afvoer van 

hoogwaters aanzienlijk belemmeren. 

Doordat enige ontwikkeling van betekenis als gevolg van het Besluit Rijks Rivieren van de jaren ’90 nagenoeg 

onmogelijk werd, er sprake was van een aanzienlijke versnippering in het gebied, de bereikbaarheid 

van de Maas op vele plaatsen zeer beperkt was, terwijl in het gebied aanwezige verblijfsrecreatieve voorzieningen 

hun hoogtepunt in de economische cyclus veelal reeds achter zich hebben liggen en voorzieningen in 

het gebied veelal structuurloos tot stand zijn gekomen, dreigt het gebied steeds verder op achterstand te komen, 

of – wat misschien nog erger is – worden belangrijke ontwikkelingskansen gemist. 

Hoewel in het Maasdal percelen aanwezig zijn die agrarisch van betekenis zijn en soms bijzonder geschikt 

blijken voor bijzondere teelten, is het bijvoorbeeld ook duidelijk dat op termijn glastuinbouw in het gebied 

niet meer tot de (bedrijfseconomisch verantwoorde) mogelijkheden zal behoren. Dit terwijl (nog) geen duidelijkheid 

geboden kan worden ten aanzien van agrarische vestigingen die in het gebied juist zouden kunnen 

bijdragen aan een duurzame ontwikkeling van rivier en gebied, en niet op de laatste plaats juist het beheer 

daarvan. 

Een op klimaatadaptatie gebaseerd beleid, waarbij rekening wordt gehouden met op de langere termijn 

steeds verder groeiende hoogwaterafvoeren van de Maas, biedt kansen om de belevingswaarden die aan de 

rivier verbonden kunnen worden gestructureerd tot uitdrukking te laten komen. De langs de Maas gelegen 


9

dorpen kunnen hun relatie met de rivier weer herstellen. De belangrijke functie van de Maas in dit gebied – 

transport – kan ook ten bate van de regionale economische ontwikkeling uitgebuit worden. De ecologische 

en recreatieve ontwikkeling van het gebied verdient het om in een toekomst perspectief bevorderd te worden. 

Wanneer sommigen tegen de achtergrond van de klimaatverandering dit deel van de Maasvallei benoemen 

als “het Toscane van noordwest Europa” moet beseft worden dat Toscane zeker niet alleen een aangenaam 

toeristisch gebied is, maar ook een volwaardige en veelzijdig samengestelde economie behelst met bijpassend 

sociaal-economisch en cultureel leven. 

Een dergelijke ontwikkeling kan met een beleidskader als dit meerjarenplan Zandmaas 2 gestructureerd en 

visie-gestuurd worden. Bestuurlijk gesproken is het dan ook vooral een sturingsinstrument waarbij lokale, regionale 

en landelijke belangen met elkaar verbonden moeten worden. Een andere benadering zou al snel 

tot gevolg hebben dat het gebied voor werkelijke ontwikkelingen “op slot” zou blijven zitten en dat, als zich 

al mogelijkheden zouden voordoen, deze incidenteel en zonder ontwikkelingsvisie tot stand zouden komen. 

Een verdergaande versnippering met kans op verloedering van het gebied is als perspectief voor de provincie 

niet aanvaardbaar. Daarenboven zou het gebied niet anticiperend op groeiende hoogwaters tot ontwikkeling 

gebracht worden, maar telkens na een extreem hoogwaterincident “bij toeval” ter hand worden genomen. 

Gebleken is dat de belangrijkste kansen, die zich juist in een structureel ontwikkelingstraject kunnen 

voordoen, dan blijven liggen. 

DGR Kade, Baarlo 


2. Van bedreigingen naar kansen 

Dit meerjarenplan 2009 beoogt dan ook – een stap verder dan dat van 2007 – meer verdieping en structuur 

in de ontwikkelingsmogelijkheden te brengen en tot zodanige sturing en samenwerking te komen dat die ontwikkelingsmogelijkheden 

in het gebied concreet worden opgepakt. Uiteindelijk gaat het immers niet om papieren 

beleid, maar om voor de samenleving relevant en concreet handelen van overheid, bedrijfsleven en 

particulieren. De belangen van het gebied en haar bewoners en gebruikers staan daarbij voorop. 

Het gaat om het hier en nu van het Zandmaasgebied in relatie tot de toekomst, waarbij de nadruk ligt op ontwikkeling 

en kansen tot groei gecombineerd met het voorkomen van schade-risico en problemen in de toekomst. 

Door aan de toekomst te bouwen kunnen authentieke en met het stroomgebied consistente waarden 

gecreëerd worden. De kwetsbaarheid van het gebied is voor een belangrijk deel gelegen in de klimaatontwikkeling 

die naar verwachting hogere rivierwater afvoeren als historisch bekend met zich zal brengen. De Integrale 

Verkenning Maas gaat daarbij uit van een groei van de maatgevende hoogwaterafvoer 1/1250 naar 

4.600 m3/sec Borgharen per 2050 (zie voor een overzicht van hoogwaters en de normering van de Maas bijlage 

1). Dit lange termijn perspectief lijkt voldoende tegemoet te komen aan de zorgvuldigheidseisen die redelijkerwijs 

aan de overheid gesteld kunnen worden als “doorkijk” voor de in het Zandmaasgebied te bevorderen 

ontwikkelingen. 

Daarbij zijn als aanvullende kwetsbaarheden aan de orde dat achter de tot op heden gerealiseerde en op niveau 

gebrachte kaden (Mook-Gennep, Venlo en Roermond) een steeds groeiende economische waarde beschermd 

wordt en ook een stijgend slachtofferpotentieel gehuisvest wordt. Nog los van het gegeven dat het 

telkens verhogen van kaden geen haalbaar ontwikkelingsconcept is, is verdergaande dijk/kade aanleg ook 

ongewenst omdat die voor een niet onbelangrijk deel slechts schijnveiligheid biedt. Onderloopsheid respectievelijk 

gevaarzetting of risico vanwege kwelwater tijdens hoogwaters wordt door dergelijke maatregelen immers 

eerder bevorderd dan voorkomen. Daarenboven hebben dergelijke maatregelen vanwege het verval 

van de rivier eerder een hoogwaterbevorderend dan een beveiligend effect. De Maas zou door dergelijke 

maatregelen immers meer en meer in een korset gedwongen kunnen worden. 

De nu opgedane ervaring met de eerste versie van het meerjarenplan Zandmaas 2 leert dat met de daarin 

opgenomen gebiedsbenadering niet alleen de belangen van de Maas, maar ook die van het aanliggende gebied 

beter gediend kunnen worden. De nu opgedane ervaring leert ook dat er gewonnen kan worden op punten 

van duurzaamheidsperspectief en ruimtelijke kwaliteit en dat deze aanpak ook andere in het gebied aanwezige 

urgenties aan het licht kan brengen. Daardoor kan enerzijds werk met werk gemaakt worden, maar 

anderzijds ook in andere maatschappelijk relevante sectoren een ontwikkelingsslag naar de toekomst mogelijk 

worden. Op deze manier kan de bedreiging van de Maas bezien worden als een kans en uitdaging op 

weg naar een duurzame toekomst. Vanuit deze insteek beoogt dit nieuwe meerjarenplan zowel op de korte 

termijn (tot 2015), als op de lange termijn (tot 2030/50) tot resultaat te komen. 


11

Ooyen 1993 


3. Geschiedenis, reikwijdte, achter- 

grond en opzet van dit meerjarenplan 

3.1. De geschiedenis van het Meerjarenplan Zandmaas 2 

Naar aanleiding van de hoogwaters van 1993 en 1995 hebben de Limburgse waterschappen op grond van de 

Deltawet Grote Rivieren (DGR) – bij wijze van tijdelijke voorziening – kaden aangelegd die Limburg een beschermingsniveau 

van 1:50 moesten bieden. Gelet op de grote opgave om op een meer duurzame en definitieve 

wijze in een adequate bescherming te voorzien werd een samenwerkingsverband tussen provincie en 

de ministeries van Verkeer en Waterstaat (VenW) en Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) aangegaan waarbij 

het projectbureau Maaswerken tot stand kwam om gezamenlijk tot dat resultaat te komen. Daarbij werd 

eind jaren ’90 duidelijk dat de grote rivierkundige werken zoveel tijd ten aanzien van studie, ontwerp en procedures 

zouden vergen dat versnelling noodzakelijk was. Deze versnelling werd gevonden door – voor wat 

het Zandmaasgebied betreft – met spoed een Tracébesluit te doen vaststellen en het pakket aan maatregelen 

te splitsen in onder andere een deel waarin vooral door kadevoorzieningen ten minste 70% van de Limburgse 

bevolking een bescherming tegen een hoogwatergolf met een kans van 1:250 zou worden geboden. 

Daarmee werd het pakket aan maatregelen dat voor het Zandmaasgebied werd voorzien, gesplitst in een 

Pakket I en een Pakket 2. 

Pakket 1 omvat twee hoogwatergeulen (Lomm en Well-Ayen) en vooral kade maatregelen. Tot het pakket behoort 

ook het na realisatie daarvan bezien waar nog meer kaden zouden moeten worden aangelegd ten einde 

aan het beschermingsniveau 1:250 te voldoen (de zogenoemde “sluitstukkaden”). Ook de verwerving van 

de gronden voor de nevengeulen Baarlo en Afferden behoren tot Pakket 1. 

In Pakket 2 zaten met name rivierkundige maatregelen die technisch gesproken (vanuit een vanwege het te 

bereiken normresultaat beperkte ontwerp-eis) maar een relatief geringe bijdrage leverden aan de hoogwaterbeschermingsdoelstelling. 

Zij leverden wel een aanzienlijke bijdrage aan de ecologische en duurzame ontwikkeling 

van de rivier. In het kader van de vaststelling van de POL aanvulling Zandmaas (2002) werden daar 

een aantal initiatieven uit de regio (met name Maascorridor) aan toegevoegd en werd een analyse gemaakt 

op basis waarvan deze maatregelen onderling vergelijkbaar werden en een voorlopige investeringsraming 

kon worden gemaakt. Dit met de bedoeling van de provincie en de departementen om dit pakket aan de opdracht 

van het projectbureau Maaswerken toe te voegen en daarvoor binnen de rijksbegroting (uit de zogenoemde 

ICES-middelen) aanvullende rijks financiering te krijgen. Bij het aantreden van het kabinet Balkenende 

I in 2003 bleken deze ICES-middelen echter “verdampt”. In overleg met de toenmalige bewindslieden 

heeft de provincie er echter aan vastgehouden dat een traject naar realisatie van Zandmaas 2 open bleef. 

Van de kant van het ministerie van LNV werd daartoe een bijdrage van € 30 + € 5 miljoen toegezegd. Het genoemde 

5 miljoen als multiplier op een regionale bijdrage van gelijke grootte. Daarbij werd afgesproken de 

hoogwaterstandeffecten van de geïnventariseerde ingrepen zo veel als mogelijk te optimaliseren. 


13

Inmiddels werd het projectbureau Maaswerken gereorganiseerd naar een strikt onder verantwoordelijkheid 

van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (RWS) functionerende dienst, met een scherp afgebakende 

projectopdracht. 

Aanvankelijk werd de uitvoeringsopdrachtvoor Pakket 2 bij het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit 

zelf neergelegd. 

Op 7 december 2005 werd tussen de provincie Limburg en de minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit 

– anticiperend op de introductie van de Wet Investeringen Landelijk Gebied – de Overeenkomst Natuurrealisatie 

Zandmaas gesloten. Hierin is vastgelegd dat de provincie Limburg de regie krijgt over de zogenoemde 

Veermangelden. Vanaf 2007 zijn deze gelden een verbijzonderd onderdeel van het ILG. 

Kort samengevat houdt de overeenkomst (opgenomen als bijlage 2) in: 

€ 30 miljoen te verhogen met maximaal € 5 miljoen indien de regio minimaal € 5 miljoen bijdraagt 

gereed in 2015 

460 ha extra rijks-EHS (riviernatuur) te begrenzen 

inrichting nevengeulen Baarlo (Belfeld-West) en Afferden (Sambeek-Oost) 

in 2010 € 25 miljoen besteed 

aankoop ruilgronden toegestaan. 

In de overeenkomst is verder de verplichting voor de provincie opgenomen hiervoor een plan op te stellen. 

Met het Meerjarenplan Zandmaas II 2007 en nu met het geactualiseerde Meerjarenplan 2009 geeft de provincie 

Limburg duidelijkheid over haar plannen voor het Zandmaasgebied tot en met 2015 én op hoofdlijnen 

tot 2050. Dit meerjarenplan 2009 legt ten opzichte van het meerjarenplan 2007 meer accent op IVM en lange 

termijn, versterkt de integrale gebiedsontwikkeling en publiek-private samenwerking en kiest voor een clusterbenadering 

van projecten. 

3.2. Afbakening 

Het Meerjarenplan Zandmaas 2 betreft het Zandmaasgebied in Limburg gelegen vanaf de Maasplassen bij 

Roermond tot en met Geysteren aan de westoever en tot en met Mook aan de oostoever. 

Het tijdpad loopt van 2008 via 2015 naar 2050. 

Het Meerjarenplan is aanvullend op Pakket I dat door RWS Maaswerken wordt uitgevoerd, met dien verstande 

dat wel rekening wordt gehouden met ontwikkelingen die op elkaar aansluiten, respectievelijk – gelet op 

het lange termijn perspectief – elkaar mogelijk zouden kunnen verstoren. Daarbij moet met name gedacht 

worden aan de natuurvriendelijke oeverontwikkelingen zoals die zijn opgenomen in het Tracébesluit - POLaanvulling 

Zandmaas en het “hoofdstuk sluitstukkaden” waarvan de voorbereiding in overleg met de waterschappen 

en op initiatief van RWS Maaswerken momenteel zodanig ter hand wordt genomen dat oplevering 

per 2015 realistisch en haalbaar lijkt. 

Het meerjarenplan heeft een integraal gebiedsgericht karakter: niet alleen veiligheid en natuur krijgen aandacht 

maar ook wonen, landbouw, werken en recreatie. Een nauwe afstemming met het gebiedenbeleid van 

de provincie en in het bijzonder Vitaal Platteland ligt – met onderkenning van de verschillen in schaalniveau 

- hiermee voor de hand. 


Het Meerjarenplan heeft als basis bestaande beleidsplannen met achterliggende kennisdocumenten zoals: 

de overeenkomst LNV - Provincie over Natuurrealisatie Zandmaas 

de plannen uit Zandmaas Pakket II+ 

het Initiatiefplan Noordelijke Zandmaas, zoals 24 juni 2005 door Provinciale Staten vastgesteld, 

de studie Integrale Verkenning Maas (IVM) 

de Verordening waterkeren Limburg 

de evaluatie van het meerjarenplan 2007 

de thema-uitwerkingen Zandmaas II (natuur, grondstromen, archeologie, rivierkunde, hydrologie, land- 

bouw). 

en sluit aan op lopende trajecten zoals Zandmaas Pakket I in uitvoering door RWS Maaswerken en enige private 

initiatieven. 

Het karakter van het Meerjarenplan is flexibel; periodiek kan het plan aan de hand van voortschrijdend inzicht 

en initiatieven van derden geactualiseerd worden. 

3.3. Doelen 

Het doel van het Meerjarenplan Zandmaas2 is meerledig: 

inzicht geven in de provinciale visie, strategie en inzet van instrumenten voor Zandmaas2 

inzicht geven in de samenhang van de diverse projecten in het Zandmaasgebied en de wijze waarop de 

provincie hier mee omgaat. 

sturing geven aan de besteding van de Veermangelden (30 + 2 x 5 = 40 miljoen Euro); 

andere overheden, private partijen en maatschappelijke organisaties stimuleren hun eigen initiatieven 

hierop te laten aansluiten waardoor de gewenste ontwikkelingen rond het Zandmaasgebied versneld, 

kwalitatief verbeterd en/of beter betaalbaar worden 

sturing te geven aan de ontwikkelingen in het perspectief van 2050. 

een basis te leggen voor de fasering van de uitvoering van rivierwerken en gebiedsontwikkelingen op 

een langere termijn en daarbij anticiperend op de zich naar aanleiding van onder meer de klimaatontwikkeling 

aankondigende veranderingen rivieren gebiedsbelangen proactief te borgen. 

Aldus kader en sturing bieden voor de (maatschappelijke) ontwikkelingen in het Zandmaasgebied. Bedrijven/ 

private partijen kunnen hiermee rekening houden bij hun planvorming en uitvoering van projecten. 


15

Hoogwaterstanden kerk Steijl 

3.4. Veiligheids- en klimaatstrategie 

Voor wat betreft de veiligheidstrategie sluiten wij aan bij het rijksbeleid waarin naast en met accent op preventie 

ook het beheer van hoogwatersituaties en calamiteiten aandacht heeft. Dit heeft consequenties voor 

de ontwerpeisen per gebied. Zo menen wij dat bij ontwikkelingen rond Bergen tevens voorzien moet worden 

in een hoogwatervrije verbinding tussen (de dijkringgebieden van) Oud- en Nieuw Bergen. Voor de rivier en 

haar vallei blijft het adagium van “ruimte voor de rivier” uitgangspunt. De groei van de rivier is een natuurlijk 

proces. Wanneer daarmee niet wordt meebewogen, leidt dit tot zowel technisch als sociaal-economische enkel 

tot vooruitgeschoven (substantiële) meerkosten. Daarenboven is het zaak tot principiële keuzes te kunnen 

komen en niet enkel “het laag hangend fruit” en de gemakkelijke oplossingen te kiezen die nu als vanzelfsprekend 

behapbaar lijken. De ontwikkeling van het Zandmaasgebied moet gericht zijn op de toekomstige 

situatie zoals die – dankzij de voortgang van de wetenschap – als waarschijnlijk voorzienbaar wordt. De bewoners, 

gebruikers en mogelijke bezoekers van het Zandmaasgebied maken nu en in volgende generaties 

aanspraak op een functioneren van overheden en samenleving die (mogelijk ernstige) problemen voor hen 

voorkomen hebben. Een veilige Maas is een veilig Limburg, een mooie Maas is een mooi Limburg. De ontwikkeling 

van het Zandmaasgebied moet daaraan bijdragen en welvaart en welzijn bevorderen. 


Klimaatscenario’s. 

In het kader van de uitwerking van de clusters moet aangesloten worden bij het ontwerp van de rijks Beleidsnota 

Waterveiligheid. Dat vraagt extra aandacht voor de (betrouwbaarheid) van nuts en ICT voorzieningen, 

drinkwatervoorziening en milieubelasting tijdens hoogwaters. Om die reden is het opportuun een functionaris 

van de veiligheidsregio(s) bij de clusteruitwerkingen te betrekken. 

3.5. Opbouw Meerjarenplan 

Het Meerjarenplan 2009 wordt daarom opgebouwd uit vijf hoofdlijnen: 

beleidskader, visie, strategie en aanpak 

projecten, projectoverschrijdende aspecten en clustering projecten 

instrumenten tot 2015: grondverwerving, EHS(-begrenzing), Veermangelden 

tijdspaden en geld (2009 – 2015 – 2050) 

organisatie en communicatie. 

Voor de visualisering bij dit Meerjarenplan zijn voor Zandmaas II kaartbeelden opgesteld. Daarop zijn 

onder meer topografie, aanduidingen vanuit het water- en natuurbeleid, begrenzingen van (potentiële) 

projecten en initiatieven, IVM en dijkringgebieden aangegeven. 


17

Zicht op Venlo (en vooral de Maas) vanaf Bleric k. 

Staalgravure S. Poppel naar een aquarel van Chr. Schül er, uitgegeven 1856. 

Bron: Limburg Museum, Venlo 


4. Algemeen beleidskader 

Voor dit Meerjarenplan Zandmaas II zijn de belangrijkste beleidskaders: 

a. 

b. 

c. 

d. 

e. 

f. 

g. 

h. 

De LNV - Provincie Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas. 

Hierin worden behalve de inhoudelijke doelstellingen ook randvoorwaarden aan de financiële bijdrage 

gesteld: deze bijdrage van het Ministerie van LNV is maximaal € 30 miljoen te verhogen met maximaal € 

5 miljoen indien de regio minimaal € 5 miljoen bijdraagt. Ook moet tot en met 2010 minimaal M € 25 besteed 

zijn aan inrichting en verwerving van gronden inclusief ruilgronden. 

Provinciaal Omgevingsplan (POL) 2006 en POL-aanvulling Zandmaas 2002. 

In het POL 2006 worden de strategische doelen voor het veerkrachtig watersysteem Maas in het gebied 

beschreven terwijl in de POL-aanvulling Zandmaas ten aanzien van de in het gebied te treffen kademaatregelen 

(Zandmaas I) concrete beleidsbeslissingen zijn op genomen en voor de (optioneel) te treffen rivierkundige 

maatregelen een beleidskader wordt geboden. Voorts zijn de natuurcompensatie en de ecologische 

ontwikkeling rond de Heukelomse beek in deze POL-aanvulling opgenomen. Daarmee ligt het 

strategisch kader vast, zijn tevens de mogelijkheden van (aanvullende) initiatieven bepaald en is (met 

Zandmaas Pakket I) ook duidelijk wat in ieder geval tot ontwikkeling zal komen (of al gerealiseerd is). 

Het Tracébesluit Zandmaas/Maasroute. 

Hierin zijn twee rivierkundige maatregelen (de hoogwatergeulen Lomm en Well-Ayen) als concrete beleidsbeslissing 

opgenomen (Lomm is vergund en in uitvoering, voor Well-Ayen is de vergunningverlening 

in voorbereiding). De verbetering van de Scheepvaartroute is hierin opgenomen en tevens is het project 

“natuurvriendelijke oevers” hierin opgenomen. 

De (rijks) beleidslijn Grote Rivieren. 

Deze is van invloed op de mogelijkheid ten aanzien van ontwikkelingen vergunningen te verlenen op 

grond van de Wet beheer Rijkswaterstaatswerken (Ministerie VenW). 

Provinciaal gebiedsgericht beleid/”platteland in uitvoering”. 

Hierin zijn ten aanzien van de gebiedsgerichte ontwikkeling operationele doelen aangegeven. 

Stimuleringsplannen 

Hierin zijn voor de provincie Limburg ten aanzien van de ecologische ontwikkeling zowel beleidsuitwerking 

als doelen aangegeven. 

Kaderrichtlijn Water (KRW). 

Deze EU-richtlijn krijgt nu de vertaalslag naar het kwalitatief én kwantitatief waterbeleid in Nederland. In 

2009 wordt het gehele maatregelenpakket vastgesteld inclusief realisatietermijnen en beschikbaarheid 

van budgetten. Voor de Maasvallei is daarbij relevant dat in dit kader ook voor Rijkswaterstaat investeringsmiddelen 

beschikbaar zullen komen. 

Integrale Verkenning Maas (IVM). 

Deze lange termijn verkenning heeft geresulteerd in een ruimtelijke reservering (voor het stroomgebied) 

van de Maas (gebieden waar op lange termijn (2050 en later) mogelijk ruimte geboden moet worden aan 

de rivier) hetgeen in principe is betrokken bij de vaststelling van het Provinciaal Omgevingsplan 2006 

waarin deze gronden zijn aangewezen als “veerkrachtig watersysteem Maas”. Voor de uitvoering van 


19

i. 

deze maatregelen zijn van rijkszijde geen (toekomstige) financiële middelen gereserveerd. De reservering 

heeft wel onmiddellijke consequenties voor de uitvoering van werken en activiteiten in het beheergebied 

van Rijkswaterstaat. 

Initiatiefplan Noordelijke Zandmaas, 24 juni 2005 door Provinciale Staten vastgesteld. Hierin hebben 

Provinciale Staten een kader aangegeven waarbinnen, wat hen betreft prioritair, rivierkundige ontwikkelingen 

van Venlo tot Bergen gepositioneerd en tot uitvoering gebracht moeten worden. Het initiatiefplan 

werd in 2007 al in dit meerjarenplan geïntegreerd. 

Voor de wijze van aansturing en financiering speelt verder het ILG (Investeringsbudget Landelijk 

Gebied) vanaf 1 januari 2007 een belangrijke rol. De door LNV toegezegde bijdrage voor Zandmaas 2 

wordt vanaf 2007 via het ILG aan de provincie Limburg ter beschikking gesteld. Dit betekent dat de 

programmering in tijd (per jaar) en geld voor Zandmaas 2 afgestemd wordt met het ILG. 

Ayen 1995 


5. Visie, beleid en ambities voor het 

Zandmaasgebied 

Voorliggend Meerjarenplan is een flexibel plan dat in de tijd aangepast zal worden. Dit betekent uiteraard niet 

dat elk project of initiatief zonder meer past binnen het Meerjarenplan. Om te toetsen of een project past is 

het nodig om zowel een inhoudelijke visie te hebben hoe het Zandmaasgebied er op de lange termijn uit zou 

moeten komen te zien, als een strategie op welke manier deze visie tot werkelijkheid kan komen en hoe aan 

deze wordende werkelijkheid sturing kan worden gegeven. Het Meerjarenplan biedt de basis om verschillende 

projecten aan elkaar te verbinden, bakent het gebied waarbinnen deze tot stand kunnen komen af, en 

kan tot uitdrukking brengen waar ten opzichte van al vastliggende projecten (zoals bijvoorbeeld de hoogwatergeul 

Lomm) nog kansen voor meerwaarde liggen. Door de in het kader van de Integrale Verkenning Maas 

(IVM) verworven kennis op gebieds- en projectniveau te laten doorwerken kan richting gegeven worden aan 

de voor de transformatie van het gebied benodigde dynamiek en kunnen allianties ontstaan om de dynamiek 

te stimuleren, meerwaardes te creëren en tot concrete uitvoering te brengen. 

Voor doorwerking van de visie ten aanzien van het gebied op langere termijn (ook na 2015) zijn voor het 

Zandmaasgebied een aantal ontwikkelingen cruciaal: 

5.1. Water / veiligheid 

5.1.1. Maatregelen 

Vanuit het aspect water/veiligheid van de Zandmaas als onderdeel van het hele Maassysteem zijn met 

name de maatgevende waterafvoeren belangrijk en tegen die achtergrond ook de klimaatverandering 

met de bijbehorende consequenties voor de neerslaghoeveelheden in de tijd. Deze laatste zal immers – 

tezamen met de statistische ontwikkeling van de afvoeren – tot aanpassingen leiden. Veiligheid is voor 

de gebiedsontwikkeling in het Zandmaasgebied leidend. 

Weerd ten noorden van Kessel. Foto Maaike Vellinga 2008 


21

Voor de Zandmaas betekent dit dat de behoefte aan ruimte voor de Maas naar verwachting zal blijven toenemen. 

IVM geeft hiervan een goede indicatie. 

Iedere mogelijke locatie die tegen deze achtergrond van functionele betekenis kan zijn, zal (binnen de contour 

van het veerkrachtig watersysteem zoals in het POL 2006 aangegeven) voor de lange termijn gereserveerd 

moeten worden en zo nodig inzetbaar zijn. Juist om het effect daarvan af te bakenen en ruimtelijk te 

begrenzen is deze contour in POL 2006 opgenomen. Gelet op het nu opgestarte onderzoek naar de sluitstukkaden 

zal ook een herijking van het buiten/binnendijks gelegen gebied in de Maasvallei plaats kunnen vinden 

en zal bezien moeten worden waaraan deze dijkverbeteringen qua ontwerp-eisen moeten voldoen. 

Stuw Afferden 

Stuwen zijn niet alleen van betekenis voor het nautisch beheer van de rivier, maar ook voor de hoogwaterbescherming. 

Bij wassend water worden zij te beginnen benedenstrooms “gestreken”. Deze stuw bij Afferden 

bij omstreeks 600 tot 800 m3/sec tot de stuw bij Borgharen bij omstreeks 1200 – 1400 m3/sec. Boven dat volume 

is de rivier dus niet langer “gestuwd” maar geheel vrijstromend. Voor de scheepvaart blijven dan de kanalen 

beschikbaar tot dat het volume zodanig gegroeid is dat ook die onmogelijk is geworden. 


In totaal zijn ten behoeve van de nadere analyse rivierkunde op grond van Zandmaas II – 2007 35 projecten 

aangeleverd. Van deze 35 projecten zijn 11 projecten niet meegenomen in de effectbeoordeling. Van deze 11 

projecten was onvoldoende informatie beschikbaar of de ingreep was al meegenomen in Zandmaas I. 

Onderstaande tabel geeft een overzicht van het waterstandsverlagend effect van de projecten uit het Meerjarenplan 

Zandmaas (II) op de trajecten Roermond – Venlo (rkm 80 – 110) en Venlo – Mook (rkm 111 – 164). 

Verder is ook voor de drie grote woonkernen langs de Zandmaas, te weten Roermond (rkm 72 – 79), Venlo 

(rkm 102 – 109) en Gennep, Mook/Middelaar (rkm 151 – 163) bepaald wat de gemiddelde en maximale verlaging 

lokaal is bij een afvoer van 1x/250 jaar. De gebruikte trajecten van de woonkernen zijn in overeenstemming 

met het POL Kadeplan Zandmaas 2002. 

Waterstandverlagend effect (m) van alle projecten op verschillende riviertrajecten (1x/250 jaar): 

Traject Ligging (rkm) 

Gemiddeld 

(riviervak) 

Verlaging (m) 

Maximaal 

(lokaal) 

Zandmaas 72 – 165 -0,29 -0,57 

Roermond – Venlo 72 – 110 -0,23 -0,45 

Venlo – Mook 111 – 165 -0,34 -0,57 

Roermond 72 – 79 -0,15 -0,18 

Venlo 92 – 109 -0,38 -0,45 

Gennep, Mook/Middelaar 151 – 163 -0,18 -0,27 

Om daarover geen onduidelijkheid te laten voortbestaan betreft dit effect enkel het resultaat van een 24tal 

maatregelen zoals die in het kader van de thema-uitwerking van het meerjarenplan Zandmaas II – 2007 zover 

bleken te zijn ontwikkeld dat daaraan gerekend kon worden. 

Veel van deze maatregelen zijn ten aanzien van hun rivierkundig effect nog niet (helemaal) uit ontwikkeld. Op 

onderdelen lijken optimalisaties nog mogelijk en nodig. 

Zeker is dat de IVM doelstelling met deze maatregelen voor het Zandmaasgebied nog niet bereikt wordt, wel 

dat een aanzienlijke bijdrage kan worden geleverd. 


23

1,0 

0,8 

0,6 

0,4 

0,2 

0,0 

-0,2 

-0,4 

-0,6 

-0,8 

Volledige taakstelling IVM 1/250 

Berekende waterstandseffecten van 24 projecten Zandmaas 2 

Resterende Taakstelling na Zandmaas 2 

24 Meerjarenplan Zandmaas 2, 2009 

Effect van Zandmaas 2 (24 projecten) 

-1,0 

60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 

Gemiddeld op de Zandmaas (rkm 72 – 165) bedraagt de verlaging 29 cm, de maximale verlaging (lokaal) bedraagt 

57 cm . Gebleken is dat het project met de grootste waterstandsverlaging de Reactivering Oude Maasarm 

is. Het meest effectief is het project Lateraalkanaal-West Fase voor de gehele Zandmaas en het benedenstroomse 

gebied (Brabant. Zuid-Holland/Rotterdam). 

Wij menen dat deze tussentijdse analyse aangeeft dat met optimalisatie van projecten en toereikende ontwerp-principes 

een goede opmaat wordt gevonden naar een uiteindelijk rivierkundig maar ook uit overwegingen 

van klimaatbeleid duurzaam verantwoorde ontwikkeling met resultaat tot een lokkend perspectief is 

geworden. Het doorzetten daarvan in nauwe samenwerking met Rijkswaterstaat Limburg en overige gebiedspartners 

geeft dan ook aanleiding tot een bestuurlijke hoge prioriteit. Het gebiedsontwikkelingsproces biedt 

op zo een manier ook kansen om de met de Integrale Verkenning Maas beoogde eindsituatie tijdig naar verwerkelijking 

te brengen. 

Waar alle maatregelen die in het Zandmaasgebied aan de orde zijn in het perspectief van IVM worden ontworpen 

en beoordeeld gaat de provincie uit van twee begrippen, te weten “IVM-klaar” en “IVM-proof”. “IVMklaar” 

betekent dat aan een gebiedsontwikkeling zodanige eisen gesteld moeten worden, respectievelijk kwaliteiten 

verbonden moeten zijn dat in het kader van IVM ook op lange termijn in het betreffende gebied geen 

aanvullende inrichtingswerken of veiligheidsmaatregelen meer nodig zijn. 

Bij de gebiedsontwikkelingen Ooyen-Wanssum en Maaspark Well is “IVM-klaar” een van de ontwerpeisen. 

Bij de rivierkundige beoordeling van de hoogwatergeul Raayweide is gebleken dat na realisatie ook dat gebied 

“IVM-klaar” zal zijn. De gebiedsontwikkelingen die op deze manier aan de orde zijn hebben veelal een 

zodanige lange doorlooptijd dat vrijwel altijd van een gefaseerde uitvoering sprake zal moeten zijn. 

Alle overige (deel) projecten dienen ten minste te voldoen aan het criterium “IVM-proof”. Dit wil zeggen dat 

zij als maatregelen geen negatief effect hebben op de op langere termijn in het gebied nog aanvullend te nemen 

maatregelen en zo mogelijk daarvoor al condities scheppen. Zo wordt gevonden dat de in het meerjarenplan 

benoemde nevengeulen zo moeten worden aangelegd dat de aanzet voor de in dat gebied te treffen 

IVM-maatregel al gegeven wordt. De aanzet en het daarop gewenste vervolg moet naar ons oordeel zo

goed mogelijk aansluiten wij de natuurlijke processen ter plaatse en de kosteneffectiviteit van zowel de initiele 

als de vervolg ingreep zo gunstig mogelijk op elkaar afstemmen. 

5.1.2. Normen, keringen en buitensdijkse risico’s 

5.1.2.1. Normen 

Het rijk is voornemens om het normeringsstelsel ten aanzien van de grote rivieren te veranderen. Het rijk 

wil daarbij dat niet alleen de kans van overstroming van een kering, maar het falen van alle elementen die 

(mede) bepalend zijn voor de hoogwaterveiligheid binnen een dijkringgebied in aanmerking komen voor de 

beoordeling. Het in deze zin aanpassen van de normering is principieel juist. Terughoudendheid ten aanzien 

van de (hoogte van de) norm is evenwel op zijn plaats omdat de dijkringgebieden in Limburg niet in 

alle opzichten vergelijkbaar met die elders in het land. Een van de belangrijkste verschillen is wel dat zij bij 

een maatgevende afvoer (momenteel 3.800 m3/s ) verondersteld worden ondergelopen te zijn ten einde bij 

hoogwaters van boven de 1:250 als retentiegebied ten behoeve van het benedenrivierengebied te functioneren. 

Overstroombaarheid en de hoogte van waakhoogten zijn in het Limburgse deel van de Maas aanvullend 

complicerende punten voor besluiten over de toekomst van de gebieden in het rivierbed. Veelal is deze overstroombaarheid 

en daarop afgestemde waakhoogte niet in overeenstemming met de sociaal-economische 

waarden die beoogd worden binnen de dijkringgebieden beschermd te worden. Daar komt bij dat in geval van 

overstroming dijkringgebieden zodanig klein zijn dat zij ter stond en geheel overstromen. De provincie onderkent 

daarbij dat de Maasvallei respectievelijk de Maas zelf een voor hoogwaters uiterst gevoelig systeem is. 

Uit analyses lijkt afgeleid te kunnen worden dat wanneer de Limburgse dijkringgebieden niet langer (ook) als 

retentiegebied aangewend zouden worden dit tot gevolg zou hebben dat benedenstrooms een hoogwatergolfverhogend 

effect ontstaat van + 5 cm. Binnen het algemeen rivierbeleid – waarbij maatregelen geen gevolgen 

in termen van afwenteling op benedenstrooms gebied mogen hebben – lijkt deze problematiek niet 

goed oplosbaar tenzij op strategisch niveau het inzicht ontstaat dat zulks binnen de daar geldende waakhoogten 

danwel anderszins opgevangen zou kunnen worden. 

Nu er onder meer in het kader van dit meerjarenplan gewerkt moet worden aan definitieve contouren voor 

de ontwikkelingsrichting van de Maasvallei, de daarbij passende normering en daarop aansluitende maatregelen, 

meent de provincie dat een (strategisch) antwoord op deze situatie ontwikkeld moet worden. Op basis 

van een extern in te winnen onafhankelijk advies (waarbij met name gedacht moet worden aan het Expertise 

Netwerk Waterkeren) moet volgens de provincie een dergelijk antwoord mogelijk worden. Overigens 

kan daarbij in aanmerking genomen worden dat bij de berekeningen van de rivierkundige effecten van ZandmaasII-2007 

in het kader van haar evaluatie is gebleken dat de 2de fase van de ontwikkeling van het retentiegebied 

Lateraalkanaal tot aan de zuidwestelijk delta van Nederland een hoogwaterstand verlagend effect 

heeft van een gelijke orde grootte (- 5 cm). 

5.1.2.2. Keringen 

Een groot aantal van de Limburgse dijkringgebieden onderscheiden zich van overige dijkringgebieden in 

Nederland omdat zij over vergelijkbare lengten als de fysiek aangelegde keringen bepaald worden door de 

geomorfologisch gegeven hoge gronden. Daarmee wordt ook zogenoemde achterloopsheid een belangrijk 

aspect voor de beoordeling van de veiligheid binnen het gebied. In zijn algemeenheid wordt het aan de 

provincie(s) toegeschreven dat zij belast zouden zijn met het toezicht op deze hoge gronden met name hun 

behoud. De provincie(s) ontberen daartoe evenwel ieder instrument. Daarenboven meent de provincie dat 


25

het hier een beheertaak betreft die volgens het systeem van de wetgeving veeleer door het waterschap vervuld 

zou moeten worden. Door een opwaardering van de zogenoemde watertoets zou daaraan mogelijk inhoud 

gegeven kunnen worden maar dit toezicht zou tevens geregeld moeten kunnen worden via de keur van 

de waterschappen. Voor de veiligheid van de keringen zijn daarnaast de zogenoemde (hoog-)watergeleidende 

werken die in of aan de rivierzijde van de rivier voor de keringen zijn gelegen relevant voor het kerend 

functioneren van de kaden/dijken. Ook daarvoor bestaat – zo goed als de nu al bestaande zogenoemde verholen 

kaden - geen adequate regeling. 

Waar de Deltacommissie en de (ontwerp) rijksdocumenten ten aanzien van de keringen spreken van een 

nieuwe optie voor keringen ( de zogenoemde niet overstroombare klimaat- of Deltadijken) is de provincie er 

voorstander van dat de keringen en het riviersysteem voor de Maas op ons grondgebied robuust zullen zijn 

en in alle opzichten duurzaam bestendig om de uitdagingen ten gevolge van klimaatveranderingen op te kunnen 

vangen. Voor de Limburgse situatie doet zich daarbij naast de kering als fysiek “kunstwerk” tevens de optie 

voor van zogenoemde “verholen kaden”. Dit in de vorm van functioneel aanwendbare grondwerken die als 

waren het hoge gronden het functioneel gebruik binnen of aan de randen van de Maasvallei borgen, maar tevens 

achterliggend gebied voldoende (en duurzaam) bescherming bieden. Deze optie moet zowel bij de gebiedsuitwerkingen 

als bij het (rijks-) beleid verder betrokken te worden. Dit sluit aan op de rijksambitie dat het 

niveau van het rivierbed zoveel als mogelijk aangesloten zou moeten worden op natuurlijke situaties en processen, 

aangezien deze “verholen” kaden veelal zullen aansluiten bij of zullen functioneren als hoge gronden 

respectievelijk (glooiende) steilwand. 

5.1.2.3 Functie- en risicobeleid buitendijks: 

Naast het calamiteitenbeheersbeleid binnen de veiligheidsregio’s ontbreekt het op gebieds- project- en beveiligingsniveau 

aan beleid ten aanzien van de buitendijkse gebieden in onze provincie, het Zandmaasgebied 

in het bijzonder. Mede vanwege het rijksinstrumentarium dat in de praktijk het meest wordt ervaren door 

de Beleidslijn Grote rivieren is dat tot op heden ook niet als een (structureel) gebrek ervaren. Mede daardoor 

wordt in de praktijk onvoldoende onderkend dat met haar projectopdracht RWS Maaswerken zich bij de ontwikkeling 

van haar doelstellingen en de uitvoering van haar door het ministerie van Verkeer en Waterstaat 

gegeven opdracht, enkel oog heeft voor de in de Maasvallei wonende bewoners. Daarmee blijven de gebruikers 

van en de in de Maasvallei functionerende bedrijven (vanuit RWS Maaswerken geredeneerd) principieel 

buiten schot. Voor een rivierkundige en sociaal-economisch maatschappelijk verantwoorde ontwikkeling van 

het Zandmaasgebied vinden wij dit een ongewenste benadering die de veiligheidsituatie en ontwikkelingskansen 

in de Maasvallei miskent. 

Anderzijds moet onderkend worden dat ook in het recente verleden de oriëntatie ten aanzien van wel of niet 

te beveiligen functies en de inpasbaarheid daarvan niet altijd consistent en in het belang van lange termijn 

ontwikkelingen is geweest. De provincie meent dat ten aanzien van dit aspect expliciet en eenduidige beleidsontwikkeling 

aan de orde moet zijn. Daarbij gelden voor de provincie als uitgangspunten: 

- dat toereikende voorzieningen getroffen (zullen) worden om waar nodig evacuatie van personen (duurzaam) 

mogelijk te maken. In dit kader is met name een evacuatiebrug tussen Oud- en Nieuw Bergen 

exemplarisch, maar naar verwachting niet de enige maatregel in het Zandmaasgebied. 

- dat de in het meerjarenplan beoogde gebiedontwikkeling bewoners en bedrijven niet in een uit een oogpunt 

van veiligheid slechtere situatie komen dan thans het geval is. Wij maken daarbij de aantekening 

dat in zijn algemeenheid de bewoners en bedrijven die thans door de DGR-kaden een veiligheid van 1: 


50 geboden hebben gekregen ook als resultante van de te maken gebiedsvisies een veiligheid van vergelijkbare 

grootte geboden zou moeten worden terwijl voor bedrijven tevens in aanmerking genomen 

zou moeten worden in hoeverre zij grond of locatiespecifiek gebonden zijn. Kansen voor sanering zouden 

(al dan niet op termijn) al dan niet in relatie tot sociaal-economische schade ten minste onderkenbaar 

gemaakt moeten worden, opdat anders dan onder het huidige (rivier-)regime op die manier koude 

sanering, een “autonoom” sociaal- economisch verval en verlies aan draagvlak en spankracht in het 

Zandmaasgebied kan worden voorkomen. 

5.2. Ruimte, natuur, landschap, landbouw en cultuur 

De provincie vindt dat het nu en in de toekomst tot het karakter van de Maasvallei hoort en dat het een aan 

de rivier verbonden eigenschap van het gebied is, dat landbouw, natuur en landschap wezenlijke (ook economisch 

vertaalbare) waarden vertegenwoordigen die uniek zijn voor Nederland en een eigen plaats in het 

stroomgebied van de Maas hebben. Deze waarden zijn op grond van een historische ontwikkeling en met 

name aan de hand van de geschiedenis van de agrarische productie en bedrijfsvoering in het gebied ontstaan. 

Dat wil echter niet zeggen dat deze – zoals in het verleden al menigmaal het geval is geweest – niet 

voor verandering vatbaar zijn. Zo zal ook de natuur – al was het maar door de klimaatverandering – weliswaar 

eigen zijn aan het riviersysteem, maar mogelijk ook wezenlijk anders kunnen worden. Ook de landbouw 

zou door klimaatverandering “autonoom” aan verandering onderhevig kunnen zijn. Landbouw en natuur tezamen 

zijn nu en in de toekomst mede bepalend voor de landschappelijke kwaliteit die op basis van de vereiste 

veiligheidsopgave en gebiedsontwikkeling in het perspectief van klimaatverandering mogelijk wordt. Het 

gaat daarbij enerzijds om een zwaarwegend maatschappelijk belang (veiligheid), anderzijds om anticiperend 

op klimaatverandering wegen te zoeken tot het creëren van mogelijke meerwaarden. Om die reden vindt de 

provincie dat nu onder het regime van Natura2000 vallende gebieden in relatie tot de veiligheidsopgave en 

klimaatverandering niet zonder meer buiten schot kunnen blijven. Bezien moet worden hoe in de toekomst 

op meer pragmatische wijze oplossingen voor dit spanningsveld gevonden kunnen worden. Het maatschappelijk 

belang van hoogwaterbescherming achten wij daarbij doorslaggevend maar tevens te richten op het 

dynamiseren van de aanwezige en potentiële natuurwaarden. Op die manier kan als resultante meerwaarde 

ontstaan in relatie tot zowel de doelstellingen die met Natura 2000 beoogd worden, als die welke in het kader 

van de Kaderrichtlijn Water worden voorgestaan. 

5.2.1. Ruimtelijke kwaliteit 

Voor het hele Zandmaasgebied is de ruimtelijke kwaliteit van overkoepelend belang voor de diverse functies. 

De Nota Ruimte en IVM geven hiertoe mede een aanzet. Bij alle projecten die naar uitvoering gebracht 

moeten worden zal het verbeteren/ verhogen van ruimtelijke kwaliteit zowel functioneel als in termen van belevingwaarde 

uitgangspunt moeten zijn. Naast belevingswaarden gaat het daarbij ook om kenbaarheid, herkenbaarheid, 

bereikbaarheid en de publieke toegankelijkheid van het gebied en de rivier. 

5.2.2. Natuur 

De provincie Limburg heeft haar natuurbeleid vastgelegd in de Nota Natuur en Landschapsbeheer 2000- 

2010. De daarin beschreven Ecologische Hoofdstructuur is ruimtelijk vastgelegd in het POL. Een verdere 

uitwerking van de EHS in natuurdoeltypen en subsidiemogelijkheden daarvoor heeft plaatsgevonden in 

de Stimuleringsplannen Natuur, bos en landschapsbeheer. De daar vastgelegde begrenzing voor de Ecolo- 


27

gische Hoofdstructuur is bedoeld voor de lange termijn (tenminste 2018). Langs de Maas zijn daarin al een 

aantal gebieden als natuur begrensd en gedeeltelijk al aangekocht en ingericht. 

Door de overeenkomst van LNV en provincie Natuurrealisatie Zandmaas zal dit per 2015 nog met 460 ha extra 

zijn uitgebreid. Daarbij dient bedacht te worden dat deze “natuur” op de eerste plaats dienstbaar zal moeten 

zijn aan de hoogwaterbescherming in het Zandmaasgebied. 

Gebleken is dat de 29 projecten van Zandmaas II - 2007 samen 3565 ha bevatten. Hiervan is 387 begrensd 

als bestaande natuur en 604 ha begrensd als nieuwe natuur. Daarnaast is 112 ha begrensd als Co-gebied – 

ofwel “nieuwe natuur te realiseren zonder EHS-subsidie” d.w.z. te realiseren via ontgrondingen e.d.- binnen 

het provinciaal stimuleringsplan. 

995 Ha is begrensd als Provinciale Ontwikkelingszone Groen, opgenomen in het POL. 

1467 Ha heeft geen enkele van de genoemde aanduidingen en is dus opgenomen als “wit” gebied. De projecten 

in het kader van Zandmaas 2 vallen deels binnen begrenzingen van bestaand groen ruimtelijk beleid, 

voor 1400 tot 2400 ha echter niet. De met LNV overeengekomen extra begrenzing van 460 ha Rijks EHS 

komt hieraan deels tegemoet. Hierbij past echter een kanttekening. Doordat bij deze berekening gerekend 

is met hele projectgebieden – en niet met de oppervlakte van de daadwerkelijke ingrepen – moet in de berekening 

een aanzienlijke overschatting zitten, die slechts door nadere detaillering van de projecten is terug 

te brengen. 

De provincie wil daarom bij het begrenzen van 460 extra EHS er van uit gaan dat deze extra gronden aansluiten 

op bestaande EHS inclusief de Robuuste Verbinding Schinveld-Mook, en dat de gronden liggen binnen 

de POG, en (deels) in het winterbed van de Maas. Het gaat daarbij om natte en laaggelegen gebieden 

(inclusief kwelgebieden) die ecologisch de voorkeur hebben ten opzichte van drogere gebieden. Daarmee 

zou de nieuwe EHS dus ook eerder in het huidige Maasdal dan op de terrassen komen te liggen. Omdat gedetailleerd 

begrenzen maatwerk is, kan de definitieve begrenzing mogelijk ook in (zeer) beperkte mate buiten 

de POG komen te liggen. 

Om de vereiste voortgang te borgen heeft de provincie opdracht gegeven om tot begrenzing van de in de 

“overeenkomst natuurrealisatie Zandmaas” aan de orde zijnde 460ha te komen. 

Het begrenzen van 460 ha extra EHS betreft een actie die de in hoofdstuk 8 genoemde clusters 1 tot en met 5 

aangaat. Het concretiseren van de locaties en de inrichting moet versnellend werken voor de uitvoering van de 

diverse projecten in de clusters. Het geeft ook duidelijkheid naar betrokken overheden die met hun gebiedsontwikkelingen 

hier rekening mee kunnen houden. Ook voor maatschappelijk organisaties en de streek vindt 

de provincie het wenselijk dat meer zicht komt waar de 460 ha extra rijks-ehs rond 2015 zal zijn gerealiseerd. 

Tot slot geeft duidelijkheid over de 460 ha ook duidelijkheid in de besteding van de Zandmaas-2-gelden, de 

zogenoemde Veermangelden. Het begrenzen, maar ook de verwerving en inrichting van zoveel extra ha’s 

ehs kost veel tijd. De realisering zal plaatsvinden in nauw overleg met de eerdergenoemde overheden, maatschappelijke 

organisaties en streek. Tot 2015 is slechts nog 6 jaar. Voortvarendheid is daarom gewenst. 

Het eerste deel van deze door de Dienst Landelijk Gebied uit te voeren opdracht bestaat uit een advies aan 

de provincie waarin de verschillende mogelijkheden van begrenzing inzichtelijk worden gemaakt aan de 

hand van een tabel met ten minste de volgende aspecten: ecologie, realiseerbaarheid voor 2015, veiligheid 

en landbouw. Om tot dit inzicht te komen worden de ecologische visies voor het Maasdal geïnventariseerd en 

geactualiseerd. Dit wordt gebaseerd op de na te streven ecologische kwaliteiten in het Maasdal (zoals mede 

in de overeenkomst natuurrealisatie en het meerjarenplan verwoord). Wij menen dat op basis van het aan 

ons voorgelegde inzicht in juni 2009 een eerste stap besluitvorming voor ons college mogelijk moet zijn. 


Aandachtspunten daarbij zouden moeten zijn: 

- de nieuw te begrenzen EHS dient mede eventuele compensatievereisten van de projecten op te lossen. 

Verwacht kan worden dat er bijvoorbeeld dassenleefgebied ingericht moet worden. 

- mogelijk moet voorkomen worden dat er kleine landbouwenclaves te midden van potentieel of actueel 

natuurgebied overblijven. 

- de nieuwe EHS beslaat slechts gebieden die direct aan de rivier gerelateerd zijn. 

De natuurdoeltypen die aan de orde kunnen zijn betreffen: 

- 2, rivierlandschap 

- 7b ven en duinplas en 

- 8, moeras 

De in de overeenkomst “natuurrealisatie Zandmaas” eveneens genoemde typen 4 (duinlandschap) en 7a 

(brak water) zijn (mogelijk) wel voor andere delen van het Maasstroomgebied (Getijden Maas en de monding 

van de Maas), maar naar de mening van de provincie niet voor de Limburgse Maas relevant., 

Na deze eerste besluitvorming door de provincie zal - als tweede deel van deze opdracht aan de Dienst Landelijk 

Gebied – een communicatietraject met de belangenorganisaties en de streek moeten worden ingezet. 

Voor de specifieke gebieden worden op basis daarvan uitwerkingsplannen opgesteld. 

Voor de realisatie van de doelstelling binnen de tijdslimiet van 2015 is daarnaast een grondanalyse van belang. 

Voorts wordt er vanuit gegaan dat bij de begrenzing vooral gebieden aan de orde zullen zijn die al min 

of meer “hard” zijn en dat het gebieden betreft die op korte termijn in uitvoering zijn en/of hoogwaarschijnlijk 

voor 2015 worden afgerond. Dat laatste betreft bijvoorbeeld de gronden in de Oude Maasarm in het cluster 3 

(Ooijen-Wanssum), maar mogelijk ook gebieden binnen of direct rondom bestaande ontgrondingen dan wel 

natuurgebieden die ontstaan na afronding van lopende of op afzienbare termijn te vergunnen ontgrondingen. 

Daarbij kan gedacht worden aan de omgeving van Lomm+, Maaspark Well en Zwaarveld. Inzicht moet ten 

minste worden verschaft in effecten op veiligheid en effecten op landbouw. Ook de mogelijkheden voor inzet 

van particulier en/of agrarisch natuurbeheer moeten worden bezien. Daarnaast dient te zijn nagegaan of het 

mogelijk is om lokale agrariërs bij het beheer van de EHS te betrekken 

Foto: DLG 


29

De bescherming van natuurwaarden is in Nederland vastgelegd in de Flora- en Faunawet, in de Boswet en 

in de Natuurbeschermingswet. De ruimtelijke bescherming van de EHS is in de Nota Ruimte vastgelegd middels 

het “nee, tenzij” principe en is op provinciaal niveau verder uitgewerkt in de POL–herziening op onderdelen 

EHS en in de beleidsregel Mitigatie en compensatie natuurwaarden. 

Richting uitvoering en vergunningverlening van de Zandmaas 2 projecten is het daarom van belang goed 

zicht te hebben op de effecten van de plannen en inrichtingsmaatregelen op de bestaande natuurwaarden. 

Natuur kan niet alleen bekeken worden binnen de projectgrens, maar moet ook altijd bezien worden in een 

bredere context. Om die reden is ervoor gekozen het aspect natuur nader te analyseren zodat samenhang 

en mogelijke oplossingen tussen de projectgebieden naar voren kunnen komen. 

Op basis van de thema-uitwerking natuur zoals die in het kader van het meerjarenplan Zandmaas II - 2007 

werd uit gevoerd, kwamen concluderend de volgende punten naar voren: 

- Grootschalig grondverzet in het Maasdal kan hydrologische gevolgen op afstand hebben. Naast allerlei 

andere sectoren die daarmee geraakt kunnen worden is er sprake van een mogelijke invloed op 

Natura2000-gebieden. Een noodzaak tot projectaanpassingen en/of mitigatie en/of compensatie kan 

daardoor eventueel aan de orde zijn. Het voornaamste Natura2000-gebied in de invloedsfeer van het 

meerjarenplan is het Maasduinengebied – liggend op de oostoever van de Maas tussen globaal Venlo 

en Gennep. Andere relevante Natura 2000-gebieden binnen de invloedssfeer van het meerjarenplan zijn 

Oeffelter Meent, Boshuizerbergen, Leudal en Swalmdal. 

- Voor de uitvoering van de projecten zal – ten behoeve van het verkrijgen van een ontheffing in het kader 

van artikel 75 van de Flora- en faunawet resp. tb.v. een vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet 

- bijna altijd een actuele inventarisatie of quick-scan uitgevoerd moeten worden omdat 

een deel van de inventarisaties verouderd of onvolledig is. 

Aangezien deze inventarisaties seizoenswerk zijn kan het veel tijd vragen voordat beoordeling op basis 

van de actuele inventarisaties aan de orde kan zijn. Dat kan vertragend werken in de voorbereiding van 

een project respectievelijk op de uitvoering. 

- In veel projecten is vooralsnog onduidelijk of en in welke mate zeldzame en bijzondere (en derhalve beschermde) 

soorten geraakt worden. Veel hangt er bijvoorbeeld vanaf hoe die soorten het betreffende terrein 

(en dan vooral het gebied van de daadwerkelijke uitvoeringswerken) gebruiken en dat gebruik wordt 

uit de soortenlijstjes per project onvoldoende duidelijk. Ook dit zal vertragend werken op zowel de planuitwerking 

als de uitvoering. 

- Voor een aantal soorten is wel op voorhand duidelijk dat er bij uitvoering van projecten mitigerende of 

compenserende maatregelen zullen moeten worden getroffen. Dat zijn bijvoorbeeld dassen, vleermuizen 

en roofvogels. 

Om die redenen is de provincie er voorstander van een gedragscode, waarin is beschreven hoe om te gaan 

met flora- en faunasoorten in een bepaalde omgeving. Deze zou in afstemming met de ontheffingverlener 

(LNV) tot stand moeten komen. Daarbij gaan wij er van uit dat met een concretisering van de planning ook 

een concretisering van de inventarisatieonderzoeken mogelijk wordt. 

Ten aanzien van de drie in Zandmaas 2 opgenomen nevengeulen zou een zone van minimaal 50 m aan 

weerszijden van de feitelijke nevengeulen prioritair moeten zijn teneinde natuurontwikkeling om de nevengeulen 

goed tot z’n recht te laten komen. Er kan dan sprake zijn van een min of meer robuust systeem. 


Bij het bovenstaande passen ten aanzien van de natuurontwikkeling nog een aantal nuancerende bemerkingen: 

- Gelet op de klimaatverandering en de voorzienbare langdurigheid van de veranderingsprocessen in de 

Maasvallei dienen er naar de mening van de provincie instrumenten aanwezig te zijn die voorkomen dat 

natuurwaarden autonoom van invloed kunnen zijn op dat veranderingsproces. Het veranderingsproces 

op zich zal meer en meer diversiteit en authenticiteit met zich brengen en telkens meerwaarde bieden 

ten opzichte van de nu (of dan) bestaande waarden. Deze waarden van nu mogen geen belemmering 

voor het veranderingsproces met zich brengen. 

- De klimaatverandering heeft eveneens tot gevolg dat er ten aanzien van soorten(bescherming) nog niet 

geziene effecten kunnen ontstaan. Basisgegeven is dat de morfologie en het substraat in het gebied zal 

veranderen, welke soorten daarop over enige decennia het beste onder “natuurlijke omstandigheden” 

zullen gedijen is nu niet zonder meer voorzienbaar, noch is zo’n voorzienbaarheid via “centraal gestuurde 

ecologische ontwikkeling” gericht op het ontwikkelen van specifiek genoemde soorten nastrevenswaard. 

Het nastreven van de ontwikkeling van natuurdoeltypen zoals sinds 1990 vastgelegd in rijks- en 

provinciaal beleid blijft een belangrijk natuurbeleidsdoel. Bijstelling van de voor een gebied vastgestelde 

natuurdoeltypen aan nieuwe omstandigheden en inzichten is daarbij evenwel goed mogelijk. 

Natuurgebieden kunnen van grote en/of voldoende ecologische betekenis en belevingswaarde zijn terwijl 

daarop een agrarische bedrijfsfunctie mogelijk blijft. Particulier natuurbeheer is een realistische optie om de 

kwaliteitsdoelstellingen in het Zandmaasgebied te bereiken. 

Anderzijds menen wij dat het door de natuurbeherende instanties te voeren beheer met name ten aanzien 

van het aspect extensieve veehouderij nog een verdergaande ontwikkeling zou moeten doormaken, zodanig 

dat daarin een zelfstandige regionaal economische waarde kan worden onderkend. Meer samenhang in en 

vergroting van de in het gebied noodzakelijke kuddes bieden kansen voor het “Limburgs Wildernis Vlees”. 

5.2.3. Land- en tuinbouw 

Ten aanzien van de reactie van de LLTB namens de ondernemers van het Maasveld Velden merken wij op 

dat recent in overleg is besloten om tot een gezamenlijke intentieverklaring ten aanzien van de uitplaatsing 

van de betreffende tuinbouwbedrijven te komen. Wij menen met hen dat de samenhang en aan het gebied te 

verbinden kwaliteiten zodanig verbonden zijn met de doelstellingen van het meerjarenplan dat deze ontwikkeling 

daarin haar eigen plaats behoeft. Bij de verdere ontwikkeling van het cluster 2 zal deze gebiedsontwikkeling 

dan ook nadrukkelijker dan tot nu toe betrokken worden. 

Overigens geldt hetzelfde voor de gebiedsontwikkeling Laerbroek in cluster 1. 

De landen tuinbouw is een factor van betekenis in het Zandmaasgebied. Niet alleen heeft de landen tuinbouw 

een economische waarde voor het gebied (waaronder werkgelegenheid) maar is deze van belang voor 

de leefbaarheid van de kernen langs de Maas. De landbouw zorgt voor een landschappelijke openheid die 

karakteristiek is voor het Zandmaasgebied. Dit draagt - mede door ook eigen initiatieven vanuit de landen 

tuinbouw - waardevol bij aan natuur en recreatie in het gebied. Ontwikkelingsruimte is voor blijvende bedrijven 

daarom essentieel om bovenstaande waarden te behouden. 

Ten aanzien van de LLTB wil de provincie het overleg dat onder het Meerjarenplan 2007 is begonnen op hun 

verzoek voortzetten ten einde te bezien of ter zake van het realiseren van bovengenoemde natuur hectares 

een convenant kan worden afgesloten. 


31

Voor de glastuinbouw in het winterbed van de Maas is het perspectief beperkt en op termijn nihil; om aan de 

veiligheidsnormen vanuit de rivier te voldoen, schade te voorkomen en bedrijfseconomische ontwikkelingsruimte 

mogelijk te maken zal sanering gekoppeld aan vervangende perspectieven buiten het winterbed van 

de Maas daarom noodzakelijk zijn. Om die reden worden de ontwikkelingslocaties Maasveld Velden en Laerbroek 

(waar sprake is van uitplaatsing van glastuinbouwbedrijven) bij het meerjarenplan betrokken. In het 

winterbed van de Maas is grondgebonden landbouw mogelijk én gewenst. Deze inpassing van de agrarische 

sector buitendijks kan ontwikkelingsgericht plaatsvinden met oog voor combinaties van landbouw met andere 

functies. 

Bij Broekhuizervorst 

De in het kader van het meerjarenplan 2007 uitgevoerde landbouwkundige analyse leert dat van de 25 projecten 

waarvan voldoende gegevens beschikbaar waren van de daarin opgenomen 3378 ha. groot, 1087 ha 

niet bedrijfsmatig in agrarisch gebruik waren. Deze hectares zijn verder buiten beschouwing gelaten. 2291 ha 

is volgens de Basis Registratie Percelen (BRP) gegevens wél agrarisch in gebruik, onderverdeeld naar 1206 

ha bouwland, 1030 ha grasland, 51 ha braak, 3 ha natuurterrein en 1 ha overig. 

In het gebied hebben 261 landen tuinbouwbedrijven grond in gebruik. 233 bedrijven zijn hoofdberoepbedrijven. 

Hiervan liggen 23 bedrijven met de bedrijfsgebouwen in de Zandmaas projectgebieden. De overige bedrijven 

hebben alleen gronden in het gebied. De belangrijkste sectoren zijn akkerbouw/vollegrondstuinbouw, 

melkvee/rundvee en boomkwekerijbedrijven. 

Na realisatie van alle Zandmaas projectgebieden zouden 4 bedrijven helemaal geen grond meer hebben. 

Het aantal bedrijven met meer dan 40 ha neemt met 40% af, terwijl het aantal bedrijven 10-40 ha nagenoeg 

gelijk blijft. Het aantal bedrijven met

Het verdient daarom aanbeveling om in het kader van de Zandmaas te bezien of en zo ja welke verruwing 

in het Maasdal tot de rivierkundige (on-)mogelijkheden behoort (en waar) en welke landbouw daarbij mogelijk 

is. In het Zandmaasgebied worden goede mogelijkheden onderkend voor duurzame beweidingsvormen 

(ook intensieve). 

Daarnaast moet bij de verdere ontwikkeling in aanmerking worden genomen dat het Maasdal specifieke 

(agrarische) kwaliteiten heeft die van invloed op de project-/gebiedsontwikkeling moeten kunnen zijn. Bij 

de ontwikkeling op clusterniveau kunnen de daarvoor door verschillende LLTB-afdelingen aangegeven gebruikskwaliteiten 

betrokken worden. 

Veer te Steijl. Foto: DLG 

5.2.4. Archeologie 

Uit de op grond van het besluit tot vaststelling van het meerjarenplan Zandmaas 2007 – 2015 van maart 2007 

uitgevoerde analyse ten aanzien van het thema archeologie bleek dat een aanzienlijke kostenpost voorzien 

kon worden indien - geredeneerd vanuit de op grond van het provinciaal beleid vastgestelde aandachtsgebieden 

- op de daarvoor in het Zandmaasgebied in aanmerking komende locaties (zie kaartbeeld) onderzoek 

zou worden gedaan dat geheel dekkend en risicovrij zou plaatsvinden. 

Aangezien een dergelijke kostenpost verhinderend zou zijn om de in het Zandmaasgebied voorziene ontwikkeling 

tot stand te brengen is omgezien naar mogelijke alternatieven, waarbij enerzijds gewaarborgd diende 

te worden dat de in het gebied aanwezige archeologische waarden mede in het licht van de moderne weten 

regelgeving voldoende gerespecteerd zouden worden, maar dat anderzijds ook de (uiteindelijk maatschappelijke) 

kosten zoveel mogelijk beperkt zouden worden. Aangezien deze kosten sterk afhankelijk zijn van de 

gevolgde onderzoeksmethodiek, werd daarover overleg gepleegd met de RACM, die in het kader van de 


33

(RWS)Maaswerken nauw betrokken is bij het archeologisch onderzoek in het Limburgse Maasdal. Als kenniscentrum 

heeft de RACM een Wetenschappelijk Beleidsplan opgesteld voor het behoud en onderzoek van 

archeologische waarden in het Maasdal. Een belangrijk uitgangspunt daarvan is de landschapsgerichte aanpak: 

de archeologische relicten worden in samenhang met het omringende landschap onderzocht. 

Om inzicht te kunnen krijgen in de archeologische potentie en de landschappelijke opbouw van de op het 

kaartbeeld aangegeven gebieden dienen als eerste stap in een aan snee komend plangebied een inventariserend 

booronderzoek en een oppervlaktekartering uitgevoerd te worden. Een dergelijk onderzoek bevestigt 

al dan niet of een gebied rijk is aan archeologische sporen en vondsten uit de prehistorie tot en met de 

Nieuwe Tijd. 

Archeologisch onderzoek Lomm; Bron: Delfstoffen Combinatie Maasdal DCM 

Naast de vaststelling van de archeologische potentie van het in aanmerking komend onderzoeksgebied levert 

een dergelijk onderzoek een gedetailleerd beeld van de verschillende landschappelijke eenheden, waaraan 

weer verschillende verwachtingen verbonden kunnen worden. 

Uit een dergelijk onderzoek blijkt ook of het betreffende projectgebied vanwege (een grote) landschappelijke 

gaafheid en diversiteit èn vanwege het mogelijk grote archeologische potentieel al dan niet geschikt is voor 

een gebiedsgericht onderzoek met landschapsarcheologische vraagstellingen. 

Wanneer dat het geval blijkt, dan kan een onderzoeksstrategie gekozen worden zoals die is gevolgd in de opgraving 

Lomm fase 2, waarbij de RACM als bevoegd gezag heeft opgetreden. 

Deze onderzoeksstrategie is ontwikkeld om met beperkt beschikbare financiële middelen een optimale kennis 

over de bewoningsgeschiedenis en het landschapsgebruik te genereren. Door middel van profiel- en 

proefsleuven is eerst de potentie van de verschillende landschappelijke eenheden voor het beantwoorden 

van de onderzoeksvragen vastgesteld. Na evaluatie van de resultaten zijn, direct aansluitend, enkele gebieden 

geselecteerd die vlakdekkend zijn opgegraven. Deze werkwijze van gecombineerd proefsleuvenonderzoek 

en opgravingen is zeer succesvol gebleken en heeft een goed inzicht gegeven in de bewonings- en 

landschapsgeschiedenis van de prehistorie tot in de Nieuwe Tijd. 



35

Archeologisch onderzoek hoogwatergeul Lomm, Bron: Delfstoffen Combinatie Maasdal DCM 

Deze onderzoeksmethode sluit bovendien goed aan op de suggestie opgenomen in het Wetenschappelijk 

Beleidsplan (RACM) om per plan- (project)gebied enkele archeologische ‘vensters’ te openen. Een ‘archeologisch 

venster’ kan worden omschreven als een representatief deel van een landschappelijke eenheid dat 

vlakdekkend hetzij met boringen hetzij met proefgleuven, wordt onderzocht op de aanwezigheid van archeologische 

waarden/-relicten. Op die manier kunnen zowel in-site als off-site fenomenen in hun onderlinge samenhang 

en in hun landschappelijke context worden onderzocht. 

De provincie Limburg is er voorstander van om op een vergelijkbare, landschapsgerichte wijze om te gaan 

met de daarvoor volgens het kaartbeeld in aanmerking komende projectgebieden. Daardoor kan een belangrijke 

tijden kostenbesparing bereikt worden op, zonder afbreuk te doen aan de internationaal en nationaal 

ter zake van kwaliteit en kwantiteit gemaakte afspraken en daaruit afgeleide weten regelgeving. De wetenschappelijke 

kwaliteit wordt geborgd in een uitgekiend programma van eisen per projectgebied en door een 

intensieve wetenschappelijke begeleiding waarbij ook specialisten van universiteiten en de RACM zullen 

worden betrokken. Een dergelijke aanpak leidt globaal tot een kostenreductie tot 1/3 van het in de risicoanalyse 

geraamde bedrag aan (maatschappelijke) kosten. 

De Provincie Limburg treedt voor de ontgrondingen - die in het meerjarenplan Zandmaas 2 op zijn genomen 

- op als de bevoegde overheid met betrekking tot archeologie. In het bij dit meerjarenplan opgenomen kaartbeeld 

zijn de archeologische aandachtsgebieden aangewezen, hetgeen tevens betekent dat de archeologische 

waarden in deze gebieden (ook ) van provinciaal belang worden geacht. 

Ten aanzien van het aspect archeologie is laatstelijk op 7 november 2007 een samenwerkingsovereenkomst 

tussen Rijkswaterstaat (RWS) en de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten betreffende 

“archeologisch onderzoek en vondsten bij de uitvoering van werken” gesloten, de zogenoemde 1% regeling. 

Nu gebleken is dat met Zandmaas 2 en een proactieve doorwerking van klimaatverandering niet alleen 

een regionaal maar ook een nationaal belang substantieel gediend wordt, meent de provincie dat van 

rijkszijde de faciliteiten van deze regeling onverkort op de hier aan de orde zijnde werken van toepassing zouden 

moeten zijn. Zulks is goed mogelijk door inbreng van de kant van Rijkswaterstaat in de samenwerking die 

per project(-gebied) wordt nagestreefd. 


5.5. Wonen 

De bevolkingsontwikkeling tot 2050 is slechts trendmatig in te schatten. Behalve een toe- of afname zal ook 

de bevolkingssamenstelling veranderen. Limburg vergrijst. Maar ook de bevolking elders in Nederland en 

West-Europa vergrijst. Dit betekent dat de woonwensen zich meer richten op wonen voor ouderen. Daar liggen 

kansen voor het Zandmaas gebied omdat een rivierengebied kwalitatief grote potentie heeft voor aangenaam 

wonen. 

Venlo en Roermond zijn echter ook steden waar de economische ontwikkeling zal doorgaan. Dat betekent 

dat een aantrekkelijke woonomgeving belangrijk is. 

Bij de ontwikkelingskansen moet er oog zijn voor het onderscheid stedelijk en landelijk wonen (in de dorpen) 

en is ook het onderscheid tussen binnen- en buitendijks wonen relevant. Met name in de dorpen is een harmonische 

ontwikkeling met het behoud van kansen voor de sociale structuur een belangrijk aandachtspunt. 

Daarenboven geldt met name voor de dorpen dat een versterking van het historisch vestigingspatroon onder 

meer met woningbouw tot de mogelijkheden kan behoren. 

Wonen: Maasveld Tegelen. 

5.6. Grondstromen 

Op voorhand lijkt voor realisatie van de projecten uit het meerjarenplan 2007 geen tekort aan bergingscapaciteit. 

Wel een mogelijk overschot. Daarbij moet in aanmerking genomen worden dat ca 10 mln. m3 naar andere 

locaties zal moeten worden getransporteerd. Clustering van diverse projecten ligt hierbij voor de hand 

en is sterk afhankelijk van de tijdsplanning. Bij uitvoering van IVM (tot 2050) kan wel een tekort ontstaan. De 

provincie meent dat de ondercapaciteit voor IVM nu in de overcapaciteit van Zandmaas 2 kan worden uitgenut. 

De provincie is bereid om in het vervolgtraject ten behoeve van het grondverzet, dat in het kader van IVM 

noodzakelijk zal blijken, in samenspraak met het rijk (RWS) tot oplossingsrichtingen te komen. 


37

Hoogwatergeul Lomm in uitvoering. Foto: Delfstoffen Combinatie Maasdal 

5.7. Recreatie 

Door de toenemende welvaart en de vergrijzing wordt de recreatiesector van steeds groter belang. Dat geldt 

ook voor de daarbij betrokken werkgelegenheid. Juist langs de Maas zijn er voor recreatie aan daaraan verbonden 

werkgelegenheid grote potenties. Naast continuïteit en sanering zijn nieuwe recreatie-markten van 

betekenis. 

De Provincie benadert de recreatiesector vanuit een brede focus onder de noemer leisure. Daar binnen stimuleren 

wij economische ontwikkelingen op het raakvlak van toerisme en recreatie, cultuur, landschap en 

natuur, sport, retail en evenementen. Van belang is dat er voldoende innovatie en vernieuwing plaatsvindt 

bij het bedrijfsleven binnen die sectoren en dat op regionaal schaalniveau organiserend vermogen ontstaat. 

Het is aan de regio’s om in afstemming met het provinciaal en ander relevant beleid (waaronder het Beheerplan 

Rijkswateren) te komen tot initiatief en doorzettingskracht waarin zij de gewenste ruimtelijke en economische 

ontwikkelingen weergeven. 

In het noordelijk Maasdal is met name de zichtbaarheid en beleving van de Maas als landschappelijk en toeristisch 

element een aandachtspunt. Daarnaast zijn er diverse locaties waar mogelijk nog ontwikkelingen 

plaats kunnen vinden. Het gaat met name om oude en nieuwe vergravingsgebieden zoals Leukermeer en 

Mookerplas. Ook biedt de rivierverruiming kansen voor toeristisch recreatieve en zo mogelijk ook economische 

ontwikkelingen. De reactivering van de oude Maasarm is daarvan een goed voorbeeld. Binnen deze 

ontwikkelingen is aandacht voor bestaande bedrijven nodig juist om deze tot innovaties en vernieuwing te 

brengen, maar ook om recente investeringen zo duurzaam mogelijk uit te nutten. 


Dagje stappen 

Het betreft de diverse vormen van recreatie: water, dagrecreatie, verblijfsrecreatie, recreatieve ontsluiting etc. 

Binnen de gebiedsontwikkelingen/clusters moet rekening gehouden worden met de gewenste ruimtelijke en 

economische ontwikkelingen voor de recreatie en deze dienen opgenomen te worden. Het stimuleren en benutten 

van private partijen is hierbij van belang. De ervaringen binnen de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum 

kunnen hierbij benut worden. 

Bij de doorontwikkeling van de betreffende clusters kan goed betrokken worden dat op grond van het Beheerplan 

Rijkswateren Rijkswaterstaat een aanzienlijk aanvullende inzet wil plegen om als rivierbeheerder voor 

de recreatievaart op en rond het water een goed gastheer te zijn. 

Spelevaren 


39

5.8. Werken 

Naast de specifieke werkgebieden van Roermond en Venlo zijn er in het Zandmaasgebied ook lokale en regionale 

werkgebieden die potentieel een deel van de werkzame bevolking aan zich kunnen binden en die – in 

economisch opzicht – als kansrijk kunnen worden gezien. In dat kader zijn met name ook de Regionale Overslag 

Centra van Heijen en Wanssum van belang. 

Daarnaast acht de provincie de werkgelegenheid verbonden aan de functies in het rivierbed en de daaraan 

verbonden werken van betekenis. Op projectniveau zal deze concreet in beeld kunnen komen en bij de besluitvorming 

betrokken kunnen worden. 

5.9 Transport 

5.9.1. Scheepvaart 

De Maas is een belangrijke vaarroute voor vrachtvervoer. Deze functie is niet enkel – ook historisch - van 

betekenis voor het vervoer van Limburgse delfstoffen (vroeger vooral kolen, later ook mergel/cement en tegenwoordig 

vooral grind en zand) maar ook om de model-split van het weg verkeer te beïnvloeden (containervervoer), 

de aan- en afvoer van DSM en niet op de laatste plaats de aan- en afvoer van het zich economisch 

aan het herstructurerend Wallonië. Daarom blijven ook de (beroeps-) nautische aspecten van de Maas 

van belang. 

De Maas een Scheepvaartroute. Foto: DLG 


5.9.2. Kabels en leidingen 


41

Op veel punten langs de Maas liggen kabels en leidingen die mogelijk de uitvoering van projecten belemmeren 

en ten minste ernstig kostenverhogend kunnen zijn. 

Zie bijgaande kaart die hiervan een beeld geeft. Het verdiepen van kabels en leidingen bij vergravingen is 

een hoge kostenpost waar terdege rekening mee moet worden gehouden. De provincie is van mening dat 

daarbij naast een maatschappelijke verantwoordelijkheid van de leidingbeheerders ook hier een nationaal 

belang gediend wordt waarbij via Rijkswaterstaat Directie Limburg – als rivierbeheerder - nationale faciliteiten 

ingezet zouden moeten kunnen worden. Het gaat daarbij met name om de “Nadeelcompensatieregeling verleggen 

kabels en leidingen in en buiten rijkswaterstaatswerken en spoorweg-werken 1999 (NKL 1999)”. 

Waar werken aan de orde zijn, zouden de betreffende kabels en leidingen op een duurzame diepte en breedte 

(IVM-klaar) klimaatbestendig en duurzaam gelegd moeten worden. De provincie verwacht van de kabelen 

leidingenbeheerders dat zij in het kader van hun planning van grootonderhoud en vervangingsinvesteringen 

ontwerpen en uitvoeren op de tijdshorizon zoals die vanuit het klimaatbeleid overzien kan worden, zodat 

ten minste rekening wordt gehouden met de situatie 2050-2100. 

Daarenboven zullen de beheerders van deze kabels en leidingen ook moeten borgen dat in geval van hoogwaters 

de nuts- en ict voorzieningen kunnen blijven functioneren. In samenspraak met rijksvertegenwoordigers 

willen de provincie (mede om inhoud te geven aan de rijksvisie die is neergelegd in ontwerp (rijks-)beleidsnota 

waterveiligheid) tot een gestructureerd overleg met de beheerders komen zodat afstemming en zo 

mogelijk versterking van de gebiedsontwikkelingen mogelijk wordt. 


6. Samenhang Zandmaas 2, Pakket 1, 

VNK2 en IVM 

6.1. Integrale Verkenning Maas 

De Integrale Verkenning Maas heeft in 2006 geleid tot een regeringstandpunt en biedt als studieresultaat 

een doorzicht op de lange termijn ontwikkeling van de Maasvallei op Nederlands grondgebied. Het regeringsstandpunt, 

dat doorwerkt in de beleidslijn Grote Rivieren en dat mede aanleiding is geweest om in het 

Provinciaal Omgevingplan Limburg 2006 het gebied ten behoeve van het “veerkrachtig watersysteem Maas” 

expliciet aan te geven, is voor wat de provincie betreft met name van belang als onderligger voor het in de 

(noordelijke) Maasvallei te voeren klimaatbeleid. Theoretisch is er bij de studie naar de mogelijkheden van 

maatregelen vanuit gegaan dat Zandmaas 1 en 2 uitgevoerd zouden zijn. Hoewel de atlas bij IVM een groot 

aantal aanvullende maatregelen inventariseert, die nu ook in dit meerjarenplan expliciet en met kaarten in 

beeld worden gebracht, gaat het in essentie om een grote hoeveelheid grondverzet waardoor voldoende 

ruimte wordt geboden om groeiende hoogwaters af te voeren. IVM maatregelen en Zandmaas 2 maatregelen 

overlappen elkaar veelal op locatie. Drie elementen zijn bij de doorwerking van IVM inmiddels van belang 

gebleken. 

6.1.1. Doorstroomprofiel 

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat het stroomvoerend profiel van de Maas met 250 m2 vergroot 

dient te worden. Naarmate die verruiming dichter bij of aangrenzend aan de rivier plaatsvindt, des te groter 

is het effect. Deze profielverruiming moet bij de ontwerpeisen ten aanzien van de clusters betrokken worden 

en wel zodanig dat deze zoveel als mogelijk gerealiseerd wordt en in geen geval onmogelijk mag worden 

gemaakt. 

6.1.2. Gebiedsknelpunten 

Al meer malen – zoals bijvoorbeeld ten aanzien van de glastuinbouw ter hoogte van Velden, maar ook in het 

kader van het gebiedsatelier Baarlo – is bij gebiedsanalyses mede aan de hand van de inmiddels beschikbaar 

gekomen overstromingsrisico modellen gebleken dat zich in verschillende ontwikkelingsgebieden soms 

zodanig grote obstructies (gebiedsknelpunten) voor de rivier voordoen dat het gerechtvaardigd is daaraan 

en aan de sanering daarvan bijzondere aandacht te besteden. De sanering van dergelijke obstructies levert 


43

een onevenredig grote bijdrage aan het rivierbelang zodat het veelal gerechtvaardigd lijkt daaraan bij de gebiedsontwikkeling 

prioriteit te geven. Dit is te meer van belang omdat daarmee tevens in de betreffende gebieden 

zelf concreet inhoud kan worden gegeven aan het noodzakelijk transformatieproces. Daarmee wordt 

tevens tegemoet gekomen aan de op grond van het ontwerp Nationaal Waterplan bij het rijk levende behoefte 

om inzicht te krijgen in belemmeringen binnen het rivierbed die in het kader van de lange termijn doelen 

relevant (kunnen) zijn. 

6.1.3. Kosten effectiviteit IVM verbeteren met Zandmaas 2 

Al bij de vaststelling van Zandmaas II - 2007 is als uitgangspunt gekozen de hinder voor de omgeving zoveel 

mogelijk te beperken en de mogelijkheden van bouwgrondstoffenwinning te optimaliseren. Dit brengt met 

zich dat winningsmogelijkheden zoveel als mogelijk moeten worden uitgenut en daarmee vrijkomende bergingscapaciteit 

zoveel als mogelijk benut moet worden. Een proactieve uitvoering van anders enkel onrendabele 

IVM maatregelen kan daaraan, aanzienlijk kosteneffectiever, een substantiële bijdrage leveren. 

6.2. Samenhang met Pakket I – projectopdracht RWS Maaswerken 

Onderkend wordt dat de projectopdracht van RWS Maaswerken voor hetgeen nu en op korte termijn binnen 

dat pakket aan de orde komt voor RWS Maaswerken richtinggevend moet zijn. 

Met het verschuiven van het ontwikkelingsperspectief voor dit deel van de Maasvallei treden ten aanzien van 

de projectopdracht van RWS Maaswerken verschuivingen op die ten minste onderkend en naar de mening 

van de provincie ook op korte termijn opgelost moeten worden. Het onverkort en inhoudelijk rigide uitvoeren 

van deze projectopdrachten leidt nu en in de toekomst tot situaties die immers hetzij zonder meer in strijd met 

het rijks- en provinciaal beleid moeten worden geacht, hetzij toekomstig gewenste ontwikkelingen aanzienlijk 

zouden compliceren. Dat geldt zowel hun inhoud als de aan de betreffende projectopdrachten verbonden 

budgetten, respectievelijk in de toekomst vereiste budgetten. 

Daarbij doen zich, zoals dat nu overzien kan worden, twee onderwerpen voor waarbij dat het geval zou 

kunnen zijn. 

6.2.1. Natuurvriendelijke oevers 

De realisatie van deze natuurvriendelijke oevers kan aan de organisatie en uitvoering van deze verder gaande 

maatregelen aanzienlijk in de weg staan. Nadere afstemming en flexibilisering van de scope van RWS 

Maaswerken lijkt daarom gewenst. Ten aanzien van het beleid met betrekking tot natuurvriendelijke oevers 

konden en kunnen wij – mede tegen de achtergrond van de Kaderrichtlijn Water en het op grond daarvan tot 

stand gekomen (stroomgebied ontwerp-)beheerplan op beleidsniveau - geheel instemmen. Naar ons oordeel 

behoort de invulling daarvan echter op twee manieren beïnvloed te (kunnen) worden. Op de eerste plaats 

vindt de provincie dat natuurvriendelijke oevers mede moeten kunnen worden aangewend voor particulier/ 

agrarisch natuur beheer. Dit brengt met zich dat niet onder alle omstandigheden tot verwerving door de 

overheid (al dan niet gevolgd door beheer door een natuurbeherende instantie) hoeft te worden overgegaan. 

Op de tweede plaats zijn natuurvriendelijke oevers op grond van het in 2002 vastgestelde Tracébesluit/POLaanvulling 

Zandmaas geprojecteerd in gebieden waarvan nu onderkend moet worden dat zij in aanmerking 

komen voor aanzienlijk wezenlijker transformatieprocessen terwijl RWS Maaswerken zich – vanuit haar opdracht 

volstrekt terecht – uitsluitend richt op verwerving van de betrokken oever gronden en realisatie van 

haar projectdoelstelling. In het kader van de clusteruitwerking kan voldoende expliciet worden gemaakt hoe 


en waar natuurvriendelijke oevers op korte termijn gerealiseerd kunnen worden en hoe en waar deze op langere 

termijn aan de orde zullen (kunnen) zijn. Om die reden meent de provincie dat het ministerie van Verkeer 

en Waterstaat de projectopdracht aan RWS Maaswerken moeten willen nuanceren. 

6.6.2. Sluitstukkaden 

Momenteel wordt door RWS Maaswerken in overleg met de waterschappen, de provincie en RWS Directie 

Limburg onderzoek gedaan naar de invulling van het hoofdstuk “sluitstukkaden”, dat er in moet voorzien dat 

per 2015 in Limburg het wettelijk veiligheidsniveau kan worden opgeleverd. 

Zonder los te laten dat het wettelijk veiligheidsniveau (conform de rijksgarantie) inderdaad ultimo 2015 voor 

het Zandmaasgebied moet worden opgeleverd menen wij dat bij de uitewerking van de sluitstukkaden moet 

worden betrokken hoe deze zich verhoudt met te nemen IVM maatregelen én dient geborgd te worden dat 

er geen werken in uitvoering worden genomen die aan een kosteneffectieve invulling van Zandmaas 2 en/of 

IVM in de weg zouden kunnen staan. 

Zoals al in het ontwerp van het meerjarenplan aangegeven moet als uitgangspunt gelden dat de DGR- kaden 

zoals die in Limburg zijn aangelegd gezien moeten worden als een tijdelijke voorziening ten einde – anticiperend 

op een veiligheidsniveau van 1:250 – een veiligheidsniveau van 1:50 als noodvoorziening tussentijds 

te borgen. Bij de vaststelling van de Verordening waterkering Limburg hebben Provinciale Staten dan ook 

mede betrokken dat de daarin aangeven belijningen/tracé’s zolang de Maasvallei in ontwikkeling is aan veranderingen 

onderhevig zullen kunnen zijn. Ook hebben wij aangegeven dat wij menen dat de belijning zoals 

die in de bijlage bij de Wet op de waterkering is opgenomen die van de (toekomstige) werkelijkheid behoren 

te volgen. Dit kan op basis van de Verordening. Pas met de brief van de staatssecretaris van Verkeer 

en Waterstaat van het vroege voorjaar van 2008 aan de Tweede Kamer is het onderdeel sluitstukkaden actueel 

geworden. Aangezien het bij de “sluitstukkaden” om werken gaat met een levensduur van ten minste 

50 tot 100 jaar dient de uiteindelijke invulling proactief ook op die termijn gericht te worden, zijnde de termijn 

waarop ook de ontwikkeling zoals die in het meerjarenplan Zandmaas respectievelijk de Integrale Verkenning 

Maas is bedoeld, is gericht. Dit kan betekenen dat daar waar de gebiedsateliers voor de cluster 1 tot en 

met 5 tot andere dijktracé’s concluderen dan de huidige (tijdelijke) tracé’s van de DGR-kaden, deze resultante 

voor realisatie in aanmerking moet komen. Een andere ontwikkelingsrichting zou immers met zich brengen 

dat onderdelen van de plannen voor de sluitstukkaden niet goedgekeurd zouden (mogen) worden of dat op 

afzienbare termijn kapitaal vernietiging zou (moeten gaan) plaatsvinden. Een dergelijke opzet vindt de provincie 

maatschappelijk en bestuurlijk ongewenst. De provincie meent dan ook dat de projectopdracht van RWS 

Maaswerken ten aanzien van de sluitstukkaden in overleg met de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat 

ten aanzien van de realisatie van deze werken nuancering behoeft. De sluitstukkades moeten gezien worden 

als de keringen die het sluitstuk vormen van een duurzaam en klimaatbestendig zoveel als mogelijk op de natuurlijke 

processen aansluitend riviersysteem. 


45

Venlo 1993 


7. Strategie, gericht op sturing en 

aanpak 

7.1. Strategie 

Om te komen tot uitvoering bepalen de volgende uitgangspunten de strategie, zijnde ons sturingsinstrument: 

een integrale gebiedsgerichte benadering. Het streven is een transformatieproces per gebied dat dus 

breder is dan alleen veiligheid of natuur en dat ook letterlijk breder is dan alleen de Maasoevers. Geen 

sectorale ontwikkeling maar gebiedsontwikkeling, met het gezicht gekeerd naar de Maas, staat centraal 

toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkelingen met name op het gebied van hoogwaterbescherming 

(IVM-bestendig) 

initiatieven moeten de ruimtelijke kwaliteit van het gebied verhogen 

een flexibele aanpak; géén vastgelegd masterplan voor het hele Zandmaasgebied maar clustering binnen 

rivierkundig en civieltechnisch logische eenheden tot brede gebiedsontwikkelingen 

maximaal benutten van private initiatieven 

medefinanciering en realisatie uiterlijk in 2015 zijn bepalende criteria voor de inzet van bepaalde instrumenten 

op korte termijn (bijvoorbeeld de EHS-begrenzing en de inzet van de Veermangelden) 

medefinanciering en realisatie voor de termijn van na 2015 is nuttig en nodig en kan substantiële effecten 

op de kosteneffectiviteit op lange termijn hebben. 

De provincie onderscheidt initiatieven van: 

1. Private partijen 

Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld bouwgrondstoffenwinners, projectontwikkelaars en maatschappelijke 

organisaties als b.v. Stichting Limburgs Landschap. De provincie kan deze private initiatieven 

faciliteren met beleidsruimte bijvoorbeeld op het gebied van RO-beleid en vergunningen. Het betreft 

bij voorkeur een cluster van projecten waar tussen projecten vereffening van kosten en opbrengsten 

plaatsvindt. Indien nodig en wenselijk kan een beperkte bijdrage voor bijvoorbeeld een specifiek onderdeel 

van het project worden toegekend. 

2. 

Overheden 

Indien het initiatief voor een private partij niet aantrekkelijk is en het een publiek doel betreft (bijvoorbeeld 

sterk ecologisch getinte nevengeulen of maatregelen op gronden van de overheid) dan zal een overheid 

het initiatief kunnen/moeten oppakken. 


47

7.2. Wat oppakken 

Maatregelen passen binnen robuuste veerkrachtige watersystemen zoals, hoogwatergeulen, rivierverruimingen, 

rivierverdiepingen, weerdverlagingen en nevengeulen, daar waar noodzakelijk afgesloten door dijkringgebieden. 

Wenselijke ontwerpuitgangspunten hierbij zijn: 

1. knelpunten op systeemniveau (bijvoorbeeld spoorbrug Buggenum of Oeffelt). 

2. IVM (bij systeemknelpunten met overmaat) 

3. gebiedsontwikkeling ten minste IVM-proof en onder omstandigheden IVM-klaar 

4. knelpunten op gebiedsniveau (bijvoorbeeld Laerbroeck en Maasdal Velden) 

5. 

6. 

7. 

ontwikkelbaar rivierprofiel 

voorkomen kapitaalvernietiging voor 2050 (duurzaamheidscriteria) 

restant bergingscapaciteit ten behoeve van IVMmaatregelen. 

7.3 Hoe oppakken 

7.3.1. Inzet en aanpak 

De provincie kiest ten aanzien van de wijze van aanpak van projecten voor: 

1. integrale gebiedsontwikkeling bij voorkeur voor een (deel)cluster van projecten. Dit biedt handvatten om 

met alle betrokken partijen (publiek en privaat) stapsgewijs tot een goede en financieel optimale ontwikkeling 

te komen via gebiedsverkenning en intentieovereenkomst. Dit kan uitmonden in een gebiedsconcessie 

danwel PPS-samenwerking 

2. zelfrealisatie waar mogelijk; dit betekent dat de provincie beleidsmatig faciliteert maar in principe geen financiële 

bijdragen levert. Denk hierbij aan zandwinning gecombineerd met de realisatie van een natuurgebied 

dat substantieel bijdraagt aan veiligheid en ruimte biedt voor recreatie 

3. aanbesteden door overheid waar nodig; dit kan indien de grond in handen is van de overheid en het project 

sterk gericht is op overheidsdoelen. 

7.3.2. Ontwikkelingsproces 

Het ontwikkelingsproces dat wij voorstaan zien wij als volgt in vijf fasen: 

1. de fase van voorverkenning 

waarin met name naast de impact van de (groei van de) rivier de overige urgenties van het gebied worden 

geanalyseerd, de kansen en dilemma’s in beeld worden gebracht en de mogelijkheden voor bestuurlijke samenwerking 

worden verkend. In deze fase hebben ook een eerste financiële en markverkenning een plaats 

en een voorlopige juridische analyse op basis waarvan een vervolgstap kan worden ingericht. 

Deze fase wordt ingezet door de overheid(-heden) ongeacht of in het betreffende gebied al private initiatieven 

aan de orde zijn. Mocht dat het geval zijn dan worden zij bij deze startfase van de gebiedsontwikkeling 

betrokken. 

2.de fase van verkenning 

Waarin een (globaal) programma van eisen voor het gebied ontwikkeld wordt een (globale) financiële analyse 

wordt gemaakt en een eerste (globale) maatschappelijke kosten batenanalyse alsmede - na marktconsul- 


tatie - de organisatievorm naar realisatie en beheer wordt verkend. Het programma van eisen kan tevens gezien 

worden als ontwikkelingsprogramma. 

De ateliers voor de clusters omvatten in principe deze twee eerste fasen. 

Op basis hiervan kan een overeenkomst tot samenwerking tussen de betrokken overheden tot stand komen 

en daarop volgend eventueel een overeenkomst tussen overheid, gebiedspartijen en/of het bedrijfsleven. 

3. planfase 

Vervolgens komt de planfase aan de orde waarin het ruimtelijk ontwerp wordt geconcretiseerd het als dan 

niet aan de orde zijnde grondbeleid en het overig in te zetten juridisch instrumentarium wordt geëxpliciteerd 

en geactiveerd. 

Uitvoeringsstrategie (inclusief eventuele fasering) tezamen met een risicoanalyse zijn tevens het resultaat 

van deze fase. De maatschappelijke kosten-baten analyse van fase 2 wordt daarvoor verfijnd. 

Deze fase leidt tot die van realisatie en wordt dan ook in voorkomende gevallen afgerond met realisatieovereenkomsten, 

hetzij tussen overheden en opdrachtnemers hetzij tussen overheid en zelfrealisatoren, hetzij in 

een combinatie daarvan. 

4. realisatiefase 

In de realisatiefase wordt vergunning verleend en uitgevoerd. 

5. beheerfase 

In de beheerfase kunnen eventuele eigendomsoverdrachten en de financiële eindafwikkeling plaats vinden 

tezamen met (elementen van) evaluatie (“lessons learned”) en markering van het doelbereik. 

Voor het hele traject hecht de provincie aan communicatie naar betrokken partijen waaronder de bewoners 

en gebruikers van het betrokken gebied. 

Bij de afronding van fase 2 en 3 respectievelijk de start van fase 3 en 4 is publieke algemeen gelegitimeerde 

besluitvorming (gemeenteraden en provinciale staten) aan de orde. 

Dit ontwikkelingproces, dat gericht is op de lange termijn, mag de huidige “onderhanden” werken voor realisatie 

van de overeenkomst natuurrealisatie Zandmaas (de inzet van de zogenoemde M€ 40 Veermangelden) 

niet vertragen. 

7.3.3. Overheid – sectoren en bedrijfsleven 

Op 14 mei 2008 presenteerde de Commissie Fundamentele Verkenning Bouw (de zogenoemde commissie 

Dekker) haar advies “Privaat wat kan, publiek wat moet, vertrouwen en verantwoordelijkheid in het bouwproces” 

aan de regering. Op 16 juli 2008 heeft het kabinet een eerste reactie daarop aan de Tweede Kamer 

gestuurd. De commissie constateert dat er bij gebiedsontwikkeling door de bank genomen veel tijd is verstreken 

voordat de schop de grond in gaat. De oorzaak van deze traagheid ligt volgens de commissie in 

geworstel met EU-aanbestedingsregels, bestuurlijke drukte vanaf de initiatief- tot de onderhoudsfase, politieke 

discontinuïteit op alle niveaus en een hybriede sturingsmodel waardoor de integrale verantwoordelijkheid 

onhelder wordt. Juist deze onduidelijkheden komen het vertrouwen tussen overheden en bouw(bedrijfsleven) 

niet ten goede. Om die reden acht de commissie experimenteerruimte voor gebiedsconcessies nodig, waar- 


49

ij een gebiedsconcessie wordt omschreven als een instrument waarbij publieke partijen de volledige verantwoordelijkheid 

hebben voor het proces tot en met een structuurvisie. Daarna nemen private partijen het stokje 

over. Overheden en marktpartijen zouden zo, naar de mening van de commissie, doen waar ze goed in 

zijn: stellen en legitimeren van kaders respectievelijk innoveren en ondernemen. 

De commissie ziet gebiedsconcessies als ultimiem instrument voor duurzame gebiedsontwikkeling. 

In haar reactie aan de Tweede Kamer heeft het kabinet aangegeven om binnen de bestaande weten regelgeving 

aan experimenten ten aanzien van de gebiedsconcessie medewerking te willen verlenen. 

Daarop volgend vergelijkend onderzoek binnen een zestal EU landen (“Anders maar niet beter”) leerde in de 

zomer van 2008 dat allen met verschillende van de gesignaleerde “probleemvelden” van doen hadden en dat 

in essentie cultuur(-verschillen) bepalend zijn voor de mate waarin dat het geval is. 

Ten aanzien van de gebiedsontwikkeling Ooyen-Wanssum (cluster 3) hebben de provincie en de regio bij het 

kabinet aangegeven beschikbaar te zijn voor een experiment met een gebiedsconcessie. Nu dat deze geen 

aanvullende ruimte in weten/of regelgeving zal krijgen vertaalt de provincie dat door een concessieachtige 

benadering die zoveel mogelijk aan de door de Commissie Dekker gesignaleerde problematiek tegemoet 

komt. 

Transparantie van en door de overheid is daarbij van groot belang, maar datzelfde geldt ook voor het bedrijfsleven. 

Aan de hand van de gebiedsprocessen zoals die binnen het Zandmaasgebied aan de orde zijn is een 

streven naar innovaties en het zoeken van leerpunten om weten regelgeving te verbeteren dan ook voor wat 

de provincie betreft aan de orde. Zowel in de totstandkoming van het Grensmaasproject als bij de al opgedane 

ervaringen in het Zandmaasgebied is gebleken hoezeer cultuurverschillen tussen overheden onderling 

algemene en sectorale overheden en de secotoren zoals die zich in de samenleving hebben georganiseerd, 

tot vertraging en – al dan niet op communicatie berustende – misverstanden kunnen leiden. De geschiedenis 

van de deregulering zoals die zich sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw ontwikkeld heeft leert eveneens dat 

ook herregulering inhoudelijk tot verzwaring van de regeldruk kan leiden en dat met verschuiving en ontwikkeling 

van de verschillende bestuurlijke culturen ook de bestuurlijke drukte eerder toe dan af neemt. De provincie 

meent aan dit streven naar innovatie en structuurverbetering inhoud te kunnen geven door haar rol als 

“middenbestuur” tussen regering en lokale overheden in te vullen zoals in dit meerjarenplan omschreven. 

Aandachtpunten zijn daarbij: 

hybride sturingsmodel 

onzekerheid door Europees aanbestedingsregime 

onzekerheid door juridische interpretatie van staatssteun 

stapeling van publieke verantwoordingsplicht 

bestuurlijke drukte door groot aantal publieke actoren 

onwennigheid met werken binnen duale politiek 

nemen van risico’s in relatie tot de kans op rendement 

geworstel met grondposities en fors opgedreven grondprijzen 

stapeling van instrumentarium en behoefte aan nieuwe instrumenten 

opnieuw bouwen aan onderling vertrouwen tussen publiek en privaat. 


“Middenbestuur” en de daarbij behorende functie van “regisseur in bestuurlijke processen” betekent ook een 

bijzondere positie in relatie tot de stands- en sectorale organisaties in de provincie. Deze is – gelet op het 

aantal aandachtpunten en de complexe weten regelgeving in het gebied van de Maasvallei noch eenvoudig 

noch eenduidig. Het is dan ook bijna vanzelfsprekend dat het binnen bereik brengen van de korte en lange 

termijn ambities alleen dan bereikt kunnen worden wanneer niet alleen de overheden eenduidig en op de 

doelstellingen/resultaten samenwerken, maar ook de betrokken stands- en sectorale organisaties en het bedrijfsleven 

daaraan meewerken en hun mogelijke bijdrage leveren. Het is daarbij naar onze mening een uitdaging 

om korte en lange termijn belangen zo goed als mogelijk in perspectief te brengen. 


51

Weerd ten noorden van Kessel. Foto Maai ke Vellinga 2008 


8. Potentiële projecten/initiatieven en 

clustering 

Er zijn op dit moment tientallen projecten en initiatieven bekend in het Zandmaas gebied. Het stadium van 

deze projecten varieert van een idee tot uitgewerkte plannen die klaar zijn voor vergunningaanvragen. Het 

betreft grote en kleine projecten, initiatieven van private partijen maar ook van overheden, goedkope en dure 

projecten, sterk op veiligheid of natuur gericht of juist op zandwinning. 

Voor een goede sturing op uitvoering van Zandmaas 2 is het nodig inzicht te hebben in in ieder geval de 

plan- en uitvoeringsperiode, waterstandseffect, IVM-bestendigheid, natuur-, landbouw- en recreatieperspectief, 

kosten, opbrengsten, financieringsmogelijkheden, initiatiefnemers en koppelingsmogelijkheden. Dan 

ontstaat een beeld van de projecten tot 2015 en projecten na 2015. Dit onderscheid is gewenst om het instrumentarium 

dat tot 2015 beschikbaar is (460 ha extra EHS, Veermangelden) gericht in te zetten. Een aantal 

van de projecten zal ongeacht de inzet van de provincie tot stand komen. Anderen zullen van de provincie 

vragen om op een of andere manier gefaciliteerd te worden. Telkens kunnen er nieuwe projecten bijkomen 

maar ook projecten worden afgerond of stopgezet. 

Onderstaande schema’s geven slechts een beeld van de initiatieven/projecten in het Zandmaasgebied. Aan 

vermelding kunnen geen rechten worden ontleend. Bij de uitwerking per cluster en in de bijgevoegde atlas 

komen de projecten eveneens terug. 

Clustering projecten 

Achter in dit meerjarenplan zijn kaarten opgenomen met bekende mogelijke initiatieven en projecten in de het 

Zandmaasgebied. Het betreft meer dan 30 projecten. Zoals uit de visie/het beleid naar voren kwam hebben 

projecten relaties met elkaar; fysiek, rivierkundig, ecologisch, maar ook financieel waar het gaat om kosteneffectiviteit 

en mogelijkheden tot verevening. Het uitgangspunt om Zandmaas 2 niet als één groot vastgelegd 

masterplan uit te voeren - zoals bij de Grens- (Gemeenschappelijke) maas - maar per project, behoeft daarom 

enige nuancering. In de evaluatie van juni 2008 werd dit ook aanbevolen. Het principe blijft overeind maar 

zoveel als kan wordt een clusterbenadering gehanteerd. Wél de voordelen van in samenhang uitvoeren en 

niet de nadelen van één tijdrovend groot en telkens door de tijd achterhaald masterplan. 

In de hiernaast opgenomen kaart zijn de vijf clusters weergegeven waar in dit meerjarenplan voor het Zandmaasgebied 

in Limburg van wordt uitgegaan. 

Het betreft de clusters (in stroomafwaartse volgorde): 

0. Roosteren Roermond 

1. Roermond – brug Venlo 

2. Venlo t/m HWG Arcen 

3. Ooijen-Wanssum 

4. Well-Aaijen tot aan Afferden 

5. Afferden – Mook 


53


Tot deze indeling is gekomen door toepassing van een combinatie van fysieke nabijheid, grondstromen 

(logistiek, bergingscapaciteit, private zandwinner), rivierkundige aspecten en ruimtelijke ontwikkelingen. 

Het cluster 0 van Roosteren tot Roermond, hebben wij opgenomen vanwege de tijdige tot standkoming van 

de regiovisie Midden-Limburg en de daarin opgenomen programmalijn Maasplassen. Hetgeen in dit gebied 

ten aanzien van (het bed van) de rivier te gebeuren staat heeft een zodanige samenhang met het overige 

Zandmaasgebied dat vanwege die samenhang en de mogelijkheid kansen te creëren integratie in het meerjarenplan 

geboden is. De aansturing van dit cluster zal vanuit de programmalijn Maasplassen van de gebiedsontwikkeling 

Midden-Limburg plaatsvinden in afstemming met het programmamanagement Maas. 

Deze indeling van clusters betekent niet dat een cluster als één geheel in één keer uitgevoerd moet worden. 

Wel dat projecten gecombineerd worden indien mogelijk in de tijd, kosten en opbrengsten vereffend kunnen 

worden en/of ruimtelijke ontwikkelingen geoptimaliseerd worden. 

Aan deze clusterbenadering is een werkwijze van gebiedsontwikkeling gekoppeld. Gebiedsontwikkeling 

waarbij zowel publieke partijen én private partijen gezamenlijk tot gebiedsontwikkeling komen door het – al of 

niet samen - uitvoeren van projecten binnen de gebiedsontwikkeling. 

De rol van de overheden ligt hierbij bij voorkeur in kaderstelling en indien nodig bij het uitvoeren van projecten 

waarbij zelfrealisatie, PPS of gebiedsconcessie tot de mogelijkheden behoort. Aangezien het kabinet meent 

dat gebiedsconcessie (experimenten) zich binnen de huidige weten regelgeving moeten bewegen gaat het 

in alle gevallen om innovaties in de relatie tot overheid en bedrijfsleven waarbij onderling vertrouwen en verantwoordelijkheid 

een impuls kunnen krijgen. 

Voor een optimale benutting van private initiatieven met een maximaal maatschappelijk rendement is het 

gewenst voor een cluster vanuit de overheden een duidelijk integraal uitvoeringsgericht programmakader 

te formuleren. Dit kan gebaseerd worden op bestaand rivierkundig beleid, Vitaal Platteland en de visies op 

natuur, landbouw en ontgronding voor Zandmaas 2. Niet op de laatste plaats zullen de resultaten van de op 

grond van dit meerjarenplan te houden (interactieve) gebiedsateliers daarbij concrete inhoud moeten genereren. 

Op grond van dit meerjarenplan worden projecten per cluster gecombineerd en zo mogelijk vereffend in de 

tijd, kosten en opbrengsten (grondstromen / bouwstoffen) terwijl tevens gestreefd wordt naar optimalisatie 

van ruimtelijke ontwikkelingen (gebiedsontwikkeling). Nieuw is dat publieke en private partijen samenwerken 

bij het uitvoeren van projecten binnen de gebiedsontwikkeling. 

De spoedige uitwerking van de clusters achten wij om een veelvoud van redenen van groot belang: 

- om in samenspraak met (onder meer) het rijk een gemeenschappelijke agenda voor de lange termijn te 

kunnen ontwerpen 

- om tijdig (op basis van de systematiek van de ontwerp nota waterveiligheid) voorzieningen te kunnen 

treffen en om zo ten minste de tussentijdse veiligheidsopgave te borgen 

- om de bewoners en gebruikers van de betreffende gebieden duidelijkheid te bieden 

- om kansen te kunnen onderkennen die naast de veiligheidsopgave bijdragen aan de (ook uit maatschappelijk-economisch 

oogpunt) duurzame benutting van het gebied. 


55

Bij de clustergewijze aanpak van de Zandmaas geeft in eerste instantie de overheid aan welke ontwikkelingen 

in een gebied wenselijk zijn. Dit kan in de vorm van een gebiedsvisie. De omvang, gedetailleerdheid en 

status van deze gebiedsvisies zal per gebied verschillend zijn. Voor projecten liggend in een cluster/gebied 

zijn hiermee dan de beleidskaders bekend maar ook de samenhang en benodigde afstemming met andere 

projecten dient expliciet te worden. 

Op basis van de gebiedsvisie kunnen de in dat gebied relevante marktpartijen bij dit proces betrokken worden 

om hen een zo groot mogelijke rol bij de uitvoering ervan te geven. 

Per cluster kan één gebiedsvisie toereikend zijn, maar een cluster kan ook meerdere gebiedsvisies 

bevatten. De gebiedsvisies kunnen tot stand met behulp van een ontwerpatelier en vervolg-bijeenkomsten 

met de betrokken (ook gebieds-) partijen. Dit is mede afhankelijk van de situatie. 

Bij het atelier willen wij in ieder geval ook een functionaris van de veiligheidsregio betrokken zien. 

Noodzakelijk vinden wij het een beeld te hebben van de periode tot 2015 én van die tot 2030/2050. 

De noodzaak voor een lichte of zware planologische vastlegging bepaalt de vorm van de gebiedsvisie. Voor 

gebieden waar geen planologische vastlegging aan de orde is kan met een projectnota worden volstaan. 

Deze kan na vaststelling door ons college uitgewerkt worden in een inrichtingsplan waarbij ook de WILG, 

maar bij gebleken toegevoegde waarde ook andere aspecten van het provinciaal programmabeleid, op van 

toepassing kunnen zijn. 

Hieronder worden de clusters globaal en op hoofdlijnen beschreven. Deze beschrijving is gebaseerd op het 

inzicht van het huidige moment en betreft het “minimum” programma van hetgeen in het kader van de clusterontwikkeling 

in relatie tot de rivier aan de orde is. In samenspraak met de rivierbeheerder en 

het betreffende waterschap kunnen nog aanvullingen plaatsvinden. 


8.1. Cluster 0, Roosteren-Roermond 

Bij dit cluster worden de volgende IVM maatregelen betrokken: 

- hoogwatergeul Oude Maas 

- hoogwater-/nevengeul stuw Linne 

- hoogwatergeul Osen 

- hoogwater-/nevengeul Issabellagreend 

- (verlengde) hoogwatergeul Stadsweide Roermond (zie ook cluster 1) 

- meestromen / verdiepen Lateraalkanaal 

Voor het cluster zijn tevens (bestaande) rivierknelpunten in het traject Roosteren-Maasbracht van belang, 

waarvan die ter hoogste van Stevensweert de belangrijkste lijkt. 

Op grond van IVM zijn tevens twee rivierkruisende “droge” infrastructuurwerken belemmerend te weten: 

- de doorstroombaarheid van het tracé en/of de kunstwerken van de A2 in het gebied 

- de doorstroombaarheid van het tracé en/of de kunstwerken van de A68/N280 


57

Het knelpunt rond de spoorbrug bij Buggenum wordt in het kader van cluster 1 al benoemd. 

In het kader van IVM is voorts een weerdverlaging aan de orde beginnend ten zuiden van de kern van Ohé 

tot aan ongeveer de Bouxweerd ten noorden van Buggenum met een (theoretisch) bereik van 250 m aan 

weerszijden van de rivier. Het te bereiken doorstroomprofiel is voor het ontwerp en de ruimtelijke consequenties 

alsmede voor het grondverzet bepalend. 

Het (op termijn) te bereiken doorstroomprofiel dient voldoende ruimte te bieden voor inpassing van die functies 

die voor de herontwikkeling en -inrichting van het Maasplassengebied functioneel vereist zijn zodanig dat 

duurzaam en veilig een opwaardering kan plaatsvinden. 

Well 1995 


8.2. Cluster 1, Roermond tot brug Venlo 

De belangrijkste ontwikkelingen in dit gebied van belang in dit meerjarenplan zijn: 

De overgang van het gebied Maasplassen naar het noordelijk Maasdal met de nevengeul Stadsweide, de 

spoorbrug Buggenum en de Asselse plassen. 

In een brede gebiedsontwikkeling moet bekeken worden of de oorspronkelijke ontworpen nevengeul met 

ecologische en recreatieve doelstelling aangepast moet worden tot een rivierverruimende maatregel, wanneer 

en hoe de spoorbrug verruimd wordt, hoe dit gecombineerd kan worden met weerdverlagingen, natuurvriendelijke 

oevers, delfstoffenwinning en natuur- en recreatieontwikkeling. Daarna kan tot uitwerking en uitvoering 

van (delen van) dit gebied worden overgegaan. 

Lateraal Kanaal met de spoorbrug Buggenum, foto: DLG 


59

Het gebied ontgrondingen Neer 

Deze ontwikkelingen geïnitieerd door een bouwgrondstoffenwinner kunnen zowel gekoppeld worden aan de 

zuidelijke (Roermond) als de noordelijke ontwikkelingen (Baarlo) langs de Maas. Zelfrealisatie is uitgangspunt. 

Het gebied Baarlo 

(nevengeul Baarlo, Schering en Inslag, weerdverlaging, Berckterveld, Romeinenweerd, Stroomlijn, herinrichting 

Laarbroek) 

Ook hier moet in een brede gebiedsontwikkeling bezien worden of de oorspronkelijk ontworpen nevengeul 

met ecologische en recreatieve doelstelling aangepast moet worden tot een rivierverruimende maatregel en 

hoe gecombineerd kan worden met weerdverlagingen, natuurvriendelijke oevers, natuur- en recreatieontwikkeling, 

landbouwontwikkeling en eventueel bouwgrondstoffenwinning. Daarna kan tot uitwerking en uitvoering 

van (delen van) dit gebied worden overgegaan. De lange termijn opgave (IVM) moet voor het gebied concreet 

in beeld worden gebracht. 

Voor de ontwikkeling van het gebied is relevant dat onderkend wordt dat van Merum tot Kessel gebleken is 

van kritische krapte om de doelstellingen voor een duurzame en veilige afvoer van hoogwaters. 

Maasvallei – rivierbed ter hoogte van Baarlo: historische en huidige situatie met aangeven obstakels. 

Beeld: Groenplanning BV, Meersen 


(Potentiële) projecten beleids / bestuurlijk status aantal cm waterstand- planvormings- en potentieel extra 

kader ha verlaging uitvoeringsperiode rijks EHS 

te begrenzen 

ZMI ZM2 IVM t/m 2015 

Cluster 1: Roermond-Venlo 

Lateraal kanaal West fase 1 retentiebekken x Vóór 2015 0 

Lateraal kanaal West fase 2 (winter- retentiebekken + x 499 5 

bedverlaging, inclusief kleiwinning Zeven Ellen) pot. delfstofwinning (na 2015) x na 2015 

NG Stadsweide (Roermond) Stimuleringsplan x 87 2010 grondverwerving, (= al rijks-EHS) 0 

inrichting voor 2015 

Verruiming spoorbrug Buggenum Stimuleringsplan (rijks-EHS) x x 23 5 (= al rijks-EHS) 0 

incl. weerdverlaging 

Natuurontwikkeling Dorpsfront Buggenum x 2008 gestart (= al rijks-EHS) 0 

hoogwatergeul Bouxweerd x ontgronding in uitvoering pm 

Rijkelse Bemden x reeds ontgrond (= al rijks-EHS) 0 

Hoogwatergeul De Weerdbeemden x reeds ontgrond (= al rijks-EHS) 0 

Zomerbedverbreding en uiterwaard- x 

verlaging Beesel 

Nevengeul Baarlo (Belfeld-West) inrichting onderdeel van x 60 mits grond verworven (= al rijks-EHS) 0 

LNV-Overeenkomst 2005, rijks EHS inrichting 2015 klaar 

grondverwerving x 

Weerdverlaging Baarlo huidig natuurgebied x 17 1 (= al rijks-EHS) 0 

Inslagen van Schering en Inslag, Baarlo gemeente Maasbree x planvorming loopt 

Ontwikkelingslocatie Laerbroeck uitplaatsing kassen uit x 2005 gestart 

winterbed, woningbouw 

Kadeaanpassing Roermond Tracébesluit x Vóór 2015 

Verruimen bocht Neer Tracébesluit x Vóór 2015 

Verdiepen/ verbreden sluis Belfeld Tracébesluit x Vóór 2015 

Verruimen bocht Steyl Tracébesluit x Vóór 2015 

Sluitstukkades Tracébesluit x Vóór 2015 

Rivierverruiming Belfeld km87-92 Tracébesluit x Vóór 2015 

Kadeverlegging Baarlo Tracébesluit x Vóór 2015 

Zomerbedverdieping R’mond-Venlo Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Weerdverlaging R’mond-Venlo Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Winterbedverlaging spoorbrug- Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Baarlo 

Uiterwaardverruiming Kesseleik, Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Reuver, Kessel,Baarlo,Blerick 

Stedelijk knelpunt Venlo Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Retentie Maasplassen Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 


61

8.3. Cluster 2, Venlo tot en met HWG Arcen 


Hoogwatergeul Raaijweide (Venlo) 

Deze hoogwatergeul zal najaar 2008 in opdracht van de provincie aanbesteed worden. Het betreft een hoogwatergeul 

waar waterstanddaling, natuurontwikkeling, recreatie en opbrengend vermogen door zandwinning 

zijn geoptimaliseerd. 

Opruiming explosieven Raayweide, Blerick 


Gebied Venlo – Velden 

(hoogwatergeul Venlo-Velden, Maasdal Velden) 

Het ontwerp voor de hoogwatergeul Venlo-Velden is geoptimaliseerd naar hoogwaterstanddaling, natuurontwikkeling, 

recreatie en opbrengend vermogen door zandwinning. De realisatietermijn is onduidelijk mede 

vanwege de nog benodigde grondverwerving. Nadat er meer duidelijkheid is over het naastgelegen project 

Maasdal Velden (uitplaatsing kassen uit winterbed en herinrichting) is het gewenst te bekijken of tot een gezamenlijke 

gebiedsontwikkeling kan worden gekomen. 

Westoever CVI-Grubbenvorst-Broekhuizenvorst 

Dit betreft private initiatieven. De ontwikkeling van de CVI loopt autonoom door en is van groot belang voor 

de verwerking van delfstoffen binnen het gebied, met name het stuwpand Belfeld. 

Op de westoever zijn ook de hoogwatergeul Grubbenvorst en een rivierverruiming bij Lottum samen met 

eventuele weerdverlagingen van belang. 

Hoogwatergeul Lomm (Arcen Velden) 

Hoogwatergeul Lomm is als onderdeel van Pakket 1 Zandmaas momenteel in uitvoering. Daarbij is belangrijke 

ervaring opgedaan met Archeologie. In het kader van optimalisaties zal naar verwachting op afzienbare 

termijn een voorstel voor een verbeterde hoogwatergeul door de zelfrealisator (Delfstoffen Combinatie Maasdal 

– DCM) in samenspraak met de gemeente worden voorgelegd. 

Hoogwatergeul Arcen. 

Ten aanzien van de hoogwatergeul Arcen is door de gemeente een voorverkenning uitgevoerd waaruit blijkt 

dat deze – ook in de context van gebiedsontwikkeling – aanzienlijke kosten met zich zal brengen. De resultaten 

van deze verkenning willen wij nochtans – als ontwerp-input – betrekken bij een verdere verkenning van 

de (on-) mogelijkheden in het gebied. 

Well 1993 


63



te begrenzen 


Cluster 2: Venlo t/m HWG Arcen 

HWG Raaijweide grond verworven door LL x 16 5 per direct in uitvoering 16 

als regiofinanciering, (nu Co in 

convenant Maasboulevard Stimuleringsplan) 

Centrale Verwerkingsinstallatie privaat initiatief DCM x 15 1 nu planvorming ca 6 

Zandmaas (CVI) Raaijeind 

HWG Venlo-Velden grond deels verworven x 113 5 afh. Van grondverwerving 113 

door LL als regiofinanciering inrichting ca 2012-2015 

Ontwikkelingslocatie Maasdal Velden provincie / gemeente x pm 

HWG Grubbenvorst privaat initiatief (DCM) x 78 2 planvorming loopt (DCM) ca 55 

realisatie vanaf 2010 (overig = rijks-EHS) 

HWG Lomm (en Lomm+) in uitvoering door DCM, x x 87+ pm 8 loopt (= al rijks-EHS) 0 

Pakket I, Tracébesluit 

HWG Arcen PPS (gemeente-initiatief) x 91 3 ca 60 

Weerdverlaging Grubbenvorst- pakket II+ x 54 2 54 

Houthuizen 

Hoogwatergeul Lottum met strategisch delfstofgebied; x 125 15 2012-2020 0 

natuurontwikkelingsproject privaat initiatief (DCM) na 2015 

Weerdverlaging Broekhuizen pakket II+ x 17 0 17 

(overig = rijks-EHS) 

Kadenplan Broekhuizen sluitstukkade Pakket I x 0 vóór 2012 

Zomerbedverdiep. Km 109-120 sluitstukkade Pakket I x Vóór 2015 


Kadeaanpassing Venlo Tracébesluit x Vóór 2015 

Mitigatie peilopzet en compensatie Tracébesluit x Vóór 2015 

natuur 

Zomerb.verbreding Venlo-Velden Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Weerdverlaging Venlo-Broekhuizen Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x x 

Winterbedverlaging Venlo-Broekh. Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Uiterwaardverr. Venlo-Broekh. Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Nevengeul Lottum Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 


8.4. Cluster 3, Ooijen-Wanssum 

Dit cluster is in de vorm van een gebiedsontwikkeling van start gegaan. 

Het betreft het gebied van Broekhuizenvorst tot en met Wanssum en bevat onder andere de daar gelegen 

oude maasarm. 

Een stuurgroep is geformeerd en heeft opdracht gegeven tot een projectbureau, gevestigd in Meerlo, dat 

gestart is met de planstudiefase. Dit houdt in dat gebaseerd op de nieuwe WRO een gebiedsvisie wordt 

gemaakt voor het hele gebied. 

De belangrijkste maatregelen binnen deze gebiedsontwikkeling zijn: 

- Reactivering oude maasarm Ooijen-Wanssum 

- Hoogwatergeul Ooijen 

- Kop van Ooijen 

- Hoogwatergeul Wanssum 

- Haven Wanssum 

- Woningbouw Wanssum 

- Rondweg Wanssum 

In het kader van het ontwerp op hoofdlijnen van de gebiedsvisie zal een marktconsultatie plaatsvinden. In het 

kader van de vaststelling van de gebiedsvisie zullen de projecten definitief gedefinieerd worden en besluiten 

worden genomen ten aanzien van de samenwerking met het bedrijfsleven. Hetzelfde geldt voor de vervolgprocedures. 

De bij dit cluster opgenomen tabel met projecten is nog meer dan bij andere clusters enkel indicatief. 

Omdat deze gebiedsontwikkeling innovatief wordt opgepakt zal dit veel ervaringen opleveren voor de andere 

gebiedsontwikkelingen langs de Maas. 


65



te begrenzen 


Cluster 3: Ooijen-Wanssum 

HWG Ooijen plus privaat initiatief (Teunesen), x 68 7 68 

onderdeel van Ooijen-Wanssum 

Kop van Ooijen privaat initiatief (Smals) x 145 145 

(= incl. HWG Ooijen) in gebied ooijen-wanssum 

HWG Wanssum pakket II+, onderdeel van x 119 13 ca 100 

ooijen-wanssum (overig = rijks-EHS) 

Gebiedsontwikkeling Ooijen-wanssum onderdeel CDA-plan, x 265 22? ca 100 

(excl HWG Ooijen en Wanssum) samenwerking prov., RWS, (excl HWG) 

gemeenten, waterschap, 

Nieuw Wanssum onderdeel ooijen-wanssum x 0 0 0 

Waarden Wellerlooi 50 ha in bezit SLL x 180 0 vanaf nu mogelijk ca 165 

proefproject eroderende oevers Tracébesluit x Vóór 2015 


natuur 

Sluitstukkades (in onderzoek) Tracébesluit x Vóór 2015 

Zomerbedverdieping B”huizen-Well Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Weerdverlaging Broekhuizen-Well Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Winterbedverlaging B’huizen-Well Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Retentie rondom HWG Oude M.A. Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Groene rivier Wanssum-Maashees Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Groene rivier Megelsum-Bl.wijk Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 


8.5. Cluster 4, Well-Aijen tot aan Afferden 


Maaspark Well/ hwg Well-Aijen 

Dit betreft een privaat initiatief waarbij de hoogwatergeul onderdeel uitmaakt van Zandmaas pakket I. 

Hoogwatergeul Vierlingsbeek 

Dit betreft vooral grondgebied van de provincie Noord-Brabant. 

Nevengeul Afferden, Hoogwatergeul Sambeek/Afferden, Leegveld Afferden 

Zie cluster Afferden-Mook. 

Voor de ontwikkeling van het gebied is relevant dat onderkend wordt dat voor de Zuidelijke Venloslenk gebleken 

is van kritische krapte om de doelstellingen voor een duurzame en veilige afvoer van hoogwaters. 


67

Ayen 1995 




te begrenzen 


Cluster 4: Well-Aijen tot aan Afferden 

Maaspark Well HWG Tracébesluit, 187 10 2006-2015 ca 22 

geheel zelfrealisatie PPS x (overig = rijks-EHS) 

HWG Well-Aijen Tracébesluit x 127 Vóór 2015 

Nevengeul Afferden (Sambeek-Oost) inrichting onderdeel van x 72 -1 mits grond verworven (= al rijks-EHS) 0 

LNV-overeenkomst 2005, rijks EHS inrichting 2015 klaar 

grondverwerving x 

Hoogwatergeul Afferden/Sambeek privaat initiatief x 

Zuidereiland x ca 200 

Hoogwatergeul Vierlingsbeek x 15 2 0 (Brabant) 

Hoogwatergeul Maashees x 15 

Aanpassing oude sluis Sambeek Tracébesluit x Vóór 2015 

Heukelomse beek aankoop natuurgebied (Tracébesluit) x 170 Vóór 2015 

Peilopzet stuwpand Sambeek 25cm Tracébesluit x Vóór 2015 

Mitigatie peilopzet en Tracébesluit x Vóór 2015 

compensatie natuur 


Riververdieping km 140-146 Tracébesluit x 8 Vóór 2015 

Proefpr. erod. oevers km 138-140 Tracébesluit x in uitvoering 

Hoogwatergeul Afferden/Sambeek Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 12 

Geul Geijsteren IVM2 x 250 0 

Leegveld Sambeek Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Zomerbedverdieping Well-Afferden Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x x 

Weerdverlaging Well-Afferden Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Winterbedverlaging Well-Afferden Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Nevengeul Vortum Mullem Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Retentie ‘t Leuken Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

nevengeul Maashees Heukelom Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 


69

8.6. Cluster 5, Afferden tot en met Mook 


Gebied Afferden 

(nevengeul Afferden, hoogwatergeul Afferden/Sambeek, Leegveld, Zuidereiland, ROC Heijen) 

In een brede gebiedsontwikkeling moet bekeken worden of de oorspronkelijke ontworpen nevengeul met 

ecologische en recreatieve doelstelling aangepast moet worden tot een rivierverruimende maatregel, gecombineerd 

kan worden met weerdverlagingen, natuurvriendelijke oevers, delfstoffenwinning en natuur- en recreatieontwikkeling. 

Daarna kan tot uitwerking en uitvoering van (delen van) dit gebied worden overgegaan. 

Gebied brug Oeffelt-Gennep, Genneperhuis, Lob van Gennep 

In dit gebied zijn diverse projecten opgestart gericht op natuur en cultuurhistorie (Genneperhuis) of natuur, 

landbouw en zandwinning (Lob van Gennep). Deze projecten zijn slechts beperkt op rivieraspecten gericht. 

De inzet van de Lob van Gennep als retentiegebied mede in het belang van het benedenstrooms gebied 

heeft in de veiligheidsstrategie op (Nederlands) stroomgebiedniveau grote betekenis. 

Hoogwatergeul Mook 

Dit betreft een privaat initiatief. 


Maasvallei – rivierbed ter hoogte van Afferden: historische en huidige situatie. 

Beeld: Groenplanning BV, Meersen 


71



natuur te begrenzen 


Cluster 5: Afferden-Mook 

Regionaal overslagcentrum Heijen privaat initiatief x -1 2007-2015 ? 

Genneperhuis/Niersmonding gemeente, privaat x 

HWG Mook pakket II+ x 138 14 ? ca 130 

verruiming brug Oeffelt-Gennep pakket II+, x 28 12 ? (= al rijks-EHS) 0 

incl. weerdverlaging deels Noord-Brabant x (Limburgs deel) 

oeverstroken Sambeek-Grave koppellen aan realisatie x 

75-100 m aankoop grond en 0-75 m oeverstroken 100 0 loopt deels 100 

inrichting door Maaswerken (pakket I) 

Peilopzet stuwpand Grave 50cm Tracébesluit x Vóór 2015 

Sluitstukkades (in onderzoek) Tracébesluit x Vóór 2015 


Rivierverruiming km 155-175 Tracébesluit x Vóór 2015 

Kadeaanpassing Gennep Tracébesluit x Vóór 2015 

Kadeaanpassing Mook-Middelaar Tracébesluit x Vóór 2015 

incl. brugaanpass. Maas-Waalkan. 


natuur 

Zomerbedverdieping Afferden-Mook Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x x 

Weerdverlaging Afferden-Mook Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Winterbedverlaging Afferden-Mook Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Retentie St Agatha Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x 

Retentie Lob van Gennep Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x x 

Nevengeulen Heijen en Oeffelt (2x) Int. Verkenning Maas 2 (RWS 2006) x

9. Grondverwerving 

9.1 Zandmaas Pakket II – Veermangelden: 

Door Zandmaas Pakket 2 dient per 2015 minimaal 460 ha nieuwe natuur ontwikkeld te worden die begrensd 

wordt als EHS. Deze nieuwe natuur zal deels door derden worden gerealiseerd en deels door de provincie. 

Voor het project is 35 + 5 miljoen euro beschikbaar voor proces, verwerving en inrichting. De gelden die jaarlijks 

ter beschikking komen worden vooralsnog geïnvesteerd in grond vooruitlopend op de definitieve plannen. 

Met de beschikbare middelen worden zowel toekomstige projectgronden als ruilgronden gekocht. Door 

de toekomstige verkoop van ruilgrond wordt inrichtingsgeld gegenereerd. 

Om tot een goede sturing te komen van grondverwerving worden aankoopplannen opgesteld. Een algemeen 

aankoopplan is weinig zinvol omdat vanwege de verschillen per projectgebied een op maat geschreven aankoopbeleid 

nodig is. 

Aankoopplannen zijn daarom nodig voor: 

- Hoogwatergeul Venlo-Velden 

- Hoogwatergeul Wanssum, Oude Maasarm Ooijen-Wanssum en integrale gebiedsontwikkeling. 

- Nevengeul Stadsweide Roermond 

Deze aankoopplannen worden in 2009 door DLG opgesteld. Voor de hoogwatergeul Wanssum en OMA worden 

naast een algemeen aankoopplan mogelijk deeluitwerkingen gemaakt door een nader vast te stellen partij. 

Als beschikbaar instrumentarium zal ook onteigening worden meegenomen. Indien dit instrument voor tijdige 

verwerving noodzakelijk blijkt zal het aankoopplan worden opgewaardeerd tot aankoopstrategieplan en 

ter vaststelling aan Gedeputeerde Staten worden voorgelegd. 

Voor de Stadsweide wordt bezien of onteigening haalbaar en/of wenselijk is. Dit hangt mede af van de onteigeningstitel 

die kan worden verkregen (rivier/veiligheid of natuur). Vooralsnog wordt er van uitgegaan dat de 

gronden in goed overleg tijdig kunnen worden verworven. 

In de Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas zijn expliciete afspraken gemaakt over grondverwerving: 

1. 

2. 

verwerven en inrichten van 460 ha extra Rijks-EHS 

besteden van minimaal € 25.000.000 tot en met 2010 aan inrichting en verwerving van gronden inclu- 

sief ruilgronden. 

Daarom wordt onderscheid in aankoop van ruilgronden en aankoop van projectgronden gemaakt. Beide type 

gronden worden door de DLG in opdracht van de provincie verworven. Per jaar geeft de provincie de taakstelling 

in ha’s aan, gebaseerd op het beschikbare budget voor dat betreffende jaar. 

9.1.1 Ruilgronden 

Voor het verwerven van specifieke gronden is het vaak nodig om andere gronden (ruilgronden) al te verwerven 

waardoor met ruiling de gronden toch op de juiste plaats komen te liggen. 


73

Bij de Zandmaas spelen ruilgronden nog een aanvullende rol; zij vormen in feite een fonds waardoor per jaar 

het beschikbare budget van LNV voor Zandmaas in zijn geheel besteedt kan worden, ongeacht de vraag welke 

projecten al of niet gestart zijn. In latere jaren kunnen deze gronden geruild worden voor gronden binnen 

een project dan wel verkocht worden waardoor het geld aan de uitvoering van projecten besteed kan worden. 

Bij de aankoop van ruilgronden is daarom het belangrijkste criterium de courantheid van de gronden. De geboden 

grondprijs is conform de DLG-richtlijnen voor grondaankoop (agrarische waarde of natuurwaarde). 

Omdat in 2010 voor ca. 25 miljoen euro besteedt moet zijn en de uitvoering van veel projecten dan nog niet 

snel loopt, zal een groot gedeelte van die 25 miljoen euro tot en met 2010 besteed worden aan ruilgrond. De 

aankoop van ruilgronden blijft ook de komende jaren van belang. Het jaarlijks benutten van het beschikbare 

Veermangeld is ondanks de flexibele ILG-systematiek nodig om deze gelden zeker te stellen. 

9.1.2. Projectgronden 

Behalve ruilgronden worden ook gericht projectgronden gekocht. Dit zijn gronden die op een zodanige locatie 

liggen dat zij potentieel te begrenzen zijn als extra Rijks-EHS met natuurdoel natte riviernatuur zoals in de 

Overeenkomst tussen LNV en provincie afgesproken. 

Globaal is het zoekgebied voor deze gronden te duiden als het winterbed van de Maas gecombineerd met 

POG-gronden (POG = Provinciale Ontwikkelingszone Groen). 

Concreet kan gedacht worden aan gronden gelegen op locaties die zeer waarschijnlijk een ingreep zullen ondergaan 

in het kader van de veiligheid of natuurontwikkeling van de Zandmaas én waarvan het initiatief bij 

de overheden ligt. 

Gronden in bezit van private partijen die op basis van zelfrealisatie een initiatief willen oppakken, worden niet 

bij voorbaat verworven. Dit kunnen bouwgrondstoffeninners zijn maar ook bijvoorbeeld de Stichting Limburgs 

Landschap. Op deze gronden kunnen de eigenaren op basis van pure zelfrealisatie (geen bijdrage van de 

overheid) of zelfrealisatie met een projectbijdrage van de overheid de gewenste ingreep en inrichting verwezenlijken. 

Een mogelijkheid is dat ingeval van een overheidsbijdrage of ter verevening van kosten en baten dat 

bouwgrondstoffenwinners na de inrichting de grond schenken dan wel tegen natuurwaarde verkopen aan de 

overheid. Hierover moeten dan vooraf afspraken worden gemaakt. De Stichting Limburgs Landschap, Staatsbosbeheer 

of Natuurmonumenten kan de gebieden na inrichting beheren, eventueel na Rijks-EHSbegrenzing. 

De grondaankopen in het kader van Pakket I worden nu door het Grondbureau Maaswerken uitgevoerd (met 

name de nevengeulen Belfeld-West en Sambeek-Oost en natuurvriendelijke oevers). Projecten in het kader 

van de reguliere EHS die tevens tot de Zandmaas behoren (bijvoorbeeld nevengeul Stadsweide Roermond) 

worden regulier door DLG verworven en betaald uit het EHS-budget/ILG. 

9.1.3. Aanvullend instrumentarium 

In de aankoopplannen zal particulier natuurbeheer als optie meegenomen worden. Anderzijds hecht de provincie 

er aan dat geborgd wordt dat de doelstellingen metterdaad gehaald zullen worden en dat de overheden 

in de gelegenheid zijn als betrouwbare partner te functioneren. Om die reden is de provincie er voorstander 

van dat met in ieder geval de LLTB een convenant tot stand komt. 


9.2. Grondpolitiek nu en anticiperend op de lange termijn 

In het advies van de Deltacommissie wordt ten aanzien van het te voeren grondbeleid gesproken over een 

voorkeursrecht en het anticiperend aankopen van gronden ten einde op termijn als dan niet binnen- of buitendijks 

noodzakelijke inrichtingsingrepen te anticiperen. Uit de ontwerpdocumenten van het rijk blijkt dat het 

kabinet bereid is om op termijn te overwegen om van een voorkeursrecht gebruik te gaan maken. En eventueel 

tot anticiperende aankoop over te gaan. 

Naar ons oordeel spreekt daaruit een te terughoudende opstelling. Daar waar projecten operationeel gemaakt 

kunnen of moeten worden, moet een adequaat grondbeleid daarop anticiperend functioneren. In lang 

niet alle gevallen behoeft het daarbij zo te zijn dat gronden door de overheid verworven zouden moeten worden. 

Onder omstandigheden kan immers met een enkel privaatrechtelijk overeen te komen gebruiksrecht 

ter uitvoering van de inrichtingsmaatregel volstaan worden, bijvoorbeeld in het geval van agrariërs waarvan 

de gronden na uitvoering hun agrarische (hoofd-)functie kunnen behouden. Ook lijkt het mogelijk om inrichtingsmaatregelen 

tot stand te brengen volgens de drieslag ontwerpen, uitvoeren en onderhouden. Ook in 

dergelijke gevallen lijkt grondverwerving door de overheden niet zonder meer noodzakelijk. Het grondinstrumentarium 

zal daarom ingericht moeten worden aan de behoeften van het betreffende (project-)gebied, terwijl 

geborgd moet worden dat hetzij ter facilitering van een derde initiatiefnemer, hetzij ter borging van langere 

termijn belangen de ambities van de gezamenlijke overheden waargemaakt kunnen worden. Aangezien 

daarbij het lange termijn belang van de rivier daarbij altijd primair is, menen wij dat binnen het rivierbed onteigening 

op grond van het rivierbelang als laatste maar noodzakelijk sluitstuk op het instrumentarium in het 

gehele rivierbed inzetbaar moet zijn. Dit klemt te meer nu momenteel al blijkt dat zonder de inzet van dit middel 

de realisatie van de Overeenkomst Natuurrealisatie niet (tijdig) tot stand dreigt te kunnen komen omdat 

het Grondbureau van RWS Maaswerken (verantwoordelijk voor de grondverwerving in de gebieden voor de 

nevengeulen Baarlo en Afferden) met het huidige instrumentarium niet voldoende slagkracht lijkt te kunnen 

ontwikkelen. Naar ons oordeel komt de inzet van onteigening het het belang van de rivier ook overeen met 

de belangen die het ministerie van Verkeer en Waterstaat op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken 

en de Beleidslijn Grote Rivieren te Limburg voor staat. 

De grondverwerving in het Zandmaasgebied dient niet alleen dienstbaar te zijn aan het rivierbelang maar 

heeft daarnaast interferenties met de gebiedsontwikkelingen die met dit meerjarenplan worden ingezet. Eénduidigheid 

vanuit de overheden op en ten aanzien van de grondmarkt is daarom geboden. Dit moet mogelijk 

zijn door de invulling van één loket van de verwervende overheden van waaruit ook afstemming met mogelijk 

andere partijen kan plaatsvinden. 


75

Boerderij 


10. Financiering en tijdsplanning 

10.1. Aanwending 2004 tot 2008 

In dit meerjarenplan is onderscheid te maken in de projecten die tot 2015 worden uitgevoerd en de projecten 

die na 2015 (tot 2050) worden uitgevoerd. Tot 2015 betreft dit projecten die al in de planvormingsfase en 

grondverwervingsfase zitten. Na 2015 en zeker tot 2050 zijn bijvoorbeeld de dan nog op grond van IVM nog 

noodzakelijke maatregelen aan de orde. 

De financiering van Zandmaas II (oorspronkelijk -2003 - geraamd op een tekort van 350 miljoen euro) is 

slechts voor een klein deel gedekt met de zogenaamde Veermangelden; 30 miljoen euro + 5 miljoen euro extra 

indien de regio ook 5 miljoen euro bijlegt. Hiervan moet 25 miljoen euro in 2010 zijn besteed; het totale 40 

miljoen euro in 2015. Deze gelden zijn door LNV uit de ICES-natte natuur-gelden beschikbaar gesteld voor 

Zandmaas II; de regie hiervan is bij de provincie gelegd. Gekoppeld aan het geld ligt de taakstelling van 460 

ha extra rijks-EHS en de inrichting van de nevengeulen Baarlo en Afferden. 

Vanuit de Veermangelden werden tot en met 2007 de planvoorbereiding en voorbereiding uitvoering betaald 

van de drie nevengeulen, de hoogwatergeulen Raajweide en Venlo-Velden én de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum 

(incl. reactivering oude maasarm). Deze moeten gezien worden als voorfinanciering die uiteindelijk 

in de projectrealisatie verwerkt wordt. Tot nu toe zijn de uitgaven: 

Beschikbaar budget en uitgaven 2004 t/m 2007 

Jaar 

Inrichting + proceskosten 

x 1000 € 

Grondverwerving 

x 1000 € 

Totaal (inrichting + proces + grond) 

x 1000 € 

beschikbaar Uitgaven beschikbaar uitgaven Beschikbaar Uitgaven 

2004 140 140 140 140 

2005 1.000 471 1.000 471 

2006 1.000 845 1.600 1.600 2.600 2.445 

2007 1.000 710 3.500 3.500 4.500 4.210 

10.2. Aanwending tot 2015 

De onderstaande tijdplanning met mijlpalen en resultaten is met name gebaseerd op de afspraken vastgelegd 

in de LNV - Provincie Overeenkomst Natuurrealisatie. Aan deze plannen zijn de zogenoemde Veermangelden 

gekoppeld. Binnen de clusters zijn ook de projecten te onderscheiden die tot 2015 worden uitgevoerd. 

Het ministerie van LNV heeft maximaal € 30 miljoen te verhogen met maximaal € 5 miljoen indien de regio minimaal 

€ 5 miljoen bijdraagt, beschikbaar gesteld aan de provincie voor Natuurrealisatie Zandmaas. Dit geld 

is bedoeld voor grondverwerving, inrichting en procesgeld (planvorming). 


77

De gelden zijn beschikbaar gesteld voor de periode 2004 tot en met 2015. In de periode 2007-2013 worden 

de gelden via het ILG beschikbaar gesteld en verantwoord. In 2010 moet 25 miljoen euro besteed zijn. 

Voorwaarde voor deze 35 miljoen Euro is zoals eerder genoemd een geldelijke bijdrage vanuit de regio van 

5 miljoen euro. 

De voortgang van projecten is van diverse factoren afhankelijk. Voorbeelden hiervan zijn de grondverwerving, 

de vergunningenverlening en de mede-financiering. Bij de realisatie van nevengeulen en hoogwatergeulen 

is het beschikbare tijdpad (tot en met 2015) daarom erg kort. 

Onderstaand is de programmering van de gelden weergegeven per jaar (vanaf 2004) te onderscheiden in 

gelden voor grondverwerving en inrichting; bij de grondverwerving betreft de netto-grondverwerving. 

Er kunnen ruilgronden worden gekocht die later worden verkocht. Bij de inrichtingskosten zijn naast advies 

en onderzoekskosten ook de procesgelden opgenomen. 

Programmering Veermangelden (x 1000 euro) 

Inrichting (incl. 

Jaar 

proceskosten) 


grondverwerving Totaal 

2004 * 140 140 

2005 ** 1.000 1.000 

2006 845 1.600 2.445 

2007 *** 1.000 3.500 4.500 

2008 2.000 3.500 5.500 

2009 2.000 3.500 5.500 

2010 2.455 3.500 5.955 

Totaal t/m 

9.400 15.600 25.000 

2010 

2011 **** 0 **** 0 **** 0 

2012 **** 0 **** 0 

2013 **** 0 **** 0 

2014 5000 5000 

2015 5000 5000 

Totaal 19.400 15.600 35.000 

regiobijdrage 5.000 

Totaal 40.000 

* Dit bedrag is door LNV besteed. 

** Dit bedrag is slechts voor €471.000 gebruikt. 

*** Dit bedrag is voor ca 700.000 besteed. In kader van het ILG kan dit de jaren erna besteed worden. 

**** In deze jaren komt geen Veermangeld beschikbaar van LNV; financiering kan in die jaren voor zandmaas 2-projecten wel 

plaatsvinden vanuit het ILG-budget, vanuit verkoop van ruilgronden en/ of door regiofinanciering. 

In de jaren 2007 tot en met 2013 zijn de Veermangelden onderdeel van het ILG. Binnen deze periode is de 

LNV-bijdrage voor Zandmaas II niet precies gelijk aan de programmering in tabel 3. Er kan echter geschoven 

worden tussen jaren en tussen projecten. Tezamen met de mogelijkheid van ruilgronden aan- en verkoop 

geeft dit de flexibiliteit die nodig is bij de uitvoering van dit Meerjarenplan.

Bij de toekenning van een bijdrage uit de Veermangelden staat de provincie de volgende procedure voor 

ogen. 

Na uitwerking van een project- of gebiedsplan waarin behalve het concrete ontwerp of inrichtingsplan ook de 

financiering van het gehele project(gebied) is opgenomen, wordt een maatschappelijke kosten baten analyse 

(mkba) gemaakt. Deze is bij een voorzien tekort tevens een basis voor een kostentoedeling die moet leiden 

tot een financieringsarrangement. 

Bij deze mkba worden in ieder geval betrokken: 

– – bijdrage aan natuur (kwantiteit en kwaliteit) 

– – bijdrage aan veiligheid 

– – bijdrage aan ruimtelijke kwaliteit 

– – bijdrage van/aan overige relevante (gebieds-)functies 

Voorwaardelijk is in alle gevallen dat het betreffende project (een onderdeel van) een integrale gebiedsontwikkeling 

moet betreffen en dat als uitgangpunt wordt gehanteerd dat privaat verantwoordelijkheid neemt en 

realiseert waar dat kan, publiek waar dat moet. 

Het bereik van de doelen moet – ook in de tijd - zeker zijn gesteld. 

Bij de toetsing in het meerjarenplan 2007 scoren een vijftal projecten potentieel positief voor een bijdrage 

vanuit de Veermangelden. Deze positieve score betekent echter nog geen toekenning of bijdrage. 

De inrichting van de twee nevengeulen Baarlo en Afferden vormen een afzonderlijke verplichting in de Overeenkomst 

Natuurrealisatie en kunnen om die reden in aanmerking komen voor een bijdrage uit de Veermangelden. 

De HWG Raaijweide en HWG Venlo-Velden omdat deze mogelijk niet budgettair neutraal uit te voeren 

zijn en wel een grote bijdrage leveren aan de waterstandsdaling voor met name Venlo. Door hun ligging 

nabij de stad Venlo vervullen zij ook een belangrijke recreatieve functie. De gebiedsontwikkeling reactivering 

oude maasarm (inclusief HWG Ooijen) levert niet alleen een grote bijdrage aan de waterstandsdaling maar 

is ook een vorm van integrale gebiedsontwikkeling waar de ruimtelijke kwaliteit van een groot gebied een belangrijke 

impuls kan krijgen. Van de overige projecten zijn er enkele die onder voorwaarden (bijvoorbeeld nevengeul 

Stadsweide indien voldoende andere kostendragers) eveneens mogelijk voor een beperkte bijdrage 

uit de Veermangelden in aanmerking zouden kunnen komen. 

Wanneer vanuit de Veermangelden een bijdrage zou worden toegekend, dan kan op verschillende manieren 

vanuit het ILG worden overgedragen. Welke wijze zal afhankelijk zijn van de uitvoerder van het project 

en het type bijdrage vanuit de Veermangelden (voor hele project, of voor specifieke onderdelen daarvan). 

Dit zal per project bezien worden. Een aanbestedingstechnisch, juridisch en fiscale toetsing zal hier onderdeel 

van zijn. 

Gezien de beperkte tijd tot en met 2015 is het wenselijk dat op korte termijn projecten die een beroep willen 

doen op Veermangelden geïnventariseerd worden inclusief versnellingsopties voor projecten waar de voortgang 

hapert. Dan kan ook de invulling van de regiofinanciering van 5 miljoen euro in kaart gebracht worden. 


79

10.3. EHS begrenzing 2015 

In de Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas staat opgenomen dat in 2015 460 ha extra rijks-EHS 

begrensd moet zijn. De provincie kiest ervoor deze begrenzing niet volledig van te voren vast te leggen maar 

lopende het proces kansen te benutten en de begrenzing daar op af te stemmen. Gezien het tijdpad tot 2015 

is het nodig om nu sturing te geven waar deze komen te liggen. Dit zonder de volledige 460 ha nu al vast te 

leggen. In het zogenaamde POG- en witte gebied ín het winterbed van de Maas is voldoende ruimte voor de 

met LNV overeengekomen extra begrenzing van 460 ha Rijks-EHS natte natuur. Voor een concrete en zinvolle 

begrenzing van de 460 extra hectares is het zinvol een overkoepelend ecologische streefbeeld voor Zandmaas 

II (projecten) te hanteren. Indien dit gecombineerd wordt met andere ruimtelijke wensen (bijvoorbeeld 

vanuit landbouw) én met realisatie voor 2015, dan kan richting gegeven worden aan de ligging van de 460 ha 

extra EHS langs de Maas. Hierbij kan agrarische natuurbeheer, particulier natuurbeheer, verbindingszones, 

natuurvriendelijke oevers en andere vormen van natuurontwikkeling onderdeel van uitmaken. 

10.4. Projectkosten en -financiering tot 2015 

Een aantal projecten worden uitgevoerd op basis van zelfrealisatie; private partijen zoals bouwgrondstoffenwinners 

voeren het project uit en bekostigen met hun delfstoffen-opbrengsten de gebiedsontwikkeling en -inrichting. 

Andere financieringsvormen waarbij private partijen zoals bouwgrondstoffenwinners meebetalen zijn 

de gebiedsconcessie (wordt mogelijk als pilot in Ooijen-Wanssum uitgevoerd) of PPS-constructies. 

In de LNV-overeenkomst is ook opgenomen dat de regio 5 miljoen euro zal moeten bijdragen om het volledige 

€ 35 miljoen van LNV te krijgen. Regiofinanciering is al aangeboden door Limburgs Landschap bij de 

hoogwatergeulen Raaijweide en Venlo-Velden (financiering grondaankoop door SLL). Zoals hierboven aangegeven, 

is het wenselijk dat invulling van de regiofinanciering van 5 miljoen euro in kaart gebracht wordt. 

Gelet op de omvang en betekenis van de projecten menen wij er vanuit te mogen gaan dat deze bijdrage 

zonder meer geleverd zal worden. 

10.5. Tijdsplanning 2015 – 2050 

Een groot aantal inrichtingsmaatregelen die zijn opgenomen in de clusters hebben een realisatietermijn 

tussen 2015 en 2050. Hiertoe behoren veelal ook IVM-maatregelen. 

Voor het lange termijn perspectief is het noodzakelijk een goed overzicht te krijgen van de lange termijn 

projecten, de verwachte realisatietermijn en een globale inschatting van de netto-kosten. 

In deze periode zullen projecten ook via zelfrealisatie, gebiedsconcessie of PPS gerealiseerd worden. Voor 

het lange termijn perspectief vindt de provincie het nodig een goed overzicht te krijgen van de lange termijn 

projecten, de verwachte realisatietermijn en een globale inschatting van de netto-kosten. Samenwerking is 

voor de totstandkoming van zo’n lange termijn planning noodzakelijk. 


Cluster 

Cluster 1: 

Roermondbrug 

Venlo 

Cluster 

2: Venlo 

t/m HWG 

Arcen 

Cluster 3: 

Ooijen- 

Wanssum 

Cluster 4: 

Well-Aijen 

tot aan 

Afferden 

Cluster 5: 

Afferden- 

Mook 

status 

op basis 

van huidige 

“operationaliteit” 

aantal totale netto- kosten cm waterstand- 

Ha x €1000 Verlaging 

Totaal Totaal Totaal natuur (omputten waar mogelijk) 

ZMI ZM2 IVM 

Let op: 

hoogwaterstandeffecten 

Mogen niet zonder meer 

gesommeerd worden. 

10 7 8 686 + pm 79000 + pm Ca. 8 + pm 

6 11 5 580 +pm maximaal 53000 + pm ca. 41 + pm 

3 6 6 777+pm 30000 + pm ca. 42 + pm 

9 6 9 836+pm 2000 + pm ca. 31 + pm 

9 4 8 266+pm 45100 + pm ca. 25 + pm 

TOTAAL 37 34 36 3145 + pm 209100 + pm Nvt 

Bij het totaal bedrag van iets meer van 200 miljoen behoren drie nuanceringen: 

1. de bedragen hebben een foutmarge van ten minste 20% 

2. ten aanzien van cluster 3 is het bedrag gezet op het in het kader van MIRT van het rijk gevraagde bijdrage 

3. ten aanzien van lang niet alle projecten is (financieel) voldoende bekend of en zo ja welke baten daarbij 

nog een rol kunnen spelen, terwijl van anderen nog onvoldoende zicht bestaat op met name hun bijdrage 

op hoogwaterbescherming. Synergie met IVM maatregelen is evenmin in de beschouwing opgenomen. 

Hetgeen in dit stadium ook niet mogelijk is omdat daarvan ook nog onvoldoende (redelijk zekere) ramingen 

beschikbaar zijn. Een “verdiepingsslag” op dit punt is dan ook gewenst. 

Nochtans bevestigt dit getal de stellingname van de provincie in het kader van de Rijksvisie op het waterbeleid 

van de komende decennia, waarbij de staatssecretaris is gemeld dat voor een in de tijd gespreid (voor 

een belangrijk deel na 2015) bedrag van 200 miljoen euro een belangrijke stap in de realisatie van het rijks 

en provinciaal beleid gezet kan worden, aan kosteneffectiviteit gewonnen kan worden en win-win situaties 


81

kunnen worden uitgebuit. Wanneer de hoogwaterstandseffecten van Zandmaas 2 (zie daarvoor 5.1.) op deze 

wijze gerealiseerd kunnen worden, en daarbij op de in dit meerjarenplan beschreven manier rekening wordt 

gehouden met IVM, dan zal er naar verwachting geen sprake van hoeven te zijn een wezenlijk deel van het 

voor IVM totaal geraamde bedrag ad 2,5 miljard euro te reserveren voor de Zandmaas. Wij denken in orde 

van grootte van 80 – 150 miljoen voor grondverzet en berging in het Maasdal zelf. Wel zal daarbij slim naar 

het scheppen van bergingscapaciteit voor 10 -15 miljoen m3 in situ moeten worden gekeken. Tegen de achtergrond 

van de ramingen waarvan de Deltacommissie gebruik heeft gemaakt (zie daarvoor 10.7) menen wij 

dat een rijks bijdrage in deze orde grootte alleszins gelegitimeerd kan worden. 

RWS zegt alleen in het kader van KRW (moeizaam) financiële ruimte te hebben om aan ontwikkelingen bij te dragen. 

Dit is erg weinig gezien ook de substantiële bijdrage aan veiligheid (HWG Raaijweide, HWG Venlo-Velden). 

Nu echter recent RWS de IVM-doelstellingen wil integreren in de Zandmaas II projecten, zal een bijdrage 

van RWS die deze extra kosten dekt, een integraal onderdeel moeten uitmaken van deze IVM-aanpassingen 

aan de plannen. 

Private partijen zijn vooral actief bij projecten waarbij van een substantiële hoeveelheid bouwgrondstoffenwinning 

sprake is. Hierbij hebben zij vaak de gronden grotendeels in handen. De delfstoffensector heeft aangegeven 

clustering van projecten op stuwpandniveau voor te staan waarbij lucratieve en minder lucratieve 

projecten gekoppeld kunnen worden. 

10.6. Regiofinanciering 

Bij het beschikbaar stellen van de Veermangelden heeft LNV aangegeven dat mits de regio zelf 5 miljoen 

euro betaalt, LNV nog 5 miljoen euro extra beschikbaar stelt. 

10.7. Financiële planning Zandmaas 2 

Zandmaas 2 gaat over de tijdslijn van 2015 heen. Alleen de Veermangelden hebben 2015 als eindtijd. Voor 

een goede programmering en een goed onderbouwde claim voor mogelijk extra nodig rijks-geld, is het nodig 

een goed overzicht te hebben van de kosten én baten van de vele zandmaas II –projecten. Dit kan waar gewenst 

gecombineerd worden met IVM. 

Voor het maatregelenpakket IVM (Eijsden tot Hedikhuizen, zijnde 226 rivierkilometers) werd in het toemalig 

hoofdrapport IVM (2005) 3,6 miljard € geraamd. Nadere ramingen die in het kader van het advies van de 

Deltacommissie gebleken zijn kwamen op circa € 2 miljard tot 3 om 4.200 m3/s te accommoderen en nog 

eens € 2 miljard tot 3 om 4.600 m3/s te accommoderen. . 

Voor de accommodatie van het totaal van de IVM maatregelen wordt derhalve 4 tot 6 miljard € (prijspeil 2008 

exclusief BTW) gezien. Dit komt neer op gemiddeld € 17,5 tot 26,5 miljoen per rivierkilometer. Op basis van 

deze ramingen zou voor het gehele gebied van het meerjarenplan (inclusief cluster 0 zijnde 111 rivierkilometers) 

een bedrag van omstreeks € 2 tot 3 miljard aan de orde kunnen zijn. In het kader van de uitwerking 

van de clusters én in combinatiemogelijkheden ten aanzien van kosten en baten moet het volgens de provincie 

mogelijk zijn deze ramingen aanzienlijk te verfijnen en – getoetst aan kosten-effectiviteit - substantieel 

te beperken. 

Op basis van de systematiek van dit plan kunnen de dan aan de orde blijkende budgetten ten behoeve van 

dit deel van de rivier en de bij de clusters behorende gebiedsontwikkelingen ook in de tijd geprogrammeerd 

worden. 


11. Organisatie 

Het Meerjarenplan Zandmaas 2 is vastgesteld door Gedeputeerde Staten na advisering van de Statencommissie. 

Organisatorisch valt het onder de verantwoordelijkheid van de programmamanager Maas, afdeling Landelijk 

Gebied. Het meerjarenplan wordt periodiek op basis van nieuwe feiten, omstandigheden en inzichten herzien. 

Het eerst komend ijkpunt wordt voorzien voor het najaar van 2010 met daaraan verbonden een vernieuwd 

meerjarenplan per 2011. 

Het operationeel maken van projecten zal via clusters gaan plaatsvinden. Onder een cluster kunnen meerdere 

gebiedsontwikkelingen vallen. Per cluster is een stuurgroep onder voorzitterschap van de provinciale 

portefeuillehouder Ontwikkeling Maasvallei. Daarin zitten naast de provincie ten minste ook de betrokken 

gemeente(n), het waterschap en een vertegenwoordiger van V&W/RWS. De relevante natuur-beschermingsorganisatie 

en de gebiedscommissies zijn vaak ook vertegenwoordigd. Deze laatste als adviseur. Binnen de 

stuurgroep zorgt een ieder (gemeente, waterschap) met behoud van eigen taak en verantwoordelijkheid voor 

de parallelle processen die nodig zijn voor de realisatie van een project. De provincie neemt het regisseurschap 

op zich als goedkeurend respectievelijk vergunningverlenend gezag. Afhankelijk van de gebiedsontwikkeling 

kunnen private partijen aansluiten bij de stuurgroep. 

De Provincie geeft elk jaar opdracht aan de Dienst Landelijk Gebied (DLG) voor in ieder geval de looptijd van 

de Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas (dus voor de zogenoemde Veermangelden en tot en met 2015) 

het procesmanagement en het financieel- en administratiefbeheer voor het Meerjarenplan; dit gebeurt via de 

PO (Prestatie Overeenkomst Provincie - DLG) en de ILG-aansturing. 

Tegen de achtergrond van het advies van de Deltacommisssie en het (Ontwerp) Nationaal Waterplan moet 

de organisatie aansluiten bij de overlegstructuren op stroomgebied en landelijk niveau. Op stroomgebied niveau 

zijn in ieder geval de provincies Limburg, Gelderland en Noord-Brabant betrokken. In lijn met het advies 

van de Deltacommissie en het voorgestane rijks- en regionale beleid (“decentraal wat kan”) zouden deze zo 

zelfstandig mogelijk moeten kunnen opereren. De vragen en resultaten op nationale schaal kunnen naar dat 

niveau teruggekoppeld worden. Het verschil tussen bedijkte (Noord-Brabant en Gelderland) en de onbedijkte 

(Limburgse) Maas levert in die zin een complicatie op dat een wezenlijk andere benadering van de hoogwaterbescherming 

aan de orde is. De structuur borgt in ieder geval de eenheid in het stroomgebied van de 

Maas op nationaal niveau. 

Om die reden zijn wij er voorstander van een bestuurlijke stuurgroep en een ambtelijke begeleidingsgroep 

voor dit gebied in te stellen, waarbij de provincies het voortouw nemen. Als samenstelling wordt – naast de 

provincies - gedacht aan 1 waterschap en 1 gemeente per provincie. Rijksinstanties sluiten als adviseurs 

aan. 

Het secretariaat wordt gevoerd door Rijkswaterstaat in nauwe samenwerking met de rijksaccountmanager 

voor het gebied en de voorzitter van de ambtelijke begeleidingsgroep. I 


83

Deze opzet ligt min of meer in het verlengde van die welke gekozen werd voor de totstandkoming van de Integrale 

Verkenning Maas. In de ambtelijke begeleidingsgroep kunnen eventueel meerdere instanties deelnemen. 

Te denken valt aan de drie provincies, vertegenwoordigers de waterschappen en per waterschap een 

gemeentelijke vertegenwoordiger. Daarbij achten wij informatie/raadpleging van en aan achterbannen (waterschappen/gemeenten) 

van groot belang. Dit dient gefaciliteerd te worden door provincie en rijk. In bepaalde 

fases kan eveneens informatie/raadpleging belangenorganisaties van belang zijn. Dit kan vooralsnog ad 

hoc (maar vergelijkbaar) ingevuld worden naar mate proces op stroomgebiedniveau vordert. 

Op landelijk niveau kunnen de gebiedsprocessen, studies, vragen en resultaten bij elkaar gebracht worden. 

Dit vraagt om een bestuurlijk en ambtelijk gremium. Deze gremia onder voorzitterschap de staatssecretaris 

en secretariaat van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. De secretarissen van de stuurgroepen en 

de voorzitters van de ambtelijke begeleidingsgroepen nemen deel aan ambtelijk voorbereidend overleg. De 

voorzitters van de stuurgroepen van de acht “Delta-gebieden” nemen deel aan het landelijk bestuurlijk overleg 

samen met vertegenwoordigers van Unie van Waterschappen, de Vereniging Nederlandse (Rivier-)Gemeenten. 

Dit kan samenvallen met het huidige Landelijk Bestuurlijk Overleg Hoogwaterbescherming. 

Tegen de achtergrond van deze structuur neemt voor het gebied van de Limburgse Maas, respectievelijk het 

Zandmaasgebied de provincies de regierol op zich om tot gebiedsprocessen te komen (organisatie, samenstelling 

groepen). 

De provincie meent dat dit voor de Limburgse situatie een goede “koepel” kan zijn die afstemming en synchronisatie 

op het niveau van het (nationaal) stroomgebied borgt. 

Het meerjarenplan Zandmaas kent clusters waarin deze structuur naar lokaal niveau kan worden doorvertaald: 

- Stuurgroepen onder voorzitterschap van de portefeuillehouder Ontwikkeling Maasvallei, met daarin vertegenwoordiger 

van Rijkswaterstaat DLb, het waterschap en de betreffende colleges van BenW. De voorzitters 

van de gebiedscommissies Vitaal Platteland functioneren daarin als adviseur. 

- Ambtelijke projectgroepen met een afspiegeling van de stuurgroep en afhankelijk van het belang aangevuld 

met vertegenwoordigers uit diverse sectoren en/of specifiek belanghebbenden zoals standorganisaties, 

bouwgrondstoffenwinners met grondposities en natuurbeherende instanties. De gebiedsmanagers Vitaal 

Platteland functioneren daarbij als adviseur. 

- Daarachter ambtelijke projectgroepen die op projectniveau situationeel verkenning, planvorming en realisatie 

van binnen de clusters gedefinieerde projecten (bege-)leiden. 

Voor de clusters 4 (Well – Afferden) en 5 (Afferden – Mook) is betrokkenheid van de provincie Noord-Brabant 

en de op de westelijke oever gelegen gemeenten alsmede het Waterschap AA en Maas van belang. Ongeveer 

vanaf de stuw Sambeek heeft Brabant een veiligheidsnorm van 1:1250. 

In het kader van de Maas zijn evenwel ook andere overlegstructuren van belang: 

a. Maaswerken: 

De bestaande overlegstructuren met betrekking tot de activiteiten van RWS Maaswerken kunnen gehandhaafd 

worden. Daarbij is het van belang dat alle projectonderdelen van Maaswerken gelijkwaardig aan de 

orde komen. Voorts is periodiek overleg tussen ons college en het managementteam van RWS Maaswerken 

en het functioneren van de Stuurgroep Maaswerken wezenlijk voor het realiseren van de gemeenschappelijke 

doelstellingen. Wij realiseren ons daarbij dat RWS Maaswerken op enige termijn als projectorganisatie zal 

ophouden te bestaan. Naar verwachting zal het directoraat-generaal van Rijkswaterstaat beslissen deze in 


de regionale directie te integreren. Deze integratie behoeft ons inziens als zodanig geen invloed op de overlegstructuur 

te hebben. Van wezenlijk belang vinden wij het dat kennis en vaardigheden adequaat zullen kunnen 

(blijven) worden ingezet. 

b. waterschappen: 

Wij vinden het gewenst ten aanzien van de keringen in Limburg een gestructureerd overleg met de beide waterschappen 

tot stand te brengen. Daarbij zou ook betrokkenheid van RWS Directie Limburg gewenst kunnen 

zijn. 


85

Broekhuizen 1926 


12. Communicatie 

De communicatie over het Meerjarenplan Zandmaas 2 vindt zowel breed (over alle projecten en sectoren 

heen) als meer gebiedsgericht plaats. 

Extra aandacht zal gericht worden op gemeenten om hun betrokkenheid bij zandmaas 2 waar nodig te vergroten. 

Deze regionale partners (gemeenten, waterschappen, rijk, belangenorganisaties, private partijen, bewoners) 

kunnen ook via de website www.zandmaas2.nl en bijbehorende nieuwsbrief informatie verkrijgen 

over de stand van zaken. Met de sectoren delfstofwinners, landbouw en natuur wordt gericht overleg gevoerd 

over Zandmaas 2. 

De resultaten van het Meerjarenplan zullen elk half jaar als onderdeel van de stand van zaken Programma 

Maas aan de Statencommissie én de regionale partners worden voorgelegd. 

Afzonderlijke projecten 

Communicatie over de afzonderlijke projecten is een integraal onderdeel van de voorbereiding en uitvoering 

van het betreffende project. Voor de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum verzorgt het projectbureau dat in 

het gemeentehuis van Meerlo is gevestigd, de communicatie naar buiten. Bij andere projecten ligt de eerste 

verantwoordelijkheid bij gemeenten, provincie of private partijen, 

Bij mijlpalen zoals bijvoorbeeld het tekenen van intentie- of samenwerkingsovereenkomsten, de instelling van 

een stuurgroep, start en afronding van een project zal in nauw overleg met de betrokken partijen de pers worden 

betrokken. 

De communicatie voor dit meerjarenplan Zandmaas 2 wordt in een communicatieplan uitgewerkt. 

Daarbij moet extra aandacht worden besteed aan de bewoners en gebruikers van de gebieden per cluster, 

zodat zij enerzijds optimaal geïnformeerd zijn over de stand van zaken van de ontwikkelingen ten aanzien 

van hun gebied anderzijds ten aanzien van de mogelijk binnen hun gebied in uitvoering zijnde werken. Daarenboven 

moeten zij input kunnen geven op de ontwikkeling en kennis kunnen nemen van de output van de 

proces(fasen). 


87

Hoogwater 


Bijlage 1 

Hoogwaters van de Maas en de normen 

Hoogwaters 

Het historisch verloop van hoogwaters in de Maas is in onderstaande tabel opgenomen. 

Daarbij is voor de 2de helft van de 19de eeuw gebruik gemaakt van gegevens ontleend aan een overzicht 

van de Sociëteit Momus te Maastricht. Deze hield van 1846 tot 1900 bij hoeveel liters soep in tijden van nood, 

waaronder hoogwaters, aan “behoeftigen” werden bedeeld. 

Tableau Sociëteit Momus Maastricht, bron: Limburg Museum Venlo 


89

1850-51 40.050 liter in 72 dagen 

1875-76 25.805 liter in 48 dagen 

1880-81 30.186 liter in 52 dagen 

01-01-1926 

gecorrigeerd 3000 m3/sec 45,90 + NAP 

08-02-1984 

2.466 m3 gecorrigeerd 

45,35 +NAP 

3.120 m 

22-12-1993 

3 /sec 

Gecorrigeerd 2.959 m3 / 

sec 

45,85 +NAP 

2.870 m 

31-01-1995 

3 /sec 


sec 

45.71 + NAP 

2002 (5 golven met 2.499 m 

maximum van) 

3 /sec 

45,46 + NAP 

2.735 m 

04-01-2003 

3 /sec 


sec 

45,56 + NAP 


Maastricht/Borgharen Roermond Venlo 

20,80 +NAP 18,35 + NAP 

20,85 + NAP 18,46 + NAP 

19,25 + NAP 17,16 + NAP 

19,97 + NAP 17,82 + NAP 

Tableau Sociëteit Momus Maastricht, detail. Bron: Limburg Museum, Venlo

Uit de liters soep die in Maastricht werden uitgedeeld kan niet afgeleid worden hoe groot de golf was, noch 

hoe ernstig. In kronieken en archieven zullen bij onderzoek meer en betere indicaties voor het voorkomen en 

ernst van hoogwaters te vinden zijn. Alleen een deel van de maatschappelijke impact komt via deze ludieke 

bron tot uitdrukking. Dodelijke slachtoffers en schade aan gebouwen etc komen evenmin tot uitdrukking. 

Bij de cijfers van de 20ste eeuw moet er op gewezen worden dat de maximale waterstanden hooguit als indicaties 

voor de ernst kunnen dienen. In de 20ste eeuw zijn in de Maasvallei heel wat obstakels ontstaan die 

op de waterpeilen van invloed zijn, terwijl de bodem van de Maas en haar vallei in die periode ook gevoelig 

is gebleken voor erosie enerzijds en sedimentatie anderzijds. 

Ook de schade uitkeringen van het Rijk (1995 circa M€ 12 en 2002 circa M€ 6, en dan nog exclusief wezenlijke 

schadebestanddelen zoals die aan campings) geven geen betrouwbare indicaties. In de tussengelegen 

tijd is immers handelend opgetreden en zijn heel wat schade beperkende maatregelen getroffen. 

De voor Borgharen aangegeven volumes zijn voor zoveel aangegeven gecorrigeerd door het RIZA (de gespecialiseerde 

wetenschappelijke dienst van RWS. Tegenwoordig heet deze - na reorganisatie – RWS Waterdienst), 

dit op basis van nacalculaties. 

Hoogwaternormen en rivierdimensionering 

De normering voor hoogwaters en hoogwaterbeveiliging heeft twee in verschillende wetten vastgelegde uitgangspunten: 

De wet op de waterkering normeert de veiligheid (het beschermingsniveau) binnen de daarin aangegeven 

dijkringgebieden op 1:250 bij een volume van Borgharen van m3/sec 3.250. 

De dijkringgebieden zijn nader geregeld bij de provinciale verordening op de waterkering. 

Relevant is dus de kans (1:250) en een golfvolume. Deze kans 1:250 correspondeert concreet met een volume 

van 3.250 m3/sec. In de volksmond wordt de kans wel uitgedrukt als 1 keer in de 250 jaar, maar feitelijk 

is dat principieel onjuist. Het gaat om de kans van voorkomen per jaar. Die kan zich morgen voordoen. Des 

te groter het volume, des te kleiner de kans. 

Met de wet op de waterkering zijn ook twee voor Limburg nieuwe begrippen ingevoerd namelijk binnendijks 

en buitendijks gebied. 

Het binnendijksgebied is het gebied dat beschermd wordt door een dijk (kade). Het buitendijkse gebied ligt 

buiten de dijk(kring) en wordt niet beschermd. Behalve de hoge gronden zijn in Limburg alleen de dijkringgebieden 

beschermd. De stedelijke gebieden (Roermond, Venlo en Mook/Gennep/Middelaar) hebben daarbij 

prioriteit gekregen. 

De Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken normeert het rivierbed van de Maas op 1: 1250 zijnde de golf van 

3.800 m3/sec. Daarmee wordt materieel het ruimtebeslag van de rivier bepaald. Binnen het gebied geldt in 

principe een vergunningplicht (waarbij Rijkswaterstaat bevoegd gezag is) en is de Beleidslijn Grote Rivieren 

van toepassing. Volgend op de Hydraulische Randvoorwaarden (met name de vaststelling van de golfvorm) 

wordt de dimensionering van het rivierbed vijfjaarlijks met behulp van een Koninklijk Besluit (feitelijk een vernieuwd 

kaartbeeld) bijgesteld. 

De toetsing van ontwikkelingen (werken) op grond van de Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken vindt derhalve 

plaats aan de hand van de (consequenties ten aanzien van een) hoogwatergolf van 3.800 m3/sec. 


91


Bijlage 2. 

Overeenkomst Natuurrealisatie Zandmaas 


93



95


Bijlage 3. 

Begrippen en afkortingen 

- Binnendijks gebied 

- Buitendijks gebied 

een gebied dat door een dijk/kade tegen hoogwaters wordt beschermd. 

- B.R. P 

een gebied dat buiten de dijk/kade is gelegen en daardoor geen bescherming tegen hoogwaters 

wordt geboden. 

Basis Registratie Percelen (databank voor landbouwkundige analyse) 

- D.G.R. Deltawet Grote Rivieren 1996, op grond waarvan in Limburg (in principe als tijdelijke voorzieningen) 

in 1997 kaden zijn aangelegd met een beschermingsniveau van 1:50 (zijnde een 

hoogwatergolf van 2.700 m3/sec Borgharen) 

- DLG Dienst Landelijk Gebied 

- E.H.S. Ecologische Hoofdstructuur 

- I.L.G (wet) Investeringsfonds Landelijk Gebied 

- I.V.M. Integrale Verkenning Maas (studie 2006 ten aanzien van consequenties volume groei hoogwatergolf 

met regeringsstandpunt, doorwerkend in de beleidslijn Grote Rivieren) 

- hoogwatergeul (hwg) 

een rivierkundige ingreep die het rivierprofiel vergroot en in geval van hoogwater een waterstandverlagend 

effect heeft (niet te verwarren met een nevengeul) 

- Mkba Maatschappelijke kosten baten analyse: wetenschappelijk instrument om maatschappelijke 

kosten en baten bij een project- gebiedsontwikkeling in beeld te krijgen. 

- nevengeul (ng) 

een (veelal om een stuw) gelegde geul die in situaties van normaal stuwpeilbeheer een geringe 

hoeveelheid water langs de stuw leidt en daardoor een natuurlijk ecologisch systeem in relatie 

tot de rivier heeft. In het kader van IVM worden wanneer sprake is van nevengeulen vooral 

hoogwatergeulen en maasarmen respectievelijk riviervertakkingen bedoeld die bijdragen 

aan het stroomprofiel om hoogwaters af te voeren. 

- PO Prestatieovereenkomst, overeenkomst tussen provincie en Dienst Landelijk Gebied waarin de 

jaarafspraken en prestaties van DLG worden vastgelegd. 

- POG Provinciale Ontwikkelingszone Groen 

- RACM Rijksdienst voor Archeologie Cultuur en Monumenten 

- ROC Regionaal Overslag Centrum 

- SLL Stichting Limburgs Landschap 

- Verordening Waterkering Limburg 

Verordening van 2007 waarbij door Provinciale Staten uitwerking is gegeven aan de herziening 

van de Wet op de Waterkering. 


97

- Wwk Wet op de Waterkering – Bij de herziening van 2006 is Limburg integraal opgenomen in het 

algemeen Nederlands regime ten aanzien van waterkeren. De wet wordt geïntegreerd in de 

nieuwe Waterwet. 

- WBR Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken 

Wet op grond waarvan met periodiek bij te stellen Koninklijk Besluit het ruimtebeslag van de 

rivier wordt gedefinieerd en op grond waarvan het bevoegd gezag Rijkswaterstaat vergunningen 

verleend tot het uitvoeren van werken/activiteiten die effect kunnen hebben op het (beheer 

van) de rivier. 

Baarlo 2003

Het meerjarenplan Zandmaas 2 2009 (deel 1) - Zandmaas II

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Het meerjarenplan Zandmaas 2 2009 (deel 1) - Zandmaas II

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?