Nederlands - Adviesraad Internationale Vraagstukken

aiv.advies.nl

Nederlands - Adviesraad Internationale Vraagstukken

managementliteratuur te boek staand als ‘wicked problems’). Kenmerken van deze ‘wilde’ problemen

zijn:

1 Onbepaaldheid:

‘Wilde problemen’ kunnen niet eenduidig en begrensd gedefinieerd worden, waardoor er ook

geen objectieve oplossingen voor bestaan. Door het ontbreken hiervan weet men ook nooit of

het werk is voltooid. Dat betekent dat de potentiële consequenties van het probleem

onbegrensd zijn.

2. Oneindigheid

Elk ‘wild probleem’ kan worden beschouwd als een symptoom van een ander probleem. Het

heeft geen identificeerbare, fundamentele oorzaak. Daar het aanpakken van symptomen niet

echt problemen oplost, heeft men nooit de zekerheid dat het probleem wordt opgelost op het

juiste niveau. Bovendien is er geen set van criteria of regels die aan kan geven of de oplossing

van een ‘wild probleem’ goed of fout is. Oplossingen zijn alleen goed of slecht in relatieve

verhouding tot elkaar. Dit impliceert ook dat er voor wilde problemen geen uitputtende lijst

van geoorloofde werkwijzen bestaat.

3. Ingewikkeldheid:

Door de verwevenheid van de vraagstukken zijn er vele aangrijpingspunten voor interventies

en veel plausibele benaderingen voor actieprogramma’s.

4. Onzekerheid:

‘Wilde problemen’ bestaan in een dynamische en grotendeels onzekere omgeving, waardoor

de noodzaak ontstaat risico te accepteren, misschien zelfs onberekenbare risico’s. Het denken

in mogelijke, toevallige gebeurtenissen en de flexibiliteit om te kunnen reageren op

ongedachte en misschien onvoorstelbare toevalligheden zijn beide noodzakelijk.

Deze karakteristieken van ‘wilde problemen’ maken de aanpak van strategisch-bestuurlijke

vraagstukken uitermate lastig. Hoe kunnen bestuurders en politici onder dergelijke condities een

eenduidig beleid ontwikkelen en (laten) uitvoeren?

Hier komt nog bij dat de hedendaagse (wereld)orde wordt gekenmerkt door georganiseerd

wantrouwen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vertrouwen een vrijwel absolute voorwaarde is

voor het ontstaan en behoud van stabiele sociale relaties. Vertrouwen staat altijd onder druk als er

sprake is van diversiteit in visies, belangen en praktijken. Deze diversiteit is uitermate manifest in

onze multiculturele en polycentrische wereld: er is geen centrale regie en meldkamer meer van de

samenleving, evenmin als van een gemeenschappelijk waarden en normenpatroon dat als bindweefsel

kan fungeren.

Verschillen en dynamiek, en die zijn onontkoombaar en onmisbaar in elke samenleving zijn blijkbaar

te groot aan het worden. Verschillen verworden tot opposities en dynamiek tot turbulentie. De

coördinatie-organen waarover we beschikken op allerlei schaalniveaus (lokaal, regionaal, nationaal en

internationaal) zijn blijkbaar onvoldoende effectief om dat te temmen. Het vergroten van dat arsenaal

werkt ook niet echt: wordt ten dele gedefinieerd als bureaucratie, of als verlies van autonomie. Hier

komt bij dat we vaak afnemende effectiviteit zien bij toenemende beleidsaccumulatie (Roel in’t Veld).

Uiteraard is dit geen pleidooi voor berusting, voor het op ons laten afkomen van ontwikkelingen.

Natuurlijk niet, wel een oproep tot bescheidenheid in onze pretenties van stuurbaarheid en

maakbaarheid, tot erkenning van het gegeven dat ons handelen altijd onbedoelde, ongewenste en

onverwachte effecten zal blijven sorteren en deze niet zien als afrekenpunten, maar als leermomenten.

Het betekent dat we moeten leren omgaan met die fundamentele onzekerheid, en dus soms beter ten

halve kunnen keren dan ten hele kunnen dwalen, dat we flexibiliteit en open sturing moeten omarmen

(en dus dichtgetimmerde specifieke regeerakkoorden moeten vervangen door open afspraken waarin

alleen hoofdlijnen en hoofdrichtingen worden aangegeven). Echter: dit impliceert het opbouwen van

vertrouwen. En we hadden net geconcludeerd dat het juist ontbreekt aan de condities om die tot stand

23

More magazines by this user
Similar magazines