'Via Vanackere'. - Flanders Classics

Wielersport vereeuwigd in monument ‘Via Vanackere’.
Stan was de eerste
Rudy Neve
Het was wachten tot 1957 vooraleer in ons land Jan met de koerspet op een sokkel werd
geplaatst. Omdat tragiek helden maakt en een onweerstaanbare impact heeft op het volk, was de eer
om als allereerste in een monument vereeuwigd te worden, weggelegd voor Stan Ockers. Nauwelijks
één jaar na zijn bruusk overlijden werd deze Antwerpse wielergod boven op de Côte des Forges een
eeuwige verstening toegemeten. Het zou de aanzet worden van een niet te stoppen versteende wielerdevotie
die in feite op het einde van vorige eeuw pas goed en wel op gang kwam. Niets loffelijker
dan eigen wielerkampioenen in brons of steen te verheerlijken, zo lijkt het wel. Met een sinds 2000
jaarlijks weerkerend initiatief als ‘Dorp van de Ronde’ kwam de gedenkteken-manie in een ware
stroomversnelling terecht. Alsof de voorraad gegadigden onuitputtelijk is worden sindsdien met de
regelmaat van een klok borstbeelden, monumenten, gedenktekens, plaquettes en bas-reliëfs van renners
en wielerwedstrijden aan ons cultuurpatrimonium toegevoegd. Het is niet overdreven om te
spreken van een ware ‘wielerstatuomanie’. Uit graniet gekapt, in brons gegoten, uit koper geslagen,
uit klei gebakken, in groot en klein formaat, men ontwerpt ze werkelijk naar ieder zijn smaak. De
meeste werken kunnen tot de traditionele figuratie worden gerekend, maar soms is er ruimte gelaten
voor een meer hedendaagse visie. Voor de meeste van deze monumenten zijn de gemeentebesturen
41

de opdrachtgevers en/of financiers. Naar gelang de financiële middelen, de kunde en originaliteit van
de kunstenaar en de gebruikte materialen spreekt het ene kunstwerk al meer tot de verbeelding dan
het andere. Allen hebben ze één gemeenschappelijke reden van ontstaan, ze kwamen er op initiatief
van een volk dat een aangeboren collectieve verwantschap vertoont: het is verzot op de koers.
1800 kopjes
In het kader van de heraanleg en ontsluiting van de Wevelgemse centrumparkings werd in
2006 gestart met de aanleg van een cultuurpad. Het wandel- en fietspad zou de Vanackerestraat verbinden
met het Cultuurcentrum Guldenberg, de jeugdclub, het Sint-Pauluscollege en de in aanbouw
zijnde Porseleinhallen. Een doorlopende lichtlijn in het pad en een origineel kunstwerk moesten het
project het nodige cachet geven. Originele voorstellen waren welkom. Toenmalig schepen van Sport
en Cultuur, Bart Vanneste, vond dat een kunstwerk duidend naar het rijke Wevelgemse wielerverleden
hier best een plaats mocht krijgen. Het schepencollege deelde zijn mening en zette het licht
op groen. Een werkgroep kwam tot stand bestaande uit: Bart Vanneste (namens de gemeente), Johan
Lapere (leraar keramiek), Rik Vanwalleghem (wielerjournalist en directeur Centrum Ronde van
Vlaanderen), Freddy Tyberghein en Rudy Neve (namens de heemkundige kring Wibilinga).
Er waren twee grote opties: of met een kunstenaar in zee gaan die er iets figuratief van zou maken,
ofwel kiezen voor een meer ambachtelijk project. Omwille van de bredere invalshoek werd voor de
tweede mogelijkheid gekozen. De uiteindelijke bedoeling van het project moest een realisatie worden
die niet alleen naar de wielerklassieker Gent-Wevelgem verwees maar een link had met de lokale
wielersport in het algemeen. Uiteindelijk werd het kunstzinnig voorstel van keramiekbewerkster Kathleen
Demeyere weerhouden. Haar voorstel was om een muur op te trekken met daarop honder-
42

den keramische tegeltjes, waarop ‘kopjes’
van wielrenners zouden komen. De
tegelportretjes zouden door middel van
de computer geselecteerd worden op een
licht-donker verhouding, om daardoor op
afstand een beeldeffect te verkrijgen van
een groep renners. Op de gemeenteraadszitting
van 9 december 2005 werd de
aanbesteding voor een wielermonument
met als thema ‘De wielersport’, voor een
bedrag van 25.167,11 euro goedgekeurd.
Cultuurbeleidscoördinator Joke Vasseur
kreeg de opdracht om het geheel op te
volgen en verder in goede banen te leiden.
Voor de foto’s van de wielrenners
werd een beroep gedaan op de uitgebreide
Gent-Wevelgem-verzameling van de
heemkundige kring Wibilinga aangevuld
met recentere foto’s van o.a. Rinzie Callewaert,
Berno Decerf, Ady Nayaert en
Rik Vanhollebeke. Naast de wielergoden
werd aan iedere inwoner van Wevelgem
de kans geboden om tegen de kostprijs
van 10 euro met een ‘kopfoto’ in het
kunstwerk vereeuwigd te worden. De
gegadigden kregen bovendien een duplicaat
van de keramiektegel met zijn/haar
portret erop. De vzw Mentor uit Kortrijk
zorgde voor de grafische uitvoering van
het project. Alle afbeeldingen werden
met behulp van transfertechnieken op de tegels overgebracht. Het drukken zelf gebeurde met keramische
inkten op een dragende folie zodat er transfers ontstonden. Door de computer werd bepaald
welke plaats de tegels later moesten krijgen. Daarna gingen de tegels in een tegelrek op een temperatuur
van 1100° C de oven in. Waar het oorspronkelijk de bedoeling was om het monument naar
aanleiding van 75 jaar Gent-Wevelgem in te huldigen werd het project wegens de heraanleg van
enkele bushaltes en de aanleg van een aanloopstrook voor de bussen voor onbepaalde tijd uitgesteld.
Het was wachten tot juni 2009 vooraleer de werken van de betonnen constructie (6,30 m lengte op
3,30 m hoogte) konden worden aangevat. De firma Hugelier uit Gullegem kreeg de aanbesteding
toegewezen om de 1800 tegeltjes op een vakkundige manier aan te brengen. Intussen werd door het
schepencollege als naam voor het kunstwerk ‘Via Vanackere’ bedacht. Via, staat voor straat, Vanackere:
duidend naar de familie Vanackere die in Wevelgem van 1853 tot 1933 onafgebroken het
burgemeesterschap bekleedde. Sinds 1959 is de Vanackerestraat onafgebroken de aankomstplaats
van Gent-Wevelgem. Het eindje straat van nauwelijks 300 meter staat voor een stuk uitzonderlijke
wielergeschiedenis. Afronden in de Vanackerestraat betekent iets speciaal voor elke renner en maakt
de overwinning symbolisch mooi. In het verleden werd niet zelden in deze laatste hectometers over
winst en verlies in Gent-Wevelgem beslist. Zo viel in 1964 Jacques Anquetil op nauwelijks 100 meter
van de aankomst een sterk verzwakkende Yvo Molenaers in de nek en won de Fransman hier zijn
eerste internationale eendagswedstrijd. ”Een enige en gedroomde aankomst voor een fondrenner,
beeldt u zich in, een rechte boulevard van 4 km lang!” schreef de Normandiër in zijn mémoires. Nico
Mattan deed hetzelfde huzarenstukje 41 jaar na datum nog eens over door in een verloren gewaande
43

positie in de laatste hectometers een overmoedige Juan Antonio Flecha te remonteren. Zelf beweert
Mattan dat de thuislucht hem toen een buitengewone kracht gaf. Het was overigens op dit stukje asfalt
dat in 1973 Eddy Merckx en Frans Verbeeck zowaar begonnen te surplacen omdat geen van beiden
de sprint wilde aantrekken. Uiteindelijk trok de kannibaal aan het langste eind om op een kletsnatte
Vanackerestraat een derde Gent-Wevelgem aan zijn erelijst toe te voegen. Wie herinnert zich niet de
legendarische sprintduels tussen Maertens en Van Linden, de trek- en duwpartijen tussen Bontempi
en Vanderaerden, tussen Cipollini en Abdoujaparov, de spectaculaire tuimelperte van Tom Boonen
toen die op een legertje persfotografen botste. Het zijn beelden die bij iedere wielersupporter op het
netvlies gebrand blijven. Men kan gerust stellen dat nergens elders meer wielergeschiedenis werd
geschreven als op dit stukje asfalt tussen de Menenstraat en Wevelgem-Platse.
Op vrijdagavond 26 maart 2010 mochten oud Gent-Wevelgem-winnaars Freddy Maertens en Nico
Mattan de kunstmuur onthullen. In zijn gelegenheidstoespraak benadrukte schepen van sport Geert
Breughe de sterke band die wielergemeente Wevelgem via tal van organisaties met het wielrennen
heeft. Hij vergeleek Gent-Wevelgem met de Italiaanse voorjaarsklassieker Milaan-Sanremo. Beiden
zijn het vluchtkoersen met een ‘berg’ in de finale, de ene wedstrijd kwam jarenlang aan op de Via
Roma, Gent-Wevelgem huldigt voortaan de winnaar op een boogscheut van de Via Vanackere.
Van Quade Vierendeel tot Via Vanackere
Op het blauw-grijs tegelmonument staan alle winnaars van Gent-Wevelgem vanaf 1934 tot
en met 2006, aangevuld met afbeeldingen van o.a. Julien Lootens (eerste Belgische renner ooit op
het Tourpodium), Gaston Rebry (de eerste Vlaamse Monsieur Paris-Roubaix), Georges Matthys en
Gerard Margodt (beiden stichters van Gent-Wevelgem), en tal van andere renners en sympathisanten.
Dat het begin van de baan van Wevelgem Platse naar Menen van oudsher de naam van Quade
Vierendeel droeg (het Quade Vierendeel is bekend als een oud leengoed), weten alleen enkele plaatselijke
geïnteresseerden. Net als de rest van de gemeente is met de jaren het uitzicht van de verbindingsweg
tussen de Kortrijk- en de Menenstraat sterk veranderd. Populaire café’s als de Drie Molens,
La Concorde, Au Barbier, Au Marichal Ferrand en Café Umberto hebben er plaats moeten maken
voor prestigieuze vastgoedprojecten. Alleen café-frituur St.-Barbara, de Villa La Rose en het kasteel
van de familie Vanackere hebben de tand des tijd doorstaan. Voortaan zijn mondaine residenties met
namen als: Edelweiss, Park, Blijmare en Wibilinga het decor van een straat die met de plaatsing van
een wielermonument meer nog dan vroeger een wielerallee is geworden met een mythische betekenis.
De vzw Koninklijke Veloclub Het Vliegend Wiel, organisator van Gent-Wevelgem, heeft in het
voormalige café ’t Park sinds het voorjaar van 2011 haar permanent hoofdkwartier gevestigd. Een
groot textieldoek met daarop een sfeerfoto uit 1961 en een aankomstfoto uit 1975 werden er op een
boogscheut van de aankomstlijn van Gent-Wevelgem aan de gevel opgehangen. Zeg nu zelf, stel dat
op een dag alle wielerverslaggeving op TV zou opgegeven worden en er bij uitzondering eentje mag
behouden blijven, dan zou dat alleen al om de vertrouwde beelden van de Vanackerestraat niet te missen,
ongetwijfeld Gent-Wevelgem zijn.
Met dank aan Ludo Vanhove en Joke Vasseur.
44