1 - s-Hertogenbosch

Kring Nieuws
uitgave van Kring vrienden van ’s‑HertogenboscH
Jaargang 32
nummer 1
Januari 2006
Voorwoord 2
Harry Blankert 2
Uitnodiging 3
Geslaagd 4
Onthulling 4
Prijs voor Kring 5
De orgelkast in de Sint-Jan 6
Boschlogiecursus bestaat 15 jaar 8
Een avond 3+1 9
Bestuurstafel 9
Binnendieze op de schop 10
’s-Hertogenbossche Filatelisten
Vereniging 75 jaar 12
We gaan naar Münster 14
Lezingen LEF 16
‘Je moet een beetje verliefd
zijn op de stad’ 17
De Oude Schuts 18
Stad van Lieve 20
Een nieuw thuis…

V H
Voorwoord
Foto omslag:
Sum-em
Een nieuwe lente, een nieuw geluid. Hoewel het
voorjaar nog enkele maanden op zich laat wachten
is op de uitgave van het KringNieuws deze regel
toch een beetje van toepassing. Want met dit eerste
nummer van 2006 luidt de Kring een nieuwe uitgave
in. Vanaf heden zal het KringNieuws voortaan in kleur
verschijnen. Daar is de redactie heel verguld mee en
we hopen dat ook de lezer deze verandering weet te
waarderen.
Ook in dit eerste nummer van de 32ste jaargang
vindt u weer veel nieuws over de cultuurhistorie van
’s‑Hertogenbosch. Er is de afgelopen maanden dan
ook het nodige gebeurd. Groot nieuws is het feit
dat de Kring een nieuw pand heeft aangekocht aan
de Lombardpassage. Gidsen, schippers, leden van
werkgroepen, maar ook belangstellenden zullen er in
de toekomst niet alleen een gezellig onderkomen, maar
ook een sfeervolle ambiance vinden om met elkaar te
praten over heemkundige zaken die de stad aangaan.
De Kring Vrienden van ’s‑Hertogenbosch is niet meer
weg te denken uit de stad. Onlangs won diezelfde
Kring de Vrijwilligersprijs oftewel de prijs Actief
Burgerschap van de stad. Redactielid Nik de Vries
was erbij en doet via foto en tekst verslag van de
bijeenkomst in dit nummer.
Jan Korsten volgde de aspirant‑gidsen van de Kring
toen zij een proeve van bekwaamheid aflegden. Zijn
ervaringen vindt u ook in deze uitgave.
Werkgroep LEF heeft in het nieuwe jaar weer grootse
plannen. Ditmaal wordt een tweedaagse reis naar
Munster georganiseerd. Vanaf heden kunt u zich
aanmelden voor deze reis. En u weet: de reizen zijn
snel volgeboekt dus wacht niet te lang.
Ook het Binnendiezekoor deed weer van zich spreken
in de afgelopen maand. Rinus van Rijswijk, zelf lid van
het koor, doet verslag.
Er staat nog veel meer in deze uitgave van het
KringNieuws maar dat ziet u zelf wel. Kopij
blijft altijd welkom bij de redactie. Graag
verzoeken we u alle kopij te verzenden naar
redactie@kringvriendenvanshertogenbosch.nl. Te vaak
komt er kopij binnen op andere emailadressen van de
Kring; het blijkt af en toe moeilijk om dan op tijd te
kunnen reageren.
Kopij voor het maartnummer van het KringNieuws
dient uiterlijk woensdag 22 februari 2006 in ons bezit
te zijn.
De redactie wenst u veel kijk‑ en leesplezier toe en
staat open voor uw reacties!
Gerdie de Zeeuw‑Nieuwenhuis
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
in memoriam
Harry
Blankert
Op 1 december 2005 overleed, voor ons toch
nog vrij onverwacht, op 75‑jarige leeftijd
Kringlid Harry Blankert. Harry begon zijn
loopbaan bij de Kring als stadsgids. Enthousiast
wist hij toeristen voor ’s‑Hertogenbosch
te winnen. Harry is daarmee een echte
Bosschenaar geworden, hoewel hij een Zeeuw
van geboorte was. Behalve als stadsgids zullen
vele Kringleden hem ook kennen als de man
van de winkel in het oude Kringhuis aan het
Tweede Korenstraatje. Van 1992‑1997 was hij
lid van de redactie van het KringNieuws. Vele
bijdragen van zijn hand verschenen in die jaren
in het KringNieuws. In december 1998 werd
hij in de synagoge met een aantal anderen in
het zonnetje gezet vanwege zijn 12 ½‑jarig
vrijwilligerschap bij de Kring.
Harry zal echter de geschiedenis ingaan als
de auteur van de Bossche vraagbaak, een
vademecum voor een ieder, die in de Bossche
geschiedenis is geïnteresseerd. Enkele
voorproefjes van deze vraagbaak, overzichten
van Bossche poorten en bruggen, verschenen
in het Kringnieuws van maart en juni 1997. In
2003 verscheen de vraagbaak op cd‑rom.
Harry, bedankt voor alles wat je voor onze Kring
hebt betekend.
Theo van Herwijnen
(oud‑redactielid Kringnieuws)

UUitnodiging
Alle leden worden van harte uitgenodigd voor de Algemene Ledenvergadering van
de Kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch op 12 april 2006 in de Azijnfabriek,
Bethaniestraat te ’s-Hertogenbosch.
Vanaf 19.15 uur bent u welkom. De vergadering begint om 19.45 uur en duurt tot
21.00 uur.
De agenda luidt als volgt:
1. Opening en welkom door de voorzitter.
2. Berichten van verhindering, ingekomen stukken en
mededelingen.
3. Jaarverslag Kring over 2005.
Verslag kascommissie.
Vaststelling jaarrekening 2005.
Decharge van de penningmeester.
Verkiezing nieuw lid van de kascommissie.
4. Vaststelling contributie 2007.
5. Rondvraag.
6. Sluiting.
7. Ook vrijwilligerswerk. Lezing van de heer
Sjef Hamers over vrijwilligerswerk in Soedan.
Na afloop is er tot 22.45 uur gelegenheid om onder het
genot van een drankje gezellig met elkaar na te praten.
Frans van Sundert
Secretaris
toelichting op punt 7 van de agenda van de
ledenvergadering
Vught 23 november 2005
Zeer geachte Vrienden van ’s‑Hertogenbosch,
In september 1999 bereikte mij, adjudant bd der
Genie, Hamers C.J., het verzoek van het Regiment
Genietroepen of ik bereid was om in Zuid‑Soedan een
Bailybrug te willen bouwen.
Het verzoek was afkomstig van Bisschop Paride Taban
van het Diocees Torit in Zuid‑Soedan
Deze had zich gewend tot Pater M. Haumann van de
Mill Hill Congregatie in Nederland met het verzoek het
regiment Genietroepen om hulp te vragen bij de bouw
van een Baileybrug.
Aangezien het Regiment Genietroepen deze vraag niet
kon en mocht honoreren, wendde de leiding van het
regiment zich tot de gepensioneerde oud‑instructeur
van de KMA, Sjef Hamers.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Soedan is het grootste land van van Afrika, met
ongeveer 1 miljoen vierkante kilometer en de
bevolking wordt geschat op 25 miljoen mensen.
De regering wordt gevormd door het Nationaal
Islamitisch Front, dat een fundamentalistisch bewind
voert op basis van de sharia‑wetten.
In het christelijke zuiden wonen ongeveer 5 miljoen
mensen waarvan de helft behoort tot de Afrikaanse
stammen, waarvan de Dinka‑stam de grootste is.
Winkels zijn er niet en ook vergelijkbare infrastructuur
is er niet.
Met geld kun je niets kopen, alles gaat via de
ruilhandel.
Tot 1999 had World Food Programme, in de droge
periode, voedsel gedropt in het zuiden van Soedan,
voor het geval dit deel van het land dreigde om te
komen van de honger.
Door de burgeroorlog in dit deel van het land, verbood
de regering van Soedan alle vluchten boven Zuid‑
Soedan en moest WFP haar voedseldroppings staken.
De bisschop besloot toen om deze voedseltransporten
met vrachtauto’s te laten plaatsvinden.
Tijdens de natte moesson komt echter het water met
zo’n grote hoeveelheden uit de lucht en van de bergen
dat het water in de rivieren stijgt tot soms wel zeven
meter hoogte!
Rivieren die doorwaadbaar zijn, veranderen dan in
kolkende watermassa’s die niet meer zijn over te steken
door mensen of dieren.
Pater Haumann wendde zich tot hulporganisaties om
gelden in te zamelen voor de koop van baileybruggen
en daarna tot ons, voor de hulp bij de bouw.
Met geldelijke steun en medewerking van: Cordaid
Nederland,Cordaid Ierland, Cordaid Zwitserland,
Mensen in Nood, Misio Munchen. Misio Aken,
People Aid Noorwegen. De Duitse Bundeswehr,
Strassenbauambt Ingolstadt.
Verder door: door mij gehouden lezingen voor
verenigingen, instellingen, politieke partijen en
scholen, alsmede het schrijven van artikelen in kranten
en tijdschriften en het houden van inzamelingen bij
evenementen.
Zo zijn wij er nu reeds in geslaagd om vier bruggen te
bouwen in Zuid‑Soedan.
Deze bruggen aan de grenzen met Ethiopië, Oeganda
en Kenya werden gebouwd onder leiding van drie
Brabanders, te weten: Adjudant bd der Genie, Harrie
Brekelmans uit Bokhoven, Adjudant bd der Genie,
Sjef Hamers uit Vught en Adjudant der Genie, Henk
Schuurs uit Boxtel.

U
OOnthulling
Alle bruggen werden gebouwd met mensen van de
lokale bevolking, waarbij iedere werknemer 30 kg
voedsel cq een pakketje kleding kreeg voor de
uitgevoerde werkzaamheden.
De adjudanten deden en doen dit als vrijwilligerswerk
en zij die nog in actieve dienst zijn of waren, nemen
hier vakantiedagen voor op.
In januari 2006 vertrekken bovengenoemde
personen om de vijfde en zesde brug te gaan bouwen.
De materialen zijn reeds verscheept en moeten
27 november in de haven van Mombassa aankomen.
Vervolgens met vrachtauto’s via Kenya en Oeganda
naar Zuid‑Soedan.
Op dit moment vinden er vredesbesprekingen plaats
tussen het Islamitische Noorden en het Christelijke
Zuiden. Er heerst nu een wapenstilstand.
Massa’s mensen willen terugkeren naar hun
geboortegrond, doch dat is niet mogelijk zonder
bruggen. Vandaar onze inspanning.
Met vriendelijke groet,
Sjef Hamers
Geslaagd
Als kroon op hun intensieve opleiding laten de geslaagde schippers van 2005 trots
hun diploma zien. Van links naar rechts voorste rij: Paul Diekman, Bernadette
Woerdman, Richard Teulings, Bert Migchielsen, van links naar rechts achterste rij:
Loet Bos, Hans Smits, Gerda de Rouw, Martin van Zanten, Ad Vos.
Niet op de foto maar ook geslaagd: Maarten Spaargaren.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
dit lied ontvingen wij van mevrouw schrover.
Het werd gezongen bij de onthulling van het
standbeeld van Jeroen bosch in 1934.
Wij staan hier in ’t hart onzer Stede geschaard
En zingen een Bosschenaar ter eer,
Want Meester Jeroen als een schilder vermaard
Komt heden temidden van ons weer.
Refrein:
Gedrochten en duivels en kraters en vlam,
Je snapt niet hoe Meester Jeroen er toe kwam,
En daarom hoezee,hoezee,hoezee den Bosschenaar
Hoezee,hoezee,hoezee den Bosschenaar.
Hij was een kerel van zessen klaar,
Hoezee den Bosschenaar!
Jheronimus Bosch met je wonder penseel
Je grillig en grollig genie,
Je schilderde gaarne een Bijbels tafreel
Maar liever nog spookse fantasie!
Refrein:
Gedrochten en duivels en kraters en vlam,
Je snapt niet hoe Meester Jeroen er toe kwam,
En daarom: Hoezee, hoezee, hoezee den Bosschenaar
Hoezee, hoezee, hoezee den Bosschenaar,
Hij was een kerel van zessen klaar,
Hoezee den Bosschenaar!

PPrijs voor Kring
De Kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch heeft dit jaar de Prijs Actief Burgerschap
van de gemeente ’s-Hertogenbosch gewonnen. De prijs, bestaande uit een beeldje
en een bedrag van € 2500, werd op vrijdag 9 december uitgereikt door wethouder
B. Eigeman.
Het was druk in het nieuwe bestuurscentrum achter
het oude Stadhuis. Daar zouden de Prijs Actief
Burgerschap en de Jongerenprijs worden uitgereikt.
Voor beide prijzen waren verschillende nominaties
bekend gemaakt. Tijdens de bijeenkomst werden de
nominaties toegelicht door mevrouw M. van Iersel,
voorzitter van het comité Prijs Actief Burgerschap.
Eerst waren de jongeren aan de beurt. Hier waren twee
genomineerden: Stijn Dunnewijk, die onder andere
zich inzet voor een binnenvoorziening voor skaters, en
Ufuk Kahya, die zich inzet voor imagoverbetering van
Turkse jongeren. De prijs ging naar Stijn. Vooral diens
inspanningen om overlast van skaters te voorkomen
werden door de jury geroemd.
de ‘grote’ prijs
Na een spannend optreden werden de nominaties voor
de Prijs Actief Burgerschap toegelicht.
Het Buurtvader Comité Oost‑Muntel, Graafsewijk
is een positieve stimulans in roerige tijden. Tien
vrijwilligers zetten zich in voor grote groepen kinderen
en jongeren, gaan zo overlast tegen en doen verder
mee aan tal van wijkactiviteiten. Zij hebben zo een
voorbeeldfunctie, niet alleen voor hun etnische groep,
maar voor de hele Bossche gemeenschap.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
De Rosmalense Judo Club kent een aantal vrijwilligers.
Zij plaatsen hun sport in een breder kader door
kinderen weerbaarder te maken in deze voor hen
soms zo moeilijke tijd. Ze brengen hun bij respect te
tonen en te leren omgaan met winnen en verliezen. Zo
kunnen de kinderen opgroeien tot volwaardige burgers.
De Kring Vrienden van ’s‑Hertogenbosch kent meer
dan 300 vrijwilligers. Op tal van terreinen zijn zij
actief: wandelingen, rondleidingen, rondvaarten en
andere speciale activiteiten verzorgen ze. Ze worden
daarbij vakkundig begeleid en geschoold. Zo wordt
een grote bijdrage geleverd aan de promotie van
’s‑Hertogenbosch. En dat is weer van onschatbare
waarde voor de culturele, maatschappelijke en
economische positie van onze stad.
Als we zo de woorden van de jury horen, zal het
niemand verbazen, dat de Kring met de prijs
aan de haal ging. Een aantal bestuursleden en
vrijwilligers betrad het podium om deze prijs
in ontvangst te nemen. “Eindelijk,” zo vertolkte
voorzitter Jo Timmermans de gevoelens van veel
Kringleden. Het had al veel eerder kunnen gebeuren,
maar de wegen van een onafhankelijke jury zijn
soms ondoorgrondelijk. In zijn dankwoord vroeg
Jo Timmermans nog eens aan de wethouder om
herziening van het besluit de uithangborden van
de Kring te doen verwijderen. “We willen ze graag
terughangen aan onze panden, zodat deze voor
toeristen en andere voorbijgangers makkelijker als
zodanig te herkennen zijn. Daardoor komen deze
mensen eerder binnen, wat weer goed is voor de
promotie van onze stad,” aldus Jo Timmermans.
Hij merkte verder op dat de Kring zich niet alleen
bezig houdt met het verleden, zoals moge blijken uit
de waardering voor het Paleiskwartier. Hij schonk
de helft van het geldbedrag aan de beide andere
genomineerden, welk gebaar zeer op prijs werd gesteld.
De redactie feliciteert alle vrijwilligers met deze prijs.
Het is een erkenning van het grote belang dat zij
hebben voor de stad.
Nik de Vries
Het beeldje dat hoort bij de Prijs Actief Burgerschap
is vervaardigd door Cor Litjens uit Deesd. Hij
maakt sinds vijf jaar deze beeldjes. Eerdere
winnaars van de prijs waren: Stichting jeugdwerk
Maaspoort (2001), Speeltuin ’t Kwekkeltje
Rosmalen (2002), de dierenambulance (2003) en de
Stichting Vrijwilligers terminale thuiszorg (2004).
Het is een mooi lijstje, waar de Kring Vrienden van
’s‑Hertogenbosch prima in past.

DDe orgelkast in de Sint-Jan
Frans Sluijter is sinds 1984 enthousiast lid van de Kring en is al meer dan 20
jaar gids. Eerst leidde hij mensen de toren van de Sint-Jan op. Nu is hij actief als
stadsgids en gids voor de Sint-Jan.
Enkele jaren geleden stonden er rolsteigers in de kerk, voor de opbouw van de
kerststal. Een goede gelegenheid voor Sluijter om eens naar boven te klimmen en
de orgelkast van dichtbij te bekijken. Dat levert ruim 150 foto’s op van de houten
beelden en reliëfs die de orgelkast versieren. Bijna allemaal zijn ze in prachtige
conditie. Sluijter: “Als je in de kerk zit, zie je ze niet. Maar kijk bij het verlaten
van de kerk maar eens goed omhoog. Een rijkdom aan houtsnijwerk uit de
Renaissance.”
Het orgel van de Sint‑Jan, het muziekinstrument, de
pijpen, de registers, dat is allemaal beschreven. Maar
de orgelkast, daarvan was tot voor kort niets bekend.
Onderaan staan twee monogrammen: die van François
Simons en van Gregorius Schysler. Wie zijn zij?
Frans Sluijter wilde wel eens weten wie de orgelkast
gemaakt heeft. Al snel krijgt hij contact met Leo Peters,
archivaris van het bisdom. De geschiedenis van de
orgelkast moet in het archief te vinden zijn.
Geleid door Peters, die het archief kent als zijn
broekzak, pluist Sluijter de archiefstukken uit van
1584 tot en met 1634. Hij leert het oude Nederlandse
handschrift lezen. Soms zijn de brieven en contracten
in het Latijn opgesteld. Frans heeft er een hele kluif
aan. De historie wordt stukje bij beetje ingevuld.
Het verhaal van de orgelkast
In juli 1584 slaat de bliksem in de hoge middentoren
van de Sint‑Jan. Er ontstaat brand in de houten toren,
die vervolgens neerstort en een groot deel van het dak
vernielt. Ook het oorspronkelijke orgel van Niehoff
wordt onherstelbaar beschadigd. We zitten midden in
de Tachtigjarige Oorlog en de middelen voor herstel
zijn schaars. In 1592 wordt het dak hersteld. Dan
komt er in 1608 een bestand dat 12 jaar duurt. De
oorlogshandelingen worden gestaakt, de economie
leeft op. Er komen middelen voor verder herstel van
de kerk. Ook voor de verfraaiing van de kerk is geld
beschikbaar.
In 1616 maakt Johan de Weert het veelbesproken
oksaal dat het koor scheidt van de kerkruimte. Op dat
oksaal wordt een klein orgel geplaatst. De kast is van
François Simons. De kerkmeesters besluiten vervolgens
een groot nieuw orgel aan de westzijde van de kerk
te plaatsen. Dat orgel moet rusten op twee stenen
kolommen. De westmuur is niet sterk genoeg om daar
een orgel aan te bevestigen. Jozef Duer krijgt, eveneens
in 1616, opdracht die kolommen te plaatsen. Ze staan
er nog steeds; het kost Duer 3 maanden werk, de
rekening bedraagt 200 gulden. François Simons krijgt
in 1617 de opdracht voor het timmerwerk voor de
nieuwe orgelkast. De kerkmeesters raden hem aan naar
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
de Dom van Keulen te gaan om het timmerwerk daar
eens te bekijken. De orgelkast in de Keulse Dom moet
dienen als inspiratiebron. Simons gaat drie maal naar
Keulen. De kerkmeesters kopen intussen een partij
hout voor de orgelkast: geen planken, maar een aantal
eikenbomen. Simons maakt een tekening en zaagt
planken en balken, midden oktober is het materiaal
voor de orgelkast klaar. Simons kan beginnen.
De kast kan uiteraard niet gemaakt worden voordat
het orgel, het instrument, klaar is. Op zijn minst
moet Simons de precieze afmetingen kennen. En dan
gebeurt wat nu ook zou kunnen gebeuren: orgelbouwer
Kiespenning uit Nijmegen krijgt het verzoek een bestek
te schrijven. Vervolgens vragen de kerkmeesters een
Engelse orgelbouwer die in Brussel werkt, John Bull,
dat bestek te beoordelen. Bull heeft wat opmerkingen
bij de tekening van Kiespenning en beveelt een
protégé, de Brusselse orgelbouwer Matthijs Langendul
aan. Kiespenning voelt zich gepasseerd, maar de
kerkmeesters verzekeren hem dat hij nog in de race
is. Ondertussen wordt met Langendul onderhandeld.
De kerkmeesters hebben 6000 gulden voor het orgel
gereserveerd, Langendul vraagt 9000. Hij vraagt
bovendien uitstel, hij heeft het te druk. Langendul
werkt ook voor het Spaanse hof en dat is belangrijker
dan een orgel in een Brabantse provinciestad. In
maart 1618 wordt Langendul door de kerkmeesters
ontslagen van zijn verplichtingen, maar ook de naam
van Kiespenning komt niet meer in het archief voor.

In juni 1618 tekenen de kerkmeesters Verschure
en Van den Heuvel een contract met de Nijmeegse
orgelbouwer Florentius Hocque. Zijn vader is een
bekend orgelbouwer en deze zoon is ook getalenteerd.
Beide partijen worden het eens over de prijs van 9600
gulden, heel wat meer dan het oorspronkelijke bedrag,
zelfs meer dan Langendul in eerste instantie vroeg. In
oktober 1618 is het ontwerp voor het orgel klaar en
kan François Simons beginnen met het timmeren van
de kast.
Hij gaat opnieuw naar Keulen, waarschijnlijk via
Venlo. In Venlo ontmoet hij Gregorius Schysler, een
daar wonende beeldhouwer en schrijnwerker. Hij
komt oorspronkelijk waarschijnlijk uit Tirol of Zuid‑
Duitsland. Wat is de rol van deze beeldhouwer? De
orgelkast van het Bossche orgel draagt de beeltenissen
van zijn makers: François Simons en Gregorius
Schysler. Maar heeft deze laatste echt aan het orgel
gewerkt? Er is een brief bewaard waarin Simons aan
Schysler vraagt hem te helpen. Het moet dus bijna wel.
sluijter stuit op vragen
Gregorius Schysler, ook bekend als Joris van Veenloo
is een in die dagen bekend beeldhouwer in Venlo. Uit
diverse rekeningen blijkt dat hij een vermogend man
is. Waarom zal een bekend en vermogend beeldhouwer
werken onder leiding van een Bossche timmerman?
Hoewel, Simons is ook niet de eerste de beste. Naast
het orgel dat vroeger op het oksaal in de kerk stond is
ook de vierschaar in het Bossche Stadhuis door hem
gemaakt.
Het beeld dat in Venlo van Gregorius Schysler bewaard
is lijkt niet op de beelden aan de orgelkast van de Sint‑
Jan. Werkte hij in zulke verschillende stijlen? Zijn de
beelden op de Bossche orgelkast inderdaad van hem of
is het beeld dat nu in het Limburgs Museum in Venlo
staat niet van Schysler? Andere beelden van Schysler
zijn moeilijk op te sporen. Misschien staat er een heilig
avondmaal van hem in Hamburg.
Frans Sluijter maakt nu een beschrijving van de
orgelkast: welke bijbelse figuren zijn afgebeeld, welke
symboliek is tot uitdrukking gebracht, welke heiligen
kijken ons vanuit de orgelkast aan.
Hij vraagt zich af: wie heeft deze compositie
ontworpen, hoe is de kast werkelijk tot stand gekomen.
De fantasie ligt op de loer: het zou zo aardig zijn om te
concluderen dat …
Leo Peters kijkt voortdurend mee en waakt voor
misstappen. Beweringen moeten natrekbaar zijn.
Conclusies mogen niet zonder voldoende feitenkennis
genomen worden.
U hoort vast nog eens meer over François Simons en
Gregorius Schysler
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Hoe het verder ging
In 1619 of misschien 1620 is het orgel klaar. De
kast zit erom. Hocque is inmiddels overleden en
de kerkmeesters moeten nog 800 gulden betalen
aan zijn erven. In 1629, voordat het orgel officieel
gekeurd is, komt de Sint‑Jan in handen van de
gereformeerden. Zij stellen andere eisen aan een orgel.
In de rooms‑katholieke mis ondersteunt het orgel het
koor. In de reformatorische dienst heeft het orgel een
solistische functie en ondersteunt de samenzang. Aan
het orgel wordt door Galtus Germeisen en Gerard
Galtussen een groot aantal pijpen toegevoegd, het
front wordt gewijzigd. In 1634 is het eindelijk klaar
en goedgekeurd. Later is het orgel nog diverse malen
gerestaureerd. De restaurateurs van nu hebben de
restauratie van Heinemann uit de 18de eeuw gekozen
als ijkpunt.
Marjan Vonk
Foto’s: Frans Sluijter

VBoschlogiecursus bestaat 1 jaar
Op zaterdag 29 oktober 2005 werd het 15-jarig jubileum gevierd van de cursus
Boschlogie. De belangstelling voor deze viering overtrof de stoutste verwachting van
de organisatie.
Het is een uniek fenomeen in Nederland: de cursus Boschlogie, waarin de
cultuurhistorie van de gemeente ’s-Hertogenbosch centraal staat. Meer dan 1600
mensen hebben inmiddels het felbegeerde certificaat van afgestudeerd Boschloog
op zak.
Sinds enige tijd is de cursus uitgebreid met een
cursus Jeugdboschlogie en RAMBO: Raadsleden
en Ambtenaren Boschlogie. Tijdens de feestelijke
bijeenkomst eind oktober werd opnieuw een cursus
ten doop gehouden: de stad Gouda is onlangs gestart
met de eerste cursus Goudologie in navolging van
de cursussen Boschlogie. Vertegenwoordigers van de
gemeente Gouda waren tijdens het jubileum aanwezig
en genoten met volle teugen van de Boschlogensfeer
die de hele dag voelbaar was in het Koning Willem I
College
De organisatie had een bijzonder feestelijk programma
georganiseerd met veel activiteiten zoals lezingen,
film en een informatiemarkt waarbij diverse Bossche
culturele en cultuurhistorische organisaties zich
presenteerden. Het thema van de dag luidde: De
toekomst van het Bossche verleden. De redactie vroeg
(vesting)Boschloge mevrouw Annie van der Horst‑
Braks om een reactie op die jubileumdag. Hier volgt
haar relaas.
“de binnenstad is het podium van
’s‑Hertogenbosch.”
Met deze conclusie van Burgemeester Rombouts
waren alle 750 aanwezigen bij de viering van 15 jaar
Boschlogie het roerend eens.
Zaterdag 29 oktober, een zonnige dag, een uitgelezen
gezelschap, veel blikken van herkenning. Het
reüniegevoel typeerde het feestje van de Boschlogen.
Wat was het gezellig in en rondom Hal W op het
terrein van het Koning Willem I‑College.
De stadspijpers bliezen ijverig hun ouverture en
probeerden met hun oude instrumenten het rumoer
te overstemmen. Pas nadat iedereen in de grote hal
een plaatsje gevonden had, heette Coen Free de
Boschlogen welkom. Hij riep de initiatiefnemers in
herinnering en benadrukte nog eens het belang van
het onderhouden en bewaren van de cultuurhistorisch
waarden van de stad.
Burgemeester Rombouts die ook aanwezig was
complimenteerde Coen Free, Nort Lammers en wijlen
Peter Jan van der Heijden met het succes van de
cursussen Boschlogie. Hij bedankte alle afgestudeerde
Boschlogen die enthousiast blijken te zijn van de stad
en dus haar beste ambassadeurs zijn. Ook bracht
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Rombouts onder de aandacht dat hij beseft dat de stad
veel meer is dan de gemeente, dat investeren in cultuur
ook economisch aantrekkelijk blijkt te zijn.
Hij vroeg of alle Boschlogen mee willen denken over
de viering van de 500ste sterfdag van Jeroen Bosch in
2016 zodat het een spetterend Jeroen Boschjaar kan
worden waardoor ’s‑Hertogenbosch als stad van Jeroen
Bosch op de wereldkaart komt.
Vervolgens was er een lezing door Prof. dr. Gerard
Rooyakkers, hoogleraar Nederlandse etnologie. Zijn
onderwerp luidde: De toekomst van de Bossche
cultuurhistorie.
Rooijakkers meldde daarna dat de toestand in
de wereld “ernstig” is. Hij haalde de journalist
Tonnie van der Meulen aan. Volgens deze heerst
er in ’s‑Hertogenbosch een “oude heldenvirus”.
De ontwikkeling van de stad wordt volgens hem
daardoor in de kiem gesmoord. Maar de bedreiging
van cultuurhistorie zal altijd tot reddingsoperaties
aanleiding blijven geven. Wat en hoe moet iets
bewaard blijven? Hoe ver kunnen we gaan? Van
de binnenstad een openluchtmuseum of toch een
folkloristisch pretpark maken? Roooijakkers had als
belangrijkste aanbevelingen voor de stad: de ethiek van
de onthouding en cultuur van langzaamheid waardoor
de omloopsnelheid van de dingen niet te hoog wordt
en deze de tijd en de kans krijgen om oud te worden
(de Markt). De leesbaarheid van de stad, met sporen
uit allerlei episodes, is belangrijk voor mensen, voor
het collectief geheugen van ouderen en voor jongeren.
Als de Boschlogen warm lopen voor het
cultuurhistorisch bewustzijn, de ontwikkelingen niet
angstig maar wel kritisch volgen, ook sporen van deze
tijd in ’s‑Hertogenbosch durven achterlaten, dan zal
Het Oude Heldenvirus een geuzennaam worden.
Daarna waren er tal van lezingen waarvoor de
Boschlogen zich van tevoren hadden aangemeld. Zeer
veel hilariteit ontstond er toen dr. Cees Slegers aan het
eind van de dag zijn humoristische lezing gaf. Het slot
werd erg gezellig door de komst van de Kikvorschen.
Toen deze begonnen aan hun muziekske stonden de
echte Bosschenaren opeens massaal op, verlieten de
zaal en kwamen met een biertje in de hand allemaal
terug en gingen aan de hangtafels staan. Kennelijk
zijn Kikvorschen en bier onverbrekelijk met elkaar
verbonden!

EEen avond +1
Vrijdag 2 december vond er in Het Kikkertje een Korenfestival plaats. Maar liefst
drie koren en een blaaskapel hebben deze avond opgeluisterd en het publiek een
onvergetelijke avond bezorgd. Hier traden op het mannenkoor Cantaros, het koor
’t Kumpt Vaneiges, het Binnendiezekoor en de blaaskapel Navenant onder leiding
van Pieternel Klösters.
Er werd om de beurt gezongen door de drie koren en in de pauze speelde
Navenant. Aan het einde van de sessies traden de koren gezamenlijk op.
Laat ik even uitleg geven van de koren, zodat u
kunt begrijpen dat het geheel een groot succes was.
Cantaros: de naam even mooi als de liederen die men
ten gehore bracht. Er daalde een serene rust neer
tijdens de uitvoering, soms dartel dan weer maestoso.
Maestro Theo Kroon leidde dit koor tot in hogere sferen.
Bravissimo! Het koor ’t Kumpt Vaneiges is een groepje
zangers, te weten Brabanders pur sang. Grappige liedjes
over het Brabantse leven, levensechte verhaaltjes met
name van vroeger. Zo leuk en zo herkenbaar dat men
de krentenmik, de balkenbrij en de brandewijn als het
ware kon proeven. Met een beetje fantasie kon men het
hooi ruiken. Tussen de liedjes gaf de koorleider enige
uitleg en dat op zijn Ballekums, wat het al opgeroepen
Brabants sfeertje alleen nog maar versterkte. Pure
Brabantse cultuur dus. Leven wij niet op deze grond
die zo liefdevol bezongen wordt? Denkend aan Brabant
komen de liedjes Vaneiges. U ziet hoe weinig men nodig
heeft om gelukkig te kunnen zijn. Het Binnendiezekoor
zal u bekend zijn. Kent u het niet, of heeft u het nog
nooit gehoord, dan is dit een uitnodiging voor de
eerstvolgende keer om te komen luisteren. Laat het
u gezegd zijn! Het koor brengt een keur van liederen
in de Nederlandse en de Engelse taal, vrolijke en iets
minder vrolijke, of mooie luisterliedjes. Ook hier zwaait
Theo Kroon de dirigeerstok. Onder zijn bezielende
begeleiding hoort u wat u maar zelden hoort. Aanvaard
onze dank hiervoor, maestro! Tot ieders genoegen heeft
de blaaskapel Navenant in de pauzes haar beste beentje
voorgezet. Leuke deuntjes, meezingers of stampers, voor
elk wat wils. Mooi koperwerk, zowel in uitvoering als in
aanschouwing.
Samengevat was dit een schitterende avond en onze
dank gaat uit naar de organisatie, de gastvrouwen en
gastheren van O.O.S.H.V. die ons onderdak hebben
verleend. Tot slot hebben de drie koren gezamenlijk
het lied Brabander ben ik gezongen. Publiek en koren
waren één massa Brabanders op dat moment. Imposant
en huiveringwekkend ontroerend. En iedereen zong
oprecht, sommige met een brok: “Brabant, O, Brabant,
je zingt in mijn bloed, dat ik hier mag leven, dat doet me
goed!”
Tot een volgende gelegenheid!
Houdoe, Rinus van Rijswijk
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
BBestuurstafel
eén Kringhuis voor alle vrijwilligers
Na lang zoeken is het gelukt. Op de valreep van
2005 hebben we een nieuw Kringhuis gevonden. Het
bestuur heeft besloten tot aankoop over te gaan van
het pand gelegen aan de Lombardpassage 10‑16. Het
nieuwe onderkomen wordt dé ontmoetingsplek van
alle vrijwilligers: gidsen, schippers, werkgroep‑ en
commissieleden. Hiermee gaat een lang gekoesterde
wens van velen in vervulling.
Het nieuwe Kringhuis wordt tevens de werkplek voor
de medewerkers van het bestuurssecretariaat, de
administratie en de reserveringen, biedt onderdak aan
de bibliotheek en fungeert als bestuurscentrum. De
baliefunctie blijft gehandhaafd in het Prentenmuseum.
Overigens worden de mogelijkheden onderzocht om
ook een balie voor de verkoop van wandelingen en
rondleidingen te openen in het Diezehuis.
Eén Kringhuis voor alle vrijwilligers: een plek om
elkaar te ontmoeten, koffie te drinken voor of na het
gidsen en/of varen of rustig de post en tijdschriften
te lezen. En om te werken natuurlijk: er komen
diverse flexibele, goed geoutilleerde werkplekken
waar de vrijwilligers gebruik van kunnen maken. Een
bouwcommissie, onder leiding van Frans van Sundert,
treedt in overleg met de belanghebbenden om wensen
en ideeën over de inrichting en verbouwing van het
Kringhuisgedeelte te verzamelen.
De overdracht van het nieuwe pand is op 1 februari
2006. Het plan is de verbouwing rond de zomer gereed
te hebben en daarna te starten met een gefaseerde
verhuizing. Het doel is in januari 2007 het nieuwe
Kringhuis geheel gereed en operationeel te hebben.
Foto’s: Sum-em

BBinnendieze op de schop
De restauratie van de Binnendieze was een gigantische operatie. Ze is uitgegroeid
tot het grootste, langdurigste en kostbaarste waterbouwkundig restauratiewerk
van Nederland. De totale lengte van de huidige Bossche stadsrivier is 3630
meter, waarvan 2340 meter open en 1290 meter overkluisd. De eerste fase van
de herstelwerkzaamheden startte in januari 1973 in de Uilenburg, de gehele
restauratie van de Binnendieze heeft zo’n 25 jaar geduurd.
De drooggelegde
Kleine Vughterstroom
ter hoogte van de
Kruisbroedershof
Ruim 30 jaar na het begin van de restauratie bleek er
meer onderhoud nodig te zijn aan de gerestaureerde
Binnendiezemuren dan aanvankelijk was geraamd.
Tijdens het reguliere onderhoudswerk kwam naar
voren, dat er veel slecht voegwerk onder de waterlijn
zat. Bovendien waren er meer plaatsen die gerepareerd
moesten worden dan eerst gedacht. De gemeente
’s‑Hertogenbosch heeft daarop het bestaande
onderhoudsplan aangepast en is in 2004 gekomen met
het Projectplan Reparatie Voegenwerk Binnendieze.
De uitvoering van de eerste fase van dit groot
onderhoudsplan heeft plaatsgevonden in november
2004 aan de Binnendiezemuren van de Vughterstroom
in de Uilenburg. Met de opgedane ervaringen uit dat
jaar is afgelopen najaar fase 2 van het onderhoudsplan
uitgevoerd. In het kader hiervan is een ander deel
van de Binnendieze, de Kleine Vughterstroom
en het gedeelte waar de Kerkstroom en de Kleine
Vughterstroom samenvloeien, tot op de bodem
drooggelegd. Beschadigd voegwerk onder de waterlijn
wordt dan beter zichtbaar. “Eerst worden de muren
en funderingen onder zeer grote druk (400 bar)
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
schoongespoten. Daarna worden loszittende stenen
verwijderd. Boven de waterlijn worden drie lagen
voegwerk uitgekrabd en weer gevoegd met een mortel
die meer resistent is tegen de zure omgeving van
het Binnendiezewater dan destijds bij de restauratie
is gebruikt. Onder de waterlijn worden de muren
dichtgepleisterd, wat een betere bescherming
geeft tegen agressieve stoffen in het water,” vertelt
projectleider Arnold de Haart van de gemeente
’s‑Hertogenbosch.
troep
Toen het waterpeil van de Binnendieze in november
2005 zo laag was, werd allerhande troep zichtbaar
die normaal door het water niet te zien is. Aan
de achterzijde van restaurant De 4 Azen aan de
Vughterstraat lagen zelfs twee grote koekenpannen,
een zoutvaatje, een pepermolen en borden op de
tijdelijk drooggelegde bodem. Volgens schippers van
de rondvaarten ligt de hele Binnendieze vol spul uit
de horeca. Wat behalve de vele troep op de bodem
echter ook heel goed te zien was: de dichtgemetselde
overkluizing van de uitmonding van de in 1950
gedempte Parkstroom. In totaal was zo’n 550 meter
van de Kleine Vughterstroom drooggelegd. Vanaf
de Kruisbroedershof en het Kruisbroedersstraatje
(bij het bruggetje tegenover de sacristie van de Sint‑
Cathrienkerk) kon je een deel van de drooggelegde
Kleine Vughterstroom goed in ogenschouw nemen.

Het punt waar de
Kerkstroom (rechts)
uitmondt in de Kleine
Vughterstroom
Een dam van kleigrond
aangebracht in de
Kerkstroom. Op de
achtergrond de overkluizing
waarop de apsis van de Sint-
Cathrienkerk is gebouwd
De dichtgemetselde
overkluizing van de
in 1950 gedempte
Parkstroom
Huiseigenaren
De Binnendiezemuren en overkluizingen, die in veel
gevallen onderdeel vormen van de funderingen van
de bovenstaande huizen, zijn voor het grootste deel
in particulier bezit. De gemeente ’s‑Hertogenbosch
bezit zelf slechts een gering aantal eigendommen
rondom de Binnendieze. Desondanks heeft de
gemeente het besluit genomen om de kosten van het
groot onderhoud voor haar rekening te nemen. Alle
betrokken huiseigenaren werden aangeschreven
en kregen een overeenkomst ter ondertekening
aangeboden. De gemeente zou het onderhoud
uitvoeren en de kosten ervan dragen. De eigenaren
moesten toestemming verlenen, maar konden geen
rechten ontlenen aan de overeenkomst. Zij bleven zelf
verantwoordelijk voor de muren en overkluizingen.
Bij de sacristie van de Sint‑Cathrienkerk en in het
Kruisbroedersstraatje zijn peilbuizen geplaatst. Een
peilbuis meet het grondwaterpeil en registreert hoe
ver het grondwater zakt als gevolg van de verlaging
van de waterstand in de Binnendieze. Ook werden er
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
scheurwijdtemeters in huizen en muren aangebracht.
Reeds aanwezige scheuren werden hiermee door een
onafhankelijk expertisebureau in kaart gebracht.
“Dat bureau heeft zijn bevindingen bij de notaris
gedeponeerd. Huiseigenaren konden dan achteraf
vaststellen dat scheuren zijn ontstaan door de
werkzaamheden. Anderzijds kon de gemeente hiermee
aantonen dat ze zorgvuldig te werk is gegaan,” licht
Arnold de Haart toe. Voor zo ver bekend, zijn er geen
problemen (scheuren en zettingen) ontstaan als gevolg
van de verlaging van de grondwaterstand aan de
andere kant van de Binnendiezemuren.
verdere plannen
November 2004 is de Vughterstroom gerepareerd,
medio december 2005 was het werk aan de
Kleine Vughterstroom klaar. De muren aan deze
Binnendiezetakken kunnen er weer enkele tientallen
jaren tegen. “Wat resteert zijn de Verwersstroom,
de Groote Stroom en de Kerkstroom, die zijn de
komende jaren aan de beurt. Het repareren van
de Binnendiezemuren aan de Groote Stroom zal
waarschijnlijker moeilijker worden, omdat daar
minder met het soort funderingen is gewerkt dan bij
de Vughterstroom en Kleine Vughterstroom,” aldus
Arnold de Haart.
Tekst en foto’s: Ed Hupkens
Lid Werkgroep Binnendieze
Bronnen
Frans van Gaal en Peter Verhagen, ’s‑Hertogenbosch binnen de Veste, een
historische verkenningstocht, ’s‑Hertogenbosch 2001
Ed Hupkens, Pannen in de Binnendieze, Brabants Dagblad, in de rubriek Logboek,
24 november 2005
Jan van Oudheusden, Binnendieze, de stadsrivier van ’s‑Hertogenbosch,
’s‑Hertogenbosch en Zwolle 2001

H’s-Hertogenbossche Filatelisten Verenigi
De Vereniging is opgericht op 8 oktober 1930 tijdens een vergadering in Hotel
Central aan de Bossche Markt. Het hotel bestond toen overigens 25 jaar, zodat
in 2005 het 100-jarig bestaan gevierd werd. Tijdens een feestelijke avond op
8 oktober 2005, natuurlijk in Hotel Central, is het 75-jarig bestaan van de
vereniging gevierd. Tevens werd het boek Jubileumboek 75 jaar ΄s-Hertogenbossche
Filatelisten Vereniging ten doop gehouden.
Is de werkgroep Verzamelaars Hertog Jan bekend met de voorkant van ansichten,
de filatelisten zijn meer geïnteresseerd in de achterkant waar zich de postzegels
bevinden. Althans dat was mijn gedachte voor ik dit verhaal ging schrijven.
Er zijn meer raakvlakken dan ik eerder voor mogelijk had gehouden. In mijn
jeugdjaren spaarde ik ook postzegels en kende ik alleen postzegelboeken om ze in
te stoppen. Tijdens het interview met Peter Teurlings, de huidige voorzitter van de
filatelistenvereniging, werd mij al snel duidelijk dat filatelie heel wat meer betekent
dan postzegels sparen.
Concertgebouw,
gebouw van
de Liedertafel
Oefening en
uitspanning
Voordat in 1930 de (toen nog) ‘s‑Hertogenbossche
Vereeniging van Postzegelverzamelaars werd opgericht,
was onze stad niet verstoken van activiteiten
op filatelistisch gebied. In 1895 werd er in de
Brabantse hoofdstad een propagandatentoonstelling
gehouden, georganiseerd door de afdeling
Utrecht van de Nederlandsche Vereeniging van
Postzegel‑Verzamelaars, in samenwerking met de
‘s‑Hertogenbossche Club van Postzegelverzamelaars.
Een en ander blijkt uit een advertentie in de
Provinciale Noordbrabantsche en ’s‑Hertogenbossche
Courant van 30 mei 1895, met de introductiekaart
voor de tentoonstelling op 2 juni 1895 en een
bewijs van toegang. De expositie vond plaats in het
gebouw van de Liedertafel Oefening en uitspanning,
het latere Concertgebouw. Tegenwoordig staat
er de Eurocinema. De tentoonstelling werd ook
aangekondigd in het Nederlandsch Tijdschrift voor
Postzegelkunde van mei 1895. In dat tijdschrift werd
de tentoonstelling uitgebreid beschreven, er was
zelfs een plattegrond afgedrukt. De Bosschenaren
die wat exposeerden, waren H. Cleerdin, Verhagen,
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
H. de Jong en L. Rijkhoek. Daarnaast waren er
nog vijf deelnemers van buiten de stad. Aan het
einde van de 19de eeuw werden er nog niet vaak
postzegeltentoonstellingen gehouden, er bestonden
ook nog geen tentoonstellingsklassen. Waarschijnlijk
werd er ook niet gejureerd, het was immers een
propagandatentoonstelling. De Nederlandse Vereniging
van Postzegelverzamelaars is de oudste van Nederland
en werd in 1884 opgericht. Ze vierde haar 100‑jarig
bestaan met de tentoonstelling Filacento, die in 1984
in Den Haag werd gehouden. Ze telt tegenwoordig 21
afdelingen en ongeveer 2500 leden.
de pioniers
Begin oktober 1930 namen drie Bossche
postzegelverzamelaars, J.L. Frissen, J.H.M. Prinssen en
Fr.F.G. Scheefhals, het initiatief om een vereniging op
te richten. Zij vonden een drietal verzamelaars bereid
om lid te worden van de op te richten vereniging: J.
van de Merendonk, A. Berendsen en A. Kirchholtes.
Afgesproken werd dat de heer Prinssen een ingezonden
brief zou plaatsen in Het Huisgezin en de Provinciale
Noord‑Brabantsche en ‘s‑Hertogenbossche Courant.
Hierin zouden de Bossche verzamelaars worden
opgeroepen lid te worden van de postzegelvereniging
in oprichting.
Op 29 november 1968 werden bij Ministerieel Besluit
de statuten van de vereniging gewijzigd en veranderde
de naam van ‘s‑Hertogenbossche Vereeniging van
Postzegelverzamelaars in ‘s‑Hertogenbossche Filatelisten
Vereniging. Van 9 tot 11 oktober 1970 werd in het
Noordbrabants Museum een tentoonstelling gehouden
bij het 40‑jarig bestaan van de vereniging. In 1975 werd
groots uitgepakt met een regionale tentoonstelling in de
Brabanthallen, genaamd Jeroen Bosch. Er werden een
speciale envelop en een kaart uitgegeven ter gelegenheid
van de Dag van de Postzegel. Ook tijdens het 800‑jarig
bestaan van onze stad heeft men van zich laten spreken,
wederom in de Brabanthallen, met een expositie van
internationale allure.
de locaties
Vanaf de oprichting in 1930 tot 1965 vertoefde
men in Hotel Central. Aardig om te weten is dat
juist op deze plaats van 1870 tot 1896 het Bossche
postkantoor was gevestigd. De andere gastlocaties
waren ook wel van aparte klasse: Hotel de Postzegel
in de Karrenstraat, Oranje Hotel in de Verwersstraat,
Cosmopoliet in de Snellestraat. Bij deze laatste verbleef
men ook permanent van 1965 tot 1968. Daarna
ging men over de grens naar Hotel Modern aan het
Marktveld in Vught. Daar bleef men ruim 20 jaar
zitten. In deze jaren maakte men ook een grote bloei

ng jaar
Hotel Café Restaurant
De Postzegel
Station van
P. Cuypers, gewoonte
om voorkant te
beschrijven
1
door met ruim 600 leden in 1985. In 1988 verhuist
men naar het restaurant van het Brabantbad aan
de Grobbendoncklaan in ’s‑Hertogenbosch. Nooit
geweten dat in de tijd dat ik daar aan het zwemmen
was, deze vereniging tussen het biljarten door haar
bijeenkomsten organiseerde. Vanaf januari 1994 wordt
er tot op de dag van vandaag onderdak gevonden bij
Sociaal Cultureel Centrum De Helftheuvel. Bij het
begin van het jubileumjaar 2005 telde de vereniging
355 leden.
meer dan postzegels alleen
In het begin van dit verhaal haalde ik het al aan. Als
men het jubileumboek erop naslaat, kan men lezen
dat filatelie meer inhoud heeft. Men treft er artikelen
over de geschiedenis van de Sint‑Janskathedraal
van ’s‑Hertogenbosch in de filatelie, het postkantoor
aan de Kerkstraat, reclame‑uitingen op zakelijke
post in ’s‑Hertogenbosch, de reclamehandstempels
van ’s‑Hertogenbosch, Jan Sluijters (1881‑1957)
Bosschenaar van geboorte, kunstenaar en
postzegelontwerper, aangetekende verzending
in ’s‑Hertogenbosch, de typenraderstempels van
’s‑Hertogenbosch en automatische briefpostverwerking
in ’s‑Hertogenbosch.
In dit verhaal gaat het te ver om al die onderwerpen
verder uit te diepen, maar dat het boek met aandacht
gelezen zal worden, daar twijfel ik niet over. Bij mij
heeft het geholpen om wat breder te kijken en de eigen
verzameling nog eens letterlijk onder de loep te nemen.
Op de laatst bezochte verzamelaarsbeurs viel mij
inderdaad op dat menig persoon veel meer aandacht
had voor alleen de achterkant van een kaart of de
voorkant van enveloppen.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
speciale activiteiten
In een actieve vereniging gebeurt veel. Elke 5 jaar
wordt het lustrum gevierd. Elke maand doet men
iets extra’s tijdens de ledenvergadering, zoals een
gastspreker die over iets anders praat dan filatelie.
Elke maand is er een gewone veiling en twee keer per
jaar een wilde veiling voor leden. Met het eigen blad
Hertogpost, dat maandelijks verschijnt, worden de
leden op de hoogte gehouden van wat er speelt in hun
eigen vereniging en in filatelieland.
Er gebeurt dus van alles en er is veel meer te doen
rondom een filatelist. Overdenk dit eens als u een
postzegel, brief of poststempel bekijkt.
Werkgroep Verzamelaars Hertog Jan
Rob Hoogeboom
Bronvermelding;
Interview met Peter Teurlings
Jubileumboek 75 jaar
Jubileumcatalogus Hertogpost 2005
www.hertogpost.nl
Ansichten: Rob Hoogeboom

WWe gaan naar Münster
De Lambertuskirche
Na de geslaagde weekendtrips naar Lille (2003), Trier
(2004) en Maastricht en Luik (2005) staan voor het
voorjaar 2006 twee excursies naar Münster op het
programma.
De Werkgroep LEF heeft een aantrekkelijk programma
opgesteld met veel aandacht voor cultuur, stedenschoon en
culinaire genietingen.
Münster, de hoofdstad van Westfalen, is een van
de mooiste steden van Duitsland. Tijdens de
Tweede Wereldoorlog werd 90% van de historische
binnenstad verwoest. Na de oorlog werd de stad
op bewonderenswaardige wijze herbouwd. Met
handhaving van het middeleeuwse stratenpatroon
werden historische monumenten als de Domkerk,
het Raadhuis en de vele koopmanshuizen praktisch
van de grond af minutieus gereconstrueerd. Resultaat
is een compacte, sfeervolle binnenstad met een
uitgebreid winkelareaal, grotendeels “onder de bogen”,
interessante musea en vele gezellige restaurants en
terrassen.
Maar ook de directe omgeving van de stad heeft veel
fraais te bieden in de vorm van prachtige kastelen
en landgoederen, zoals u tijdens een bustocht kunt
ontdekken.
De excursies vinden plaats gedurende de weekends
van 20‑21 mei en 10‑11 juni 2006.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1

1
Het programma voor beide reizen is als volgt:
Zaterdag
07.30 Vertrek van de BBA‑bus vanaf
parkeerplaats Barkhotel (station Oost)
te ’s‑Hertogenbosch.
09.00 ‑ 10.00 Frohes Frühstücksbuffet in
Bauerncafe Büllhorsthof bij Kevelaer.
Grote keuze uit eigengebakken
biologisch brood en broodjes,
vleeswaren en kaas van de boerderij.
11.30‑ 12.00 Aankomst te Münster, inchecken
in viersterren‑Hotel Conti Am
Hauptbahnhof.
12.30 ‑ 14.00 Westfaalse middagmaaltijd in
Gaststätte Großer Kiepenkerl
14.00 ‑ 16.00 Stadswandeling onder leiding van
Nederlandstalige gidsen. Onder meer
met bezoek aan de Domkirche en
de Friedenssaal waar de Vrede van
Münster in 1648 werd getekend.
16.00 ‑ 19.00 Vrij te besteden.
19.00 ‑ 22.00 Diner in historisch restaurant
Stuhlmacher naast het Raadhuis aan de
Prinzipalmarkt.
Zondag
08.00 Ontbijtbuffet in Hotel Conti.
Het Raadhuis
10.00 – 16.00 Onze bus staat klaar voor het eerste
deel van de bustour: Drei Perle des
Münsterlandes. Bezocht worden het
De Dom
barokke waterkasteel Nordkirchen, ook kunt u downloaden van de website
wel het Westfaalse Versailles genoemd, www.kringvriendenvanshertogenbosch.nl of tijdens de
de burcht Vischering in Luedinghausen
waar de Middel eeuwen en de vroege
openingsuren afhalen bij het Kringhuis.
Renaissance weer tot leven komen en
tot slot de burcht Hülshoff, gelegen
voor de stadspoorten van Münster en
Paul Nuijten
geboortehuis van de dichteres Anette De deelnameprijs bedraagt 2 195,‑ per persoon.
von Hülshoff.
In dat bedrag zijn inbegrepen:
16.00 ‑ 17.00 “Kaffee mit Kuchen” in Gasthaus Am – Vervoer per luxe touringcar;
Schlossgarten in de botanische tuinen – Uitgebreid ontbijtbuffet op heenreis;
van de universiteit van Münster.
– Overnachting en ontbijt in 4‑sterren hotel;
17.00 Aanvang terugreis.
– twee lunches;
18.30 – 19.30 Dinerbuffet in Bauerncafe
– twee diners;
Büllhorsthof bij Kevelaer.
– koffie met gebak;
21.00 Aankomst bij Barkhotel
– stadswandeling met Nederlandstalige gidsen;
’s‑Hertogenbosch.
– bezoek Friedenssaal;
– bustocht door Münster en omstreken met bezoek
Onze vorige reizen waren snel volgeboekt. Wacht
aan drie waterburchten;
dus niet te lang met u op te geven voor deze
– dinerbuffet tijdens terugreis;
speciale vriendenreis. Het aanmeldingsformulier
– entreegelden Friedenssaal en Waterburchten.
De Hülshoff
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1

L J
‘Je moet een beetj
1
Lezingen LEF
Voorjaar 2006 organiseert de Werkgroep LEF opnieuw een aantal lezingen. Ze
vinden plaats in de Azijnfabriek, Bethaniestraat 4 te ’s-Hertogenbosch. Alle
lezingen beginnen om 20.00 uur en de toegang is gratis.
dinsdag 17 januari: Presentatie Historische
atlas van ’s‑Hertogenbosch
De Historische Atlas van ’s‑Hertogenbosch laat
aan de hand van fraai historisch beeldmateriaal
stap voor stap zien hoe de ruimtelijke ontwikkeling
van ’s‑Hertogenbosch zich heeft voltrokken. De
auteurs Ernest Verhees en Aart Vos verzorgen een
uitgebreide presentatie aan de hand van een groot
aantal illustraties en kaarten. Beiden zijn als historicus
werkzaam bij het Stadsarchief van ’s‑Hertogenbosch.
De Historische Atlas schetst een bijzonder helder en
rijk geïllustreerd beeld van de groei van de stad vanaf
de vestiging van enkele kolonisten op de Markt in
de vroege Middeleeuwen tot de stad van 130.000
inwoners die ’s‑Hertogenbosch vandaag is.
dinsdag 21 februari: volksgerichten in oostelijk
noord‑brabant
Wie zich niet hield aan algemeen geaccepteerde
waarden en normen, waarbij vooral het begrip
‘eer’ een centrale plaats innam, kon onderworpen
worden aan ongenadige bestraffingen. De
overheid begon in de loop van de 18de eeuw dit
soort volksgerichten dan ook als ongeoorloofd te
beschouwen. Over dit onderwerp geeft Prof. dr.
Gerard Rooijakkers onder de titel Het recht in eigen
hand op dinsdag 21 februari 2006 een lezing. Gerard
Rooijakkers is hoogleraar in Amsterdam en woont
in ’s‑Hertogenbosch. Hij studeerde geschiedenis en
volkskunde en promoveerde op een onderzoek naar
het Oost‑Brabantse volksleven
dinsdag 21 maart: marius de Leeuw
Eind oktober is in het Koning Willem I‑College een
oud, maar eerder nog niet gerealiseerd ontwerp
van een Bevrijdingsraam van Marius de Leeuw
(1915‑2000) onthuld. De realisatie van dat raam
gebeurde mede dankzij de tussenkomst van Dr.
Theo Hoogbergen, de auteur van een tegelijkertijd
verschenen boek over de Bossche glaskunstenaar.
Met het ontwerp voor het Bevrijdingsraam verwierf De
Leeuw in 1947 de prestigieuze Prix‑de Romeprijs.
Tijdens zijn lezing geeft auteur Theo Hoogbergen
een toelichting over zijn onderzoek naar het
verloren ontwerp van het veelgeprezen raam en gaat,
ondersteund met beelden, in op de persoon en het
werk van de talentvolle Marius de Leeuw.
Paul Nuijten, Werkgroep LEF
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
stadsgidsenopleiding 2004 nadert afronding
Al jarenlang treden vrijwilligers van de Kring Vrienden
van ’s-Hertogenbosch op als stadsgids en laten zij grote
aantallen bezoekers kennis maken met de stad en het
Bossche verleden. Momenteel zijn 32 nieuwe stadsgidsen
bezig met de afronding van hun opleiding. In het kader
daarvan leidden zij in oktober en november 2005 tijdens
een aantal toetswandelingen enkele groepen door de stad.
Geen eenvoudige opgave, het publiek bestond namelijk uit
personen met kennis over de stad ’s-Hertogenbosch en haar
geschiedenis.
Pittige opleiding
De laatste opleiding werd in 2002 afgesloten. Om in te
kunnen spelen op de toenemende vraag naar begeleide
stadswandelingen en om het vanzelfsprekend
optredende verloop onder het bestaande
stadsgidsenkorps op te kunnen vangen, besloot de
Kring in 2004 een nieuwe opleiding te starten. Er
bleek veel animo voor te zijn en een groot aantal
mensen reageerde op de oproepen in het KringNieuws
en de Bossche Omroep. Na een serie intakegesprekken
bleef uiteindelijk een enthousiaste groep over.
De Kring pakt de opleiding van de stadsgidsen
als vanouds grondig aan. Er wordt gestreefd naar
professionaliteit en kwaliteit. Stadsgids word je niet
zomaar, de cursisten doorlopen een pittig tweejarig
opleidingsprogramma. Zo bevat de cursus theoretische
lessen over stadsgeschiedenis, algemene geschiedenis
en bouwstijlen. Presentatietechnieken zijn een
ander belangrijk onderdeel: hoe kun je verhalen op
een boeiende wijze vertellen en hoe ga je om met
groepen. Om praktijkervaring op te doen lopen
cursisten daarnaast een aantal keren mee met reguliere
stadswandelingen. Ervaren gidsen treden daarbij op
als mentor.
Proefwandelingen
De proefwandelingen vormen een belangrijk onderdeel
van de opleiding. Het publiek bestaat daarbij uit de
cursusleiding, bestuursleden van de Kring, ervaren
stadsgidsen, medecursisten en externe deskundigen
afkomstig uit andere werkgroepen van de Kring of
instanties als het stadsarchief. De cursisten waren
verdeeld over zes groepen. Iedere groep aspirant‑
gidsen presenteerde gezamenlijk een stadswandeling
volgens een van te voren uitgereikte route. Doel van
de wandeling was zicht te krijgen op de (historische)
kennis van de nieuwe gidsen, de wijze van presenteren,
het begeleiden van de groep en zo meer.

e verliefd zijn op de stad’
1
Op een mistige zondagochtend vertrok één van de
wandelingen vanaf het Zuiderportaal van de Sint‑
Jan. De stad zag er uit als een plaatje en ademde de
verstilde sfeer van de beroemde foto’s van Martien
Coppens. De twee uur durende tocht voerde kriskras
door de stad, van de Sint‑Jan over de Parade, dan een
stukje langs het helaas in de mist verborgen Bossche
(advertentie)
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Tijdens de toetswandelingen scheen
veelvuldig de zon en werden alle mooie
plekjes van de stad “aangedaan”
Kijken naar mooie plekjes en luisteren
naar aankomende gidsen was een
groot genoegen op die mooie zondagen
in oktober en november van het
afgelopen jaar
Redactielid Jan Korsten beoordeelt
mede de toetswandelingen
Broek, vervolgens terug de stad in over de Binnendieze
naar de Verwersstraat, vandaar in de richting van de
Markt. Daarna onder andere langs het Misverstand,
door de Postelstraat, het Lamstraatje, de Molenstraat,
de Walpoort, de Sint Janssingel en de Sint Jansstraat.
De tocht eindigde bij de vergaderlocatie van de Kring
in de Molenstraat. Onderweg vertelden de gidsen het
verhaal van de stad en moesten ze antwoord geven op
vragen van de toehoorders. Bij de evaluatie achteraf
overheerste een gevoel van tevredenheid. De aspirant‑
gidsen waren erin geslaagd een boeiende tocht door de
stad op een goede en vooral enthousiaste manier vorm
en inhoud te geven.
boeiende eindwerkstukken
De cursisten leveren binnenkort een schriftelijk
eindwerkstuk af. In kleine groepjes doen ze onderzoek
naar zaken die te maken hebben met verleden, heden
en toekomst van de stad. In het KringNieuws zullen
we daar zeker nog op terugkomen. Alvast een tipje van
de sluier: een groepje kijkt naar de gevolgen van de
voorspelde zeespiegelstijging voor ’s‑Hertogenbosch.
Wordt het uiteindelijk ’s‑Hertogenbosch aan zee of
’s‑Hertogenbosch in zee? De geschiedenis van allerlei
Bossche steegjes is een ander onderwerp. Weer een
andere groep onderzoekt de mogelijkheden om een
Bossche tuinenroute te ontwikkelen, dit naar het
voorbeeld van Amsterdam waar eenmaal per jaar een
aantal grachtentuinen wordt opengesteld. Het gaat om
tuinen van particulieren, kloosters en bedrijven die
normaliter door huizen, muren en heggen aan het oog
ontrokken worden en die niet toegankelijk zijn.
motivatie
Waarom wil iemand stadsgids worden? ‘Je moet
eigenlijk een beetje verliefd zijn op de stad,’ aldus
stadsgids‑in‑opleiding Janine van de Kamp. Datzelfde
geldt voor medecursist Frans Wijtmans. Als echte
Bosschenaar wil hij mensen van buiten graag de stad
laten zien en kennis laten maken met het boeiende
verleden. Hij liep al veel langer rond met het idee om
stadsgids te worden. Door zijn drukke werkzaamheden
was dat echter niet mogelijk. Na zijn prepensionering
kwam daarin verandering. Beide cursisten erkennen
dat de opleiding zwaar is. Dat is straks, na afronding
van de opleiding, begin april 2006, echter snel
vergeten wanneer de nieuwe stadsgidsen zelfstandig
groepen mogen rondleiden door hun stad!
Jan Korsten
Foto’s: Mathieu de Schwartz

DDe Oude Schuts
1
Het schuttersgilde De Oude Schuts is een van de bijzondere historische
verenigingen in onze stad. De oorspronkelijke schutterijen dateren uit het eind
van de 13de eeuw. Zij verdedigen de stad en handhaven de orde. Tot 1567
wordt ’s-Hertogenbosch uitsluitend verdedigd door zijn eigen inwoners. In de
Napoleontische tijd worden de schuttersgilden opgeheven. Nu zijn er in Brabant
en Limburg opnieuw talrijke schuttersgilden actief. Niet om de stad te verdedigen,
maar om de cultuur van het verleden te bewaren en anderen daarvan te laten
genieten. Zo is het middeleeuwse schuttersgilde van ’s-Hertogenbosch, De Oude
Schuts, in 1991 opnieuw opgericht. De ‘hoge deken’, de voorzitter in hedendaags
Nederlands, is Frans Sluijter, geboren en getogen in ’s-Hertogenbosch. Zijn wieg
stond in de Muntelstraat. Een echte poorter dus. Hij vertelt met veel enthousiasme
over de geschiedenis van de vroegere schutterijen en de huidige De Oude Schuts.
In de 13de eeuw ontstaan in veel steden en dorpen
schuttersgilden. Dat begint in Vlaanderen en wat
later zijn er ook Nederlandse schutterijen. Tot die tijd
mogen alleen edelen wapens gebruiken. Nu krijgen
de meer vooraanstaande burgers het recht te oefenen
met pijl en boog en deze wapens te gebruiken bij de
verdediging en ordehandhaving. Een schutterij uit die
tijd is dan ook een groep gegoede burgers, verenigd in
een broederschap, die de opdracht krijgt de stad of het
dorp te verdedigen en waar nodig de orde te bewaren.
een beetje geschiedenis
In de 15de eeuw is West‑Europa heftig in beroering.
Er treden grote veranderingen op, zowel op
economisch en politiek als op religieus terrein (de
godsdiensttwisten). De verhouding tussen bestuur en
bevolking verandert.
Phillips de Goede (1433 – 1467) centraliseert de
macht en parallel daarmee ook de militaire macht.
Hij heeft geen aandacht voor de lokale schutterijen en
richt een leger op van huursoldaten. Karel de Stoute
(1467 – 1577) verstevigt de positie van dat staande
leger. Onder Maximiliaan van Oostenrijk wordt het
leger nog beter georganiseerd. Er worden tamboers
en pijpers aan toegevoegd. Zij ondersteunen de
commando’s van de bevelvoerend officier. Nieuw zijn
ook de marketentsters die de huishoudelijke taken in
het leger voor hun rekening nemen.
Karel de Vijfde (1506 – 1555) tenslotte herstelt de
schutterij: de grote legers blijken niet toegerust om
de interne orde in de steden te handhaven. Daarvoor
is een plaatselijke schutterij beter geschikt. Ook nu
bestaat de schutterij uit nette burgers: woekeren,
overspel, wangedrag zijn ten strengste verboden. De
schutterij heeft niet alleen de taak om de orde en rust
te bewaren, ze heeft net als de ambachtsgilden ook een
aantal sociale taken, zoals het verzorgen van armen en
ouden van dagen.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Die schutterij uit de 16de eeuw heeft aanvankelijk
geen binding met de kerk en ze viert haar hoogtijdagen
op zondag. Dat schiet de katholieke geestelijken een
beetje in het verkeerde keelsgat. De schutterij krijgt het
etiket ‘ketters’ opgeplakt. Op hun beurt proberen dan
de gereformeerden de schutterij in te lijven. Tenslotte
krijgt de schutterij toch een plaats binnen de rooms‑
katholieke kerk. Ze hebben de speciale opdracht om
tijdens processies het allerheiligste te bewaken.
In de Franse tijd (1795 – 1813) worden de schutterijen
opgeheven. De bezittingen van de schuttersgilden
worden in beslag genomen en vernietigd. De insignes,
de zilveren schilden, worden omgesmolten. De Sint‑
Joriskapel, Sint‑Joris was beschermheilige van de
schutters, is afgebroken.
Het bossche schuttersgilde de oude schuts
Aan het eind van de 14de eeuw kent ’s‑Hertogenbosch
vier schutterijen: de oude schutterij, bewapend met
voetbogen, de nieuwe schutterij, ook bewapend met
voetbogen, een schutterij die de handboog gebruikt en
een groep kolveniers: zij schieten met een vuurwapen.
In 1988 buigen Peter Jan v.d. Heijden, Herman v.d.
Heuvel en anderen zich over de mogelijkheid het
schuttersgilde opnieuw op te richten. Ze verrichten
veel speurwerk en vinden in het archief ‘caerten’,
documenten waarop de orderegels vermeld staan, uit
1453. Deze orderegels zijn die van de oude schutterij.
Hoewel het gilde ouder is, zijn er geen oudere bronnen.
De huidige, in 1991 opgerichte De Oude Schuts is
gebaseerd op de regels uit 1453.

1
In het nieuwe gilde zijn naast broeders ook zusters
opgenomen. Zij zijn helemaal gelijkwaardig aan de
mannen. Misschien is dat revolutionair, misschien ook
niet. Ook uit de late Middeleeuwen zijn vrouwelijke
schutters bekend, Jeanne d’Arc was een van hen.
De kleding van de gildebroeders en –zusters is
gebaseerd op de kleding uit de eerste helft van de 15de
eeuw. De heren dragen een schietjak in de kleuren
groen en rood. Dat werd vroeger door de magistraat
van de stad voorgeschreven. Die verstrekte de stof in
natura. De dames dragen prachtige gewaden, net als
de gegoede burgeressen in de 15de eeuw.
Deskundigen, onder anderen Henny Molhuyzen, gaan
op zoek naar kledingpatronen uit die tijd. Gespen,
tassen, hoeden, kaproenen, schoenen, elk detail is
uitgezocht. Voor de kleding worden stoffen gebruikt,
geweven in technieken die ook in de Middeleeuwen
bekend waren: fluweel en laken. Moderne en bedrukte
stoffen zijn taboe. De Oude Schuts wil alles in stijl
laten voortleven.
de oude schuts nu
Natuurlijk is De Oude Schuts van nu niet identiek
aan die van de 15de eeuw. De oude militaristische
structuur is vervangen door hedendaagse sociale
omgangsvormen. Ook doet de broederschap een
oogje dicht als het gaat om het dragen van een bril,
een horloge, een paraplu. Het bestuur hanteert wel
de functies uit de Middeleeuwen: hoge deken, deken
schrijver, deken rentmeester, algemene deken en
koning.
De Oude Schuts is een schutterij. Ze is ooit
opgericht om de stad te verdedigen. Dat aspect wil
De Oude Schuts bewaren. De leden moeten na
een kennismakingsperiode trouw zweren aan God,
Koningin en Vaderland. “Dat betekent niet dat de
leden elke zondag in de kerk zitten, maar ze moeten
wel een positieve instelling ten aanzien van het geloof
hebben,” aldus Sluijter.
De jaarlijkse competitie schieten met de kruisboog
is voor veel schutters een uitdaging, maar deelname
is niet verplicht. Alle leden doen wel mee aan het
driejaarlijkse koningschieten. Al is het maar met één
schot.
Sluijter benadrukt: “De Oude Schuts is naast een
schutterij ook een maatschappelijke organisatie.” De
leden helpen bij de bouw van de kerststal in de Sint‑
Jan, ze zijn aanwezig bij de Driekoningenoptocht en ze
nemen in mei deel aan de Mariaprocessie. De Bossche
schutterij treedt op bij tal van evenementen. De
schutters zijn er best trots op: de laatste tien jaar zijn
zij vijf maal betrokken geweest bij het opluisteren van
koninklijk bezoek.
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
Van de leden wordt een sociale instelling verwacht: als
broederschap steunen zij elkaar maar zij zetten zich
ook in voor de samenleving. Veel leden werken op een
zelfgekozen plek als vrijwilliger.
Het huidige gilde bestaat uit 25 leden. Frans Sluijter
wil dat aantal graag uitbreiden.
U kunt kennis maken met de De Oude Schuts op
20 januari 2006. De Schutterij houdt dan vanaf
14.00 uur open dag in haar clubgebouw op het terrein
van de citadel. Parkeren op het terrein is toegestaan.
Marjan Vonk
Foto’s: De Oude Schuts
Voor meer informatie kunt u contact opnemen
met de deken schrijver: de heer H. van Eldijk,
Pettelaarseweg 369, 5216 BM ’s‑Hertogenbosch, e:
heldijk@gmail.com of kijk op www.deoudeschuts.nl

SStad van Lieve
stad van alle vestingboschlogen
De imposante
resten van de
Bollewerckpoort
of Doppel-
Poorte, een
gecombineerde
water-en
landpoort uit
1506
Foto: Liesbeth
Verhoeven
0
Vestingboschlogen gingen op excursie naar de meest Vlaamse stad
van Nederland en een van de best bewaarde vestingsteden. Hulst, een
verrassende keuze voor de vestingboschlogendag 2005. De perfecte
organisatie was andermaal in de deskundige handen van Mieke Kolster,
Lieve Lockefeer en Charles Limonard.
De geschiedenis van Hulst vertoont veel parallellen met de geschiedenis
van ’s‑Hertogenbosch. In 1180 kreeg Hulst stadsrechten van de Graaf van
Vlaanderen. In de 15de eeuw werd de stad voorzien van wallen en poorten.
Maurits slaagde hier wel in de verovering ervan, maar dat was slechts van
korte duur. Hulst was belangrijk voor de beheersing van de linker Schelde‑
oever. Frederik Hendrik veroverde Hulst definitief en daarmee viel de
stad tot 1795 onder de Generaliteit. Veel van de middeleeuwse stadsmuur
verdween onder de wallen. De dubbele poort (water‑ en landpoort) is
opgegraven en gerestaureerd; een pronkstuk. Het gave wallencomplex
rondom de stad is uitstekend onderhouden.
Een wandeling over de stadswallen is een reis door de historie. De
verdedigingswerken in de omgeving van Hulst zijn minder goed
onderhouden, maar herkenbaar.
Voor de verdediging van Hulst werden veel buitenwerken aangelegd; schansen,
forten batterijen, redoutes, tezamen ‘de linie van Communicatie’ genoemd.
Interessant was de samenhang te zien tussen de vestingstad en de
buiten de stad liggende verdedigingswerken. Misschien voor ons
vestingboschlogen aanleiding en motivatie meer aandacht te vragen
voor reconstructie van voorwerken en andere buitenwerken die voor de
verdediging van onze stad belangrijk zijn; de stelling ’s‑Hertogenbosch als
een groot verdedigingssysteem.
Al met al: Hulst een verrassende en terechte keuze!
Charles, Lieke, Mieke, namens de groep nogmaals bedankt.
Gerard Ouwens
KringNieuws januari 2006, jaargang 32 nummer 1
secretariaat
Postbus 1162
5200 BE ’s‑Hertogenbosch
E‑mail:
algemeen@kringvriendenvanshertogenbosch.nl
Internet:
www.kringvriendenvanshertogenbosch.nl
Betalingen:
Postgiro 3.119.716
Jaarlijkse bijdrage minimaal ¤ 14,00
Jeugdleden ¤ 7,00
Kringhuis
Verwersstraat 19A ’s‑Hertogenbosch
Telefoon 073 ‑ 613 50 98
Telefax 073 ‑ 614 60 21
Openingstijden:
Dinsdag tot en met zaterdag van 10.00 ‑ 17.00 uur
Zon‑ en feestdagen van 10.30 ‑ 16.00 uur
Kringnieuws
KringNieuws is het minimaal zes maal per jaar
verschijnend tijdschrift van de
Kring Vrienden van ’s‑Hertogenbosch.
Redactie:
Jan Korsten, Frans van Sundert, Marjan Vonk,
Nik de Vries en Gerdie de Zeeuw‑Nieuwenhuis
(voorzitter).
Vormgeving:
Egbert van den Berg en
Jack van Elten
Redactie-adres:
Secretariaat KringNieuws
Postbus 1162
5200 BE ’s‑Hertogenbosch
E‑mail:
redactie@kringvriendenvanshertogenbosch.nl
Druk:
Drukkerij De Regenboog, ’s‑Hertogenbosch
Oplage 2.600 stuks
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen
zonder schriftelijke toestemming van de redactie.