II I $ TOHX M

B E K N O P T Ë
II I $ T O H X M
DER
O N L U S T E N
IN DE
¥ E D E I L A I B I N ,
SEDERT DE ONDERHANDELINGEN OVER DË
GEWAPENDE NEUTRALITEIT IN 17Bo*
TOT OP DEEZEN TÏDi
UIT ECHTE STUKKEN BYEEN GESTELD.
M E T P L A A T E N .
D E R D E D E E L .
I N B R A B A N Ü.
1 7 9 *•

D. oDooti V A N SICILIË zegt elders }
dat de Gefchiedenis dan eerst de beste fpiegel is,
•wanneer zy het vuil zoo wel vertoont alshetfchoon^
ook der genen, die zich niet fpiegelen willen, enz.
enz.
Dienzelfden fpiegel, Leezer! hebben wy voor
ms gehad in het te boek flaan ook van dit gedeelte
mzer Gefchiedentife van de Onlusten in het Va-
* 2 der-

iv V O O R B E R I C H T .
(Ierland. Ja! ook hier fpreeken wy de W'aarheid
zonder vleijen; en waarom zouden wy ons haarer
fchaamen, die toch eenmaal volmaakt zal zegevie­
ren.' — Vaarwel!

B E K N O P T E
M X STOM X M
D E R
O N L U S T E N
IN H E T
V A B E R . 3 L A N B .
E E R S T E H O O F D S T U K .
Behelzende de Gebeurtenis/en van het fluiten
der Vrede met den Keizer, tot het einde des
Jaars 1785.
Met hoedanige fnelle fchreeden de Euvelmoed
van eene onbezonnene menigte van
dag tot dag voordging j en de daarmede gepaard
gaande , Onheilen in zeer'veele Steden en
Oorden des Lands langs hoe treffender wier­
den; was het echter niet dan in den herfst des
Jaars 1785. dat, dezelve in den Haags meer
openlyk naar wraak fchynende te dorsten, eene
uit de heffe des Volks te famengefehoolene
Bende het waagen durfde, als onder het oog
van 's Lands hooge Regeering en tot hoon van
derzelver Souvrain gezach, zoodanige oproe.
A 3 rige
Oproei ige
Beweepingei»
in 'i ffdm

1785,
6 BEKNOPTE HISTORIE DE»
rige Beweegingen aanterechterj, als den 4 aeft
van Herfstmaand des gemelden Jaars, in 's Lands
Onzydige Gefchiedenisfen, altoos met zwarte
letteren zullen doen gebrandmerkt ftaan; en welke
beweegingen, zeker, zoo al niet onmidlylc
in derzelver eerfte beginfelen, dan ten minden
in haare gevolgen, niet dan te veele aanleiding
gegeeven hebben tot die hoog gereezene Verfchillen
tusfchen de Staaten van Holland en
den Prinfe van Oranje, als men in den loop
deezer Gefchiedenisfe zal aangeteekend vinde.
-
d e n
Op den gemelden 4 September 1785.,
naamlyk, zynde Zondag, wanneer doorgaands
de Parade in den Haage talryker is, en meer
aanfchouwers, dan op andere dagen, daar
by gevonden worden, waren ook ecnige Leden
van Genootfchappen van Wapenhandel,
zoo van andere Plaatfen, als van dat, welk
in 's Hage was opgerecht , in hunne Gelyke
Kleeding aldaar tegenwoordig. By het afgaan
der,Parade werden eenigen der gemelde Perfoonen
door eene menigte Gemeen Volk na«
gevolgd , en van agteren lterk gedrongen,
onder een fterk en herhaald geroep van Weegluis!
Weegluis ]
- een fcheldnaam , door het ruuwc
Gemeen den Patriotten toegeduwd. Om het
gedrang te ontwyken, gingen eenigen van dad
Gezelichap op de ftoep van een huis voor aan
in de lange Pooten. Daar ftaande, worden hun
verfcheidene Injolentïên aangedaan,, onder an-"
de-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 7
deren wordt een van hun, die in de Monteering 1785.
van het Leidfche Exercitie Genootfchap gekleed
was, door een Soldaat van de Hcllandfche Garde
befpot, en fmaadelyk bejegend; een Hagenaar,
dit ziende, trekt zynen Degen en zwaait
met denzelven in 't ronde om ruimte te maa«
ken; hier over reezen woorden, terwyl een
burger Man, die den Degen wilde vatten,
met een ander Lid van het Genootfchap aan
't vechten raakt met Hokken, en in dat gevecht
eene wonde aan 't hoofd bekomt.
Vcrfchci-
De beledigde Perfoonen flappen eindelyk
rlcne Per«
van de ftoep af om hunnen weg te vervolgen, (boren doof
*t Giaauw
eenigen van hun Gezclfchap , die door den beledigd.
drang van hun waren afgeraakt, voegen zich.
weder by hen; het fchelden houdt aan; de
Perfoon, die den Degen getrokken hadt, gaat
met denzelven in de fchede, als met een Wan>
delftok mede voort; doch dezelve wordt hem
ontweldigd, en naderhand zonder fchede op
een ftoep gevonden. Ondertusfchen neemt het
fchelden en dringen hoe langer hoe meer toe,
om het welke te ontwyken zy in 't huis van
eenen Schilder gaan , op den hoek van de Veeneftraat;
waar de Drosfaard van 't Hof, van
het geen 'er voorgevallen was verwittigd, en
van eenen Dienaar verzeld, by hen kwam. Na
een weinig-aldaar vertoefd te hebben, begeeven
zy zich van daar, van den Drosfaard en
zyne Dienaars verzeld, naa het huis van den
H e r
A 4 "

1785.
Worden
voor 'c Hof
pnthooden
en gehoord.
Worden 11a
het verhoor
V^ederom ,
•Vervolgd.
8 B E K N O P T E HISTORIE DER
Herbergier EVERTZE, de gewoone Vergader,
plaats der Leden van het Wapengenootfchap.
Onderwylen hadt de Drosfaard van het geen
'er gebeurd was kennis gegeevcn aan den Pro-
cureur Generaal, en vervolgends aan Heeren
Commisfarisfen ; welke Heeren de beledigde
Perfoonen by zich ontbnoden, om hunne klag-
ten in te brengen; gelyk zy dan ook door den
Drosfaard, van zyne Dienaars gevolgd, naa
het Hof begeleid worden, onder een grooten
naloop van volk. Die Perfoonen van dat Ge-
zelfchap , te weeten, de Makelaar VOOGT
van Schiedam, de Brander H A R T E V E L T van
Leyden , en c. j. DR OSMAN, een Zilver-
fmids Gezel van Vlaardingen, werden aanflonds-
gehoord; maar de overigen, te weeten de twee
Gebroeders ARNOLDS, W. J. VAN DE POL,
en p. A. MARTENS, alle vier in 'sHage woo*.
nende; en j . c. ENG E L K E , benevens j. j.
HARTEN RO T H , beide Studenten te Leyden;.
verzochten, dat hun verhoor, om zich alles
beter te kunnen herinneren , tot den volgenden
morgen mogte uitgefleld worden. Toen het
verhoor geëindigd was, begaven gemelde Per­
foonen zich gefaamentlyk van 't Hof langs de
agter trap (omdat zy als dan van geene Die­
naars behoefden verzeld te zyn) naa het huis van
den Procureur H A R T E V E L T . Dan naauwlyks
waren zy op flraat gekoomen, of zy werden
van eene groote menigte volks omrinad, en
gevolgd; omtrent het Stadhuis gekoomen en
WA

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 9
van den Onderfchout, die daar op de puije
Hond, gezien zynde, zond deeze eenen Die­
naar af om dien hoop te volgen , en toe te
zien , of hun ook eenig leed gefchiedde. Ein-
delyk koomen zy aan 't huis van den Hr. Pro.
cureur HARTEVELT, voor het welke de ge­
volgde menigte blyft ftaan, zonder eenige bal*
daadigheid te pleegen, zoo lang de Dienaars
van 't Gerecht daar bleeven ; maar zoo ras die
vertrokken waren en naa het Stadhuis te rug
gekeerd om verflag van hun wedervaaren aan
den Onderfchout te doen, zoo beginnen de
Jongens aan het huis van den Hr. HARTE-
VELT met het werpen van (teentjes en 'tknip­
pen met de vingers tegen de glafen baldaadig-
hed"n te pleegen.
Ondertuslchen komt de Bloemist ALÏERTZ,
in wiens Tuin, onder de Uilenboomen, het Ge­
nootfchap gewoon was te exerceeren, gelyk
ook VAN RYSSEN, Looijer in 's Hage, by ge­
melden Procureur HARTEVELT in; deeze bei­
den bieden zich aan om VOOGT naar de Stads
Herberg, waar zyn Rydcuig ftond, te begelei­
den; het welk hy aanneemt. Zy dus op weg
gegaan zynde , worden door eene groote menig­
te gemeen Volk, uit Slopjes ec Steegjes, op de
ftraaten,die zy doorgingen , uitloopende, ge-
ftadig gevolgd en beledigd; van fchelden en
fmaaden floeg het uitzinnig Gra'auw welhaast
over tot daadelykheid, en werpt hen zodanig
met fteenen en vuiligheden, dat zy genood-
A 5 zaakt
Van de vervolgdePerf
ionen vlugten
uvee ia
een huis.

1785.
10 BEKNOPTE HISTORIE DER
zaakt werden de vlugt te neemen in 't huis
van zekeren WESTMAN, in de Wagenflraat t
waar uit zy door een Agterdeur werden uitgelaaten
op de dunne Bierkade. Hier raaken zy
van elkander; VAN RYSSEN en ALEERTS
maaken fpoed; maar VOOGT, langzaam voort­
Eeti wordt
rfcel lyU mis- gaande, fchelt aan een huis aan, doch wordt
Iiaiidctt.
niet fpoedig ingelaaten, en terwyl hy na het
openen der deure Haat te wagten, wordt hy
op nieuws van eene groote menigte volks
omringd, uit welker midden eenigen, inzonderheid
een Perfoon, als een Jager, in 'tgroen
gekleed , en een fchamele baldaadige Jongen
hem op eene vergaande wyze mishandelden;
en kort daarna werd hy nog door een jong
Vrouwsperfoon in eene woedende drift met een
Parapluije geweldig op 't hoofd geflaagen. Eindelyk
werd VOOGT door eenen Lootgieter,
R o T T E v E E N genaamd , uit de moorddaadige en
üraatfehendende handen van 't losbandig Graauw
gered, en door den Stal in de Stads Herberg
gebragt; terwyl VAN RYSSEN in 't huis van
den Fiscaal LUIKEN, en ALBERTS in dat
van den Timmerman VIANEN, op de Jlüle
Veerkaade , vlugtten, om diergelyke mishandelingen
van 't woedende Gemeen te ontwyken.
De Drosfaard van 't Hof ondertusfehen
van den Fiscaal LUIKEN verfta,an hebbende
dat 'er voor 't huis van den Procureur HAR­
TEVELT iets te doen was, gaat daar heen,
en vindt het daar flilj maar verneemt van
een

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, it
een Jongeling, dat op de Veerkaade iemand
zeer mishandeld werd : gaat derwaards , neemt
den Procureur HARTEVELT en den jongden
ARNOLDS, die van een Sabeltje, voor in zynen
rok, voorzien was, met zich; op de ^e«riaade
gekoomen zynde, wordt de gemelde Drosfaard
in 't huis van den Timmerman VIANEN,
waar ALRERTS in gevlugt was, ingeroepen,
Eeemt ALBERTS ook mede, en gaat met
deeze drie Perfoonen naa de Stads Herberg.
Op het groene wegje gekoomen zynde, werden
zy wederom van eene groote menigte muitend
Volk omringd, die de ftoutheid hadden
van voornoemde Perfoonen, in de tegenwoordigheid
van den Drosfaard, wederom te fchelden
eu met vuiligheid *é werpen (zoo weinig
ontzag was 'er thans by het oproerig Gemeen
voor de Juftitïe en den eerften uitvoerder van
't Hooge Gerechtshof van Holland , Zeeland
en Vriesland.) By het Zieken werd AUNOLDS
door een Soldaat tegen het lyf geloopen, die
het Sabeltje , by zyne borst tusfehen den rok
gehouden, ziende, hem hetzelve dacht te ontweldigen,
en daar naa greep ; doch hy werd
door den Drosfaard aangepakt, en met behulp
van ARNOLDS, ALBERTS en HARTEVEL'I
overweldigd en in de Stads Herberg in bewaaring
gebragt; waar zy VOOGT nog vonden.
Terwyl de Drosfaard nu in de Stads Herberg
was, hadt men nog de ftoutheid van met fteenen
door de glazen te werpen; waarom Zyn
Ed,
178*
De beledigingen
lM#J
«at. Een
Soldaat gegtcepen.

De Soldaat
naa de Ge •
vangciipooit
gebragc.
12 BEKNOPTE HISTORIE DER
Ed. Geftr. noodig vond de hulpe van hetKrygsvolk
te verzoeken; ten welken einde hy iemand
naa den Procureur Generaal zondt om
van 't geen 'er by de Stads Herberg omging
kennis te geeven , en zodanig verzoek te doen:
Deeze begeeft zich naa de Hoofdwacht, verzoekt,
en verkrygt byftand van Krygsvolk,
?n begeeft zich met eenige Manfchap naa de
Stads Herberg. Daar gekoomen zynde, doed
hy een Rydtuig gereed maaken, waar in
de gevangen Soldaat gezet , en naa de Ge-
/angenpoort gebragt wordt; met welk Rydtuig
den Procureur Generaal en de voornoemde
Perfoonen, VOOGT, ALBERTS, HARTE­
VELT en ARNOLDS zich te gelyk mede naa
liet Hof begeeven. Terwyl zy heenen reeden,
werden nog verfcheidene fteenen naa den Wagen
geworpen , tot een bewys dat het Graauw
even weinig ontzag en vreeze hadt voor het
Krygsvolk, als voor de Dienaars en Uitvoerders
van het Gerecht. Naa een kort verblyf
by den Cipier , vertrokken de vier gemelde
Perfoonen naa het huis van den Procureur Generaal;
het welk fpoedig van vooren en van
agteren door eene menigte Volks omringd
werd; waarom de fleer VOOGT en de anderen
van zyn Gezelfchap het niet veilig oordeelden
van daar te vertrekken. Zy bleeven
daar nog eenigen tyd, en de Procureur Generaal
verzocht toen byftand van de Ruiterwacht,
iie hem ook werd toegezegd; doch die zoo
laat

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 13
laat aankwam, dat de faamengerotte menigte
al langzaamerhand was afgezakt; van welk 00genblik
de vier genoemde Perfoonen zich bedienden
om elk zynen weg naa huis te gaan ,
dat hun nu, zonder verdere moeijelykheid,gelukte
(*).
Zie daar een kort en echt verhaal, uit het
Twee Pen
fionai isfen
Bericht van 't Hooge Gerechtshof zelve ge­ in gevaar.
trokken, van de Oproerige Beweegingen» op
dien onrustigen Rustdag door een losbandig Gemeen
aangerecht, welke tot diengrootcn fchok
aanleiding gegeeven hebben, dien de gantfche
Republiek vervolgends geleeden heeft,
gelyk deeze Historie zal uitwyzen. Eene om-
Handigheid van deezen dag moet ik nog aanteekenen,
die nog erger bediyven , en het
fmaadelyk aanranden van nog aanzienlyker Perfoonen,
maar van de zelfde denkvvyze omtrent
's Lands zaakea als de voorigen, deed vreezen
; doch door goede voorzorge werdt voorgekoomen.
Te weeten, de Heeren DE CY-
ZELAAR en VAN BERKEL, Penfionarisfen
van Dordrecht en Amflerdam, waren met hunne
Vrouwen, op dien dag, om een buitenlucht te
neemen by een Vriend aan den Leidjchen Dam.
Dewyl nu deeze Heeren, als groote Voorflanders
van Vaderlandsgezindheid bekend wa«
ren, en deeze wyze van denken by het Haag-
fcht
I785-
•(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1785. blaJz. iaC(ï-i275,
Peruad Nederland, IV. Deel, bUjz. 125-—132.

-735.
Aan drie
huizen de
glazen inge-
Uaagen.
14 BEKNOPTE HISTORIE DER
fche Gemeen zeer gehaat gemaakt was ; zoo
was men met reden beducht, dat het buitenfpoorig
Gemeen , den gantfehen dag aan 't
hollen geweest zynde, ook dat aanzienlyk Gezelfchap
mogten aanvallen; te meer om dat
men iemand uit het muitende Graauw op dien
dag den Moordzuchtigen wensch hadt hooren
uitflaan, dat hy DE CYZELAAR en eenige
andere Patriötten in handen mogte hebben»om
ze te verfcheuren. Een ander Penfionaris van
eene andere Hollandfche Stad, duchtende kwaade
gevolgen, begeeft zich by den Hr. Raad.
penfionaris van Holland, fielt hem het gevaar
voor, en verzoekt voorzorge to: afwending
van gevreesde onheilen. Zyn verzoek wordt
hem toegedaan, en eene Krygsbende van de
Garde te paerd afgezonden om op de aankomst
van 't Jagt, waarmede het Gezelfchap terug
Verwagt werd, te pasfen, en hetzelve veilig
t'huis te geleiden. Dit gefchiedde zonder eenige
beweeging; maar niet weinig verwonde*
ring en ontzetting baarde dit gezigt van gereed
fiaande Ruiters aan het aanzienlyk Gezelfchap
by deszelfs aankomst, byzonderiyk de
Vrouwen; het welk , van alles onbewust d?t
op dien dag in den Haag was voorgevallen,
niets minder dan zulk eene vertooning verwagtte.
Dit vuur van Oproer was maar voor een koften
tyd gedoofd, het fmeulde nog onder de
asfche, en brak eerlang uit in eene woedende
vlam,

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 15
Vlam, die bezwaarlyk te blusfchen was. Drie
dagen na dit Oproer, tusfchen den 7 en 8Scp.
tember, werden aan drie huizen de glazen in*
geflaagen, onder welken dat van den Hr. Mr.
P I E T E R P A U L U S Fiscaal by de Admiraliteit
op de Maas, geteld werd (*).
Deeze buitenfpoorige moedwilligheid, onder
't oog van den Souvrain gepleegd , kon niet
nalaaten de oplettendheid der Staaten daar op
te bepaalen. De Heeren Afgevaardigden van
Haarlem fielden op den 8 September in de
Vergaadering der Staaten voor , dat zy met
leedweezen en verontwaardiging vernoomen
hadden, dat een gewelddaadige oploop en verregaande
faamenrottingen op Zendag den 4
September in den Haag hadden plaats gehad,
en zulks by herhaaling; dat het van alle kanten
bleek, kennelyk en zeker te zyn , dat
niet alleen de veiligheid en rust der plaats
op eene ftrafbaare wyze was geftoord, en by
die gelegenheid met de daad openbaar geweld
gepleegd; maar het Oproer ook een en andermaal
was herhaald, en verfcheide uuren agter
een geduurd hadt, eer hetzelve volkoomen
ophield; — dat zy Heeren Gedeputeerden
meenden, het van de uiterfte noodzaakelykheid
te zyn, dat Hun Edel Groot Moogende
door eene fpoedige en kragtdaadige voorziening
(*) Nieuwe Neder!. Jaarb. September 17B5. WaJz, 1375.
Xtroerd Nederland, IV. Deel bkutz. 132.
178J.
Ter Srnntsvei
gin d c •
ring wordt
des wegeirt
een Vooiftel
gedaan do^r
de Gcdepüteerden
vau
Haarlet».

if5 BEKNOPTE HISTORIE i)É*
ning hunne hoogfte verontwaardiging daarover'
lieten blyken , gepaste middelen ter beveiliging
deeden in 't werk Hellen* en hunne op»
lettendheid vestigden op een nauwkeurig onderzoek:
Hoe 't moogelyk geweest was, dat, in
een Plaats als deeze ('s Hage), zodanigefaamenrot*
tingen en Oproer zulk een geruimen tyd ongejioord
hebben kunnen voortduuren.
Dat zy Heeren Gedeputeerden zich onver*
mydelyk verpligt gevonden hadden, aan Hun
Edel Groot Moogende in overweeging te geeven,
of Hoogstdezelven niet zouden goedvinden
, eene Publicatie te beraamen en te doen
uitgaan , waar by in den Haag alle Saamenrottingen
op zwaare ftraffe verbooden wierden ,
en vastgesteld j dat aile Infolentiën, aan wien
't ook zy, in zyn Perfoon , Huizen of Goederen,
daar gepleegd wordende, ten ftrengften
aan den Lyve, en zelfs naar bevind van zaaken,
met de Galg zouden geftraft worden. —
Voorts Heeren Gecommitteerde Raaden te
magtigen en te gelasten, om naauwkeurig onderzoek
te doen, wat de oorzaak mooge geweest
zyn, dat het gemelde Oproer, daar ter
plaatfe,zoo lang ongeftoord heeft kunnen aanhouden
, op wat wyze de JufHtie werkzaam geweest
is om de rust te herfleilen; en welke
middelen, tot bewaaring der veiligheid aldaar,
verder zouden kunnen in 't werk gefield worden.
— Eindelyk nog, by provifie dezelfde
Heeren Gecommitteerde Raaden te magtigen
ea

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 17
en te gelasten, om van tyd tot tyd de noodige
Patrouilles te laaten doen, om aile onbehoorlyke
Saamenrottingen te beletten,de Overtreeders
van gemelde Publicatie op te ligten, en
onder bewaaring van Gecommitteerde Raaden
te Hellen. Dit Voorftel werd met algemeene
Stemmen in een Befluit veranderd, uitgenoomen
het gedeelte van Patrouilles te laaten
doen , het welk de Heeren van de Ridderfchap
en Edelen niet goedkeurden , maar aanzagen.
1785.
Ingevolge van dit Befluit deeden GecommitGecommitteerdeteerde
Raaden aanftonds na het fcheiden der Raaden
Vergaadering, den Bevelvoerenden Officier
geeven Orders
aan den
Kapitein van
van de Hoofdwacht voor zich koomen , en de Hoold-
vraagden hem de tegenwoordig beftaande Orders,
omtrent het zenden der Patrouilles, af;
welke waren, dat alle avonden, entweemaal
des nachts Patrouilles, op order van Zyne
Hoogheid, werden uitgezonden, en dat dezelve
by buitengewoone omftandigheden, mede op
Hoogstdeszelfs orders, vermeerderd werden.—
waclu.
Hun Edel Moogenden gelasteden, daarop,
den gemelden Officier, dagelyks tegen het
vallen van den avond, Patrouilles uit te zenden,
en daar mede van uur tot uur te vervolgen
tot 's morgens ten zes uuren ; en daar van
aan den Generaal SANDOZ kennis te geeven,
ten einde daar toe de Wagt te verdubbelen;
gelyk ook om, by aldien Saamenrottingen van
Menfchen, of moeite verwekkende Lieden
mogten worden gevonden, de fchuldigen daar
B van

1785.
De Prins be.
klaagt zich
daar ovci'by
Gecoinmitte
rde Raaden.
C-eUk ook
by de Staaten
van
Holland.
TB BEKNOPTE HISTORIE DER
van in de Hoofdwacht op te brengen, en aan
gemelde Heeren Gecommitteerde Raaden daar
van kennis te geeven; het welk door den zelfden
Officier werd aangenoomen.
Kort daarna verzocht de Prins Erfftadhou*
der, dat het Collegie van Heeren Gecommitteerde
Raaden, het welk na het geeven van
gemelde Orders gefcheiden was, weder mogt
vergaaderen; en in het zelve verlcheenen
zynde, gaf Zyne Hoogheid hun te kennen,
dat over het ftellen van die orders zeer verwonderd
was, nademaal alle de orders voor de Militie
altoos waren gefield geworden door Hem
zeiven, als Erf» Gouverneur en Kapitein Generaal
deezer Provintie, gelyk door Zyne
Voorzaaten gefchied was; en dat Hoogstdezelve
bereid was daadelyk zodanige Orders te
ftellen, als Hun Edel Groot Moogende of Gecommitteerde
Raaden, in het tegenwoordig
geval, mogten noodig oordeelen;te gelyk aandringende,
dat, indien Hun Edel Moogenden
meenden van hun verrichtte niet te kunnen afgaan
, zy de Vergaadering van dien avond nog
geliefden faamen te roepen ; ten einde zyn belang
aan Hun Edel Groot Moogenden te kunnen
voordraagen; aan welk verzoek Gecommitteerde
Raaden voldeeden.
De Vergaadering der Staaten werd dan ook,
dien zelfden avond, by een geroepen; in dezelve
werd door den Raadpenfionaris een Brief
van Gecommitteerde Raaden voorgeleezen,
waai'

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 19
waar door van al het bovenftaande, door Hun
Edel Moogende verricht, aan de Staaten werd
kennis gegeeven, en in die zelfde Avond-Vergaadering
verfcheen de Prins Erfftadhouder
om een Voordel te doen , dat hoofdzaaklyfc
hier op uit kwam: ,, Dat de Kapitein van de
Hoofdwacht rapport gedaan hebbende van de
Orders, door Heeren Gecommitteerde Raa«
den aan hem gegeeven, Zyne Hoogheid gemeend
hadt te moeten verzoeken, dat het Collegie
van Heeren Gecommitteerde Raaden geliefde
te Vergaaderen ,en aan Hun Edel Moogende
zvne verwondering te moeten voordraagen
over deeze nieuwigheid; en dat het Hun
Edel Moogende behaagt hsdt, dergelyke orders
direct en buiten Zyne Hooghefd aan den Kapitein
van de Hoofdwacht te geeven, in een
tyd, dat Hoogstdezelve daar, in den Haag,
tegenwoordig was, daar Zyne Hoogheid van
begrip was, dat dezelve, die de eer hadt van
Gouverneur en Kapitein Generaal deezer Pro-
Vintiën te zyn, die geen was, door wien de
orders aan 't Guarnizoen behoorden gegeeven
te worden ; en dat dus Hun Edel Moogende
volgens het gewoone gebruik aan Zyne Hoogheid
hadden behooren kennis te geeven van 't
oogmerk van Hun Edel Groot Moogende,
wanneer Hoogstdezelve niet nalaatig zoude
geweest zyn cm alle moogeiyke voorzorgen
te' doen neemen, en alle noodigc orders aan
het Guarnizoen te geeven; ten einde alle wan-
B 2 or«

1785.
I>e S asten
hl) ven by
hun Befluit.
20 BEKNOPTE HISTORIE DER
ordens voor te koomen en alle faamenrottingen
te beletten : — Zyne Hoogheid vond zich verpligt,
zoo tot voorkoomrng van alle verwarring
, als tot handhaaving van de Rechten,
Hem in bovengemelde hoedanigheden door
Hun Edel Groot Moogende opgedraagen,
Hoogstdezelven te verzoeken om, wanneer
Hun Edel Groot Moogenden eenige voorzieninge
geliefden te doen, waartoe de byftand
van het Krygsvolk noodig was, aan Zyne
Hoogheid als Gouverneur en Kapitein Generaal
deezer Provintie, van derzelver oogmerk
te verwittigen ; op dat dezelve overeenkomftig
daar mede de noodige orders konde geeven en
nauwkeurig doen uitvoeren. —
De Staaten, dit voorftcl van Zyne Hoogheid
gehoord, en daar over beraadfiaagd hebbende
, beflooten, in die zelfde Vergaadering,
by het Befluit, dien namiddag genoomen, te
volharden ; en het geen door Heeren Gecommitteerde
Raaden verricht was goed te keuren
en te pryzen: Ook werd nog verder goedgevonden,
de voornoemde Heeren Gecommitteerde
Raaden byzonderlyk te magtigen, cm
den gebiedenden Officier van de Hoofdwacht
dien avond nog voor zich te ontbieden en ernftig
aan te bevelen, de Orders, hem dien namiddag
uit naam van Hun Edel Groot Moogengende
gegeeven , ftiptelyk na te koomen ,
zonder aan eenige orders, daar medeftrydig,
van wien dezelve ook aan hem mogten gegeeven

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, ix
ven worden, eenigzins te gehoorzaamen; en
werden Gecommitteerde Raaden verder gemagtigd
tot bewaaring van de rust zodanige
voorzieningen te doen, als zy zouden oordeelen
te behooren.
Den volgenden dag, den 9 September,wer­ Twee PublicatiSnteden
twee Publicatico afgekondigd: eene van gen Oproer
afgekon­
de Staaten, en eene van de Gecommitteerde digd.
Raaden: by de eerde werden alle oproerige
gefprekken, beweegingen en faamenrottingen,
mitsgaders alles, dat tot het verwekken van
beweegingen, opfchudding of faamenrottingen
van Volk aanleiding zou kunnen geeven; het
plegen "an alle infolentiën, vooral by wege
van daadelykheden of geweld, aan wien het
ook zoude moogen wezen, ten aanzien van
Perfoonen, huizen of goederen, verbooden:
alles op draiTe van Hun Edel Groot Moogende
hoogde verontwaardiging, en dat de overtreeders
als openbaare Wederflreevers van de
Hoogde bevelen, en moedwillige Schenders
van de rust en veiligheid dier Plaatfe, zonder
eenige oogluiking ten minden zouden worden
in hechtenis gezet, of daarenboven in het
openbaar, ja zelfs naar vereisen van zaaken,
met de Galg gedraft. De andere diende tot
ontdekking van den Daader of Daaders, die
den nacht te vooren de glazen hadden ingeflaagen,
waartoe een premie van duizend gou.
den halve Ryders werd uitgeloofd.
B 3 Dien
I785'

i7§5- Dien zelfden dag werd aan den Luitenant
Orders aan
Generaal S A N D O Z , thans het Guarnizoen ge­
den Centraal
SAN00Z biedende, een Uittreklel van de Befluiten,
gegeeven.
den dag te vooren door Hun Edel Groot
Moogende genoomen, en Copie van de Order
, den avond te vooren aan den Kapitein
van de Hoofdvracht gegeeven, ter hand gefield
, met last om de fchikkingen , in het
een en ander vervat, tot Hun Edel Moogende
nader order, ftiptelyk te doen nakocmen,
en dagelyks de gewoone Rapporten vau de
Hoofdwacht mede te doen bezorgen aan Hun
Edel Moogende Collegie , of aan den eerflen
tegenwoordig zynden Heer van hetzelve
, wanneer Hun Edel Moogende niet vergaaderd
zyn ; cn voorts , zoo fpoedig moogelyk
aan Hun Edel Moogende zyne gedachten
te doen toekocmen aangaande de wyze,
op welke eenige Piketten Ruitery en Voetvolk,
tot weering van alle muitery en daadelykheden
met de meeste vrugt zouden kunnen
geplaatst worden, op verfcheidene Plaatfen
, in den Haag; gelyk ook het getal der
Manfchap , waar uit zy zouden behooren te
befiaan.
/-vtfehryving
aan 't
Hof en den
Magtftraat
van 'sHage.
fi2 BEKNOPTE HISTORIE D E R
Den 13 September werd door Heeren Gecommitteerde
Raaden aan 't Hof van Holland,
en den Magiftraat van 's Hage in naam der
Staaten aangefchreeven,nauwkeurig onderzoek
te doen, wat de oorzaak mooge geweest zyn >
dat het Oproer, op Zondag den 4 dier maand
ont-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 23
ontdaan , zoo lange cngeftocrd heeft kunnen
aanhoudenj als by de uitkomst gebleeken was;
gelyk ook op wat wyze Juditie was werkzaam
geweest om de rust te herdellen.
Dien zelfden dag gaf de Hr. Raaclpenfionaris
aan Hun Edel Gr. Moogende kennis, dat dien
morgen een Briefje van Zyne Hoogheid hadt
ontvangen, inhoudende, dat Hoogstdezelve
wegens de tydingen van aanmarsch der Oofienrykfche
Troupen, die van alle kanten bevestigd
werden, van voornecmen was, het Escadron
Gardes du Corps, en het Regiment Gardes Dragonders
uit den Haag te laaten trekken; met
agterlaating van die Manfchappen en Paarden,
die niet in ftaat waren om in 't Veld te gaan : —
Dat Hy Hr. Raadpcnfionaris hier op ten erndigde
verzocht hadt, dat voor als nog geene
orders mogtcn gegeeven worden, om eenige
Militie uit den Haag te doen trekken. Voorts
werd nog beflooten, dat voortaan geene At.
iaches of Patenten, nopens Militie, elders dan
in den Haag Bezetting houdende , door een
der Leden van 't Collegie der Gecommitteerde
Raaden zouden getekend, noch dooreen der
Secretarisfen uitgevaardigd worden, dan na
voorafgaande beraadflaaging en toeftemming
van ten minden vyf Leden; en voorzoo veel
het Guarnizoen in den Haag betrof, niet anders
dan met voorkennis en toedemming van
Hun Edel Groot Moogende, waarvan den vol-
e Q
B 4 g "
1785.
Refliiir ora
trene rif

11*5
De Prins
beklaagt
zich hy den
Koning van
Pruisfcn,
Brief des
K«nmgs van
frutsfen san
di; Sia;i(en
6eiieni.il,
24 BEKNOPTE HISTORIE DER
genden dag aan Hoogstdezelven werd kennis
gegeeven.
Ondertnsfchen hadt Zyne Hoogheid de Prins
Erfstadhouder, zoo haast de Gecommitteerde
Raaden het Bevel over het Guarnizoen in den
Haag aan zich genoomen, en onmïddelyke bevelen
, buiten kennis van Hem Kapitein Generaal
aan den Generaal SANDOZ gegeeven
hadden, eenen Postbode, met de tyding van
deeze gebeurtenis aan den Koning van Pruisjen
gezonden, en buiten twyfiel zyn beklag gedaan;
want Zyne Koninglyke Majefteit fchreef
den 18. der zelfde maand reeds twee Brieven
over deeze zaak; een aan dc Algemeene Staaten,
en een aan de Staaten van Holland. ]n den
eerften, na de reden en aanleiding van dit
fchryven gemeld te hebben, verzocht zyne
Pniisfifche Majefteit Hun Hoog Moogende zeer
inftantelyk en vriendnabuurlyk", dat Hoogstdezelven
, by de tegenwoordige onaangenaame
voorvallen, geliefden tusfehen te trecden; en
zich zoo wel by de Heeren Staaten der Provintie
van Holland- en Westvriesland, als by de
Heeren Staaten der andere Provintiën, daar
het noodig mogte zyn, op het yverigfte aan te
melden ; ten einde de Hr. Erffladhouder by de
Voorrechten, aan Hem eenmaal Ervelyk op*
gedrasgen, rustig gelaaten , en weder eene
volkoomene goede eensgezindheid daar gefield
wierde. Voorts beval Zyne Pruisfifche Majefteit
het weizyn en de helangen van den Hr.
Erf-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 25
Erffladhouder, van zyne waardige Nichte,
en hunne zoo veel beloovende Familie aan
Hun Hoog Moogende ernlïig aan ; met aanbieding
van zyne onpartydige en vriendnabuurlyke
bemiddeling.
In den Brief aan de Staaten van Holland- cn Aan de Staaten
van
Westvriesland, gaf Zyne Pniisfifche Majefteit Holland.
zyne verwondering cn leedweezen te kennen,
dat tegen alle verwagting heeft moeten verneemen,
dat men den Hr. Erffladhouder onlangs
het Commando van 't Guarnizoen van
den Haag ha lt afgenoomen, het welk tochon.
betwistbaar tot het Ampt van eenen Erfilidhouder
en Kapitein Generaal behoorde; en dat
het zich liet aanzien, als of men Hem van de
wezendlykfte en gewigtigfte Voorrechten van
het Erffladhoudcrfchap , het een voor, cn het
ander na, zocht te ontzetten, en niet anders,
dan den blooten naam en een fchynbeeld daar
van over te laaten. Zyne Majefteit wilde zich
in de inwendige omftandigheden van den vryen
Staat Hunner Hoog Moogende niet inmengen;
maar kon ook niet onverf'chillig. zyn omtrent
het lot van eenen Vorst, Hem zoo na beftaande
, en deszelfs Huis , gelyk -ook niet omtrent
den welftand en de rust van eene, zoo
aanzienlyke en naby geleegene Republiek: —
Waarom de Koning Hun Edel Groot Moogende
by deezen- nogmaals inftantelyk verzocht
en vermaande, dat zy, met ter zyde ftelling
van al het geen tot hier toe, misfehien uit mis-
B 5 ver-

1785.
De Prins
vertrekt met
zyn gnntfche
Huisgezin
uit 'sllege.
26 BEKNOPTE HISTORIE DER
verftand of overhaasting was voorgevallen,
zich met den Hr. Erfftadhouder op eenen beteren
en vriendfchappelyken voet, geliefden
te zetten; de voormaalige eensgezindheid, en
het wederzyds vertrouwen te herftellen, den
Hr. Erfftadhouder in de rustige Uitoefening van
zyne Ampren te laaten; Hem daarin niet verder
te ftooren ; maar integendeel, het geen Hem
ontnoomen was weder te geeven. — En indien
Hun Edel Groot Moogende voorneemens waren,
ten beste van Hunne Provintie, in 't beftuur
der openbaare zaaken eenige veranderingen
te maaken, dat het Hoogstdezelven niet
moeijelyk zou vallen, zich daar over met den
Hr. Erfftadhouder, zonder krenking zyner
Rechten, te veréénigen; dewyl Hy zich gewis
tot al wat billyk , en voor den Staat meest
voordeelig is, gewillig zou toonen; wanneer
Hun Edel Groot Moogende zich daaromtrent
maar met Hem zouden verftaan. Dit alles befluitende
met aanbieding van bemiddeling.
Dat het den Staaten van Holland zoo gemakkelyk
niet geweest is, als Zyne Pniisfifche
Majefteit zich toen verbeeldde, om ten beste
Hunner Provintie eenige verandering te maaken
in het openbaar beftuur der zaaken, en zich
daar over met den Hr. Erfftadhouder te verftaan
; cn dat zelfs de bemiddeling 'van Zyne
Pruififche Majefteit benevens die des Konings
van Vrankryk niet eens toereikende geweest
zyn om de Eensgezindheid en 't onderling ver.'
trou-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 2 f
trouwen te herftellen, heeft de crvaarcnhei
geleerd, waarvan de volgende gebeurtenisfe: |
ten bewyzen verftrekken. Het ongenoegen •
welk de Prins Erfftadhouder opvatte over de |
hoon, dien hy geloofde hem te zyn aangedaai 1
door het intrekken van 't Commando over he t
Haagfche Guarnizoen, was zoo groot, dat H |
met zyn gantfche Huis de Hofplaats verliet, zy \
beftendig verblyf elders nam, en niet wedei
keerde, dan r.a die groote Ommekeer, welk
de zaaken in September 1787. genoomen het
ben. Haare Koninglyke Hoogheid Mevrouw
de Prinfes, Gemalin van den Prins Erffiadhou
der, vertrok met de drie Vorftelyke Kindere 1
den 15. September uit 'sHage naa Vriesland
om te Franeker het vieren van het Jubelfees
der Hooge Schoole by te woonen ; en d
Prins vertrok, wegens de geruchten van ' t
aannaaderen der Keizerlyke Troupen, na 1
Breda (*).
Terwyl deeze dingen in den Haag gebeur . Orergjftigi
toe de verden,
was men in de Provintie, en voornaame - fcliillen der
Uegcering
]yk in de Stad, van Utrecht bezig met eei ' en liingery
vjn Utrecht,
nieuw Reglement van Regeering voor die Pro
vintie te beraamen en vervolgends in te voe
ren; waar uit zeer veele verfchillen en hoog
gaande Onlusten tusfehen de Regeeringen de r
Steden «
.(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sepl. 1785. bind*. 127G—130< k
ieroerd Nederland, IV. Deel, uUdz. 134 — 141.

De Vroed,
fehap maakt
een Concept
- Reglementbekend
met
eene Publicatie*
28 BEKNOPTE HISTORIE DER
Steden, byzonderlyk die van Utrecht, en der.
zelvcr Burgeryen ontdaan zyn. In 't voorgaande
van deeze Beknopte Historie (*) hebben
wy reeds gezien, dat het Volk was opgeroepen
om hunne Bezwaaren tegen het Reglementvau
1674.. in te brengen; dat 'er negen Heeren
door de Staaten gefield waren om de Bezwaaren
der Burgers te ontvangen, enz.; dat 'er
tien Heeren door de Vroedfchap, uit haar midden
benoemd waren, om alle de Punten te onderzoeken,
enz.; thans zullen wy zien op
welke wyze die handelingen der Regeering en
Burgery voortgezet, en ten einde gebragtzyn.
Een moeijelyke taak inderdaad, in welken af
te doen ik my tot eenige der voornaamfle gebeurtenisfen
zal moeten bcpaalen ; want daar
in loopen zoo veele omftaudigheden en toevallen
faamen, dat het onmoogelyk is, die allen
in dit kort beftek te bevatten.
De Vroedfchap der Stad Utrecht hadt, uit
de aangeboodene Ontwerpen , een Concept-
Reglement opgemaakt, en deelde het by eene
Publicatie van den 28 July aan de Burgery
mede, raakende de bejlelling der Stads Regee.
ring , het benoemen en verkiezen van Raaden in de
Vroedfchap, Burgemeester en en Schepenen; mitsgaders
het oprechten en invoeren van een gewettigd
Collegie van Gecommitteerden uit de Burgery.
Hetzelve behelsde dus vier Hoofd Hukken:
(*) II. Deel bhdz, 111-113.
I. Van

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 29
I. Van de Raaden inde Vroedfchap, en de hoedanigheden
in dezelven vereischt , beftaande uit
8 Artikelen. II. Van de Nominatie en verkiezing
der Raaden in de Vroedfchap; en wel eerst van de
Verkiezers, en derzelver Magiiging, beftaande
uit 29 Artikelen. I II. Betreffende het benoemen
en verkiezen van Burgemeester en en Schepenen,
bevattende 9 Artikelen. IV. Opzigt hebbende
op een gemagtigd Collegie van Gecommitteerden uit
de Burgery; in 22 Artikelen begreepen.
In de Publicatie, die het Concept - Regle­ Inhoud de?
Publicatie.
ment verzelde, werd gezegd, dat dit Proviiioneel
Reglement ontworpen was, om, zoo
ras by de Heeren Staaten dier Provintie, met
affchafling van het Regeerings • Reglement van.
1674 , een nieuw Reglement voorde Regeering
der Provintie Staatswyze zoude vastgefteld en
ingevoerd zyn, eindelyk beflooten en in gang
gebragt te worden; — verder werd elk Burger
en lngezeeten (de onbevoegden uitgezonderd)
vermaand, om, indien eenige gegronde bedenkingen
op voorfz. Reglement mogte hebben,
dezelve zyne bedenkingen met redenen bekleed,
in gefchrifte gefteid en ondertekend,
met byvoeging van zyne hoedanigheid, ouderdom
en woonplaats; en zulks binnen den tyd
van veertien dagen, na deeze Publicatie ter Secretary
der Stad, verzegeld, over te brengen,
En op dat een iegelyk volle vryheid en gelegenheid
zoude hebben, om de Vroedfchap van
zyn.; byaondere begrippen kennis te geeven.
ZO! I

'78-5.
Protest Jer
Burgery daar
tegen.
Zwaariglieid
overdeMagliging
djf
Gecom. uit
0 Cotnpaguiüu.
gé BEKNOPTE HISTORIE na*
zou in deeze zaak geene Procuratie, of Magtiging
voor, of van, iemand toegelaaten worden.
Eindelyk werd een ieder gewaarfchouwd , dat
al, wie den geitelden tyd van veertien dagen
liet voorbygaan , zonder eenige bedenkingen
op te geeven, geacht zou worden geene te
hebben, met het zelve Reglement genoegen te
neemen en goed te keuren (*).
Deeze Publicatie was geheel niet naar het
genoegen der Burgery, welke door haare Gecommitteerden
en Geconflituëerden fterk daar
tegen protefteerde.De festien Gecommitteerden
uit de acht Schütters-Compagniën bragten op den
i Aug. een Adres en Protest aan den eerlien
Eurgemeester, en door denzelven ter Vergaadering
van de Vroedfchap; gelyk ook deeden
de GeconftitLëerden van 1215 Burgers en Ingezeetenen
(benevens nog 400, die zich daarby
gevoegd hadden.) Het eerfte werd gefield
in handen van Burgemeesteren, om te onderzoeken,
in hoe verre de festien Gecommitteerden,
naar rechten, bevoegd waren om zodanig
Protest by de Vroedfchap in te leeveren.
Heeren Burgemeesteren deeden vier van de festien
Gecommitteerden tegen half 5 uuren des
namiddags by zich onrbieden ter groote Secretary
op het Stadhuis; waar hun door een der
Secretarisfen kennis gegeeven werd, dat hunne
Magliging niet in de vereischte orde was,
(*) Nkavre tttderl'. Jearb. /fug. 1785. bj. icöo—1071..
en

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 31
en nader bewys noodig hadt. Waarop de vier 1785.
Gecommitteerden antwoordden, dat de Magtiging
op hen gedaan was door de Sergeanten
der Compagrtiën, op uitdrukkelyken h>.t der
onderhoorige Schutters , en van zoo veele
Wachtvryën in de byzonderen Wyken , als
zich by deeze Schutters gevoegd hadden :
Waar op de Secretaris aanmerkte , dat zulk
eene Magtiging, door de Sergeanten, in naam
der Schutters gedaan , niet wettig genoeg was,
Burgemeesteren en Üud • Burgemeesteren kwaOvereenkomst, tot
men dan met de vier Gecommitteerden overëen, nader en
om een nader en wettiger bewys van de Magti­ wettiger ue>
wy, van
ging der laatften regtjlreeks uit den mond hun­ MagHgirg ;
en de uitner
Lasrgeevers op den volgenden dag te doen voering duar
van.
hooren ; ten welken einde Gecommitteerden
nog dien zelfden avond hunne Lastgeevers tegen
den volgenden morgen ten half negen
uuren op hunne looppiaatfen deeden faamenroepen.
Ingevolge daar van vergaaderde de
gantfche Schuttery, ongewapend, ten half ne.
gen uuren , elke Compagnie op haare loopplaats
; waafby zich veele Wachtvryën, elk
uit zyne VVyk by zyne Compagnie, voegden :
en de festien Gecommitteerden, twee by iedere
Compagnie. Men maakte toen acht kringen,en
deed in elke derzelve aan de Burgers eene
drieledige vraag: I. Of de vergaderde Burgers dt
festien Gecovimüterden voor zodanigen bleeven erkennen
; en wel als Gelastigden om in hunnen naam
cp de belangen der Burgery acht te gesven, en al
•It.

De Burgery
vergaderd
ongewapend
by het Stadhais,
cn
treedt met
Burgem. in
nnderlianueliiie.
32 BEKNOPTE HISTORIE DER
les -uittevoeren, wat de tyd en de omfiandigheden
omtrent dezelve vere'isfchen? — Waarop Ja!
geantwoord werd. 2. Of de vergaderde Burgers
dan ook injtemden in het Protest, door hunne Gecommitteerden
daags te vooren ingeleeverd? het
welk toen voorgeieezen werd, en daarop Ja!
geantwoord. Eindelyk werd een kort verhaal
gedaan van de wyze op welke het Protest, zoo
by de Vroedfchap, als by de Burgemeesters,
ontvangen was, en wat de Gecommitteerden
daaromtrent verricht hadden ; waarna ten 3 gevraagd
werd : Of men eene nadere Notariëele
Magtiging op de festien Gecommitteerden wilde pasfeer
en; dan of men de Gecommitteerden tot by het
Raadhuis wilde verzeilen , om aldaar, indien het
begeerd wier de, de Magtiging door hunne Sergeanten
gepasfeerd, in perfoon mondeling te bevestigen;
en al het geen door Gecommitteerden verricht
was goed te keuren, en als door hen zeiven gedaan
te verklaaren ? De Burgers verkoozen het
laatde, en betuigden de handelwyze der Gecommitteerden,
hier in gehouden, volkoomen
goed te keuren.
De Gecommitteerden dus van de toeflemming
en goedkeuring hunner Lastgeevers volkoomen
verzekerd, trokken aan 't hoofd hunner
Compagniën , van de loopplaatfen naa de
Neude , de algemeene vergaderplaats der acht
Compagniën; en van daar naa het Oude-Kerkhof,
om den uitllag der onderhandelingen van
Gecommitteerden met de Regeering af te wag-
teo.

'ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 33
ten. De Gecommitteerden gingen voor Burgemeesteren,
op 't Stadhuis vergaaJerd, en
verklaarden, dat zy, benevens nog een Perfoon,
uit iedere Compagnie waren Afgevaardigd
van een zeer groot getal Inwooners en
Burgers om derzelver Burgerlyke belangen
waar te neemen. Dat zulks wel niet door eene
Notaricele Acte, maar ter goeder trouwe gefchied
was, waar van de Burgers en Inwooners
bereid waren perfoonelyk verklaaring te doen,
en in de tegenwoordigheid der Vroedfchap
met hunne handtekening te bevestigen. —
Dat hunne Lastgeevers ook in de nabyheid van
't Stadhuis vergaaderd waren, om zulks perfoonelyk
te verklaaren: Zy verzochten ook,
dat de Heeren Burgemeesteren de Vroedfchap
buitengewoon geliefden te Vergaaderen; ten
einde verzekering van deeze hunne Magtiging
te ontvangen. De Heeren Burgemeesteren
MOSSCHENBROEK en V E R B E E K toonden
zich voldaan over de Wettigheid der Magtiging
van de zestien Gecommitteerden s en beloofden
een gunftig verflag daar van in de V r
roedfchap
te zullen inbrengen.
De vcrgaaderde Burgers, hier van onderricht,
begeerden, dat het beloofde verflag in
eene buitengewoone Vroedfchapsvergaadering,
dien zelfden voormiddag nog belegd, zoude
ingebragt worden; ten einde de Burgery het
genoegen mogte hebben, dat ook van den kant
der Vroedfchap door een Extraft-Refolutie
C inogtï
1785.

Dringen aan
op afdoening
deszer
zaak.
34 BEKNOPTE HISTORIE DER
mogte blyken , dat dezelve over de Wettigheid
der Magtiging van de zestien Gecommitteerden ,
volkoomen voldaan was. De Burgemeesters
zeiden, in dit nieuw verzoek niet te kunnen
treeden, om dat in de Vergaadering der Gedeputeerde
Staaten moesten verfchynen , en
een van hun des namiddags uit de Stad moest.
De Burgers over deeze weigering niet te
vrede, en ten uiterfte daarop gefield, dat dee«
ze zaak, waar toe zy zich opzettelyk verledigd
hadden, wierde afgedaan, gaven aan hunne
Afgevaardigden in last, om by herhaaling by
de Burgemeesters aan te houden op het beleggen
eener Vroedfchapsvergaadering, met bygevoegden
uitdrukkelyken last om Hun Edel
Groot Achtbaare van hunne Vroedfchapsplaatfen
vervallen te verklaaren, indien zy weigerden
aan het gemelde verzoek te voldoen.
Öe Vrofd- Op deezen aandrang deeden de Burgemeesfchap
befluit
de zestien ters de Vroedfchap tegen m uuren vergaadeGecommitren;
en in deeze Vergaadering werd beflooten
teerden te
erkennen, de Magtiging der 16 Gecommitteerden voor
en 't Protest
in de Note wettig te verklaaren, en daar van werd door
te zullen
ialchryven. den Secretaris aan de Afgevaardigden kennis
gegeeven ; welke daarop uit naam en last van
hunne Principaalen door den zelfden Secretaris
aan de Vroedfchap deeden verklaaren, dat de
Burgers ook aandrongen om te weeten, wat de
Vroedfchap omtrent het ingeleverde Protest
beflooten hadt; waarop het Antwoord was:
Dat de Vroedfchap beflooten hadt, niet al-
1'JSE

ONLUSTEN IN HET VADERLAND- 35
leen de Onderteekenaaren van het bovengemelde
Adres en Protest te erkennen als Gecommitteerden
van een groot getal Burgers en Ingezeetenen
uit de 8 Compagniën, maar ook oni
het voornoemde Adres en Protest in de Vroedfchaps
Aantekeningen in te fchryven ; van
welk Befluit eene verklaaring, door een Secretaris
onderteekend , aan de Gecommitteerden
werd overgegeeven. Ondertusfchen wérd,
op voorftel van den Hr. Oud-Burgemeester
BERGER, geraadpleegd, of men niet, ten genoegen
der Burgery, zou kunnen goedvinden,
de voorgemelde Publicatie in te trekken en
buiten kragt te ftellen? Overeenkomftig dit
voorftel werd beflooten; de Publicatie werd
door eene andere ingetrokken, en de vergaaderde
Burgers, omtrent 2000 in getal, van alles
onderricht i fcheidden ten twee uuren van
een en gingen elk naa zyn huis. Den volgenden
dag, 3 Augustus werd de nieuwe Publicatie
, waar by de voorige vernietigd werd, afgekondigd
en aangeplakt (*).
De Staaten van Utrecht hadden aan den Prins
Erfftadhouder twee Brieven gefchreeven , een
op den 9 Juny, verzeld zynde van alle dê bezwaaren
der Burgers, in druk uitgegeeven, en
in handen van Commisfarisfen gefteld: eenen
anderen op den 6 July; behelzende kennisgeeving,
dat Hun Edel Moogende raadzaam gé-
von-
(*) Rieu-.ye Neierl. ytiari. JiigMfts, Madz. 1077 — 1097.
Ca
De betiviste
Publicatie
ingetrokken^
Brieven

1785.
Antwoord
Van Oen
Prins daarop.
36 BEKNOPTE HISTORIE DEM
vonden hadden,hunne buitengewoonebefchryving
op het zelfde punt den 10 Augustus te
hervatten; in vertrouwen dat Zyne Hoogheid
tegen dien tyd Hun Edel Moogende zodanige
Aanmerkingen en Advis zoude doen toekoomen,
als Hoogstdezelve, nopens zeker, daar
by gemeld, Concept-Reglement reformatoir,
en ter wegneeming der bezwaaren mogte goedvinden
aan Hun Edel Moogende mede te deolcn.
Op deeze Brieven werd door Zyne Hoogheid
op den 8 Augustus door een Brief aan de
Staaten geantwoord, en dezelve kwam den 10
derzelfde maand in de Vergaadering der gemelde
Staaten: In deezen Brief protefteerde
Zyne Doorluchtige Hoogheid tegen al het
geen beflooten mogt worden, ter verandering
van 't Regeerings-Reglement van 1674. ftrekkende;
ook diende dezelve om aan te toonenj
dat de Regenten y welke op hetzelve Reglement
Eed gedaan hadden, ten eenemaal onbevoegd
waren, verandering daar in te maa>
ken; dat zy, integendeel, door die onderneeming
verflaan moesten worden, van hunne
Posten vervallen te zyn, als, onder anderen 3
die Regenten, welke te Utrecht en te IVyk
daartoe hadden medegewerkt; voorts gaf Zyne
Hoogheid by dien Brief te kennen, dat het
aftiaan van den eenen of anderen voordeeligen
Post, van een geheel andere natuur zoude zyn;
verzekerende van geene ander Rechten, hem
toebehoorende, te zullen afgaan; en. vertrouwen-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 37
•wende, dat de St&aten fliet zullen gedoogen, 1785.
dat Zyne Hoogheid in de oefening daar van
langer verhinderd wierde (*).
Nog werd in de Staatsvergaadering van den Brief van
den Prins
24 Augustus een Brief ingebragt van Zyne aan de Siaa-
Doorluchtige Hoogheid uit 'sHage, waar in ton.
Zyne Hoogheid betuigde, met een zeer gevoelig
leedweezen vemoomen te hebben, dat de
Onlusten en Verwarring, in de Stad Utrecht
tot die hoogte geklommen waren, dat 'er zonder
eene gepaste tusfchenkomst en prompte
voorziening,de allerdroevigfte en gevaarlykfte
gevolgen te wagten waren ; met aanbod van
medewerking tot herftel van de Rust, en een
voorflag om met eenige Commisfarisfen daar*
toe, uit Leden van Staat beftaande, hoe eer
hoe beter, met Hoogstdenzelven in den Haag
in gefprek te treeden. De Burgers van Utrecht Aires der
Burgers daar
hier van kennis gekreegen hebbende uit de t.'geu aaji
openbaare Nieuwspapieren, (dewyl het thans den Raad
ingediend.
de gewoonte was alle zodanige Hukken fpoedig
in de Nieuwspapieren te doen plaatfen)
waren niet weinig over dien Brief gebelgd, en
deeden door hunne Geconftituëerden en Gecommitteerden
daar tegen proteftceren en vertoogen
doen. Op den 5 September dienden
de Geconftituëerden van 1368 Burgers en Ingezeeten,
en de Gecommitteerden uit de agl
J!3urger - Compagniën der Stad, een Adres in
(•) Nkmfe Netkrl, Jaarh. Aas;. 1785. bladz, 1117 — 1123
C3
by

1785.
33 BEKNOPTE HISTORIE DER .
by den Raad, waar in zy te kennen gaven,
dat de Burgery met de uiterfte bevreemding
gezien hadt, hoe in een Brief, op naam van
Zyne Hoogheid in de Courqnten geplaatst, en
den 24 Augustus ter Staatsvergaadering ingekoomen,
de ftaat der zaaken te Utrecht werd
voorgefteld, als of de Onlusten en Verwarringen
in die Stad reeds tot die hoogte geklom,»
men waren, dat 'er, zonder eene gepaste tusfchenkomst,
en NB. prompte voorziening de allerdroevigfte
en gevaarlykfle gevolgen te wagten
waren, enz. Dan dat de Burgery vertrouwde,
dat zy, daar ze zich tot hier toe, wegens de
punten ter afdoening der ppgegeevene bezwaaren
(na alvoorens daartoe plegtig opgeroepen
te [zyn) en ter aandringing van dezelve, met
het overleveren van haare verdere Aanmerkingen
, op de voorbeeldigfte en gefchiktfte wyze
gedraagen hadt, als nu, ter afdoening van dezelven,
—op geene wyze verdiend hadt,
door zoo ongunftige trekken in een zoo verkeerd
daglicht aan het Algemeen ten toon gefield
te worden. — Aan 't flot was het eerbiedig
verzoek:" Dat Hun Edel Groot Achtbaare
Zyne Hoogheid by Misflve zouden gelieven te
defabufeeren, dat aldaar geene zoo onrustige
en verwarde omitandigheden beftaan hadden,
die tot zodanige hoogte zouden geklommen
zyn, '— en dat indien Hun Edel Groot Achtbaare
mogten begrypen, dat 'er eenige Commisfiën
en Conferentiën noodig waren, het daar
heen

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 39
heen te bellieren» dat dezelven dan niet in
'sHage, maar binnen de Stad Utrecht zouden
moeten gehouden worden (*). —
Burgemeesteren en Vroedfchap nu hadden,
tot wegneeming van de wettige bezwaaren der
Burgers en Ingezeetenen , een provifioneel
Reglement ontworpen en beraamd, naa 't wel*
ke de beflelling der Stads Regeering en de
Nominatiën en Verkiezingen van Raaden in
de Vroedfchap, van Burgemeesteren, en van
Schepenen zouden gefchieden, en een gequalificeerd
Collegie uit de Burgery opgerecht en
ingevoerd zoude worden; om welk Reglement
ter kennisfe van de Burgers en Ingezeetenen
der Stad en der Vryheid daar van te brengen,
een of meer Exemplaaren, geduurende 14 dagen
zouden voorleggen in de zoo genaamde
Groene Kamer aan 't Stadhuis, des morgens van
10 tot 12, en des namiddags van 3 tot 5 uuren,
met vermaan aan allen en een iegelyk
Burger en Ingezeetenen (uitgezonderd alleen
Vreemdelingen , Dienstboden en andere onbevoegde
Perfoonen ) om , indien zy eenige gegronde
bedenkingen op voorfz. Reglement
mogten hebben, dezelve zyne bedenkingen,
't zy afzonderlyk, of gevoegd met anderen ,
in Gefchrift gefield en onderteekend, binnen
24 dagen, na de afkondiging, ter Secretary
van Stads Policie verzegeld te brengen. Dit
alles
C) ffteuvti Nederl, Jaarb. September 1785. bladz, 123?»
C 4

Adres van
Geconflitoperden
en
Gecommitteerden.
40 BEKNOPTE HISTORIE DER
alles werd door eene Publicatie den 16 September
van 't Stadhuis afgekondigd. Ook werden
op dien zelfden dag eenigen uit de Geconftituëerden
en Gecommitteerden voor de tien
Heeren, die uit de Vroedfchap tot deeze zaak
gecommitteerd waren, geroepen, en aan dezelven
een gedrukt Affchrift van bovengemelde
Publicatie, benevens een Exemplaar van
het provifioneel Reglement, ter hand gefteld.
Op dat nu de Burgery mogt weeten, hoedanig
de Raaden in de Vroedfchap omtrent dit
Reglement en deszelfs invoering gezind waren ,
cn om eindelyk eens tot de daadelyke invoe»
ring te koomen; zoo leverden Geconftituëerden
en Gecommitteerden wederom, op den
21 September een Adres aan de Vroedfchap in,
dat hoofdzaakelyk behelsde: ,, Dat alle de
Raaden (uitgenoomen de Heeren LOTEN,
WIELING en 1 voY) geliefden te verklaaren,
binnen de 14 dagen, geduurende welken het
Reglement voor de Burgery voorlag, of zy
genegen waren, om op de fchikkingen, provifioneel
daar by gemaakt, met de Burgery en
het Volk der Stad eenen fieeds aanblyvende'n
Raad in te voeren; met verklaaring, dat die
Heeren, weiken zich binnen den gemelden tyd
niet verklaarden, zouden gehouden worden
voor de aanbiyxing in hun Ampt bedankt te
hebben. — Dat de Hr. LOOT EN als beftemd
zynde tot Ontvanger van het Kleinzegel,
door de Vi-oedfchap Zou overgehaald worden,
om

ONLUSTEN JN HET VADERLAND. 41
urn binnen de veertien gemelde dagen zyne
Raadsplaats neder te leggen; ten einde op zyn
oryflag befchikt wierde; of wanneer die Heer
daartoe niet geliefde te verftaan tot genoegender
Burgery, dat dan, na verloop van voorfz.
veertien dagen, aan Zyn Edele aile verdere
Zitting als Raad wierde geweigerd, en op zyn
Edels ontflag tegen den II Oclober wierde beflooten.
— Dat de verfchillen met de Heeren
WIELING en IVOY tot genoegen der
Burgery, indien moogelyk, voor 't einde der
loopende inaand wierden opgeruimd; doch indien
zulks niet gebeurde, dat die Heeren dan
niet zouden begreepen worden onder het getal
van die geenen, met welken de Burgery en
het Volk voomeemens waren, (Je invoering
van eenen aanblyvenden Raad aan te gaan;
maar dat, ten aanzien van Hen Edele hetzelve
wierde gehouden in den zelfden (laat, tot
dat over de voorfz. afdoening, tot genoegen
der Burgery, eindelyk zou befchikt zyn. —
Dat alle de misnoegens, wegens het voorgevallene
Jop den ü Maart ontftaan, voor het
daadelyk treeden tot de invoering van eenen
iïeeds aanblyvenden Raad zouden weg genoosnen
worden, zo dat 'er een wederzyds vertrouwen
tot genoegen van Raad en Burgery
herlield wierde. — De Geconftituëerden en
Gecommitteerden verzochten op 'c bovengemelde
de beraadflaagingen van den Raad; en
dat nu met het maaken van de Nominatiën tot
O 5 Bur
1785,

1735.
Bedui t der
Vroed fchap
daarop.
Verrchiilen-
rle Adviefen ,
der I ed.n
van de «
Vrocdichrp.
42 BEKNOPTE HISTORIE DER
Burgemeesteren en Schepenen niet mogte voor.
uitgeloopen worden.
Over dit Adres beraadflaagd zynde, werd op
het eerfte punt beflooten, de Vroedfchap tegen
Jen i. Oftober buitengewoon te befchryven.—
Op het tweede, werden Heeren Eurgemeeste-
:en en Oud-Burgemeesteren gecommitteerd,
Dm daar over met den Heer LOOTEN tefpreeken.
— Op het derde werden insgelyks Hee-
•en Burgemeesteren en Oud Eurgemeester gei
:ommitteerd om met die Heeren te fpreeken.—
l 3p het vierde punt werden gecommitteerd de
I ileeren EYCK, VAN DER DOES, VAN RO-
WONDT, en VAN SENDEN. — Ten aanzien
;an het vyfde- punt werd goedgevonden, dat
i iet zelve op den 22 der zelfde maand Septem­
1 ber in beraadfiaaging zoude genoomen, en de
i/roedfehapsvergaadering daarom een half uur
^ 'roeger begonnen worden, als welke tegen 9
1 juren was faamen geroepen om voort te gaan
1 ot het maaken van Nominaticn van Burge-
I neesteren en Schepenen voor het volgende
aar ('*).
De Vroedfchap dan op den 1 October inge-
'olge die buitengewoone befchryving vergaalerd
zynde, om over het voorfz. eerfte Punt
e beraadflaagen , waren alle de Leden daar
t egenwoordig, den Hr. IVOY alleen uitgezon-
( erd, die zyn Advies met een Brief inzond.
Zeer
(•} Nituwe jfedtrl. Jaarb, Sepitmh 1783* bladz, 1341—j 34jfi,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 43
Zeer verfchillende waren de Adviefen van ver-
fcheidene Raaden omtrent dit Punt: De Hr.
V A N DïKifELT betuigde by het Reglement
van 1674. te blyven ; daar by voegden zich de
Heeren Oud - Burgemeesteren L O O T E N , V A N
D E R DUS-S EN en W I E L I N G ; de Burgemees­
ter V A N M O ssc H E N E R O E K ; en de Raaden
BODDENS, DE JONKHEERE, PESTERS,
Z A A L , E W Y K en N A H U IS. De Burgemees­
ter V E R E E E K , en de- Hr. V A N B R O N K -
H O R S T oordeelden, zich niet te moeten verklaaren
, daarentegen 'verklaarden zich de Heeren
Oud-Burgemeesteren V A N D E N BO­
G A A R D , V A N ROMONDT, VAN DER D O E S ,
D A U NIS, CRAAY V A N G E R , FALCK, A B -
EEMA, DE LEEUW, R A M , VAN DER MEI!-
L E N , V A N D IEL EN, IVOY, MARTENS,
en V O E T V A N W I S S E N - , dat meenden nog
niet verder over het Reglement dan voorbereidend,
of voorloopig, geraadpleegd te hebben,
en hetzelve met de Burgery wel wilden
aangaan, wanneer zy NB. Staats wyze van 't
Reglement van 1674. zouden ontilaagen zyn,
en het nieuw Reglement met medewerking van
den Stadhouder ingevoerd wierde: Geheel anders
verklaarden zich de Heeren Oud Burgemeester
E E R G E R , de Raaden E Y K , V A N
SENDEN, D E RIDDER, SMISSAART, VA N
ilAEFTEN, BURMAN en VAN DAM, die
betuigden genegen te zyn, om het ontworpen
Reglement met de Burgery aan te gaan De
wei-
178S-

?85-
44 BEKNOPTE HISTORIE DER
weinige overige Heeren voegden zich by het
Advies van den Hr. VAN WESTREENEN,
het welk hoofdzaakelyk uit kwam op niet gehouden
te zyn, zich te verklaaren. Na alle
deeze verfchillende Adviefen omvraage gedaan
zynde, word by meerderheid van Hemmen beflooten,
dat in het verzoek der Requeftranten
niet kon getreeden worden, maar hetzelve van
de hand geweezen werd (*).
ISom! natiën Daar nu de tyd der gewoone verandering
van Burger
meesteren van de Regeering op handen was, zoo werd
en Schepe­
op den 3 October by de Vroedfchap de Nmi*
nen enz. aan
den Prins natie van Burgemeesteren en Schepenen ge­
gezonrlcn.
maakt, om ter verkiezing aan den Stadhouder
gezonden te worden. Nu kwam in bedenking
of de Lyst van alle de Raaden, die thans de
Vroedfchap uitmaakten, ook aan Zyne Hoogheid
zou gezonden worden. De voorzittende
Burgemeester bragt dit in omvraage; eenige
Raaden begreepen, dat de opfchorting der gewoone
verandering, in 't voorleedene Jaar,
op verzoek der Burgers en op aandrang der
Stads Regeering, door de Staaten beraamd,
zonder tydsbepaaling was, tot tyd en wyle, dat
een nieuw Reglement vastgefield zoude zyn; maaj
de meerderheid verftond, dat de Lyst moest
afgezonden worden. — Toen werd het 4de
Punt van het Adres, op den 21. September by
de Vroedfchap ingediend, in overweeging ge-
noo-
(?) Nieuwe Ncierl. Jaarh Q£tob. 1785, bladz. 1442-1444.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 45
noomen, en by meerderheid beflooten tot het
uitleveren vsn eene fchriftelyke Verklaaring
door de Vroedfchap, dat dezelve bereidwillig
was, al het geen zoo op,als na den II Maart,
aanleiding tot het wederzyds misnoegen gegee­
ven hadt, in vergetelheid te ftellen, en de
opheffinge der begonnene Rechtsvorderingen ,
daar uit voortgekoomen, by de Staaten voor
te flaan en te helpen daar ftellen.
De Vroedrchap, by voortduuring der buiten-
gewoone befchryving nu wederom op den 7.
Odtober vergaaderd zynde , zou de ingekoo-
mene fchriftelyke bedenkingen der Burgers op
het provifioneel Regeerings Reglement onder •
zoeken: Die bedenkingen werden gefield in
handen ' der tien Heeren, uit de Vroedfchap
gecommitteerd, om dezelven nader te'onder-
zoeken, en de Vergaadering van derzelver Ad­
vies te d'ienen. De gevoelens der Leden van
de Vroedfchap waren daar over zeer verfchil­
lende; maar byzonderlyk liep in 't oog de
fchriftelyke verklaaring van den Hr. Rentmees­
ter BORMAN en zynen jongeren Zoon;welke
niet zoo zeer den inhoud, als wel de wyze van
invoering van dit Reglement betrof; want zy
van gedachten waren, dat- het gemelde Regie-
ment niet zonder medewerking van den Heer Stad.
houder kon vastgefteld en daadelyk in gang gebragt
worden.
Op den zelfden dag deed eene Commisfie
uit Üeconftituëerden en Gecommitteerde poogin-
1785*
Commisfia
tot onderzool;
der
Bedenkingen
van de
Burgers.
Poodnsen
om de Gede.
puteersien

1785.
Staaten te
ttoen ver-
-.aadercii.
•Rurgemecs.
teien worden
daaitcc
gelast.
40 BEKNOPTE HISTORIE DE»
gingen om de Vergaadering der Gedeputeerde
Staaten, die reeds gefcheiden was, weder by
een te roepen; doch te vergeefsch, om dat
fommigè Leden afwezig waren. Hierom werd
dén volgenden dag buitengewoone Vroedfchap
belegd op een Adres vau gemelde Geconftituëerden
en Gecommitteerden, waar in verzocht
werd, dat ten fpoedigfte eene Vergaadering
van Gedeputeerde Staaten mogte belegd
worden, en daar in een bygevoegd Copie
• Request aan Hun Edel Moogende van
Stadswegen onderfteund worden; behelzende
verzoek tot eene buitengewoone befchryving
der Heeren Staaten, tegen den 10 Oótober
1785. op een punt van 't uiterfte gewigt voor
Stad en Burgery; tegelyk werd een, daartoe
ftrekkende Adres aan de Staaten, Copielyk
aan den Raad overgegeeven.
De Vroedfchap alle deeze ftukkeh overwoogen
hebbende befloot overeenkomftig het verzoek,
en magtigde Heeren Burgemeesteren,
om nog dien zelfden dag, op alle moogelyke
wyze, eene Vergaadering van Gedeputeerden'
Staaten te beleggen, en daartoe de afweezigé
Leden te ontbieden; gelyk ook om in die
Vergaadering, van Stadswege, als derde Lid
van Staat, aan te dringen op eene buitengewoone
befchryving van de Heeren Staaten
deezer Provintie tegen Maandag den 10, of
uiterlyk Dingsdag den II Oclober, tot voorgemelde
einde; met bygevoegden last, om,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 47
by weigering der Minderheid, ten fterkften daar
tegen te protefteeren , en de gevolgen daar
van voor die Leden over te laaten, welke niet
daartoe zouden befluiten.
Het Adres , welk de Geconftituëerden en
Gecommitteerden voornemens waren aan de
Staaten in te leveren, waartoe zy eene buiten­
gewoone Vergaadering zochten te verkrygen,
was daartoe ingericht: „ Dat Hun Edel Moo­
gende de Leden der Stadsregeering geliefden
te ontflaan van hunnen Eed, op zodanige Stads
huifelyke Punten gedaan, als het Reglement
van 1674. bevat; en dat onde:u;sfchcn de Opfchorting
der Jaariykfcbe »«a tiering ' !:
-
Regeering mogte voortduuren to: tyd cn wyle
omtrent het bovcnftaande zoude befchike
1785-
Adres aan
de Staaten
in te leveren.
zyn."
De Heeren Gedeputeerden vergaaderden Gedeputeerdenvcr-
wel op den 8 Octobcr des avonds ten 8 uuren ; gaaderen,
maar weige­
maar niet volledig genoeg; geen der Ilccrcn ren de Staaten
te bevan
de Ridderfchap was tegenwoordig, cn dc Icliryveii.
overige Leden wilden het uiet op zich neemen
om de Staaten te befchryven. De Heeren
Burgemeesteren deeden in de buitengewoone
Vroedfchapsvergaadering, op den 9 Oftober,
verflag van hunne vergeeffche poogingen, den
voorigen avond gedaan by Heeren Gedeputeerden
, om de Staaten te befchryven, met bericht
nogthans, dat de gemelde Heeren dien
morgen tegen half twaalf van nieuws zouden
vergaaderen. Waarop berasdflaagdzynde, Heeren

Vé Stad l-.e
fchrytt de
è'caatcii.
48 BEKNOPTE HISTORIE ÖER
ren Burgemeesteren gelast werden hunne ge*
daane eisfchen te vernieuwen; en indien het
Collegie van Gedeputeerden , door aanhoudend
agterblyven van één Heer uit de Ridderfchap,
wederom onvoltallig mogt zyn, dan de Heeren
van het Eerfte Lid te zoeken over te haaien ,
om met de aanweezenden daartoe te befluiten,
en de Brieven van befchryving aan de Leden
te doen uitvaardigen; onder belofte, dat de
Stad alle de onaangenaame gevolgen, die uit
deezen noodzaakelyken ftap mogten voortvloei
jen, voor haare rekening zou neemen.
Heeren Burgemeesteren, in de gemelde Ver»
gaadering verfchynende, vonden even weinig,
als daags te vooren, een Heer uit de Ridderfchap,
en de drie aanweezendc Heeren uit het
Eerfte Lid ongenegen om aan Stads voorftel te
voldoen; waarom Hun Edel Groot Achtbaare
goedvonden, dien zelfden namiddag ten 4 uuren
den Raad wederom te beleggen, om ook
hier van verflag te doen , en nader te overleggen,
wat verder te doen ftond. By meerder.»
heid van ftemmen werd geoordeeld: ,, Dat'er
thans niets anders overfchoot, dan dat de Stad
zelve, als derde Lid van Staat, die befchryving
deed, en de noodige Brieven, daartoe,
door een der Stads Secretarisfen deed opftellen
en afvaardigen ; hiertoe werd beflooten , en de
Staatsleden werden met eenen Brief verzocht,
om op Dingsdag den 11. Oclober, des mor.
gens ten 11. uuren in hunne gevvoone vergaa-
der-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 4^
Herplaats, de Staatenkamer j te willen ver-
ichynen.
Ingevolge dit verzoek, van Stadswegen gedaan,
verfchcenen de Heeren Staaten op den
bepaalden tyd In hunne Vergaaderplaats; al-
•Waar een Adres van Geconftituëerden en Gecommitteerde
ten bovengemelden einde werd
ingeleverd; doch Hun Edel Moogende gaven
daarop een weigerend Appointement. De Heeren
Geëligeerden, of het Eerfte Lid van Staat,
Verklaarden deeze Vergadering der Staaten,
bp zoo eene onvoorbeeldige wyze belegd, voor
nietig; beweerende, dat de Heeren Gedeputeerden
alleen bevoegd waren tot het befchryven
der Staaten. De Ridderfchap, het tweede
Staatslid, voegde zich hier by; een Lid uitgezonderd.
Stads Afgevaardigden protefteerden,
by meerderheid, daar tegen. Het Eerfte
Lid verklaarde vervolgends geene Geconftituëerden
noch Gecommitteerden te kennen, en
wilde het Verzoekfchrift, zonder beftelling
daarop, terug gegeeven hebben; maar de Gedeputeerden
der Stao. Utrecht verklaarden, dat
dezelven door de Vroedfchap erkend waren;
waarop eindelyk het Verzoekfchrift geleezen
werd, en het verzoek door de voorftemmenda
Leden afgèflaagen. Stads Gedeputeerden namen
het. eerfte punt van 't verzoek over; maar
wezen ook de Opfchorting van de hand. De
Bupger-Compagniën , fsamen geroepen onï
den uitfbg daar van te vesceemen, verfchee-
D Bff
1785.
De Sraatcri
vei'gaaderen
en beraad- .
flaagen ovef
eerf Adres
dev BurgeryJ

17 $5-
Wat 'er in
fkn Rtad zy
voorgeval-,
len by de inbuldiging
der nieuw
verkoorene
Regenten.
5» BEKNOPTE HISTORIE Mm
nen ongewapend op hunne Loopplaatfen des
namiddags ten drie uuren; en de Geconftituëerden
en Gecommitteerden leverden een Verzoekfchrift
by de Vroedfchap in, die ten vier
uuren buitengewoon vergaaderd wal Dit Verzoekfchrift
betrof de Commisfie, door Zyne
Hoogheid aan den Grave van ATHLONE, als
Hoofdofficier, voor nog drie Jaaren verleend,
het niet beëedigen van 't Reglement van 1674»
en het niet vervullen van de Raadsplaats, die
nog open ftond. Wat daarop beflooten zy zuilen
wy zoo aanftonds zien, na het verhaal van
het geen op dien dag gebeurd en in de Vroedfchap
verhandeld is. Uit de overgezondene
Nominatiën waren door Zyne Doorluchtige
Hoogheid Burgemeesteren en Schepenen ge~
koozen; alle de Negen- en dertig Raaden waren
aangebleeven; en tot den veertigften Raad
was de Heer Mr. j. F. ODI aangefteld.
De Hoofd - Officier verfcheen op den 12
Oclober, als naar gewoonte, ter inhuldiging
van de verkoozene Burgemeesteren en bevestigde
Raaden, in de Vroedfchaps-Vergaadering,
vertoonde zyne Commisfie om nog drie
Jaaren aan te blyven, en ging weder uit de
Raadkamer: Na dat deeze Commisfie geleezen,
en daar over beraadflaagd was, werd by
meerderheid van den Raad beflooten, om dathet
Regeerings-Reglement nog beftond , die
aanblyving voor drie Jaaren goed te keuren.
Verfcbeideae Raadea waren nogtans van oor-
deel.

ONLUSTEN IN È1T VADERLAND. 51
deel, dat de Vroedfchap, overeenkorhfb'g
haar Befluit van den 28 September, alleenlyk
behoorde den Hoofd-Officier te doen aanblyven
tot zoo lang, dat 'er een niéuw Regeerings-
Reglernent zoude ingevoerd zyn. Hier na
kwam de Hoofd-Officier weder in den Raad>
gaf eenen Brief van den Heer Stadhouder over,
welke diende ten geleide van eene Lyst van
ses- en dertig aanblyvende Raaden, met last
om dezelven, als naar gewoonte in te huldigen
en te beëedigen. Doch eenige Leden van
den Raad-weigerden den Eed, zoo als die lag*
te doen; anderen deeden dien eenvoudig, als
naar gewoonte; deeze laatften waren de volgende
Heeren: VAN DYKVELD, LOTEN,
VERBEEK, VAN DER DOSSEN, WIELING,
M ü SSCHENB ROEK, BODDEN S, VA NWEST-
BEENEN, DE JONCKHEERE, PESTERS,
ZAAL, EWYK en NAHUIS. Alle de ande­
ren deeden korter, of uitgebreider Verklaaringen
, allen uitkoomende op uitleggingen van
eenige woorden in den Eed op het Reglement
van 1674. voorkoomende. De flerkfte Verklaaring
was die van den Heer Oud-Burgemeester
BERGER, waar by de Heeren EYCK,
VAN SE N DEN, DE RIDDER,S MISS AART,
en VAN H AAPTEN zich voegden. Het naast
hier by koomende was die van den Heer Oud*
Burgemeester VAN DEN BOGAARD, waar by
de Heer ABBEMA zich voegde, en de Hee­
ren VAN DER DOES, VAN ROJSÏOND en
D 2 »4Ö«
1785»

1735.
Zwaartgbeid
over het beeeJigen
der
Herenten.
52 BEKNOPTE HISTORIE DE*
DA UK IS. verklaarden zich byna op dezelfde
wyze; terwyl de Heeren DE LEEUW eö
IVOY, zich tot eene byzondere voorbehoudingbepaalde:
De Heeren VERBEEK, VAN
Jt RONK HORST» CRAAYVANGER » VER-
SCHOOR, F A L C K , RAM, WOERTMAN,
VAN DER HEULEN, VAN DIE L EN en bei*
de de HARTENS, wilden den Eed wel we­
derom doen ; maar met deeze uitdrukkelyke
voorbehouding, dat ze daar door niet buiten
ftaat geliefd zouden worden om het Regeerings-Rf
'ement te helpen veranderen en verbeteren
, en al het noodige daartoe te helpen
vereffenen en tot fland brengen.
Na dat het rondvraagen geëindigd was ,
verklaarde de Heere Hoofd-Officier ongelast
en onbevoegd te zyn, om eenige van deeze
Verklaaringen aan te neemen; doch betuigde
te gelyk, dat 'er eenig middel mogt gevonden
worden om de zaak te kunnen afdoen. Dit gaf
aanleiding tot verfcheideli voorftellen, en debatten
daar over; tot dat de Heer Hoofdsofficier
eindelyk verklaarde, genoegen te zullen
neemen met de verklaaring van den Heer Oad-
Elirgemeester VAN DEN BOGAARD, indien
alle de Raaden zich daar by voegden. Veelen
namen dit aan; en de Oud-Burgemeester
BERGER met'de Heeren, die zich by hem
gevoegd hadden, zich in eene andere kamer
begeeven, en daar over beraadflaagd hebben-
«ie, vuegden zich eindelyk ook daar by.
Deezs

ONLUSTEN IN HET VADERLAND; 53
Deeze zaak dus afgedaan zynde , veroorzaakte
de Brief van den Stadhouder, tot aan- Zwix idicid
over den
ftelüng van 40 nieuwe Raaden, nieuwe zwaa- Rang det '
Regenten»
righeden. VOOREERST omdat Zyne Hoogheid
bedel gedaan hadt over de tusfehentyds
opengevallene Raadsplaats door den dood vau
den Heer van VUIL KOOP, het welk door de
Burgery, als een recht haar toegezegd, werd
opgeëischt; ten anderen, om dat de Heer Mr,
j. FR. ODE, die voor de eerfte reis tot Raad
was aangefteld, door dien zelfden Brief , in
rang voor de drie Raaden VOET, EURMAN
en VAN DAM geplaatst was. Onaangezienhet
Protest der Raaden EYCK, VAN SENDEN,
DE RIDDER, SMISSAERT, en VAN H A E V'
TEN, en het voorftel van anderen, om Zyne
Hoogheid vooraf kennis te geeven van de begeerte
en eisch der Burgery, werd by meer
derheid beflooten, het recht van den Stadhon
der tot het vervullen deezer openftaande Raads
plaats te erkennen.
Hierop ging men over tot de inhuldiging; 1 Vorder*
verrichtin­
na d'it de Heer ODE van den rang, hem dooi gen van der4
Raad.
den Brief des Stadhouders toegeweezen, tot ge
Hoegen der groote Meerderheid, hadt afgezien
Vervolgends verfcheenen in de Raadkamer d<
Heeren VOET VAN WINSEN, EURMAN 1
DE LA BASSECOUR en VAN DAM VAI I
ISSELT, welke, als blyvende Raaden zitting
naamen, na dat de eerfte zich omtrent de: I
Stads Eed verklaard hadt, overeeakomftig d
D 3 Veï
I

Antwoord
op de Adres-
Jen der
Burgery.
54. BEKNOPTE HISTORIE DER '
Verklaaring van den Heer RAM, en de twee
laatften óvereenkomflig die van den Heer VAN'
DEN BOGAARD, in den zelfden zin als de
Heer BERGER dit gedaan hadt. Eindelyk
werd de Heer ODE, na dat hy bewyzen zyner
bevoegdheid vertoond hadt, in den Eed genoomen,
die denzelven op de gewoone wyze'
deed, zonder dat hy eenige Aanmerking op
het Reglement van 1674. maakte. Van al het
geen op deezen morgen beflooten was werd
door Burgemeesteren aan de Burgery kennis
gegeeven, op een Adres, in derzei ver naam
door den Heer 'T HOEN ingeleverd, waar in'
de verzoeken van 's avonds te vooren herhaald
waren; en op het Adres van den 11 'savonds,
werd door een der Secretarisfen aan de Geconftituëerden
en Gecommitteerden het volgende
Antwoord voorgeleezen: ,, Dat de Meerderheid
der tegenwoordig zynde Leden van den
Raad verklaard hadden, niet vdorneeraens te
zyn, den Eed te doen, zoo als hy lag, op 't
Reglement van 1674. indien zy aanbleeven.
En omtrent het toelaaten der Commisfie van
den Heer Hoofd-Officier, hadt de Meerderheid
begreepen , dat daags te vooren reeds een
Befluit genoomen was, en dat men daar by behoorde
te blyven; te weeten, dat men Zyn
Edele moest toelaaten, indien de Commisfie in '
de gewoone forme bevonden wierd. Doch ten
aanzien der niet aanblyving van eenige Leden
der Vroedfchap, en de goedkeuring vaneenen
nieu-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 55
nieuwen Raad, tot vervulling der plaats, dooi­
den dood van den Heer VAN VUILKOOP
opengevallen, zou de Meerderheid zich den
volgenden dag nader verklaaren, indien zy
aanbleeven. Hoedanig nu die Heeren zich
daaromtrent op den 12 verklaard hebben ishier
boven gemeld.
De Burgery over deeze Befluiten gantsch
niet voldaan, deed door haare Geconftituëerden
en Gecommitteerden, op den 17 Oftober
eene Verkiaaring en Protest in de Vroedfchap fommige
Leden.
inleveren, met verzoek om het in de Vroedfchaps-Aantekeningen
te doen infchryven; in
welk Protest de Burgery verklaarde , dat zy
alle die Regenten, welke den Eed op het Reglement
van 1674. zonder eenige uitzondering
of bepaaling gedaan hadden, hieldt en zou bly.
ven houden te zyn SCHADELYK voor die Stad,
en VOORSTANDERS van eene DRUKKEND?
1785.
Protest der
Burgery teger
de P>e^
fluiten van
den Raad,
cn tegen
RECEERINGSFORM, welke ten eenemaalpydig
is, en in zoo veele opzigten aanloopt tegen de
Privilegiën, Handvesten en Gerechtigheden van
dit Land; dat zy daarom aan alle die Regenten
verklaarde zich te onttrekken van alle vertrouwen,
en zich ontflaagen te houden en te ontdoen
van alle gehoudenheid en vefpligting,
welke zy integendeel, volgends haaren gez-wooren
Eed, gaerne zou toebrengen alleen
aan die Regenten, welke met de daad betoonden,
de Voorrechten en Privilegiën der Stad
en Burgery voor te ftaan. - Eveneens protep
4 fleer-

?7 8
5-
Voorftel dei
Riddeifchap
tor eene
Commisfie
naa den
Jïdng.
Befi-ir d:r
yioedlclup
daarop.
H B E K N O P T E HISTORIE DES
fleerden zy tegen de aanflelling van den nieuy
wen Raad ODE, verklaarende hem niet te zul­
len erkennen; gelyk ook tegen dc nieuwe,
Commisfie van den Hoofd-Officier (*).
Nog andere hinderpaalen ontmoette de Bur­
gery, die het invoeren van 't ontworpen, en
met de Regeering vereffende Stads Regeerings-
Reglement vertraagden, en waar tegen zy ins-
gelyks protefleerde. De Ridderfchap had op
den 23 Augustus een Befluit genootnen , en,
ingevolge daar van'op den 24 ter Staatsvergaa-
dering een voorflel gedaan , om eene Commis­
fie van negen Heeren uit Hun Edel Moogende
Vergaadering te benoemen, ten einde met
Zyne Hoogheid den Heer Stadhouder over het
Concept-Reglement reformatoir, en de Aan­
merkingen daar op gemaakt, te fpreeken,
enz. (f) Vervolgends hadden de Heeren Rid­
ders in dezelfde Vergaadering op den 2 No-
vember by de andere Staatsleden aangedrongen
óp dat Voorflel, dat uit de drie Staatsleden,
gelyk ook uit de Burgeryen der Steden eene
Commisfie naa den Hang wierde gezonden; ten
einde met medewerking van Zyne Hoogheid
het fluk der bezwaaren te vereffenen en ten
einde te brengen; en deezen hadden zulks
overgenoomcn (§). De Vroedfchap der Stad
Ut-
(*) NUuwe Nederh Jtmrb. Oelob. 1785. bladz; 1445—1463,
/bid. Augustus 17S5. bladz. 1188.
(J; Ibid, Ntyemèsr 1785. 'uladz. löiü»

ONLUSl'EN IN HET VADERLAND. S7
Utrecht dit voorftel in Commisfie gefield, en
daar van verflag bekoomen hebbende, befloot
daar op, den 21 November, ter Staatsvergaadering
van Rads wegen te verklaaren: Dat de
Vroedfchap het voorflel der Ridderfchap aannam
en toeflemdc, dat eene Commisfie wierde
benoemd ten voorfz. einde; zoo nogthans, dat
voorfz. Concept-Reglement Reformatoir tot
een grondflag van deeze onderhandelingen zou
verflrekken , cn dat alleen die fledelyke Punten,
welke uit het Reglement van 1674. in het
zelve gebragt zyn, in die gefprekken zouden
verhandeld worden, zonder die uicteflrekken
tot der flads en fleden huifelyke zaaken; dat
voorfz. onderhandelingen niet in den Haag,
maar binnen de Stad, of immers binnen de
Provintie van Uttecht moesten gehouden wor?
den; en indien de voorftemmende Leden volftrekt
daar op aandrongen, dat de onderhandelingen
in den Haag moesten gehouden worden;
zulks toe te flaan» mits, dat 'er een tyd
tot afdoening bepaald wierde (*).
De Stad bragt den 7 December hier omtrent
een nader Befluit ter Vergaadering der Staaten
in; waar by dezelve, zonder in de uitbreiding
van haar voorig (zoo aanftonds gemeld) Befluit
in te treeden, zich verklaarde voor het
beraamen eener Commisfie naa 'sHage; ten
einde met, den Stadhouder over de bezwaarerj
u
C) Ni'tuwe Nede'rl, ffaarb 17R0. bjadz. 1654,
D 5
1785.
Nader Ro"
fluit der
Stad hiciog»

ildres der
Burgery tepen
dit raat-
Jee Befluit.
58 BEKNOPTE HISTORIE DER
te handelen, overeenkomftig het voorftel der
Ridderfchap. De Heeren Geëligeerden hielden
dit Befluit in Advies, nogthans werd met
de twee andere ftemmen beflooten, de gemelde
Commisfie in de naaste Vergaadering
vast te ftellen, en die zaak dus geheel af te
doen (*).
Tegen dit Iaatfte Befluit der Vroedfchap leverden
Geconftituëerden en Gecommitteerden
op den 12 December' aan Burgemeesteren en
Vroedfchap een Adres in ; waar in zy te kennen
gaven, dat het aan de Burgery was voorgekoomen,
dat by laatstgemelde Befluit niet
die zekerheid voor het behoud der Stads meermaalen
beweezene Rechten was bewaard, welke
het belang der Burgery en de gevoelens,
te meermaalen gebleeken, met alle billykheid
van haare Vertegenwoordigers vorderde; maar
integendeel,dat niet alleen de arbeid van byna
twee Jaaren, aan 't vereffenen van Stads Huifelyke
punten befteed, werd gewaagd aan de
tegenkanting van die Staatsleden, welke zich
met Stads - Regeeringsbefteiling niet moogen
bemoeijen; maar ook daar door het Recht
werdt tegengefprooken, dat de Stedelyke Magiftraaten
met hunne Burgers alleen bevoegd
zyn , het huifelyke der Stad te fchikken: —
Dat de Burgery ook nimmer kon gedoogen,
dat het Regeerings-Reglement, by de Stad
reeds
(*) iViVawe Nederl, Jaarb. Decmber 1785, blati?, ifigf.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 59'
reeds vereffend een onderwerp zou worden van
de beraadflaagingen van iemand anders dan de
Magiftraat. en Burgery van de Stad. ~r Om
welke redenen Geconftituëerden en Gecommitteerden
eerbiedig verzochten , dat het Hun
Edel Groot Achtbaare mogt behaagen om door
eene Publicatie aan de gantfche Burgery, of
by Uittrekfet van het Befluit aan hun Geconftituëerden
en Gecommitteerde , het waare oogmerk
der Rejolütie van den 5 December, op het
voorfz. onderwerp, bekend te maaken.
Op dit Adres werd beflooten, hetzelve 14
dagen voor te leggen. Ondertusfchen gav-en
Geconftituëerden en Gecommitteerden aan
kunne Aanftellers en Lastgeevers, door een
Bericht kennis van hunne' poogingen, 'die zy
aangewend hadden om de Punten van Stads
Huifelyke Regeering buiten de voorgeflaagene
onderhandelingen met den Stadhouder te houden;
welk Bericht gedrukt en aan de Compagniën
der Burgery gezonden werd (*).
De Burgery, of derzelver Geconftituëerden
en Gecommitteerden, ongeduldig om deeze
14 dagen voorleggens af te wagten, begeerden
een fpoediger ukflag en afdoening van zaaken:
Op den 18 des avonds werd in alle de Wyken
aan de huizen rondgezegd en verzocht, dat
alle de Compagniën, elk op haare Loopplaats,
den volgenden dag 'smorgens ten 8 uuren»
zou-
p) Nieuws Kedeil.Jaarh Deccmli.,1783. bladz, 1092—1690»
1785.
Dit Adres
werd veertien
dagen
voorgelegd»
De llurgery
wordt faamengerospen.

Een Adres
jim dezelve
voorgeleezen
, co
goedgekeurd
Zynde ,liy de
Vroedicli.ip
ingeleverd.
Co BEKNOPTE HISTORIE DER
zouden verfchynen; het welk gefchiedde. On^
dertusfehen hadden Geconfluuëerden en Ge­
committeerden een Adres ontworpen om aan
de Vroedfchap in te leveren; welk Adres een
tweeledig verzoek behelsde: i. Dat aan het
verzoek, in 't bovengemelde Adres van den
ia begreepen, op deezen zelfden dag van den
ip December voldaan wierd; 2. Dat het Re­
glement van Stads - Regeeringsbeftelling, tus-
fchen den Raad en de Burgery reeds vereffend,
nog op deezen zelfden dag,den 19December,
niogte vastgefteld, afgekondigd, en binnen
drie Maanden daadelyk beëedigd en in gang
gebragt worden.
Dit Adres werd aan alle de Compagniën,
elke byzonder, vöorgeleezen, van dezelve goedgekeurd
en toegeftemd. Daarna begaaven allo
de Compagniën zich naa deAWs, haare aU
gemeene Vergaaderplaats, en van daar naa het
Oude Kerkhof en andere ftraaten in den omtrek
en de nabyheid van het Stadhuis, op dezelfde
wyze als op den 2 Augustus gefchied was. Ondertusfehen
vergaaderde de Vroedfchap, en
eene Commisfie uit de Geconftituëerden en
Gecommitteerden, benevens vjer Gecommitteerden
uit elke Compagnie, dus te laamen
twee- en dertig, gingen naa binnen om het
bovengemelde Adres aan den Raad in te leveren;
terwyl de vergaaderde Burgers den uitflag
der beraadfiafagingen van de Vroedfchap in de
nabyheid van het Stadhuis bleeven. afwagten t
N3

©NLÜSTEN IN rtÉx VADERLAND. 61
Na lange beraadflaagd te hebben fcheidde
de Raad, en maakte het genoomene Befluit aan
de Commisfie der Burgery bekend , het welk
hier op uitkwam : Dat de Vroedfchap , ten
aanzien van het eerfte Punt, het huifelyke van
Stads-Regeeringsbeftelling, buiten de onderhandelingen
en beoordeeling der voorftemmcnde
Leden zoude houden; maar wat het tweede
Punt betrof; dat de Raad geen magt hadt, om
zich- buiten medewerking der voorftemmende
Leden van het Reglement van 1674* te ontflaan.
De Burgery met dit Antwoord niet voldaan .
vaardigde op 't nieuw eene Commisfie af aar
Heeren Burgemeesteren, met verzoek om der
Raad ten tweedemaal op dien dag nog te be
I
leggen; ten einde den naderen aandrang dei
Burgery, op het tweede Punt, te overweegen
en naar genoegen daarop te befluiten. Di
verzoek werd toegeftaan,de Raad vergaaderd*
ten vier uuret;, maar in zoo een klein getal f
dat de aanweezenden zwaarigheid maakten,on |
zoo onvoltallig een eindelyk Befluit in eei l
zaak van zoo veel gewigt te neemen. Mei l
befloot derhalven den volgenden dag 'smor
gens ten negen uuren weder te vergaaderen •"
van welk Belluit omtrent ten zeven uuren doo r
eene Commisfie van vier Leden der Vroedfeha 3
aan. Geconftituëerden en Gecommitteerden kei l-
nis gegeeven werd, met verzoek om zulks dt *
Burgery mede ce deelen \. doch Gecoaftituëe
f.. i f
d< s
Itefliiic vnj? -
den Raad
ilasroy.
De R.isd
nndernna!
belegd ,do'. h,
nieiii be-
Hooier,.

Den anderen
dag werd de
zaak hervat
en afgedaan.
Verhaal van
de garufeke
62 BEKNOPTE HISTORIE DÊ»
den en Gecommitteerden verfchoonden zi.c'j
hier van, weetende dat de Burgery op afdoe­
ning van zaaken, dien zelfden avond nog ge.
field was; en verzochten derhalven, dat de
Raad zelve dit door eene Commisfie aan hunne
Lastgeevers wilde békend maaken. Dit ge-
fchiedde, en evenwel hadt men moeite om de
Burgers tot fcheiden te beweegen; waartoe
zy niet verftonden dan onder* uitdrukkelyke
•verzekering, dat de zaak den volgenden dag
zou afgedaan worden^ Dus waren deeze Bur­
gers, in 't midden van den Winter, van des
morgens agt tot 's avonds agt uuren, in de
open lucht byeen geweest, en keferden, onder
't licht van eene menigte Flambouwen, naa
hunne huizen.
Den anderen dag, den 20 December, dan
de Vroedfchap wederom vergaaderd zynde,
kwamen ook de Burgers in de nabyheid van
het Stadhuis wederom byeen. Ten één uure
werd uit naam van den Raad door een Deur.
waarder aan de Commisfie der Bur-gery bekend
gemaakt, dat het Befluit van den Raad dooi-
eene Publicatie aan de Burgery zou medege­
deeld worden; hier van gaf de Commisfie ken­
nis aan de Burgers. Kort daarop gaf de Raad
bevel om de Klok te trekken, en deed dooi­
den Secretaris van VOORST, verzeld van da
Heeren DAUNIS, DE LEEUW, en ïvoi
een Uittrekfel uit het genoomen Befluit aan
het Volk.voorleezen. Dewyl dit Uittrekfel de
gant-

ONLUSTEN m HET VAÜÊRLAND. 63
pantfche toedragt der zaake openlegt; zoo kan
ik niet betev doen, om een echt en getrouw
verhaal van deeze gewigtige gebeurtenis mede
te deelen, dan de hoofdzaaken van dit Uittrek­
fel op te teekenen, welke hier op uitkoomeni
In het zelve wordt dan eerst gemeld , dat
Heeren Burgemeesteren opening deeden van
hunne ontmoetingen daags te vooren, naa het
fcheiden van den Raad, zoo by 't afgaan van
het Stadhuis, als elders; — dat vervolgens de
Heeren EYK, DE RIDBER, SMISSAERT,
en VAN HAEFTEN verflag deeden van hunne
Commisfie aan r
t vergaaderde Volk; — dat de
Vroedfchap toen, de Requesten van daags te
vooren overwoogen hebbende, het befluit ge-
noomen en aan de Burgers verklaard hadt, dat
Hun Edel Achtbaare zich onbevoegd achteden,
om zich zeiven uit den Eed te ontflaan; maar
hunne poogingen zouden aanwenden om, in
eene buitengewoone Vergadering der Heeren
Staaten, van den Eed op 't Regeerings-Re­
glement van 1674. Staatswyze ontflaagen te
worden , voor zoo verre de Stedelyke Punten
daar in vervdt zyn; en indien dit niet
konde verkreegen worden, en de begeerde ver­
andering in het Provintiaal Reglement binnen
de vier cerstkoomende Maanden niet mogt uit­
gewerkt zyn, de Vroedfchap alles zou blyven
in 't werk ftellen, cm aan 't verlangen dei
Burgers te voldoen; van welk Befluit de voor<
gemelde Heeren DAUNIS, DE LEEUW, en
ÏVO ?j
1785.
toedragt (
zaake.

e>4 BEKNOPTE HISTORIÉ DER
IVOY, benevens den Secretaris van vöoRS'i
aan 't Volk hadden kennis gegeeven; doch ook
Uit de gebaarden en woorden van dè groote
menigte, voor 't Stadhuis vergaaderd, hadden
vernoornen» dat zy in dat Befluit geheel geen
genoegen namen , het welk die Heeren, in
den Raad terug gekeerd } daar verhaalden ; ter­
wyl door verfcheidene Leden van den Raad,
die gepoogd hadden, na de bekfcndmaaking
van 't Befluit, uit het Stadhuis te gaan, te keu*
nen gegeeven werd, dat zy alle de toegangen
van het Stadhuis bezet gevonden hadden, door
Lieden, die verklaarden order te hebben, om
niemand vtfn de Raaden door te laaten, en ddc
het aan geen der Leden van den Raad zou
worden' toegclaaten van 't Stadhuis te gaan,
voor dat de Burgery, in alles, volkomen ge­
noegen ontvangen hadr.
Na dat de Vroedfchap over dir alles beraad-
flaagd ludt, verzocht en gelastte zy, de zelf­
de , zoo evert gemelde Heeren om met de
Geconftituëerden en Gecommitteerden in de
Gerechtskamer te fpreeken, aan dezelven een
Copie van 't Befluit ter hand 'te ftellen, en
hen te verzoeken om hetzelve aan de Burgery
aangenaam te maaken ; doch die Heeren dit
Verricht hebbende, bragten befüheid, dat de
Geconltituëerden en Gecommitteerden het Be­
fluit niet voldoende Vonden , en het dtrarom
aart de Burgery niet konden aangenaam maa»
ken; maar het aan 't Valk zouden bekend maa­
ken*

ONLUSTEN m HÉT VADERLAND. 6$
ken, en binnen een kwartier aan de Commisfie
der Vroedfchap den uitflag zouden doen weeten.
Na verloop van welken tyd Geconftituëerden
en Gecommitteerden aan evengemelde
Commisfie eene fchriftelyke Verklaaring ter
hand ftelden, welke door die Heeren in de
Vroedlchap ingeleverd en daar geleezen werd;
zy was van deezen inhoud :
,, Geconftituëerden en Gecommitteerden
hebben de eer, aan Heeren Gecommitteerden
uit de Vroedfchap, op het Extract uit de Refolutie
van de Vroedfchap ,• heden medegedeeld,
in naam van de Burgery te antwoor-den;
dat de Burgery daar mede geen genoegen
neemt en aandringt op het letterlyk afdoen
van haar verzoek by Requeste ingeleverd
, en dat die dispofitie met allen fpoed
mooge genoomen en bekend gemaakt worden."
Welke Verklaaring door zeven Geconftituëerden
en Gecommitteerden onderteekend was.
De Vroedfchap, over deeze Verklaring wederom
beraadflaagd hebbende, befloot einde-
]yk, dat haar, tot voorkooming van alle gevreesde
en dreigende onheilen, by eene aanhoudende
weigering te duchten, niets meer
overbleef, dan den wil der Requeftranten cn
derzelver Committenten te doen , en aan 'tr
vefzoek van dezelven eenvoudig en letterlyk
te voldoen.
Van dit Befluit des Raads werd door de meer­
gemelde Heeren EYK, DE RIDDER, SMIS-
E SA'ERTy

i?8 j.
66 BEKNOPTE HISTORIÉ DÉa
U E R T , en V A N H A E F T E N , aan de Geconftituëerden
en Gecommitteerden kennis gegeeven
; welke Heeren van hun verrichtte veiflag
doende, uit naam van Geconftituëerden en
Gecommitteerden ernftig verzochten, dat het
genoomen Befluit des Raads overeenkomftig
met de bewoording in 't flot van 't Request
gemeld, zoude geboekt worden; het welk aldus
luidde :
„ De Vroedfchap accordeert het verzoek
der Geconftituëerden en Gecommitteerden uit
de Burgery op gisteren gedaan , en verftaat
dien volgends, dat het Concept-Reglement,
betreffende de beftelling deezer Stads Regeering,
zodanig als hetzelve verëffend en gereguleerd
is, gerekend zal worden op deezen
dag vastgefteld en gearrefteerd te zyn; mee
verdere Verklaaring, dat hetzelve vastgeftelde
Stads Regeerings - Reglement, binnen den tyd
van de drie eerstkoomende Maanden daadelyk
met de Burgery zal worden ingevoerd en wederzyds
beëedigd ; het zy de bezwaaren van 't
Provintiaale Regeerings - Reglement binnen
dien tyd afgedaan zyn, of niet."
Van dit Befluit werden op den 24rt en Affchriften
aan alle gewoone Plaatfen • aangeplakt
(*;).
De
(*) Nieuws NederJ, 'Jaafo. December 1785. bladz. 1702,
I716. Op de aangehaalde plaats kan men alle de Adresfen Bor
Beiluiteri in hun geheel kezen,

ONLUSTEN iü HET VADERLAND. 6*?
De Gecoaftituëerden en Gecommitteerden
benevens de Burgery vergenoegden zich voor
dien tyd wel met het Extract uit de Refolutie
der Vroedfchap, waar by het verzoek, by Re-
queste op den 19 gedaan, werd toegedaan;
doch waren te gelyk van oordeel , dat het
beraadflaagde van den 19 en 20 December van
al te groot belang was, dan dat zy daar van
by Copia Authentiek van al het aangetekende
niet volkoomen onderricht wierden , zoo als
hetzelve van 't begin af aan, tot het einde was
aangetekend geworden , zonder dat daar van
iets, hoe genaamd, voor de Burgery agter
gehouden wierde. Waarom zy op den 27 De­
cember, wanneer de Vroedfchap gewoonelyk
vergaaderd was, een Adres aan dezelve over-
gaaven, met een tweeledig verzoek: voor­
eerst: Dat Hun Edel Groot Achtbaare het ge­
formeerde ontwerp van het voorfz. aangetee-
kende van den 19 en 20 December geheel eh
al, zonder eenige geheime agterhouding Van
byzondere Aanteekeningen of Voorbehoudin­
gen van wie, en hoe ook, alvoorêns hetzelve
te registreeren, zouden gelieven uit te geeven
en in handen van de Geconftituëerden en Ge­
committeerden re ftellen, ten einde hetzelve,
na mededeeling aan de Burgery, als de zaak
tusfehen den Raad en de Burgery, naar beider
refumtie met die behoorlyke fanftie, van *t
Volk , tot een aandenken en blyvende daad
voor de Eeuwigheid in de Regisiers te doen
R ?. in-
1785.
De üurgery
verz likt
Copie Authentiek
van
al liet sangeteekende
i
deeze zaak
betreffende.

1785.
Befluit der
Vroedfchap
daarop.
Befluit en
voorflel van
de Riddcrlchap
we
gens deeze
gebeurtenis*
68 BEKNOPTE HISTORIE DER
infehryven, met uitleevering van een dubbeld
daar van , op Perkament gefchreeven en naar
vereisch geauthentifeerd, by den afloop van
zaaken aangevuld, en aan de Gecommitteerden
uit de Burgery ter hand gefield, en dus voor
dit en het volgende Geflacht bewaard te worden.
Ten anderen was het verzoek dat het
Hun Edel Groot Achtbaare gelieven mogt, om
op dien dag de vereischte voorzorgen te neemen
, dat Heeren Burgemeesteren en verdere
Gedeputeerden tot de befchryving der Staatsvergaadering
van den volgenden dag, zoo bepaald
mogten gelast worden . dat Hun Edelens
op geenerly wyze konden afgaan van eenigenkei
punt van het vastgeflelde, de Stads -Regeerings
- Beflelling betreffende, zoo als daar
van op den 20 December by openbaare afkondiging
kennis gegeeven was.
De Vroedfchap ftelde het eevïïe verzoek van
't Adres in handen van Burgemeesteren en
Oud-Burgemeesteren om van raad te dienen;
Remde het tweede verzoek toe; en gaf aan de
Heeren Gedeputeerden ter Staatsvergaadering.
overeenkomflig hetzelve in last (*>
De Ridderfchap befchouwde deeze gebeurtenis
van den 19 en 20 December in zulk een
ougunftig licht, dat zy op dien zelfden dag
van den 27. een befluit nam,en den volgenden
dag ter Staatsvergaadering inbragt, waar by
zj
Nieuwe Neisvl Jeari. Decimttr 1735. bti

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 69
zy verklaarde , dat Zy Heeren Edelen, hoe
zeer geneegen en bereid zy waren om mede
te werken tot het wegneemen van alle bezwaaren
en 't verhelpen van misbruiken, die in 't
Regeeringsbeftier mogten ingefloopen zyn;
en hoe gaarne zy gezien hadden , dat de voorgefielde
Commisfie beflooten en in werking
gebragt wierde; nogthans, in de tegenwoordige
omftandigheden van de Regeering der
Stad Utrecht, moest twyfelen, of die Commisfie
wel met eenige vrugt werkzaam zou kunnen
zyn, zoo lange het Wettige Gezag dier Re.
geering, door het geweld op Maandag en Dingsdag
den 19, 20 dier maand gepleegd, zoo zeer
verkragt, en de Vryheid van derzelver beraacljlaa.
gingen niet herfteld, en tegen alle diergelyke aanvallen
, door wie ook ondernoomen, beveiligd zoude
zyn; waartoe de Heeren Edelen bereid waren, des
verzocht, alle moogelyke hulpe en byftand te verkenen.
En alhoewel de Heeren Edelen
vertrouwden, dat de Vroedfchap der Stad,
immers de Meerderheid derzelve, met hun in
dezelfde begrippen over dit fuik, waren, en uit
nood voor het geweld hadt moeten bukken; terwyl
evenwel van derzelver afgedwongene Refolutie- Publicatie
en ylffixie hadt moeten gefchieden, en dat
daar door die zaak uit haar geheel gebragt was 3
zoo hoopten de Heeren Edelen, dat de Vroedfchap
dezelve Publicatie fpoedig zouden intrekken
: Dan dat de Heeren Edelen, by
oatflentenisfe daar van, zich in de onaange-
E 3 saa»

Verzoek riet
6t*d by de
Staaten om
-van den lied
Qntflaagen te
worden.
70 BEKNOPTE HISTORIE DER
naame verpligting zouden vinden, om alle beraadflaagingen,
over deeze aangelegene zaak»
op te feborten, en voorts te verklaaren, onverantwoordelyk
te willen gehouden worden
voor alle nadeelige gevolgen, die uit de gewei,
dige Maatregelen van Jommige onrustige menfehen
voor Stad en Provintie, natuurlyk zouden moeten
voortvloeijen; • Verklaarende verder
van oordeel te zyn, dat het niet raadzaam was
voor de Staaten, in die Stad weder te vergaaderen,
zoo lang het geweld niet gefluit, en 't
Gezag der Regeering niet gehandhaafd, zoude
zyn; en dat de Bondgenooten van deezen toeftand
der Provintie behoorden onderricht te
worden.
Toen nu de Staaten op den volgenden dag,
den 28. December vergaaderd waren, deed de
Stad Utrecht, ingevolge het meergemelde Befluit
van den 20 December, het verzoek,
„ dat de Leden van den Raad,by eene Staats.
Refolutie mogten ontflaagen worden van den
Provintiaalen Eed, voor zoo verre Stads-Regeeringsbeftelling
daar in betrokken was: Of
wel, dat door het verhaasten der verbeetering
van 't Regeerings-Reglement van 1674, en
het daadelyk daarltellen van die verbeetering»
binnen de drie eerstkoomende Maanden , een
algemeen ontflag van den Eed op het Provinp'aale
Regeerings-Reglement uitgewerkt wierte;
waar door dan het byzonder ontflag, omtrent

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 71
trent de Stedelyke Punten, van zelve zoude
volgen."
Befluit det
Het eerfte Lid van dit verzoek werd door de Siaatcn
daarop»
voorftemmende Leden en de andere Staatsleden
volftrekt afgeweezen ; ten aanzien van het
twee Lid verklaarden de Leden van 't eerfte
Staats-Lid, de Heeren Geëligeerden , zich
niet ongeneegen om de zaak der Bezwaaren
met allen moogelyken fpoed te behandelen;
doch de Ridderfchap beriep zich op haar ingebragt
Befluit; en hoe zy zich daar in verklaarde
, hebben wy zoo aanftonds hier boven
gezien. De Geëligeerde Heeren verklaarden
zich tegen het verleggen der Vergaadering;
doch ftemden in de voorgeflaagene aanfchryving
aan de Bondgenooten toe ; zonder die
nogthans, tot vereffening der zaaken, interoepen.
De Siad Utrecht nam het Befluit der
Ridderfchap over; en het Befluit der Staaten
was, geene nadere Staatsvergaadering voor als
nog te bepaalen, maar de gewoone Gedeputeerde
Staaten te magtigen, in geval van noodzaakelykheid
de Staaten te befchryven , op
zodanigen tyd en plaats, waar Hun Edel Moo.
gende vryelyk zouden kunnen vergaaderen en
raadpleegen (*).
De bovengemelde Refolutie der Ridderfchap
van den 27 , die den 28 in de Staatsvergaadering
ingebragt was, werdt den 29 reeds in de
Ut
(«) NkuwtNeilerl. Jmrb. Decsml-sr 1783. blaüz, ifnimip^.
E 4
1785.
Hier over
Vergaaderen
de Burger-
GecouftUu.
ecrden en
Gecommitteerden.

I.ecyercn
éen Adres
iis aan de
yrocdfclWp.
72 BEKNOPTE HISTORIE DE*
Utrechtfche en andere Couranten van dien dag
geleezen; de Burgery, dit gezien hebbende,
zond eene Commisfie aan den Burgemeester
LOOT EN, om te verneemen, of het geen ia
de Utrechtfche en andere Couranten geleezen
werd, ten aanzien der Ridderfchaps-Refolutie,
de waarheid was ; betreffende naamelyk
het intrekken der gedaane Publicatie van de
Vroedfchap, het verleggen der Staatsvergaadering;
het fchryven van rondgaande Brieven
aan de Bondgenooten , enz het welk hy als
waarlyk zoo zynde rondelyk verklaarde. De
Commisfie verflag van haar wedervaaren ge.,
daan hebbende, werden Geconftituëerden en
Gecommitteerden dien zelfden avond verzocht
te Vergaaderen, op een Voorftel van de Burgery
van groote aangelegenheid. In deeze
byeenkomst werd buiten twyfel gehandeld
over, en beflooten tot, een Adres tegen de
Refolutie der Ridderfchap by de Vroedfchap
in te leveren; althans op den 2 January'17.86,
dienden de Geconftituëerden en Commisfarisfen
van de Burgery een Adres in aan de Vroèd-.
fchap over het voorgevallene ter Scaatsvergaadering
van den 28 December, waarin zy verklaarden
door de Burgery gelast te zyn om
aan Hun Edel Groot Achtbaire eerbiediglyk
voor te draagen: „ Dat zy zouden blyven
volharden by het Befluit van den 20 December;
dat zy het voorftel der Ridderfchap zoulen
gelieven van de hand te wyzen; dewyl
de

ONLUSTEN IK HET VADERLAND, 73
dc Burgery oordeelde, uit hoofde van haaren
Eed ten fterkflen verpligt te zyn tot haudhaaving
van dar genoomen Befluit; en hoopte
door het voorfz. voorflel niet in de noodzaakelykheid
gebragt te zullen worden, om Stadsen
Burger-Rechten met goed en bloed tegen
allen, die daarop inbreuk deeden , te handhaaven;
zoo als in zodanig onverhoopt geval de
onvermydelyke gevolgen zouden zyn. Verder
verzochten zy, dat het Hun Edel Groot Achtbaare
gelieven mogte, aan de Verzoekers een
Copie Authentiek van de ge-melde Refolutie
der Ridderfchap uit te leveren, op dat de Burgery
daar door in ftaat gefield wierde de noodige
Vertoogen tot haare rechtvaardiging en
tot handhaaving van Stads Rechten aan Hun
Edele Groot Achtbaare voor te draagen, benevens
de middelen, waar door men in ftaat
zou kunnen zyn om deeze Stad en Burgery tegen
alle indragt op haare Rechten en Voor*
rechten , tegen allen en een ieder,, wie het
ook zy , te verzekeren.
Ï785.
Rapport op
In die zelfde Vergaadering van den 2 January
*i Adres van
werd ook door Heeren Burgemeesteren en den 27 De­
Oud-Burgemeesteren en verdere Gecommitcember.teerden
Raport ingebragt op het eerfte punt
van het Adres van den 27 December: Dit Raport
was gunftig, en behelsde: Dat zy Heej-en
van oordeel waren, dat het verzoek, by
Requeste gedaan, om Copie Authentiek van al
het aangeteekende omtrent het bejlootene en gebeurde
E 5 °J

17 8-5-
Befluit der
Vroedfchap
daarop.
74 BEKNOPTE HISTORIE DER
op den 19 en io December, aan de Verzoekers
zou kunnen toegelïaan worden.
De Vroedfchap befloot hier op , dit Rapport
en het verzoek zelve veertien dagen voor te
leggen; na welke veertien dagen, op den io"
January by de Vroedfchap overeenkomftig het
Rapport beflooten werd (*).
Zie daar de Bron der groote verwydering,
der fcheuring zelfs, tusfchen de Staatsleden
der Provintie van Utrecht aangeweezen, het
verfchil naamelyk over de Vroedfchaps-Refolutie
van den 20 December, die de voorflemmende
Leden wilden ingetrokken ; maar
de Burgery van Utrecht en vervolgends de
Stad, wilde gehandhaafd, en ingevolge daar
van het vereffende Regeerings-Reglement
daadelyk ingevoerd, hebben. Om deeze bron
duidelyk en nauwkeurig aan te wyzen, heb
ik deeze zaak wat breedvoeriger behandeld;
te meer om dat alle volgende Onlusten, die
de Stad Utrecht beproefd heeft, gevolgen
daar van geweest zyn; van welken, benevens
veele anderen, die de Republiek zoo vreeslyk
gefchokt hebben, in het vervolg zal moeten
gefproken worden.
O NUiive Nederl. Jaari. January 1786. bladz. 64—69,
T WEE-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 7?
T W E E D E H O O F D S T U K .
Behelzende de Gebeurtenis/en federt het begin des
Jaars 17815. tot aan het begin der Onlusten
wegens Hattem en Elburg.
Hoe Gefchillen van eenen ernftigen aart
langer duuren, hoe zy doorgaands heviger
worden , en uit het eene geichil wordt
ligtelyk weer een ander gebooren: De gefchü­
len , tusfehen Utrechts Burgery en fommige
Raaden van haare Vroedfchap , werden hoe
langer hoe ernftiger, en uit die verfchillen
ontftond een ander tusfehen die zelfde Burgery
en de voorftemmende Staats • Leden, byzon.
derlyk de Ridderfchap. Dit tweede Lid van
Staat, hadt in zyn Befluit van den 27 Decem
bcr des voorigen Jaars eenige, niet geringe,
befchuldigingen ingevoegd, ten aanzien vat |
de Onderhandelingen der Burgery met dt
Vroedfchap der Stad, op den 19 en 20 De-
cember (waar van hier voor gefprooken is;; I
tegen welke befchuldigingen de Geconftitu
eerden en Gecommitteerden zich verdeedig
den, in een Adres , dat zy den 6 Februan
by de Vroedfchap inleverden, en in het welkt
zy alle die befchuldigingen van Ruk tot fluï
wederleiden, en met een verzoek beflooten
3 ) Dat Hun Edele Groot Achtbaare door eeni
Com
172

16 BEKNOPTE HISTORIE DER
Oommisfie ann de vergaaderde Burgers van iedere
Compagnie , hoofd voor hoofd zouden
doen afvraagen:"
1. Of zy van het verzoek, in hunnen naam
en van hunnent wegen op den 19 December
1785., by het Adres aan den Raad der Siad
ingeleverd, door de Geconftituëerden en Gecommitteerden,
geene behoorlyke voorkeunis
bekoomen en gehad hadden ?
2. Of het verhandelde op de voorfz, twee
dagen, door Geconftituëerden en Gecommitteerden,
met den Raad, niet op dien tyd ter
hunner kennisfe gebragt, en by hen goedgekeurd,
is geweest? En
3. Of het geene toen by het voorfz. Adres
op de Vroedfchap verzocht is, als nog hun gevoelen
is en blyft ?
Dat de voorfz. Commisfie de Antwoorden
van elk hoofd voor hoofd geliefden aan te teekenen,
en daar van aan Hun Edel Groot Achtbaare
verflag te doen; als wanneer zy vertrouwden,
dat eens ontegenfpreekeJyk blyken
zou, dat het gebeurde op den 19 en 20 December
1785., geweest was de waare begeerte
van het Volk; en dat de Perfoonen, die zich
daar bevonden , niet alleen hebben uitgemaakt
het grootfte en aanzienlykst gedeelte der Burgery,
maar ook beftaan hebben uit genoegzaam
alle de Schutters van de geheele Burger-Schuttery.
In welk verzoek zy vertrouwden, dat
Hun Edel Groot Achtbaare geen zwaarigheid
zou-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 77
zoude maaken. ~ Doch indien Hun Edel
Groot Achtbaare onverhoopt, in dit verzoek,
immers ter naaste Vergaadering niet geliefden
te befchikken ; maar, of hetzelve van de hand
te wyzen, of buiten beftelling te houden, dae
de Burgery en Geconftituëerden en Gecommit­
teerden het dan zouden houden voor eene toe-*
ftemming, waar by Hun Edel Groot Acht­
baare de waarheid der Volkftem en Volks-
Vertegenwoordiging voor erkend gefield heb­
ben, even of aan het voorfz. verzoek, en daar
bv gedaane voorftellen ftiptelyk was voldaan;
en dus, dat Hun Edel Groot Achtbaare dan
niet zouden nalaaten , de Eere en Achtbaarheid
van Utrechts Burgery, tegen de, zoo zeer be­
ledigende , uitdrukkingen van de Ridderfchaps-
Refolutie op te houden, en op de kragtigfte
wyze te verdeedigen; als mede door eene
nieuwe Verklaaring de Burgery te verzekeren,
dezelve te zullen handhaaven by de Vroed-
fchaps-Refolutie van den 16 Augustus, 1785.,
tegen alle en een ieder, en inzonderheid tegen
alle voordragten en inroepingen ter hulpe of
byftand van den Gewapenden Arm 0}'fterke hand,
waartoe meergemelde Ridderfchaps Befluit zoo
allerongegrondst ftrekte (*).
Over dit Adres, dat ook in de Nieuwspapie­
ren geplaatst was, fchreeven de Edelen op den
10 February eenen Brief aan de Vroedfchap
(*) Nieuws Nederl. féftrh February J?8ö. blad*. 155-
van
1786*
Brief der
Ridderfchap
tegen dat
Adres en 't
Beiluit der
Vroedfchap.

füader Adres
der Geconftituüerden
ei- Gecomfiiitteerden.
78 BEKNOPTE HISTORIE DER
van Utrecht, waar in zy Hun Edel Achtbaare ver-
zochten hun ongenoegen te willen doen bly-
Een aan de Autheurs van hetzelve Adres, over
de beleediging, een Medelid van Scaat daar
in aangedaan; zich vferontfchuldigende, dat zy
het Geweld, op den 19 en 20 December ge­
pleegd, niet aan Utrechts Burgery, maar aan
eenige Vreemdelingen hebben willen toelchry-
ven. De Vroedfchap, op den 13 February
over het meergemelde Adres raadpleegende,
wees het verzoek, daar by gedaan, van de
hand , en maakte den Brief der Ridderfchap
Commisfariaal (*).
Op den 20 February werd door Geconftitu­
ëerden en Gecommitteerden der Burgery een
hader Adres by de Vroedfchap ingediend;
waar in zy het geen in den Brief der Edelen
was bygebragt wederleiden, en in den naam
der Burgery verklaarden, dat zy tegen de Ver.
klaaring der Vroedfchap van den 13, waar by
dezelve by de refurmie in deeze Vergaadering
van den 2c gebleeven w3s, verpligt waren te
protefteeren; en voorts te verklaaren, dat
hetzelve Declaratoir by de Burgery gehouden
werd'voor een aveu, waar by Hun Edel Groó't
Achtbaare de waarheid der Volkftem en Volks­
vertegenwoordiging op den 19 en 20 Decem­
ber 1785. als erhnd hebben gefield, even of aan
het verzoek en het daar by gedaan voorflel ter op.
(•) Nlet:wc Nedefl. Jaarb. Maart 1786. bladz. 227, zy-).

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 79
gegeevene afvraaging (liptelyk was voldaan geweest. I786.
Herhaalende voorts het zelfde verzoek , dat
aan 't flot van 't voorgaande Adres gedaan
was (*)•
Dit Adres agt dagen onder geheimhou­
Kefhiit
daarop»
ding voorgeleegen hebbende, en in handen
van Burgemeesteren en Oud-Eurgemeesteren
gefield zynde, was het bericht, daar op uitgebragt,
te advifeeren , dat men moest volharden
by het Befluit van den 13 February!,
en de wederlegging van Ridderfchaps-Befluit
over laaten aan de Burgery : Voorts
aan Geconftituëerden en Gecommitteerden
kennis te geeven, dat de Meerderheid • der
Vroedfchap het Befluit van den 20 December
hieldt voor afgeperst en informeel; en
dat zy gevolglyk het Reglement op den 20
Maart niet zou beëedigen ; dat hier van by
Publicatie aan een ieder, en by ExtraÏÏ - Refolutie
aan Geconflituëferden en Gecommitteerden
opening zou gegeeven worden, benevens
Verklaaring, dat de Vroedfchap zou volharden
by het Befluit van den rö Augustus 1785, te
weeten om geen Krygsvolk in de Stad of Vrylieid
toe te laaten, voor dat de bezwaaren zouden
afgedaan zyn, in vertrouwen, dat aan de
Vergaadering van Staat en Stad vrye en onge*
Hoorde Raadpleegingen zouden toegelaaten
worden, ten zy de veiligheid der Ingezeetenen
(fj Kietms Rsdtrl. Jaarii, Maart bladz. ?--$•

ï|86.
Publicatie
afgekondigd
Adrès der
Cecoidtitueerdcn
en
Gecommitteerden
degens die
Publicatie.
80 B E K N O P T E H I S T O R I E oèa
nen anders vorderde. Dit Bericht en Pras-Ad-*
vies van Burgemeesteren en Oud-Burgemees­
teren werd op den 6 Maart in eene Vroed-
fchaps Refolutie by Meerderheid veranderd*
cn de voorgefiaagene Publicatie den volgenden
dag, den 7 afgekondigd; by welke de Burge­
meesteren en Vroedfchap verklaarden; dat zy
de laatst afgekondigde Refolutie van den 20
December 1785, befchouwden als niet vry-
willig, maar wegens de toenmaalige omftan-
digbeden en gelegenheid van zaaken genoo-
men, en voor informeel kragteloos en van on­
waarde hielden; verklaarende te gelyk, dat zy
zich buiten ftaat bevonden en onbevoegd re­
kenden om zich zeiven buiten medewerking
der Heeren Staaten dier Provintie uit den Eed j
op het Reglement van Regeering der Provintie
plegtig gedaan , te ontflaan, om op den 20
dier maand Maart, eenen anderen Eed, met
dien flrydende, te doen (*).
Wegens dseze Publicatie werd door Gecon­
ftituëerden en Gecommitteerden op den 13
Maart een nadrukkelyk Adres by de Vroed­
fchap ingeleeverd; en op dien zelfden dag
bragten Heeren Eurgemeesteren en Oud-Bur­
gemeesteren in die zelfde Vergaadering hun-
Rapport in, over een Adres agt dagen te voo­
ren door Geconftituëerden en Gecommitteer­
den ingediend; welk Rapport hier op uit­
kwam,
(*) Kieuw» Nederl, 'jaarii Maau 1786, bkdz, 245..

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 81
kwam, ,, dat, alzoo de Punten, daar in ver­ • 1786.
vat , waren afgedaan Hun Edel Groot Acht'
baare zich op het verdere niet behoorden uil
te laaten ;" het welk ook alzoo beflooten werdt.
Oudertusfchen hadden de gefaamentlyke Of­ De toeaart.
ficieren der Burger Compagnie de Handvoet
gen van
boog aan den Heer Tweeden Burgemeester eer
en andermaal aangebooden,. om op den 2c
Maart de toegangen van het Stadhuis door dt
j
e
Stadhuis
bezet, en
alle de Uur-
1 gets in de
W'apenc'rji
gemelde Compagnie te bezetten, en den Raat
van vryen tot en afgang derwaards te verzeke
l
ren ; over welk aanbod de Vroedfchap op den 1S
Maart buitengewoon vergaaderde, en daarove
beraadflaagd hebbende j befloot, dit aanbod aai
te neemen ; terwyl een der Leden Voorftelde
of het niet dienftig zyn zoude, alle de overig* t
Compagniën, elk op haare byzondere loop
plaats, op dien dag, in de Wapenen te laatei i
koomen; op dit voorftel werd het gevoelet i
van den Krygsraad ingenoomen , wegens d<
wyze, op welke dit gevoeglykst zou kunner L
gefchieden; de Krygsraad vergaaderde dier l
zelfden Namiddag om den Raad van Advies tt
dienen, en den volgenden dag, den 19, werc
daartoe beflooten.
Eindelyk verfcheen de dag van den 2c 1 Het Nieuwe
Reglement
Maart, die op den 20 December des vooriger
daadcfyk
Jaars bepaald was om het nieuwe en vereftend< > i')gtvu»id.
Regeerings-Reglement daadelyk in te voe
ren. De agt Compagniën, by welken zich d<
Wachtviyën en Uitkoopers, tot dezelve be
E boa

t?8eS:
BEKNOPTE HISTORIE DB*
hoerende 5 ook gevoegd hadden, kwameni
op last van den Raad, des morgens ten negen
tuiren op haare Loopplaatfen in de Wapenen 3
en uit dezeiven werd aan de Officieren te kennen
gegeeven, dat zy daar gekoomen waren
om het Reglement in te voeren en te beëedigen;
en daarom verzochten, dat 'er eene
Commisfie aan den Raad benoemd wierde, en
daar een voorftel te doen, dat de Kapitein of
een der Officieren van elke Compagnie gemagtigd
wierden om de Compagniën in den Eecï
te neemen; en dat ook tot dat zelfde einde
een of meer Raaden gemagtigd wierden. Aanftonds
werden Commisfiën uit elke Compagnie
benoemd, en ten half 10 uuren bevonden zy
zich aan het Stadhuis, elke van twee Gewapende
Schatters geleid; ten 10 uuren, by het
ingaan van den Raad waren zy in de Gerechtskamer,
en gaven hunnen last aan denzelven
fchriftelyk over. De Raad beraadflaagde hier
over tot omtrent 2 uuren, wanneer eene Commisfie
van twee Leden en den Secretaris uit
de Vroedfchap by de Gecommitteerden uit de
Compagniën kwam, en aan dezelven de Verklaaringen
van negen- en twintig Raaden overgaf;
deeze Verklaaringen behelsden de Antwoorden
van' die Raaden op het voorftel dér
Compagniën om het Reglement te beëedigen-,
en werden aan dezelven medegedeeld ; van
welke 29 Verklaaringen 11 door de Burgery
werden goedgekeurd. Vervolgends gaven de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 8.1
Compagniën eene breedvoerige VerklaariDg aan
hunne Gecommitteerden over, ftrékkende om
het Regiement daadelyk in te voeren en te
beëedigen. De Commisfiën uit de Compagniën,
aan het Stadhuis terug gekeerd, teekenden elk
de Verklaaring, die zy ontvangen hadt, en
verzochten, dat de Gecommitteerden uit den
Raad weder in de Gerechtskamer geliefden te
koomen , om het Antwoord der Burgery op de
Verklaaringen der Vroedfchaps-Leden te ontvangen.
Aan deeze Heeren Gecommitteerden
uit den Raad; inde Gerechtskamer gekoomen
zynde, werd door Gecommitteerden der Burgery
toen te kennen gegeeven, dat zy maar
met elf der Verklaaringen genoegen kon neemen;
en dat zy verder gelast waren te verklaaren,
dat de Burgery vast van voorneemen was
het Regeerings-Reglement in te voeren; gelyk
uit de Verklaaringen, die zy overgaaven,
blyken zoude.
De Raad, vervolgends daar over geraadpleegd
trekt naa
hebbende, deed omtrent ten 6 uuren door de Neiidft
eene Commisfie aan de Gecommitteerden aer
'Compagniën verklaaren, dat alle de aanweezende
Leden by hunne gegeevene Verklaaringen
bleeven volharden, en verzochten zulks
aan de Compagniën bekend te maaken; ten
welken einde de Vroedfchap verlof g3f, dat
de zeven Compagniën zich van hunne Loopplaatfen
naa de Neude zouden begeeven, om
het Antwoord der Vroedfchap aldaar te ont-
F 2 ' :tv

1786.
84 BEKNOPTE HISTORIE PER
vaDgen, en hun Antwoord daarop aan den Raad
te geeven. De agt Commisfiën maakten hier
in zwaarigheid, ten zy dat de Raad vergaaderd
bleef om het Antwoord der Burgery af
te wagten; het welk werd toegeftaan. De
Compagniën, op de Neude vergaaderd zynde,
drongen aan, dat de elf Raaden, ter invoering
van het Reglement , hunne Verklaringen
met Eede zouden bevestigen; en dat alle
de Schutters , Wachtvryën en Uitkoopers,
nog dien zelfden avond, in den Eed op het
Reglement zouden genoomen worden; byzonderlyk
bleeven de twee Compagniën de zwarte
Kmgten, en het Fortuin op eene wederzydfche
beëediging van het Reglement aandringen.
Dit Antwoord en deeze Eisch werd door
twee Officieren van elke Compagnie aan den
Raad overgebragt, en met een kort Adres
fchrifteiyk ingeleverd ; hetzelve behelsde ,
dat de Raaden, met welker Verklaaringen-de
Burgery genoegen genoomen hadt, dezelven
dien avond ook met Eede zouden bevestigen.
Ten negen uuren verklaarde de Vroedfchap
door eene Commisfie, dat dezelve het beëedigen
der Verklaaringen aan die Heeren overliet,
welke daartoe bereid waren; en deezen
waren de volgende Heeren: VAN DEN BOO­
GAARD, EYCK, VAN SENDEN, DADNIS,
CE RIDDER, ABBEMA, SMISS A BRT, VAM
DER MUELEN, IVOY, VAN HAEFTEN,
JSURMAN en VAN DAM-; ter zelfder tyd
wer$

liet in den Eed lecmen dei-Schiitterj-è opdeJfeude teVtrecht.
let in Arre.fi: neem en-randen Pander telfijilurDuurltede.

ONLUSTEN IN HÉT VADERLAND. 8*
•werd eene Commisfie benoemd van drie Hee­ 1780.
ren en een Secretaris, om de Compagniën op
het vereffende Regeerings-Reglement in den
Eed te neemen. Dit werd-aan de Compagniën Het Recte.
ment bc-
bekend gemaakt, en deezen benoemden elk eeiligd,.
twee Officieren om over de beëediging van de
Verkiaaringen der Raaden te ftaan, welke des
avonds ten 10 uuren door twaalf Raaden in de
Raadkamer gefchiedde. De Heer Oud-Burgemeester
RERGER, wegens onpasfelykheid afweezig
zynde, beëedigde zyne Verklaaring
den volgenden dag, voor eene Commisfie van
Officieren uit de Burgery ten zynen huize.
Na het afleggen van den Eed door de twaalf
gemelde' Raaden , begaf de Commisfie der
Vroedfchap zich naa de Neude, en nam de zeven
Compagniën, daar vengaaderd, in den
Eed op het vereffende en vastgefieldc Regeerings-Reglement.
De agtfte Compagnie, die
het Stadhuis bezet en vryen af en toegang bewaard
hadt, werd in de groote Zaal aldaar in
den Eed genoomen. Na dat dit verricht was
werden de bevelen van den Raad aan den gebiedenden
Officier verzegeld overgegeeven,
om de Compagniën te ontflaan en naa huis te
zenden; het welk ten half elf uuren gefchiedde
(*). Dus was het nieuwe Reglement van
Regeering dan daadelyk ingevoerd, en door
twaalf Raaden en de gantfche Burgery be-
zwoo-
t*j NUvwe Njde-A, Jaarh Maart 1786. biarte, 250-25*1
' F 3

ï?86.
JPyk by
£)uurfieds
volgt het
voorbeeld
van Ut.
recht.
86 BEKNOPTE HISTORIE DE*
zwooren. Toen de Notulen van het gebeurde
op deezen dag van den 20 Maart in de Vroedfchaps-Vergaadering
op dep 3 April zoudeq
ingericht en geregistreerd worden, ontftonden
'er hevige gefchillen, tusfehen de Leden dier
Vergaadering: Veelen der Leden befchouwdeq
al het geen op dien dag verricht was als nietig
en van onwaarde; anderen hielden het voor
Wettig en deeden Aantekeningen tegen (*),
dat gevoelen te boek Rellen. Eer ik nu de
gevolgen van deeze verrichtingen verhaale,
zal ik den draad der Gebeurtenisfen hier voor
een oogenblik moeten afbreeken, om de Onlusten
te befchryven die omtrent den zelfden
tyd, in andere Steden en Provintiën zyn voorgevallen.
De Stad Wyk hy Duurjlede volgde het voorbeeld
van Utrecht, of' liep veel eer hetzelve
vooruit: Tusfehen de Regeering én Burgery
was aldaar insgelyks een Nieuw Reglement van
Regeering beraamd en vereffend, en de dag
van plegtige wederzydfche beëediging was,
even als die van Utrecht, op den 20 Maart
1786. bepaald, gelyk toen ook gefchied is;
maar hetzelve was in 't voorige Jaar reeds beraamd,
vereffend * vastgefteld, Wederzyds getekend,
en in werking gebragt; waar uit veele
Onlusten tusfehen de Staaten, of althans de
twee voorftemmende Staats-Leden en die Stad,
(*) Nieuwe Nederl. Jatu-b. April y86. bladz. 378.
ont«

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 87
ontftonden, welken ik eerst,zoo kort als moo-
gelyk is, in orde zal vernaaien.
Dc Regen­
Na dat de Regeering van Wyk een nieuw
ten van
Reglement van Regeering, voor zoo veel het J/yi nntilaan
zich
huishoudelyke der Stad betrof, met haare Bur­ van 't Reglement
V*i
gery beraamd en vereffend hadt, en het alleen 1674.
op een eindelyk Befluit der daadelyke invoering
aankwam , deed de Burgemeester HAANT»
JES, op den 23 Juny 1785- een Voorftel tot
dat einde in den Raad, om te befluiten : „ Dat
de Raad, aan den eenen kant, door het toetreeden
tot zodanig Befluit omtrent de nieuwe
Regeeringsorde dier Stad, in geenen deele te
hort wilde doen aan de volle kragt van het beftaande
Regeerings - Reglement van 1674.. wat het Provintiaale
aangaat, en waar van de verbeetering
eerlang ftaatswyze ftond te gefchieden; maar dat
de Raad, aan den anderen kant, alvoorens toe
te treeden tot het beëedigen der nieuwe Regeeringsorde,
wat het huishoudelyke, of ftedelyke
betrof, zich in dien deele ontflaagen
hield van den Eed, op het Reglement van
1674. gedaan , houdende denzelven voor nul
en van geene waarde; eikanderen onderling
by deezen ontflaande. Dit voorftel, rypelyk
overwoogen zynde, werd op den 27 Juny by
meerderheid van Steramen in een Befluit veranderd,
en daar van aan de Staaten door den
Afgevaardigden der Stad ter Staatsvergaadering,
den Heer van OSSENBERG, kennis gegeeven.
F 4
ü s
l78rS r
.

1786.
De Ridderfchapbeklaagt
zich
daar o ver.
De Uaad
geeft oiicriing
van
naar Bedui
8,an de
Burgery.
88 BEKNOPTE HISTORIE DE»
De Ridderfchap befchouwde deezen flap dep
Wykfche Regeering in een zeer haatelyk licht;
Zy beklaagde zich over deeze handelwyze,
als eigendunkelyk, en verklaarde die Regenten
, welke te Wyk tot zodanig Befluit hadden
medegewerkt, onbevoegd om de Vergaadering
der Staaten, of van Gedeputeerde Staaten by
te woonen, zoo lang het tegenwoordig Reglement
nog niet wettig vernietigd was. By alle
drie de Leden van Staat werd daarop beflooten
, eene Commisfie van drie Heeren, uit elk
Lid een, te beraamen, om die van Wyk de
onregeimaatigheid van deezen Rap onder het
oog te brengen , en naa de gefteldheid der
zaaken, gelyk ook naa de buiten -Provintiaale
aanvoerders derzelver onderzoek te doen. Ondertusfchen
hield de Heer Afgevaardigde van
Wyk zich, geduurende deeze Raadpleegingen
buiten de Raadkam'er , en werd vervolgends
door den Secretaris der Staaten verzocht, zich
afweezig te willen houden , als behoorende tot
die Meerderheid der Raaden van Wyk, die
zich van het gemelde Reglement daadelyk
pntfluagen haddeu (*).
Geconftituëerden en Gecommitteerden van
de Burgery, (die te Wyk, even als te Utrecht,
: aangefteld, en door de Regeering erkend waren}
begaaven zich op den 4 July naa de Vroedfchap
, om opening van het geep beflooten
was
(t) N^ieuvt Neisri, janii. dtig* 1785. bladz, 1076en lïpi.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 89
was voor de Burgery te vraagen; en aanftonds
werd hun bericht , dat de Vroedfchap reeds
drie Heeren benoemd hadt,om hun alles rrrede
te deelen; gelyk' dan ook op den 7 July gefchiedde,
wanneer de drie benoemde Heeren,
H A A N T J E S , . V A N OSSENEERG en VER-
H E L , met de Geconftituëerden en Gecommitteerden
in de Vroedfchapskamer vergaaderden
en aan dezelven te kennen gaaven : ,, Dat een
Nieuw Reglement op de Regeeringsbeftelling
der Stad, met voorkennis en ten genoegen der
Burgers en Inwooners, op eene Raadsbefchryving,
by de Meerderheid der Leden vastgefteld
was, om nader Staatswyze bevestigd te
worden, en te doen dienen tot vaster beves»
tiging van het Conftitutioneele dier Stad." Op
dit bericht verzochten Geconftituëerden en
Gecommitteerden de Trom te moogen roeren
cn de Burgers byeen te roepen, op dat hunne
Lastgeevers het geen nu by voorraad door de
Regeering beraamd was plegtig zouden beves.
tjgen. Dit werd toegeltaan en daar van kennis
gegeeven aan den Luitenant Collonel D. BRUIN
G. z. die daartoe ook bereid was. Ten half
één uure vcrfaamelden veele Burgers (om den
aanhoudenden regen) in de Kerk, waar de Hr.
scHiLGE, een der Gecommitteerden, eene
zeer nadrukkelyke, en op de zaak toepasfelyke,
aanfpraak deed; en daar na het Befluit
van den 27 Juny, benevens het nieuw beraamde
Reglement voorlas, Dit gedaan zynde,
F 5
T r a a
S'
178Ö*
Het Nieuwe
Reglement
wederzyds
geteekend.

peconfUmperden
en
(Gecommitteerden
doen een
Betoog aan
den Raad
tegen de
hatidelwyze
der Staaten.
90 BEKNOPTE HISTORIE DEK
vraagde hy de Burgers, of zy eenige bedenkingen
daar op hadden; het welk met neen beantwoord
werd, en daarop fcheidde deeze
Byeenkomst, na dat de Geconftituëerden en
Gecommitteerden gelast waren, het voorfz.
Reglement met hunne Onderteekening te bekragtigen
, zoo als zy de Geauthentifeerde
Copie van het Reglement zouden ontvangen
hebben ; gelyk yervolgends ook gefchied
is (*).
Geconftituëerden en Gecommitteerden kennis
bekoomen hebbende, dat de Heer VAN
QSSENBERG Afgevaardigde ter Staatsvergadering,
van die Vergaadering geweerd, en
hem de by wooning derzelve, in 't vervolg,
ontzegd was, zoo lang het Reglement van
1674. ftand hield, vervoegden zich deswegens
op den 18 July tot de Vroedfchap met een nadrukkelyk
Betoog, waar by zy hunne ontroering
, verbaasdheid , en byna onbedwingbaar
misnoegen te kennen gaaven, en Hun Ed.
Groot Achtbaare verwittigden, dat de Burgery
dier Stad nimmer zou dulden, dat hunne Acht­
u r e r v a
baare en braave B g deren in hunne Rechten
verkort, in hunne Perfoonen, in hunne
Goederen, in de voordeden met de Posten
en Commisfiën , welke zy bekleeden, ver*
bonden, zouden benadeeld worden, 't zy onder
fchyn van Recht, of door Geweld; maar
dat;
(*) Niiuws MsAsd, Jaath dugustus. 1785, blatiz, 1153.

ONLUSTEN fN HET VADERLAND. 91
dat zy alles zoude opzetten , om Hun Ed.
Groot Achtbaare by het vol genot van dit alles,
tegen elk en een iegelyk, met goed en bloed
te handhaaven. En waar by zy te gelyk
ernftig verzochten, dat het Hun Ed. Groot
Achtbaare behaagen mogt, een Protest ter
Staatsvergaadering te doen inleeveren, met
verklaaring van alles , wat ondertusfchen ter
Staatsvergaadering mogt beflooten worden,
voor informeel, kragteloos, nul, en van geene
-marde te zullen houden. VerVolgends ter
zelfder tyd te verklaaren, zoo lange de weering
des Afgevaardigden uit de Vergaadering
niet werd ingetrokken , geene Provintiaale
Lasten ten Comptoire der Provintie te zuilen inbrengen
, maar deeze daadelyk in te houden
en aan te wenden tot goedmaaking van alles,
wat Hun Ed. Moogende mogten goedvinden
terug^ te houden; met by voeging van alle de
gevolgen voor Hun Ed. Moogende ter verantwoording
over te laaten. — Van alles, indien
dit rüet baatte, aan de Bondgenooten
kennis te geeven , hunne goede dienften en
bemiddeling te verzoeken, en by derzelver
mislukking kragtdaadige hulpe, of ten minfte
verhoeding, dat de Militaire Magt, op hunne
repartitie ftaande , derwaards geleid wierde,
enz.
Terwyl over dit Betoog derBurgery geraad­
Krief der
Gedeputeerde
Staa-'
pleegd werd, kwam 'er een Brief van de Ge­
ten wegens
deputeerde Staaten, waar by aan de Regeering eene Coramjsiie.
van

Ï78e5.
Deeze Brief
-wordt in
^dvies gehouden.
Antwoord
op denzelvètu
92 BEKNOPTE HISTORIE DKR
van Wyk werd aangefchreeven dat Hun Edel
Moogende de Staaten noodig geoordeeld hadden
, negen Heeren te committecren, ten
einde met Hun Edele daar over te ipreeken,
en hen te trachten van de onregelmaaeige handelwyze
en onwettige Refolutie , tegen de
Rechten der Provintie aanloopende, te overtuigen,
en af te niaanen; — en tegelyk te
verzoeken, zodanige Heeren ter Vergaadering
van de Staaten en Gedeputeerde Staaten te
willen zenden, die zich van den bovengemeiden
Eed nog niet ontflaagen hadden, enz.
Over deezen Brief en het bovengemelde Ee^
toog werdt op den 21 July geraadpleegd, en
toen, op voorftel van Burgemeester HAANT­
JES beflooten: „ Dat zy deezen Brief der
Gedeputeerde Staaten in Advies moesten houden,
tot dat over het laatfte Adres van de Burgery
zou befchikt zyn; om dat dit Adres zaaken
in zich behelsde, die vooraf dienden afgedaan
te worden, eer men op den Brief van
Hun Ed. Moogende kon antwoorden; dat 'er
een dag moest bepaald worden, om over het
Adres te befchikken; waar na men den Brief,
benevens het beflootene op het Request, zoa
ftellen in handen van eene Commisfie uit hun
midden om daarop van raad te dienen , en een
opftel van een Brief voor Hun Edel Moogende
te vervaardigen. Ingevolge van dit Befluit
werd den 26 July een Brief aan de Gedeputeerde
Staaten afgezonden; in welken de Re-
gee.-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND.
geering van Wyk haare verwondering te kennen 17 86.
gaf over den inhoud der Aanfchryving van'
Hun Edel Moogende, dewyl zy van begrip
was," dat het punt, raakende de Magiftraatsbeftellingen
van Stad en Steden j onder die
byzondere Punten behoorde, waarmede Geeligeerden
en Ridderfchap zich niet vermogien
te bemoeijen, maav die verbleeven waren aan
Stad en Steden;'" in zoo verre dat Hun Edele
Moogende Gecommitteerden by derzelver
Rapport van den i September 1784. a^n Hun,
Edel Moogende hadden geadvifeerd, dat die
fchikkingen en voorzorgen door de Stedelyke
Regeeringen met derzelver Burgeryën geregeld
en vereffend konden werden, en daarom
dit aan dezelve Regeerders hadden overgelaaten,
(Let wé!) zonder in het Reglement daar
van te melden, ten welken einde Hun Edel
Moogende dat Rapport aan hun hadden overgezonden,
om zich daar naar te gedraagen.
Ingevolge daar van , hadden zy .geoordeeld,
dat zy volkoomen bevoegd waren om, v^w
zoo verre die fchikkingen en vastjlellingen betreft,
het Reglement van 1674. buiten werking te
ftellen, en hunne Burgers daadclyk in het genot
te ftellen van de aanftelling hunner Regenten
, op zodanige wyze als Hun Edel Moo»
gende door het voorfz. toegezonden Rapport
toeftemmen, dat zy gerechtigd en bevoegd waren.
Zy verzochten daarom verfchoond te zyn var»
daar over met eene Cmmisfie, op gronden by voor.
6*

Antwoord
der Gedeputeerde
Staaten
daarop.
94 ÊEKNOPTE HISTORIE bzk
gemelden Brief van Hun Edel Moogende ter neder
gefield;, in eenige onderhandeling te treeden, alé
welke, op die gronden, by hen van geene
vrugt zou kunnen zyn. Eindelyk verzochten
zy, dat Hun Edel Moogende in de Vergaadering
der Staaten zouden gelieven te ontvangen
zodanige Gecommitteerden, als, in den Pro«
vintiaalen Eed ftaande; door hen zouden afgezonden
worden; dat zy anders verpligt zou»
den zyn, voor hunne Stad, te protefieeren,zoo
tegen de laatfle Staats-Refolutie, als die Hun
Edel Moogenden in deezen nader zouden neetoen;
ten einde zich en hunne Burgery daar"
tegen te handhaaven , op zoodanige wyze! 3als
zy, uit kragt van hun Recht, zouden vermeenen
te behooren (*)„•
Deeze Brief werdt doof de Gedeputeerde
Staaten op den 29 July beantwoord; in welk
Antwoord Hun Ed. Moogende even zeer hunne
verwondering betuigden over het gefielde
der Kegeeriag van Wyk, als deeze in hunAntwoord
over de Befluiten der Staaten gedaan
hadden; betuigende niet te begrypen hoe Hun
Edele zodanige Hellingen hebben kunnen ter
nerierftellen, daar zy niet konden onkundig
zyn , dat gemelde Rapport nimmer in een
Staats-Refolutie is veranderd, maaralleen ingediend
als een Advies, van 't welke Hun Edel
Moogende zodanig gebruik zouden maaken,
als
Nieuwe Ne&rl, 'Jaarb. Aug, 17.5, Mad2. 1109—1229,

ONLUSTEN ft HET VADERLAND, és
als zouden vinden te behooren, in geval Hun
Ed. Moogende, na gevraagde en ontvangene
confideratiën van Zyne Doorluchtige Hoogheid,
rnogten oordeeicn eenige nadere fchikkingen
en veranderingen omtrent het Reglement
op de Regeering in te voeren. Dat zy dus
zoo lange geen Staatsbefluit daaromtrent genoomen
was, geen recht hadden om zich van
den Eed op 't Reglement van 1674. te ontflaan;
ofte eenige Zitting ter Vergaadering van
Hun Ed» Moogende of der Gedeputeerden
kunnen behouden of bekoomen, indien zyzich
niet in allen deele aan denzelven Eed meenen
te houden. Blyvende voorts by het geene in
den voorigen Brief vervat was» en de Staaten
by hun voorig Befluit.
Op dit Antwoord gaven die van Wyk op den
5 Augustus 1785. een Weder-Antwoord ,
waarmede zy hunne verwondering over het tegenftrydrg
gevoelen van Hun Ed. Moogende
te kennen gaaven, en betuigden, zich, voor
hunne Stad, die een Lid van de Souvraine Vergaadering
dier Provintie was, alleen in het
Verbond der Unie, begeeven te hebben, onverminderd
en met voorbehouding van hunne Stad
en Ingezeetenen by derzelver byzondere Voorrechten
, Vryheden, Uitzonderingen, Inftellingen,
loflyke en wel herbragte Gebruiken,
en alle andere Gerechtigheden, waar by zy
zich dan ook by vervolg hadden gehandhaafd,
wanneer zy by de Artikelen , tusfehen Geëli-
geer-
Wecter. Antwoord
van
de Repecring
van Wjft,

*785.
ïlie van
ti'jk maakt
n
96 BEKNOPTE HISTORIE DE*
geerden en Ridderfchap, nevens de Stad Uk
recht en verdere Steden , op den 13 February
1587. geflooten; üitdrukkelyk hadden bedon*
gen, dat Geöiigeerden en Ridderfchap zich
niet zouden bemoeijen met het ftellen van de
Magiftraat in die Stad, het zy men de Leden
van Hun Edel Moogende op zich zeiven, het
zy faamengevoegd befchouwde; herhaalende
hunne verwondering, dat Hun Edel Moogende.
tegen hunne Stads Rechten en Privilegiën aan, -
hun Souvrain Gezag zouden willen uitbreiden
over hun Stedelyk Recht, betreffende de Magiftraatsbeftelling.
Wederleggende voorts alle
de redenen, door Hun Ed. Moogende bygebragt,
befluiten zy met te protefteeren niet
alleen, maar ook de Befluiten van Hun Edel
Moogende ten hunnen opzigte voor onwettig
te verklaaren, en aan welker naakooming en voldoening
zy zich nimmer zouden houden ; betuigende
boven dien op bet ernftigfte, zoo Hun
Ed. Moogende hunne Afgevaardigden, die zy
gelast hadden van het Recht, hunne Stad toekoomende,
gebruik te maaken , geliefden te
blyven afweeren, dat zy als dan, tot hafldhaaving
van hun Stads Recht, als een Medelid
van Staat, zodanige middelen zouden by de'
band neemen, als zy zouden oordeelen te
behooren (*).
Ingevolge van dit voorneemen gingen die
Q>) Nieuws Neaerl. jaari. &]>t. 1735. bladz. 135Ï—I3Ï

.ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 57
•van Wyk voort met xoeftel te maaken, om de
Regeering, volgends het vastgeftelde nieuwe
Reglement, op den gewoonen tyd te veranderen:
Op den 15 Oftober werden door de
Oude en Nieuwe Stads Compagniën 16 Burgers
tot Kiezers verkooren, welken eene Nominatie
maakten van een dubbeld getal Perfoonen
tot Burgemeesteren; welke Nominati:,
benevens die van Schepenen, door Burgcmces.
teiïen en Raaden gemaakt,; aan Zyne Doorluchtige
Hoogheid , den Stadhouder, gezonden
werd met eenen Brief, in welken Zyne
Hoogheid als Erfftadhouder verzocht werd, dc
Verkiezing voor 't aanftaande Jaar daar uit tc
doen , zoo dat de verkoozen Perfoonen Qj
den 20 Odtober, den gewoonen dag der Ver
andering van de Regeering aldaar, konden in
e e z e B r i e f w a s
gehuldigd worden. D gedagtee
Jtend den 6 Oclober, en by denzelven was ge
voegd een gedrukt Exemplaar van het Regie
. ment van Regeering, dat op den 23 Juny doo
hen vastgefteld, en naar 't welke de Verai:
dering der Regeering gefchied, was. Maar vai 1
de Raaden werden geene Lystcn aan Zyn
Hoogheid toegezonden, om dat de beftellin ; r
van Zyne Hooghei^ omtrent het aanblyven 0 t
veranderen der Raaden door het Nieuwe Re d
glement was afgefchaft.
.1786.
eene Nominatie
tot
vciafideitnj?
da- Regee*
ling.
Zyne Doorluchtige Hoogheid fchreef das r Zyne Doorover,
en zond een Affchrift
„ lticln^e
van den Bri$ 1 rrtogheid
»
jller Wykfche Regeering van den 6 Octobe
vi.no.se
z:ch deswtf
G M a

1786.
geus aan tle
$8 BEKNOPTE HISTORIE DÉ*
aan de Gedeputeerde Staaten van Utrecht,
welke daar over op den 19 Oclober, buiten,
gewoon vergaaderden. In deezen Brief beklaagde
Zyne Hoogheid zich over inbreuk
door deeze informeele Nominatie op de Regeeringsgelïeldheid
dier Provintie gedaan ; gelyk
ook over indragt, door het vastftellen vaneen
Regeerings-Reglement te Wyk, op de Rechten
en Voorrechten der Stadhouderiyke Waardigheid,
door het Reglement der Provintie
daar aan gehecht; verzoekende by dezelven
gehandhaafd te worden : En dewyl Zyne
Hoogheid verklaarde geene verkiezing uit zoo
eene informeele Nominatie van Burgemeesteren
te kunnen doen;zoo verzocht Zyne Hoogheid
dat de Regeering van Wyk mogt genoodzaakt
worden , eene andere Nominatie aan Zyne
Hoogheid toe te zenden, om daar uit op eene
wettige wyze de Verkiezing te doen ; te gelyk
verzoekénde, dat, om de nabyheid van den
20 Oclober, den gewoonen dag van de verzetting
der Wet te Wyk, Bun Edel Moogende
rnogten gelieven den Magiliraac dier Stad te
doen aanblyven op den tegeuwoordigen voet,
tot dat Hun Edel Moogende in' déeze zaak
zodanige beftellinge zouden gemaakt hebben,
als zy zouden noodig oordeelen tot handhaaving,
zoo wel van de Provintiaale Regeeringsgefteldheid,
als van de Stadhouderlyke Rechten
en Voorrechten te behooren.
' " • • . -Ge»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. o

*78t>.
De Rnraery
i< bedacht
om zich in
ftaat van
tegenweer te
ftellen.
ÏOO BEKNOPTE HISTORIÉ DEK
BEKKERING alleen bereid, om het nieuw
Reglement te beëedigen. Hierom verklaarde?
de Burgery die twee Heeren ook alleen voor
Reeds aanblyvende Raaden, te zullen erken r
nen en befchermen ; de overigen by voorraad
als tydelyke Raaden erkennende. Voor 't
overige protefteerde de Burgery tegen alle indragt
op Stads Rechten door Zyne Hoogheid
en de Staaten begaan, als ook tegen de opfchorting
der verandering en het aanblyven
van de Regeering.
In deeze omftandrgheden was de Burgery
bedacht, om zich, by onverhoopt Geweld, in
ftaat van tegenweer te ftellen: HetVry-Corps,
uit 60 Man beftaande, vervoegde zich tot het
Genootfchap van Wapenhandel te Utrecht,
doch met geenen voordeeligen uitflag. Beter
flaagde deszelfs verzoek by de Gewapende Burger
Vry-Corps, welke nog in die zelfde week
eene buitengewoone Vergaadering te Leyden
byeen riepen, ten einde de gefchiktfte middelen
te beraamen om die van Wyk te hulp ts
koomen, indien zy mogten aangevallen worden
; men beproefde de kleine Overftroomingen,
om het Land rondom de Stad onderwater
te zetten, die volmaakt goed bevonden werden
; ook gaf de Regeering van al het gebeurde
tusfehen haar, de Staaten .en den Stadhouder,
wegens het nieuwe ingevoerde Reglement
van Regeering, kennis aan de andere Stieht-
fche

ONLUSTEN ra HET VADERLAND, lor
fehe Steden, Utrecht, Amersfoort, Rheenen en
Montfmrt (*).
De Staaten der Provintie van Utrecht, op
den 9 November vergaaderd zynde , beflooten,
dat die van 'Wykeene andere Nominatie van
Burgemeesteren en Schepenen , volgens het
Reglement van 1674- gemaakt, binnen acht dagen
aan Zyne Doorluchtige Hoogheid moesten
zenden, benevens eene Lyst van de Raaden
dier Stad. Ook verklaarden de Heeren Edelen,
dat die van Wyk onbevoegd waren, om
een Stedelyk Regeerings-Reglement te beraa*
men en in gang te brengen , buiten bewilliging
en Odlroy der Leden van Staat; daar by voegende
, dat de Ridderfchap, in 't byzonder,
van 't Jaar 1588 af reeds, het recht zoude
gehad hebben in de Magiflraats-Beflelling der
Steden ; daarenboven hield de Ridderfchap het
doen beëedigen van een Reglement van Regeering,
op eigen gezag, als fmaakende naar
Rebellie, en begeerde zulks in handen van den
Procureur Generöal gefield te hebbeu. By dit
voorflel voegden zich aanflonds de Heeren
Geëligecrden ; doch Utrecht en Amersfoort namen
het over, en bragten in de volgende Vergaadering,
den 23 November haar Advies in,
waar door zy met dat van Ridderfchap en Geeiigeerden
inflemden, en werd derhalven over.
eenkomftig daar mede beflooten, den Procu-
' reur
C*) Nhtuve Neder!, Jgari. Oltob. 1785. bladz. 1467—1473,
C 3
1780.
De Staaten
fcbryven
den ProcureurGenelaal
aan om
by die van
Wyk onderzoek
tc
doen.

De Regeerders
van
Wik willen
riet Recht
de non evo~
canda hand?
haaven.
iC2 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
reur Generaal aan te fch'-yven om onderzoek
te doen enz. omtrent het doen beëedigen (*)
van het ingevoerd Reglement van Regeering
te Wyk: Ook werden de Procureur Generaal,
en de Raadsheer MUNNIKS gemagtigd tot
het doen van crimineel onderzoek omtrent die
geenen, welke zich by eenen Brief aan de
Hooge Bondgenooten vervoegd hadden.
De Regeerders van Wyk hier van kennis
bekoopjen, en daar over beraadflaagd hebben-*
de, verftonden , dat, indien in dit geval een.
zodanig attentaat , zelfs, tegen de Hoogheid deezes
Lands, door Burgers dier Stad mogce begaan
zyn, ftrekkende tot verftooring van de open-
baare rust, de Magtiging tot onderzoek niet
hadt behooren verleend te zyn op den Procu­
reur Generaal van den Hove; maar op den.
Schout dier Stad; ten einde het recht van den
Lande tegen den fchuldigen waar te neemen;
dat gevolglyk de Magtiging op den Procureur
Generaal verleend, aanliep tegen het Recht,,
dat deezer Stad en Burgery van ouds toebe­
hoorde; gelyk Hun Edel Moogende ook in
't voorleeden Jaar, wanneer Hoogstdezelven
begreepen, dat aldaar beweegingen van Op­
roer hadden plaats gehad , dat echter zoo niet
bevonden werd, daarop deeden onderzoeken,
niet door den Procureur Generaal maar door
den,
(*) Nieuwe Neder!, jaarb. November 1785. bladz. 1612.
vergel. 1C17.

ONLUST-EN IN HET VADERLAND. 103
den Schout der Stad, als daartoe alleen bevoegd.
Dat de Regeerders der Stad vooral
behoorden zorge te draagen, dat de Burgers
by hunne aloude Rechten en Voorrechten ongefchonden
bewaard bleeven, en niet geroepen
wierden voor eene andere Rechtbank of
Rechter; dat over zulks Waarfchouwing en
verbod daar van aan de Burgery behoorde gedaan
te worden; met last om van de bevelen ,
die zy daartoe mogten bekoomen, aanftonds
aan den Raad kennis te geeven ; ten einde daar
in.te doen, zoo als ter handhaaving der Stadsen
Burger-Rechten zoude bevonden worden
te behooren. Dit werd aldus beflooten , en
daar yan aan de Burgery bericht en waarfchouwing
gedaan (*).
Ondertusichen hadden de Regeerders van Wyk Nader aan.
fel) ry ven der
de Nominatie van Burgemeesteren en Sche­ Staaten aan
die van
penen door de Burgery gemaakt, ten tweede Wyk.
inaale aan den Prins Erfftadhouder gezonden
met eenen Brief en nader verzoek, om daar
uit de Verkiezing te doen; hier van gaf Zyne
Hoogheid kennis aan de Staaten , en deezen
fchreeven deswegens eenen Brief aan de Regeering
van Wyk, gedagtekend den 9 November,
waar in Hun Ed. Moogende berichte,
dat zy de voorfz. pretenfe Nominatïèn van Burgemeesteren
en Schepenen, met al het aan-
J;leeveu daar van hielden voor informeel, als
ftry-
C) Nieuws Ntderl, Jaar'v. Noyemier 1785, bladz. 1630.
G4

N;U1L-1(U-.CjykAntwond
van
dy Rcgce.'
¥;3 k
'
M BEKNOPTE HISTORIE D M
ftrydig met de goede orde, het Recht van
den Lande, en de Regeerings - Conftitutie ,
nog beftaande; dezelve derhalven voor nul en
van onwaarde verklaarden; Hun Edel Achtbaare
over zulks aanfehryvende, om zonder
uitftel, immeis binnen acht dagen na het ontvangen
van deezen Brief, eene nieuwe Nominatie
te maaken, zoo van Burgemeesteren als
van Schepenen, voor het loopende Jaar, en
dezelve aan Zyne Hoogheid als Erfftadhouder
te zenden, op zodanige wyze, als van ouds
gebruikelyk geweest is, alles in overeenkomst
met het Reglement van 1674,, nog beftaande?
met aanblyving ondertusfehen van de Leden
des Magiftraats en van den Gerechte in hunne
betrekkelyke Bedieningen ; zoo als Hun Ed.
Moogende hen daar inne nu deeden aanblyven ,
ingevolge van hunne aanfehryving van den 2
derzelfde Maand; met voorbehouding, in geval
van onverhoopte weigering, van zodanige
nadere befchikking, als zy tot hanJhaaving
van de goede orde, en tót voorkooming van
alle wanorde, in het beleid der Politie en Juftitie
binnen de Stad Wyk, naar gelegenheid
van zaaken zouden noodig oordeelen.
Op deezen Brief fchreef de Regeering van
J!'\k een nadrukkelyk Antwoord; waar in zy
hunne uiterfte verwondering te kennen gaaven,
dat ze in den bovengemelden Brief geene eene
beantwoording ontmoetteden van de redenen,
d-ie zy in hunnen Brief van den 31 O&ober
ter

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 105
ter regtvaerdiging van hunne handelwyze bygebragt
hadden; — zonder daar by uit het
oog te verliezen, dat Zy, als Vertegenwoordigers
hunner Stad en Burgery, en als een
Medelid der Hooge Vergaadering van de Staaten,
als gelyke Partyën te befchouwen waren;
en'dus, in zaaken van verfchil, de eene
Party zoo min als de andere bevoegd is,Richter
te zyn en vonnis te vellen. —• Te meer
verwonderde hen hei flot van den Brief, dat
in geval van onverhoopte weigering, enz. •
Immers begreepen Zy , dat zulk een bedrei -
gend flot geenzins te pas kwam by eene aanfchryving,
gedaan aan een der Medeleden van
den Souvrainen Staat der Provintie; ;
— en betuigden
zich, naar tydsom'tandigheden , aan
zich gelyk, te zullen gedraagen, zonder zichdoor
eenige dreigende aanmaaningen, veel min
ordineerende Befluiten, van wien ook, eenigermaate
te laaten te rug houden. Ondertusfchen
betuigden zy , aan 't einde van den
Brief, openhartig, niets hartelyker te verlangen
, dan tot herftel der gebrookene harmonie
enz. alles toe te brengen , een bekwaam middel
te zien daar gefield, waar by Zy als voorheen,
in onafgebrookene vriendfchap en vertrouwen
onderling konden blyven harmoniëercn ; eene
zaak, waar toe zy dachten , dat hun de gelegenheid
niet zou ontbrooken hebben, indien aan
hunnen Stads-Gedeputeerden de weg niet was
geflooten geweest, om ter Tafel van Hun Ed.
G 5 Moo-

1786.
..i-ief der.
zelfde Regeering
aan
Jen Prins
Stadhouder.
206 BEKNOPTE HISTORIE DER
Moogende met eene byna gelykluidende Ver»
klaaring, als van fommige Utrechtfche Regen,
ten gedaan is, zich omtrent den Provintiaalen
Eed, op het Reglement van Jt>74- te hebben
kunnen uitten.
Dezelfde Regeerders van Wyk, fchree.ven
op den 21 November eenen Brief aan den Prins.
Stadhouder; waar in zy betuigden , te vergeefsch
zich gevleid te hebben met eenig Antwoord
van Zyne Doorluchtige Hoogheid op
hunnen Brief aan Hoogstdenzelven gezonden,
en met eene Verkiezing uit de bygevoegde.
Nominatie van Burgemeesteren en Schepenen;
integendeel hadt het hun gemoeid, uit
eene byzondere aanfchryving van de Staaten
te vemeemen , dat Zyne Hoogheid wegens
eenige bedenkingen op die Nominatie, zich
by Hun Ed. Moogende vervoegd hadt; daar.
zy veel eer verwagt hadden, dat Zyne Doorluchtige
Hoogheid die bedenkingen by hen
zoude geopperd hebben, ten einde hen in
ftaat te Rellen om dezelve, uit kragt van hunne
Souvraine Magt, zodanig uit den -weg te ruimen,
als met hunne Stads Rechten eenigzins bejlaanbaa
geoordeeld kon worden. Daar zy nogthans genegen
waren om aan Zyne Doorluchtige Hoogheid
de uitmuntendfle blyken te geeven, dat
zy verre af waren van de Rechten desStadhouderfchaps
te willen verkorten; zoo verzochten
zy, op byzonderen aandrang der Burgery, dat
Hoogstdezelve de Verkiezing tot Burgemees.
te-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 107
teren en Schepenen uit de toegezondene No­
minatie ten fpoedigfte zoude doen (*)
. De Staaten, op den 7 December vergaaderd
zynde, bieeven weigeren den Gecommitteer­
den van Wyk ter Vergaadering toe te laaten :
De Commisfie was uitgebragt op den Burge­
meester HAENTJENS en verdere Gecommit­
teerden op den voet, als door de Staats-Com­
misfie by het Rapport der negen Heeren be­
paald was-, met voorbehouding om mede te
werken tot het verbeteren van het Provintiaale
Reglement van 1674.; doch het eerfie Lid
verklaarde, die Heeren niet anders toe te laa­
ten dan op den Eed, overeenkomftig hst Re­
glement van I674.; en de Heeren Edelen van
het tweede Lid, onder aanmerkingen zoo als
alle de Leden ter Vergaadering za'en; waar
by de Stad Utrecht zich voegde. Dit werd aan
den Heer HA ENTJES en zyn Medegecom­
mitteerden door den Secretaris te kennen ge­
geeven; waarop de Heer HAENTJES ant­
woordde, den Eed niet anders te bunnen doen,
dan overeenkomftig met Stads Befluit, zoo als
te vooren door den Heer OSSENBERGH
verklaard was; en dat de Stad Wyk haare Ge­
deputeerden op geenen anderen voet zoude
zenden. De Vergaadering begreep dus. dat
die zaak in den zelfden ftaat bleef, en befloot
gemelde Heeren aan te zeggen, dat niet kon­
den
(*) NicuwtNctlsT.'.jftKrk Noyemttr 178S. bladz. 1623-162S.
1736-
Oc Staaten
blyvcn weigeren
de
Gecomimtteer'en
vaa
Wyk toe te
laaten.

1 08 BEKNOPTE HISTORIE DER
i
i
]
Ben Raad
volgens het
nieuwe Reglement
te
Wyk verkooien.
en toegelaaten worden. En op den 28 weder
ergaaderd zynde, beflooten de Staaten eene
iadere en breedvoerige aanfehryving aan die
an Wyk te doen (*).
De Hoofdofficier der Stad Wyk gemagtigd
;ynde door de Gedeputeerde Staaten om den
3
rocureur Generaal by het onderzoek tegen de
burgers van die Stad by te ftaan, ftelde dit aan
iet Gerecht voor; doch het Gerecht befloot,
Advies van kundige Rechtsgeleerden daar op
n te neemen, voor zich te verklaaren; maar,
;en Lid zeide, dat de Privilegiën klaar en
hiidelyk waren, en zodanig Advies van Rechts •
geleerden niet noodig was ; dat men op de
tiandhaaving der Voorrechten behoorde bedacht
te zyn; terwyl Gecommitteerden en Geconftituëerden
oordeelden, dat dit geen zaak van
het Gerecht, maar van het Recht van Grondgebied
was, dat den Magiftra^t toebehoorde,
over welke de Vroedfchap den 23 December
buitengewoon vergaaderde Cf).
Onaangezien alle aanfehryvingen, bedreigingen
, lastgeevingen aan den Procureur Generaal
, ging de Regeering en Burgery toch
voort met de Regeerings-Beftelling der Stad
Wyk. De Heer Oud-Burgemeester BRUIN,'
wegens zyne hooge jaaren, zyne Raadsplaats
nedergelegd hebbende, werdt de Heer H.
SCHILGE-
(?) Nieuws Nederl. Jaarb. Decemb. 1785. bladz, 1089 cn 1727*
Cf; IM. December 1785. bladz. 1729.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 109
S C H I L C E tot Raad in de Vroedrchap naar
het nieuwe Reglement verkooren. Op den 18
January was de Vroedfchap, op verzoek van
eenige Heeren der Minderheid, toevallig buitengewoon
befchreeven ; het Gerecht was ook
vergaaderd; de Trom werd geroerd, en de
Burgery vergaaderde in de Kerk. De Gecommitteerden
der Burgery, in hunne kamer op
het Stadhuis vergaaderd, deeden een voorftel
en verzoek aan de Vroedfchap, dat de Raadsplaats
van den Heer B R U I N Zittends-Vergaadering
vervuld mogt worden; de Vroedfchap
ltemde dit verzoek toe; de Burgers maakten
een Nominatie, waarop de Heeren S C H I L G E
en E E E R E N B Ü R G geplaatst werden ; de eerfte
werd tot Vroedfchap gekoozen, en zulks van
de Puije van 't Stadhuis aan de Burgery bekend
gemaakt (*).
In deezen ftaat bleeven de zaaken te Wyk
tot den 20 Maart, welke Dag, even als te
Utrecht, tot het beëedigen van 't Nieuwe Regeerings-Reglement
bepaald was. Tot dat
einde waren de Magiftraat en Raad, gelyk ook
de Gecommitteerden der Burgery op het Stadhuis
vergaaderd, en de geheele Scbutteryvoor
hetzelve in de Wapenen. Zes Raaden verklaarden
bereid te zyn om den Eed te doen;
de overigen weigerden; de aanbieding der eerften
werd aangenoomen , en de Eed op het
Nieu-
(*) Nieuwe Nederl. Jeari, December 17BG. bladz. fTo,
I78&.
Het Nieim-c
Reglement
plegtig hc»
zwooven.

17 86.
ïio B E K N O P T E H I S T O R I E DÏÖ
Nieuwe Reglement plegtig door hen g< daan»
De Burgers,van hunnen kant, fchaardenzichin
eenen kring, en leiden, met ontblooten hoof.,
de, op de ftaatigfle wyze ook den Eed af.
Thans werd door de Burgery ernflig aange­
drongen op afdoening van zaaken, maar te
vergeefsch : de weigerende Raaden bleeven by
hunne weigering, en de Burgers by hunneri
aandrang, met betuiging van niet te vertrekken
voor dat de zaaken waren afgedaan, tot dat de
aanweezende Raaden eindelyk verzekerden,
den volgenden dag weder op het Stadhuis te
zullen verfchynen , en de Burgers, op aanhou­
dend verzoek.der "Gecommitteerden, toeflem-
den tot het aanblyven der Vroedfchap onder
die bepaaling, en met voorneemen om den
volgenden dag terug te koomen. Ondertus-
fchen wagtte men met ongeduld naa tyding
van den uitflag der zaake te Utrecht; men deed
alle poógingen om de weigerende Raaden over
te haaien, doch te vergeefsch; deezen fielden
voor, om eerst door de voorftemmende Staats­
lieden, met medewerking 'van den Stadhou­
der, van hunnen Eed ontflaagen te zyn; doch
hier in bewilligden de Burgers niet; terv.yl de
onzekerheid van Utrechts lot, en de vreeze,
dat de volgende dag ook vrugteloos zou afloo-
pen, by fommigen de gisting vermeerderde,
en deed fpreeken van niet uit de Wapenen te
gaan, voor dat volkoomen aan hunne begeerte
Voldaan was.
Hei

ONLÜSTEN IN HET VADERLAND, in
Het bleef echter daar by dien dag, en de
Schuttery ging uit een; maar den volgenden,
#den 21 Maait , den Raad wederom op het
Stadhuis vergaaderd, en de Burgery voor hetzelve
in de Wapenen , zynde , drong men van
nieuws aan, dat de weigerende Raaden ook den
Eed zouden doen, doch deezen bleeven weigeren
, tot dat men eindeiyk volftrekt begeerde,
dat de Eed door die Raaden zoude gedaan,
of hunne plaatfen vacant verklaard, en
met andere Perfoonen vervuld, worden; en
hier mede zou men tot na den middag wagten.
Ondertusfchen kwam de tyding van den uitflag
der zaaken te Utrecht, waar door der Burgeren
moed werd opgewekt om nu daadelyk afdoening
der zaake te vorderen: Op hunnen eisch
werden toen de Raadsplaitfen der weigerende
Raaden opengevallen verklaard, en tot de-vervulling
door andere Heeren beflooten;de Hee­
ren YSE. BRUIN, DE RUITER, en VAN
EER NE verlieten de Roeien der Eere , en
keerden weder tot den Burgerftand; de Magi»
ftraat deed de Verkiezing van twee nieuwe
Raaden afkondigen; dit werd met een drievoudig
Hoezée.' beantwoord, en de Burgery werd s
na eenige Plegtigheden, bedankt. Thans waren
de Raaden in zoo verre voltallig, dat de
Vroedfchap volgends Stads Rechten kon ver- '
gaaderen. Op den 26 Maart, werd nog een
nieuwe Raad verkooren, uit een Nominatie
vau twee Perfoonen, volgends hec Nieuwe Re-
0+
1786.
t

lis BEKNOPTE HISTORIE DER
Ï786". glement door zestien Kiezers gemaakt; de
keuze der Vroedfchap viel op den Heer j.
De Staaten
VA N DER w E E P E L , die vervolgends ook den
Eed aflei en zitting nam. De Scheepensbank
bleef voltallig. De Schutters en Wachtvrye
Burgers van Wyk, over de verrichtingen van
hunne Regenten zeer voldaan, betuigden hunne
erkentenis en genoegen ineen Dank-Adres,
dat zy den 31 Maart aan de Vroedfchap overgaaven.
In een geheel ander licht befchouwden de
•veiklaaren Staaten van Utrecht deeze verrichtingen : Op
dit alles
voor nietig , dien zelfden dag van 31 Maart, ontvingen Bur­
enz.
gemeesteren en Regeerders eenen Brief van
de Gedeputeerde Staaten, met een Uittrekfel
van het Befluit der Staaten , op het gebeurde
te Wyk genoomen; welk Befluit hier
op uitkwam: Dat de Heeren Staaten eenpaarig
verklaard hadden, de Uitzetting van de
Heeren Raaden w. V E R H E L , L. B. FRYKE-
m u s, YSERAND BRUIN, H. VAN MIER-
LOO, N. VAM BERNE, en w. DE RUITER,
en de aanftelling en beëediging van anderen
in hunne plaatfen, te vernietigen en te houden
voor geheel wederrechtclyk, nul, en van onwaarde;
en dat dezelven in de wettige bezitting
hunner Raadsplaatfen tot den 20 Oftober
aanflaande, zouden gehandhaafd worden. Voorts
dat aan de Perfoonen, in hunne plaatfen in den
Raad gefield, zou verbooden worden, eenige
daad van Magiftratuure te oefenen, op ftrafte
van

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 113
\'fln Hun Ed. Moogende hoogde ongenoegen.
En dat verder negen Heeren Gecommitteerd
waren om, met Commisfarisfen yan 't Hof, de
beste en gevoegiykfte wyze te overleggen, op
welke het ernftig voorneemen van Hun Ed.
Moogende kragtdaadig zou kunnen;uitgevoerd
worden (*).
De Gecommitteerden bragtèn öp dén 14
April een Raport ter Staatsvergaadering in,
benevens een Ontwerp van Publicatie om té-
Wyk te dóen afkondigen, en den Hoofd-Officier
te magtigen, zulks ten fpöedigften in 't
wérk te ftellen, en by verhindering daarvan,
hiet den noodigen byftand te voorzien. — En
verder om de onwettig aangêfteldé Regenten
aan te zeggen , hunne Kaadsplaatfen binnen
tweemaal vièr- en twintig uuren neder te
leggen, en door de afgezette Raaden vervangen
te worden ; en alle dè zulken , die zich
tegen deeze bevelen van den Souvraln zouden
verzettèn, in verzekering te neemen en naar
de geftrengheid der Wetten, ja zelfs met den
dood, té ftraffen. De Voorftemmende Leden,
én de groote Meerderheid aan Stads Tafel, dié
van Amersfoort daar onder gerekend, ftemden'
toe in dit Raport, ert het werd in een Staatsbefluit
veranderd (+).
• Zoo haast de tyding van dit Befluit der Staa­
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 1786. bladz. 26:1— 204,
(t) Nieuwe Nederl. Jaarb. Jpri( 178Ö. bladz. if'Sé
H
ten
Rapnrt der
Gecotmnitteerden
eri
Befluiten .
der Staatèai
B^flm't der
B n gery vari
JVyk.

114 BEKNOPTE HISTORIE DER
ten in de Stad Wyk gekoomen was, vergaaderden
veele Burgers in de Kerk, en beraadflaagden
te faaraen, hoe zich daar in te gedraagen,
en het Befluit was: „ De Gecommitteerden
der Burgery te verzoeken, om uit haaren naam
aan de Regenten te verklaaren , dat zy zeer
gevoelig was niet alleen over het weeren van
hunnen Stads Gecommitteerden uit de Staatsvergaadering,
maar ook over de wederrechtelyke
handelwyze der Heeren Staaten omtrent
de Stad, dewyl zy aan dezelve tot hier toe de
Notulen van hunne; Vergaadering nog niet had,
den laaten toekoomen, waar door zy buiten ftaat
bleef om het geene daar in ten nadeele der Stad
gevonden weud, te kunnen beantwoorden. En
dat voorts, daar de Burgeryj, ten opzigte haarer
Stads - Regeeringsbeftellipg geenen anderen
Wetgeever dan_.de ftem des Volks erkende i
en uit dat beginfel ook alle haare daadcn voord,
gevloeid waren, zy niet kon gedoogen, dat
Van wegen Hun Ed. Moogende eenige Publicatie,
de Stedelyke Regeerings -Beftelüng betreffende,
zoude gefchieden ; en dat zy daarom
verzocht, dat de Magiftraat het afkondigen
van zodanige 'Publicatie, of hul.pe daar roe,
aan het Gerecht der Stad geliefden te verbieden;
en indien zulks al .gefchiedde, dat dan
aanftonds door.eene Tegenpublicatie van den
Magiftraat mogte verklaard worden , dat die
der Staaten \ooïjtifor,neel en van geene waarde
gehouden .wierde, en dus geene uitwerking
tonde

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, tij
konde hebben, ja als niét gefchied moest gehouden
worden, met vernieuwing der Publicatiën,
te vooren daar tegen gedaan, en met
bedreiging van eenige zwaare ftraffen tegen de
geenen , die zich niet daar naar zouden gedraagen:
verder verklaarde de Burgery, dat zy,
uit kragt van haaien plegtig gedaanen Eed,
het Collcgie van Heeren Gecommitteerden,,
zoo wel als den Magiftraat der Stad by het
nieuw ingevoerd Reglement van Regeering,
tegen allen tegenftand , op alle moogelyke
wyze met goed en bloed zouden befchermen."
De Heeren Gecommitteerden bewilligden in
dit verzoek, en deeden deeze betuigingen, in
naam der Burgery, aan den Magiftraat.
Ondertusfchen kwam de Hoofd-Officier van
Wyk, de Graaf VAN R E C H T E R E N met den
Advocaat COBIUS, benevens eenen Pander
van 't Hof, op den 15 April in de Stad, om
bovengemelde Publicatie af te kondigen en
aan te plakken, en verzocht daartoe den noodigen
byftand; dit werd geweigerd, en de
Hoofd-Officier keerde onverrichter zaake naa
Utrecht te rug. De Gedeputeerde Staaten
hier van bericht ontvangen hebbende, beleiden
op den volgenden dag, den 16 April, onaan-i
gezien het Pafchen was, des morgens eene
buitengewoone Vergaadering, waar in beflooten
werd, aanftonds een Brief aan die van Wyk
te zenden; en de Hoofd-Officier vertrok den
gaderen dag, op last van Hun Ed. Moogende
H 2 vvs»
178&
Verrichting
er. wedervaaren
van
den Hoofdofficier.

1726.
Blief der
Regeering
aan de Gedeputeerd»
Staaten.
u6 BEKNOPTE HISTORIE DüfiL
weder riaa Wyk, en kondigde de gemelde Pu'
blicatie af zonder byftand var. 't Gerecht, en
zonder het trekken van de klok; doch aanftonds
daarop werd door den Magiftraat eene Tegen-
Publicatie afgekondigd; en den 19 daar aan
volgende betuigden de Burgers hunne dankzeggingen,
in een eerbiedig Adres, aan den Magiftraat,
wegens hun ftandvastig gedrag, in
deezen gehouden.
Hier by liet de Regeering het niet; maar
fchreef ook eenen rondborftigen Brief aan de
Gedeputeerde Staaten; waar in zy nader betoogden,
bevoegd te zyn om de zes verlaatene
Raaden uit te zetten en nieuwen te verkiezen
en aan te ftellen; te gelyk zich beklaagende
over, en protefteerende tegen , het Befluit
der Staaten op den 29 Maart omtrent de Stadgenoomen,
en tegen de Publicatie, op den ia
vastgefteld en op den 19 aangeplakt: Verder
gaven zy daar in kennis van het geen Burgemeesteren
en Regeerders gedaan hadden tot
handhaaving van hun Stedelyk Recht, en wat
zy nog verder voorneemens waren te doen;
als zullende niet alleen zich niet gedraagen
naar den inhoud van dat Befluit en die-Publicatie,
welke by hen als nul en van onwaarde j
en als inbreuk op hunne Stads en Burger Rech.
ten doende, gehouden werden; maar ook alle
geweldige middelen, die ter uitvoering van
«fezelven tegen hen mogten aangewend wor.
«Jen, op gelyke wyze, en door dezelfde raid*
4«N

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 117
delen afkeereD, en niet dan met opoffering 1786.
van goed en bloed voor 't geweid bukken (*).
Dat hun dit ernst, en niet fjegts grootfpree- Toeftel tot
tegenweer»
ken was, toonden de IVykfche Regenten en
Burgers door den toeftel , dien zy maakten
om geweld met geweld te kunnen kecren:
want van veele kanten werd kanon , kogels,
kruid, enz. derwaards gevoerd; de toegangen
der Stad werden op twee na geftopt, en voor
de twee andere Poorten werden de Bruggen
afgcbrookcn; ook werden de Sluizen zodanig
ingericht, dat zy de Stad rondom fpoedig konden
onder water zetten (f).
Aan den Prins Stadhouder fchreeven de Re­ Schryven
aan den
geerders van Wyk eenen, niet minder nadruk- Prins Stad.
houder om
kelyken Brief, dan aan de Staaten; waar mede geene Pa­
zy eene Copie van dien aan de Gedeputeerde tenten te
geeven.
Staaten overzonden,* en te gelyk aan Zyne
Doorluchtige Hoogheid te kennen gaven, dat
zy reden hadden om vast te ftellen, dat de
twee voorftemmende Leden met weinige Regenten
van Utrecht hunne onwettige bedrei.
gingen tegen die Stad zoo veel moogelyk zouden
uitvoeren; en daartoe misfchien den fterken
Arm gebruiken, cn tot dat einde Zyne
Hoogheids Patenten verzoeken, om Krygsvolk
naa die Stad te beltemmen: waarom zy Zyne
Doorluchtige Hoogheid daar van waarfchouw-
den .j
rl*) Nieuwe Nederl. Jaurb. April 1786. bladz. 3?_>—jyt.
(j-j luid. April 1786, bjadz. 385.
H 3

Vei'boJ aan
de Afgezette
Knaden om
niet aan 't
Hof' te ver-
(fchynen.
BedeüotideningelircM.
n-3 B E K N O P T E HISTORIE DER
den, en begeerden dat Hoogstdezelve, als
Stadhouder dier Provintie, aan Hun, ais een
Medelid van Staat en ftemhebbende Stad, het
Recht zou'doen ervaaren, dat kun en hunnen
Burgeren in die hoedanigheid toekwam; en
mitsdien geene Patenten voor Militie naa die
Stad zou verleenen, buiten hunne byzondere toe-
ftemming en uitdrukkelyke bewilliging : daar zy
in een onverhoopt tegenfhydig geval aan Zyne
Doorluchtige Hoogheid moesten verklaaren,
dat zy allen aanmarsch van Militie naa die Stad,
en het betreeden van het Grondgebied en de
Vryheid derzelve , buiten hunne voorkennis
en uitdrukkelyke bewilliging, zouden houden
voor een aanval van geweld, welken zy zou­
den moeten tegenkoomen met zodanige onaan-
genaame middelen, als men gewoon is, alleenlyk
in openbaar geweld, tegen zyne vyanden te gebrui­
ken,
En naardien de Stads-Raad vernoemen hadt,
dat aan de Afgezette Raaden eene aanzegging
gedaan was om voor het Hof gebragt en ge­
hoord te worden ; zoo deed dezelve aan de ge­
melde Heeren den inhoud der Publicatie van
den 27 February (waar by verbooden werd
voor eenen anderen, dan den dagelykfehen be­
voegden Rechter te verfchynen) vernieuwen en
door eenen Deurwaarder hoofd voor hoofd
voorhouden.
Ook werden, uit aanmerking der byzondere
omftandigheden, waar in de Stad zich toen
be-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 119
bevond , Bedeftonden ingefteld , op eiken
Dingsdag des avonds van 7 tot 8 uuren, beginnende
met Dingsdag den 25: April: Op dat
door de Predikanten der Stad de goedertierne
OOD, in de Kerk, niet alleen openlyk cn
plegtiglyk zou worden gedankt voor zyne wyze
en' aanbiddelyke befchikkingen ; terwyl de
donkerde veruitziende omftandigheden , in ons
Vaderland, niet flegts:van agteren geblceken
waren , verftrekt te hebben tot wezendlyk
welzyn van hetzelve in 't gemeen, maar voor-.
•si , in 't byzonder , hadden medegewerkt ,
om, in weêrwil der menigvuldige zonden en
overtreedingen, die Stad uit haare diepe vernedering
en ftaat van afhanglykheid, ten opzigte
van het Huishoudelyk Regeerings-Beftier,
te verheffen tot die Hoogheid en Vryheid,
welke, hoe zeer dezelve wettig en alzins
Conftitutioneel is, echter niet kon verkreegen
worden zonder de hulpe en byftand
van een Almagcig God: — Maar tevens ook
den God onzer Vaderen eerbiedig en vuurig
te fineeken, dat alle gevreesde onheilendoor
zyne Vaderlyke zorge gunftig afgeweerd, en
alzoo de oogmerken en onderneemingen tegen
dier Stads Rechten en Voorrechten verydcld,
en daartoe de goede Raadflagen van den Magiftraat
en het Collegie der Gecommitteerden
tiit de Burgery , en alle billyke poogingeu
derzelven en der goede Burgery met zyne
II 4- g^ed-
1780%

1786.
Crimineelo
Dagvaardt
gingen ,
wegens liet
Hof, te
Wyk gedaan.
120 BEKNOPTE HISTORIE DER
goedkeuring en zegeningen mogten agtervolgd
worden ; ten einde enz. (*).
Nog hooger liepen de gefchülen tusfehen de
Staaten en de Stad Wyk: de bedreigingen begonnen
uitgevoerd te worden , en door het
Hof werden Dagvaardigingen van Wykfchs
Regenten en Burgers gedaan. Op den 29
May, des namiddags ten vier uuren, kwam te
Wyk een Pander van 't Hof, met naame j.
VALBURG, van eenen Bode verzeld, met last
om aldaar drie crimineele Dagvaardigingen te
doen: eene tegen de Heeren c. H A E N T J E S ,
c. BEKKERING, M. VAN L E E U W E N , N.
VAN OSSEN B E R G , H. S C H I L G E , en R.
BEERENEURG, als dienende Magiftraats-Lcden.
De tweede tegen D. VOLKMARS, C.
S A M , J. VAN DE W E P E L , en J. HOOG­
V E L D , als nieuw verkoorene Regenten; en
de derde tegen Mr. ADRIAAN DE NYS, als
Gecommitteerden uit de Burgery; de beide
laatften tot Dag vaardiging in Perfoon. De
gronden tot deeze Dagvaardigingen, in de
Requesten van den Procureur Generaal bygebragt,
waren de invoering van het Regeerings-
Reglement, en de beëediging van hetzelve;
het verlaaten van die Regenten, welken geweigerd
hadden den Eed daarop te doen; en
het verkiezen van vier anderen; het niet bevorderen
van de Publicatie der Staaten; en het
be.
(") ïfieuwe Kedetl. J«a;i. Afnl 1736. bladz. 392—398.

ONLUSTEN M HET VADERLAND. lat
beantwoorden van den Brief der Gedeputeerde
Staaten in de allerhoonendfte en ongemaatigfte
1785.bewoordingen.
De Pander deed zyne twee
eerfte Dagvaardigingen by de Heeren j. VÈN
DE WEPEL en c. DEKKER LN G ; doch by
den Heer EEERENEURG koomende, zeide
deeze, dat by die Dagvaardiging niet konde
aanneemen, buiten voorkennis der Burgemees.
teren, en verzocht den Pander zich, daartoe,
niet hem na den Burgemeester HA ENTJES
te begeeven; het welk hy deed, en aan diens
huis hield hy den Heer E E E R E N E U R G de
Dagvaardiging voor; maar zoo ras hy de leezing
geëindigd hadt, werdt hy door een Deurwaarder
en twee Bodens van de Stad gearrefteerd,
en in de Stads Herberg, de Keizers-
Hioon, in verzekerde bewaaring gebragt; om
dat hy Pander door Dagvaardigingen , tegen
De Pander
gearrelteerd-
Stads-Publicatie gedaan , Stads Rechts- en
Grondgebied gefchonden hadt. Den Staatenbode
werdt toegelaaten naa Utrecht terug te keeren.
Daar na werd de gewoone Gyzeüng voor
den Pander gereed gemaakt. Den volgenden
dag, den 30 May, kwam aldaar de Hr.Hoofdofficier,
om den Pander aanjlonds uit zyn Arrest
is doen ontjlaan, en hem de oorfprongelyke Reattesten
en alle Papieren terug te doen geeven,
indien zy nog niet terug gegeeven waren;
doch het Gerecht begreep, dat hy zich daar.»
toe aan den Magiftraat moest vervoegen; dee-
II j z.e

1786.
122 BEKNOPTE HISTORIE DER
ze we'gerde zulks en de Pander bleef in hech­
tenis (*)
De Hoofd-Officier van Wyk, aan de Gedev
putaerde Staaten verflag gedaan hebbende van
zyne vrugtelooze poogingen om den gearrefteerdcn
Pander te Wyk ontflaagen te krygen;
zoo befchreeven Hun Ed. Moogende daar over
eene buitengewoone Vergaadering der Staaten
op den 2 Juny. In deeze Vergaadering bragten
Heeren Gedeputeerden hun Rapport in 4
over de zaak van Wyk, benevens een Advies,
hoofdzaakelyk behelzende: ,, Dat de omftanheden
van de Stad 'Wyk vereischten, dezelve
door den Merken Arm tot reden te brengen;
en tot dat einde eene Commisfie van drie Leden
naa die Stad te zenden, verzeld van een
vereischt getal Krygsvolk, om de zaaken aldaar
wederom op eenen geregelden voet, en
die Stad tot gehoorzaamheid te brengen ; doch
vooraf van deeze maatregelen aan de Bondgenooten
kennis te geeven; en aan dezelven de
noodzaakelykheid daar van , tot herftel der
rust en geede orde, en tot handhaaving van
der Burgeren Rechten zelve, onder het oog te
brengen." Dit Rapport en Advies Werd door
de voorftemmende Leden overgenoomen, en
vastgefteld , in eene buitengewoone Vergaadering
, op den 10 Juny te houden, daarop te
fluitenbe.
On-
(•) Nieuwe Nederl, jfamh May 17I6. bladz. 487—481*.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 123
- Ondertusfchen kwam in deeze Vergaadering
nog in een Vertoog van de Wykfche Regeering,
dienende om aan te toonen, dat zy bevoegd
was , den Pander te arrefieeren tot handhaaving
van haarer Stads Rechten en Voorrechten. Ook De Hoofdofficier
te
hadt de Regeering van Wyk dén hoofd - Offi " yk ont-
cier der Stad,Grave VAN RECHTEREN,aan» boodcii.
gefchreeven, zich binnen vier- en twintig uuren
binnen Wyk te begeeven, om zyn ampt
•tegen den Pander waar te neemen; en dat
zulks anders» by nalaating, door den Voorzit-
tenden Burgemeester zou verricht worden De
Staaten, daar cn tegen, magtigden het Hof
om eene Publicatie te beraamen, te doen afkondigen
en aanplakken, om, indien- de Gevangene
Pander mogte mishandeld worden,
fchaverhaaling te gebruiken; welke Publicatie
met een Brief aan het Gerecht van Wyk door
't Hof gezonden werd, benevens eenige Exemplaaren
, zoo om te dienen tot hun onderricht,
als om daar van kennis te geeven aan
de Burgers en Ingezeetenen der Stad Wyk,
met byvoeging van eene vriendelyke, maar
tegelyk ernftige, vermaaning om den gemelden
Pander j. VALBURG uit de hechtenis,
hoe eerder hoe beter , te ontflaan , of zyn
ontflag zoo veel moogelyk ten fpoedigfle uit
te werken, met overlevering van alle zyne
Papieren, en zulks tot voorkooming der uitvoering
van de voorfz. Publicatie. .
Het
Publicatie
der Staaten
tot \eprefaiUe.

Het Gerecht
•van Wyk
weigert cie
afkondiging-
Befluit der
Staaten om
den Pander
los ie
krygeu.
124 BEKNOPTE HISTORIE DER
Het Gerecht van Wyk, deezen Brief geleeten
hebbende , weigerde de Publicatie tot
vennis der Burgers en Ingezeetenen te brengen
; maar ftelde dezelve in handen van den
;erften Burgemeester, om ze aan den Magitraat
mede te deelen, die dezelve commisfo-
•iaal maakte om te beantwoorden.
In de buitengewoone Vergaadering der Staaten,
tegen den io Juny befchreeven, om over
liet boven gemeld Rapport en Advies der Ge«
ieputeerden omtrent te zaak van Wyk te beflisfen,
werd niets anders beflooten , dan den
Hoofd-Officier van Wyk te gelasten om geene
:rimineele Rechtsgedingen tegen den Pander
:e onderneemen, en voorts Gedeputeerden te
verzoeken, den Gevangenen Pander door eeaen
Brief op te cisfehen (*_). De Regeering
antving wel zodanige aanfehryving van de
Gedeputeerde Staaten;doch zy bleef by haare
weigering om den Pander te ontdaan (f): Ook
fchreef het Gerecht van Wyk, in Antwoord
aan de Gedeputeerde Staaten, dat zy in de
zaak van den Pander niets konden doen; doch
dat zy geenen anderen Souvrain erkenden dan
de Staaten van Utrecht, in welker naam zy alleen
het Recht bedienden; en dat geen Vonnis
ten nadeele van den Pander zouden geeven (§).
De
(*) Nieuwe Neierl. Jaarb. Juny 1786. bladz. 5.-4—578.
CD lüd, July 178(1. bladz. 737.
Ibii. July J786. bladz. 717.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. i*$
De Regeering der Stad Wyk vernoomen hebbende,
dat, op de laatst gehoudene Vergaadering
der Staaten van die Provintie, een Voorftel
gedaan was, om die Stad met Krygsvolk
te bezetten ; en daar Hun Ed. Achtbaare volftrekt
beflooten hadden > overeenkomftig de
begeerte der Burgery , geene Troupen op
Stads Grondgebied te dulden, veel min toe te
laaten , de Stad met Krygsvolk te bezetten;
zoo vonden zy goed, de Burgers en Ingezee»
tenen der Stad en Vryheid derzelve daar van
kennis te geeven; op dat een ieder, vooral de
Ingezeetenen der Stads Vryheid , zodanige
fchikkingen omtrent hunne Perfoonen en Goederen
zouden kunnen maaken, als zy zouden
oordeelen te behooren: En om daar in ZOÖ
veel moogelyk behulpzaam te zyn , booden
Hun Ed. Achtbaare hun de Groote Kerk aanj
of zodanige andere verzekerde plaats, tot berging
der Goederen, als zy daartoe zouden doen
gereed maaken; en waarvan een ieder de noodige
kennis ter Secretary op den 6 July zou
kunnen bekoomen.
i7ch>;
De Regee»
ring van
IVyk waarfch
o u wc de
lngezeecejien
voor
overrompeling.
De Krygsraad van het Jagers Corps, onder 1
Het Jaager-
Genoot-
de Zinfpreuk Pro Pace £? Bello, vaardigde op fchap zend
den 5 July rondgaande Brieven af aan alle de rondgaande
Brieven aan'
Gewapende Genootfchappen van Nederland; de Bondgenooten.
waar in aan dezelven werd kennis gegeeven van
het Voorftel, dat in de Staatsvergaadering gedaan
was, om de Stad Wyk met Krygsvolk te
bezetten; op dat alle wéldenkeade Vaderkuv
ders

126 BEKNOPTE HISTORIE DER
ders zich in tyds zouden kunnen gereed maaken
, om, indien de Staaten tot dat Voorftel;
mogten befluiten, dan met verëenigde kragteu
dien aanval op de Burgerlyke Vryheid tegea
te gaan en af te weeren; en ten dien einde,
op de eerfte tyding van aanmarsch van Krygs-
•volk naa die Stad, zich aanftonds derwaards
te begeeven.
De npgee- De Magiftraat befloot hier op, het Algeling
noodigt
alle Ingezeemeen te berichten, dat zy die loflyke daad van
tenen d'.r
Republiek verdeediging der Stad niet alleen ten fterkften
ui: tot haare goedkeurde, en alle braave Ingezeetenen der
iulpe.
Republiek, die de handen met haare Burgers
en Ingezeetenen wilden in een flaan, tot kragtdaadige
afweering van geweldige overheerfching,
en zich ter verdeediging naa die Stad
wilden begeeven, verzekerde van de fterkfte
befcherming; maar deed ook eene Publicatie
afkondigen; waar in zy betuigde „ met genoegen
onderricht te zyn, dat verfcheidene
Ingezeetenen der byzondere Provintiën verklaard
hadden, geneegen te zyn, om die Stad
en Burgery, als het noodig zyn zou, volgendshet
Verbond der Unie, tegen alle geweld en
overheerfching te verdeedigen en befehermen ;
enz. en verklaarden:" dat een iegeiyk, dia
ter zaake voorfz. zich naa die Stad zou begeeven,
met alle moogelyke befcherming van de
Magiftraat en het gewoone Burger-Recht der
Stad zou begunftigd, en van het noodige Logement
en Onderhoud voorzien worden; es
dat }

ONLUSTEN m HET VADERLAND, 127
dat, daarenboven, allen, die zulks begeerden,
tien ftuivers, daags tot hun verder onderhoud
zouden genieten ,, en eindelyk
dat de Gekwetflen, als ook de Weduwen en
Weezen der Gefheuveldcn, hun leeven lang
behoorlyk zouden onderhouden worden. ,, Dal
yoords de Magiftraat voorzprge zou gebruiken
om genoegzaamen voorraad van Leevensmid>
delen in .de Stad te hebben; en het Jager-
Corps magtigde om de Gelden, welke elders
voor die Stad gegeeven werden, te ontvangen
en de voorfz. betaaling te doen. Ook
fchreeven de Regeerders der Stad rondgaande
Brieven aan de Bondgenooten, en byzonderlyk
, aan de Staaten van Holland, om hunnen
toeftand opep te leggen, en derzelver tusfchenkomst
en hulpe te verzoeken (*).
Terwyl deeze dingen in de Provintie van'
Utrecht gebeurden, ontftond 'er in 'sHage,
de Zetelplaats van de Souvraine Vergaadering
der Provintie van Holland, een geweldig en
zeer gevaarlyk Oproer, by gelegenheid, dat
de Krygs -Eerbewyzingen, door den Souvrain
zeiven bepaald, voor het eerst aan de Leden
dier Hooge Vergaadering zouden betoond worden.
Te weeten, de Staaten dier Provintie
hadden op den 24 February een Beftuit genoomen
omtrent de Eerbewyzingén, die de
^Wachthebbende Krygslieden aan den Souvrain,
ge-
•

1736.
Êefluit der
GecommitteerdeRaaden
omtrent
de Ectbewyzingen
aan
dui Souvrain.
m BEKNOPTE HISTORIE DE?
geduurende de Hooge Vergaadering, zouden
moeten betoone, en de befchikkingen en ui£J J
voering daar van aatt de Ed. Moogende Hee«'
rén Gecommitteerde Raaden overgelaaten ;
welke Heeren op den 16 Maart daaromtrent"
vastheiden : ,, Dat de Hoofdwacht op het
Binnenhof, de Ruiterwacht op het Buitenhof/
en de Wacht aan de Grenadiers • Poort, zouden
moeten uitkoomen , en onder het flaan van de'
Marsch, en het fteeken der Trompet, met
Sponton, Pallas en Vaandel, prefenteeren van
't Geweer, te groeten, terwyl de Leden der
Vergaadering van Hun Ed. Groot Moogende
verfchynen ; dat gemelde Wachten met ge-
prefenteerd Geweer zuilen blyven 'ftaan, toT
ca' het vertrek van den Heer Raadpehfionaris>
en denzelven gelyke gróote Eerbewyzen, teff
ware zy, van wegen gemelden Heere,vroeger
door een Staaten-Bode magten ontflaagen zyn ;
dat, geduurende de Zitting der Vergaadering
van Hun Ed. Groot Moogende voorfz., die
Wachten voor niemand hoe genaamd, zullen
uitkoomen, om dezelfde Krygs-Eere te be-
wyzen, onverminderd nogthans het geen ge-
bruikelyk is, ten aanzien der Wachten, die
eikanderen voorby trekken en afiosfen ; —. dat
de Poort tusfehen het Binnen- en Buiten-Hof j
voor het uur van het aangaan der Vergaade­
ring, zou moeten open gelteld, en geduurerjs.
de de Zitting opengehouden , worden, toe
zoo lang de Wacht, by het uitgaan der Ver-
gaa.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. i?9
gaadering geparadeerd hebbende, wederom zou
binnen gegaan zyn; — dat by de grootedeur,
beneden aan den ingang der Vergaaderkamer
van Hun Ed. Groot Moogende, ten tyde der
Vergaadering, twee Ordinantie Sergeanten ge.
plaatst zouden worden; en dat voords altoos,
het zy de Vergaadering zit of niet, buiten
voor de gemelde deur twee Grenadiers moesten
geplaatst Worden, welke voor ieder Lid
der Staaten met ge lire kt Geweer front moesten
maaken, zoo by het inkoomen, als by het
uitgaan; dat mede , geduurende het aanweezen
van Hun Ed. Groot Moogende derzelver Lyfgarde
te Paerd cle Wacht zullen moeten optrekken
met Pieken en Standaards; gelyk ook *
dat , geduurende den zelfden tyd, dagelyks
alle de Wachten met groote Uniform en witte
Gitten zouden moeten optrekken; en einde-
]yk, dat een Schildwacht voor 't Comptoir
van Holland, en een voor de Gevangenpoort
zou geplaatst worden : En zoude Extract deezer
worden gegeeven aan den Luitenant Ge.
neraal SANDOZ, het Guarnizoen aldaar gebiedende,
ten einde de voorfz. Order op dieri
dag nog in gang te laaten brengen en ftiptelyfc
te doen Uitvoeren.
178C
Die Befluit der Ssaaten , en ingevolge daar Pe aanieti
ding 10» hs^
v.m de Order van Gecommitteerde Raaden,' oproer genóoincak
fcheen het gemeene Volk; en byzonder foromige
heethoofdige Aanvoerders onder hetzelve,
te mishaagen, en, gelyk by de uitkomst
l ge-

'f3@ BEKNOPTE HISTORIE DER
gebleeken is, de uitvoering daar van te willen
beletten door Oproerige beweegingen, in den
waan, dat Hun Ed. Groot. Moogende zich
eene Eere aanmaatigden, die den Stadhouder
alleen toekwam. Op den 15 Maart, wanneer
men dacht, dat de Krygs-Eere aan de Staaten
zouden beweezen worden, was 'er reeds eenig
gemor en gemompel onder 't gemeene Volk;
doch op den i6 de
" toen zulks daadeïyk gefchiedde,
was 'er eene grootc menigte Volks
zoo op het Binnen- als Buiten-Hof, tusfehen
de zoo genaamde Stadhouders- en Grenadiers-
Poorten, doch meest by de eerstgemelde, verfaameld,
onder welke menigte twee Lieden,
ais Aanvoerders, metnaame H E s s en EAUEK,
op het Binnen-Hof fcheenen op te pasfen,
op het fcheiden der Vergaadering van de Staa*
ten. Thans zouden de Ledeu der Staatsvergaadering
voor de eerfte reis met hunne koetfen
door de zoo genaamde Stadhouder lyke Poon
ryden; dit gefchiedde met eenige moeite,
onder het dringen van eenigen uit de menigte;
doch door de hulpe van den Drosfaart en zyne
Dienaars van Heeren Gecommitteerde Raaden
raakten de koetfen der Staats-Leden 'er doory
en die dag liep zonder wanorde af. Maar die
dag fcheeu door de kwaadwilligen alleen gebruikt
te zyn om de gelegenheid te bèfpieden,
ten einde op den volgenden hunnen flag te
zekerder waar te neemen tot uitvoering vaa
hunnen boozen aaaflag op het leeven van twee
Staats*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND- igr
Staats - Leden, die van lommigen zeer gepreezen,
van anderen met nydige oogen aangezien
werden; de Heeren, caamelyk, OCKER CE-
vAAHTS, Burgemeester, en CORNELIS DË
GYZELAAR, Penfionaris van Dordrecht, beiden
Afgevaardigden ter Staatsvergaadering van
Holland. Akhans op den volgenden dag ,. Vrydag
den I7 l!cn
, was 'er reeds ten half een uur
eene uog veel grooter menigte , dan daags te
vooren, op' gemelde plaatfen faamengcrot,
onder welken de bovengenoemde HESS eu
BADER en andere Leden van 't Oranje Genootfchap,
welker eerstgemelce fedcrt lange
by de vreedzaame Burgers als een begunltiger
van Oproer in 't oog geloopen hadt. Ten half
twee uuren, by het aangaan der Vergaadering,
wanneer de koets, waarin de twee gemelde
Heeren, GEVAERTS en DE GYZELAAR ge-
178Ö.
zeeten waren, van hun Stads Logement langs
den kortfien weg door de Stadhoitderlyke Poon
kwam ryden , gefchiedde zulks, door degr-oote
aandringende menigte Volks, met hulpe
van den Drosfaart met zyne Dienaars, en eenige
Ruiters, die digt by de brug der Stadhoui
derlyke Poort geplaatst Ronden, niet dan ter
nauwer nood.
Gecommitteerde Raaden, die zien, op het Hoe ket
Opi oer. Ue»zien
van die verbaazende menigte, en van £011.
zulke bekende roervinken onder dezelve, niet
veel goeds beloofden, waren, geduurende de
Vergaadering van Hun Ed. Groot Moogende
i s ook

1786.
MflU R A N
grypr de
paerden
voor de
koetst der
Gedeputect
den van
0
132 BEKNOPTE HISTORIE Dsa
ook vergaaderd gebleeven, en hadden aan deQ
Bevelhebber der Zwitzerfche Gardes de ernftigfte
bevelen gegeeveu, om alle wanorde en
ongeregeldheid te beletten, en, des noods»
geweld met geweld te keeren. Ondertusfchen
vlamden de oogen der oproerigen onder do
menigte als arenden op hunnen prooy, wagtende
met ongeduld naa het fcheiden der Vergaadering
van de Staaten; en hoe meer dit 00genblik
naaderde, hoe onftuimiger de menigte
werd, welker gemoederen door de ophitftngea
van HESS en EAUER gaande gemaakt en
verhit werden ; terwyl den Paruikemaaker
MOTJRAND de moordzucht ten oogen uitfehitterde.
Eindelyk fcheidde der - Staaten-
Vergaadering, de bovengemelde Heeren Afgevaardigden
van Dordrecl.t, de eerlten, zoo
't fchynt, daaruit koomende, traden in hunne
koets, en gaven order aan hunnen Koetfier om
langs den zelfden weg, dien zy gekoomen
waren, dat is door de Stadhouders - Poort naa
hun Logement te ryden. Maar nauwlyks waren
zy eenige Rappen voord, en tot aan de
overdekte Gaandery, gereeden , of de woedende
Menigte drong met zulk een geweld a
onder een onuuimigenfchrikkelykgerchreeuvv,
op de koets aan, dat zy belet werd voort te
ryden; terwyl de Paruikemaaker MOL'RANK»
de paerden by den teugel vattede cm de koetste
doen omkeeren, en dus het doorryden door
de zoo genaamde Stadhouderlyke Poort te be-
le»

AaxiÜag -
op ie Gedep-ute erclem vaiiI3>o:rd.reclit,iii 'sHage.
B.M.Ma. 132.
Aanval op deftadl Hattem.
B.SH. "blz.^oi.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 13;
letten. De gemelde Heeren , die in de koetj
zaten, ordonneerden hunnen Koetfierwel, om
'&c door te flaan, doch zulks kon niet gefchieden
zoo lang de paerden by den teugel ge«
houden wierden ; doch eindelyk drong de
Drosfaart van Gecommitteerde Raaden met
zyne Dienaars door de menigte heen, maakte
de paerden van MOURAND los, en ruimte
voor de koets, die toen doorreed; terwyl de
Advocaat VAN NISPEN, met den blooten
Degen in de vuist, aan de zyde der koets
1786.
Dordrecht
by den teu>
gel.
ruimte maakte, en MOURAND door de Ge­ M 0 u n A N «*
rechts-Dienaars gevat en in verzekering ge­ gevat.
noomen werd. Het baarde veel opziens en
de Officiers der Zwitzerfche Gardes werden
befchuldigd , ledige Aanfchouwers van dit
werk geweest te zyn, gelyk ook de Ruiters,
digt by de Stadhouders Poort post houdende,
in 't eerst geene beweeging maakten om ter
hulpe toe te fchieten. Men heeft het Kiygs.
volk naderhand trachten te ontfchuldigen ,
als door de groote menigte en aandrang van 't
Volk verhinderd zynde, het gevaar te zien,
waar in de twee Heeren van Dordrecht waren:
oudertusfehen zou MOURAND, door de menigte
geholpen , byna gelegenheid gehad hebben,
om uit de handen der Gerechtsdienaars
te ontkoomen, indien de Ruiters, daar post
houdende, niet eindelyk de menigte uit een
gedrceven en verftrooid hadden; waar door de
koets ruimte kreeg om voort te ryden, en de
I 3 Die*

lift-
De beledigde
llcercu
doen hun
beklag aan
it Staaten.
134 BEKNOPTE EflSTORTE' DEK
Dienaars van 't Gerecht gelegenheid om den
Gevangenen, onder geleide van eenige Ruiters,
naa de Hoofdwacht te brengen ; van waar
hy vervolgends, onder geleide van een fterk
Detachement Krygsvolk naa de Voorpoort gebragt
werd; terwyl de menigte toen langzaamerhand
afzakte, en de overige Leden der
Vergaadering ruimer doortogt kreegen om naa
hunne Logementen te ryden. HES en EAU ER
ondertusfehen maakten gebruik van dat oogenblik,
waarin aan hun niet fcheen gedacht te.
worden, en reddeden zich door de vlugt, waar
in zy geholpen werden door een rydtuig, aan
't begin van den lïyswykjclien weg voor hun,
tot dat einde, gereed ftaande, een klaar bewys
, dat zy eenen gevaarlyken en misdaadigen
aanflag gefmeed hadden, die hen, wanneer
mislukte, zou noodzaaken, haastig te vlugten.
De beleedigde Heeren GEVAERTS en DE
GYZELAAR, des anderen daags, den 18, ter
Vergaadering verfchynende, deeden hun beklag
aan Hun Edel Groot Moogende met zeer
nadrukkelyke woorden over dien geweldigen
aanflag op hunne perfoonen , en over den
hoon , daar door aan de Souvraine Vergaadering
zelve, waar van zy Leden waren, aangedaan,
benevens een betoog van de gevaarlyke gevolgen
voor 't toekomende, indien geene affchrikkende
voorzieninge daar tegen gedaan wierde.
Deeze klagten en vertoogen waren niet vrugteloos,
want Hun Edel Groot Moogende belloc.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 135
flooten aanftonds om: I. ,, Heeren Gecommit­
178(3.
teerde Raaden te magtigen, om, in dit byzon- Befluit der
der geval, zonder de Rechten en Voorrechten Staaten
der Ingezeetenen te benadeelen , den gevangenen
Misdaadigen DE PLANO, en zonder
form van Proces te recht te ftellen. IL Om
wel gemelde Gecommitteerde Raaden te gelasten,
een nauwkeurig onderzoek te doen naa
het gedrag van 't Krygsvolk, dat de Wacht op
het Binnen-Hof gehad heeft, cn het welk,
onaangezien de ftipte bevelen aan hun gegeeven
, de combustie en het geweld aan de Heeren
Gedeputeerden van Dordrecht gepleegd, niet
in tyds belet hebben.
Het Hof van Holland, verftaan hebbende,
dat de gevangene Paruikemaakei MOORAND
door Hun Edel Groot Moogende in handen
van Gecommitteerde Raaden was overgegeeven,
om te recht gefield te worden, fchreef
daar over eenen Brief aan Hoogstdezeüven om
hem op te cisfehen; beweerende daar in, dat
de Gevangene tot hunne Vicrfchaar behoorde,
niet alleen om dat hy door hunnen Drost en
Dienaars gegreepen was, maar ook om dat het
Hof, in cafibus Regiis, (ingevallen, djfe de
Hooge Overheid betreffen) buiten twyfel de
bevoegde Rechter is. Doch de Staaten blee-
Ven by hun Befluit, om de zaak aan Gecommitteerde
Raaden te laaten. Den 22 Maart
fchreef het Hof eenen tweeden Brief aan de
Staaten om zyn vermeende Recht nader aan te
1 4 dria-
Het Hof
vaii Ht Baud
eischt iitn
Gevangene»
op.

1786.
M n t; i } A N D
Jer dood
yerooideeld,
Zyne Huisvrouw
doet
poogingen
om Vcrgeevenis
te
yerltrygcn
136 BEKNOPTE HISTORIE DER
dringen; maar Hun Edel Groot Moogende
bleeven by hun voorig Befluit,
Dewyl MOURAND in fiagranti delitlo, da£
is, in' 't bedryven der fchending van de Hoog*
heid der Hooge Overheid , gegreepen was s
zoo kon zyne misdaad als volkoomen bewee»
zen, en alle verder onderzoek als overbodig,
befchouwd worden ; waarom Gecommitteerden
aanftonds 'overgingen tot het uitfprecken van
doodvonnis over hem; hoewel hy zyne misdaad
toen nog niet beleeden hadt, maar vervolgends
blyken gaf van de overtuiging daar
van in zyn gemoed, door het uitroepen van
wraake over de geenen , die hem tot dat misbedryf
aangezet hadden.
De Huisvrouw van MOURAND, die hem
Moeder was van zes Kinderen en van 't zevende
zwanger, het doodvonnis over haaren
Man vernoomen hebbende , wendde alle middelen
aan om het vonnis vernietigd, en indien
al geene volkoomene vergeevenis, ten minfte
verzagting, van't zelve te verkrygen : Zy ging
tot dat einde, den volgenden dag, met haar
zes Kinderen by de Staats - Leden rond, om
derzelver tusfehenkomst en voorfpraak te verdoeken
; en deed vervolgends een ootmoedig,
zeer aandoenelyk en aandringend, Smeekfchrift
ter Vergaadering der Staaten inleeveren; doch
Hun Edel Groot Moogende oordeelden, dat
zyne misdaad , als een regtftreekfche aanflag
zynde tegen de Hoogheid van hunne Souvrai-
ni*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 137
ïiiteit, en uit hoofde van derzelver aart en natuur
voor geene Vergeevenis, vernietiging, of
andere Genade vatbaar was; en daarom ook in
de Bede, door JOHANNA E Y LEVE LD, Huisvrouw
van FRANgois MOURAND, op den
23 aan Hoogstdezclven gedaan, niet konden
bewilligen, maar moesten afflaan, en van de
hand wyzen.
Dus feheen 'er niets anders overig, dan dat
het doodvonnis aan MOURAND zoude uitgevoerd
worden: Inderdaad werden ook alle toebereidfelen
daar toe gemaakt ; het Schavot
werd op Vrydag den 24 derzelfde Maand op
het Binnen-Hof opgerecht; de gantfche Krygs.
bezetting kwam in de Wapenen; en de Misdaadige
werd , onder een fterk geleide vdn
Ruiters en Voetknegten, naa een byvertrek
van Gecommitteerde Raaden overgebragt; terwyl
eene onbefchryvelyke menigte van Aanfchouwers
de uitvoering van het doodvonnis
verwagtte.
Ondertusfchen waren de beleedigde Heeren
GEVAERTS en DE OYZELAAR, onder alle
deeze verfchrikkelyke toebereidfelen zodanig
met innerlyk medelyden over de onfchuldige
Huisvrouw en de onnozele Kinderen van den
veroordeelden MOURAND aangedaan, dat zy
voor hem tusfehen traaden, en bevryding van
de doodftraffe by Hun Edel Groot Moogende
verzochten, en met de daad door hun aanhou-

1786.
Zyne ftraf
Veranderd,
en hem
zulks aangezegd.
Publicatie
der Staaten
:les aangaande.
138 BEKNOPTE HISTORIE DER
Gevangenis veranderd werd. Dit gunftig Befluit
der Heeren Staaten werd hem, des morgens
ten half elf uuren , door den Heer Fiscaal
L U I K E N en den Heer V A N B U U R E N , Secretaris
van Hun Edel Groot Moogende eerst
mondelyk bekend gemaakt; en hetzelve deed
hem zoo fterk aan , dat hy van zich zelveu
viel, onder het uitroepen van deeze woorden;
6 God wat heb ik een berouw! Toen hy, na eene
korte tusfehenpoozing, weder tot zich zelvcn
gekoomen was, herhaalde de Heer L U I K E N
zyne blyde boodfehap, las hem vervolgends
het Doodvonnis voor, en daar na het gunftig
Befluit van zyne veranderde ftraf. Vcrvolgcnds
wérd hy naa de Gevangenpoort terug gebragt,
waar hem te drinken gegeeven , en, voor
den fchrik en de ontfteltenis, eene ader geopend
werd.
Kort daar na, op dien zelfden dag, deeden
de Staaten eene Publicatie aan de vergaaderde
Gemeente voorleezen; waar in Hun Ed. Groot
Moogende bekend maakten, dat Hoogstdezelven,
hoewel de misdaad van M O U R A N D van
dien aart was, dat ze voor geen Pardon o£
Gratie vatbaar was, en daarom ook het Smeekfchrift
van zyne Huisvrouw hadden afgeweezen
, nogthans op de tusfehentreeding der beledigde
Heeren Gedeputeerden van Dordrecht,
genade beweezen en zyne ftraffe des doods in
die van eene eeuwige Gevangenis veranderd
hadden. — D^t Hun Edel Groot Moogende-
tot

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 139
,£ot die byzondere barmhartigheid beflooten
hadden, in die verwagting en dat vertrouwen,
dat alle ingezeetenen van hunne Refidentie»
Plaats zich van nu voordaan zorgvuldig zouden
wagten van zich andermaal tegen de Souvraine
Befluiten Hunner Vergaadering te verzetten,
in welke manier zulks zoude moogen zyn, dircflelyk
of indirectelyk, waar by eene emftige
vermaaning gevoegd werd, om zich als fiille
en vreedzaame, cn inzonderheid als gehoorzaame
, Ingezeetenen aan Hunne Souvraine
bevelen, vooral aan de zodanige, die Zy tot
eer en luister van Hunne Vergaadering noodzaakelyk
oordeelen , te gedraageó , zonder
zïch van rui voordaan op eenige wyze met
woorden of daaden daar tegen te verzetten; en
dat alles op ftraffe van Hun Edel Groot Moogende
hoogfte verontwaardiging niet alleen:
maar ook dat de Overtreeders, welke verzoeken,
of tusfehentreedingen ook gedaan wierden,
zonder eenige genade, met de Galg, of
zwaarder ftfaffe , zouden geflraft worden. —
Onder het afleezen van deeze Publicatie befpeurde
men eene groote Ril te , en verre de
meeste toehoorders betuigden , door het afneemen
van hunne hoeden, hunne hoogachting en
eerbied voor de Heeren CEVAERTS en DE
GYZELAAR, ZOO menigmaal als hunne naa-
paen geleezen werden.
Zodanig was de uitkomst der zaake van den
^riftigen yveraar MOURAND, die kort daarop
ia

ÊEYS cn
SCHOOLE
gevangen,
en gevoti-
. nisu.
Ï40 BEKNOPTE HISTORIE DER
in 't Tuchthuis te Gouda werd overgeb'-agt,
om met zyner handen arbeid de kost te winnen
; doch die by de verbaazende Omwending
in September 1787. voorgevallen, uit zyne
eeuwige gevangenis ontflaagen en met luister
door ibmmige Burgers in 's Hage ingehaald is.
Op dien zelfden dag van den 24, des nademiddags
, werd een Schilder, met naame
R EiY s , Kapitein van het Haagfche Genootfchap
van Wapenen, onder den naam van Oranje
Corps bekend, in hechtenis genoomen en op
de Casteleney overgebragt; gelyk vervolgends
ook nog een W I L L E M SCHOOLE, die Deurwaarder
of Portier, van 't gemelde Genootfchap
was. Het Vonnis, na onderzoek en
bewys van misdryven, over REYS uitgefprooken,
beftond in eene verbanning ten eeuwigen
dage uit 'sHage, en drie uuren in den omtrek;
en dat van den laatften in een verbod van het
Eere-Teken, dat hy op de Doggersbank verdiend
, en federt gedraagen hadt, langer te
draagen; en voords om voor twee Jaaren in
een Tuchthuis, in deeze Provintie ,opgellooten
te worden, en met zyner handen arbeid de
kost te winnen; daarna voor tien Jaareo uit
Holland, en Westvriesland gebannen, en in de
kosten verweezen (*_). Deeze werd te gelyk
met MOURAND naa Gouda en in het Tuchthuis
gebragt; en verkreeg ook te gelyk met hem,
Cj Nieuwe Nsderl. Jaarl. April 1786, bladz. 333.
na

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. ï§<
fia de gemelde Omwending, zyne vryheid en
ontflag van het bannisfement.
Ook namen de Heeren Staaten, nog op dien
zelfden dag, een Befluit om het bovengenoem­
de Oranje Corps te vernietigen , uit aanmer­
king (zoo als in dat Befluit gezegd werd) dat
uit de bekoomene ihformatiën , omtrent het
zoo genaamde Exercitie-Genootfchap, waar­
toe de gevangen F. MOÜRAND behoord hadt,
genoegzaam gebleéken was, dat by hetzelve,
onder fchyn van zich in den Wapenhandel té
oefenen, byeenkomft.cn gehouden en overleg­
gingen gemaakt werden , die tot fchending der
openbaare rust en tegenkanting tegen Hun Ed.
Groot Moogende wettig gezag uitliepen; dat,
vooral, na de dagelykfche ondervinding daarvan,
zodanig Genootfchap niet langer kon geduld
worden; dat Gecommitteerde Raaden uitdruk-
kelyk gemagtigd werden, om zonder lydver-
zuim de noodig middelen tot deszelfs kragt-
daadige Vernietiging in 't werk te Rellen ; en
ook, uit hoofde van de, reeds ontdekte, verder,
yelyke aanjagen, welke uit hetzelve Corps voort­
gevloeid waren, nauwkeurig onderzoek te doen
na de Leden , die daartoe behoord hadden, en
op derzelver gedrag een waaleend oog te hou­
den.
De Magiftraat van 's Hage kreeg hier van
aanfehryving van Gecommitteerde Rasden, ea
deed op den 27 eene Publicatie tot geheele
vernietiging van dat Genootfchap, met bedrei­
ging
17SCT»
liet Oranji
Corps ver.
nietigd»

178(5.
Onlusten in
Vriesland
wegens een
nieuw Regeerings-
Reglement
te Leeuwarjen.
142 BEKNOPTE HISTORIE DÈ&
ging van zwaare itraffe tegen de overtreeders j
van dit Verbod, van de Puye van het Stadhuis
afkondigen (*).
Omtrent deezen zelfden tyd hadden ook
Onlusten plaats in andere Provintiën: In Vries,
land was men, even als in Utrecht, bezig met
het maaken van nieuwe, of 't verbeeteren van
oude Regeerings - Reglementen , byzonderlyl:
in de Hoofdftad Leeuwarden, het welk aanleiding
gaf tot eene onaangenaame Briefwisfeling
tusfehen den Prins en de Staaten der Provintie ,
en de Burgers van Leeuwarden, Hier van was
in 't voorleden Jaar reeds een begin gemaakt :
Op den 25 Oftober 1785. werd de Eurgery
der Stad Leeuwarden door den Magiftraat opgeroepen,
ten einde uit haar midden Gecommitteerden
te verkiezen cm een nieuw Regeerings-Reglement
voor die Stad te helpen bevorderen:
Aan dezelve werden drie punten
medegedeeld, door de Staaten van die Provintie
vastgefteld, welke by het beraamen van
een Concept - Regeerings-Reglement moesten
in acht genoomen worden ; de twee eerften waren
, dat de opdragt der- Verkiezing van de Ma>
gijiraals perfoonen aan den Stadhouder wettig ge.
fchied
(*). Beroerd Nederland, IV. Deel, bladz. 17Ó 200.
Nieuwe Nederl. Juarb Maart 1780. bladz. 177 en 1 Z^—ÏCJ,
Waar men de BcIUutcn, I'ublieaiiën, en overige Stuiken ia
Iiuu jjelicel kin* kezen.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 143
fchied was, en gEvolglyk, denzelven wettig toe­ 178Ö.
behoorde. Doch tegen deeze Punten werd een
Betoog ingeleverd, door 400 Burgers van
Leeuwarden onderteekend, om te bewyzen,
dat de Verkiezing der Magiftraatsperfoonen een
Voorrecht der Burgers van 'die Stad was, het welk
door niemand kon , of mogt weg gegeeven worden ;
en dat, gevolglyk , de opdragt van dezelve on*
wettig gefchied was; waarom zy verzochten,
dat de Heeren Staaten met Hun hoog Gezag
wilden tusfehen beide koomen, en dit Voorrecht
aan de Burgery, als haar wettig eigendom,
herftellen en weder geeven. Dit Betoog
Werd den 23 November by de Staaten ingeleverd
, en met een Protest door Gecommitteerden
nader aangedrongen, dat de opdragt der
Verkiezing van de Regenten der Stad aan den
Erfftadhouder in 't Jaar 1748. onwettig gefchied
was. Doch dit verzoek werd door de
Staaten afgeweezen, by derzelver Befluit van
den 8 December , waar by Hun Edel Moogende
volhardden by hun Befluit van den 20
Üftober te vooren , waar door vastgefteld
Werd, deeze Verkiezing den Heer Stadhouder
Eiet te ontneemen, maar te laaten behouden.
Tegen dit Befluit van den 8 December ver- f erfcIieï.Trrn
zetteden zich zeer fterk de Volmagten van , 'srzetren
Hemelum, Oldenphaart, in Noorclwolde, Lem~ '• ;ieh daar
egep.
Jlerland , Stellingwerf Oofiende , Stellingwerf
West Inde, van Dokkum, van Harlingen, van
Dar.t:atadtel, van Idaarderadeel; en allerfterkst
de'

1785.
Allerftcrkst
die van
Westdongeradst!,
144 BEKNOPTE HISTORIE DX*
!
de Heer COERT LA MEERT VAN BEYMA~ S
Volmagt van Westdongeradeel. Deeze Heer
beweerde ter Staatsvergaadering, dat het
Recht, door Leeuwardens Burgery gevorderd,
baar niet alleen van ouds af toekwam , maar
ook by het laatfte Reglement -Reformatoir van
den si December 1748. zelfs op't nieuw bekragtigd
was; na welk Betoog hy zich, onder
anderen, dus uitdrukte: „ Daar ik de onderhouding
van dit Reglement, onder plechtige
aanroeping van Gods Heiligen Naam bezwooren
heb; daar UEd. Moogende zich met my
by Eede verbonden hebbeü, om niet te gedoogen,
dat tegen dit Reglement geadvifeerd wierde;
en daar evenwel de Kwartieren der Zevenwouden
en Steden, by het Befluit van den 20 October
]. h volharden, en dus, naar myn inzien,
tegen het jofte Art. van 't Reglement Reformatoir
handelen; zoo verklaare ik, in het be->
grip te zyn, dat de Procureur Generaal deezer
Provintie gehouden is, ter voorfz. zaake, hei
Recht der Hooge Overheid te handhaaven; en dat
ik de Volmagten, die dus geadvifeerd hebben,
als vervallen in de poenale fanclie van 't Reglement
- Reformatoir moet aanzien; my verdei?
het récht voorbehoudende, niet alleen om deeze
proteflatie in het Kwartierboek te doen infchryven;
maar ook my te vervoegen daar het
behoort tot handhaaving en behoudenis onzer
wettige Couftitutie, zoo als het Recht der
Natuur, de Unie van Utrecht, en 's Lands
Wet.

ÖNt&STE% IN HÈT VADERLAND, 145
Wetten en Befluiten my zulks gebieden, of
toelaaten, te doen.
Deeze zelfde Heer VAN BEYMA vervoegde
zich tot dat einde ,kort daar na, by Zyne Hoogheid,
den Prins Erfftadhouder., met eenen zeer
nadrukkeiykei) en dringenden Brief van den 14
December, waarin hy, na de gronden van het
Recht der Burgers breedvoerig bygebragt. en
aangedrongen te hebben, den Prins dus aanfpreekt:
Wel aan dan, Vorst, ik fmeek,—
wat zeg ik ? t ik eisch van Uwe Hoogheid, dat
Hoogstdezelve zal öordeeleh , of de Burgers
van Leeüwardén van een Lid deezer Provintie in
hun'ne Rechten benadeeld zyn, of niet? Hier
tbc neemè ik de vryheid, de Deductie dier
braave en achtenswaardige Burgery, by Copie,
aan Uw Doorluchtige Hoogheid by deezen te
doen toekoomen. En gelyk ik niet twyfele,
of Uw Hóógheid zal roet my inflemmen, denk
dan, en denk met Vorflelyke grootmoedigheid,
dat Burgers, (dat meer is) dat piefen, en (het
geen allés zegt) dat Leeuwdardens Burgery, dat
Uwe Vorflelyke Vaders Stadgénoöten, in.hunne
oude Rechten verkort worden;, en om wiens
wille ? Om uwent willé, Vorst! die
loo dikwyls, en zoo plegtig, betuigd hebt,
alles voor het behoud der Vryheid (die in eene
volftandige bewaaring der Rechten en Voorrechten,
en nergens anders in, befïaa't) voói
dit Volk over te hebben. Laaten dan, ó Vorst
thans uwe daadeu fpreekerj^ iaat gantsch Nt
K dei ê
1786.
De Heer
L VAN
t l ï l l A
fchrytt ctaac
over tan
den Prins
Brfflsuitiöii»
der.

Brcf des
Prbiltn aan
de Staaten.
1,4,6 BEKNOPTE HISTORIE DER
derland zien, dat ze met uwe woorden overeenkoomen;
herftel den vryen Burger by zyne
oude Rechten! de Staats - Refolutie van den
31 Juny 1748. geeft aan Uwe Hoogheid genoegzaam
Gezag, om de Regeering by haare
Wettige Conftitutie te bewaaren , ingevolge
het geene toen door Uwen Heer Vader is gereguleerd.
Is nu aan Uwe Hoogheid dit Gezag
verleend ? en Worden 'er in 't Ruk van Regeering
nooit Rechten gefchoriken, of 'er worden
wederkeerige pligten door opgelegd ; dan is
het ook Uw Hoogheids pligt,dit Gezag ter zyner
tyd te gebruiken.; • • voldoe dan Doorluchtige
Vorst, aan deeze pligten, wat is
grooter, wat is aangenaamer, dan zyn pügt te
doen (*)?"
De Prins Erffladhouder beantwoordde deezen
Brief van den Heer BEYMA niet, maar
zondt denzelven aan de Heeren Staaten van
Vriesland, verzeld van den zynen van den 12
February 1786. ; waar in Zyne Hoogheid re
kennen gaf , dat de inhoud en de algemeenheid,
die daar aan gegeeven was, door de
plaatilng daar van in de Nieuwspapieren ,
Hoogstdenzelven bewoogen hadden om denzelven
aan Hun Edel Moogende te zenden ; te
meer , uit aanmerking van den Staat der beraadflaaging,
waarmede Hun Edel Moogende
zi'ch, thans op den gewoonen Landdag bezig
hiel-
-(*) Nieuwe SeisrL jitarü. December 178S. bladz. 1732—174*..

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 147
hielden, omtrent de Stedelyke Regeerings-
Reglementen in 't algemeen, en dat van Leeuwarden
in 't byzonder; en dat de inhoud des
Briefs eene regtftreekfche betrekking op die
beraadflaagingen hadt. Voords betuigde Zyne
Hoogheid dat het altoos tot een zyner grootfte
genoegens verftrekken zoude, met Hun Edel
Moogende te kunnen iriedewerken, om 'sLands
'Conftitutie ongekrenkt te helpen bewaaren; en
om alle waare belangen der goede Ingezeete.
nen, die hem zoo nauw ter harten gaan, overeenkomftig
'sLands Wetten en Voorrechten,
te handhaaven, en zoo veel doenlyk te- beverderen.
De Staatert beantwoordden deezen Brief, met
. kennisgeeving, dat zy den Brief van den Hr.
c. L. VAN BEYMA, door Zyne Hoogheid hun
toegezonden , wel ontvangen hadden , en Zyne
Hoogheid onder het oog brachten , dat
Hun Edel Moogende om die zelfde reden van
de algemeenheid van dien Brief, geoordeeld
hadden, dat dezelve, als Hun Edel Moogende
allen bekend, niet eens op nieuws behoefde
geleezen, veel minder, daar die aan Zyne
Hoogheid gefchreèven was, tot een onderwerp
van Hunne beraadflaagingen gelegd te worden.
Hier om zonden Hun Edel Moogende dien
Brief met de Bylagen aan Zyne Hoogheid terug,
ten einde., aan Zyne Heogheid over te
laaten, dien te beantwoorden, of anders daar
mede te doen als vermeenen zoude te behoo-
K 2 ren»
1786.
Antr/oorc?

3 7 86.
3*8 ÉEENÓPTE HISTORIÉ DE?
ren. Doch wat den Brief van Zyne Hoogheid
ten geleide van dat Ruk aan deStaaten getchreeven
betrof; daaromtrent deelden zy Hunne gedachten
aan Zyne Hoogheid mede, Uit den
inhoud deszelven begreepen Hun Edel Moogende
te moeten befluiten , of dat Zyne Hoogheid
niet overtuigd icheen van het volkoomen
Recht der Staaten van die Provintie, het vast-
Rellen van Regeerings-Reglementen voor de
betrekkelyke Steden; of dat Zyne Hoogheid
fcheen te twyfelen aan 't Recht \an Verkiezing
der Magiftraats-Perfoönén ih die Steden, door
Hoogstdcnzelven tot heden geoefend. Daar
dus Zyr.e Hoogheids manier van denken, over'
deeze twee gewigtige ftoffen , .geheel niet duidclyk
in deezen Brief bleek, en het Hun Edel
Moogende niet onverfchillig was, omtrent dit
alles in het onzekere te blyven; naardien het
eerfte punt de Souvrainiteit des Lands legt-
Rrecks ten onderwerp hadi, en het tweede
punt (de twyfelende wyze van uitdrukken)
zulk eenén invloed op Hunne beraadflaagingen
zou kunnen hebben, da: Hunne onderhandelingen
(omtrent het Ruk der Stedelyke Regiementen
in 't gemeen, en dat van Leeuwarden
in 't byzonder , ook met opzigt tot Zyne
Hoogheid) natuur'yk eene aanmerkelyke verandering
dienden te ondergaan , by Hunne
eindelyke Befluiten op die geheele ftoffe; zoo
hadden Zy goedgevonden , na rype overweeging,
Zyne Hoogheid te verzoeken, om aan
Hun.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 149
•Hun Ede! Moogende binnen den tyd van 14 da
gen , eerstkoowende , na ontvangst deezes , te
willen do :n toekoomen de duidelyke. Verklaaring
van Zyne Hoogheids gedachten omtrent vocrzeide
twee Punten; en wel byzonderlyk omtrent het
Recht van Verkiezing ; ten einde Hun Edel
Moogende uit Zyne Hoogheids denkwyze met
de Hunne vergeleeken, volgens het gewigt en
den aart der zaake, daaromtrent dan zodanig
zouden kunnen handelen en befluiten , als Zy
ten algemeenen nutte dienftig zouden oor-
deelen.
De Heer VAN BEYMA fchreef.eenen twee­
den Brief aan den Heere Prinfe; waarin hy be
tuigde, dat hy den Brief van Zyne Hoogheid
als bevattelyk befchouwdc ; cn dat het hem
aangenaam geweest was, dat Zyne Hoogheid
acht op den zynen geflaagen hadr. Het gevoe­
len van /.yne Hoogheid dat de Brief van den
Heer B E Y M A betrekking hadt, op de beraad­
flaagingen der Heeren Staaten (ten opzigtc der
Stedelyke Regeerings-Reglementen in 't ge­
meen, en van dat van Leeuwarden in 'c byzon-
der;) gevoegd by Zyne Hoogheids betuiging,»
dat het tot een der grootfte genoegens van Zyne
Hoogheid zou verjlrekken, alle waare belangen dér
goede Ingezeetenen, overeenkomftig 's Lands Wet.
ten te handhaaven, en zoo veel doenlyk te bevorde­
ren, deed hem gegronde hope hebben, da*:
Zyne Hoogheid deeze betuiging, op het te-'
genwoordig geya.1. toegepast, zou.weezendlyk.
K 3 maa-
17S6.
Tweede
Rrief van
den Heer
BEYMA ii
deri Prins.

1785.
Antwoord
des Prinfen
aan de
Staaten.
[50 BEKNOPTE HISTORIE DES
maaken; en dat Hy Heer BEYMA zich zou
kunnen ontdaan van het gebruik van al zulke
middelen, overeenkomftig met de Conftitutie ,
als hem nog overig waren, om, volgends zyn
gevoelen , aan zynen Eed, om niet te gedoogen,
dat aan de Conjlitmie en 's Volks Rechten te kon
gedaan wierde, getrouw te blyven.
Voords merkte hy aan, dat Zyne Hoogheid
thans in die allergelukkigfte omftandigheid was,
dat, naar zyn inzien, de betrachting van Hoogstdeszelven
pligt, in dit zonderling geval, met
deszelven waar genoegen en waar belang volkoomen
overeenkwam; want dat niets meer
genoegen aan Zyne Hoogheid geeven kon, en
niets meer met Zyne Hoogheids belangen overeenkwam,
dan daadelyk te toonen, dat de
handhaaving der Voorrechten en Rechten des
Volks Zyne Hoogheid ter harten gaat, en de
achting des Volks verkrygt of verzekert.
Op den voorgemelden Brief der Staaten antwoordde
de Prins, dat in het toezenden van
den Brief van den Heer BEYMA geen ander
oogmerk hadde gehad, dan te toonen, dat niet
fchroomde, dien Biief op eene wettige wyze
ter kennisfe van Hun Edel Moogende te brengen,
en deszelven inhoud aan Hoogstderzelver
oordeel te onderwerpen; dat Zyne Hoogheid
met leedweezen befpeurd hadt, dat de toezenhng
des Briefs van den Heer BEYMA aan
üun Edel Moogende onaangenaam geweest
vas; en zich niet hadt kunnen vooriiellen
dat

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 151
dat de overzending van dien Brief gelegenheid
zou gegeeven hebben, dat Hun Edel Moogende
aan Zyne Hoogheid de twee vraagen, in
Hoogstderzelver Brief vervat, zouden gedaan
hebben , noch dat dezelven aan Zyne Hoogheid
op zoo eene dringende wyze, en met vastftelling
van zoo een korten tyd om te beantwoorden,
zouden gefchreven hebben. •— Doch om
aan de begeerte van Hun Edel Moogende te
voldoen antwoordde Zyne Hoogheid, omtrent
het Recht der Verkiezinge van Magiftraats-Perfoonen
in de Steden, rondborftig, te vertrouwen,
en zich ten volle verzekerd te houden ,
1780.
dat het Recht der Magijlraatsbeflellingen in de
elf Steden van Vriesland, aan Zyne Hoogheid toebehoort
, en dus ook te Leeuwarden, zoo ;als
Hoogstdezelve met de daad getoond hadt, 'van
dat begrip te zyn door het doen der Verkiezingen,
in de betrckkelyke Steden uit de Nominatiën
, aan Zyne Hoogheid toegezonden;
zoo als nog jaatftelyk in de voorlcedene maand
December gefchied was. En wat aanging het
Recht van Hun Edel Moogende tot het vastzeilen
van Reglementen op de Regeeringen in
de betrekkelyke Steden in 't algemeen; zoo
vond Zyne Hoogheid zich bezwaard om daarop,
en byzonder in zoo een korten tyd, zyn
gevoelen , bepaaldelyk te uitten; doch maakte
geen zwaarigheid om, met betrekking tot de
Stad Leeuwarden, ftellig voor zyn gevoelen te
uitten, dat Hun Edel Moogende gerechtigd zyn,
K 4 m

1786".
Pe Bnrjseis
van L?pu~
yard n
ic ry ven
aan den
I'iius.
Sisan den
weg van
Rechten in.
Jvi B E K N O P T E H I S T O R I E DER
epi aan die Stad thans eene nieuw Regeerings- Re
glement te geeven.
De Burgers van Leeuwarden vernoemen heb­
bende , op wat wyze de Prins zich, in zyn
Antwoord, aan.de Staaten, nopens het Recht
der Verkiezing van Magiftraats-Perfoonen in
de Steden, en dus in Leeuwarden, verklaard
hadt, in zyneri Brief, den 7 Maart op het:
Loo gefchreeven, Vcrgaaderden by Espels, of
Wyken, en gaven aan hunne Gecornmitteer.
den last, om in hunnen naam zei ven ook ee
nen Brief aan den Prins Stadhouder te fchiy-
ven , en daar in te ef sletten , dat Zyné Hoog­
heid volgends het Recht, hun toebehoorende,
rgn de gemelde Verkiezing zoude afzien , de­
zelve aan de Burgery te rug geeven, en haar
by dat Recht bewaaren en handhaaven zoude.
Of hier op een weigerend Antwoord, dan of
'er geen Antwoord op gevolgd zy, is my niet
gebleeken; hoe dit ook zy, do Burgers begree-
pen genoeg uit het Antwoord van den Heer
Stadhouder aan de Staaten, dat Zyne Hoog­
heid niet gezind was van de Verkiezingen af
te zien; en zochten daarom door den weg van
rechten te verkrygen , het geen zy te ver­
geefsch op andere wyzen beproefd hadden:
Twee Gecommitteerden der Burgery, leever­
den , zoo voor zich zeiven als voor hunne
Medeburgers, een Verzoekfchrift in by het
Hof van Vriesland, waar in zy te kennen gaa".
ïre.Dj dat, dewyl de Prins Stadhouder', roet

ONLUSTEN-IN HET VADERLAND. 153
eenen Brief aan de Staaten der Provintie ver­
klaard hadt, te vertrouwen en zich verzekerd
te houden, dat het Recht der Magiflraatsbe-
ftelling , byzonder ook ré Leeuwarden, Hem
wettig toekomt, en daar uit bleek, dat hy
Prins Stadhouder geen?ins geneegen was het
Recht, in verfchil, yrywillig te verlaaten ; zy
Verzoekers derhalven zich genoodzaakt von­
den , zich tot Hun Edei Moogende te wen­
den, met eerbiedig verzoek: Dat Hun Edel
j., Moogende provifie van citatie tegen welge-
ji melden, Prins Stadhouder, W I L L E M O E N
,, V Y F D E N , wilden verleenen, tot loslaating
van het Recht der Verkiezing van Magi-
ftraats - Perfoonen voor de Stad Leeuwarden,
en voorts om aan te hooren zodanigen Eisch
en Befluit als de Verzoekers zouden doen,
neemen, en gebruiken "
Dit Verzoekfchrift vondt geen. ingang by dat
hooge Provintiaale Gerechtshof; maar 't werd
pp den 15 Maart terug gegeeven met deeze
Byftelling: Het Hof verklaart de zaak, ter Re.
queste gemeld, .geen Voorwierp te zyn van de Or-
ninaris Juftitie.
De Staaten , ondertusfehen , hadden een
nieuw Reglement van Regeering voor de Stad
Leeuwarden beraamd, en namen op den 19
Maart een Befluit om hetzelve vast te Rellen
en in te voeren. Dit Befluit werd by meer­
de, heid van Remmen van drie Kwartieren,
Wenergo, de Zevenwouden, en de Steden ge-.
K 5 noo-
1786.
Worden hy
*t Hof afgeweezen.
F. en nieuw
Regeerings
Reglement
door de
Stnaien beraamd-

Ï736.
154 BEKNOPTE HISTORIE DER
noomen ; terwyl Oostergo van een ander Advies
was. By dit Befluit werd goedgevonden en
verftaan, dat in dit nieuwe Reglement voor de
Regeering der Stad Leeuwarden zouden ingevoegd
worden deeze woorden: Mitsgaders het
Reglement Reformatoir van wylen Zyne Doorluch.
tige Hoogheid (G. G.) van den 21 December
1748., in de Formulieren van den Eed voor
de Magiftraats-Perfoonen, en voor de Vroedfchap:
Voords vastgefteld, dat het zelve toekomftig
zoude zyn het Regeerings-Reglement
van gemelde Stad; en werden de Heeren Hun
Edel Moogende Gedeputeerden gelast en gemagtigd
om, aan de Magiftraat en Vroedfchap
aldaar, hetzelve Copielyk te laaten toekoomen,
en dezelve voords op 't Collegie te ontbieden,
en hen, aldaar verfcheenen , uitnaam
van Hun Edel Moogende de Heeren Staaten,
van den Eed op het Reglement, den 9 December
1766. gedaan, te ontflaan; en voords van hun
den Eed op het voorfz. Reglement, nu gearrefieerd,
af te neemen: Vervolgends hetzelve aan
den Magiftraat dier Stad te overhandigen, ten
einde afgekondigd en aangeplakt te worden, en
om de Officieren , ingevolge het Formulier
daar agter ftaande, mede te beëedigen; met
verdere Magtiging, om , indien een of meer Leden
van gemelde Magiftraat cf Vroedfchap, onverhoopt,
weigeragtig mogten zyn , om den Eed
op dit Regeerings-Reglement af te leggen, den
zulken te verklaaren ipfo fach vervallen te zyn,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 155
van zyne, of hunne Magiflraats of Vroedfchapsplaatfen,
welke aanftonds verkrygbaar zouden
zyn en begeeven worden voor diegeenen,welken
zulks toekomt, ingevolge dit Regeerings-
Reglement.
Het Kwartier van Oostergo was van oordeel, liet Kwartier
van
behalven om andere redenen, in het Advies Oostergo
is van een
gemeld, ook orn dat Zyne Hoogheid by zyn verfcMllentt
Advies.
Antwoord van den 7 Maart , geene andere
gronden van zyn Recht van Verkiezing bybragt,
dan dat hy hetzelve geoefend hadt, dat, voor
en al eer deeze gewigtige zaak geheel af te
doen, de Commisfie behoorde verzocht te
worden en gemagtigd, om de Staaten nader te
dienen van derzelver aanmerkingen en raad omtrent
het Recht van den Stadhouder in deezen;
als mede, om Hun Edel Moogende ingevolge
hier van te berichten, of Zy, in acht neemen*
de voorfz. Verklaaring, van meening zouden
zyn , dat het voorgebragte Concept - Reglement
eenige verandering, dien aangaande,
zoude behcoren te ondergaan. En ftond het
Kwartier daarop, dat het Rapport der Commisfie
nog ftaande deezen Landsdag zoude inkooinen.
Doch dit Advies hadt geen ingang, de
Meerderheid volhardde by de Befluiten van
den 20 Oclober en 8 December des voorleden
Jaars, en by dat van den 19 Maart- deezes
Jaars; en dus bleef de Prins Stadhouder in 't
bezit der Verkiezing van de Magiftraats-Per-
foo-
1126.

Hef nieuwe
V < ali ment
daadelyl;
^uguvueid.
156 BEKNOPTE HISTORIE DER
foonen der Stad Leeuwardtn., on;a gezien alle
aangewende poogingen der Burgery.
De vjag tot de daadelyke invoering van het
nieuwe Reglement was bepaald op den iü, Vt
*-"
Maart: Tot dat einde vergaaderden de Magiftraat
en de Vroedfchap, des namidda'gs ten 3
uuren, op het Stadhuis, en gingen vervolgends
van daar, van vier Staaten - Boden voorgegaan,
naa het Staaten •- Collegie , waar de Heeren
Gedeputeerde Staaten vergaaderd waren, en
werden daar zeer ftaatig ontvangen door den
Heer Prefident Jkr. E. S. G. J. V. E. REN-
GERS, van den ouden Eed ontflaagen, en op
het nieuwe Reglement in den Eed genoomen-
Drie Leden van de Vroedfchap, de Heeren
Mr. R. H. VAN A LTE N A, H. E A L K , en Mj.
c w. COULON weigerden den Eed te doen ,
én waren dus van hunne Posten vervallen verklaard.
De Leden van de Magiftraat cn Vroedfchap,
dus bécedigd zynde , keerden in dezelfde
ftaatie weder naa het Stadhuis,en werden dooide
Krygslicden op de Hoofdwacht, tot dat
éïnde onder de Wapenen ftaande, met gewoone
Krygs eere-bewyzingen, begroet; gelyk by
het heen gaan ook gefchied was. Ondertusfchen
waren de Officieren der Burgery mede
op het Stadhuis ontbooden , en werden door
den Magiftiaat, uit naam der Heeren Staaten ,
insgelyks van den ouden Eed ontflaagen, en
na voorleezing van het nieuwe Formulier door
den Hetr w. DO MINI c u's, in den nieuwen
Eed

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 157
Eed genoomen. Zes Vaandrigs, met naamen,
de Heeren TE BOCK EL, LEIEER, OLINK,
CUPERTJS, O E I N E M A en PLANT ING, wei­
gerden dien Eed te doen, en werden dus van
hunne Rosten ontflaagen. Voords Werd het
nieuwe Reglement van de Puije van het Stad­
huis afgekondigd, en overal aangeplakt. De
drie Vroedfchapsplaatfen, door het weigeren
der bovengemelde Heeren opengevallen, wer­
den door den Magiftraat en Vroedfchap vol­
gends het nieuwe Reglement vervuld, en tot
Mede-Raaden verkooren de Heeren w. SEM_
EEK, de Oud-Vaandrig p. W E T T R A , en de
Kapitein FK. BAVIUS, welke den Eed in han­
den van den Prefident Burgemeester aflei­
den (*).
In de Provintib van Groningen, deeden de
Burgers der Hoofdftad, in een geval van dien
zelfden aart en omtrent den Zelfden tyd, met
beteren uftflag eên verzoek aan den breedea
Raad, tot handhaaving der gedaane keuze van
nieuwe Raadéfieeren: Den 8 January waren ,
volgends gebruik agt nieuwe Raadsheeren ge-
koozen , die met de agt oude den Raad voor
dat Jaar moesten uitmaaken; de naamen deezer
Heeren waren aan Zy^ne Doorluchtige Hoog­
heid ter goedkeuring toegezonden ; en op den
7 February ontving men eenen Brief van den
Pr'infe
t*) KÏtu.v: Kede.1. Jaait. Slaan 1785. bladz. t6$— 28j.
I78f/.
Een geval
var gelyl.fc'k
aart te.
Gruii'.u^sn.

Adres def
lïurgers aan
de Gezwoorene
Ge.
meente.
158 BEKNOPTE HISTORIE DER
Prinfe Erfftadhouder met de Lysten van den
aangaanden Rang des Raads, door Zyne Hoog.
hcid goedgekeurd voor 't Jaar 1786., waarop
Burgemeesteren en Raad des avonds ten 7 uuren
vcrgaaderden, en de gemelde Brief aan de
vyf Keurheeren voorgeJeezcn werd; na deeze
leezing bedankte de oudfte der Keurheeren
voor de mededeeling; doch verklaarde te gelyk,
dewyl Zyne Hoogheid verandering in de
gedaare keuze gemaakt, en twee andere Heeren
in de plaats van de gekoozene gefield hadt,
dat men het Collegie van Taalmannen en Gezwoorene
Gemeente hier van moest kennis
geeven; en verzócht, om misflagen voor te
koomen, dat het gemelde Collegie mogte vergaaderd
en Copie des Briefs van Zyne Hoogheid
aan 't zélve vertoond werden. Dit verzoek
werd toegeftaan cn het Collegie nog dien
avond ten 9 uuren faamengeroepen. Veelen
uit de Burgery van het een en ander kennis bekcomen
hebbende, waren caar over zeer aangedaan,
en committeerden aanftonds eenige
Heeren om een Verzoekfchrift op te ftellen en
aan den Heer Taalman ter hand te ftellen, ten
einde hetzelve by het Achtbaare Collegie van
Taalmannen en Gczwoorne Gemeente in te
leveren, Dit Verzoekfchrift was door eenige
honderden Burgers onderteekend, en in hetzelve
te kennen gegeeven, dat zy met aandoening
en leedweezen hadden vernoomen , dat
Zyne Doorl. Hoogheid hadt goedgevonden,
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 159
de keuze van agt nieuwe Raadsheeren voor een
gedeelte af te keuren, en andere Perfoonen in
de plaats te ftellen. Eene keuze, zeiden zy,
door vyf uwer, op de godsdienftigfte en plegtigfte
wyze door het Lot beftemd, gedaan;
eene keuze, gedaan overeenkomftig de Wetten
en Ordonnantiën, zonder voorinneemende
Recommandatiën, Ligucs, of Cabalen; derhalven
zoo zuiver en onbevlekt gedaan, als
naar den grond en geest van onze Conftitutie
kan en moet gefchieden; eene keuze derhalven,
die zy betuigden ten volle goed te keuren
, en daarom ook geenzins ftilzwygende
konden aanzien, dat daar in door Zyne Hoogheid
verandering was gemaakt.
Zy erkenden wel dat in 't 5^ Articel Reformatoir
aan Zyne Hoogheid een recht van afkeuring
was opgedraagen ; doch konden met
geen gezond verftand overeen brengen, dat
zulks door Zyne Hoogheid naar willekeur en
zonder reden te geeven kon of mogt gefchieden;
immers Edele Achtbaare Heeren (dus
kragtig drukten zy zich uit) wat is dan onze
Burgerlyke of Staats-Vryheid anders, dan eene
fchaduw? Wat zyn alle die, aan het Opperweezen,
met alle Godsdienftigc eerbied opgedrnagene,
plegtigheden, welke uwe verrichtingen
indeezen voorgaan en verzeilen? Wy
Adderen in het uitbreiden deezer denkbeelden:
Is niet om den rand van den Keurhoed, uit
'weiken vyf uwer de zwarte Keurboonen getrok-
1780".

«786,
Uitwerking
van hetzelve.
Zes gekoozene
Heeren
werden beeedigd.
ï6o BEKNOPTE HISTORIE bÈi
trokken hebben, gefchreeven : Dat het groot ft f
bewys der Vryheid,is, naar eigen Wetten te heven?
Is het niet uit hoofde van die eigene
Wetten, dat uwe vrye keuze, van de vroegfté
tyden af, gerekend is, een der bette Plegt-an»
kers en Waarborgen onzer Vryheid?, en zul :
Jen wy daar aan zien tornen en Rille zyn ?
Neen, Edele Achtbaare Heeren, een regt geaart
Burger deezer vrye Stad kan en mag niet
onverfchillig zyn omtrent zyne geheiligde,zoo
duur verkreegene en onvervreemdbaare Voorrechten.
— En daarom beflooten zy dit Adre
met dit ernRig verzoek, dat Hun Edel Achtbaare
deeze hunne RemonRrantie met'derzelver
gronden overwecgen en dusdanige maatregelen
neemen wilden, dat de vryheid der keuze
nimmer zonder reden te geeven veranderd wierde,
'en in dit tegenwoordig geval de belediging der in
plaats gefielde Raadsheeren by provifie opgefchori
wierde.
Dit Adres hadt zyne gewenschte uitwerking:
den volgenden rrnrgen werd in den breeden
Raad beflooten, dat de beëediging der twee
Raadsheeren, die in de plaats der gekoo/.ens
geReld waren, by provifie zou opgefchort worden.
Ondertusfchcn werden de zes andere gekoozene
en goedgekeurde Heeren, op dien zelfden
dag des namiddags voor het oude Rechthuis
in den Eed genoomen , onder het fpeelen
en

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. i6t
en luiden der klokken, het doen van falvo's 1786.
door de Burger- en Krygs-Wachten, het uit»
Reeken der Vaandels van den grooten Toorn,
het gefchal der Stads Muziek, enz.
Hier by lieten de Burgers het niet berusten; Adres van
8no Burgers
maar op den 13 Maart leeverden omtrent 800 aan den
breeden
Burgers en Ingezeetenen der Stad Groningenby Raad.
den breeden Raad een Addres in, met de Bylagen,
daar toe betrekkelyk; waarin zy de gronden
voorRelden, op welken zy de gedaane
keuze voor wettig , en de afkeuring van den
Heere Prinfe Erfftadhouder voor wederrechtelyk
hielden. In het flot van het Addres betuigden
zy, dat 'er nooit eene keuze gedaan was,
welke meer vry was van alle kuipery, Ligucs
en Cabaalen, of wat men ook invloed van eene
verdervende hand kan noemen; en verzochten
daarom, dat Hun Edel Moogende, zonderde in
plaats gejlelde Perfoonen in aanmerking te neemen,
de wettig verkoorene Heeren H. W. HOVING en
L. LOHMAN, als Raadsheeren, en w. H. HO­
VING, als Gezwoorene, den Eed wilden doen af -
neemen, met volharding by het Befluit in hunne
beide Addresfen , waarop de provifie by opfchorting
verleend was. —• Het Befluit, hier op gevallen
was, den breeden Raad tegen den aanftaanden
Vrydag te beleggen, én dan nader daar over
te beraadflaagen. Eu na die beraadflaagingen
werd op gemelden dag den 17 Maart, een
gunftig Befluit genoomen en aan de begeerte
L der
Uiiflfl?
daarvan.

ij 26.
Nadere
Eiief vr.n
den Prins
to: betoog
van zyn
Recht.
De breeds
Raad volhardt
by
zyn Beliuit.
162 BEKNOPTE HISTORIE DÉR
der Burgers voldaan (*).. Want op den 27
May was de breede Raad weder vergaaderd;
in welke Vergaadering een Brief van den Prins
Stadhouder geleezen werd, welke diende tot
Antwoord op twee Brieven, door den breeden
Raad, over deeze zaak, aan Zyne Hoogheid
gefchreeven; waar na beflooten werd, ,, Dati
aangezien by voorfz. Brief door Zyne Doorluchtige
Hoogheid geene redenèn van bezwaar omtrent de
Wettigheid der gedaafie keuze, ofte de hoedanigheid
der gekoozene twee Raadsheeren en Gezwooren
voortgebragt zyn, de zittende Raad zou verzocht
worden, gelyk by deezen gefchiedde, om, overeenkomftig
het Befluit des breeden Raads van den 17
Maart l. I. de Heeren H. W. HOVING, en x. a
E. LOHMAN, als Raadsheeren, enden Heer w.
H. HOVING, als Gezwooren, de Eeden, daartoe
ftaande, te flaaven ; houdende alzoo de zaak, overeenkomflig
gèmelde Befluit, voor afgedaan (f)'\
Kort daarna, op den 2 Juny ontving, de
breede Raad nög wel een nadere Brief van
Zyne Doorluchtige Hoogheid ten betcoge van
zyn recht tot afkeuring, tegen het Befluit de3
Raads van den 17 Maart; doch de breede Raad
volhardde by zyn voorig Befluit, en deed aan
Zyne Doorluchtige Hoogheid in beleefde en
betaamelyke bewoordingen , by wederfchryven,
verklaaren: ,, Dat Burgemeesteren en
(*) Nieuws Nedsrl. Jaarb. April 178Ö. bladz, 405 . 40$.
5tfJ.
Raad

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, iój
Raad, Oud en Nieuw gefaamentlyk met Taal­
mannen en Gezwoorene Gem'é'ente, als verte­
genwoordigende de van ouds erkende, en nim­
mer, ook niet by de Verééniging met de Om.
melahd'en tot èène Provintie^ afgeftaane Sou-
verainiteit der Stad en Burgery, op herhaalde
en infhntelyke begeerte, en Herken aandrang
van verre het grootfte en notabelfte gedeelte
hunner Medeburgers, het voornoemde Befluit,
ha ryp overleg, hadden genoomen, vastge*
field, en daar van aan de Burgery kennis ge­
geeven; derhalven daar in nu geene verander
ring konden maaken, noch gedoogen (*).
Onder de menigvuldige poogingen door vee­
le Burgers van allerlei rang , in de meeste
Steden van verfcheidene Provintié'n deezer
Republiek aangewend, tot weering en verbe­
tering van ingefloopene misbruiken, tot her-
ftel van oude Rechten en Voorrechten, en
tor verzekering der Burgerlyke Vryheid, zoo
als zy het begreepen, en zoo als het geraee-
nelyk met één woord genoemd werd, tot eene
Grondwettige Herflelling ; waren die geene
van de minften, welken de Burgers der mees­
te Steden van Gelderland hebben aangewendi
én het fcheen, dat hunne yver aangroeide s
naar maate zy daar in meer tegenfiand dan in
Sndere Provintiën vonden; waar uit dan ook
(?) Nieuwe Neder!. Jaarb. July 1786. bladz. 745,
L s
ca-
1785.

1786-
Adviei van
•t Hór op
veii'cheideneRi;questen.
164 B E K N O P T E HISTORIE DER
natuurlyk volgde, dat de Onlusten, daar uit
ontftaan, veel hooger geloopen zyn, en Ge-
beurtenisfen hebben voortgebragt , die een'
groot gerucht en beroering in alle de andere
Provintiën gemaakt hebben, en de Nakoome-
lingfchap nauwelyks zal kunnen gelooven; tot
derzelver onderrichting zal het derhalven zeer
nuttig en noodig zyn , een kort en nauwkeu­
rig verhaal daar van te boek te Rellen, waar
uit de Nazaat de verfchillende denkwyze, in
deezen tyd , zoo van Burgers als Regenten,
zal kunnen opmaaken.
In het voorige Jaar 1785., waren reeds ver-
fcheidene Verzoekfchriften door veele Burgers
van verfcheidcne Steden en Plaatfen der Pro.
vintie Gelderland, tot bovengemelde einden,
aan de Staaten derzelve ingeleverd; de Staaten
Relden die in handen van 't Hof, om naa de
wyze der Teekening, en de hoedanigheid der
Tekenaars onderzoek te doen; en naa ingekoo-
mene Rapporten en berichten van de Schouten
en MagiRraaten, den Heeren Staaten van Ad­
vies te dienen. Onder alle die Verzoekfchrif­
ten waren 'er twee, die den Staaten inzender­
heid mishaagden, en waar tegen zy oordeel­
den zich met kragt te moeten verzetten; te
weeten j een algemeen en Nationaal Request,
door veele Burgers der drie Kwartieren , van
Zutphen, Over- en Neder-Veluwe, ondertee-
kend; en een Nationeel Request met eenige
verandering , door Burgers en Ingezeetenen
van

.ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 165
van Harderwyk ondertekend en ingeleverd. By 1785.
deeze Requesten werd onder anderen, om bygebragte
redenen verzocht, dat het Regeerings.
Reglement, het welk zy befchouwden, als zoo geweldig
tegen de oorfprongelyke Conftitutie aandruis,
fende, dat het op den duur niet zou kunnen befiaan
, mogte herzien en verbeterd worden. Het
Hof advifeerde hierop, dat de Heeren Staaten
hun ernfiig voorneemen omtrent de nauwkeurige en
volkoomene waarneeming van 't Reglement van
Regeering van 't Jaar 175c. by eene nadrukkelyke
Publicatie openlyk nader zouden optnbaaren en
bekend maaken (*).
Dit Advies van het Hof werd op den 28
April aan de Staaten gezonden, en overeenkomftig
met hetzelve, door de Staaten, op
den Landdag, die toen gehouden werd, eene
Publicatie beraami en vastgefteld, vervolgends
alomme in het Vorflendom Gelder en 't Graaffchap
Zutphen, zoo in de Steden, als ten platten
Lande, afgekondigd, en aangeplakt. In
deeze Publicatie deeden Hun Edel Moogende
te weeten: — Dat in 't voorige Jaar eene
menigte Requesten in hunne Vergaadering waren
ifigediend, op den naam van verfcheidene
Perfoonen uit de Kwartieren van Zutphen en
Veluwe, alle zich noemende Burgers en Ingezeetenen
deezer Provintie; doch van welken,
by onderzoek gebleeken was , dat die Verzoekers
(*) Nieuwe Neder!, Jaarb. 1786. bladz. 310 en May bl. 420,
L3
Publicati
tegen Re
questen.

166 BEKNOPTE HISTüRIE BÏR
* ..* « * ' '•• • t ' i O . ' '
J?S6.
)
i
j
;
kers veel al beftonden uit kinderen, minderjaarigen
Handwerks - Gezellen , fchamele en
bedeelde Perfoonen, en eene menigte van dë
minstkundige der Ingezeetenen ; terwyl de
zaaken, die het voorwerp der gedaanè verzoeken
waren, in de Verzoekers eenen merkelyken
trap van kunde in de'Regeeringsgefteldheid
van die en andere Provintiën , en in 't
algeméén beftuur van J
t Bondgenootfchap,
moeten voorcnderftellen, om welke te bekoomen
de gemelde Verzoekers nooit tyd nog gelegenheid
konden gehad hebben. Derhalven
zouden Hun Edel Moogende, lettende op de
ornftandigheden, die noodwendig tot verachting
van hunne Hooge Overigheid iii deezen
hebben moeten plaats grypep, indien zy alleen
aan hunne rechtvaerdigheid hadden willen gehoor
geeven, zich verpügt geoordeeld hebben,
om aan alle deeze Verzoekers de kragt
Van hunne wettige verontwaardiging te moeten
doen gevoelen, en den weg van rechten tot
wraak van hunne Hoogheid moeten open laaten.
— Doch, zonder toe te laaten, dat in %
Reglement van 1750. eenige verandering gemaakt
wierde, zoo wilden Hun Edel Moogen-
Ie als nu wel gebruik maaken van hunne Lands-
/aderlyke bezorgdheid, om al het geen tot
lier toe, ten aanzien der Teekening dier Regesten
is gepleegd , te vergeeven , gelyk
y hetzelve vergaaven uit kragt deezer Publica-
f' ti

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 167
catie. . Maar wat het vervolg betrof;
zoo werd verklaard : Dat van nu voortaan geene
Requesten of Verzoekfchriften zouden aangenoomen
worden, wanneer die door meer dan zes
Perfoonen, niet van een geflagt wezende , en
derzelver onderlinge belangen niet betreffende,
aan Hun Edel Moogende ingediend werden,
ten ware zodanige Requesten behoorlyk pro
Jlylo waren geteekend door een Practizyn, aan
wien binnen die Provintie de Praclyk was toegelaaten,
en die binnen dezelve woonagtig
was; met verdere verklaaringe, dat, gelyk zodanige
Verzoekers voor den inhoud hunner
Requesten verantwoordelyk bleeven , Hun Edel
Moogende zodanige Pra&izyns voor den inhoud
van de Verzoekfchriften, aldus door hun
geteekend, mede in de eerfte plaats verantwoordelyk
hielden.
Het was 'er ondertusfchen ver van daan, dat
deeze Publicatie met eenpaarige Hemmen zou*
de genoomen, of algemeen goedgekeurd,zyn:
Verfcheidene Staats - Leden, in alle de Kwartieren
, keurden dezelve niet alleen af, maar
verzetteden zich ook fterk daar tegen: Uit het
Kwartier van Nymegen de Ridders M. VAN
BRONKHORST, E. J. VAN NYVENHEIM,
tot Wiel; n. VAN NYVENHEIM, tot Dorth;
j». VAN LYNDEN tot Qldenaller , Junior: uit
het Kwartier van Zutphen, de Ridders R. j
VAN DE CAPELLEN tot den, Marsch, F. B,
L 4 VAS
1786.
Vcrfcheidene
Ridders
protelteeiert
tegen de.
Publicatie»

1786.
Drie Steden
verzetten
fich daar
legen.
1Ö8 BEKNOPTE HISTORIE DER
VAN DE CAPELLEN tot Rysfelt, Burgemeester
te Zutphen, welker Protest en {tellingen
het Kwartier van Zutphen voor rekening en verantwoording
van gemelde Ridders overliet,
zich nadere Aantekening en middelen voorbehoudende,
zoo als het Kwartier zou meencn
te behooren: Ook deeden de Burgemeesteren
R. j V E R S T E G E , W. A DE ROODE en VAN
H E E C K E R E N , Aanteekeningen tegen de gemelde
Publicatie in dat zelfde Kwartier in de
Notulen infehryven. Eindelyk, uit het Kwartier
van Feluwe, verzetteden zich daar tegen
de Ridders w. H. J. VAN LYNDEN van 01-
denallirt; j. H. VAN ZUILEN van Nyeveldi;
c. w. VAN ZUILEN van Nyeveldt, j. c. VAN
E C K , J . H. P. E VAN RENES VAN WILP,
tot Camperbroek (*).
Drie der Veluwfche Steden verzetteden zich
allerfterkst tegen de meergemelde Publica­
tie, Harderwyk, Haitem en Elburg; de twee
laatften zyn 'er de flachtoffers van geworden,
en derzelver Burgers hebben 'er de bitterfte
rampen van belegering , plundering en
ballingfchap om bezuurd. Te harderwyk werdt
op den 14 July in de Vergaadering der Gezwoorene
Gemeente een voorftel gedaan, om
uit naam van dat tweede Lid der Regeering dier
Stad, de Publicatie, op den laatften Landdag
uit»
(*; Nieuwe Nttterl. 'jaari May I78Ö. bladz. 427—433-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 169
uitgebragt (die in dat voorftel eene Monfireufe
Publicatie genoemd, en met de Bloed-Placaaten
van PHILIPS gelyk gefield werd) voor
onwettig te houden en te doen intrekken; doch
dat voorftel werd toen in Advies gehouden (*).
Maar op den 27 Augustus, wanneer de volle
Raad befchreevèn . en de Gemeente op verzoek
der Burgers ook Vergaaderd was, deed de
Burgery door Gecommitteerden Vertoogen en
klagten, by de Gemeente, als tweede Lid van
Regeering, tegen het gedrag der Gecommitteerden
dier Stad op den voorigen Landdag gehouden,
als hebbende mede tot de bewuste Publicatie
tegen de Requesten geflemd, van welke Gecommitteerden
zy verzochten, dat verantwoording
zou geëischt worden: Ook werd aangedrongen,
dat de bezwaaren der Burgery zouden
weg genoomen, en de betwiste Publicatie ingetrokken
en buiten werking gefield worden.
Deeze voorftellen verzochten zy dat de Gezwoorene
Gemeente by den Raad zoude aandringen,
en te gelyk, uit naam der Burgery
aanhouden, dat 'er geene Militie naa die, o£
andere Steden in die , of andere Provintiëa
zouden trekken, om de Burgers in hunne poogingen
te belemmeren. Behalven de gevraagde
verantwoording der Gecommitteerden,wer«
den deeze verzoeken toegeftaan , en dus de
(*) Nieuwe Nidetl. Jaarb. July 1786". bladz. 589-
L 5
be-
1786.

XJ86".
Voornaamlyk
Hattem
en Elburg.
Begin der
Troebelen
Tan Haltent.
IJO BEKNOPTE HISTORIE DES
bewuste Publicatie ingetrokken en buiten werking
gefteld (*).
De Steden Hattem en Elburg weigerden
ftandvastig, zich aan die Publicatie te onderwerpen,
en hebben deswegens veelal een gelyk
lot ondergaan, waar van de omftandigbeden
zoo merkwaardig en menigvuldig zyn, dat dezelve
een byzouder Hoofdft.uk verëifchen , dewyl
ze een aanzienlyk gedeelte in de Vaderlandfche
Historie van deezen tyd zullen uitmaaken.
Ik zal derhal ven, het volgende Hoofdftuk
daar toe befteeden, en zulks in die orde,
dat ik eerst de Gebeurtenisfen van elke Stad
byzonder, en dan die, welke haar beiden gemeenfchappelyk
betreffen, zal vernaaien.
D E R D E H O O F D S T U K -
Behelzende de Gebeurtenisfen en Onlusten, de
Steden Hattem en Elburg betreffende.
e troebelen en wederwaardigheden der
D Stad Hattem, hadden reeds, in 't voorige
Jaar, een begin genoomen na den dood van
twee haarer waardige Regenten : Op den 14
der maand Juny was de Burgervader EOR-
CHARD JOHAN DAENDELS, Schepen der
Stad, by de Burgery zeer geacht en bemind,
haar
(*) Nieuwe NederU J/tarir. Augustus 178e. bladz, ?5i.

ONLUSTEN ra HET VADERLAND, 17*
haar door den dood ontrukt, Tea blyke van
die hoogachting en Liefde» begeerde de Burgery
aanftonds den braaven Zoon diens braaveu
Vaders tot zynen Opvolger; en de Gezwoerene
Gemeente fchreef den volgenden dag na
zyn Overlyden, den 15 July eenen Brief aan
Zyne Doorluchtige Hoogheid den Prins Erfftadhouder,
met een eerbiedig verzoek, dat
Zyne Hoogheid zyne aandacht geliefde te
vestigen op de bygevoegde Stukken (beftaande
in een ExtracT: - Refolutie van Raad en Meente
van 13 February 1659., en 7 Maart 1720., en
daar op gevolgde bekragtiging van die laatstgemelde
Refolutie door de Landfchap, van den
26 April 1723 ) en geen ander Perfoou in deeze
openftaande plaats te Reilen , dan die volgends
's Lands Wetten, overeenkomftig het
Reglement van 1750., daartoe bevoegd was,
de vereischte hoedanigheden bezat, en der
Burgery aangenaam was. — Ja dat zy huunen
vuurigen wensen en begeerte, zoo uit hoogachting
voor hunnen Overleedenen Regent,
als voor zyn Nakroost, voor Zyne Doorluchtige
Hoogheid geenzins konden verbergen;
maar betuigden, dat niets de fmerte over hun
verlies meer zou kunnen verzagten, dan datzy
den oudften Zoon des Overleedenen, den Hr.
èn Mr. HERMAN WILLEM DAENDELS,
zyn Vaders voetftappen mogten zien drukken,
en zyne plaats vervullen ; en zy durfden vrye-
Jyk 'er voor verantwoorden, dat dit de wensen
van
1786,

]
1786. ' /an byna de gantfche Burgery was. — Zy
ïoopten te meer hier op, daar de Burgery nog
misnoegd was wegens de bezwaaren tegen drie,
n voorige Remonftantiën gemelde Heeren;
waar van het echter verre was, dat zy de onmiddelyke
oorzaak aan Zyne Hoogheid wilden
toeichryven , maar wel aan verkeerde onder*
richtingen, welke Zyne Doorluchtige Hoog.
heid by het doen der verkiezinge van twee
derzelven waren voorgekoomen (*).
Begin der
poogin^en
tot heritel
van misbruiken.
72 BEKNOPTE HISTORIE DER
Thans begon de Burgery van Hattem met ernst
aan 't weg neemen heurer bezwaaren en 't inroepen
en opeisfchen haarer oude en vervallene,
of in onbruik geraakte, Voorrechten te
denken en te arbeiden. De zes Gilden der
Stad fchreeven op den 13 February 1786. eenen
Brief aan Zyne Doorluchtige Hoogheid,
waar in zy betuigden,geen inbreuk op het Reglement
van Regeeririg van 1750. te zullen of
te moogen doen, zoo lang hetzelve zou be-
Raan; en dat een brandende zucht voor hunne
Vryheid en Voorrechten hen onbefchroomd
maakte om Zyne Hoogheid zeer eerbiedig voor
te draagen: ,, Dat de zes gewettigde Gilden
het recht gehad hebben, dat ieder Gilde
een
(*) Nieuw Netlerl. Jaarb. July 1785. bladz. 913. Het 1,9
my zonderling aangenaam, dus loflyk de gedachtenis te moo­
gen vermelden van eenen Regent, met wien ik, in de Schooi­
en Acadcmiejaaren ie //arderwyk, de eere gehad heb te moogen
verloeren, en twee/naai z;

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 173
„ een Gemeensman of Vertegenwoordiger in
„ de Gezwoorene Gemeente hadt en zyne
plaats, by Overlyden, verlaaten of vorderen,
zelve uit de Gildebroederen vervulde."
,, Dat onverschilligheid cn verval in fommige
Gilden dit kostelyk Voorrecht federt eenige
Jaaren deed flaapen, en het Eerzaame Collegie
van Gemeenslieden, zoo uit de Gilden als uit
Burgery, zoude uitgeftorven geweest zyn, indien
Zyne Doorluchtige Hoogheid zich derzelver
niet ontfermd en de openvallende plaatfen
van tyd tot tyd vervuld hadt; laatende ondertusfehen
aan Gilden en Burgery overvloedig
tyd om de Verkiezing zelve te doen; dar. de
Gilden Zyne Hoogheid voor deeze oplettendheid,
zorge en moeite, zeer onderdaanig bedankten,
en thans de vryheid namen om Zyne
Hoogheid bekend te maaken, dat zy zich verpligt
achtteden en voomeemens waren, hunne
cude Rechten te rug te neemen, en de openvallende
Gemeentsmans-Plaatfen zelveu uit de
Gilden te vervullen (*)".
Welhaast volgde de gantfche Burgery het
voorbeeld der Gilden : Op den 22 derzclfde
maand, den dag van Sr Pietersftoel, op welken
zy gewoon was in de Kerk te vergaaderen, en
waar in een fchaduw van haare Vryheid om
Over haare belangen te raadpleegen, was overgebleeven,
nu ook naar ouder gewoonte ver-
gaa-
(') Nieuwe Ncdsrl. Jaarb. February 1736. bladz. 112.
17 §6.
De nuigevy
votgt bei
voorbeeld
der Gilden.

174 BEKNOPTE HISTORIE DER
gaaderd zynde, deed de Burgery door haare
Gecommitteerden een Adres opftellen en aan
de Gezwoorene Gemeente inleveren; by het
•welke zy te kennen gaven , dat de Burgery
reeds fedett msèr dan twee Jaaren bedacht geweest
was op het herftellen van haare Voorrechten
, — bedoelende byzonderlyk daar mede
de aanfteliing van Gemeenslieden uit de
Burgery, in welke te rug te neemen de zes
Gewettigde Gilden hun zoo hartelyk waren
voorgegaan, en welk Recht zy thans beflooten
hadden zeiven ook wederom uit te oefenen,,
Ten bewyze van hun Recht daar toe, bragten
zy by, dat iri 't Reglement van 1750 geen
woord gemeld wordt van 't Recht van aanftelling
van Gemeenslieden in de Steden Hattem
en Elburg; dat gevolglyk dat Recht verbleef
aan die geenen, aan welken hetzelve voor de
Omwending van 1748. toebehoorde; en dit
waren de Gilden en Burgery , welken het
Recht van aanfteliing van Magiftraats-Leden
en Gemeènslieden, federt eenigen tyd, hadden
laatèn uitoefenen door de Gezwoorene Gemeente;
doch voor het Jaar 1708., en tèn minftcn
1705. hadt de Burgery zelve haare Regenten,
zoo wel van 't eerfte als tweede Lid der Regeering,
verkoozen. Dit Recht eischten zy
op met deeze nadrukkelyke taal: Zorgeloosheid,
onkunde en vleijery, die ons en gantsch'
Nederland als betoverd hielden, maakten on9
gevoelloos en blind; — de Rechten, uit den
brand

ONLUSTEN i» MET VADERLAND. 175
brand van 175c ontkoomen, vervielen in handen
der heerschzucht, Zie daar. Wel
Ed. en Eerzaame Heeren, op welk Recht de
Heeren Erfftadhouderen de aanfteliing van
Gemeenslieden, iedert dertig Jaaren,geoefend
hebben; en op deeze zelfde gronden heruegmen
wy thans, in navolging der braave Burge.
ry van Elburg en de zes Gilden alhier, dit
kostelyk Voorrecht en nooit vervreemd Recht."
Voords verzochten zy, dat de Gezwooren
Gemeente, als hunne Vertegenwoordigers, aaa
Zyne Doorluchtige Hoogheid den Hr. Prince
Erfftadhouder, in een zeer vriendelykenBrief,
van dit hun voorneemen geliefden kennis te
geeven; en, indien 'er, onverhoopt, door
Zyne Doorluchtige Hoogheid Gemeenslieden
uit de Burgery mogten aasgefteld worden, tegen
derzelver beëediging te protefteeren, en
aan dezelven althans geene Zitting te verleenen
in Hun Edele Eerzaame Vergaadering. Zy
ftonden in voor alle gevolgen, hinder en fchade,
die uit deeze of andere zaaken, ten hunnen
nutte aangewend, mogten voortvloeijen,
beloovende alle trouwe hulpe en byftand, die
een Burgery aan zyne braave Vertegenwoordigers
kon en moest verleenen (*).
Tot hiertoe was 'er niets gevolgd op het
verzoek der Gezwoorene Gemeente, by den
Brief van den 15 July des voorigen Jaars aan
den
O Siiltwi Neder!, Jaarb. February 1786, bladz, no.
1736.
De Gezw.
Gemeente
zendt eene
Commisfie
aan den
Prins op *j
LOQ.

Sene tweede
Schepens en
Raadsplaats
opengevallen.
Op verzoek
der Burgery
ilelt de Gezwoorene
Gemeente
eenen Magiftraat
ad
interim aan.
176 BEKNOPTE HISTORIE nu*
den Prins Erfftadhouder gedaan om de Sdie*
pens-Plaats te vervullen; waarom Hun Edele
Eerzaame den 1 February eene Commisfie aan
Zyne Hoogheid, thans op het Loo zynde,
zonden, om op eene fpoedige voldoening van
dat verzoek aan te dringen; aan welke Commisfie
de Hr. Stadhouder mondelyk verklaarde 3
dat niet alleen alle moogelyken fpoed zoude
,, maaken om de openftaande Schepens- en
,, Raads-Plaats te vervullen, maar ook zoda-
„ nig bevoegden Perfoon te zullen verkiezen,
„ die aan de Burgery aangenaam was, en dat
„ altyd zou trachten, zoowel aan de Burgerv
,, van Hattem, ais aan die van andere Steden
genoegen te geeven (*)."
Terwyl men met ongeduld op de vervulling
deezer toezegging wagtte, viel 'er op den 2
May eene tweede Schepens en Raadsplaats
open door 't Overlyden van den Heer R. A.
VAN WYNEN; waarom de Gezwoorene Gemeente
zich by Requeste by de Heeren Staaten
der Provintie vervoegden , met verzoek om
den Heere Stadhouder tot de vervulling der
openftaande Posten te beweegen.
Op den dag te vooren, den t May, waren
alle de Leden van den Magiftraat uit de Stad
gegaan, zonder dat men den tyd hunner terugkomst
wist; om welke reden de vergaaderde
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Aug. 1785. b!adz 765.
(f) Ibid. Augustus j^Sö. bladz. 76O.
Bur-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 177
Burgers zich door hunne Gecommitteerden ,*
tot de Gezwoorene Gemeente vervoegden, en
aan dezelve te kennen gaven, dat alle de Le­
den van den Magiftraat dien morgen uitdeStad
vertrokken waren , dezelve Regeeringloos ge-
laaten hadden, en dus het beltuur der Juftitie
en het beftier der Stad op Gods genade lieten
dry ven ; en dat op een tyd en dag als deeze,
waarop, wegens het verhuizen als anders, dik*
wyls Arresten ,en andere gerechtelyke zaaken
konden voorvallen; weshalven zy inftantelyk
verzochten, dat de Gezwoorene Gemeente,
als hunne getrouwe, en thans eenige, Verte­
genwoordigers, eenen Magiftraat en Raad ai
interim geliefden aan te ftellen, en tot gerief
der Burgery en Ingezeetenen, en tot algemeen
welzyn, uit Hun Ed. en Eerz. midden twee
Prefident Burgemeesteren en Schepenen, die
teffens Raaden zouden zyn, te verkiezen ,om»
geduurende de afweezigheid des Magiftraats,
derzelver plaatfen te bekleeden, en Recht en
Gerechtigheid te oefenen, met al zulke magt
en gezag, als den gewoonen Magiftraat en
Raad toekwam; en dat hier van by Publicatie
aan de Burgery zou kennis gegeeven worden»
Dit verzoek der Burgery werd toegeftaan , en
overeenkomftig hetzelve door Gezwoorene Ge­
meente beflooten en gehandeld.
Zes dagen daarna, op den 7 May keerden
de Burgers zich wederom met een Adres tot de
Gezwoorene Gemeente ; bedankte dezelve voor
M hun-
1786*'*
AJrcs der
Bujgery aWf
de Gezw.
Gemeente,
om liui*

1786. 1
wetiig
ltcclit uit te
oefenen enz.
l?8 BEKNOPTE HISTORIE DER
hunne trouwe en hartelyke verkleefdheid aara
hunne dierbaare belangen, op den eerften dag
dier maand betoond; en gaven te kennen, dat
de Magiftraat zich fcheen toe te leggen, om
niet alleen met de magt, hun door de Burgery
verleend, maar ook door een gedeelte van 't
Gezag aan de Gezwoorene Gemeente wettig
toekoomende , het herftel der Rechten deezer
Stad, zoo niet ondoenlyk te maaken, ten minfte
zoo veel mogelyk te verhinderen; zelfs
fchroomde de Burgery niet zich te verklaaren,
dat zy niet tWyfelde, of fommige Heeren van
de Magiftraat, die zich nu en dan reeds vry
fterk ten nadeele van hun ondernoomen herftel
en de yverigfte Voorftanders hadden uitgelaaten,
zouden alle moeite aanwenden om een
vast Guarnizoen in de Stad te brengen; ten
einde de billyke Volkflem , even als te Amersfoort,
zoo moogelyk te fmooren, en de Burgery te doen
zuchten onder een yzeren Jok van Militaire overheerfching
, en te brengen tot den ftaat van
hunne ongelukkige Arnhemfche Landgenooten.
— Uat het Gode behaagd hadt, hunne twee
beste Volksvrienden hun te ontrukken, en nu
flechts drie Heeren van den Magiftraat met hunne
huishouding geftadig tegenwoordig waren,
en gevolglyk de Stad woest, zonder orde, Juftitie
en Politie moest blyven, zoo lang de ledige
Plaatfen open ftonden; dewyl drie Heeren,
al waren ze allen tegenwoordig, geen wettig
Befluit konden neemen. >~ Dat ds Hr. Erfftad>
hou.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 17$
houder, hoewel bezwooren hebbende hunne
Voorrechten en Rechten te zullenhandhaaven,
evenwel eene openRaande Plaats in den Raad
meer dan 9 Maanden durfde openlaaten, tegen
de letter van deezer Stads-Reglementen van
1705., 1708., en 171Ï., die zeggen, dat eene
openvallende Plaats in de Magiftraat binnen vier
of zes weeken moet vervuld worden / — en dat het
thans hoog tyd was, dat de Gezwoorene Ge­
meente, even als die van Zutphen en Arnhem,
toonde, een Collegie van Regeering te zyn,
geheel onafhangelyk van den MagiRraat, en
naamens de Burgery met evengelyke magt als
de MagiRraat bekleed, uitgezonderd het be-
ftier der Juftitie en Politie ; welk laatfte wilde
zeggen , het dagelyks beftier der Stad omtrent
geringe zaaken.
Alle welke zaaken de Burgery zich verplicht
achtte Hun Ed. en Eerzaame onder het oog te
brengen, en te verzoeken : „ Dat Hun Wel
Ed. en Eerzaame alle gepaste middelen gelief­
den in 't werk te ftellen, en zoo moogelyk te
bewerken, dat de twee openftaande Plaatfen
in de Magiftraat ten eerften vervuld wierden
met Perfoonen der Burgery aangenaam, en uit
de gegoedfte, vroedfte, en rekkelykfte der be-*
voegde Burgers. — Dat Hun Ed. en Eerzaame
zich ten eerften vervoegden aan den Wel Ed.
en Achtbaare Magiftraat, en verklaarden, d3t
zy, als tweede Lid van Regeering ftaande hiel­
den, dat aan Hun de helft in alle zaaken van
M 2 Re-
1786.

1786.
a-fio BEKNOPTE HISTORIE fixrf
Regeering toekwam, uitgezonderd het bellier
der Jufütie en Politie; en dat de Gezwoorene
Gemeente by provifie protefteerde en voor
nul verklaarde al het geen de Magiftraat, ia
zaaken de Gezwoorene Gemeente mede betreffende,
buiten dezelve mogte befluiten, of
goedvinden in 't werk te ftellen ; met voorbe.
houding van al 't geen aan de Gezwoorene
Gemeente tot handhuaving van haar wettig
Recht dienftig en oorbaar zou voorkoomen: —
Dat mede geliefden te befluiten, en aan de
Magiftraat kennis te geeven, dat de Gezwoorene
Gemeente op verzoek der Burgery, verklaarde,
niette kunnen lyden,dat 'er, zonder
haare byzondere toeftemming, Krygsvolk binnen
koome, onder wat voorwendzel het ook
zy; maar dat de Burgery alle poogingen om
de Stad met Krygsvolk te beleggen , zou moeten
houden voor een daad van openbaar geweld ,
baar door byzondere Perfoonen aangedaan ,
die daar door zouden vervallen in de misdaad
van verraad en gekwetfte Majefteit;alzoo geen
Krygsvolk mag worden ingenoomen of aangebragt,
zonder byzondere toeftemming van de
Magiftraat en Gezwoorene Gemeente (*). Alle
welke zaaken de Gezwoorene Gemeente aan
den Magiftraat heeft voorgehouden in een nadrukkelyk
Adres,waar van ik ftraks naderfpreeken
zal. i
(•) Nitvwt NediïU Jearh May 1786, bladz. 436—440»,
Daar;

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. iSr
Daar nu de weg tot herftel van hunne be.
zwaaren by de Staaten te zoeken , door de bo.
vengemelde Publicatie tegen de Requesten,
hun ten eenemaal was afgefneeden, zoo ver­
voegden de Burgery en Gemeente zich weder­
om tot den Prins Erffladhouder met eenen
Brief van den 13 Juny ; waar in zy na het
voorflellen van den beklaaglyken ftaat der Stad
Hattem, als door 't Overlyden van twee, en
de geduurige afweezigheid van drie, Leden
van den Magiftraat, byna geheel van Regen­
ten beroofd was, en in gevaar van aan geheele
verwarring en Regeeringloosheid bloot gefteld
te worden, Zyne Hoogheid voor 't laatfte aan­
maanden, om hoe eer hoe beter, ten minften
voor den afloop van die Maand, aan de be­
geerte der Burgery en Gezwoorene Gemeente
te voldoen, en de openftaande Raadsplaatfen
te vervullen; met verklaaring, dat zy anders
zich genoodzaakt zouden vinden, om tervoor-
kooming van eene geheele Regeeringloosheid,
en om niet langer het beftier der Stad door
zulk een klein getal Perfoonen te laaten uitoe­
fenen , alle zodanige middelen te beproeven en
in 't werk te ftellen, die de Wetten deezer
Provintie en der' Stad Hattem zouden aan de
hand geeven.
Met opzigt tot de, boven meermaal gemel­
de, Publicatie der Staaten, waardoor byna al
het requeftreeren van Burgers en Ingezeetenen
omtrent Lands en Stads zaaken, op ftraffe van
M 3 cri-
1=780".
Biief der
Burgers siau
den Stadhouder.
De Cezw.
Gemeente
verklaart het
geen de Alayiftiaatverricht
heeft

178(5.
vóór informeel
, nul,
en van onwaarde.
Nadrukte,
lyk Adres
der Gezw.
.Geineeiue
nnn den
Magiftraat
i..'g:ievcrd.
r.8a BEKNOPTE HISTORIE DER
crimineele vervolging verbooden was; namen
de Gezwoorene Gemeenten op den 24 Juny
een Beftuit, aangezien de Heeren van de MagiRraat
maar drie Leden fterk waren, die de
voorfz. Publicatie hadden doen afkondigen,
en daar het ten duidelykRe zigtbaar was, dat
dezelve regelregt inliep tegen de Rechten van
een vry Volk; Hun ongenoegen voor den Magiftraat
open te leggen, en het geen door dezelven
verricht is in deezen, voor informeel ,
kragteloos, nul cn van onwaarde te houden (*).
Ingevolge de Verzoeken, te meermaalen,
en byzonderlyk op den 7 of 8 May, hier voor
gemeld, door de Burgery aan de Gezwoorene
Gemeente gedaan , leverde dit Collegie een
zeer nadrukkelyk Adres in by den Magiftraat,
waar uit ik niet kan nalaaten eenige trekken by
te brengen, ten einde aan de Nakoomelingfchap
gelegenheid te geeven om te oordeelen
of de moedige Burgers van Hattem hunne
Rechten bondig betoogd, dan of zy ongelyk
gehad, hebben.
De Gezwoorene Gemeente betuigt aan den
Wel Ed. en Achtbaaren Magiftraat, zich verpligt
te rekenen, om te kennen te geeven,
dat het 'er verre van daan was, dat zy meer
gezag zouden begeeren, dan Hun Eerzaamen
wettig toekwam; maar ook om te vraagen:
Waar is Ons Gezag, dat Ons van ouds wettig
toekomt? Zoo 'er zaaken zyn, waar in het recht
Q) Nieuwe Neder!. Jaarb. Juny 1786. bladz. 5S3,
der

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 183
der Gemeente erkend wordt, moeten wy ons I78

184 BEKNOPTE HISTORIE DER
Ed. en Achtbaare Heeren, niet fchroomen te
verklaaren; dat het der Gezwoorene Gemeente —
in haare ziele fmert, te moeten verneemen, dat een
vry Volk, dat zich ten koste van zyn bloed van
het Spaanfche Tyrannifche juk ontdaan heeft, door
hunne Vertegenwoordigers, die het Gezag niet anders
dan uit naam en van wegen hun uitoefenen ,
een bal in den mond -geflopt en Jlom gemaakt wor~
den, om daar doof hunne Klaag- en Smeekjlem,
omtrent gewigtige zaaken te fmooren. — Wy doelen
op het Arrcfteeren by de Landfchap van de
beruchte Publicatie, alhier den 28 May gepubliceerdj
en by welke in 't vervolg niets minder
dan crimineele vervolging bedreigd wordt
tegen zodanige Verzoekers, als de Tekenaars
der Nationaale Requesten, zoo op die, als op
eenige voorige Vergaadering geprefenteerd,
en waar by NB. een generaale Amnestie voor
al het misdaadige, daar door reeds gepleegd,
werd aangekondigd.
Hoe kan het moogelyk zyn (dus vervolgen
zy) dat zulke billyke verzoeken, als onder
anderen, dat, tot redres en revideering van een
Regeerings - Reglement, dat zoo zeer tegen onze
Conftitutie aandruifchende verklaard werd, als
misdaadig wordt befchouwd; indien daar in een
misdaad geleegen is; zoo rekent de Gezwoorene
Gemeente het zich eene eere, te verklaaren
, dat zy dan Misdaadigers willen zyn en
blyven; want alhoewel bezwooren hebbende,
dat voorfz. Reglement te zullen naleeven, zoo
oor*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 185
oordeelt de Gemeente, het haar echter volkoomen
vry te ftaan, zonder krenking van dien
Eed, hunne gedachten nopens de tegenftrydigheid
in het zelve te moogen uiten; en vertrouwen,
daar zy het tweede Lid deezer Stads
Regeering uitmaaken, zy nimmer in dat aanzien
kunnen koomen van Minderjaarige, fchamele,
en bedeelde Perfoonen.
Dan aangemerkt hebbende, dat de verpligting
tot flipte onderhouding van 't Reglement
van 1750. even fterk is aan de zyde des Stadhouders,
als van die der Ingezeetenen, als van
wederzyde bezwooren zynde; zoo toonen zy
in verfcheidene (tukken hoe hetzelve, van de
zyde des Stadhouders van tyd tot tyd overtreeden
was; dit alles vraagswyze voorftellende,
vraagen zy eindelyk. ,, Daar dit alles, Wel
Ed. Achtbaare, door niemand kan ontkend worden
waar te zyn , hoe is 't dan moogelyk, dat de
Teekenaars van Nationaale Requesten, als Mis.
daadigers kunnen befchouwd worden, Pardon ontvangen
, en verder bedreigd worden met crimineele
proceduuren?" Daar nu mede door de Burgers ea
Ingezeetenen deezer Stad, het zelfde verzoek
gedaan was, zoo vondt de Gezwoorene Gemeente,
zich in de volftrekte verplichting,
zich deeze zaak aan te trekken en Heilig te
verklaaren : ,, Dat zy deeze Publicatie hield als
een diretl Attentaat op de natuurlyke en Confiitutioneele
Rechten tn Voorrechten der Burgery, en
v a n
M 5
1786.

1736.
Kader Befluit
der
Burgery om
de openftaandeRaadsplaatfen
te vervullen.
186 BEKNOPTE HPSTORIE DER
van dien aart, dat dezelve noodwendig de ernjligfie
gevolgen moest na zich Jleepen." Voords op alles
aandringende, wat de Burgery, in haar Verzoekfchrift
aan de Gezwoorene Gemeente,
van dezelve begeerd hadt (*).
Ondertusfchen was de maand, binnen welker
afloop de Burgery aan den Hr. Stadhouder verklaard
hadt te verwagten, dat de twee Raads-
Plaatfen zouden vervuld worden, reeds geheel,
en de volgende meer dan half verloopcn,zonder
dat de openftaande Plaatfen vervuld waren; waarom
de Gecommitteerden der Burgery,indezaake,
de twee openftaande Schepens-Plaatfen betreffende,
de gantfche Burgery,op den 17 July
by een riepen om van hunne verrichtingen Raport
te doen ; by welke gelegenheid de vergaaderde
Burgers beflooten en vast fielden: „Dat,
aangezien uit het Rapport van Gecommitteerden
gebleeken was, dat de Hr. Erfftadhouder kon
goedvinden de twee Vacaturen in de Magiftraat,
niet tegenftaande alle inftantiën van Gemeente
en Burgery, tot dien tyd toe onvervuld
te laaten, en met zynen duurbezwoorenEed,
het welzyn der Stad, en hunne Voorrechten, als
een Souvrain Oppervorst, te handelen naar zyn
wil en welgevallen, de Burgery andermaal zou
vergaaderen over 14 dagen, en als dan eindelyk
befluiten , welke meest Conftitutioneele
mid-
{") Dit Adres, welk in zyn geheel, verdient geleezen te
woiden, is te vinden in de flituwe Nedtrl. Jaarb. Ju!p
??8ö, bladz. 500—597,

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 187
middelen zouden moeten in 't werk gefield
worden, om de twee openftaande Plaatfen in
de Magiftraat te vervullen (*)".
Eindelyk kwam 'er tyding in, dat de Prins
Erfftadhouder eene der openftaande Schepensen
Raads-Plaatfen vervuld hadt met den Perfoon
van ALEERTÜS D I N c K G R E V E , die tot
hier toe onder des Prinfen Lyfwagten (Garde
du Corps genaamd) gediend hadt. Hier over
waren de Burgers zeer misnoegd en verontwaardigd;
te meer als zy zich herinnerden,
dat Zyne Hoogheid nog onlangs aan hunne
Commisfie op het Loo beloofd hadt, de openftaande
Plaats te zullen vervullen met zodanig
bevoegd Perlbon, die der Burgery aangenaam
was; daar zy deezen Perfoon geenzins hielden
voor een van de gegoedften en vroedften der
Ingezeetenen , zoo als de Reglementen en
Voorrechten vorderden; dewyl zy niet konden
onderftellen, dat een Perfoon , die zynen tyd
in Krygsdienst hadt moeten doorbrengen, eene
genoegzaame kennis van Stads Rechten- en
Regeeringszaaken kon hebben. Hierom vonden
zy ook goed, op den 7 Augustus, om den
Perfoon van ALBERTUS DINCKGREVE onbevoegd
te verklaaren tot het bekleeden van
dien aanzienlyken Post van Regeering in hunne
Stad, en gevolglyk, die gedaane aanfteliing
voor nul en van onwaarde te houden: En de
Magiftraat en Gezwoorene Gemeente te verzoe-
(*) NUtiwe Stierf. Jaarb July ijff& bkdz. 59S.
1786.
Een Garde
du Corps,
tot Schepnt
aangeftetd,
wordt door
de Burgery
geweigerd.;

1786".
De Stad in
Iteat van
verdeediging
gefield.
188 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
zoeken , om eene Commisfie uit haar midden
te benoemen, die met eene Commisfie uit de
Burgery zou onderzoeken: „ Welke Conftitu-
„ tioneele middelen en wegen, dienden in 't
„ werk gefteld, cm de twee openftaande Plaat-
fen, in de Magiftraat, met bevoegde Per-
„ foonen vervuld te krygen." Ingevolge van
dit Befluit der Burgery werd de beëediging van
den Hr. DINCKGREVE, om welke te doen
de Hoofdfchout, Jonkheer BENTTNCK, den
volgenden dag in de Stad kwam, tegen gehou­
den. De andere Raadsplaats , welke Zyne
Hoogheid aan den Burger-Vaandrig MEY-
LINCK hadt opgedraagen , bleef ook open
ftaan, dewyl die Heer daar voor bedankte (*>
Na zodanige fterke flappen, als waren het
weigeren van de Publicatie der Staaten te eer­
biedigen, en de aanfteliing van den Schepen
en Raad, door den Prins Stadhouder gedaan,
voor bevoegd en wettig te erkennen, verwagt-
te de Burgery van Haitem, dat 'er Krygsvolk
naa de Stad zoude gezonden worden, om bei­
den met den gewapenden Arm door te dringen
en ftaande te houden; waarom zy zich in ftaat
van tegenweer zochten te ftellen, en de noo-
dige toebereidfelen daar toe maakten. Tot dat
einde tradt de Krygsraad in onderhandeling
rpet eene aanzienlyke Commisfie van eenige
Genootschappen in de nabuurfchap, benevens
{*) Nieuwe tifdtrl. Jtati. 17S6, biadü, -67,
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, i&p
de Elburger Schuttery en een kundig Ingenieur,
over een Ontwerp van verdeediging en fchikkingen
tot onderlingen byftand; de Krygsraad
vervoegde zich tot den Magiftraat om het noodige
in orde te doen brengen; doch Hun Ed.
Achtbaare weigerden daar over te beraadflaagen;
maar de Gezwoorene Gemeente bewilligde
daar in; en ingevolge daar van begon eene
behoorlyke Burgerwacht dagelyks op te trekken,
en aan de Poorten werden Schildwachten
uitgezet; daar werd een nieuwe Wal opgeworpen;
in een byliggend Meertje werd een
Dam gelegd , gelyk ook in het loopend Riviertje
de Strenk: Ook werden 'er rondgaande
Brieven om hulp van Manfchap aan de Gewapende
Genootfchappen en Vry-Corps der andere
Provintiën gezonden, en van dezelven
kwamen van tyd tot tyd verfcheidene Benden
derwaards ; voornaamelyk na dat bekend geworden
was , dat verfcheidene Regimenten
Krygsvolk te Nymegen en Arnhem in Bezetting
zynde, orders hadden om op te trekken. Ondertusfchen
werden veel Krygsbehoeften van
Jmfterdcim en elders derwaards gevoerd; en de
Krygsraad werd des Avonds van den 28 Augustus
door Raad en Gemeente gemagtigd:
j,, Om de noodige Toebereidfelen te maalftn
„ tot tegenftand, en alle Krygsgeweld te kee-
„ ren ; gelyk ook om het aanrukkende Krygs
„volk te verbieden, het Grondgebied der
J } Stad te fchenden, en te verklaaren, dat zy,
» die
178Ö*

J786.
De Gezw.
•Gemeente
fchryven
twee Brieven
aan de
Staaten.
ïpo BEKNOPTE HISTORIE DEJI
„ dit doende, als Vjanden zouden befchouwd
,, en behandeld worden." Zoo haast als 'er
tyding kwam van daadelyken aanmarseh van
Krygsvolk, werd 'er alarm geflaagen, en alle
Manfchap kwam onder de Wapenen, elk op
zynen aangeweezen Post, en de Conflapels
werden by het Gefchut geplaatst.
Onder alle deeze Toebereidfelen fchreef de
Gezwoorene Gemeente twee Brieven, beiden
van den 30 Augustus, aan de Staaten van Cel.
derland, ten einde het nitvoeren van geweldige
maatregelen aan wederzyden, ware het moogelyk,
nog voor te koomen: In den eerften
gaven zy kennis, dat de Hr. Stadhouder de
bekende openftaande Plaatfen in den Magiftraat
hadt zoeken te vervullen met twee Perfoonen,
waar van de eene bedankt hadt, en de ander,
zynde den Perfoon van den Garde du Corps,
ALBERTÜS DINCKGREVE, die der Burgery
gantsch onaangenaam was, en geheel ongefchikt
en onbevoegd tot Raad der Stad, als
een Perfoon , in welken, door zynen Militairenftand
van Lyfwacht, volftrekt niet kon
onderfteld worden, in ftaat geweest te zyn om
die kundigheden, en ervaarendheid in de tegenwoordige
hachlyke omftaudigheden in een
Regent noodig, te verkrygen; hoedanigheden,
dte Hun Fd. Moogende zelve in de Publicatie,
onlangs gedaan, in Eurgers en Ingezeetenen
eischten,die zich met'sLands zaaken bemoeiden.
Waarom zy, behoudens de Rechten en
Voor»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 101
Voorrechten der Burgers, inftantelyk verzochten,
dat de Hr. Stadhouder door Hun Ed. Moogende
mogt worden gelast, om binnen den tyd
van veertien dagen, zodanige Perfoonen en
Leden der Burgery tot Schepenen aan te ftellen,
welke aan dezelve aangenaam, en naar
'sLands en Stads Rechten en Voorrechten volkoomen
bevoegd waren , en onder de gegoed,
fte, beste en vroedfte konden gerekend worden.
De andere Brief was ingericht, om te kennen
te geeven , dat de Gezwoorene Gemeente
in 't zekere onderricht was, dat eenige Troupen
Krygsvolk reeds order hadden , of Ronden
te krygen, om uit Doesburg, Zutphen, of elders
naa de Stad Hattem te trekken, om de
rust en veiligheid in de Stad te bezorgen en de
Juftitie te handhaaven; maar dat zulks onnoo*dig
was, om dat aldaar geen de minfte wanorde
bevonden werd; en dat de Gezwoorene Gemeente
en Burgery zich daar door grootelyks
verkort en verhinderd zouden zien , in het
herftellen hunner oude en verdonkerde Rechten
en Voorrechten. Waarom zy verzochten
en aandrongen, dat Hun Ed. Moogende
tot dien allergewigtigften en bedenkelykften
ftap nimmer geliefden over te gaan, of daar
toe te befluiten ; maar liever zorge te dra3gen,
dat buiten goedvinden van de Gezwoorene Gemeente
en Burgery, en buiten derzelver verzoek,
geene Militie derwaards gezonden wierde,

1786.
Befluit der
Staaten om
Krygsvolk
naa Halton
en Elburg
te doen
VieKken.
192 BEKNOPTE HISTORIE DÏK
de, het zy om Guarnizoen te houden, of ar>
derzins; met verklaaring, dat, in tegengefteM
geval, zy zich daar tegen zouden verzetten,
en van die middelen bedienen, welke God en
de Natuur hun gefchonken hadt, tot afweering
en fluiting van die onheilen , welke geheel
Nederland en byzonder die Provintie, fcheenen
te bedreigen; laatende de droevige gevolgen
daar van voor rekening der bewerkers (*).
Deeze Brieven vonden geen ingang by de
Staaten; maar fcheenen veelêer gediend te
hebben om de uitvoering der voorgenoomene
ftrenge maatregelen te verhaasten ; want op
den volgenden dag, den 31 Augustus vonden
Hun Ed. Moogende goed, dat, in de eerde
plaats, Zyne Hoogheid als Kapitein Generaal
dier Provintie zou verzogt worden om, zoo
fpoedig moogelyk, een bekwaam getal Krygs•
volk, met al het noodige voorzien, onder het
beleid en bevel van een bekwaam Officier naa
de Steden Hattem en Elburg te zenden, om aldaar
Guarnizoen te houden en tot nader order
te blyven, met last aan den Bevelhebbenden
Officier, om, des noods, indien onverhoopt
eenigen tegenfland mogt ontmoeten, geweld
met geweld te keeren (f). Die Befluit werd
ten zelfden dage aan den Kapitein Generaalgezonden
, met eenen korten Brief, waar in
(*) Nieuwe Nederl. 'faarb. Aug. 17S6.bla.l2, 768-775»
(t; ll'ti. Augintus rSS. blad*;. 7yj,

ONLUSTEN iv «ET VADERLAND, iój
Zyne Hoogheid verzocht en aangefchreeven
werd, om zoo fpoedig doenlyk.aan den inhoud
van dat Befluit te voldoen (*). Ook fcbreeven
de Staaten eenen Brief van gelyken inhoud aafl
de Regenten der Steden Hattem en Liturg, op
dien zelfden dag van 31 Augustus, waar in zy
aan dezelve kennis gaven van dit genomene
Befluit; met aanbeveeling en last, om niet alleen
tot het inneemen en plaatfen van gemelde
Troupen , alle moogelyke gemakkelykheid toé
te brengen; maar ook om de Burgers en Ingezeetenen
tot rust en vrede te vermaanen , tn
zich tegen de orders 3er Straten niet verder te
verzetten (f).
Aan deeze emftige aanöaaning gaven de Re­
Weïgerïi
d-r 'i\td
genten van Hattem geen gehoor; maar fehreeven
op den 1 September nog eeuen Brief aart
de Staaten, waar by zy te kennen gaven ,geene
Inkwartiering in deeze tydsomRandigheden te
kunnen toelaaten, voorneemens waren geweld
met geweld te keeren, en daarom Hun Ed.
Moogende op het dringendfte verzochten , ten
einde de droevige gevolgen daar van voor te
koomen, dat Hoogstdezeiven, indien ordersdaartoe
mogten gegeeven hebben , dezelven
daadelyk geliefden in te trekken, en de Troupen
te gelasten om halte te houden en de Stad
niet te naderen (§_). Het
(*) Nieuw: Nederl. Jaarb. Augustus tjZCr. KadZ. ?$»
(J) Ibid. Augustus 1786. bladz. 704.
(^) lb\d. September bladz, «7j.
N
178*

ï94 BEKNOPTE HISTORIE DIR'
Het gerucht hier van vloog fpoedig door hefi
Ve-zock.
fchiifien aan gantfche Land, en maakte eene groote bewee-
de Srarucn ging in verfcheidene Provintiên en Steden;
van Hollend.
byzonderlyk in de Provintie van Holland, waar,
in verfcheidene Steden, door veele Burgers,,
zoo gewapende als ongewapende, en verfcheidene
Genootschappen Verzoekfchriften aan de
Staaten dier Provintie werden ingeleverd, omte
verzoeken, dat 'er geen Krygsvolk ter be»
taaling van Holland flaande, naa eenige Steden
gezonden wierden om derzelver Burgers en Ingezeetenen
, in 't handhaaven van hunne Rechten
en Voorrechten te hinderen. In Amjlerdam
hadt men zoo ras in de Nieuwspapieren niet
geleezen, dar 'er Krygsvolk naa Hattem en
Elburg in aantogt was, of zou gezonden worden
, of daar werd een Verzoekfchrift daar tegen,
op twee plaatfen, tot Teekening gelegd,
fpoedig door 500 Burgers onderteekend, en
den volgenden morgen met het openen van de
Poort naa 's Hage gezonden (*); waar by naderhand
nog twee Verzoekfchriften kwamen ,
door nog grooter getal van Burgers en Ingezeetenen
onderteekend. Deeze Verzoekfchriften
hadden het gewcnschte gevolg. Aanflond3
werd by Hun Ed. Groot Moogende beflooten,
om geen Krygsvolk, ter betaaling van Holland
ttaande, ergens, waar 't ook zy, tegen Burgers
:e gebruiken, van dit Befluit kennis te geeven
aan
(*) Nieuwe Nided, 'jaarb. Augustus bla d; 823, '

ONLUSTEN IN H Ï T VADERLAND. 195*
aan Zyne Hoogheid ten einde en met last om
geene Patenten uit te geeven ; en aan de Bevelhebbers
der Regimenten te gebieden, op
geene orders van die natuur acht te geeven en
eenige Troupen te doen optrekken, op RrafFe
van bet hoogfte ongenoegen van Hun Ed. Gr.
Moogende en oogenblikkelyke berooving van
hunne Soldyen (*).
Een verzoek van gelyken aart, als in de gemeide
Requesten vervat was, deeden de Burgers
van Hattem, aan de Staaten van Overysfe!
in eenen Brief van den 2 September, waar in
zy te kennen gaven, dat ze met een geweldig
Befluit van hunne Heeren Staaten van Gelderland
bedreigd werden, en daarom Hun Ed.
Moogende eerbiedig en inftantelyk verzochten,
om het daar heenen te willen bellieren, dat
'er geene Troupen ter betaaling van Overysfel
ftaande , tegen hunne Stad gebruikt wierden (f).
Eindelyk deeden die zelfde Burgers nog eene
laatfte pooging om 't optrekken der Troupen
tegen die Stad voor te koomen, by gelegenheid
van 't opligten van eenen Officier : Zy
hadden naamelyk den Kapitein S P E N G L E R ,
den Zoon van den Generaal S P E N G L E R , aan
wien het Bevel over de Troupen tegen Hottem
beftemd, was opgedraagen, op zyne Buitenplaats,
niet verre van de Stad geleegen, opge-
' (*) Nieuwe Neder!. Jaarb Augustus 1786. blad?. SJJ,
.(f; li/id, S'.pie;ube.t 17IJÓ. bladz. 977, •
N a '
hgt,
Verzoet; Set
Borgerjr var»
llaftem aan
de Staatun
van Oyirys*
M
T.antfle pooi
ging der
liurgers varr
Hattem om
geweld voor
t: hoornen*

196 BEKNOPTE HISTORIE DES
J?86, ligt, als by hen verdacht zynde van een Spion
te weezen, om dat zy eenen Brief, van zyrjen
Vader aan hem, onderfchept hadden. Doch by
nader onderzoek bevonden zy, dat die Brief,
hoewel zonder naamtekening , geen grond van
kwaad vermoeden opleverde; waarom zy derx
Kapitein SPENGLER ontfloegen , onder beding,
dat hy zyne poogingen zon aanwenden
by zynen Vader, om van het Bevel over de
Troupen tot die onderneeming af te zien, en
by Zyne Hoogheid op 't Lno, om Hoogstdenzeiven
te beweegen tot het ftaaken van die onderneeming
en tot een minnelyk vergelyk te
koomen. De Kapitein SPENGLER kweet, zich
getrouw van deeze beide Commisfiën, zoo op
het Loo by Zyne Hoogheid als by zynen Vader
den Generaal Major, keerde des anderen
daags tot Heerde toe terug, en fchreef eenen
Brief aan den Burgemeester BROUWER, hoofd,
zaakelyk behelzende: ,, dat hy zyne belofte
als een eerlyk Man volbragt hadt, en ingevolge
van zyne verrichting den Hr. BROUWER.
verzocht, de zaak daar heenen te beftieren,
dat 'er des anderen daags eene Commisfie uit
de MagiRraat te Heerde kwam, om met de gebiedende
Officieren der Troupen, beftemd om
in Hattem Guarnizoen te houden, tefpreeken,
ten einde de zaaken in 't vriendelykc te fchikken."
Doch op deezen Brief is geen antwoord
terug gekoomen (*}. Ter-
(') Dus heeft de Kapitein SPENGLER zelve in zyn Rapport

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. tp 7
Terwyl deeze Procesten , verzoeken en
Briefwisfelingen gedaan en gehouden werden,
kwamen ondertusfchen van alle kanten Hulp-
Burgers en Krygsbehoeften naa de Stad toevloeijen:
van Zwol trokken 300 Vrywilh'gers
derwaards» onder welken 30 Kanonniers waren,
met 2 Rukken Kanon, en eene groote
menigte kogels, druiventrosfen en ander Oorlogstuig;
en hun werden nog nagezonden 6co
fcherpe Patroonen, 1000 pond Buskruid, 2
Rukken kanon, Zandzakken, Schanskorven en
al wat tot eene moedige verdeediging behoort.
Het Genootfchap van Deventer, kwam met drie
fchepen voor de Stad, en bragt 'er nog 500
pond kruid en eenig ander Oorlogstuig in ; doel»
ziende, dat 'er uit de Genootfchappen van
Vollenhoven, Wyhe en andere Plaatfen, reeds
ïooo weêrbaare Mannen in de Stad waren, zoo
voeren zy naa Elburg, waar de Genootfchappen
van Campen en Harderwyk reeds waren aangekoomen.
Uit 'sHage vertrokken dertig of
veertig Leden van 't Genootfchap van Wapenhandel.
Te Amflerdam kwamen den 4 September
een groot get3l Gewapende Mannen van
Delft en Leyden aan, welke met eenige Burgers
uit die Stad dien zelfden avond te fcheep gingen
en naa H.ittem en Elburg vertrokken; waar
heen vooraf reeds IGCO pond kruid en 6 Rukken
porf bericht. Zie Nieuwe Nederl. Jaarb, September 1786.
fciattï, 069. vcrgel. 076.
N 3
Toevloed
ven llu'p-
Brrgers en
KrygSbe
hoeften na
llattcm.

Tusfehen'
treeding der
drie Hoofdlieden
va ti
Overysfcl.
Manifest
der Stapten
van Gelderland,
198 BEKNOPTE HISTORIE DEÜ-
ken kanon nog gezonden waren. Insgelyks
gingen op den j September van Dordrecht ruim
60 Leden van de Schutteryen en Burger-Com-
pagniën, ter hulpe van hunne bedreigde Broe­
ders, onder het uitleiden en welvaart groeten
van eene menigte hunner Stadgenooten van
allerlei rang, derwaards op reis (*_).
In deeze gefleldheid van zaaken , waar in
men niet anders verwagtte , dan dat 'er een
geweldige Burger - Oorlog zou uitbreeken ,
fchreeven de Regeerders van Deventer aan de
Staaten van Gelderland; de drie Hoofdlieden
van Overysfel benoemden Gecommitteerden,
elk uit de haare, die te Wyhe byeen vergaa-
derden, eene Commisfie by Zyne Hoogheid
op het Loo afleiden, en eenen Brief aan de
Staaten van Gelderland fchreeven ; allen met
oogmerk om de Staaten van 't gebruik der Mi­
litie te doen afzien, met aanbieding van hun­
ne bemiddeling tusfehen de Staaten en de be­
dreigde Steden; maar alles te vergeefsch (f).
Want de Staaten van Gelderland beraamden
op den 4 September een Manifest, waar by
aan de Magiftraaten, Gemeenten en Burgeryen
der Steden Hattem en £/£wg-verklaard werd,
dat Hun Ed. Moogende met het doen aantrek­
ken der Troupen geen oogmerk hadden, om
de Vryheden en Voorrechten dier Steden te
kren-
(*) Nietige Nederl. Jaarb. Sept. 1786". bladz. 978- 979. "
Qf) luid. September 17Ö6. bladz. 1181 — 1194. j

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 199
krenken of verminderen ; maar alleen om de
rust en goede orde binnen de voorfz. Steden
te herflellen, en bet Oppergezag van Hun Ed.
Moogende te handhaaven; met aanmaaning om
zich aan Hun Ed: Moogende bevelen te onderwerpen
en zich als Rille Burgers tegedraagen;
ten einde daar door voor te koomen, dat geene
middelen van dwang behoefden gebruikt te
worden; ook werden de MagiRraat, Gemeente
en Burgeryen der voorfz. Steden vermaand alle
Vreemdelingen uit dezelven te doen gaan, en
aan dezelven een beraad van maar drie uuren
verleend, na het ontvangen van dit Manifest,
om de Poorten voor het Guarnizoen te openen,
en daar van aan den gebiedenden Officier ken»
nis te geeven; alzoo na verloop van dien tyd
de geRelde Orders (tot gebruiken van geweld)
haare uitwerking zouden moeten hebben. Dit
Manifest zonden de Staaten op dien zelfden
dag aan den Generaal SPENGLER, en aan
Zyne Doorluchtige Hoogheid met verzoek om
de noodige Orders, daar mede overeenkoomende,
aan de gebiedende Officiers te geeven (*).
Aan denzelfden Generaal Major SPENGLER
hadt Zyne Hoogheid ingevolge het Befluit der
Staaten van den 31 Augustus , op den 2 September
bevel gegeeven om met de Troupen ,
daar toe beftemd , naa de Steden Hattem en
Elburg te trekken, ten einde daar in bezetting
* te
£*) Nieuwe Nederl, 'jaarb. Sept. i}t6, bladz. 901—905. ,
N 4
1786*
Krygsmagc
tegen Huttem
en Elburgbeftemd.

ï?ScT.
Dezelve
Vomi v.or
Jlattem, en
eischt ingelaaten
worden.
aco BEKNOPTE HISTORIE DER
te leggen, en hy cegenftand geweld te gebruiken:
Deeze Troupen beftonden uit een Detachement
van 't Regiment van TUIL VAN SE-
EO OSK E R K E N , te weeten een Ritmeester,
twee Officieren, vier Wachtmeesters, Trompetters
en vyftig Ruiters, waar onder de noodige
Corporaals ; de Regimenten Voetvolk,
van den Luitenant Generaal VAN SOMMES»
L A T T E , en van den CoIIonel VAN PLET­
TEN BERG, benevens een Detachement Artilleristen
, beflaande uit een Kapitein , twee Officieren,
vier Bombardiers, en zestig Kanonniers
van de Compagnie van den Kapitein
M U L L E R ; ook was liet Regiment van den
Erfprins onder de orders van den Generaal Ma­
jor SPENGLER (*).
Met deeze Krygsmagt kwam de Generaal
SPENGLER, op den 5 September voor .Haftem;
doch alvoorens op het Grondgebied der
Stad te treeden, zondt de Generaal den Kapitein
P E L K WYK, van 't Regiment van PLET-
TENBEKG met de Patenten voor het tweede
Bataillon van den Collonel van P L E Ï Ï E N B E B O
naa de Stad; doch de MagiRraat cn Gemeente
weigerde dat Guarnizoen in te neemen , en
'zond eenen^ Brief met gemelden Kapitein aan
cien Generaal om Zyne Ed. Gefir. daar van
kennis en reden te geeven. Daarop zondt de
Generaal Major SPENGLER den Kapitein
PELK,
Kleum Nederl. Jaarb, September 1786, bladz. 899,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 201
ÏEILKWYK wederom, benevens de Boden
met het voorfz. Manifest van den 4 September
naa den Magiftraat; doch bekwam geen Ant­
woord, maar alleen Copie van den bovenge-
melden Brief; ook bragt de Kapitein dit Rap­
port, dat, indien binnen den tyd van diie ua-
ren, door Hun Ed. Moogende bepaald, geen
twee witte Vaandels van den Tooren waaiden ,
de aanbieding van Hun Ed. Moog. verworpen
was. Na verloop van maar twee uuren begon
men van de Wallen met het kanon te vuuren,
waarvan verfcheide kogels langs het front des
Corps van den Generaal Major en de Voorpos­
ten voor by vloogen. Toen maakte de Gene­
raal toebereidfelen tot den aanval, bezettede
de hoogten voor de Stad, trok kort onder de
Stad, en door de Allée naa de Hovioetfche Poort,
en deed eenige Houwitfer - Grenaten in de Stad
werpen, en eenige kanonfehooten doen. Het
kanon blyvende vuuren deed de Generaal al
het Gefchut aanvoeren, en kwam , aan k hoofd
der Troupen onder het Gefchut van de Stad;
doch toen ondervonden zy eenig Musketten-
vuur met kleine Loopkogels, die zy op de
Bajonetten gewaar werden ; ondertusfehen duur­
de het Kanonvuur voort, de Poort werd open­
gehakt, en de Troupen marcheerden de Stad
in; wanneer de Generaal bemerkte, dat de
Eattery, die geRadig vuurde, over den Tsfel,
cp het Grondgebied der Provintie van Oyerys-
N 5 Jol

I78Ó-.
Verhaal van
den anderen
kant.
Een Kapiteingezonden
om Guarnizoen
in
te noensen.
Uefluït van
weigering
om zich te
verdeédigcn.
202 BEKNOPTE HISTORIE DER
fel lag, en door lieden uit de Stad Zwolle bediend
werd (*).
Zodanig is, hoofdzaakelyk, het verhaal van
den Generaal Major S P E N G L E R in het Rapport
, dat hy daar van aan de Staaten van Gel.
elerland gedaan heeft. Om deeze gebeurtenis
in den klaarften dag te ftellen, zal ik hier byvoegen
hoe dezelve van den anderen kant in'
de Jaarboeken vermeld ftaat, op dat de Nakoomelingfchap
uit vergelyk van beiden de waarheid
mooge ontdekken en onpartydig- daar over
oördeelen.
De Regimenten van den E R F P R I N S en van
P L E T T E N B E R G op den 5'ien der maand September
omtrent de Stad Hattem gekoomen zyn*
de, werd de Kapitein p E L K W Y K door den
Generaal S P E N G L E R afgezonden, om aldaar
Guarnizoen te houden, en met aanbieding van
eene Amnestie van alles wat 'er gebeurd was,
van wegen de Heeren Staaten van Gelderland, indien
zy het Guarnizoen goedwillig en ongehinderd
wilden ontvangen; doch dat de Stad, indien
men zich daar tegen verzettede, aangevallen
en in brand gefchooten zoude worden , waartoe
drie uuren tyd van beraad gegeeven werd.
Daarop werd aanftonds de Raad en Gemeente
vergaaderd, het gevoelen van den Krygsraad
ingeuoomen, cn eenpaarig beflooten , geen
Kiygsvolk in „te laaten, maar zich, in geval
(*) Nieuwe Nederi. Jaarb. Sept, I^SS. bladz. 522 — 925.
varju

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 205
van aanval, manmoedig te verdeedigen. Ingevolge
van dit Befluit gaf men aan den Kapitein
PELKWYK ten antwoord, dat men vastelyk
beflooten hadt, zich tot den laatften man
te verdeedigen ; en men gaf den Kapitein zoo
even gemeld, twee Brieven mede aan den Generaal
, den eenen gefchreeven door Raad en
Gezwoorene Gemeente, en den anderen door
Burgemeesteren, Schepenenen Raad. Nadat
de Kapitein voorfz. uit de Stad terug gekeerd
was, begon men uit dezelve met het kanon te
vuuren; het Krygsvolk van buiten bleef niet
fchuldig met kanon en klein geweer ; drie Bomben
en eenige Houwkfer-Grenaaten werden in
de Stad • geworpen , doch die wci;;ig fchade
deeden, en alle van zelve fmoorden. Ondertusfehen
werd 'er een Brief in de Stad gebragt
van de Heeren Edelen, VAN DER C A P E L L E
tot de Marsch , p A r. L A N D tot Zuithem , en
VAN ZOYLEN van Nyeveld, waarin verzocht
werd, geen Burgerbloed meer te vergieten,
maar de Stad over te geeven, mer bygevocgde
verklaaring, dat de goede zaak daar doorniet
alleen kon bevorderd, maar ook het Vaderland
gered worden. De Burgers, van Hattem en de
Hulpburgers, die veel vertrouwen in die gemelde
Heeren Edelen Relden, beflooten hier
op tot het verlaaten van de Stad,die zy anders
waarfchynelyk, volgends hunne gedaane betuiging
, tot den laatften man zouden verdeedïgd,
en veel eer in brand geftooken, dan
over-
1786.
Het knnon.
necreri begint.
Veranderet
vm Befluit
door een
ingekoomprj
Blief.

De Verdeedigersverlaaten
de
Stad.
Het Krygsvolk
trekt
binnen.
204 BEKNOPTE HISTORIE DER
overgegeeven hebben. Het kanon zweeg, de
Verdeedigers trokken de Stad uit en voeren
met hun Gefchut, zoo veel zy konden mede
neemen, over de beide Veeren van den Tsfel,
waartoe zy de noodige fchuiten en vaartuigen
in gereedheid hadden. Ondertusfchen trokken
de Belegeraars nader aan de Stad, en eer zy
digt aan dezelve genaderd waren, kwam hun
iemand uit de Stad te gemoete, die de tyding
bragt, dat de Verdeedigers de Stad verlaaten
hadden, en met hun Gefchut over den Tsfel
getrokken waren. Dus hadden de Belegeraars
fchoon fpel; aan de Stad gekoomen zynde,
hakten zy de Poorten, die van binnen met
zwaare boomen bebolwerkt waren , open , en
trokken de Stad in, die zy zoo wel van de
meeste en voomaamfte Inwooners, als van gewapende
Burgers verlaaten vonden ; terwyl
onder het intrekken, de Zwolfche Battery, aan
de overzyde van den Tsfel liggende, nog op
hen bleef fpeelen (*).
Cf 'er bloed Of 'er by deeze gelegenheid Burger- en
vcrgooten
Krygsvolks bloed vergooten zy, is bezwaarlyk
zy is duister.
te zeggen, en voor als nog een geheim. Gelyk
het doorgaands in zulke gelegenheden gaat,
da't elk zyn verlies zoo veel als moogelyk is,
verkleint of verbergt, en dat zynes Vyands
vergroot of breed uitmeet; zoo ging het ook
hier; althans verfcheidene vertellingen van
veele?
(*) Nieuwe Neierl, Jaarb, Sept, 17S6. bladz. 079-981,

ONLUSTEN IN BET VADERLAND, zej
veele gefneuvelden aan de zyde van het Krygsvolk,
zyn naderhand onwaar bevonden} doch
dat 'er eenigen gefneuveld zyn , daar aan kan
men niet twyfelen, als men uit het voor verhaalde
opmerkt, dat de Generaal SPE N G LER
in zyn Rapport zegt, dat hy tot onder het
kanon der Stad genaderd was, het welk vry
fterk vuurde, en dac de Battery van de Zwolfche
zyde ter gelyker tyd op hen ipeelde , zelfs
nog toen het Krygsvolk in de Stad trok; dat
ze kleine Loopkogels op de Bajonetten befpeurd
hadden; zoo is het niet waarfchynclyk, dat
alle de kogels, zoo van 't kanon, als uit het
klein geweer, over de hoofden zullen gegaan
zyn, maar wel eenigen getroffen hebben ; te
meer daar Zyne Hoogheid de Kapitein Generaal
zelve, in zynen Brief aan de Staaten van
Gelderland, waarin dezelve kennis geeft, dat
Hattem. van Guarnizoen voorzien was, zyne
blydfchap betuigt, dat daar by weinig of geen
bloedftorting hadt plaats gehad. Dit onderftelt
ten minde, dat 'er eenige bloedftorting gefchied
'is (*•).
De Krygslieden, dus meester van de Stad geworden,
bedreeven veele baldaadigheden en
plunderingen door 't rooven van goederen |n
vernielen van huizen , die door de uitgeweekene
Burgers verlaaten waren; en dat in zulk
eene maate, dat de Staaten noodig vonden,
(*) Nieuwe Nederl, Jaarb, September J^öf. bladz. JJI.
op
I78Ö.
Het Krygs.
volk bedryfi
veele onge-
rc^eldhej.
den.
#

178.5.
Ciieenigueden
cn ongeregeldheden
te
Elburg geftuit.
206 BEKNOPTE HISTORIE DÉR
op den 20 September daar aan volgende, eena
Publicatie te doen afkondigen , waar by vergoeding
beloofd werd aan allen, die opgeeven
zouden hoe veele fchade zy by 't intrekken
van 't Krygsvolk geleeden hadden (*). Het
geen verder van de Onlusten, deeze Stad betreffende,
te zeggen is, zal ons voorkoomen
by het verhaal der rampen van Elburg, haare
lotgenoote in deezen, dat ik hier op zal laaten
volgen.
In de Stad Elbwg waren federt eenigen tyd,
gelyk in andere Steden, groote oneenigheden
sn verbitteringen onder de Burgers en Inge.
zeetenen ontitaan, welke eerlang tot daadelyke
angeregeldheden, het inflaan van giaazen en
mdere ftraatfehenderyen, tot verftooring van
ie openbaare rust, uitipatteden, waarom de
Burger-Krygsraad op den 5 April het Befluit
aam, om dezelven te fluiten, en tot dat einde
zich tot den Magiftraat wendde; denzelven in
jedenken geevende, of het niet dienftig zyn
ronde, den Gebiedenden, of oudften tegenwoordig
zynden Officier van der Stads Burgery
:e gelasten en te magtigen, met een gevoeglyk
ïetal Burgers het wettig gezag en de goede
1 *de in de Stad te helpen handhaaven ; en door
i :cne ernftige Publicatie alle Ingezeetenen der
ïtad op het ernftigfte te onderrichten, waar
raö zy de gewenschte vrugten verwagtedenj
Dit
(*) Nieuws Nederl, 'jaarb. September i-86. bladz. 985. \

ONLUSTEN ii HET VADERLAND, sc^
Dit voorflel werd van den MagiRraat goedge^
keurd, en ingevolge daar van op den 11 Apri
beflooten : Dus werd de Burger-Krygsraad ge
last en gemagtigd om, provifïoneel, gevoeg
lyke fchikkingen te maaken; ten einde de rusi
Én goede orde te bewaaren , en daartoe de
kragtigfte maatregelen te beraamen ; met ver
deren last en magtiging om de overtreeden
Tan deeze Hun Ed. Achtbaare heilzaame voor
zieninge, met de daad te vatten, en op hei
Stadhuis in bewaaring te brengen, en voord?
hier van den tydelyken 'Burgemeester kennif
te geeven, ten einde Hun Ed. Achtbaare tegen
de zodanigcn mogten procedeeren, gelyk naai
toedragt der zaaken bevonden zou worden te
behooren (*).
Van meer gevolg waren de gefchillen der
Gemeenslieden, eerst met eenige Leden van
den MagiRraat, eri vervolgends van den Ma^
giftraat en Gemeente met de Staaten van Gel.
derland. Gelyk in de meeste'Gelderfche Steden.,
zoo was ook hier het Collegie der Gemeens­
lieden byna geheel in verval geraakt; zy zoch­
ten derhalven in hunne oude Rechten herfteld
te worden, byzonderlyk in 't Recht van op 't
Stadhuis te vergaaderen , en aldaar, even als
de Magiftraat, of met denzelven, ovèr's Volks
belangen te raadpleegen en invloed op het be-
flier der zaaken te hebben. Op voorftel van
twee
(*J Nieuws Nedtrl. Jaarb. April 1786. bladz 321 • 324»
17864'
Gcfc!:i] lus;
fchen de Geroet
nsliedeu
en den Ma-,,
giftraac.

Publicatie
tegen de
Rcquesicn,
*o8 BEKNOPTE HISTORIE DER
twee Leden , H E N D R I K VOS G E R R I TZ. , ea
GERRlï HEN G E V E L D W I L L E M ? , , deed
de Gezwoorene Gemeente hier over Vertoogen
aan den Magiftraat; doch deeze nam den 28
Maart daar op een ongunftig Befluit, waar tegen
nogthans twee Leden van den Raad, de
Heeren R A U W E N H O F F en S E L S protefteer.
den. Eindelyk verkreeg de Gemeente haaren
wen^ch, de Magiftraat bewilligde vervolgens
in 't verzoek der Gemeente, en daar werden
nu en dan faamengevoegde Vergaaderingen van
Raad en Gemeente gehouden , voornaamelyk
wanneer het aankwam om den last te bepaalen ,
welke aan de Afgevaardigden ten Landdage
moest gegeeven worden; qm dat de ondervinding
menigmaal geleerd hadt, dat die Heeren
Afgevaardigden hunnen last verre te buiten
gingen.
In zodanig eene fa-.mengcvoegde Vergaadering
van Raad en Gemeente werd op den 23
May Rapport gedaan door den Mede-Raadsvriend
Mr. H, O T T E E S , die mede op den
Landdag, den 2 May te Zutphen gehouden ^geweest
was; uit weLJc Rapport ouder anderen
bleek, „ dat zekere Publicatie (waar by hoofdzaakelyk
verbooden werd Addresfen te doen
door Burgers of Ingezeetenen over Staatszaaken,
betrekkelyk tot de Publicatie daar tegen,
door 't Hof opgefteld) met eenige weinige
verandering door Hun Edel Moogende vastgefteld
was; en zulks onaangezien het Pretest
cn

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 209
en voorbehouding van Aantekening, door de 1785.
Gecommitteerden deezer Stad ten LandJjge
gedaan, zoo wel als tegen de Ptotcsten van
•verfcheidene Leden der Ridderfchap van dit
en andere Kwartieren; en dat dit Punt dus
door de Meerderheid tot Befluit gebragt was*"
Hier over beraadflaagd zynde, werd befloo­ Rcfluir'nrfi
deiclve nier'
ten, „ dat de tydelyke Piseödent zou gemag- te laaien
aikundigeru
tigd worden, en met deezen gemagtigd werd,
om de voorfz. Publicatie , als een punt .van
kennelyk bezwaar inhoudende, en een inbreuk
doende op de onbetwistbaare Rechten en Voor,
rechten der Burgers en Ingezeetenen, niet te
doen afkondigen noch aanplakken ; noch zich
derzelver eenigzins te bekreunen ; maar die ter
Secretary ter neder te leggen. De Gemeens»
lieden gaaven van dit Befluit kennis aan hunne
Principaalcn , de Gilden en Burgery, welke
hen tegen alle moogelyke gevolgen waarborg*
den (*).
Eene dergelyke Vergaadering werd 'er op Bcfliiit nakende
de
den 14 Juny gehouden, in welke de aanfehry- Pinnen deE
Kwartier*
ving door een Bode van Arnhem gebragt werd Vergaade»
tot het houden van eeqe Kwartiers-Vergaadering,-om
te beraadflaagen over het opneemen
ling.
van Penningen door den Raad van Staaten}
waarop beflooten werd , toe te fiemm=n tot mag*,
liging op den Raad van Staaten, ten voorfz. ein*
de:
i (*) Nieuwe Neder!. Jaar!/, /frril i-Sö. bladz. 324. Ver^U
(!/!e. May 1785. bladz. 440. 44a.
L
0 • •

I?86\
2.0 BEKNOPTE HISTORIE rjstf
de: Doch dat de Gecommitteerden niet zouden
moogen treeden in eenige vermeerdering van
ten; dat de Gecommitteerden , zich in geene
andere Punten zullen inlaaten, dan in de aanfchrj
ving vermeld -waren , enz. Tegen dit Befluit
verzetteden zich drie Heeren Schepenen ,
TULLEKEN, JULIEN en vos, en prote*
fleerden tegen de faamengevoegde Vergaadering
van Raad en Gemeente, als daartoe onbevoegd
, houdende het Befluit daar in genoomen
derhalven voorinformeel, nul en onbeftaanbaar;
terwyl de Burgemeester RAUW EN HOF
en de Schepen SELS, benevens de Leden der
Gemeente WYNNE, HOEFHAMER, H. vos,
STUURMAN, HENGEVELD eUMICHIEL-
SEN, hunne Aantekening daar tegen voorbehielden.
Ondertusfchen was men beducht,dat
men het afkondigen der betwiste Publicatie tegen
Addresfen en Requesten met geweld en
door Krygsmagt zon doordringen; waarom de
Krygsraad op middelen bedacht was om zich in
ftaat van tegenweer te Rellen, en, des noods,
geweld met geweld te keeren : Tot dat einde
werd, volgends Befluit van den Magiftraat een
Artillerie Compagnie aangenoomen, men diep.
te de Graften uit, ftelde de Sluizen in ftaac
om te werken; men maakte Schanskorven gereed
, en andere noodzaakelyke dingen meer
tot tegenftand (*}.
Hec
O) Nieuws Nederl. %0vh July ijiS. blad*. 5j>$ —Col,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 211
Het geen men niet zonder reden vreesde,
gehemde ook welhaast; in de maand Augustus
kwarrt 'er a'anfchryving van 't Gerechtshof van
Ueldtrland, uit naarri der Staaten, aan Burge­
meesteren , Schepenen cn Raad, met de voorfz.
Publicatie, om ze te doen afkondigen en aan­
plakken; doch dit gefchiedde niet, ingevolge
het Befluit van den Magiftraat op den 23 May
genoomen , en hier voor gemeld ; de Momboirs
dit vemoomen hebbende, gaven daar van ken­
nis aan 't Hof, het welk op den 2 Augustn*
daar over aan Burgemeesteren , Schepenen en
Raaden fchreef met nadere aarmmarnftg tct de
afkondiging ; dceh de-Magiuraac en Gezwoo­
rene Gemeente beantwoordde zulks op den 10
Augustus met volharding by hun Befluit van
niet gehouden te zyn, noch die afkondiging te
kunnen doen, om bovengemelde redenen. Maar
de Schepenen en Raaden T U L L E K E N , JU­
LI E N , V A N O L D E N B A K N E V E L D Cn VÖ3,
fchreeven op dien zelfden dag aan het Hof,
dat zy geen deel hadden aan de weigering van
die afkondiging ; waarby naderhand de Heeren
O T T E R S en V A N S P A A N z>ch voegden; eri
de Momboirs gaven op den 24 Augustus van
dit alles kennis aan 't Hof, en 't Hof op den
26. aan de Staaten; welke daar op een Manifest
voor de Steden Hattem en Elburg beraamden,
om aan haar, voor den aantogt van Krygsvolk,
te doen voordraagen, en vervolgends een Be-
ïluit naamen op den 31. derzelfde maand, d*{
ü a Zyne
1786.
De aikonrii.
ging der
gemelde Pof.
blicatie
Wordt ge*
weigerd<
Befluit der
?• iaten or^
xryg*v»H

-1786.
tia:'. liet tem
cn Elburg
te zenden.
Laatflepoogins
der Uegeering
van
Elburg om
Staaten van
dat voorneemen
af te
trekken.
212 'BEKNOPTE HISTORIE DÉS
Zyne Hoogheid als Kapitein Generaal zou wor­
den verzocht om, zoo fpoedig als moogelyk,
een bekwaam getal Militie met al het noodige
voorzien, naa de Steden Hattem en Elburg te
zenden, daar Guarnizoen te houden en tot na­
dere order te blyven, met byzonderen last,
aan den Gebiedenden Officier om, des noods,
by ontmoeting van tegenftand geweld met ge­
weld te keeren. Dit Befluit werd aanftonds
uitgevoerd; op dien zelfden dag werd aan Zy­
ne Hoogheid bovengemelde aanfehryving ge^
daan, en de laatfle aanmaaning aan de Steden
Hattem en Elburg. Elburg, gelyk als Hattem,
bleef ftandvastig by zyne weigering, en door
den Krygsraad werden ook, even als te Hat.
tem, rondgaande Brieven aan de Gewapende
Genootfchappen gezonden ; men ontving Krygs-
behoeften, men nam Gewapende Manfchappea
in, en alle andere fchikkingen werden gemaakt
tot eene moedige verdeediging (*).
Hoe zeer ontflooten om zich tegen geweld te
verdeedigen , wilde de Regeering nogthans
eene Jaatfte pooging doen, om de Heeren
Straten, ware het moogelyk, van het voor-
neemen, om Krygsvolk aan te voeren, af te
trekken : De Raad en Gemeente fchreeven
daartoe op den i September, aan de Staaten,
op den Landdag vergaaderd, eenen hartelykea
, Brief,
(*) Nieuwe Neder!. Jaarb. Augustus i?8

ONLUSTEN IN HET VADERLAND 2x3
Brief, waarin zy betuigden, dat de Burgery,
genoegzaam als een ecnig Man ontflooten was
I om geweld met geweld te keeren, en liever
het uiterfte te waagen, dan hunne Stedclyke
\ Rechten te zien verkragten; dat zy niets
zochten, niets verrichtten, dan waartoe zy
zich over-verpligt vonden, tot onderfteunin'g
hunner Stads Conflitutie; dat ze de gevolgen
, van den Burgerkryg overlieten voor die Staats­
leden, welke daartoe hadden medegewerkt,
op welker gemoederen die zekerlyk eens zou-
i den wegen ; dat zy, nu de Staaten, die hunne
Befchermers moesten zyn, hunne Vervolgers
: waren geworden, hunne overige Bondgenooten
op gronden der Unie van Utrecht , hadden
ingeroepen, terwyl reeds een geducht getal
derzelven, uit alle Plaatfen zich binnen hunne
I muuren bevond, en de rechtvaerdige Voorzie­
nigheid tusfehen Hun Ed. Moogende en Hen
zou rechten Welke Brief verzeld was van
een, niet minder nadrukkelyk, Protest, waar­
in zy de redenen van hunne weigering, en de
gronden van hun gehouden gedrag breedvoerig
ontvouwden. Ondertusfchen waren op den 30
en 31 Augustus verfcheidene Hulpbenden der
Gewapende Genootfchappen van Harderwyk en
Hierde, Deventer, Campen, Amfierdam en el­
ders, daar binnen getrokken, om de aannade-
rende Krygs-bezetting, af te keeren (*).
Op
(*) Nieuwe Nedsrl, Jsuri. Sept. 1785. bladz, siC>-}9i%
O 3
1786.

1786.
Dc Regceri'.g
vin
£lbu>g
fchrjl't oni
hulpc aan
de Staaten
Van Holland.
JJefluiton
pm dc S-ad
{e yerlaatïflt
4t4 BEKNOPTE HISTORIE DB*
Op dien zelfden i September zonden de
Magiftraat en Gezwoorene Gemeente eenen
Brief aan de Staaten van Holland, waarin zy,
na een omftandig verhaal van al 't geen tusfehen
de Staaten van Gelderland en hen was
voorgevallen, en van den toeftand, waarin zy
zich thans bevonden, (daar de Meerderheid
der Staatsleden gereed was om met geweld tegen
hen te werk te gaan,) Hun Ed. Moogende
uk hoofde der Unie van Utrecht, welker onderlinge
bedongen befcherming zy ernftig inriepen,
verzochten en fmeekten, zodanige gepaste
en kragtige middelen te beraamen, ea
aangezien hun dringend gevaar, zodanige hulpe
en byftand daadelyk daar te ftellen, om nog
by tyds, eer 't te laat was, voor te koomen,
dat een imegreerend Lid der Souvrainiteit van
dat Gewest, tegen orde en Conftitutie aan, en
dus alleen door geweld en overmagt , ten
prooije wierde van de willekeurige handelingen
van hunne Mede-Staatsleden, die, met hun
gelyk ftaande, nimmer het recht verkreegen
hadden , hunne ftedelyke rechten van hunne
willekeur afhangelyk te maaken (*).
By dit voorneemen om zich té verdeedigen
Dieeven de moedige Burgers van Elburg, en
mnne Medehelpers tot op den 4 September,
:n zouden waarfchynelyk daar ip volhard en
] iet uiterfte gewaagd hebben, indien niet op
dien
(V Nieuwe Nederl. Jaari. Sqt. 1786, bladz. 993 •» 903.

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 215
dien dag eene ernftige raad en aanmaaning was
ingekoomen van de Ridders VAN DE CAP EL­
LEN tot de Marsch , ZUILEN VAN NYE-
VELD, en VAN NÏ VENH EI M, hunne Vrien­
den en Voorftanders, om geen tegenRand. te
bieden , maar de Stad te verlaaten met de beste
en tilbaare goederen, uit aanmerking van de
groote Rerkte der Krygsmagt, die tegen hen
opkwam, en van de onmoogelykheid, om met
de verfaamelde en ingekoomene Hulpbenden
aan dezelve het hoofd te kunnen bieden; en
dat zy zich derhal ven aan een gewis bederf
zouden bloot Rellen. In 't eerRe vondt deeze
raad geen ingang; maar eindelyk befloot men
daar toe, en de meeste Burgers en Ingezeete­
nen zoo gewapende als ongewapende, trok­
ken ter Stad uit, hen volgden de Gewapende
Hulpburgers, die van elders toegefchoten wa­
ren, neemende hunnen weg naa Campen, waar
zy des morgens van den 5 September ten vyf
uuren aankwamen, twee Veldftukjes medevoe­
rende; anderen namen de Wyk naa Amjler.
dam, waar. aanRonds in hunne meest dringen­
de behoeften voorzien, en vervolgends eene
Infehryving geopend werd , om geduurende
hunne vlugt voor hun beflaan te zorgen; ook
booden de Regenten van verfcheidene Hol.
landfche Steden aan die Vlugtelingen, gelyk
ook aan die van Hattem, het Burger-Recht
,aaa, indien zy zich daar wilden nederzet-
O 4 * e
»

l-]?6.
De K

ONLUSTEN ÏN H E T VADERLAND. 217
zich niet aan de akeligfte rampen blom te ftel­ 1785.
len; met uitdrukkelyke verklaaring, dat zy
alles, wat in hunne afweezigheid of tot hun,
of hunner Burgeren nadeel, het zy door 't
Hof, of andere gekoozene Rechters , binnen
die Stad en derzelver Rechtsgebied mogte verricht
worden, hielden voor nul en niet gedaan:
Ook verklaarden zy, dat hun Collegie zyne
Posten niet weêr zou kunnen aanvaarden, voor
dat hunne Stad van Krygsvolk zou ontruimd
zyn, en zy in f'aat gefteld, tot het houden
van vrye beraadflaagingen, en allen ten deezen
einde gewaarborgd, nu en in 't vervolg, in
alle opzigten. Terwyl zy als nu , zoo veel
noodig,tegen alle verder geweld, voor God en
de waereld protefteerden en alle welherbragte
Privilegiën, Rechten en Defenfiën voor zich,
hunne Stad en Burgery inriepen, en zodanige
middelen van herflel en fchaverhaaling hunner
groote bezwaaren, als zy te raaden zouden
worden, zich uitdrukkelyk voorbehielden (*).
Dit Adres werd door de Staaten, daar over
beraadflaa^d hebbende, gefteld in handen van
het Provintiaale Gerechtshof om te dienen tot
deszelfs naricht (f). Het gemelde Hof was Voordel eri
verzoek van
door 't Befluit der Staaten van den 31 Augus­ Zyne Doorl,
Hoogheid
tus gelast en gemagtigd om tegen die geenen, om Amnes­
welke zich te Elburg tegen het afkondigen van tie voor de
Burgers van
. 't Hattem en
Wurg.
(«) Kleuwe Nefcrl. Jaarb. Sipt. 1786. blrtdz, 1004—1005,
(f; Ibid. September, bladz. 974-
" •
:
' O 5 " ' '

De Staaten
befluiten
daartoe met
uitzondering
van
eenige Perfoonen*
?i8 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
't Landfchaps-Befluit verzet hadden, of zich
nog verder mogten verzetten, te doen proce-
deeren, en in beide Steden Hattem en Elburg
tegen de fchuldigen recht te oefenen; Zyne
Doorluchtige Hoogheid dit Befluit ontvangen
hebbende, fchreef den 14 September aan de
Staaten eenen Brief, met voorftel en verzoek
om het Hof hier in niet te laaten voortgaan,
maar eene Amnestie, of vergeetenheid vast te
ftellen; waartoe by de Staaten op den 17 Sep­
tember beflooten werd, doch met uitzondering
van eenige Perfoonen, als: 1. Van die Perfoo­
nen uit Hattem en Elburg , welker naamen ge­
vonden werden onder zeker Adres of Request,
by den Brief van de Staaten van Holland, van
den 11 September aan die van Gelderland ge­
voegd, 2. Van de beide Predikanten van El-
burg, H E 1 j N en VAN D I E R M E N , en den Bak­
ker KLAAS VAN DIER MEN. 3. Van den
Advocaat DA ENDELS te Hattem; gelyk ook
zodanige gepenfioneerde Krygslieden, welke
rmder de fchuldigen mogten gevonden wor­
den. 4. Voorts van alle de Burgers en Inge-
zeetenen van voorfz. Steden, welke binnen zes
iveeken, na de afkondiging deezer Amnestie,
niet weder tot hunne wooningen te rug keer­
den (*).
De Amnes­ Maar zeer weinige Burgers maakten gebruik
tie verlengd. .
*an deeze, hun aangeboodene, genade: Toen
s
V) Nederl, Jeari, Sept, 1786, bladz. 953—963.
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 219
de tyd van zes weeken, daartoe bepaald, verioopen
was, werd te Hattem, van wegen 't
Hof, door de Gerechtsboden eene omfchryving
in de Stad gedaan, om te onderzoeken»
welke en hoe veele Burgers waren te rug ge.
keerd, en men bevond, dat derzelver getal
niet meer dan 7 of 8 Burgers was. Om derhal.
ven nog meerderen uit te lokken werd de Vergeetenis
nog zes weeken, dat is van half November
tot January verlengd. Maar de Bemiddeling
door de Provintiën van Zeeland en GJO>
ningen, tusfehen de Staaten en de twee Stemhebbende
Steden Hattem en Elburg aangebooden,
werd door de Staaten van Gelderland afgeweezen,
die beweerden, dat, wanneer'Onderdaanen
aan hunnen Souvrain ongehoorzaam
zyn, dan geene Bemiddeling van derden j maar
alleen handhaaving van het Oppergezag, kan
te pas koomen ( +
).
Deeze gebeurtenisfen van Hattem en Elburg
hebben een onmiddelyk verband gehad met de
Onlusten, vervolgends tusfehen de Bondgenooten,
en voornaamelyk tusfehen Holland,
eenige andere Provintiën en byzonderlyk den
Stadhouder, ortitaan, waarom ik den draad
daar van kortelyk zal agtervolgen. De Staaten
•van Holland fchreeven op den 4 September
aan die van Gelderland, dat zy met aandoening
den aart en de gefteldheid der Gefchillen en
On-
{*) Nieuwe Nederl Jaa;b. iïov. 1786. bladi, 1411, 1412.
1786.
Scliryven
der Staaten
Holland aan
die van
Gelderland,

I'7&r5-.
220 BEKN0PTEHIST0RIE.DE*-
Onlusten, tusfehen de Regenten en Ingezeetenen
in fommige Provintiën , en byzonder in
die van Gelderland, ernflig overweegende, genoodzaakt
waren hunne aandacht te vestigen op
bet akelig vooruitzigt der fchroomelyke gevolgen
, die te duchten waren , indien die verfchillen
door de Wapenen beflist, en tot het
gebruik van de Krygsmagt toevlugt genoomen
wierd ; dat Hun Edel Groot Moogende even
daarom by hun Befluit van den 25 Augustus den
Hr. Kapitein Generaal hadden aangefchreeven,
om, by provifie en tot hunne nadere beflelling,
geene Troupen, op hunne Betaaling
ftaaude, en in de Provintie van Gelderland, of
daar buiten, Bezetting houdende naa de Steden
Hattem of Elburg te zenden, enz. dat zy
thans met verwondering vernaamen , dat het
voorgenoomen Befluit van Hun Ed. Moogende
de Staaten van Gelderland, reeds daadelyk ter
uitvoer gebragt was. Hun Edel Groot Moogende
konden niet verbergen, dat zy dit Befluit
met geen onverfchillig oog konden aanzien
, als aanloopende tegen de onveranderlyke
grondbeginfelen . welke in eene welgeftelde
Regecring nimmer kunnen dulden , dat de deur
voor bülyke Vertoogen van 's Lands kiaagende
Ingezeetenen toege-muurd, de wettige en eerbiedige
Volksflem door geweldige middelen
gefmoord, en de weg tot vereffening van op»
gerezene verfchillen door Krygsdwang zou af-
gefneeden worden. Eene ocderneeming
waas

ONLUSTEN IN' HET VADERLAND. a«r
waar van. de rampzalige gevolgen zich welhaast
over de geheele Republiek zouden kunnen
verfpreiden, en een bloedig tooneel van Bur-
gerlyken Oorlog zou kunnen openen; eene art*
derneeming eindelyk, waar omtrent zy temeer
gevoelig moesten zyn, naarmaate zymetgrond
verwagtteden 3 dat het noodlot van' de Gelckr-
fcht Burgery 'aan hunne {de Hollandfche) wel*
meenende en getrouwe Ingezeetenen niet on-
verfchillig zoude zyn. Met dien ernst dan,
die het gewigt deezer zaake vorderde, vonden
zy zich verpligt Hun Ed. Moogende op het
vriendnabuurlykfte te verzoeken, op 't krag>
tigRe aan te ma au en en te betuigen, om het
uiterRe [in deezen nog tydig te verhoeden , en
van het gebruik dier middelen af te zien, we!*
Jee niet anders , dan tot verdervelyke einden
kunnen uitloopen; maar om , integendeel, zo
danige maatregelen by oer hand te neemen,
waar door het hoognoodig vertrouwen tusfehen
Overheden en Ingezeetenen in Huu .Ed. Moo­
gende Provintie herfteld, op duurzaame gropi
den gevestigd, alle misbruiken geweerd-, en
de ontftaane verfchilien langs den weg van min-
nelyke bevrediging vereffend en afgedaan mog­
ten worden. Tot welk zoo nuttig en heilzaam
oogmerk Hun Ed. Gioot Moogende hunne Be­
middeling, gepaard met alie mv&ï kragtige,
goede en Bondgenootfchappelyke dreunen , aan
Hun Ed. Moogende volvaerdig aanbooden, be-
... -Jrei'i
17 83»

I?86.
Arm de anderelïondjenooten
om
gelyke Befluiten
te
neemen.
Voorftel
Van Dordrecht
o'ii de
mai>t des
Stadhouders
ie Wpaaleo.
222 BEKNOPTE HISTORIÉ DÉR
reid zynde, die, op het eerfte aanzoek, daa-
delyk te bewyzen en in 't werk te ftellen (*).
Van deeze aanfehryving en het Befluit, de
Krygsmagt raakende, daar in gemeld, gaaven
de Staaten van Holland kennis aan de Provin­
ciën, van Zeeland, Friesland, Overysfel en Grt>.
ningen, met vriendeïyk verzoek om ook dier-
gelyke Befluiten te neemen , met opzigt tot de
Militie, ter haarer Betaaiing ftaande.
By gelegenheid, dat 'er op den 4 Septem­
ber over het vastftellen van zodanige Brieven,
aan de Bondgenooten te zenden, geraadpleegd
werd , deeden de Gedeputeerden van Dordrecht
door den mond van hunnen Penfionaris, DE
G Y Z E L A A R , vooidraagen, dat het kwaad in
den boezem van den eerften Staatdienaar,
W I L L E M DEN V. zat, en of het niet onver-
antwoordelyk was, Hem in deeze omftandig-
heden zoo veel magt te geeven; en fteldea
voor om eenen bandigen Brief aan Hem af te
zenden; ten einde van Hem te eisfehen, dat
ïiy niet medewerkte tot de uitvoering van der*
jelyke Befluiten , als de Staaten van Gelderland
uratrent Hattem en Elburg, genoomen hadden;
;u indien hy niet daadelyk daartoe bewilligde
i >.n. niet zigtbaar deed blyken, dat hy 'er een
ifkeer van hadt; Hem dan in zyne magt te
sepaalen; en vervolgends het Krygsvolk van
iee;;e Provintie aan te fchryven, zieh op het
eerfte
tf Kieuw. Sedert. Jeari. SipUt&tt Vfè6. blidz.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 22$
eerde bevel van Hun Ed. Groot Moogende ge­
reed te houden, om gebruikt te worden, te­
gen allen en een iegelyk, die zich als vyanden
van den Staat gedraagen. Verfcheidene Steden
Remden met dit VoorRel van Dordrecht in;
Haarlem drong aan, dat men in buitengewoone
gevallen Randvastig moet overgaan tot hetgeen
de nood vordert, en gaf in bedenken, of men s
daar de Kapitein Generaal zyne toeftemming
openlyk aan de Staaten van Gelderland gaf, en
daarenboven zelfs gezegd hadt, zich niet aan
het Befluit van Holland te kunnen gedraagen,
denzelven zoo lang hy zich niet van verden­
ken zuiverde, provifioneel wel zoude hekst laa­
ten met het beftuur over het Krygsvolk deezer
Provintie? Hier by voegden zich Leyden,
Schiedam, Schoonhoven, Alkmaar, Hoorn, Enk.
huizen, Munnikendam, Medsnblik en Purmerend.
Delft maakte zwaarigheid om zich over de
Voorflellcn van Dordrecht en Haarlem te ver­
klaaren, verzocht een fchriftelyk Voorftel, om
op den volgenden dag daar over te beraadflaa-
gen; waar by den Briel zich voegde. Amfier-
dflms Gedeputeerden voegden zich , als by­
zondere Leden van Regeering by Dordrecht en
Haarlem, benevens de afidere Steden, en ftel-
de voor, eene Expresfe naa hunne Principaa-
len te zenden, en zich den volgenden dag na­
der te verklaaren ; Gouda verklaarde zien op
dezelfde wyze. Rotterdam kwam we! in zoo
verre met Dordrecht en Haarlem overeen, dat
'er

1726.
VerfcheideneVerzoekfchriften
tot
het zcl de
einde lire!;-
Uendc.
Voordellen
der Gedeputeerden
van
Dordrecht.
m BEKNOPTE HISTORIE DÉR
'er eene Voorziening moest gefchieden ; maar
Vondt het bezWaarlyk dezelve te bepaalen; kon
nogthans wel met Haarlem inftemmen , indien
de Leden anders daartoe geneegen waren; by
welk Advies Gorinchem zich voegde. Edam
was afwezig en de Ridderfchap zweeg, zonder
voor of tegen te Remmen (*}.
Terwyl men dus bezig was, over deeze ge«
wigtige zaak te beraadflaagen, kwamen 'er ver­
fcheidene Stukken in, dezelve betreffende,
die dezelve nog ernfliger en dringender maak­
ten ; als daar was een Brief van de MagiRraat
en de Gezwoorene Gemeente van Elburg; enz.
een desgelyke van Burgemeesteren, Schepenen
en Raad der Stad Hattem enz. verfcheidene
gelykluidende Requesten van eene zeer groote
menigte, alle Burgers en Inwooners der Stad
Jlmfterdam , enz. een Verzoekfchrift van een
aanmerkelyk getal Schutters en Ingezeetenen
der Stad Delft, enz.; een Request van Burgers
en Ingezeetenen der Stad Gouda, enz. nog een
Request van eene Schaare Burgers en Ingezee­
tenen van 's Hagi; en eindelyk een Request
van een getal Burgers en Inwooners van Veur,
Voorfchooten en den Leydfchendam, enz.
Op het inkoomen van deeze Brieven en Re­
questen , werden de Leden der Vergaadering
duor de Gedeputeerden van Dordrecht, als oud-
Re „en eerst Remmend Lid, opgewekt tot vry»
moe.
{*) Nieuwe NederU Jaari. Sept, i?3ö. bladz. 1030-rsjC

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 225
moedigheid en hartelykheid in het uiten van
hunne Adviefen op dit gewigtig tydRip, en
op dat die opwekking te meer ingang mogt
vinden, werd, op verzoek van welgemelde
Heeren Gedeputeerden, de Acte van fchade-
looshouding van den 19 July 1663., door den
Raadpenfionaris voorgeleezen; voords haalden
dezelfde Heeren verfcheidene redenen van
wantrouwen op tegen het beflier van den Hr.
Kapitein Generaal en Relden voor, den ge»
meiden Hr. Kapitein Generaal aan te fchry-
ven, zyne perfoonelyke denkwyze over de ge.
weldige maatregelen tegen de Steden Hattem.
en Mlburg, mitsgaders tegen de Stad Utrecht,
op eene klaare en rondborflige wyze open te
leggen, ten einde niet genoodzaakt te worden
om te befluiten tot eene opfchorting van Hem
Kapitein Generaal' in zyne Provintiaale Krygs-
hoedanigheid, en gevolglyk ook van de Magt
aan hem toevertrouwd over de Troupen, ter
betaaling van deeze Provintie Raande. Verder
werd door die zelfde Heeren Gedeputeerden
na de redenen, daartoe beweegende , opge-
geeven te hebben, voorgeReld, om aan alle
de Bevelhebbers der Regimenten op deeze
Provintie ter betaaling verdeeld Raande, van
wegen Hun Ed. Groot Moogende aan te fchry-
ven en te gelasten , zich marschvaerdig te
houden, om op Hoogstderzelver eerfle orders
te kunnen trekken naa de aan te wyzene Plaat­
fen. De Heeren van de Ridderfchap en Ede-
178Ö.

1786.
226 BEKNOPTE HISTORIE bt*
len verzochten Copie van het Voorftel, om
daarop nader te beraadflaagen ; zoo deeden oofe
Amflerdarn, Delft en den Briel om het gevoelen
hunner Principaalen» daarop te veiftaan,
en het Befluit werd uitgefleld tot den 6 der-
Zelfde maand. De Heeren Gedeputeerden va»
Dordrecht, Haarlem, en de andere Steden,
die zich by hen gevoegd hadden, protefteerden
tegen alle verdervelyke gevolgen, die uit
het uitftel zouden kunnen voortvloeijen, laaiende
de verantwoording daar van over aan de
Heeren van de Ridderfchap en de Gedeputeerden
van die Steden, welken het Befluit door
hunne overneeming hadden opgehouden (*).
Brief van de Op den volgenden dag, den 5 September
Vroedfchsu ontvingen de Staaten van Holland eenen Brief
yaa Utrecht,
van de Utrechtfche Vroedfchap, waar in dezelve
te kennen gaf, dat de meerderheid der
voorftemmende Staats-Leden, die te Amers.
foort bleeven vergaaderen, volgends niet ongegronde
geruchten, zou hebben kunnen goedvinden,
een aanmerkelyk getal Troupen naa
Utrecht te zenden, immers enten minften op
het Grondgebied van die Provintie te doen
marcheeren; waar by kwamen tydingen , dat
men van zins zoude zyn, om op eene bepaalde
plaats in eene Nabuurige Provintie een groot
getal Krygsvolk, met eenige ftukken kanon en
eene bende Artilleristen voorzien, byeen te
doera
{*J Kieuw* Nederl. Jaarb. September 178Ö. bjadz. lejx.

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 227
doen koomen, uk welke aanflaagen de Vroedfchap
niets anders voorzag, dan dat men van
zins was, die Provintie met Krygsmagt in te
fleemen, en tegen hunne Stad ongeoorloofde,
ja vyandlyke, aanvallen ter uitvoer te brengen
; om Welke redenen zy zich verpligt vonden
en in de onvermydelyke noodzaakeiykheid
waren, van zich tot Hun Ed. Groot Moogende
te wenden, en voor te draagen, of Hun Ed.
Groot Moogende niet zouden kunnen befluiten
met dien fpoed, dien de nood vorderde, een
behoorlyk getal Troupen, op Hun Ed. Groot
Moogende Provintie verdeeld, in allen haast
te doen marcheeren, dezelven by provifie te
plaatfen op de Grenzen der Utrechtjche Provintie,
met last aan de Bevelhebbers, om op
den eerften wenk van den tegenwoordigen Raad
der Stad Utrecht, tot dekking en beveiliging
dier Stad aan te rukken, zonder nadere orders
van Hun Ed. Groot Moogende daaromtrent te
moeten afwagten ; befchouwende de Vroedfchap
zodanigen last in de tegenwoordige omftandigheden,
daar het gevaar moogelyk zeer
groot was, als zeer noodzaakelyk (*).
Op deezen Brief beflooten Hun Ed. Groot ï
Moogende op den 51 September na voorafgaan- 1
de beraadflaaging, dat dezelve zou onderzocht 0
efluit del-
«aten va»
'olland
worden in het groot Befoigne; en des niet te
aaiop.
«min werd goedgevonden en verftaan, dat,
pab .01:7 3öfj9;jpoM JO( over»
f*3 Nieuwe Neierl, Jaari. Seplemher i?26. bladz. 1033,
v Pa
1786*

1786.
5i8 BEKNOPTE HKTTÓR'IE DER
overeenkomftig met het tweede Lid der Dord*
rechtfche Voorftelli-ng daags te vooren gedaan a
aan alle de Commandanten der Regimenten ,
op deeze Provintie verdeeld, van wegen Hun
Ed. Groot Moogende zou aangefchreeven worden
en gelast om zich marschvaerdig fe houden,
ten einde op Hoogstderzelver eerfte orders
te kunnen optrekken , naa de Plaatfen
door Hun Ed. Groot Moogende voor te fchryven,
met verderen last om geene orders tot
het veranderen van hun tegenwoordig Guarnizoen
te gehoorzaamen , ten zy dezelve Orders
door Hun Ed. Groot Moogende goedgekeurd
en bevestigd waren. Ook werden Gecommitteerde
Raaden gelast, geene befcheiden van
Scheepslasten, uit Guarnizoens veranderingen
of het vervoeren van Oorlogsbehoeften veroorzaakt,
federt het Befluit van Hun Ed. Grooü
Moogende van den 25 Augustus te voldoen;
en aan Burgemeesteren en Regeerders der Steden
aan te fchryven, om geene Schepen tot
vervoeren van Oorlogsbehoeften of Krygsvolk
te latken gebruiken, ten zy de orders daartoe
van Hun Ed. Groot Moogende of Gecommitteerde
Raaden, goedgekeurd waren. De Gardes
Dragonders, die zich hadden laaten gebruiken
tot dekking van 't vervoeien van Krygs.
behoeften, beftemd tot het uitvoeren van Orders,
regtftreeks aanloopende tegen het Be-*
fluit van Hun Ed. Groot Moogende van den
25 Augustus die ook tegenwoordig gecanton-
neerqi

NLUSTEN IN HET VADERLAND. 229
oeerd waren, om of by het Loo, waar door
insgelyks tegen de Orders van Hun Ed. Groot
Moogende was aangegaan; hun gedrag moest
door Gecommitteerden Raaden onderzocht worden
, en provifioneel hunne Soldy, die den 9
derzelfde maand zou vervallen, ingehouden;
geene Attaché of Patenten verleend, buiten
kennis der Staaten , tot het uittrekken van
Krygsvolk binnen deeze Provintie, of tot het
doortrekken in andere Provintiën of de Generaliteits
Landen. Eindelyk, dewyl uit de Gcneraliteits
Magazynen naa de Steden van Gelderland,
en moogelyk ook elders Krygsbehoeften
vervoerd waren, tot het uitvoeren van vyandige
Ontwerpen door de Staaten van Gelderland,
en op naam van die van Utrecht gemaakt,
zoo moest van wegen deeze Provintie by den
Raad van Staaten onderzoek gedaan worden ,
of zulks met hun medeweeten of toeftemming
gefchied was; ten einde Hun Ed. Groot Moogende
van het Beftier in deeze, zoo ver uitziende,
zaak gehouden, behoorlyk zouden
moogen onderricht worden (*).
Nog dien zelfden avond van den 5 Septem
ber werden de Boden naa alle de Regimenten
gezonden, met de beflootene aanfehryving en
orders. Op het eerfte Lid der Dordrechifche
Voorftelling op den 6 September weder beraadslaagd
zynde, werd beflooten, en dien volgends
Nieuwe Neder!, Jaarb. September 17SÖ. bladz. 1037.
E 3
1786.
Befluit op
bet eei fte
Lid neizelfdé
Voorftel-
Jin 1 van
Dordrecht.

.1786.
230 BEKNOPTE HISTORIE DER
gends aan Zyne Doorluchtige Hoogheid als
Kapitein Generaal deezer Provintie aange.
fchreeven, dat Hun Ed. Groot Moogende met
het uiterfte ongenoegen en gevoeligst leed»
weezen vernoomen hadden, tot welke flap»
pen de Staaten van Gelderland, ten opzigte van
de Steden Hattem en Elburg, gekoomen waren;
en het geen op naam der Staaten van Utrecht
ondernoomen was, tot het doen inrukken van
eenig Krygsvolk in dezelfde Provintie; en
daarom vol (Trekt noodig en dienftig hadden
geoordeeld , om van Zyne Hoogheid eene
juiste en openhartige opening van zyne perfooneele
denkwyze te vorderen, over de gewei,
dige maatregelen tegen dezelve Steden en
Provintie beraamd , en in het werk gefteld;
terwyl Hun Ed. Groot Moogende verwagteden,
dat zy door eene voldoende opening van
Zyne Hoogheids gevoelens binnen vier- en
twintig uuren na den ontvangst deezer aanfchryving
zouden gerust gefteld worden, en
buiten de noodzaakelykheid gehouden van zodanige
maatregelen, die voor den Perfoonen
X Huis van Zyne Doorluchtige Hoogheid naaeelige
gevolgen zouden kunnen hebben. Dien
zelfden avond van den 6 September werden 'er
Boden naa den Briel, Hcllevoeifluis, Schoonho.
•>en en Gorinchem verzonden met bevelen, tot
iet optrekken der Troupen naa Holland. Nog
verd aan de beveelende Officieren van de Gar­
( iet aangefchreeven, dat zy, benevens de verdere;

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 231
dere Officieren van hun Regiment ontflaagen
waren van dat gedeelte des Provintiaalen Eeds,
het welk betrekking heeft tot het gehoorzaamen
aan de Orders van den Kapitein Generaal,
met last om daar van aan de afweezende Officieren
kennis te geeven (*).
Om aan 't Krygsvolk de gelegenheid af te Publicatie
tegen 't
fnyden tot het pleegen van baldaadigheden, Oranje draa.»
gen en
of verwekken van beweegingen, onder voor- i'cbrceuwan.
wendfel van hunne zucht voor 't Huis van
Oranje, zoo deeden de Heeren Staaten van
Holland eene Publicatie afkondigen, waar by
aan hetzelve verbooden werd, het draagen van
Oranje Cocardes, ftrikken linten , papieren ,
bloemen, en andere verfierfelen van Oranjekleur;
als ook het fchreeuwen van Oranje bo.
ven, op draffe van naar vereisch van zaaken,
zelfs met den dood geftraft te worden.
Terwyl de Staaten dus werkzaam waren, za. Adres der
Gewapende
ten de Burgers ook niet ftil: De Gecommit­ Wurgers aan
de Staaten
teerden der Schutteryën en Gewapende Ge- van Holland
ncotfchappen binnen de Provintie van Holland, en derzelver
Befluit
toen te Leyden Vergaaderd, leeverden , op den daarop.
7 September een Adres in aan de Staaten, waat
by zy niet alleen hunne gevoelens van hoogachting
en verkleefdheid aan Hun Ed. Groot
Moogende betuigden , maar ook hunne bereidvacrdighcid
betoonden tot het doen van
alle zulke dienden, als in de tegenwoordige
ora
, (*) Kieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1786. bladz. 1040-1041.
P4
1786.

ü
132 BEKNOPTE HISTORIE DEa
Ï786. < >mltandigheden voor het Vaderland, en tot
1 >ehoud der Vryheid noodig zouden moogen
veezen; waarop Hun Ed. Groot Moogende,
l \etroffen door den Vaderlandfchen yver, in de
1 'oorfz. Addresjen doorfir aaiende, en overtuigd
t 'at in de liefde van een vry Volk, en in de Wa-
I tenen, die hetzelve tot befcherming der Vry-
1 leid en van zynen wettigen Souvrain gereed
i s aan te gorden, billyk het grootfte vertrouwen
tot bewaaring der openbaare veiligheid en
fweering van alle geweld kan gefteld worden ,
I oedvonden en verftonden, hun Hoogfte ge-
t oegen te betuigen over deeze gedaane aan-
l iedingen en de verzekeringen aan te neemen;
e n alle de Gewapende Schutteryën en gewet-
| gde Genootfchappen van Wapenoefening binen
deeze Provintie, die met zodanige gevoe-
\ ;ns bezield waren, mitsgaders alle de Leden
d erzelven, die zich tot afweering van geweld
z ouden willen laaten gebruiken, in hunne by-
z ondere befcherming te neemen. Het Haagƒhe
Genootfchap van Wapenhandel werdt door
e
en byzonder Befluit der Staaten ook in dit
b sgrecpen (*),
Antwoord Op de bovengemelde aanfchryving der Staa-
van den
Prins. W m aan den. Kapitein Generaal , antwoordde
yne Hoogheid binnen den bepaalden tyd;
| et Antwoord kwam den 7 September in, en
b sheisde eerst een kort verhaal van 't geen Hy
(*; iShi'Avc Neder!, Jaarb, Sept, 178C, bladz. 1042—1044.
op

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 233
op begeerte der Staaten van Gelderland gedaan
hadt, daar na eene betuiging van te meenen
niets te veel te vorderen, wanneer Hy met
alle In- en Opgezeetenen eene vrye denkwyze
inriep; maar nogthans geene zwaarigheid maakte,
om als nog zich te gedraagen tot die gevoelens,
welke Zyne Hoogheid meermaals
opengelegd hadt; op welke gronden Zyne
Hoogheid verzekerde, zoo afkeerig te zyn als
iemand van gewelddaadige middelen; doch,
daar Hun Ed. Groot Moogende zeiven, in
hunne eigene Provintie den Militairen arm gebruikt
hadden tot handhaaving van 's Lands
Hoog- en Gerechtigheid en de wettige Autoriteit
van den Souvrain; Hun Ed. Groot Moogende
zich niet konden verwonderen, dat de
Heeren Staaten van Gelderland insgelyks gebruik
daar van gemaakt hebben (*).
Dit Antwoord, alhoewel door de Staaten,
den 8 September beflooten werd, hetzelve in
Commisfie te ftellen aan 't Groot Befoigne ,
tot nader onderzoek en bericht, kwam verfcheidene
Leden der Vergaadering zoo onvoldoende
voor, dat Dordrecht, Gouda, Schoonhoven
, Alkmaar en Monnikendam deeden aanteekenen,
van Advies te zyn, dat de Hr. Ka.
pitein Generaal wegens het onvoldoende Antwoord
op de vereischte opening van zyn gevoelen
over de geweldige maatregelen tegen
Hat.
£*) üiaiwe Nederh Jaarb. September 17SÉ. bladz. 1045.
P 5
1786.
Is onVOL;
doende.

1786.
Deputatie
der Staaten
van Hollan
aan de Staa
ten Gene
xsal.
£34 BEKNOPTE HISTORIE DER
Hattem en Elburg, provifioneel,-van nu af aatf'
behoorde opgefchort te worden in zyne voorfz.
fefiening: en dat voorts in een Groot Befoigne
behoorde onderzocht te worden , welke
maatregelen verder, in deezen, ten zynen opzigte
, tot bewaaring der Hoogheid en Souvrainiteit
deezer Provintie, gelyk ook van de
Vryheid der Ingezeetenen, en tot het behoud
van het gantfche Vaderland noodzaakelyk zou
geoordeeld worden (*).
De zaaken werden hoe langer hoe ernftiger,
i niet alleen tusfehen de Staaten van Holland en
" den Heere Prince Stadhouder, maar ook tusfehen
dezelfde Staaten en die van de andere
Provintiën; en het fcheelde maar weinig of
de geheele Unie, of het Bondgenootfchap der
zeven Provintiën, was gefcheurd geweest. De
Staaten van Holland vergaaderden op dien zelfden
dag van den 8 September tweemaal. Geduurende
de eerfte Byeenkomst, die van elf
tot vier uuren duurde, v/erd eene talryke Deputatie
uit het midden van Hun Ed, Groot
jVioogende benoemd, en verfcheen in de Vergaadering
der Algemeene Staaten, met den Hr.
Raadpenfionaris aan 't hoofd, die in derzelver
naam het woord voerde. De aanleiding tot
deeze plegtige bezending was, dat eenige Bevelhebbers
in de Generaliteits Steden, waar
Bezetting van Troupen is, geweigerd hadden,
de .
C*J Uiittwc Nedsrl Jaarb, Sept. ijS6, bladz, J047—1048,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 235
de Hollandfche Regimenten, op aanfchryving
van hunnen Souvrain te laaten uittrekken, zonder
toeftemming van Hun Hoog Moogende.
De Staaten Generaal waren geneegen om het
gedrag van die Bevelhebbers, in 'tbyzonder dat
van den Gouverneur van Bergen op Zoom, goed
te keuren; doch de Gedeputeerden van Hol.
land verklaarden , dat zy, indien zulks gefchiedde,
dan uit de Vergaadering zouden
gaan en zich van de Unie affcheiden. Deeze
rondborftigc verklaaring verhinderde het Befluit,
en de zaak werd, tot nadere beraadflaaging,
overgenoomen.
Ondertusfchen deeden de Staaten van Hol. Nadere aan.;,
fchryving
land aan de Regimenten der Provintie nader der Staaten
aan de Re­
aanfchryven, om indien de marsch naa HoU gimenten
om naa
land, nog niet was aangenoomen, zulks ten Holland CO.
fpoedigfte te doen , zonder aan eenige, hoe trekken.
genaamde, hindernisfen toe te geeven, op
liraffe van niet langer als Troupen , in Soldy
deezer Provintie ftaande, aangemerkt, maar
zonder verdere betaaling aan hun lot overgelaaten
te worden: en integendeel , indien zy
gereedelyk gehoorzaamden , van Hun Ed. Groot
Moogende byzondere befcherming konden verzekerd
zyn Voords werden Gecommitteerde
Raaden gemagtigd, om, zoo haast als de verwagte
Troupen op het Grondgebied deezer
Provintie zouden gekoomen zyn , aan dezelven,
tot fchadeloosftelling en aanmoediging,
eene provijioneele ver hooging van Soldy, tot twaalf
Jlui-
17^.

Het Corps
van den
Rhyngraaf
van Sahn
in dienst
van 'lolland
genoomen.
Het Guarïiizoen
van
den Haag
moet aan
niemand dan
de Staaten
en Gecommitteerden
Raaden ge.
lioorzaamen.
BEKNOPTE HISTORIE DER
Jluivers 'sweeks, toe te leggen ; behoudens Hun
Ed. Groot Moogende beraadflaaging over eene
gevoeglyke fchadeloosftelling voor de Officieren.
In de tweede byeenkomst der Staaten van
dien dag, beflooten Hun Ed. Groot Moogende
het geheele Corps des Rhyngraaven VAN SA LM
in dienst deezer Provintie te neemen; gelyk
het ook op den volgenden dag daar in is overgegaan.
Op dien zelfden dag van den 9 September
werd ook aan 't gantfche Guarnizoen
van 'sHage, door Gecommitteerde Raaden,
in naam der Staaten bekend gemaakt: „ dat de
Gardes du Corps, zoo te voet.als te paerd, en de
verdere Krygslieden , in de Refidentieplaats
van Hun Ed. Groot Moog. bezetting houdende,
of daar vervolgends zouden moogen gebragt
worden, onder niemands bevel fTonden,
dan dat van Hun Ed. Groot Moogende en hunne
Gecommitteerde Raaden; dat zy ook, geduurende
hun verblyf aldaar, aan niemand anders,
dan aan Hun Ed. Groot Moog. en derzelver
Gecommitteerde Raaden gehoorzaamheid
fchuldig waren of bewyzen mogten; dat ook
dienvolgends het geeven van 't Wachtwoord
en alle andere tekenen van gezag over het
voorfz. Krygsvolk byzonderlyk verbleef aan
Gecommitteerde Raaden, zonder dat dezelfde
eere aan iemand anders zou overgegeeven worden;
en zonder dat aan iemand, van wat hoedanigheid
Bediening of waardigheid in den
Bur?

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 237"
Burgers- of Krygs-Staat hy ook mooge wee-
zen , eenige Aéïe van Commando of Gezag
ooit of ooit zou moogen toegelaaten worden."
Doch de Guardes du Corps (uitgenoomen de
Colonel Commandant VAN DER CAPELLENa­
maakten zwaarigheid, zich van hunnen Eed te
laaten ontflaan, dan door dien, aan wien zy
dien gedaan hadden (*). Doch deeze zwaa­
righeid werdt door den Prins zeiven weg ge­
noomen, die aan de Staaten fchreef, dat hy
de Guardes du Corps van dien byzonderen Eed,
waar door zy aan zyn Perfoon verbonden wa­
ren, ontfloeg, en dus aan Hun Ed. Groot Moog.
overliet, om daaromtrent naar welgevallen te
handelen. Waarop vervolgends die Eed, op
den 19 Oftober- door de Staaten vernietigd
werd (t).
Brief der
Op den Brief welken de Staaten van Holland Staatsleden^
aan de Staats-Leden van Utrecht, te Amers­ te Amersfoortverfoort
Vergaaderd, op den 4 September over gaaderd , aan
de Staaten
den tegenwoordigen toeltand van zaaken in de van Holland»
Provintiën van Gelderland en Utrecht gefchreeven
hadden, ontvingen zy op den 11 September
een Antwoord, waarin zy deredenen op»,
gaven, waarom te Amersfoort en niet te Utrecht
vergaaderd waren; en betuigden dat zy wel
verre af waren, van de voorkeur aan geweldige
middelen te geeven; maar dat het ook aan hun
(*) Nieuwe Nederl Jaarb. Sept. 1786. bladz. 1050.
(t; lbid. QSlober 1786. bladz. 1252,
moest
Ï78&

Jf8

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 2$9
' Op den zelfden 11 September ontvingen de 178^.
Staaten van Holland eenen Brief van de Vroed» Brief der
Vroedfcliap
fchap der Stad Utrecht; waarin Hun Ed. Groot van Utrecht
aan de Staa­
Achtbaare aan Hun Ed. Groot Moogende ken. ten van
nis gaven, berichten, waarop zy ftaat kon­ UollanJ.
den maaken, ontvangen te hebben, dat de
twee voorftemmende Leden. benevens twee
der kleine Steden, zich noemende de Staater
dier Provintie,in hunne Vergaadering te Amersfoort
volftrekt hadden beflooten, een genoegzaam
getal Troupen binnen het Grondgebied
te doen trekken, zoo dat die den volgender
Dingsdag binnen of omtrent Amersfoort zouden
?.vn ; — uit welke en andere omftandigheder
zy reden hadden cm te vermoeden, dat men
zou trachten die Provintie allengskcns me!
Krygsvolk te overdekken, om vervolgends de
Stad Utrecht door geweld, gelyk men omtreni
twee • Steden in Gelderland gedaan hadt, te
Overheerfchen, waar uit zekerlyk moest volgen
eene onderdrukking der eerbiedige Volk-
Rem, een- verlies der opdaagende Vryheid ,
eene vervolging tegen cordaate Regenten er
Burgers,eene verhuizing der beste en eerlykftf
Ingezeetenen, en eindelyk een geheel bederi
der Provintie, moest gebboren worden: Ou
alle welke redenen zy by vernieuwing op hel
fterkRe aandrongen op eenen onverwylden by-
Rand van zoo veel Krygsvolk, op Hun Ed
Groot Moog. Provintie verdeeld, als zy genoegzaam
zouden oordeelen, om de Stad Ut
Tech 1

Ce Staaten
van Holland
belooven
liulpe aan de
Stad Ut.
fecht.
240 BEKNOPTE HISTORIE DES
recht tegen allen geweldigen aanval te dekken;
en dewyl hunne Mede - Staatsleden zich niet
ontzagen, naar willekeur, en buiten hunne
kennis over het Provintiaale Grondgebied te
bedellen ; zoo meenden zy ook alle vryheid te
hebben om niets te ontzien tot hunne beveiliging,
en gevolglyk geene zwaarigheid te maaken,
die Hollandfche Troupen binnen hunne
Vryheid te ontvangen; waar dezelve provifioneel
konden post vatten in de Voordeden,
en zoo veel moogelyk een Cordon trekken aan
dien kant, van welken zy waarfchynelyk den
eerden aanval te wagten hadden; hetwelk zy
dachten best gefchikt te zyn; om alle vyandlyke
maatregelen te verydelen (*). —
De Staaten van Holland, gaaven hier op verzekering
aan de Utrechtfche Vroedfchap, dat
zy, in geval van een Vyandelyken aanval, of
aanmarsch van Troupeu uit Gelderland tegen
derzelver dad, aandonds met hunne, voorhanden
zynde , Troupen dezelve zouden befchcrmen,
en van alle geweld en overlast naar vermoogen
beveiligen. Ten welken einde Hun
Ed. Groot Moog. aan den Generaal Majoor
VAN RYSSEL deeden aanfchryven , dat hy,
indien de Stad Utrecht in gevaar mogt gebragt
worden, dan de Troupen, onder zyn bevel,
hadt by een te brengen, en de Stad naar vermoogen,
daar made te helpen verdeedigen,en
alle
C) Nieuwe Neder!. Jaarb, September 178$, bladz. 1058, -

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 241
alle geweldige aanflagen te veriedelen. Dit
Befluit werd alleen door de Ridderfchap en de
Stad Briel tegengefprooken ; en van hetzelve
werdt aan de Utrechtfche Staatsleden, te Amers.
foort vergaaderd , kennis gegeeven; met byvoeging,
dat Hun Ed. Groot Moogende alhoewel
zy verwagtten, dat zodanig een kragtig
Befluit nooit zou in 't werk behoeven gefteld
te worden, nogthans eene cordaate ope»
ning daar van aan Hun Ed. Moog. hebben willen
geeven, zoo wel om alle verkeerde indrukken
omtrent de waare beweegreden daar
toe voor te koomen, als om hen te overtuigen
van derzelver oprechte genegenheid tot eene
gemeenfehappelyke behandeling van zaakens en eene daadelyke bevordering der heilzaame
oogmerken , welke Zy zoo duidelyk aan Hur
Ed. GrGot Moog. hadden te kennen gegeeven s
en eindelyk, dat Hun Ed. Groot Moog. zelfs
op grond van verzekering, door de Staatet
van Utrecht, of de beide voorftemmende Le
den, daar van gedaan, moesten vast ftellen :
dat een geweldige aanval op de Stad Utrecht 1
nooit op begeerte of met medewerking vai t
dezelve zou gefchieden ; en dat Hun Ed. Groo
Moog. derhal ven konden vertrouwen, dat, in
dien evenwel eene zaak van die natuur onder
noomen wierd, Hun Ed. Moog. dan de poe
gingen van Hun Ed. Groot Moogende tot al
weering daar van, niet alleen niet zouden wraï
ken, maar zelfs met al hun vermoogen ondei
O Rei
178Ö.

.1786.
Pcmiddei.
11 . • Unit
omrent dc
Patenten.
242 B E K N O P T E HISTORIÉ Difs
fteunen (*). Ondertusfghen werd 'er een Cor­
don van Hollandfclie Troupen getrokken van de
Maas af tot de Zuidet Zee toe , en het Opper­
bevel daar over opgedraagen aan den Luitenant
Generaal VANRYSSEL, die zyn Hoofdkwar-
tier te Woerden hield; in welke Plaats, behal-
ven de Troupen van den Staat, ook eenige
Burger-Compagniën in bezetting gelegd wer­
den (f).
Om zoo veele Hollandfche Troupen by een
te krygen, moesten zy uit andere Provintiën,
en uit de Generaliteits Landen naa Holland
trekken, en werden van Hun Ed. GrootMoog.
opgeëischt; doch wy hebben hier voorgezien,
dat fommige Bevelhebbers weigerden die Trou­
pen te laaten uittrekken, dat de Staaten Ge­
neraal geneegen fcheenen, die weigering goed
te keuren, en dat de Gedeputeerden van Hoi.
land op het punt Ronden om de Vergaadering
te verlaaten; waarop de beraadflaaging werd
afgebrooken en de zaakovergenoomen : Deeze
zaak werd op den 13 September hervat, en
toen een bemiddelend Befluit omtrent de Paten»
ten genoomen: ,, Dat de Troupen, ter betaa­
ling van Holland Raande, op bevel der Alge-
meene Staaten uit de Generaliteits Landen
zouden trekken, zoo haast en waar heen de
Staaten van Holland die zouden vereisfehen;
(*) Nieuwe Ncdcrl. Jaarb. Otlober 1786. bladz. 127a,
CD »* QStobsr 1786. bladz. 1051 en IS74.
en

ÖNLÜSTEN IN HET VADERLAND. 245
'en dat Hun Hoog Moog ook den Kapitein Generaal
der Unie zouden aanfchryveu, om de
noodige Patenten, op den eerften eisch, daartoe
te verleenen. Ingevolge van dit Befluit
werd aanftonds zodanige aanfchryving aan den
Kapitein Generaal gedaan, om Patenten te
geeven aan de Hollandfclie Troupen, ten einde
naa deeze Provintie te trekken (*).
O Nieuwe Neder!. Jaarb.'September 17S6. Uadz, io?>
Q 2
ver-
1733»
Den volgenden dag, na dat dit Befluit by Het Krygsi
volk trekt
de Algemeene Staaten genoomen was, deeden in de Pro^
de voorftemmende Leden, te Amersfoort ver­ vintie van
' Utrecht.
gaaderd, de Troupen, ter betaaling der Provintie
van Utrecht ftaande, binnen die Provintie
trekken : De Regimenten van V A N E F -
F ' E R E N en V A N M O N S T E R werden in kwartier
gelegd, het eerfte voor de eene helft in
Rheenen, en voor de andere in Amerongen; de
beide Bataillons van het tweede te Zeist, Doorn
en Driebergen, gelyk ook te Zoest en te Baa.
ren. De gemelde Vergaadering van Amersfoort
deed bier van aanfchryving aan de Schouten en
Gerechten van Utrecht en Wyk by Duurftede,
dat zy geen oogmerk hadden, om met Krygsvolk
eenig geweld tegen deeze Steden te gebruiken.
Deeze aanfchryving ging verzeld van eene Publicatie
, op naam. der Staaten van Utrecht,
aan de In- en Opgezeetenen, om kennis te
geeven van de inlegering der Militie en het
oogmerk daarvan; als mede van het gedaan

1786.
Aanfchryving
aan den
Kapitein
Generaal
om geene
Krygsampten
te bugeeven.
244 B E K N O P T E H I S T O R I E DÊJK
verzoek aan de andere Provintiën, om deï.
zeiver goede dienften tot vereffening der ge-
reezene gefchillen ; onder verklaariug, dat zy
geen voorneemen hadden , de ingeroepene
Krygslieden tegen Utrecht of Wyk te gebrui­
ken; met bygevoegd verbod aan delngezee»
tenen, om gewapend door de Provintie te trek­
ken, en aan die van andere Provintiën, om
alzoo toegerust, of in merkelyken getale, op
het Grondgebied van die Provintie te koomen,
en met vermaaning aan de laatstgenoemden,
die zich daar re'eds bevonden, binnen drie da­
gen na de afkondiging dier Publicatie het
Stichtfche Grondgebied te ruimen. Doch toen
het Gerecht van Utrecht deeze Aanfchryving en
Publicatie wilde bekend maaken, werd zulks
door de Vroedfchap verbooden (*)»
Ondertuslchen beraadflaagden de Staaten van
Holland op den 16 over het Rapport, welk de
Heeren Gecommitteerden tot het groot Be-
foigne uitbragten, raakende het Antwoord van
den Heere Prinfe van den 8 September hier
voorgemeld. Wat dit Rapport behelsde, zullen
wy zoo aanftonds zien; alleenlyk zal ik hier
daar van aanteekenen, dat hetzelve door de
Ridderfchap en eenige Steden werd overge-
noomen, en niet te min goedgevonden en ver­
slaan , dat op den 22 derzelfde maand daarop
eindelyk zou beflooten worden; doch, opdat
door
O) Nieuwt ïïsHerl. Jterb, Stpt, 1786. bladz. MJj»** 11
* 0
»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 243*
door die overneeming geen nadeel zou toegebragt
worden aan den voorfiag by dat Rapport
gedaan , zoo werd mede goedgevonden en
verftaan,dien zelfden dag nog aan Zyne Hoogheid
aan te fchryven, dat Hun Ed. Groot
Moog. hadden goedgevonden , Zyne Hoogheid
als Kapitein Generaal deezer Provintie aan te
fchryven om geene openflaande Krygsampten
in de Regimenten , ter hunner betaaling Raande,
te vervullen ; maar dezelve provifioneel
en tot Hoogstderzelver nadere beRelling open
te houden. »
Op den 22 dan over dat Rapport weder beraadflaagd
zynde, werd hetzelve met 15 Stemmen
in een volledig Staatsbefluit veranderd;
de Ridderfchap en de Stad Hoorn protefteerden
daar tegen, terwyl Delft en de Briel hetzelve
aanzagen. Het Befluit overeenkomftig met het
Rapport, was van deezen inhoud: „ Dat Hun
Ed. Groot Moog. onverminderd derzelver verdere
beraadflaagingen, by provifie volhardden
•by de verfcheidene gefielde orders, ten aanzien
der Militie van den Staat, waar by dezelve,
tot nader bevel, was ontflaagen van het
Artikel in den Eed, uit kragt van het welke
zy aan den Kapitein Generaal deezer Provintie
gehoorzaamheid verfchuldigd was, en waar by
ook nog nadere voorzieningen gedaan waren,
om provifioneel den invloed van den Kapitein
Generaal op- en zyn beftierover, de Militie
voor te koomen, als in dit tydftip onbeftaan-
Q 3 baar
178$.'
Eindelyk
Befluit tot
oplchovting
van den
Kapitein
Generaal.

ï?86.
Brief van
Zyne Hoog- ]
lieid daar
ever aan de
Staaten.
246 BEKNOPTE HISTORIE DK$
baar gecoideeld zynde met de zekerheid de$
Provintie , en de maatregelen, die tot dat
einde genoomen werden; en verder, by provifie.
de uitwerking op te fchorten van Hun
Ed. Groot Moog. Refolutie van den 8 Maart
1766. waar by aan Zyne Hoogheid als Kapitein
Generaal deezer Provintie byzonderlyk is opgedraagen
het begeeven van alle Krygs • Ampten,
Raande ter betaaling deezer Provintie,
van Vaandrig tot Collonel ingeflooten; en dat
overeenkomftig daar mede aan de Hoofden der
Militie zou worden aangefchreeven, om, by
provifie , en tot nader order van Hun Edel
Groot Moog. van de openvallende Plaatfen
by hun Regiment aan Hoogstdezelven kennis
te geeven, ten einde door dezelven daarin
voorzien te worden; — met verderen last aan
Gecommitteerde Raaden om , by het in Eed
neemen der Officieren, de Clauful, betreffende
de gehoorzaamheid aan den Kapitein Generaal
uit den Eed te laaten. Van dit Befluit
tverd Copie aan Zyne Hoogheid gezonden, tot
zyn naricht, en van het een en'ander kennis
gegeeven aan den Raad van Staaten voor zoo
reel het punt der beflelling over de Krygsampi
;en aangaat
Zyne Hoogheid fchreef den 26 September
lier op van 't Loo eenen Brief aan de Staaten
wan Hoiland, waarin betuigde het Befluit van
«, 3,1;» Hun
(*) Niéuwe Neder!. Ja.irb.. Sèpt, I-S6. tlïdz. ICT3—JCËC.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 247
Hun Ed, Groot Moog. van den 22 met leedweezen
gezien te hebben, en daar over niet
onverfchillig te kunnen zyn; oordeelende met
recht te kunnen opeisfehen de uitwerking van
het Eefluit van den 8 Maart 1766., waar door
met eenpaarigheid van alle de Staats-Leden
het recht van Erf-Kapitein Generaal van Hol.
land- en Westvriesland aan Zyne Hoogheid was
opgedraagen ; cn dat dit Befluit niet anders dan
met gelyke eenpaarigheid zou moogen veran-.
derd en opgefchort worden. Bovenal deed Zyne
Hoogheid gevoelig aan de beweegreden tot dit
Eefluit bygebragt, naamelyk om den invloed
van Zyne Hoogheid als Kapitein Generaal open
het bellier over het Krygsvolk voor te koomen
enz. — Zyne Hoogheid oordeelde van
Hun Ed. Groot Moog. te kunnen verzoeken,
de redenen van mistrouwen op te geeven; en
dan was Zyne Hoogheid ten volle gerust, dat
niets zoude kunnen bygebragt worden , het
welk Hem met recht het vertrouwen van Hun
Ed. Groot Moog. zou hebben kunnen doen
verliezen. Verder behield Zyne Hoogheid
aan zich om, tot zyne volkoomene regtvaerdiging
zodanige maatregelen te neemen, als
dezelve zoude raadzaam oordeelen (*).
Gelyk de Staaten van Holland gedaan hadden,
zoo wendden die van Overysfel ook alle
poogingen aan, zoo by de Staaten van Celder.
land,
, (") Nieuwe Nederl, "Jaarb, September 178C!. blacU. ioSj,
Q4
1786.

1786.
448 BEKNOPTE HISTORIE DER
land, als by< den Prinfe, om van alle geweldige
middelen en maatregelen, tot vereffening der
gereezene gefchillen te doen afzien, en de
reeds aangevangene te dosn Raaken : Na dat de
drie Hoofdfleden, Deventer, Campen en Zwol.
Ie, nadrukkelyke Brieven tot dat einde, zoo
aan de Staaten van Gelderland , als aan den
Prins Stadhouder afzonderlyk, gefchreeven cn
daarenboven gefaamentlyk eene Commisfie uit
hun midden naa hetZ.00gezonden , hadden ; ten
einde Zyne Hoogheid te beweegen door't aan­
voeren van alle moogelyke drangredenen, cm
zyne goede dienflen tot het zelfde einde byde
Staaten van Gelderland te gebruiken, doch alles
te vergeefsch; zoo fchreeven nog de Staaten
van Overysfel, die tot dat einde buitengewoon
Vergaaderd waren , op den 7 September aan de
Staaten van Gelderland, dat Hun Edel Moog. op
de ernfligRe en dringendRe wyze was voorge-
fteld de allergrootRe gevoeligheid, welke het
Befluit der Gelder/die Staaten, om de Steden
Hattem en Elburg met Krygsmagt te bedwin­
gen, niet alleen onder de Burgers en Ingezee­
tenen der Steden en *t platte Land van Overyi.
fel veroorzaakt hadt, maar zelfs tot andere,
Provintiën was doorgedrongen ; dat dezelve
nog merkelyk vermeerderd werd door de Ty-
ding van aanmarsch der Troupen naa de Pro­
vintie van Utrecht, tot dezelfde einden, als
waartoe die in Gelderland vermeerderd werden ;
dat die, welke reeds in de uitvaardiging tegen
Hat.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 249,
Hattem en Elburg gebruikt waren, op de Grenzen
der Provintie werden gehouden; terwyl
zv, om geene verdere ongerustheid te verwekken
, reeds hadden kunnen terug getrokken en
in hunne voorige Guarnizoenen geplaatst zyn:
— Zy meenden, dat 'er van de zyde der Staaten
van Gelderland geene betere bewyzen konden
gegeeven worden tot dezelfde oogmerken
als Zy hadden, (het verhoeden van alle gevaarlyke
gevolgen, het voorkoomeu van een
Burgerkryg , en daar uit volgende losmaaking
der banden van verëeniging, en de herflelHng
der rust in dit Gemeenebest) dan dat Hun Ed.
Moog. die voorziening deeden, dat de voorgemelde
Troupen naa hunne ftandplaatfen wierden
terug gezonden. Zy verzekerden Hun
Ed. Moog. dat Zy, zonder die voldoende gerustftelling,
buiten ftaat waren, de gisting der
gemoederen, die hoe langer hoe heviger werd,
te kunnen maatigen, en verwagtten dus, dat
Hun Ed. Moog. daar aan geliefden te voldoen
(*).
Ter zelfder tyd fchreeven Hoog-gemelde
Staaten aan Zyne Hoogheid , dezelfde redenen
van ongerustheid,als in denbovengemelden
Brief aan de Staaten van Gelderland, bybrengende,
betuigden zy, dat zulks alles het natuurlyk
mistrouwen ten hoogften vermeerderd
hadt ; zoo dat Hun Ed. Moog. aangedreeven
dooi
(•) Nieuwe Nedefl., Jaarb. September J;O£. bladz. 1194.
Q 5
1786,

*78ó".
VoO (rfte!
van eenige
Ridders,
nakende
den Kapi.
tein (,ene
r.ul.
«J» BEKNOPTE HISTORIE DS R
door de fterkfte aandrangen om van allen deezen
en de wajire oogmerken van Zyne Hoog.
heid onderricht te zyn, zich niet mogten onthouden,
met ernst aan te dringen, dat Zyne
Hoogheid zich daaromtrent fo'ndborftig geliefde
te verklaaren, wat oogmerk daaromtrent by
Zyne Hoogheid huisvestte, op dat daar door
de opgevatte vreeze verminderd , en de gemoederen
tot bedaaren gebragt wierden. Hier
toe was Hun Ed Moog het prömptftc en toereikendfte
middel voorgekoomen, het terug
trekken van alle die Troupen, welke door het
uitgevoerde Befluit tegen hattem en Elburg in
beweeging gebragt waren , en zonder het
welke d.e giefteidheid niet kon werden verkreegen,
of gewerkt tot het afkeeren van zöo
veele onheilen en rampen, als by verdere beweeging
onder de Ingezeetenen onvermydelyk
zouden ontftaan, en waar van zy niet in ftaat
zouden zyn den yver cn drift te maatigen. Zy
verzochten hier op wederfchryven van Zyne
Hoogheid ten Ipoedigften, immers voor Hun
Ed. Moog. Vergaadering op den volgenden,
dag 0f>
De Prins antwoordde hier op, den volgenden
dag, 8 September, genoegzaam in den zelf.
den zin, als Zyne Hoogheid over dezelfde
zaak, en op gelyke aanfchryving, aan de Staaten
van Bolland geantwoord hadt. De Staaten
van
{') Nieuwe Neder!. Jactrh Se rtemUr 1786. blads. n9

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 251
van Overysfel namen dan ook dezelfde maatregelen
omtrent den Prinfe, als die van Holland
genoomen hadden (*). Dit Antwoord van den
Prinfe kwam den 3 September in de Staaten
Vergaadering; by welke gelegenheid de Ridders
V A N P A L L A N D tot Zuithem, D E VOS
V A N S T E E N W Y K ttt Hogenhof, V A N H A E R-
S O L T E tot den Doorn, V A N S T E E N W Y K tot
Nyerwal en S L O E T tot Markveld, een nadrukkelyk
voorftel deeden: „ Om zodanige fpo'edige
en kragtige maatregelen te neemen tot
provifioneele bepaaling van het gezag van den
Heer Kapitein Generaal over de Militie van
deezen Staat, met de andere Bondgenooten te
beraamen, als Hoogstdezelven, in deezen hoogen
en dringenden nood van het lieve Vaderland
en al wat daar in dierbaar is, meest dienftig
en kragtig zouden oordeelen, op dat de
algemeene Oorlog , het geduchtfte van alle
onheilen, onder den zegen van GodAlmagtig,
mogte voorgekoomen worden. In de uitbreiding
van dit Voorftel merkten de voorgemelde
Ridders aan, dat de Staaten van Holland, gelyk
ook die van Stad en Lande van Groningen,
begrypende, dat niets nadeeliger is, dan het
gebruiken van Krygsmagt in Burger -gefchillen,
nog onlangs den Heer Kapitein Generaal
gelast hadden, geene Troupen , ter betaaling
van hunne Provintie ftaande, naa de Steden
Hat.
(*) Nieuwe ReicrU Jattr¥. September 1786. bkdz, 1225.

1786.
252 BEKNOPTE HISTORIE DER
Hattem en Elburg af te zenden ; — dat ooit
reeds in 't voorledene Jaar door Hun Ed. Moog.
een Befluit, tot dat einde flrekkende, bekend
gemaakt was; dat h ;
cr om de Natie met reden
hadt moeten verwagten, dat 'er niets meer
noodig zoude zyn om de gedreigde en gevreesde
onderneeming van de Stem der Burgerlyke
Vryheid door Militaire overmngt te fmoorens voor te koomen en te doen ophouden. Ü3ar
het nogthans al te klaar gebleeken was, dat
alle die heilzaame poogingen en Vaderlyke
voorzorgen van verfcheidene Provintiën (waar
ander zelfs de magtigfle deezer Republiek) op
sene indirefte wyze te leur gefleld en vrugteloos
gemaakt zyn ; zoo vonden de bovengemelde
Heeren Ridders zich bevoegd en onvermydelyk
verpligt, om met die rondborstigheid,
welke van ondsher een vry' Nederlander
;n Eed en Pligt betrachtenden Regent kenschetst,
aan Hun Ed. Moog. open te leggen,
tiet geen zy van de tegenwoordige hachlyke
gefleldheid deezer waggelende Republiek dach-
:en , en in de omflandigheden van zaaken niet
üuister opgeflooten ligt. Het was toch aan
Hun Ed. Moog. bekend, dat, toen het Befluit
3er Heeren Staaten van Gelderland (waar by
goedgevonden en verflaan werd , om Zyne
hoogheid als Kapitein Generaal te verzoeken ,
r.oo fpoedig moogelyk een bekwaam getal Troujen,
met al het noodige voorzien naa Hattem,
sa Elburg te zendeD , enz.) openbaar werd,
de

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 253
de gantfche Nacie , en inzonderheid die van
deeze nabuurige Provintie, die zaak zich de
haare maakte ; waartoe zy ook volgends de
gronden der Lnie en her. Bondgenootfchap ver-
pligt was. Dat de Raad en Gemeenten der drie
Hoofdlieden \ op den eenpaarigen aandrang van
derzelver Burgeryen, eerst ieder afzonderlyk,
èn daarna nog tweemaal gezaamentlyk, aan
de Heeren Staaten van Gelderland en den Hr.
Erfftadhouder de nadrukkelykfte Brieven had­
den doen afgaan, ja zelfs Commisfiën uit de
drie Steden en van de Ord. Gedeputeerden
aan den Stadhouder waren afgevaardigd, om
Zyne Hoogheid te overreden , welgemelde
Heeren Staaten te beweegen om toch van dee­
ze geweldige middelen af te zien, enz. •
Dan dat op alle die Brieven geen het minfte
Antwoord was gegeeven, en alleen aan de Hee­
ren Gecommitteerden mondelyk was geant­
woord: Dat Hy alleen uitvoerde de ftriktjle beve*
len der Staaten van Gelderland, dat hy echter
verzekeren kon, dat aan niemand eenig geweld in
zyn recht, goed of vryheid gefchieden zoude; dat
het aan de Steden Hattem en Elburg zeiven fiond,
cm , onder voldoening aan de Orders van den Sou­
vrain van alle Militair geweld bevryd te zyn; dat
hy geen Crediet meer hadt, en het belachlyk was
van hem te vorderen het gebruik van iels, dat men
wel wist, dat hy niet hadt; dat het zenden var.
Militie naa de eene of andere Stad niets ongemeem
wat, h Mende, in 't vooiige Jacr eene gelyke Ordei
va-i 1
1786.

Wanneer Hun Ed. Moog. nu dit gedrag van
den Stadhouder vergeleeken met z y n g t, d r a„
en bellier, federt eenigen tyd gehouden, en
«en zich herinnerde den kennelyken invloed
en het overweegend gezag van denzelven op
de meeste Regenten in Gelderland, dan zouden
Hoogstdezelven middagklaar moeten ontdekken,
dat daar in eene affpraak mee een .root
getal van dezelfde Regenten, en een oogmerk
m de heilzaame inzigten der Bondgenooten te
enr te ftellen, de ftemme van het beste geleelte
des Volks tefmooren,en alzoo zyne
] grootheid te zoeken in de puinhoopen van dit
( .emeenebest, met gevaar zelfs van daar toe
]
^urgerbloed te plengen, huisvest Een blyk
( laar va„ waS d a t d e T r o u p £ n ^ y
3
*54 BÉKNOPTE HISTORIE rjèë
van de Heeren Staaten van Holland uitgevoerd,
zonder dat eenige andere Provintie of Stad daar
tegen was opgekoomen: dat hy niets verdoen kon,
dan alleenlyk de Orders zyner Principaalen afwag.
ten, enz.
5
ulke fchielyke en fhpte orders kreegen om te
I
wcheeren; * dat de Kapitein w I L D R I K
I
»et zyne Artillerie Compagnie, op de Provi*
t
e van Overysfel verdeeld ftaaridè, mede fa a
wmarsch geweest is, zonder acht te geeven
f)
3 het Befluit van Hun Ed. Moog. i n't voor
li eden Jaar genoomen; tot een onwederfpree-
H -lyk bewys, dat de Stadhouder zich niet kon
VI
antwoorden met te zeggen, dat hy aan de
O
rders der Staaten van Gelderland m o e s t g e.
hoor.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 255
boorzaamea, dewyl hy zoo wel Kapitein Ge­ i78tS.
neraal van Overysfel als van Gelderland is, en
gevolglyk even eens aan Hoogstderzelver Orders'moest
gehoorzaamd hebben. Verder was
de invloed van den Kapitein Generaal als Stadhouder,
op de meerderheid der Gelderfche Re •
genten te zeer bekend, dan dat zyn Antwoord
aan de bovengemelde Commisfie der Steden
afgegeeven, (van naamelyk, geen Credietmea
in de Republiek te hebben) eenige aanmerking
zou verdienen. Integendeel meenden de Ridders,
dat het gepleegde geweld tegen Hattem
en Elburg, uit hoofde van voorfz. invloed, aan
den Stadhouder diredtelyk kon en moestgeweeten
worden. In allen gevalle (zoo vervolgen
deeze Heeren) ook Kapitein Generaal en Stadhouder
van de Provintiën Holland en Stad en
Lande zynde, en van het oogmerk derzelver
Souvrainen, zoo wel als van he't gantfcheVolk
van Nederland verwittigd, moest hy zyn pligt,
en de betrekking, waarin hy ten aanzien van
het gantfche Bondgenootfchap ftaat, gekend
hebben. — Hy moest weeten, dat zyn pligt
als Stadhouder mede bragt, den Staat zoo in
balancc te houden, dat de eene Bondgenoot over den
anderen niet hcerjche, te bevorderen en te bewaaren
de Praëminentiën, Gerechtigheden, Privilegiën
en Welvaaren van den Lande,* Leden en Steden
en Ingezeetenen van dien, dezelve te Conferveeren
voor alle overlast, afbreuk en fchade. Hoe kunnen
hier nu mede ftrooken de Orders, op be-
• • geerte

*7'86.
256 BEKNOPTE HISTORIE DE'Ü
geerte van eenen (Bondgenoot , door hem gegeeven,
aan een ontzaglyk getal Krygsvolk,
voorzien met Bomben, Houwitzers, en allerlei
Moordgeweer , ter inrukking in Steden van
het Bondgenootfchap en Rotting van Burgerbloed,
daar en het Volk, en derzelver wettige
Vertegenwoordigers, onder gepasten eerbied
, derzelver ongezindheid tot het innee*
men van Troupen, als dezelve niet noodig,
ook niet gevraagd , hebbende, te vooren
verklaard hadden ; en alle moogelyke poogingen
van zoo veele Collegiën , ja van het
beste gedeelte van Neêrlands Volk, ter weering
en voorkooming daarvan waren aangewend.
Het welk alles ten gevolge hadt, dat uit de
Steden van Hattem en Elburg de meeste Ingezetenen
, fterker dan vpor een uitheemfchen
vyand , met vrouwen en kinderen gevlugt ,
vervolgends het tooneel van een Burgerlyken
Oorlog binnen Nederland, en wel in 't nabuurig
Gelderland en Overysfel, fcheen te zullen ontbranden,
en toen, moogelyk, reeds Burgerbloed
en dat van 'sLands Krygslieden geplengd
was, en aan veelen reeds het leeven of de gezondheid
en welvaart zou gekost hebben; alle
welke onheilen ten jongften dage tegen de bewerkers
derzelven zouden moeten getuigen.
Dit alles hadt door een pligtbetrachtenden en
vredelievenden Stadhouder kurnen voorgekoomen
worden, en het zoude Zyne Hoogheid ge-
mak*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 25?
makkelyk geweest zyn, het gantfche Volk van
Nederland te toonen, dat hy de oorzaak niet
was van al dat onheil. Men zwyge van het ge-
welddaadig berooven en bederven der agterge-
bleevene goederen van de ongelukkige Ingeze­
tenen, en diergelyke verfoeijelyke bedryvep ,
door de Troupen van den Staat, die toen nog
binnen Hattem en elders op de Veluwe ge­
pleegd werden.
Zodanig waren de gronden, deeze wareu de
beweegredenen tot de bovengemelde Voorilci-
ling , die de genoemde Ridders verzochten .,
dat in de Notulen mogte ingclascht worden;
ten einde dezelve zoo fpoedig moogelyk toe
het voorwerp der bcraadflaaging van die Scaats-
vergaadeiing mogte worden (*). Kort daarop
den 12 Sept. werd na voorafgaande beraadflaa-
ging by de Staaten van Overysfel beflooten , dac
aan de Heeren Afgevaardigden ter Generaliteit
ten fpóedigfte zoude aangefchreevcn worden
en gelast, om aanftonds , op den ontvangst
deezes, ter Vergaadering van Hun H. Moog.
voor Advies van die Provintie uktebrengen,
cjat de Propofitie van Holland, in dit byzonder
geval eo deeze ongelukkige omftandigheden,
zoo als zy ligt, behoorde toegeftaan te wor­
den, daarin toeteftemmen, en de aanfehryvm-
gen aan de Commandanten der Steden en For­
ten, overeenkomftig het oogmerk van gemel­
(*; Nieuwe Nederl. jaari. Sept. ï?jj. bladz. 120+ — un
R
de
1786»
Rëftttit der
Staar.n daar
•p.

Ï786".
. Geeven daai
van kennis
en last om.
trerit de Pa
tenten aan
den Kapiteii
Genetaal.
t 5Z BEKNOPTE HISTORIÉ DES
de Heeren Staaten te doen uitvoeren; en voor£s
dat zulks ten fpóedigfte ter Vergaadering van
Hun H. Moog. wierde beflooten (*). Vervolgends
werd op den 13 Sept. wegens de Staaten
aan de- gebiedende Officieren van het
Krygsvolk, ter betaaling van Overysfel ftaande,
aangefchreeven, zich regtftreeks noch van ter
zyden te mengen in eenige vcrfchillen tusfehen
Regenten en Regenten , of Regenten en Bur.
gers, zoo als in Gelderland en Utrecht, of elders
ontftaan waren , of zouden kunnen ontftaan
; of eenige, daaromtrent gegeevene, of
nog te geevene, orders te gehoorzaamen, op
ftraffe vin daadelyk verftek van hunne Soldy,
en de hoogfte verontwaardiging van Ridderfchap
en Steden ; en dat voorts tegen de overtreeders
zodanig zou gehandeld worden , als
haar verëisch van zaaken tot handhaaving van
Hun Ed. Moog. gezag zou bevonden worden
te behooren (f).
Hier van gaven Hun Ed. Moog. kennis aan
den Kapitein Generaal, met aanfchryving om
geene Patenten te verleenen aan Krygsvolk 3
ter betaaling van die Provintie ftaande , naa
Provintiën , Steden of Plaatfen, waarin eenige
verfchillen, als boven, plaats hadden, en te
verhinderen , dat tegen dezelve zouden bedryven
, het zy regtftreeks, of van ter zyde,
(•) Nieuwe Nederl. Jaarb. September 1786. bladz, 1114»
(f) Ibid. September ijZS. bladz. 1219.
door

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 259
door dezelven als Obfervations Corps, of tot
aanbrengen of dekking van eenig kanon of
krygsbchoeftcn te. gebruiken, of ook tot dek­
king van eenige Militie, daartoe gebruikt wor­
dende (*)•
Dergelyke Befluiten namen ook de Staa-en
•van Zeeland omtrent het Krygsvolk, ter betaaling
van hunne Provintie ftaande, en gaven
dergelyke orders aan de gebiedende Officieren,
dm zich met geene Burgergefchillen te
bemoei jen, enz. gelyk zy ook zodanige Brieven
van kennisgeeving aan de Staaten der andere
Provintiën, en aan den Kapitein Generaal
deeden afgaan ; met vriendelyke aanmaaningen,
om de zweevende gefchillcn toch niet
door den weg van wapenen, maar van minnclyke
Bemiddeling, indien !è moogelyk ware,
te vereffenen (f). Het zelfde deeden ook die
van Stad en Lande van Groningen (§). En naar
dien de Staaten van Holland aan alle de Trott»
pen, op hunne Provintie verdeeld, aanfchryving
gedaan hadden , iiS welke Provintie zy
ook in bezetting waren , om naa Holland te
tr-'kken, of zich tot dat einde marschvaerdig
te houden i zoo ontftonden daaruit wed; . -m
onaangenaamheden tusfehen Hun Ed. Gr. Moog.
en de Staaten der andere Provintiën. Die van
Zet.
(*) Nieuwe NederU Jaarb Sipt. 1786. bladz. is 3$
(f) Ibid. September 1786. bladz, m e — H M .
Q) Ibid. Septembe* i-tö. bladz. 1239.
R 2
Dergelyke
3ellidicn,
:nz. door da
ïtisten van
Zeeland geïoomèu
, gelyk
ook door
i'.e van GlO»
>i;;igen.

3786.
De uitgeweekene
Burgers van
il, ttem en
Elburg roepen
dc beloofdebefcherming
ito BEKNOPTE HISTORIE DITK
Zeeland weigerden niet alleen op zodanige aanfchryving
het Regiment Zwitfers van MARTÏ
naa het Land van Vianen te laaten trekken;
maar gelastten ook aan aile andere gebiedende
Officieren, zich in gelyk geval bevindende
, niet uit hunne bezetting, in die Provintie ,
te vertrekken , zonder byzondere toeflemming
der Staaten (*) ; en die van Groningen verzochten,
in een gelyk geval, de Staaten van
Holland van de gedaane aanfchryving aan den
Colonel KEMPE, ais gebiedende de twee Es»
quadrons Ruitery van den Luitenant Generaal
STAVENISSE POCS, te Groningen in Garni*
zoen, aftezien, en daarop geene Patenten te
verleenen, opdat zy niet in de onaangenaame
noodzaakelykheid mogten gebragt worden ,
hoe ongaarne ook, de Attaché daarop te weigeren,
en de uitmarsch te beletten (f). enz.
Ik zal dit Hoofdfluk , oe Steden Hattem en
Elburg betreffende, befluiten met de volgende
Aanmerking:
De uitgeweekene Burgers van gemelde Steden
keverden, op den i November, Adresfen
in by de Staaten van Holland, flrekkende om
de daadelyke befcherming, die hun door Hun
Ed. Groot Moog. beloofd was, te verzoeken
(§). Deeze Adresfen, werden door eene
(*) Nieuw Nederl. Jaarb. Sept. i?S5. bladz, 1116.
(t; Ibid. September, bladz, 1243.
(§) Ibid. November 17SÓ. bladz. 142g,
rhe-

ONLUSTEN IK HET VADERLAND. iêl
nsenigte andere Burgers en Ingezeetenen uit
verfcheidene Steden en Plaatfen van Holland
otiderfteund. Om te doen zien hoe veel deel
de Hollandfclie Burgers namen in het droevig
lot hunner ongelukkige Gdderfche Landgenooten,
•z%\ ik daar van eenige voorbeelden hiêV by-
brengen. By gelegenheid, lat uit veele Plaat­
fen van Holland Dank- Adresfen aan de Staaten
werden ingeleverd, waarmede de Burgers en
Ingezeetenen hun genoegen en dank betuig­
den over de genoomenc Befluiten en ter hand
genoomene maatregelen, herinnerden zy Hun
Ed. Groot Moog. eerbiediglyk Hoogstderzel-
ver toezeggingen van befcherming aan de Bur­
gers van Hattem en Elburg gedaan, en ver­
zochten aandringende, om hen daadelyke ver­
vulling en bewyzen daar -van te willen doen ge*
nieten nu de nood aan den man kwam, nu zy
genoodzaakt waren uit hunne Steden te wyken ,
en a's ballingen omzwervende, in deeze en
andere Provintiën fchuüplaats en befcherming
te zoeken. Zodanige Adresfen kwamen ter
Vergaadering der Staaten in op den 8 Novem-
ber, van, Haarlem en Maasfiuis. Ten zelfden
dage van Rotterdam (*)• Te Leyden leverden
de Geconftituëerden der Burgery in naam van
zich en hunne Conftituantcn aan de Vroedfchap
een Verzoekfchrift in, ten einde het bovenge-
meb
ffli*»t StitrL Jmh November 1786. klad* mi-
R 3
1786..
Aiiresfen
tot onderftcuning
van
dat Verzoet,
ingeleverd.'

1786".
262 BEKNOPTE HISTORIE DER.
melde Verzoek door haare Gedeputeerden ter
Staatsvergaadering te onderfteunen (*).
Wat rlaar- Te Amfieriam werd een zodanig Dank-Adrcs
omtrenr te
op verfcheidene Plaatfen ter Teekening gelegd
Am üer dam
is voorge­ en door 2412 Burgers en Ingezeetenen ondervallen.teekerfd.
De Krygsraad hield daar over eene
Vergaadering om te beraadflaagen, op wat wyze
men omtrent dit Adres zoude handelen; de
meeste Officieren waren 'cr voor, en 'er werd
beflooten om 'er den Stads Raad over te Raad,
pleegen; gelyk door twee Kapiteinen de Voordrage
daar van aan Burgemeesteren fchriftelyk
gefchiedde. De Achtbaare Raad Relde het ter
onderzoek aan eene Commisfie, w eike verfcheidene
Aanmerkingen maakten op het aanbieden
van Dank-Adresfen aan Hun Ed. Groot
Moog. in 't Algemeen , en byzonderlyk in
deeze Volkryke Stad, wegens de verfchillendheid
van begrippen Op het Rapport der Corn.
misfie werd by den Raad beflooten: Dat door
den Achtbaaren Raad, om te beantwoorden aan
't verlangen van Kapiteinen, „ om onderricht
:e worden van de gevoelens van den Achtbaaren
üaad,en aan denzelven op 't nieuwgegeevene
)lyk van geenen zodanigen flap te willen doen,
jender alvoorens verzekerd te zyn, dat dezelve
I ie volle goedkeuring van den Achtbaaren Raad
;oude* weg draagen, Heeren Burgemeesteren
5 ouden verzopht worden, aan Kapiteinen het
ge-
(•}) Nitime Ntferl. Jcarb. November 3-S6. blatb. 1449.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 263
genoegen van den Achtbaaren Raad hier over te
betuigen ; en voords alle aanmerkingen op de
pvergegeevene fchriftelyke voordragt aan Kapiteinen
mede te deelen ; ten einde dezelve
daar uit zouden kunnen opmerken , dat 'er omtrent
het prefenteeren van Dank-Adresfen, in
deeze Volkryke Stad gewigtige bedenkingen
waren opgekoomen: dan dat de Achtbaare Raad
tevens niet van voornoemen was, de vryheid
van Kapiteinen, hoe zich in deezen te gedraagen,
te bepaalen." Tegen dit Befluit hebbende
volgende Raaden geprotcfteerd: w. BACKERJ
A. P« VAN LEYDEN; E. E. ABBEMAJL»
HOVÏJ j. B. EICKER; C. VAN DER HOOP
GERRITZ.; J. DE WITT; D. HOOET; en
E. L. BOU WENS. Dit Adres werd op den 15
November aan Hun Ed. Groot Moog. overgegeeven
(*)• Nog kwamen 'er Adresfen, ter
zelfde zaake dienende, van Schiedam en Giezen,
in 't Land van Altena, enz. (+)• Insgclyks van
Delft , Gornichem, Woudrichem, Papendrecht „
Bellevoetfluis, Veur, Foorfchooten , Leydfchen-
Dam en, Stompwyk: Op alle welke Requesten
én Addresfen, voor zoo verre die Dankbetuigingen
behelsden wegens de genoomene Befluiten,
gelVke Befluiteu genoomen werden,
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. November 1786. blate. 1441- ei
»
S45i—-1461. Waar men den geheelen Inhoud, en alle de
beraadflaagingen in 't breede leezen kan.
(f) Ibid. November 178Ö. bladz. 1448.
R 4
al»

264 BEKNOPTE HISTORIE DER
1786, als op de v'pófigen , cat is te zeggen voot
kennisgeeving aangeroömen ; doch op die',
Welke verzoek om bewys der befcherming van
Hattem en Elburg inhieldeh , werd beflooten ,
dezelven Commisfoiiaal te maaken (*).
Merkwaartligeomftan-
Nog eène merkwaardige omflandigheid, de
d'.tfieid,Hut Steden Hatiem en Elburg betreffende, kan ik
ten en' Elburgbetref­
niet met ftilzwygen voorbygaah. Te Middelfende
, te
Middelburg burg, gelyk in veele Steden der andere Prd*
voorgevallen.
vintiën, werden ook Inteekenfngen en verzaamelingen
van penningen gedaan voor de uitgeweekene
Burgers en Ingezetenen van Elburg
ën haitem , en voor 'het Nationale Fonds,
Doch de Burgemeester w. A. VAN CITTERS
Relde op den
J
1
28 October aan den 'Raad der-
Stad voor: Dat', alzoo'de Liefdegiften voor
de Armen, die door de Diaconie bedeeld werden;
op den duur niet toereikende waren, en
de Stad genoodzaakt was , eene goede fom aan
de Diaconie af teftaan, men de hand zoo leggen
öp de Penningen, voor Hattem en Elburg
verfaarneld, gelyk ock op die van het Vaderandfche
Fonds- ten m'inflen het infaamelen en
'nteekenen daar van gerechtelyk te doen flaa-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 265
DE BRUIN Hemden overeenkomftig het voorftel.
De Burgemeesters LC SAGI;, n ris MAN
en VAN VISVLIET verzetteden zich daar tegen.
De Voorzittende Burgemeester DE ERUIN
befliste by het Lot, cn ingcgevolge daar van
werd het' Voorftel op den 4 November by de
Weth en den Raad goedgekeurd, en van dit
Befluit aan den Heer Bailluw Ratione Officii
kennis gegeeven, en dezelve gelast, de inge.
faamelde Penningen in bejlag te neenun. — Doch
üie verfaamelde Penningen waren reeds naa
elders gebragt, en dus het in beflag neemen
Qnmoogelyk gema.'.kt (*).
De Onlusten wegens Hattem en Elburg hadden
veel overeenkomst, en ook eenig verband
met die wegens Utrecht en Wykby Duurftede,
en gaven aanleiding tot onaangenaame Briefwisfelingen
tusfehen de Staaten van Holland en
die van Gelderland , gelyk ook de Voorftemmende
Leden der Staaten van Utrecht, tusfehen
welke laatften , en de bovengemelde Ste.
den, de eerften zich als Middelaars aanbooden
, en aan die Steden hunne befcherming beloofden.
Ik zal daarom de Historie der Onlusten
wegens Utrecht enz. hier vervolgen in een
nieuw Hoofdftuk.
(•) Nituwe Net!(/l. 'jiarb. Novembir 173.6. bladz. 1481.
R 5 VIER-
178$,

Ï786,
Hier van
kennis ce-
•eeven aan
oe Staatsie-
266 BEKNOPTE HISTORIE DE ?
HET VIERDE HOOFDSTUK.
Behelzende Gebeurtenisfen federt de Onlusten wegens
Hattem en Elburg, tot aan 'c einde
van 't Jaar 1786.
De Stad
Utrecht '•J^hans werden de gefchiiïen tusfehen de Stad
ferygt een
verzekering
van de Be-
en de twee voorftemmende Leden der
Staaten van Utrecht hoe langer hoe ernftiger,
fcherming
dei Staaten en fcheenen tot daadelykheden te neigen. De
van Holland,
Vroedfchap der Stad {ftrècht fciircef eenen
Brief aan de Staaten van Holland over den toe­
ftel , die in Gelderland gemaakt werd, om door
het gebruik van eene menigte Krygsvolk van
den Staat, het welk zich thans in die Provintie
bevond, zoo het fcheen, eerstdaags eene vy-
andlykc onderneeming tegen de Stad Utrecht
ter uitvoer te brengen ; waarop Hun Ed. Cr.
Moog. tot meerdere verzekerdheid, voorzoo
veel des noods, aan de Vroedfchap der gemel­
de Stad toezeiden, dat Hoogstdezelven, in «-e-
val van eenen vyandelyken aanval, of wel een
aanmarsch van Troupen uit Gelderland tegen
gemelde Stad wierd ondernoomen , dezelve
met hunne voorhanden zynde Krygsmagt zou­
den befchermen , en van allen" geweldigen
overlast naar vermoogen beveiligen. Hier van
gaven de Staaten van Holland, in een Brief
van den 6 Otctob., kennis aan de Utrechtfche
Staats-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND- 267
Staatsleden , die te Amersfoort • Vergaadering Ï786.
hielden; met byvoeging, dat Hun Ed. Groot den te
dmersfiort
Moog., alhoewel zy niet verwagtten, dat zodanige
kragtige Befliritten ooit ter uitvoer zouden
gebragt worden, nogthans gemeend hadden
, eene openhartige opening daarvan aan
Hun Ed. Moog. te moeten geeven; gelyk hier
voor (*) breeder is aangeteekend.
Op deezen Brief gaven de voorftemmende Antwoord
der gem.
Staatsleden, te Amersfoort vergaderd, een ant­ Leden op
die kennis,
woord aan de Staaten van Holland, waarin zy geeving.
hunne verwondering en aandoening betuigden,
over de tydingen , die by Hun Ed. Groot
Moog. aanleiding gegeeven hadden tot het
doen van derzelver mededeeling, verzekering
en gedaane toezegging van de Stad Utrecht
tegen allen vyandlyken aanval te befchermen;
en zich beklaagden , dat zodanige tydingen ,
die zy als loutere uitftrooifels befchouwden,
zulke indrukken op Hun Ed. Groot Moog. gemaakt
hadden ; voorts verklaarden zy , nooit
te zullen toeiaaten of onverfchillig aanzien,
dat de Provintie, of Steden derzelve, zonder
hun weeten of medewerking, ingenoomen zouden
worden ; maar zich door alle bekwaame
middelen daar tegen te zullen verzetten; met
verderen eisch van de ingeroepene en toegezegde
bemiddeling der Bondgenooten (t).
De
(*) Bk.'z. 210, 241.
(|; iï;d. Qtlulcr 1786. bladz. i345«-

De Stad
neemt de
bemiddeling
aan op zekerevoo:waarden.
De Stad
In ftaat van
verdceldi-jn
jung gefield.
168 BEKNOTTE HISTORIE DEK
De Stad Utrecht daarentegen verklaarde de
aangeboodene Bemiddeling der andere Provintien
niet te kunnen aanneemen , dan onder
voorbeding van vier punten , te weeten : O
het verwyderen van het Krygsvolk van het
Grondbebied der Provintie; 2) zich te vertinden
onder waarborging van Holland, geene Troupen
op 't nieuw te zullen doen inrukken, geduurende
de onderhandelingen ; 3) dat men
alle byzondere en onveivreemdbaare Rechten
zoude behouden, en zich daarover in geene
onderhandeling zou inlaaten ; en eindelyk 4)
dat alle zodanige Leden van Staat, die zich
door hunne Adviefen en gedraagingen als vyanden
der Stad betoond hadden , uit de on.
derhandelingen zouden uitgeflooten zyn (*).
Voords fcheen de Stad weinig Raat te maaken
op eecen goeden uitflag deezer Bemiddeling,
maar veel eer eenen aanval te verwagten , detvyl
zy zich in eenen ontzaglyken Raat van
tegenweer Relde. Op de Wallen werden rondnm
de Stad een goed getal Kanonnen geplaatst,
Re uit de Magazynen van Holland, te Woerden
;n te Delft werden aangevoerd , als 18 Pon-
Iers, 12 Ponders, 6 Ponder Haubitfers, enz.
3e gragten werden verdiept, de Muuren aan
le Bastions met Cafematten voorzien; en de
< Gragten, Bruggen, Poorten en andere Toe-
!«ögen bewaakt. Verder werden 'er Doorfnyi
,dia=
O N'iiuwt Ntierl, Jtart, Qiiober 1?&C>. bladz. 1435.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND 260
dingen van water gemaakt, waar door eene 1786.
Onderwaterzetting van de Keuvelaar sbrug of den
Zoom van het hooge Land, buiten de Tolkjleeg-Poort
tot Jgtienhoven toe, kon bewerkt
worden, welke door den Vyand niet kon afgetapt
worden. Ook werd 'er een Verfchanfing
aan de Gildbrug, aan 't einde van de Malibaan
opgerecht, beftaande in een gebrooken Hoornwerk
met geretireerde Flanquen en ingeboogen
Gordynen, voorzien van 11 Batteryen; 3 voor
18 Ponders, 4 voor 12 Ponders, 4 voor 6
Ponders; en verder gefchikt om een goed getal
Musquettiers te plaatfen, met f300 Palisfaden
en wyde Giagten voorzien. Aan dit werk
was nog eene inwendige verdeediging gemaakt,
en aan iedere zyde eene veilige terug togt,
indien de Verdeedigers mogten genoodzaakt
worden te wyken ; het welk dan gevoeglyk
kon gefchieden tot onder het Kanen van de
S:ad, by de Maliepoort; waar ook Batteryen
waren opgerecht om den terugtogt te dekken
en den Vyand af te keeren. Alle deeze Werken
werden aangelegd en iVoltooid onder het
beftier van den Vestingbouwkundigen Heer
Redelykheid, die vervolgends naa Rusland beroepen
werd en vertrokken is; affcheid dooi
eenen Brief van 't Defenfte Weezen te Woerden
genoomen hebbende (*). Ook booden zich
een groot getal Poorters, buiten de Stad er
ver-
C'J Hieuwt Ncitrl. Jciari. Noy:» ber 1786, hhil,

270 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
!?86 . verdere Ingezeetenen der Voorlieden aan de
Vroedfchap aan, om de Wapenen te dfaagen,
en de Stad, indien het noodig was, te helpen
Het Niem
'
Reglcnien
verdeedigen (*).
van Reget
ring daade
lyk en plc
tig ingevoerd.
e
Ondertusfchen naderde wederom de dag der
- gwoone verandering van de Stads -Regeenng,
; op welken , ingevolge de overeenkomst van
den 20 December 1785., en de Beëediging
van den 20 Maart 1786., het Nieuwe Regee­
rings-Reglement daadelyk moest ingevoerd
worden; en volgends hetzelve die verandering
gedaan worden ; ten welken einde de Schutters
en Wachtvryën onder de Burger-Compagniën
op den 11 Oclober des voormiddags wederom
by een vergaaderden, en de Stemgerechtigden
onder dezelven werden tegen den volgenden
morgen ten 9 uuren beroepen om Kiezers te
benoemen, tot het verkiezen van Burgemees.
teren, uit de Nominatie daartoe reeds ge­
maakt, en vrugteloos aan den Stadhouder ge­
zonden. Op den volgenden dag dan, den'12
Oclober, zynde den gewoonen dag der veran­
dering van de Regeering, vergaaderden de
Burgemeesteren en Vroedfchap, benevens de
Burgery op de Neude, en het Nieuwe Regle­
ment van Regeering werd nu daadelyk enpfeg-
tig ingevoerd, nu mede door den Raad be-
zwooren, gelyk het op den 20 Maart door de
Burgery bezwooren was, en het oude Regie-
ment
(*) NisiDve Ntdirl, Jaa/b, Ngyemier 17I6. bladz. i 3 3u

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 271
inent van 1674., voor zoo verre het Stedelyke 178^.
betrof, voor altoos vernietigd en afgefch'aft.
Deeze plegtige Beëediging gefchiedde thans
alleen door de zeven oudfte Raaden, ingevolge
van hunne Verklaaring van den 20 Maart deezes
Jaars 1786.; dewyl de overige Raaden
hetzelve by de aanvaarding van hunne Raadsplaatfen,
federt den 28 Augustus van tyd tos
tyd gedaan hadden. En hier van werd eene Wederzyiï-
* plegtige Wedcrzydfche Verklaaring gedaan, fcheVerklaaring daac
waar door de Burgery verklaarde , den Raad van gedaara,
der Stad'van toen afin dc Reedsduurendheid,
overeenkomftig en naar den inhoud van het
voorfz Reglement, op te neemen; en als nu
het zelve Reglement, aan de zyde van Raad
en Burgery en Burgery én Raad, en dus wederzyds
en volkoomen te zyn ingevoerd. Zoo
als Raad en Burgery hetzelve alzoo hikiden voor
ingevoerd; zoo dat Raad en Burgery van toen
af, voor zoo veel als Stads Magiftraats-Be-
Relling, en de Punten, het huishoudelyk Be»
ftier derzelve betreffende, hielden voor af gefchaft
en vernietigd het Reglement van 1674.
als fchadelyk en drukkende, zoo voor hun als
inzonderheid voor de Regeering; en dat in de
plaats van hetzelve, van toen af, zoude ftand
hebben het Reglement, als nu wedcrzyds bezwooren,
den 20 December 1785.vastgefteld;
behoudens de afkondiging der Twee nog openftaande
Punten, met onderlinge medewerking
f.e reguleeren ; en ook voorbehoudende alle
zulke

1786.
17a BEKNOPTE HISTORIE DER
zulke veranderingen, als (buiten het Conftitutioneele
in dit Reglement vervat) met onderlinge
medewerking van Raad en Burgery te
maaken, in tyd en wylen, geoordeeld mogt
worden, ten nutte van Stad en Burgery ie zullen
ftrekken. — De Burgery verklaarde wyders,
van haare zyde, deezen haaren ftecdsduurenden
Raad op het voorfz. Reglement, in
haare byzondere befcherming en Vrywaaring
re neemen; zoo als de Raad van zyne zyde de
Burgery insgelyks verklaarde te doen, onder
wederzydfche beloften van elkauderen over en
weder te zullen fchadelocs houden en bevryden,
mitsgaders eikanderen op de allerkragtigftc
wyze te zullen handhaaven, flyven en flerken
tegeu allen en een ieder, en inzonderheid
tegen de Voorflemmende Leden der Staaten
van deeze Provintie, of wie het ook zoude
moogen zyn, die, ter zaake deezer invoering,
den Raad of de Burgery hinder, moeijenisfen
of ongelegenheid zoude willen aandoen, het
zy in hunne Perfoonen, Goederen, ofte by
tegenftand, in de uitwerking der waarneeming
van de Commisfiën, van Stads Regeering afhangende;
of hoe dezelfde hinder , moeijenislen
of ongelegenheden aan den Raad en
Burgery ook mogten aangedaan worden; met
toezegging aan eikanderen, om, in gevalle
van geweld, hetzelve tot onderlingen byftand,
ter uitwerking deezer met goed en bloed te
zulleu verzegelen. En op dat van deeze in.
voe-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 273
voering, zoo nu, als voor de Nakomelingfchap,
zoude konuen blyken, is daar van deeze Uit.
roeping gedaan, en openlyk afgekondigd door
Raad en Burgery, op de Neude, in Utrecht,
den 12 October 1786. (*).
Na deeze plegtige invoering werd de Regee­
ring , op dien zelfden dag, veranderd overeen­
komftig met de voorfchriften van het nieuwe
Reglement ; de Heeren A. H. EYCK en Mr.
3. p. DE RIDDER werden door de Burgery
tot Burgemeesters verkoozen ; en de Raad be­
noemde Schepenen , en maakte beftelling over
de andere gewoone Commisfiën (f>
Den volgenden dag, den 13 Oclober, ont­
vingen de Staatsleden , te Amersfoort vergaa­
derd, eenen Brief van Zyne Hoogheid, waarin
hy zich zeer beklaagde over het voorgevallene
te Utrecht, als waardoor meende in zyne Rech­
ten grootelyks verkort te zyn; waarop in die
"Vergaadering aanRonds beflooten werd , dien
Brief in beleefde bewoordingen te beantwoor­
den , en te verklaaren, die misbruiken op eene
Confiitutionelen wyze te zullen hcrRellen (§).
Wy hebben hier voor gezien, dat de Raad
der Stad Utrecht voor eenen vyandlyken aai-
val van den kant der andere Staatsleden vree-
zende, de beleherming en byftand der Staaten
van
O Nieuwe Nederl. Jaarb. OSober 1736. bladz. 13:.-—1335»
(f) Ibid. October 1736. bladz. 1335.
(SJ Ibid. October ifiG. blaciz. 13.16,
1786.
De Rcgeeringveia-iderJ
naai' 'c
Nieuwe
Reglement*
Klagten vaS
den Prins
deswegenS.
Klagten der
V, lorftemm
;nde
Staatsleden
van Utrecht
over de gegceveneorders
der

274 BEKNOPTE HISTORIE DER
1786. van Holland, in zulk een geval, verzocht, en
Staaten v.in
Holland aan
den Gene.
de toezegging daarvan bekoomen hadt; en dat
overeenkomftig daar mede Orders aan den Ge­
raai Majoor
VAM HY S- neraal Majoor VAN RYSSEL, de Troupen van
«££..
Holland gebiedende, gegeeven waren. De gemelde
Staatsleden hier van kennis bekoomen
hebbende , fchreeven daarover aan de Algemeene
Staaten; welker Gecommitteerden tot
de Militaire zaaken nevens eenige Heeren uit
den Raad van Staaten , dien Brief, van den
27 Ocliber, onderzochten, en bevonden, dat
dezelve inhield, dat gemelde Staatsleden met
verwondering vernoomen hadden , dat door
den Colonel VAN PABST, de Troupen te
Naarden en in den omtrek gebiedende, inge.
volge de aanfchryving van den Generaal Majoor
VAN RYSSEL, die de Troupen van het
Cordon tusfehen de Maas en de Zuiderzee gebood,
orders gegeeven waren aan de gebiedende
Officieren van eenige Regimenten, in
de Provintie van Holland gecantonneerd , om
de eerfte twee feinfehooten hunne Regi-
] nenten marschvaerdig te doen maaken, en als
I lic feinfehooten door zes anderen gevolgd
vierden, dan aanftonds langs den kortften en
5 ;emakkelykften weg naa de plaatfen hunner
i aamenkomst in de Provintie van Utrecht te
t rekken, zonder Grondgebied te ontzien, en
ldaar de Orders van den voornoemden Gene-
i aal Majoor VAN RYSSEL aftewagten, enz.—
Verzoekende bovengemelde Heeren Staatsleden
y

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 275
den, dat die Gebiedende Officieren daarop gehoord,
en ter verantwoording geroepen mogten
worden. Hier op eischte de Raad van Staaten
bericht van den Collonel VAN PABST en van
den Generaal Majoor VAN RYSSEL, van wien
die Orders kwamen , eu op welke gronden dezelve
rusteden ? De Colonel VAN PABST voldeed
aan dien eisch; maar de Generaal Majoor
VAN RYSSEL oordeelde, dat hy thans het
bevel voerde over de Hollandfche Troupen,
van de Zuiderzee af tot aan de Maas gecantonneerd,
op Order cn Inftruftie van Hun Ed.
Groot Moog. en gevolglyk geen Orders van
andere Collegiën kon gehoorzaamen ; hy gaf
daarom kennis van deeze aanfchryving des Raads
van Staaten aan Hun Ed. Groot Moog. en verzocht
te moogen weeten, hoe hy zich zou
hebben te gedraagen. Hier op werd aan den
Generaal Majoor VAN RYSSEL regtftreeks
aangefchreeven en uitdrukkelyk van wegen
Hun Ed. Groot Moog. gelast, zich in geenerlei
verantwoording, van 't geen door hem ter uitvoering
van Hun Ed. Groot Moog. aanfchryving
of Orders van den 6 October, raakende
het te hulpe koomen der Stad Utrecht, mogt
verricht of bevolen zyn, anders dan aan Hun
Ed. Groot Moog. zeiven, in te laaten, als blyvende
dezelve aanfchryving en Orders, met al
het geene ter voldoening daar van verricht
was, of nog verricht zou worden, voor rekening
van Hun Ed. Groot Moog. met verdere
S 1 mag-
I78

1786.
276 BEKNOPTE HISTORIE DEK
magtiging, om van deeze Verklaaring en uitdrukkelyke
begeerte van Hun Ed. Groot Moog.
aan den Raad van Staaten kennis te geeven,
en zich , op grond daar van, te verlchoonen
van de verantwoording, door den gemelden
Raad van hem gevorderd; gelyk ook met last
om dc noodige Orders te ftellen, dat de gebiedende
of andere Officieren, onder zyn bevel
ftaande, alléén aan Hun Ed. Groot Moog. of
aan hem Generaal Majoor rekenfehap zouden
geeven, zonder eenige verantwoording aan iemand
anders te doen , dan aan Hun , die dezelve
Orders moesten uitvoeren. — Voorts werd de
Generaal Majoor VAN RYSSEL, van alle gevolgen,
die hem ter deezer zaake,of uit hoofde
der voldoening aan eenige bevelen van Hun
Ed. Groot Moog. het zy reeds gegeeven, of
nog te geeven, mogten overkoomen, febadeloos
te houden en te vrywaaren ; neemer.de
Hoogstdezelven Hem Generaal Majoor benevens
alle de ondeihoorige Officieren en Soldaaten
ia hunne befcherming, met last en magt
om hier van aan de geenen , die belang daar
by hadden , de noodige kennis te geeven. De
Rai d van Staaten, hier van kennis bekoomen
hebbende, eischte van den Generaal Majoor
VAN RYSSEL een Affchrift van dit Befluit der I
Staaten van Holland (*).
Van
(•) Vttuwè Neieri. jaaiï. Nohmttr 1786. bladz. 1425,
Ï428 en 1438.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 27?
• "\ ai den anderen kant deeden de Utrechtfche
Staat - Leden, te Amersfoort Vergaaderende,
aan alle Schouten en Gerechten, op de Gren­
zen der Provintie, zoo aan' Gelderland als aan
Holland geleegen , aanfchry ven en gelasten,
om wel toe te zien en zorge te draagen, dat
geene Militaire Corpfen op het Grondgebied der
Provintie zouden koomen; en indien zulks ge­
beurde, den Bevelhebber van zodanig Corps af
te vraagen , op wiens bevel hy opgetrokken
was, en of hy van een Provintiaal Patent en
Attaché voorzien was; zoo neen, denzelven
uit naam van Hun Ed. Moog. aan te zeggen,
aanflonds het Grondgebied der Provintie te
verlaaten; en daar van, indien voorfz. Corp­
fen evenwel mogten voorttrekken , aanRonds
kennis te geeven aan de Staaten, of derzelver
gewoone Afgevaardigden (*).
Ondertuslchen kwamen 'er van tyd tot tyd
Gewapende Hulpbenden van Burgers uit de
Genootfchappen van verfcheidene Steden ,
Vlekken en Dorpen in Holland en andere Pro­
vintiën , naa en binnen de Stad Utrecht, om
de Stad, des noods, te helpen verdeedigen;
die, na eenigen tyd aldaar de Wachten mede
waargenoomen te hebben, door anderen wer­
den afgelost. , Dit werd van fommigenhunner
Medeburgers en Ingezeetenen, vooral van het
la^gRe Gemeen,- met nydige en wraakzuchtige
(*) Nieuwe Ncderl, Juarh. Novemler 1786. VaSt. 1314'
I786.
De Staaten
te AmersfoortverbiedenMilitairen
Corps
op bet
Grondgebied
der
Provintie te
koomen.
Hulpbenden
van R tgers
koome.i te
Utrecht.

278 BEKNOPTE HISTORIE DER
1786. oogen befchouwd, en die Lieden werden fomtyds,
by het vertrekken of wederkeeren niet
alleen met fchimp en fmaad, maar ook met
daadelyke aanvallen op een Rrafbaare wyze
bejegend. Om maar een voorbeeld hier van
by te brengen : Ia het aanzienlyk en bloeijend
Vlek Vlaardingen waren op den 11. November
25 Man van 't Genootfchap aldaar van Utrecht
terug gekoomen, welke, by het intrekken in
de Plaats, door eene groote menigte van 't
gemeenfle Volk onder fchreeuwen en fchelden
werden aangevallen. Dit oproerig Volkje hadt
zich vooraf, om elkandercn te kennen, met
Oranje Linten verfierd, en Relde zich aan den
ingang der Plaats, om, gelyk zy deeden, die
aj Mannen, welke zy dachten door hunne
menigte ligt te kunnen overmeesteren, onverhoeds
op het lyf te vallen, etf'bet laatfte Peletton
af te fnyden; de aangevallenen velden
hun Geweer , kwetRen eejp der menigte,
waarop de gisting toenam, ën de febermutfeling
duurde vry lang.; dit gaf gelegenheid orri
de Genootfchappen der naastgelegene Plaatfen
tot hulp te ontbieden, gelyk die van Maasjluis
sn Schiedam fpoedig aankwamen om hunne aan-
*ev«Uene Broeders by tefpringen, en het Op.
i •oeng Gemeen te verflrooijen. Deeze beveegingen
wekten den aandacht der Gecom-
] nitteerde Raaden, die den Hr. Mr. L. V I.
[•RINGA, Advocaat voor beide de Hoven van
J uftitie derwaards zonden om onderzoek daarom-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 27*
omtrent te doen; welke Heer Advocaat ook
fpoedig naa gaardingen vertrok, en na gedaan
onderzoek op twee Perfoonen Befluit van vat­
ting verzochten verkreeg; maar die twee Per­
foonen waren gevlugt; de Regecring deed
eene Publicatie tot bewaaring der rust afkondi.
gen; en dus hadt deeze zaak geene verdere
gevolgen. Om evenwel zodanige beweeging
in 't vervolg voor te koomen , by gelegenheid
der Wapenoefeningen van 't Genootfchap,
dat op den 25 November afvuurde, was de
Drosfaard van Heeren Gecommitteerde Raaden
VAN DER MEER, met zyne Dienaars daar by
tegenwoordig, om alle hindernis af te wee-
ren (*)•
Uit dien zelfden grond van verbittering tegen
de Genootfchappen van Wapenhaudel,
waren niet lang voor deezen tyd te Hoorn in
Noordholland diergelyke opfchuddingen en oproerige
beweegingen ontftaan ; niet om dat 'er
ook eenigen van naa Utrecht waren geweest,
want zulks hadt daar nog geen plaats gehadt,
maar by gelegenheid van het afvuuren op den
11 Oötober. Eene menigte van Aanfchouwers
waren daar by tegenwoordig, en onder die ook
eenige Leden van het Purmerender Genootfchap,
op het welk het Hoornfche Gemeen het
meest gebeeten was. Geduurende de Wapenoef
e-
C ) Nieuwe Nederl. Jaarb. November 1786. bladz. I43»J
1444. en i4«7- g
Oproerig*
bcwesgingen
te
Hoorn.

ï?86.
280 BEKNOPTE HI-STORIE DER
oefeningen werden 'er geene ongeregeld!^don,
gepleegd; maar onder hec terug nekken naa
den Stads Doelen, trachtten eenige hu na \kgezinden
van tyd tot tyd tusichen de gelederen
in te dringen, om een gedeelte van de Gewapende
Manfcbap af te lnyden en in .verwarring
te brengen; doch dit mislukte. Maar toen men
aan den Doelen, de gewoone verzamelplaats
van 't Genootfchap, gekoomen.wa>, drou g het
Gemeen met zoo veel geweld op hetzelve aan,
dat het duidelyk bleek hun voorneemen té zyn*.
eenige Leden af te Ryden en buiten de Poort
te dringen. Doch ook dit mislukte cn zy ky. almen
allen hoewel met veele moeite, daar binnen,
voornaamelyk door den kfoel moedigen
tegenfland der Leden van het Piirnerinder Genootfchap,
die den optogt fiooten. Hier over
zocht het'Gemeen zich aan hun-te wrecken ,
viel met alle man geweldig op hen aan, cn
begon met flecnen te werpen, waar door een
der Piamerenders in den rug getroffen werd;
die daarop vertoornd zyn Sabel trekt , doch
door een ander Purtnerender. weerhoud cn wordt.
Hierop werd die onbefuisde menigte nog meer
verwoed, dreigde en Rootte geweldig, en zou
waarfchynelyk het Genootfchap overhoop geworpen
hebben, indien de Bevelhebber, die het
Bataillon floot, niet kloekmoedig geboden hadt
rechtsom keer te maaken en het geweer te vellen
; op welk gezigt de muiremaakers terug deinsden
en allengs afzakten; en op deeze wyze trok
het

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 28r
het Genootfchap. onverhinderd de Poort van
den Doelen in.
Hier mede dacht, men, dat de ftorm voorby
was, raeq maakte zich gereed om uit een, en
eik naa zyn huis, te gaan; maar de greotfte
zwaarigheid, was nog agter. De Purmerenders
waren nog in den Doelen, en werden door den
nv no'gden hoop ppgewagt, die rondom den
Doelen veriaamelden, en dreigden hen. te zui­
len van kant helpen; naar m.ate, dat de duis­
ternis viel, vermeerderde de menigte, eenigen
gingen, op dat zy hun niet mogten ontfnap-
pen, naa de Stads Poort, waar by een fchuit
voor de Purmerenders gereed lag; anderen gin­
gen de Poort uit, om hen aan den Ouden Dyk,
waar zy van fchuic moesten verwisfelen, waar
te neemen. Ondertusfchen hoorde men hiel­
en daar, onder de menigte, Oranje boven! roe­
pen, en partydige. Liedjes zingen om de ge­
moederen nog vuuriger te,maaken ; terwyl nu
en dan een Heen door de glazen van de Socie-
tcitskamer vloog, waarin de Purmerenders wa?
ren. Eindelyk. kwam het gerucht van dit ge-
weid tot de Regeering: Twee Burgemeesters,
de Heeren VAN EOREEST en VAN HOOL-
WERF, begaven zich naa de faamengerotte,
menigte, en de eerstgemeldde deed aan de-,
zelve eene nadrukkelyke Aanfpraak, waar in
hy haar het onbetaamelyke van zulk een gedrag
onder het oog bragt, en eindelyk aan dieRust-
yerfloorders vraagde, wat eigcntlyk hun oog-
S 5 merk
I78S,

1786.
282 BEKNOPTE HISTORIE D E *
merk of begeeren was; of waarin zy door het
Genootfchap van Wapenhandel beledigd waren
? Hy voegde daar by, dat zy, indien ze
beleedigd waren, of weezendlyke bezwaaren
hadden, dezelven aan hem, als hunnen Burgervader,
konden te kennen geeven; maar indien
niet, dat zy dan, als vreedzaame Burgers
naa huis moesten gaan en zich ftil houden.
Eik zweeg, en niemand uit den hoop bragt
eenig bezwaar in; alleenlyk riepen fommigen ,
een wyl daar na, dat zy niets hadden tegen
hunne Hoornfche Medeburgers, maarden PUT.
merenderen, den hals wilden breeken ; cm dat
een van hun (zoo als boven verhaald is) den
Sabel tegen hen getrokken hadt.
Geen wonder dan, dat het Genootfchap van
nieuws in de Wapenen kwam, om hunne Vrienden,
die om hunnen wil in gevaar geraakt waren,
te befchermen. Doch eer de noodige
fchikkingen daar toe gemaakt waren, verliep
'er eenigen tyd; ondertusfchen befloot de Wet.
tiouderfchap de twee Burger - Compagniën,
3ie de Wacht hadden, op te roepen; maar
ierzelver Bevelhebbers maakten zwaarigheid
» >m daar aan te voldoen, uit aanmerking van
len flegten ftaat der Schuttery, die nog onge-
4 >efend was, en van welken fommigen niet eens
'an Geweer voorzien waren ; ten zy dat zy
ï
net overleg en gemeenfchappelyk met het ge-
C
efend Genootfchap mogten handelen. Hier
t
ae werd beflooten en verlof gegeeven, en
zoo

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 183
zoo haast a!s de Oproerige menigte dit merkte
zakte zy af en verdween. Vervolgends wer­
den de Purmerenders door eenige Afgevaardigde
Manfchap uit de Schuttery en van 't Genoot­
fchap, des morgens ten half drie uuren, bui­
ten de Poort, en tot aan hunne Schuit bege.
leid; en die van het Genootfchap verzelden
hen tot aan den Ouden Dyk, of daar moogelyk
nog eenige Muitemaakers mogten zyn, om hun
moeite aan te doen. Hier mede nam de Op­
roerigheid een einde , en des anderen daags
was de rust in de Stad herfleld (*). Naa de
Belhamels en aanftookers van dit vuur van Op­
roer werd vervolgends onderzoek gedaan : De
Hoofd-Officier verzocht en verkreeg op den
14 October Dagvaarding in Perfoon tegen den
17, tegen drie Ingezeetenen, A. SCHELS,
H. OOSTERDAM en s. JONGMAN;dochdee*
zen waren gevlugt en verfcheenen niet (f).
De Geest van Oproer heerschte omtrent dee-
zen tyd zodanig in deeze Gewesten, dat mer
uit allerlei voorkoomende omltandigheden aan
leiding wist te neemen om muitery te verwek-
ken; doch de eigentlyke grond was byna s
overal dezelfde; de verfchillendheid van ge.
voelen omtrent het beftier van 's Lands zaa­
ken, en daar uit volgende gezindheid voor de
eene
(«) Nieuwe Ne de rl.-Jaarb. Ottober 1786. bladz. 1322. Be­
roerd Nederland, V. Deel, bladz. 72—78.
(j) Nieuwe Nederl. Jaarb. Ottober 1786. blad*. 132S.
I78CT.
Oproer van
Boeren te
Zieri&zee.

ï|86.
284 BEKNOPTE HISTORIE DB*
eene of andere Party, welke door fommigen
te ver gedreeven en door anderen aangevuurd
tot daadelykheden overfloeg. In Zeeland was
die verfchillendheid zeer aanmerkelyk; byzonderlyk
op de Eilanden van Schouwen en Dniveland.
In de Stad Zierikzee warén de meeste
indien niet alle de Leden van Regeering voor
het verbeteren van ingefloopene misbruiken;
zeer veele Burgers en Inwooners van de Stad
waien van het zelfde gevoelen, als die Regenten;
maar op het platte Land en onder de Boeren
der beide gemelde Eilanden waren veelen
and'-r ? gezind, en hielden alle die poogingen
voor benadeeling van 't Huis van Oranje., waar
voor zy yverden. Van deezen hunnen yver
gaven zy blyken door nu en dan, byzo;?deijyk
op Marktdagen, met Oranje Linten en Strikken
verfierd, in de Stad te koomen. In 't eeist
oordeelde de Regeering, dit alles ongemerkt
te moeten door de vingeren zien; doch de
zaak werd ernftiger; men begon openlyk op
fommige Leden der Regqering te fchimpen en
te fmaalen ; eenige Boeren en Boeren knegts,
15 of 16.in getal, kwamen zich op den 12
November met dien Oranje tooy onder den
Godsdienst eerst in de Gropte, en daarna ook
in de kleine, Kerk vertoonen,enplaatften zich
by 't uitgaan van de Kerk aan de Deuren, terwyl
de Gemeente fcheidde, om des te beter
te kunnen gezien worden. Thans dacht de
Regeering dat het tyd was om deeze openbaare
Far,

ONLUSTEN IN HET VADÈRLAND. 285
Partyzucht te fluiten, die van erger gevolgen
zou kunnen worden. Zy befloot op den 13,
en deed op den 15 November eene Publicatie
afkondigen tegen het draagen van Oranje Linten
en andere Tekenen van onderfcheiding;
zy nam, om de rust en goede orde te bewaaren,
het Genootfchap van Wapenhandel, onder
de Zinfpreuk: Foor Eendragt en Vryheid,
in die Stad opgerecht, in den Eed; en op dat
de Boeren, die gewoon waren op den Marktdag
in de Stad te koomen, niet uit onkunde
tegen dit verbod mogten misdoen, zoo werden
op den volgenden Marktdag Gerechtsdienaars
aan de Stadspoorten geplaatst, om de aankoomende
Huislieden kennis van het verbod te
geeven , en hen de onderfcheid tekens te doen
afleggen. Eenige weinigen gehoorzaamden';
maar de meesten ftreefden ter Stad in, met de
verboodene tekenen verfierd ; doch toen zy
den Bailjuw met zyne Dienaars in 't oog kreegen,
namen zy dezelven weg. Dus fcheen
het, dat alles dien dag in rust zoude blyven;
doch dit duurde niet langer dan tot den middag
, wanneer de Boe en , een weinig door
den drank verhit, zich begonnen te beklaagen
over het verbod, faamen te rotten, opfchuddingen
en geweldenarycn te pleegen , met
zulk een dolle drift, dat de Bailjuw niet inftaat
was inet zyne Dienaars hen te beteugelen
, maar het Krygsvolk van de Hoofdwacht
te hulp riep; de Boeren, geleezen hebbende.
da t
i1%6.

1/86.
«86 BEKNOPTE HISTORIE D E a
dat men geen Krygsvolk tegen Burgers en Ingezetenen
moest gebruiken ; dat dit gebruik
van Krygsvolk tegen de Burges en Ingezetenen
van Liatiem e n Elburg den Staaten van Gel.
derland en den Stadhouder tot misdaad werd
toegereekend, geen on.-erfcheid maakende tusfehen
het dempen van oproerige beweegingen,
en het gebruik van Krygsvolk in Burgergefchil-
Jen, Relden zich niet weinig te weer en wierpen
den Bailjuw omver. Zy werden nogthans
eindelyk verftrooid en twee uit den hoop g e.
vat, die geboeid en naa de gevangenis overgebragt
werden. Na verhoor ueed de Bailjuw
eisch tot banning of Jyfftraffe, zoo als Heeren
Schepenen in goede JuRitie zouden meenen te
behooren.
Deeze ernRige maatregelen hadden eene
verfchillende uitwerking; eenige Boeren kwamen
hier door tot bedaaren, en werden afge.
fchrikt van zodanige beweegingen weder aanterechten;
maar de meesten, in hunne Dorpen
terug gekeerd, flaaken de hoofden byeen, en
gaven aan hunne buuren hun misnoegen, over
het gevangen neemen van twee hunner broederen
, te kennen, en nood.gden hen uit otn
nede naa Zierikzee te trekken en de gevang
1 ien te helpen verlosfen. Om fpoed'g volk
1 >yeen te krygen, floeg men op koperen bek-
J ;ens , en welhaast was 'er eene bende v a n
1 .yna driehonderd mannen byeen. De Schout
\ a n S o n
' r , die ter verrichting van eenige
zaa-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 287
zaaken naa Brouwershaven geweest was , hun
ontmoetende, werd door hen, onder bedrei.
ging van fchade aan lyf en goed, gedwongen,
zich naa Zierikzee te begeeven, om aldaar by
de Regeering te bewerken, dat de gevange­
nen ontflagen , en zoo wel het draagen van
zwarte Cocarden, als van Oranje Strikken ver-
booden wierde. De Schout van Sonnemaar
begaf zich met allen fpoed naa de Stad, en
gaf aan de vergaaderde Wethouderfchap be­
richt van zyne ontmoeting en van den eisch en
't voorneemen der Boeren, indien daaraan niet
voldaan wierd. De Wethouderfchap nam daar
op het gevoelen in van de Officieren, zoo van
het Cenootfchap, als van de Krygsbezetting;
die van het Genootfchap maakten zwaarigheid,
om met hunne weinige Manfchap, zonder
hulpe van de Krygsbezetting, de Stad te ver­
deedigen ; en die van het Guarnizoen , dat
maar 90 Man fterk was, vondt niet raadzaam,
met een gedeelte van zyn Volk tegen zoo
veele Boeren, welker getal nog kon toenee-
men, uit te trekken. Men befloot eindelyk om
door eenen Afgevaardigden aan Heeren Ge­
committeerde Raaden, te Middelburg verwer­
king van Krygsvolk te verzoeken, en onder­
tusfchen met de tegenwoordige gewapende
Manfchap de Stad te verdeedigen , en geweld
met geweld te keeren. Het gerucht van deeze
ernftige maatregelen , tegen hen genoomen ,
deed de Boeren agter blyven, en weêrhield
hen
178*

1786.
288 BEKNOPTE HISTORIE DER
hen van verdere baldaadigheden te pleegen
(*).
Eer ik dit HoofdRuk befluite, moet ik den
uitflag aanteekenen van eene zaak , die in 't
Jaar 1784. reeds begonnen is, veel geruchr gemaakc
heeft, en van zulk een langen nalleep
geworden is, dat ik het verhaal daarvan in 't
voorgaande (fj heb moeten afbreeken en tot
hier toe uitflellen. Ik heb het oog op het Onderzoek
van het voorgevallene te Rotterdam, op
den 2fl a
' Maart 1783. door eene Staats - Commisfie,
tot dat einde derwaards gezonden. In
het verhaal daarvan was ik gekoomen tot het
Befluit der Staaten, daaromtrent, van den 22
December 1715- Het fcheen dat dit Befluit,
tot vermeerdering van magt der Commisfie genoomen,
nog niet genoegzaam was, om alle
zwaarigheden wegteneemen, welke de Heeren
Gecommitteerden in dat onderzoek ontmoeteden
; want zy fchreeven aan Hun Ed. Groot
Moog. op den 4 Febr. 1785. eenen breedvoe.
rigen Brief met zes Bylagen, waarin zy van
hunne handelingen met en benevens de Regecring
in dat onderzoek opening gaven, en
aan 't flot van welken zy betuigden, dat, daar
het vraagen van zodanige opheldering, of wil
1
men
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Nov i;85. bladz'. 1482 1484.
Beroerd Ncderl V Deel blad/:. Üo 81.
(tj In liet II. De„'l deezer Beki.opte Uifior'.e. bladz. 110,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 289
men het verantwoording noemen , van zodanige
verantwoording zou te pasfe koomen, niet
alleen met betrekking tot het gebeurde op den
8 Maart 1784; maar ook ten opzigte van verfcheidene
andere gebeurtenisfen, over welken
het aanbevoolcn onderzoek moet gaan ; Hun
Ed. Moog. geen zwaarigheid maakten om te
zeggen, dat indien, in een geval als dit was,
die geenen , welke regtftreeks uit naam van
Hun Ed. Gr. Moog. dit onderzoek doen, de
bevoegdheid niet hebben , om zodanige ophelderingen
of verantwoording te vraagen, het
dan niet alleen zeer moeijelyk, zoo niet ondoenelyk
zoude zyn, om middelen tot herftel
van de rust en het vertrouwen te beraamen en
ter uitvoer te brengen; maar ook het onderzoek,
ten dien opzigte geheel vrugteloos zoude
zyn, en niet anders behelzen, dan een ver*
haal van veelvuldige voorvallen , doch geenzins
eene nafpooring of het onvermoogen der Regeering
, of wel de Jlapheid der genoomene
maatregelen oorzaak gegeeven hebben,dat verfcheidene
ongeregeldheden plaats gehad hebben,
of onvervolgd zyn gebleeven, en dat,
in andere opzigten , dat geen nagelaaten is,
het welk die Ingezeetenen , welke zich aan
Hun Ed. Gr. Moog. vervoegd hadden , en op
welker aandrang Hoogstdezelven het onderzoek
gelast hebben, vermeenden van hunne
Regeering te hebben moogen verwagten ; met
één woord , dat op die wyze de Commisfie,
T waar-
178S,

ï?86\
Fnc -Advies
der Gecommitteerden.,
290 BEKNOPTE HISTORIE DER
waartoe zoo laDge tyd en zoo veele kosten hefteed
werden , en waar van zy niet ontveinzen
wilden , het einde op verre na nog niet te
voorzien, onder anderen ook om den weinigen
tyd, welken zoo wel de Heeren van den Magiftraat,
als het Collegie van Officier en Schepenen
, tot het houden der politieke en gerechtelyke
Vergaderingen met hun hefteedden,
en het ontwyken der door hun gedaane
voorflagen , om de beraadflaagingen met meerder
fpoed te kunnen voortzetten; dat op die
wyze , zeiden zy, dezelfde Commisfie, ten
opzigte van derzelver wezendlyk gedeelte, als
in het onderzoek naa de bron van het opgevat
misnoegen en wantrouwen, het oogmerk niet
zal bereiken, maar geheel vrugteloos uitvallen.
De Vroedfchap begeerde hier op bericht
van de Wethouderfchap, welk den 20 Febr.
een bericht aan dezelve toezond (*_).
Vervolgends gaven de Heeren Gecommitteerden
nog hunne Confider atiën en Pra:- Advies,
tot naderen aandrang hunnes Eriefs , en tot
wederlegging der gronden, by het Bericht des
Magiftraats bygebragt, uit kragt der Befluiten
Commisforiaa! van 4 en 22 Febr. 1785. Ook
fchreef de Wethouderfchap eenen Brief daar
over aan de Vroedfchap (f).
De
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. February 1785, bladz. 250 —
270 — 283.
(t) Ibid, April blad. 645. en 66S. alwaar die Hakken zelve
te vinden zyn.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 2or
De Staaten van Holland alle deeze Rukken
gezien en overwoogen hebbende, vonden goed
en vet klaarden, dat de Collegiën , zoo van
Heeren Burgemeesteren, ais van de Weth, en
van Officier en Schepenen der Stad Rotterdam,
welke in Maart 1783. in bediening waren geweest,
gehouden waren te berichten , en te
antwoorden op de Punten, welke tot dat einde
door Heeren Gecommitteerden opgefteld zyn,
en by derzelver Voorflelling op den 8 December
te vooren aan den Magiftraat waren voorgedraagen;
en dat voords in 't algemeen de
welgemelde Collegiën van Politie en Juftitie,
betrekkelyk, voor zoo verre zy in bediening
waren geweest, ten tyde dat die gebeurtenisfen
voorgevallen zyn, over welken een onderzoek
geordonneerd was, gehouden en verpligt
waren, deswegens alle geëischte opening en
opheldering te geeven, en ten dien einde te
berichten en te antwoorden op zodanige Punten,
als daartoe van wegen de faamgevoegde
Vergaadering van de Heeren Gecommitteerden
van Hun Ed. Groot Moogende en van den
Magiftraat aan dezelven zouden voorgehouden
worden. Ingevolge van dit Befluit werden door
de Heeren van het veiéénigd Collegie op den
9 Juny 1785. aan de geweezene Heeren Voorzitters,
van de Collegiën der Weth, Burgèt
meesteren en Schepenen, die in 178*3. in dienst
geweest waren, de Heeren naamelyk, VAN
DER HOEVEN, VAN DER HEIM, en VAN
T 2 BALE,
1716»
Befluit der
Staaten
daarop.

1786.
Estraord.
Crimineel
Rechtsgeding.
aoa BEKNOPTE HISTORIE DER
B ALE, de Vraagpunten , door Heeren Gommisfarisfen
opgefteld,en by hunnen Brief aan Hun
Ed. Groot Moogende overgelegd , toegezonden,
om daarop ten fpoedigften aan de Commisfie
te berichten; ten welken einde gemelde
Heeren Voorzitters de verdere Leden, die met
hun in dienst geweest waren, moesten byeen
roepen (*).
Ondertusfchen werd 'er extraordinair Crimineel
Rechtsgeding door den Hr. Hoofd-Officier
R. O. tegen de Gevangenen ingefteld,
welke in het Oproer, dat aanleiding tot deeze
Staats-Commisfie gegeeven hadt, betrokken
waren. By de twee Vrouwsperfoonen , weike
kort na de aankomst der Heeren Commisfarisfen
van Hun Ed. Groot Moogende in hechtenis
genoomen waren, met naame CATHARINA
MULDER, gemeenelyk genoemd KAATMOS-
SEL en KEET SWENK, was in de maand
April 1785. nog eene derde gekomen, te weeten
CLASYN v ERR YN, bygenaamd de OR AN-
JEMEID. KEET SWENK werd eenigen tyd
daarna onder handtasting ontflaagen; van de
andere werden de Extraordinaire Crimineele Procedmren
door beftelling der Heeren Schepenen
in ordinarii crimineele Proceduuren veranderd, en
de Heer Hoofd-Officier Mr. PAÜLDS GEVERS
deed op den 8 September 1785., op de gewoone
Officiers Rolle R. O. Eisch en Conclufie
(*) Nieuwe Nederl. JaarV. Juny 1785. bladz. 845.
te-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 293
tegen dezelve; de Procureurs, die gelast waren
de Gevangenen te bedienen, vraagden
Copie van den Eisch en de Conclufie (*). De
zaak bepleit zynde werd door Heeren Schepe.
nen op den 26 January 1786. zodanig Vonnis
geflaagen, dat aan den Eifcher R. O. de Eisch
en Conclufie ontzegd werd, en de kosten gecompenfeerd;
des niet te min werd de Hf
Eisfcher R. O. veroordeeld in de kosten van
de Zegels;die getaxeerd werden op ƒ 13 :19:6
het zegel tot dit Vonnis daar onder begreepen.
De Heer Hoofd-Officier R. O. liet Appel aantekenen
aan 't Hof van Holland, van dat Vonnis,
en protefteerde van Attentaaten, die ten
nadeele van deeze mogten gedaan of ondernoomen
worden (+).
De zaak van CATHARINA MULDER, an­
Vonnis van
't Hof tegen
ders KAAT MOSSEL weder voor het Hof be­ CATHARINA
MULDER.
pleit zynde, werd het Vonnis van Schepenen
van Rotterdam vernietigd; doende het Hof het
geen dezelven, als Rechters ter eerder Inftan»
tie behoorden gedaan te hebben; te gelyk verklaarende
, dat 'er voor de Impetr. en Geappelleerde
geene provifie valt; ontzeggende wyders
den Gedaagden en Appellant zynen verderen
Eisch en Conclufie in cas van Appel, en
compenfeerende de kosten van deeze en de
voorige Inftantie. Dit gefchiedde op den 24
Fe.
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1785. bladz. 1307 — 1320,
(£) Bid. A$ril 1786. bladz. 272, 273.
T 3
1785.1

1
1785.
Vonnis over
c r. A s y N
VEftRYN.
Ultflag der
Comniislie.
-94 BEKNOPTE HISTORIE DER
February 1786. Dus bleef KA AT MOS­
SEL Gevangen tot dat haare zaak geheel zoude
afgedaan zyn ; en zy werd op den 8 July van
Rotterdam naa 's Hage, en daar op de Gevangen
Poort, overgebragt; waar zy zoo lang gebleeven
is, tot dat ze door de groote, en voor
haar zoo gelukkige, Omwending daar uit geflaakt
is (t).
Gelukkiger was CLASYN V E R R Y N , de
Oranjemeid bygenaamd , welker zaak op den
2.5 February door den Hoogen Raad ten haaren
voordeele beflist werd, met een Vonnis,
dat de Exceptie, of verzet van Minderjaarig.
heid, door of van wegen dezelve voor Sche-.
penen van Rotterdam gemaakt, tegen den Heer
Hoofd - Officier bevestigde (§).
Hun Ed. Moogende de Heeren Commisfarisfsn,
eene nieuwe Schuttery te Rotterdam hebjende
helpen oprechten, en ziende, dat hun
/erblyf in die Stad van geen dienst meer zyn
con, beflooten, met kennis en goedvinden van
1 'dun Ed. Groot Moogende weder naa den Haag
I e vertrekken. De dag van hun vertrek op
» len 24 Jflny bepaald zynde, werden zy door
» le Wethouderfchap met groote ftaatie en pleg.
1 igheid uitgeleid (*). Gemelde Heeren Conv
mis-
C*) Nltvvt Nederl. Jaarb. February 1786. bladz. 145,24(5,
Ct; Ibid. July 178Ó. bladz. 644.
CS) Ibid. February 178Ó. bladz. 145.
Ibid. Juny 1786. bladz. 564,

ONLUSTEN TN HET VADERLAND. 295
misfarisfen deeden op den i November Raport
van hunne afgelegde Commisfie ter Vergaadering
der Staaten van Holland en Westvriesland,
en gaven een Verhaal met de Bylagen aan Hun
Ed. Groot Moogende over, Zy werden voor
hun gedaan Raport en genoomene moeite bedankt,
en derzelver Rapport Commisforiaal
gemaakt, aan het Groot Befoigne met en benevens
de voorfz. Heeren Commisfarisfen, om
hetzelve te onderzoeken, en de Vergaadering
van hunne Aanmerkingen en Raad te dienen.
Vervolgends is het Rapport gedrukt, en naderhand
herdrukt en voor elk te bekoomen geweest.
Uit hetzelve is gebleeken , dat het
oogmerk van die langdurige en lastige Commisfie
niet volkoomen bereikt is, en dat men
tot de waare bron der Onlusten en van 't wantrouwen
tusfehen Burgers en Regenten niet
heeft kunnen doordringen. Dus eindigde eene
Commisfie, welke byna twee Jaaren geduurd,
en volgends de echte opgaave ƒ 105453 : 2 : —
gekost heeft (*).
Eene andere zaak, niet minder langwylig van
onderzoek , en even ondoordringbaar, die
mede niet weinig opzien en opfpraak in de Republiek,
zoo wel als buiten dezelve, verweki
heeft,kan ik niet met ftilzwygen voorby gaan
om dat reeds in het I fte
Deel deezer BEKNOPTI
EUmtfi NederU 'Jaarb. February 1787, bladz. 276.
T 4
De -aak
van Brei

1786.
Voorftel 0111
10 Schepen
na Brest re
zenden.
Orders
daanoe gegeeven.
206~ BEKNOPTE HISTORIE DER
HISTORIE (f) met één woord daarvan gefproken
is; ik heb het oog op de zaak van Br est. Te
weeten: de Hertog DE LA VAUGDYON, Gezant
des Konings van Frankryk, hadt op den
21 September van 't Jaar 1782., aan Zyne
Doorluchtige Hoogheid als Admiraal Generaal
voorgefield,om ten fpoedigRen 10 Oorlogfchepen
van dit Gemeenebest naa Brest te doen zeilen,
ten einde zich daar met des Konings Schepen
van Oorlog te veréénigen, en de middelen
te beraamen om met veréénde magt' den gemeenen
Vyand afbreuk te doen. Zyne Doorluchtige
Hoogheid de Admiraal Generaal bragt
eenige zwaarigheid daar tegen in; doch de
Afgevaardigden ter Admiraliteit en de Raadpenfionaris,
daar over hunne gedachten gevraagd
zynde, vonden daar in die zwaarigheid niet;
waarom Zyne Hoogheid de zaak den 23 September
ter kennis van het geheim Befoigne van
Hun Hoog Moogende bragt, en daaromtrent
byzonderen last vraagde. Het Groot Befoigne
befloot op den 3 October Zyne Doorluchtige
Hoogheid te verzoeken» hoe eerder hoe beter
een Vlag - Officier met j Schepen van 60 Rukken,
3 van 50, twee Fregatten, en één Kotter
naa Brest te doen zenden door den Vice ; Admiraal
HARTSINCK, die in Texel het bevel
over 's Lands Vloot voerde. Het bevel over
dit Smaldeel werdt aan den Vice - Admiraal
(*) Bladz. 283, ; .
LOUIS

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 297
Louis Grave VAN BYLAND opgedraa-
gen (*). Ondertusfchen heeft deeze togt, hoe
freliig de Orders daartoe ook waren, nogthans
nimmer voortgang gehad; en het agterblyven
van deezen togt baarde zoo veel misnoegen als
verwondering, niet alleen by 't Algemeen en
byzonderlyk by de Kooplieden en Reeders van
Schepen, die, in hunnen Handel en Redery,
door de rooveryen en geweldpleegingen der
Engeljchen op de -Zee, zoo zeer beroofd en
belemmerd werden; maar ook by de Staaten
van verfcheidene Provintiën, en de Regenten
van de voornaamfte Kooplieden. Zy begeer­
den daarom, dat 'er onderzoek gedaan wierde
naa de redenen en oorzaaken , waarom de ge-
geevene Orders der Staaten niet ter uitvoer ge­
bragt werden; te meer om dat 'er reeds lange
en herhaalde reizen over de onbegrypelyke
Werkeloosheid van 's Lands Zeemagt geklaagd
was; gelyk hier voor (t) is aangeteekend. De
Afgevaardigden der Staaten van Utrecht dron­
gen, in naam hunner Lastgeevers, ter Alge-
mcene Staatsvergaadering aan op de voortzet­
ting van het extra - Judiciëel en politiek onder.
zoek; en dat op de fpóedigfte en kragtigfte
wyze voorgekoomen wierde, dat de Zee-Ka­
piteinen, tot den togt naa Brest benoemd, en
in de mislukking daar van ingewikkeld buiten
'sLands
(•) Nieuwe Nederl. Jaarb December 1783. Madz. 2052.
(\) In 'c I. Deel, bladz. 278.
T 5
1786.
Dezelve niet
uitgevoerd.
Onderzoek
naar de redenen
diar
van ddor
eene Staar*.
Commisl'.e.

1786-
«98 B E K N O P T E HISTORIE DER
's Lands gezonden wierden (*). Ingevolge van
dit voorflel verzochten Hun Hoog Moogende
op den 22 December 1783. Zyne Doorluch­
tige Hoogheid als Admiraal Generaal daar in te
voorzien, dat geen der Vlag-Officieren of Ka­
piteinen, welke tot den togt naa Brest beftemd
waren, zich buiten 'sLands zouden begeeven.
Zyne Doorluchtige Hoogheid gaf daarop, 24
January 1784. tot antwoord, dat hy de Colle­
giën ter Admiraliteit op de Maas ente Amjlerdam
verzocht hadt, de noodige orders daartoe te ftel­
len , ten aanzien der Zeeofficieren , die nog in 't
Land waren , maar dat verfcheiden der Kapitei­
nen' , die in deeze zaak konden geacht worden be­
trokken te zyn, zich buiten 'sLands bevonden;
als daar waren de Kapiteinen VAN BRAAM,,
STAVORINOS, cn de Graaf VAN R E C H T E-
RES, naa Oost - Indien, MAURER naa Esfeque-
lo, BOLS naa Philadelpiria, TDLLINGH naa
Suriname; en de Schout- by Nacht, VAN
BRAAM, en de Kapiteinen 'T HOOFT en STA-
Kt» Cn > naa de Middelland/die Zee vertrokken ;
dat de wederkomst der vier eerften zeer onze­
ker was; dat de Kapiteinen BOLS, TUL-
LINGH, en 'T HOOFD order hadden om voor
den laatften April terug te zyn; gelyk de Ka­
pitein STARINGH en de Schout- by Nacht
VAN BRAAM voor den laatften July konden
wedergekeerd zyn (f). By gelegenheid dat
(*) Nieuwe Neder!. Jaarb. December 1783. blailz. 2124.
(f; Ibid. February 1784. bladz. 28G,
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND sos
de Heeren Gecommitteerden, door de Staater I786.
daartoe benoemd, en volgends Befluit dei
Staaten, op den II Oclober 1782 , met Zynt
Doorluchtige Hooggeid in gefprek waren, ove:
de Werkeloosheid van 'sLands Vloot, over
eènkomftig het Voorflel van Leyden, (waarvar
hier voor op de plaats, hier onder aangehaald
I
gefprooken is,) gaven die Heeren te gelyl
hunne verwondering te kennen over het nie
uitzeilen van het Smaldeel Schepen naa Brest
en over de reden van weigering van dien togt
door den Souvrain bevolen (*). Wat de uitflap
van dit gefprek geweest zy,is ter zelfde plaat
aangeteekend. Ondertusfchen verliep 'er eei
geruimen tyd, eer de Zee-Officieren, wegen
1
hunne afwezigheid, konden ondervraagd wor
den. Het leedt tot den 24 der maand Jun;
178J., eer het Rapport der Heeren Gecom ' Rapport der
Commisfie
mitteerden tot het onderzoek der redenen vai ' ier Verga*.
het niet
j dering der
vertrekken der 10 geordonneerd! Algeincene
Schepen naa Brest werd uitgebragt.
; Staaten,
Dit Rap
port behelsde -de mondelyke. verhooren van d\
Vice • Admiraals HARTSINCK en IIYLAND
van den Schout- by Nacht VAN BRAAM en VA I
r
H o E y, en van de Kapiteinen 'r HOOFT, STA
RINGH en BOSCH, benevens het fchriftely)
antwoord van den Schout- by Nacht KINSBER
GEN. Dit ftuk befloeg 162. bladz. in folio
en werd ook in 8vo overal uitgegeeveu (f).
(•) Nieuwe Nederl. Jaarb November 1782. bladz. 1371.-
(tl lbi

178Ö.
Belluit iler
Staaten van
holland ;ot
een gerechtelykonderzoek.
De Vice-
Admiraal
HARTSINCK
verzoekt
andere
Rechters.
300 BEKNOPTE HISTORIE D E R
De redenen in dit Rapport opgegeeven»
werden gantsch niet voldoende bevonden ;
daarom beflooten de Heeren Staaten een nader
en wel gerechtelyk onderzoek te doen aanftellen;
maar het kwam 'er op aan, welke Rechters
die zaak onderzoeken en oordeelen zouden.
Hun Ed. Groot Moogende de Heeren Staaten
van Holland- en Westvriesland, beflooten eindelyk
op den 5 December 1785. het Gerechtelyk
Onderzoek wegens de zaak van Brest aan Gecommitteerden
uit de Admiraliteits Collegiën,
dat van Amjlerdam alleen uitgezonderd, op te
draagen, en het Ampt van Fiscaal te doen
waarneemen door den Hr. r. P A H L U S , Advocaat
Fiscaal van de Maas (*).
De Vice-Admiraal A. HARTSINCK verkoos
niet voor die Rechters te verfchynen,
maar gaf op 21 April 1786. een Verzoekfchrift
aan de Algemeene Staaten over, ten einde,
wanneer ter zaake van het niet uitvoeren dei-
Orders van Hun Hoog Moogende tot het ver.
zenden van 10 Oorloglchepen naa Brest, en de
Officieren daar ia betrokken, eenig nader en
gerechtelyk onderzoek -mogte geordonneerd
worden , tot hetzelve mogte gelast worden het
Hof van Heiland, Zeeland en Friesland, als
zynde in alle gevallen des Verzoekers gewoone
en dagelykfche Rechter, ter tweede Inflantie (t).
Dit
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. December 1785. bladz. 1657.
Cf) Ibid. Juny 1786, bladz. 548.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 301
Dit verzoek werd afgeflaagen; en byzonderlyk
waren de Afgevaardigden der Provintie van
Groningen, volgends Befluit der Staaten, hunne
Principaalen, uitdrukkelyk gemagtigd, om ter
Generaliteit, zich met het Befluit der Staaten
van Holland, op den 5 September 1785. om­
trent deeze zaak genoomen, te verëenigen, er
gevolglyk het verzoek van den Vice-Admiraal
A N D R I E S H A R T S I N C K , af te wyzen (*).
Dc Staaten
Eindelyk beflooten de Algemeene Staaten op
Generaal
den 23 September 1786. dat uit de vier Colle­ ltellen een
Algemeen
giën ter Admiraliteit (dat van Amjlerdam uit­ Collegie uit
gezonderd zynde) een algemeen Collegie met
de Admiraliteiten
aan
deeze zaak zoude
tot Rechters.
belast worden, en uit elk
derzelven drie Leden daartoe benoemd ; drie
uit dat van de Maas, drie uit dat van Zeeland.
drie uit dat van Westvriesland en het Noorder­
kwartier, en drie uit dat van Friesland, dus
twaalf Leden; welke Leden door elk der Col­
legiën benoemd, aan Hun Hoog Moogende
voorgefteld en door Hoogstdezelven gemagtigc
zouden worden, om deeze Commisfie in der
Haag uic te voeren (f). De Heeren, tot dii
Gerechtelyk Onderzoek benoemd, waren dc
volgende: By het Collegie ter Admiraliteit vat l
de Maas, de Heeren O N D E R W A T E R , D Et
A P P E L en V A N A L P H E N ; by dat van '1
Noorderkwartier de Heeren P A N , J A G E R er [
(*) Nieuwt Nederl. Jaarb. Juny 1786. bladz. 547.
(\) Ibid. OStober 1786. bladz. 1270.
ROOR.
I786.

31 Y L A N ]J
vindt befcherming
hy Gelderland.
302 BEKNOPTE HISTORIE DER
ROORDA; by dat van Vriesland, de Heeren
STRICK VAN LINSCHOOTEN, DE SCHEP­
PER en DREWS; by dat van Zeeland de Hee­
ren SCHORER, LIDTH DE JEU DE en VAN
s END EN (*). En op dat deeze Rechtspleeging
door het veranderen der Leden van de
Admiraliteit niet mogte afgebrooken of vertraagd
worden , zoo Relden de Afgevaardigden
van. Haarlem ter Staatsvergaadering van Holland
voor, dat de Leden, die tot het Gerechtelyk
Onderzoek, betreffende de zaak van Brest, benoemd
waren , in hunne Commisfie mogten
aanblyven, zoo lang het onderzoek duurde (f).
Alhoewel nu het verzoek van den Vice-Admiraal
HARTSINCK, dat het Hof van Holland,
Zeeland en Vriesland, met het onderzoek dier
zaake mogte belast worden, by meerderheid der .
Provintiaale ftemmen was afgeweezen, en het
bovengemelde algemeene Collegie uit de vier
Admiraliteiten aangeReld; zoo Relden de Staaten
van Gelderland het Verzoekfchrift des Vice • Admiraals
Grave VAN EYLAND toch in handen van
het Hof van Gelderland, om te dienen van bericht,
en verhoeden ondertusfchen aan den Vice-
Admiraal, om voor die aangeRelde Rechters
te verfchynen (§). Na dat Hun Edel Moogende
bericht daarop van 't Hof ontvangen hadden,
beflooten zy, dat de Vice - Admiraal VAN
(*) Nieuwe Nedcrl. Jaarb. November 1786. b'adz. 14J7.
(f) Ibid, D'cembsr \~Zh. bladz. 15:1.
(§) Ibid. November l~ZC. bl.idz. 141.»
BÏ"

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 303
BYLAND niet verpligt was voor de aaugeftelde
Commisfie uit de Admiraliteiten te verfchyDen ,
en gaven van dit Eefluit op den 25 May 1786.
kennis aan de Algemeene Staaten, by gelegenheid,
dat Hun Hoog Moogende de zaak van
Brest zoo fchikten , dat de Gecommitteerden
tot deeze zaak zitting zonder ftem in de Admiraliteit
zouden behouden ; en dat men by het.
Befluit zoude blyven, om het Gerechtelyk On.
derzoek door deeze Commisfie te laaten voortgaan
(*). Dus hadt deeze Commisfie haar volle
beflag, de gantfche Natie hadt het oog op dit
onderzoek, en wagtte meteen groot verlangen
naa deszelfs uitflag; maar hoe verre men in dit
onderzoek gevorderd, en of 'er ooit een gerechtelyk
vonnis over deeze zaak uitgefprooken
I786zy
, zulks is my niet voorgekoomen: Het
fchynt derhalven, dat deeze zaak, gelyk veele
andere, is blyven lieeken, en met de groote
algemeene Omwending van zaaken geheel uit
het oog verlooreu en gantlchelyk verdweenen
is. Hoe dit ook zy; de Vice-Admiraal VAN Merkwaardige
plaats
EYLAND; die zich niet aan het onderzoek van uit de Me­
die Commisfie onderwierp, en daar in door de morie van
den V:ce-
Staaten van Gelderland gehandhaafd werd, als Aimiraal
hier boven gebleeken is, aehtte zich genoeg
gerechtvaardigd, om dat hy door den Admiraal
Generaal van ongehoorzaamheid was vry gefprcokcn,
en hield zich vreemd, dat daaromtrent
VAN li V-
LJSD.
fl') Nieuwe Neder!. Jaarb. May 1787. bladz. 995.

1786.
Verfcliillen
\crde
verandering
vmi liet R •
-.éi-ruigv
Reglement
UiOytrfife'.
304 BEKNOPTE HISTORIÉ DER
trent nog onderzoek zoude gedaan worden door
Perfoonen, die hy minder bevoegd daartoe oordeelde;
gelyk hy zich uitdrukkelyk verklaarde
in eene gedrukte Memorie, ter zyner rechtvaerdigiug
uitgegeeven, waar uit ik niet kan
nalaaten , zyn merkwaardig gezegde hier by te
brengen,dus luidt het woordelyk : „ Dat,daar
het Opperhoofd en Chef van de Marine dee-
,, zer Landen hem en zyne Mede - Officieren
,, van alle disobediëntie dien aangaande (de
„ Expeditie van Brest) compleetelyk vryfpreekt,
„ hoe het des niettegenftaande in de gedach-
ten konde opkoomen, om daartoe (onder
,, verbetering) minder bevoegde Perfoonen , in
eene gedelegeerde Commisfie, hoe zeer ook anders
het delegeeren van diergelyke Deliga-
,, tien altoos van zorgelyke uitzigten zyn ge-
,, cohfidereerd geworden , Recherches omtrent
,, het non ens van zodanig Crimen te doen, een
vraage is, welke al mede tot de Paradoxen
,, van het finguliere tydsgewricht, het welk wy
„ beleeven, behoorende, thans onoplosfelyk
fchynt; maar veelligt in laater tyden zyne
,, explicatie vinden zal?" —
In de Provintie van Overysfel is, even als in
die van Gelderland en Utrecht, veel te doen geweest
over het veranderen of verbeeteren van
het oude Regeerings-Reglement van 1675.,
van welke voornaamfte voorva len, daar uit en
daar by ontftaan, ik.hier een kort verhaal zal
doen.

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 305
doen. In de maand van May, werd ter Staatsvergaadering,
op voorflel der Stad Zwolle, eene
Commisfie benoemd van zes Heeren; de Drosten
van Vollenhoven en Haaksbergen, een uit de
Ridderfchap, en een Burgemeester uit elke der
drie Hoofdlieden, Deventer, Campen en Zwolle,
om het Reglement van Regeering te overzien,
een Concept van een nieuw of verbeterd Reglement
te ontwerpen , en na mededeeling aan
Zyne Hoogheid en inneeming van deszelven
aanmerkingen , een Rapport in te brengen (*}
Van deeze Commisfie werd op den Landdag,
in de maand Oftober te Deventer gehouden.
Rapport gedaan en een Concept-Reglemeni
met de aanmerkingen der Gecommitteerder
overgegeeven ; en by die gelegenheid deed dc
Heer V A N Y S S E L M U I D E N , en in naam var
nog vyf andere Ridders, een Voorflel, flrek
kende om het fchadelyke en drukkende van hei
oude Regeerings-Reglement van 1675. aan tt
toonen, en aan te dringen om deeze gewigtigt
zaak ten fpoedigRen onderhanden te neemen
.Op dit Voorftel werdt beflooten het Reces vai I
den Landdag te doen voortduuren tot den 1
[
December (t), en het Voorftel werd dooralh
de Leden overgenoomen. In dit Voorftel wa
begreepen, dat, om dit heilzaam oogmerk ge 5
makkelyk te maaken, en daartoe zodanige Le
(*) Nieuwe Nederl, Jaarb. May 17S6. bladz. 49S.
(\) Ibid. December 17Z6, biadz. 16J9,
V
de
I

De Regènten
ontflaan
zich onderling
uit den
Eed.
20$ BEKNOPTE HISTORIE DER
den te gemoet te koomen, welke wegens hunnen
Eed van toelaating zwaarigheid mogten
bebben , in het Reglement op de Regeering
de noodige verandering te maaken, de Leden
van Regeering zich, op voorbeeld van voorige
tyden, onderling van dien Eed, voor zooverre
daartoe noodig, zouden ontflaan (*). De Steden
Deventer en Campen verëenigden zich met
dat Voorftel en deeaen daar van eene uitdrukkelyke
vcrklaaring. De Gezwoorene Gemeente
der Stad Zwolle was insgelyks van oordeel, dat
het Regeerings-Reglement, hoewel bezwoeren,
konde en behoorde veranderd te worden}
en verzocht derhalven, dat de Afgevaardigden
van die Stad ten Landdage, die in 't laatst van
January 1787. te Deventer ftond gehouden te
worden, gemagtigd zouden worden, wegens
die Stad mede te fteramen tot het ontflaan der
Leden van den Eed, op het oude Reglement
ifgelegd, overeenkomftig het Voorftel van den
Ridder PALLANDT tot Zuithem, en zes anlere
Ridders gedaan (f).
Op den 31 January werd op den Landdag,
:e Deventer toen gehouden, met de Meerderheid
der drie Hoofdfteden en agt Ridders,
?p het meergemelde Voorftel beflooten :,, Dat,
„ in navolging van voorige tyden, de refpetïive
, Leden, zoo uit de Ridderfchap als uit de Ste.
„ den,
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Deccmb. 1786.bladz. 1C37, 1^0.
(1) Ibid. 'january 1787. bladz. 167.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND 307
den, zouden worden ontflaagen, zoo als zy by
„ deezen ontflaagen werden van den Eed op het
Reglement van 1675. in 1748 herdrukt:" met
dien verflande nogthans, dat voorfz. Regie,
ment van 1675. voorts zal blyven werken, en
nagekoomen moeten worden, in alles, uitgezonderd
in die Punten en Artikelen van hetzelve,
welke, na gehoudene beraadflaagingen
van Ridderfchap en Steden, het zy in eens te
faamen, het zy opvolgelyk, zullen veranderd
worden ;blyvende dus die Artikelen van voorfz.
Reglement, welke by eindelyke Refolutie nog
niet veranderd zyn,200 lang, ia volle kragt(*).
Twee- en twintig Ridders protefleerden hier
tegen, en bragten , onder andere redenen, by,
dat de R.cchten der Steden Hasfelt en Steenwyk,
die ook moesten befchreeven geweest zyn,
door dit Befluit verkort waren; doch de drie
HoofdReden en de agt Ridders verklaarden by
Tegen • Aantekening, dat zy geen oogmerk
hadden om de Rechten der gemelde twee Steden
te verkorten; dat die beide Steden geen
Eed op het Reglement gedaan hadden, en gevolglyk
niet daar van konden ontflaagen worden;
dat het daarom onnoodig was geoordeeld ,
dezelve te befchryven; dat zy nogthans gereed
waren de kleine Steden in haar Recht, van
hunne Regenten zeiven te verkiezen, te herftellen
, en ter Staatsvergaadering te verfchy-
nen 3
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 17Z6 bladz. 577—57S.
V 2
I786.

Deeze Rukken
, daarop
betrekkeiyk
ann Zyne
Iloosheid
se zouden.
Antwoord
van Zyne
Ho. gncid
daaiup.
308 BEKNOPTE HISTORIE DÉK
nen; dat men, eindelyk, ook bereid was de
raadpleegingen hier over op den volgenden-
Landdag, in 't begin van Maait aan te vangen.
Deeze {tukken werden aan den Heere Prince
Stadhouder gezonden, en van wegen de Staaten
aangefchreeven, met verzoek om voorden
aanllaanden Landdag, den ra Maart, Hoogstdeszelven
aanmerkingen over het Nieuwe Regeerings-Reglement
aan dezelve Staaten toe
te zenden (*). Zyne Doorluchtige Hoogheid'
voldeed aan dit verzoek, en op den Landdag te
Campen, die den 13 Maart 1787. werd geopend,
werd de Brief van Zyne Hoogheid aan Ridderfchap
en Steden, voorgeleezen, behelzende
het antwoord op de gevraagde Aanmerkingen.
Dit Antwoord behelsde hoofdzaakelyk z
„ Dat Zyne Hoogheid het Regeerings-Reglement
van den Jaare 1675. nooit anders hadt
kunnen befchouwen, dan als een Pcttwn conyentum
(een gefïooten Verdrag) tusfehen de
Heeren Staaten eb den Stadhouder, en als een
fundamenteele Staatswet op de orde der Regeering
, welke nooit anders, dan met een gefaamcntlyke
inftemming van alle Staatsleden en
Zyne Hoogheids medewerking kan of behoort
veranderd of vernietigd te worden."
„ Doch dat Hoogstdezelve uitdeontvangene
Stukken en Adviefen het tegendeel gezien, en
daar uit vernoemen hadt, dat men dien aangaande
('J Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart if%6. bladz. lig.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 300
gaande reeds tot zoo verre was voortgegaan,
dat het ontflag van den Eed, op voorfz. Reglement
afgelegd , tot befluit gebragt was;
waar tegen Zyne Hoogheid ten flerkfle protesteerde;
terwyl by, aan den anderen kant,
zich nog met de hoope bleef voeden, dat een
bedaarde overweeging van 't gebeurde, en van
de gewigtige gevolgen daarvan, de Leden der
Meerderheid zou doen afzien van het verder
aankleeven aan het meergemelde Bejluüeu OnU
Jlag, en met hunne overige Medeleden doen
inflemmen , dat het voorfz. Reglement nimmer,
dan met eene eenpaarige bewilliging en
met Zyne Hoogheids medewerking geldenlyk
kon veranderd of vernietigd worden. Voorzoo
verre echter eenige duifierheden daar in mogten
plaats hebben, of dat aldaar eenige Artikelen
zouden moogen gevonden worden ,
welke, ten gemeenen nutte van de Provintie.
konden beweezen worden , eenige verbeetering
noodig te hebben; a's dan aan Zyne Hoogheid
niets aangenaamer weezen zou, dan met
eenen waaren ernst en volvaardigheid daartoe
mede te werken ,even zoo wel als tot herftel van
alle andere ingefloopene misbruiken , als eenigzins
behoudens de fondamenteele gronden der
Regeerings-Confiitutie , en van de inftelling
vanhetErfftadhouderfchap, met deszelfs waare
inrichting, tot welzyn van de Provintie, en
van de duurzaame belangen van derzelver m-
v 3 ge-

1785.
3io BEKNOPTE HISTORIE DER
gezeetcnen , naar gronden van recht en bil-
Jykheïd, zal kunnen gevorderd worden."
Verder betuigde Zyne Hoogheid, „ eene al
te naauwe betrekking te hebben op de Provintie,
en al te groot deel in derzelver behoud
en voorfpoed te neemen, dan dat by niet wenfciien
zou, tot herftelling van de rust en eensgezindheid
, met wegnceining van het heerfchende
mistrouwen te kunnen medewerken,
zelfs met opoffering van eenige zaaken cn
punten, waarop Zyne Hoogheid anders eene
wettige Aanfpraak .konde maaken. Indien als
een gepast middel daartoe , mogt aangezien
worden, dat aan de Burgeryen in de Hoofd-
Reden cenig deel gegeeven wierd aan de hè.
vordering der Byzondere Stédelyke en Burger-
Iyke belangen ; zoo was Zyne Hoogheid ook
niet ongenegen, daartoe, op eene gevoeglyke
wyze mede te werken; echter onder alle zódanige
bepaalingen en voorzieningen , als de
Conftitutïe der Provintie en het beftendig welzyn
van den Burgerftaat zelve zouden kunnen
toelaaten , en welke , zonder nadeel aan de
wezendlyke Rechten van Zyne Hoogheids erflyke
Waardigheden , waarvan hy nooit, ten
nadeele van zyne wettige Opvolgers, mag af.
fiaan , nader zouden kunnen gereguleerd
worden."
Eindelyk wordt in 't flot van dien Brief ge-
zegd: „ daar deeze onderfcheidene voorwerpen

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 3--
pen van het uiterfte belang zyn, en niet dar
met veele behoedzaamheid, op eene geregel
de en Conftitutioneele wyze behooren behan
deld te worden ; zoo oordeelen wy het best tczyn,
dat dezelve door Commisfarisfen wierden
overwqögen en behandeld. Zyne Hoogheid
boodt daartoe aan eenige Perfoonen mei
de noodige Inftructien te benoemen; oordee
lende zulks het beste indien niet het eenigft»
overgebleevene middel, in den tegenwoordi
gen ftaat van zaaken, om de rust en eensge
zindheid te herftellen (*}".
De Afgevaardigden van Zwolle verklaardei
op den 14 derzelfde maand ter bovengemeld)
Vergadering , op last hunner Principaalen
.
' dat het Ontwerp van verbetering van 't Pro
vintiaale Regeerings-Reglement, door eenig
Heeren Edelen ter Vergaadering den 5 De
cember 1786 overgegeeven, over 't geheel s
hun niet ongefchikt voorkwam, om tot een on
derwerp der beraadflaagingen gelegd te wor
den, en dat ten fpoedigflen door eene Com
jnisfie daar over wierde beraadflaagd , en d
onderzoeken,
aanmerkingen van den Heer Erfftadhoude E
daar by wierden in overweeging genoomen (t>
Den volgenden dag, 15 Maart, verklaard
de Meerderheid van de Ridderfchap, van gc
dachten te zyn, dat de gezaamentlyke Lede 1
va
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 1787. Wade. 59°-5.9
i\ \ Ibid. bladz. 59 ö
- ^ ^
I Eene Comrnisfie
Ue-
- noem l 0111
dat ant-
' woord te
I

1786.
Commisfie
door Zyne
Hoogheid
voorgcfiapen,
wordt
aangenoo. ;
men.
312 BEKNOPTE HISTORIE DER
van Staat de Commisforiaale onderhandelingen
, door den Heere Afgevaardigden van Zwolle
voorgeflaagen , behoorden aanteneemen; en dat
zy Heeren van de Ridderfchap gereed waren
eene Commisfie te helpen benoemen, en alle
zulke fchikkingen te maaken met hunne Medeleden,
naar welke de Commisfie op de best
moogclyke wyze ingericht, en daarvan dewenfchelyke
gevolgen verwagt, zouden kunnen
worden. — Waarop beraadfkagd zynde, werden
drie Leden uit de Ridderfchap, en een
Burgemeester uit elke der drie Hoofdftedep
verzocht en gecommitteerd, cm den voorfz.
Brief van Zyne Hoogheid nader te onderzoeken
, en daaromtrent van hunne aanmerking en
raad te dienen (*_).
Insgelyks werd de Commisfie , door den
Prins Erfftad houder voorgeflaagen, aangenoqnen
, en door Zyne Hoogheid daartoe be-
ïoemd Jkr. j. E. VAN LYNDEN, de Raadsaeer
VATEBENDER, en de Heer VAN C 1 T-
I-ERS. Door de Heeren Staaten der Provintie
werden tot Commisfarisfen benoemd, om met
ie gemelde Heeren in onderhandeling te treelen,
uit de Ridderfchap de Heeren VAN PAL-
LA N D T tot Zuyihem, H E E S D T tot Everisberg,
:n vos VAN STEENWYK tot Nyerwal; uit de
steden, van Deventer, Campen en Zwolle, de
heeren Burgemeesteren WE ERTS, HENNE-
KES
{') W.em* Nederl. Jaarb. Naxrt 1787. H»Jz. 601,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 313
KES en JHUESSINK. Van de drie Commis-
farisfun door Zyne Hoogheid benoemd, kwa­
men op den 11 April maar twee te Campen aan;
naamelyk de Heer Baron VAN LYNDEN, Bur-
gemecster te Nymegen, enz. en 0. T. EOMCLE
VATEBENDER, Raad in 't Hof van Gelderland ;
de Heer VAN CITTEKS, Geheime Raad, enz.
van Zyne Hoogheid , was verhinderd mede te
koomen. De onderhandelingen werden aan­
ftonds op den volgenden dag, 12 April, aan-
gevangen; maar werden op den 16 derzelfde
maand vrugteïoos geëindigd; en de Commis-
farisfen van Zyne Hoogheid vertrokken. Daar
op werd aanftonds een Rapport ten Landsdag?
uitgebragt over het ontwerp , raakende het be­
geeven der Ampten en Commisfien in 't ver­
volg. Ook werden de kleine Steden tegen
o May befchreeven, om met eene Commjsü?
over hunne ingeroepene Rechten in onderhan­
deling te treeden; en dc Landdag fcheiddc op
Reces tot den 7 May (*)•
By gelegenheid van het vervaardigen en in­
voeren van een nieuw of verb.eeterd Regle­
ment van Regeering, zyn vry wat beweegin­
gen ontdaan in Overysfels Hoofdlieden, voor-
naamelyk te Deventer. Toen het tweede Rap­
port van de Commisfie uit den Raad en de Ge-
zwoorene Gemeente deezer Hoofdftad, aan­
gaande het verbeeterde Reglement van Regee-
ring,
.l*)NjfUWt Nederl. Jctr.rb, /Ipr'tl 1787. bladz, 841, 8-j2.
Y 5
t
17
loopt
vruclitcloo 8
af
Bewèegin-
CCIl tO ÜC'
ruiter.

1786.
Publicatie
tot gerustftclling
der
Kurgers tegenkwaadftookeis.
314 BEKNOPTE HPSTORIE DER
ring, uitgebragt werd, zag men daarin dat het
XV. /Jrtikel behelsde ; „ Dat de Roomschgezinden
tp denzelfden voet als de Mennonieten tot verkryging
van het Burgerrecht, zouden toegelaaten worden. Tegen
dit Artikel kwamen eenige Gildebroeders,
uit verfcheidene Gilden, op; welke begreepen,
of welken door kwaalyk gezinden ingeboezemd
was, dat dit Jrtikel flrydig was met de
Chrislelyke Gereformeerde Religie, Gildewetten,
Rechten, Privilegiën en Vryheden, enz. waarom
zy door de Generaale Overlieden van de Gilden,
op den 22 Septemb, een Verzoekfchrift
door hen onderteekend, aan de Burger-Gecommitteerden
deeden inleeveren; waarin zy
te kennen gaven, hoe zy vernoomen hadden,
dat in het Concept-Reglement eenige Artikelen
waren, flrydig met hunne Burgerlyke Rechten,
de Chrislelyke Gereformeerde Religie, Gildewetten
, Privilegiën en Vryheden; nevens eenige
Artikelen, die onevenredig waren, en waarin
veelal een eigen belang doorftraalde: waarom
zy verzochten , dat op zulke Artikelen geen
acht mogte gegeeven woiden; maar het geheele
Concept - Reglement by provifie geRaakt
blyven, tot dat eenige Artikelen vernietigd,
en eenige veranderd wierden. — Een desgelyk
Verzoekfchrift werd aan Burgemeesteren Schepenen
en Raad op den zelfden 22 September
1786. ingediend; op welk Verzoekfchrift eene
Publicatie van den 7 October volgde; waar by
Heeren Burgemeesteren Schepenen en Raaden
dee-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 315
deeden weeten ; dat in ervaaringe gekoomen
waren, hoe lbmmige kwaalykgezinde Perfoonen
, het zy uit eigene beweeging , het zy
daartoe door heerschzuchtige belaagers van de
algemeene Vryheid opgeruid, of misfcbienomgekogt,
onophoudelyk hun best deeden, om
de goede Burgeren en Ingezeetenen tegen de
Leden van .Regeering op te zetten en derzelver
Befluiten verdacht te maaken , of zelfs aan
de haatelykfte oogmerken toe, te fchryven; —
Dat op den 22 September te vooren aan Hun
door de generaale Overlieden van de Gilden,
door veele Leden uit verfcheidene Gilden geteekend,
was overgegeeven een Verzoek, in
fubftantie behelzende, dat op zekere, daarby
niet uitdrukkelyk genoemde Artikelen van het ,
in druk uitgegeeven , Concept - Reglement op
de Regeering der Stad , geen acht mogt genoomen
, maar dezelve of vernietigd, of veranderd
worden, met bygevoegde bedreiging
van alle zulke Artikelen voor nul en van geene
waarde te zullen houden : - waarop Hun Ed.
Groot Achtb. voor Antwoord en Apointement
hebben afgegeeven: dat Schepenen en
Raad den Verzoekeren, tot hunne gerustheid,
konden verzekeren, geen oogmerk te hebben,
met en nevens de Gezwoorene Gemeente een
nieuw Regeerings-Reglement voor die Stad
vast te ftellen , voor dat de goede Burgery
hoofd voor hoofd, cn zonder in aanmerking
te neemen tot welke Collegiën zy mogten be-
hoo.

X786.
Nieuwe Gecuumiit-
Si5 BEKNOPTE HISTORIE DER
hooren, genoegzaame gelegenheid zouden hebben
, om hunne aanmerkingen op hetzelve
vryelyk optegceven. — En op dat niemand
zoude kunnen voorwenden, dat hy tot zyne
veiligheid of gerustheid noodig hadt, zyne
denkwyze te verbergen , en alleen onder de
hand te openbaaren; zoo verklaarden Hun Ed.
Groot Achtb. by deezen verder, aan de eene
zyde , gelyk altoos de vrywillige Adresfen ,
Requesten , of Remonflrantien van hunne
goede Burgeren en Ingezetenen te zullen ontvangen,
en daarop behoorlyk achttegeeven ;
doch ook, aan de andere zyde, niet te zullen
gedoogen, dat iemand, van welke begrippen
hy ook omtrent den Politieken ftaat des Lands,
cn omtrent de middelen tot herftel van denzelven
aantewenden, zyn mooge, over het vryelyk
en betaamJyk uiten van die begrippen ,
moeite worde aangedaan; of dat iemand door
bedreigingen , veel min door daadeiykheden
mogte overtuigd worden ; maar zonder oogluiking
en zonder aanzien van perfoonen of denkwyze,
aanftonds te zullen ftraffen, en wel alle
bedreigingen ten minften met eene boete van
50 Heeren Ponden , cn daadeiykheden met
eene boete van 100 Heeren Ponden, Bannisfement,
of Lyfftraffe, zoo als zy in goede
Juftitie zouden oordeelen te behooren (*).
Eene andere party Burgers en Ingezeetenen
C) Nieuwe Nederl. Jaarb. Oltober 1786, blr.dz. 1357-
had»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 317
hadden eenen anderen inval om de verbeetering
der misbruiken, en het invoeren van een
nieuw Regeerings-Reglement te ftremmen :
Alhoewel in 1785. reeds een Collegie van Gecommitteerden
uit de Burgery wettig aangebeld
en door den Magiftraat erkend was; zoö
krcegen nogthans eenige Burgers in 't hoofd ,
6m voor zich nieuwe Gecommitteerden aan te
ftellen ; welke Gecommitteerden op donderdag
den 2 November 1786. met keurmannen
zich naa het Stadhuis begaaven, en verzoch.
ten, om by den Magiftraat toegeiaaten te wor.
den, ten einde eenige Voorftellingen en Adviezen
aan den Magiftraat over te geeven;
doch dit werd hun geweigerd, maar bericht,
dat Schepenen en Pvaad de Prefidenten benoemd
hadden om hunne voorftellingen aantc.
hooren en in den Raad te brengen; waarin zy
genoegen namen. De Prefidenten verfcheenen
zijnde, deed een uit die Gecommitteerden,
met naame SCHORNAGEL, eene aanfpraak,
waarin hij betuigde, dat hunne begeerte was,
om de zaaken met den Magiftraat in goede
harmonie te behandelen , en dat de nieuwe
Gecommitteerden door den Magiftraat mogten
erkend worden; waarop door de Prefidenten
aangenoomen werd, hun verzoek in den Raad
te brengen , om des Vrydags daarop te befluiten
; waarna deeze nieuwe Gecommitteerden
zich van het Stadhuis begaaven en fcheidden.
Ondertusfchen baarde dit verfchynen var
nieu
1786.
teerden der
Gilden werpen
zkliop.
Dit hun vcrfcliynen
op

318 BE.KNOPTE HISTORIE DER
1786. nieuwe Gecommitteerden op het Stadhuis veel
betSiadluiis opzien; dien zelfden avond werd Vergaade­
baatc opzien
en bcwco ring der Officieren van het Genootfchap tegen
gingden
3 November des morgens tegen 9 uuren
belegd; en in deeze Vergadering werd beflooten,
eene Verklaaring aan den Magiftraat en
de Gezwoorene Gemeente over te geeven i
waarin verzocht werd, het Collegie der oud»
Gecommitteerden, wettig aangefteld en nim.
met afgefchafr, te handhaaven, onder aanbod
om den Magiftraat, met gced en bloed hierin
behulpzaam te zyn ; waar van het gevolg was,
dat de Magiftraat en Gezwoorene Gemeente
dien zelfden morgen beflooten, het Collegie
der oude Gecommitteerden in hunne byzoneere
befcheiming te neemen. Des namiddags
ten 2 uuren vergaderden de Sergeanten van
het Genootfchap; in welke Vergadering een
Commisfie uit de Officieren, beftaande in een
Kapitein en een Luitenant , verfcheen , om
hun kennis te geeven van de Verklaaring, die
door de Officieren aan den Magiftraat was
overgegeeven; in welke Verklaaring zy allen
genoegen naamen , en die zy ook gewillig
ivaren te onderteekenen : Ten 3 uuren vergaderden
de Officieren voor de tweedemaal, en
beflooten, eene tweede Verklaaring van gely.
ven inhoud byna opteftellen , en dien zelfden
ivond door het geheele Genootfchap te laaten
1 Rekenen. Ingevolge daarvan werden alle de
Compagniën tegen agt uuren elk in eene by,
zon.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 319
zondere plaats opgeroepen , en die Verklaaring
werd door het grootfte gedeelte geteekend.
Den volgenden dag , Zaturdag den 4
November, 'smorgerts ten elf uuren, vergaderden
de Officieren ten derdemaal, en toen
werd beflooten, by alle de geenen, die geweigerd
hadden, de gemelde Verklaaring te
onderteekenen , de Wapenen, door een Officier
en een Onderofficier meteen Corporaal,
te doen afnaaien, en met de daad van hunnen
dienst te ontflaan , het welk fpoedig uitgevoerd
werd (*).
Wanneer, op den 12 January, de Gezwoorene
Gemeente vergaderd was, om eikanderen
hunne aanmerkingen medetedeelen over de
Aanmerkingen van den Magiftraat, omtrent
het Concept-Reglement , ten einde die tot
kennisfe van den Magiftraat te brengen , en
dus in eene volgende Vergadering van Raad en
Gemeente in orde gebragt en vervolgends gedrukt
te worden; bragt de Heer ADAM PERS.
SON een Verzoekfchrift in, aan hem, als
Prefident van de Gezwoorene Gemeente,door
eene Commisfie uit de nieuwe Gecommitteerden
en Kcurnooten der Gilden overgegeeven ;
waarin verzocht werdt, om alle raadpleegingen
over het verbeeteren van het Reglement
van Regeering optefchorten , tot dat zy hunne
bezwaaren zouden ingeleeverd hebben. De
Ge.
(fj Hieuwt Nedirl. Jaarb. Decemb. 1786, Matte. 1630—1633.
Verzoekfclirift
van
de nieuwe
Gecommitteerdeningeleeverd.

I7H5-
He: Verzoekgfgeilagen.
Een nader
Adres door
dezelven ir.getievei
d,
met (teckel
aandrang.
320 BEKNOPTE HISTORIE DER
Gezwoorene Gemeente., dit Verzoekfchrift
geleezen hebbende , befloot aanftonds, den
Heer PERSSON te magtigen, om de Verzoekers
, die hem het voorfz. gcfchrift ter hand
gefteld hadden, aan zyn huis te ontbieden en
hun aantezeggen , dat de Gezwoorene Gemeente
hen niet als Gecommitteerden zou of
wilde erkennen, de*\y! Hun Ed. de oude Gecommitteerden,
als alleen wettig aangefteld in
't Jaar 1785 , en nooit wettig afgezet , in
hunne byzondere befcherming genoomen hadden;
te gelyk verbiedende eenige nadere Ver»
zoekfchriften of Adresfen, op naam der Gilden
en Buigery in te geeven ; dat Hun Ed.
vocrts verklaarden, te zullen voortvaaren met
het nieuwe Concept Reglement, zoo fpoedig
moogelyk, in orde te brengen, en dan de Burgery
wederom opteroepen , ten einde een
ieder zyne bezwaaren op dit tweede Ontworpen
Reglement op 't nieuw konde opgeeven,
om dan met meerderheid van alle ftemgerechtigden
een nieuw Regeerings-Reglement in te
voeren. Hier na fcheidde de Gezwoorene Gcïvcente.
Den volgenden Maandag, den 15 January,
des morgens ten tien uuren, waren Raad en
Gemeente wederom vergaderd om het ontworpen
Reglemenc geheel in orde te brengen, op
dat bet konde gedrukt worden. In deeze Vergadering
werd wederom , oraancezicn het
voorige verbod , een Adres door üe nieuwe
Ge-

ONLUSTEN'IN HÈT VADERLAND. 321
Gecommitteerden ingeleeverd, in 't welke op
het fterkfte werd aangedrongen , om in die
hoedanigheid.erkend te worden. Waarop Raad
én Gemeente beflooten, om, ftaande de Ver­
gadering, de twee generaale Overlieden der
Gilden te roepen, cm hunne Afte van magti»
ging te toonen; aan een van welken door den
Magiftraat gebooden werdt om op 't Stadhuis
te blyven; terwyl de overige nieuwe Gecom­
mitteerden , voor het grootfte gedeelte, ge^
]yk mede de Luitenant BEK, de Kapitein
SCHUTTERS en de Burgemeester PUTMAN*
voorftanders derzelven, zich in het Koffiehuis
van de Weduwe HAGMANS, naby het Stad­
huis ftaande, bevonden. De Raad en Gemeen­
te duchtende, dat zy door geweld zouden ge­
dwongen worden om de nieuwe Gecommit-
teerden te erkennen, beflooten omtrent twee
uuren , het Genootfchap in de Wapenen te
doen koomen, om de Acte van Qualificatie van
het Gildehuis te doen haaien. Aanftonds wer­
den Corporaals rond gezonden om het Volk in
't geweer te doen koomen , zonder de Trom
te roeren; fpoedig waren 'er over de 30 Le­
den op de Stroomarkt in orde gefchaard, die
naa het huis van den Colonel A. PERSOON ge­
zonden werden, om de twee Veldftukken te
geleiden, by welke de Kanonniers, die vroe.
ger dan de overige Schutters orders bekoomen
hadden om by der hand te zyn, reeds tegen-
woordig waren: Ondertusfchen was ook hei
X ge
178&
Hetbéliööl
Fchap in d
Wapenen
geiöepsir*

522 BEKNOPTE HISTORIE DES
1786. getal der Schutters, aangegroeid , en ten half
drie uuren trok het gantfche Corps, dat toen
al 150 mannen bedroeg, met de twee Veldltukken
aan 't hoofd , naa het groote Kerkhof
voor het Stadhuis, alwaar aan de Manfchap
Het Gilde- kruid en lood werdt uitgedeeld. Vervolgendabuis
bezet,
gelyk ook werdt het Vrycorps, dat toen al tot 200 man­
het Stailbuis.nen
was aangegroeid, in twee Detachementen
verdeeld, waarvan het eene, onder bevel van
den Majoor BESIER, naa het Gildchuis gezonden
werd met een Veldftuk, cn van een
Stads Bode verzeld, om de Acfe van Qualificatie
op te eisfchen; terwyl het andere'bevel
kreeg om voor het Stadhuis te blyven , ten
einde hetzelve voor overlast van het gemeene
Volk , dat in groote menigte voor hetzelve
vergaaderd was, te bewaaren; dit Detachement
werdt gebooden door den Luitenant Co-
ïïe A(Se vnn lonel BUDDE. Hef andere Detachement voor
Qtialirieatie iet Gildehuis gekoomen zynde, werdt de Stads
opgrëucht Bode aanftonds naa binnen gezonden om de
maar gewei
geid.
^cle van Qualificatie opteëisfchen ; doch hy
; creeg een weigerend antwoord : Toen de Bode
net deeze tyding weder op het Stadhuis gecoomen
was, werd 'er aanftonds weder order
ïfgezonden aan den Majoor BES IE R, om-voor
] iet Gildehuis te blyven posthouden; het Stad-
j mis werd met zes Schildwachten bezet, die
i lipte order hadden om niemand op of van het-
:elve te laaten, dan Leden van Regeering en
Itads Boden, ten zy op uitdrukkelyk bevel.-
* In

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 323
In deezen ftaat bleeven de zaaken tot 's avonds
vyf uuren, wanneer men befpeurde, dat het
gemeene Volk van den aanhang der nieuwe
Gecommitteerden de Straaten begon optebree»
ken en fteenen te raapen; waarop aanftonds
eene patrouille, onder bevel van den Kapitein
LEMKEK, uitgezonden werd; doch die, Ge
ronde door de Stad gedaan hebbende, bericht
te niets van belang ontmoet te hebben. Ten
zes uitren kreeg het Detachement, dat voor
het Gildehuis Rond , bevel om aftetrekken ,
het welk aanftonds gefchiedde; doch op hun­
nen terugtogt naa het groote Kerkhof, werden
zy door een hoop gemeen Volk met een hagel­
bui van fteenen begroet; waarvar, het Grenadier
Pelotton het meest te lyden hadt, om dat dit nu
het agterfte was, dewyl zy met verkeerd front
aftrokken; waarom de Grenadier-Kapitein ,
die den regter Vleugel van dat Pelotton gebood ,
regtsom keert maakte en met geveld Geweer
op den muitenden hoop introk; waardoor eeni­
gen gekwetst werden en de hoep verftrooid;
waarna zy, zich wederom by het Detachement
gevoegd hebbende, by het andere Detache
ment op het groote Kerkhof aankwamen, en
voor de Latynfche School , die nu voor hei
X 2 Wacht
1786
Het Detaa
dierriem
van 't GiU
clehnis aftrekkende
,
wordt met
fteenen ga»
fineeten!
zich met hetzelve vereenigden. Men formeer­
Het Stad'
de toen eene Wacht van ruim dertig Schutters huis blyft
twee Officieren ,
' niet een
twee Sergeanten, een Ka ; fterke
nonnier • Officier, een Bombardier en elf Ka
Wactu bszet.
nonniers; men plaatfte de twee Veldftukker

I786\
Publicatie
egen opoerigebetxcgiugen.
324 BEKNOPTE HISTORIE DER
Wachthuis gebruikt werdt, en fcheidde ver*'
volgends uit een. De Raad en Gemeente, die
van 'smorgens tien uuren tot nu toe, zynde
half zeven, vergaderd geweest was, fcheidde
nu ook, en bepaalden hunne Vergadering op
den volgenden dag tegen tien uuren des morgens;
na dat zy de twee generaale Overlieden,
die met Eede bevestigden niet te weeten
, waar de Acte van Qualifkatie was , en
beloofden op de eerfte aanmaaning weder op
het Stadhuis te zullen verfchynen, vryheid gegeeven
hadden om ook naa huis te gaan.
Dien avond en des nachts gingen verfcheidene
Ronden door de Stad, welke eenige gevangenen
op de Poort bragten; maar die dea
volgenden dag allen weder ontflagen werden,
uitgezonderd een Soldaat, die verweezen werd
om agt dagen op water en brood te zitten, en
dan voor twee Jaaren uit de Stad gebannen
werdt.
De Raad en Gemeente, Dingsdag, den if5
January dan weder vergaderd zynde , beraamde
eene Publicatie tegen alle oproerige beweegingen
; welke ten twaalf uuren van de puije
van het Stadhuis werdt afgekondig ; terwyl de
Schutters, die de Wacht betrekken moesten,
in volle orde daar voor gefchaard ftonden. Dien
zelfden dag werd zeker Vrouwsperfoon, dikke
Tryn genaamd, door Schout en Suppoosten opgebragt,
en na dat zy voor Prefidenten gehoord
was , naa de Gevangen • Poort gezon.
den:

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 325
den : Zy werd befchuldigd, daags te vooren
fteenen in haaren fchoot aangedraagen te hebben
om op de Schutters van het Vry-Corps
te werpen. De Vergadering van Raad en Gemeente
fcheidden ten half drie uurèn des nademiddags,
om den anderen dag 's morgen ten
tien uuren weder te vergaderen.
1780*.
De nieuwe Gecommitteerden, inplaats van Oe nieuwe
Gccoinmic
door de weigering en tegenftand afgefchrikt teerden
worden
te worden, werden hoe langer hoe ftouter en
ftouter en
onbefcheidener; hunne verzoeken werden eisonbcfcheiuener.fchen, aangedrongen door bedreigingen, zoo
dat de zaaken hier gantsch ernftig begonnen
te worden. Zy leeverden een nieuw Adres
in , waarin zy verzochten , dat het Genootfchap
vernietigd wierde; en dat de Gilden gerustgefteld
wierden omtrent de Roomschgezinden.
Dit Verzoek werd Woensdag den 17
in handen der Commisfie gefteld; en Donderdag
den 18 werd by Raad en Gemeente daarop
beflooten, het eerfte punt voorby te gaan ; en
op het laatfte te antwoorden , ,, dat Raad en
Gemeente de Gilden verzekerden, dat'er geen
Roomschgezinden tegen den zin derzelven
zouden ingedrongen worden; doch dit voldeed
den nieuwen Gecommitteerden niet i" zy
vervolgden hun opzet om de oude Gecommicteerden
afgezet te krygeu en zich in derzelver
plaats te dringen, en zulks op eene dwingende
wyze met bedreigingen gepaard: Op
Vrydag morgen» den 19 January, zonden %\
X 3 aai
I

1785.
i
j
325 B E K N O P T E HISTORIE DER
aan de oude Gecommitteerden eene fcherpe
Injinuraie, waarmede zy, in naam van Gilden
en Burgery, hun op het ernftigfle verboden,
aanzeiden, en aankondigden, om zich te faa-
men en afzonderlyk, met geene zaaken, hoe
genaamd, en meer byzonder met geene onder­
handelingen, conferentiën of beraadflaagingen
te bemoeijen, over de Ontwerpen van Provin-
tiaale of Stcdelyke verbeteringen in hetRegee.
rings-Reglement, die in druk waren uitgekoo-
men , en (zoo zy zeiden) by de Gilden en
Burgery, zoo en in diervoegen als die lagen,
waren afgekeurd ; noch met eenige zaaken ,
hoe genaamd, Gilden en Burgery betreffende;
alzoo Gilden en Burgery Henlieden te faamen,
en ieder in het byzonder, hielden voor wettig
verlaaten, en niemand, dan de Ondergetee-
kende (nieuwe Gecommitteerden) voor Wet­
tige Gecommitteerden te erkennen; met verdere
verklaaring , dat Gilden en Burgery (zoo
noemden zy die van hunnen aanhang , die
verre het minfle getal uitmaakten) al het gee«
ie federt, door hunlieden te faamen, of af-
'.onderlyk, in naam van Gilden en Burgery
iiogte verricht zyn, en ondenkelyk verder
nogte verricht worden, voor nul, nietig en
/an onwaarde houden ; en aüe fchade, hin-
ler
<
en nadeel, welke zy daardoor mogten
:unnen
]
meenen in hunne Rechten gelecden
e
t
hebben, of nog mogten Jyden , op hunte
perfoonen
J
en goederen gefaamentlyk of
by-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 327
byzonder te kunnen en te moogen vernaaien,
op zodanige wettige wyze als zy gefchikt zullen
achten.
Van deeze Infinuatie werd door de oude Gecommitteerden
by Requeste kennis gegeeven
aan Raad en Gezwoorene Gemeente-
Ten zelfden dage leeverden de pretenfe Onbefclieideueeis­
nieuwe Gecommitteerden een Request in by fehen der
nieuwe Ge
Raad en Gemeente; het welk vier eisfehen coinniittéef'
der..
behelsde: 1.) Dat alle beraadflaagingen over
de Ontwerpen, zoo van de Provintiaale verbeetering
, in het fondamenteele Regeerings-
Reglement van 1675, en in het byzonder, en
vooral die over het Ontwerp van Regeerings-
Reglement dier Stad, zoo by de Commisfie van
Raad en Meente, als by Hun Ed. Achtb. en de
Magiflraatsleden zeiven, geheel en al zouden
ophouden ; en alle ontflag van Ecden , zoo
over het Provintiaale als Stedelyke voorgekoomen
, en by zoo verre onder de Meerderheid
der Magiftraaisleden gefchied mogten
zyn, op eene voldoende wyze tot genoege van
Gilden en Burgery herReld , en by provifie
alles in voorige kragt en viguur herReld wierde,
enz. Dus verheften zich deeze nieuwe
Gecommitteerden dan boven de Staaten zeiven
, die ontflag van den Eed op het Reglement
van 1675 verleend hadden ; gelyk wy
hier voor gezien hebben.
2.) De tweede eisch was: „ Dat Hun Ed.
Achtb. Gilden en Burgery zouden helpen hand-
X 4 haa-
1786.

328 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
haaven en doen handhaaven, in hunne aloude
onvervreemdbaare Rechten, en inzaagen in't
gemeen, en byzonder in de Rechten en Voor­
rechten der Gilden , om geene Roomschge-
zinden en Vreemden , boven de inkoomende
Mennonieten hier reeds by ufurpatie toegelaa-
ten, tot het Burgerrecht en Gilden toegelaa-
ten te zien, en hun daarvan ten fpoedigRea
verzekering te verleenen (*).
3. ) De derde: „ Dat Hun Ed. Achtb. geen
Roomschgezinden , Mennonieten , Uitheem-
fcben of 'Minderjaarigen , en in 'r. algemeen
geene, volfrrekt onbevoegde Perfoonen, voor
Rembevoegden, of flemgerechtigden over de
Privilegi en en Voorrechten van Gilden en die
aan het Burgerrecht verbonden zyn, zullen ge­
lieven te erkennen, en daarvan aan Gilden en
Burgery de verëischte fchriftelyke verzekering
ten lpoedigften toeflaan.
4. ) De vierde was; „ Dat Hun Ed. Achtb.
by Hun Lichaam, en by Hun IVel Ed. Hoog
Achtb. binnen korte dagen geliefden uittewer-
ken, dat de oude Gecommitteerden, by Bur­
gery en Gilden (van hunnen aanhang) verlaa.
ten, voor wettig verlaaten mogten gehouden,
en zy (nieuwe Gecommitteerden zoo zy zei­
den) wettig aangefielde Gecommitteerden en
i*.
Z o
° w s !
Keur.
m n bief, zoo vvd als in Brabandi, ooi;
tic za.'U \an den Godsdienst in \ 1'pel te brengen, als of dq
Ycrbceicijng van misbruiken voor denzelven fcliadclyk

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 329
Keurnooten , voor wettig aangeftelde Gecommitteerden
en Keurnooten van Gilden en Burgery
befchouwd en behandeld mogten worden,
met vernietiging, immers intrekking van alle,
daar tegen ftrydende beflellingen en beiluiten.
By deeze eisfchen werd in 't flot van 't Verzoekfchrift
, (indien het dien naam draagen
mogt,) eene bedreiging gevoegd; dat de Gilden
en Burgery, indien dit hun Adres wederom
als voorheen, het zy in een of ander opzigt,
van de hand mogte geweezen worden,
of dit met een verwylend ftilzwygen beantwoord,
dan toevlugt zouden neemen tot die
wegen en middelen, welke hun, tot bereiking
van dit een en ander, nog overgebleeven waren
, enz.
Door dit ftout en onbefcheiden Adres, dat
meer naar een oppermagtig bevel aan onderhoorigen
, dan naar een Verzoekfchrift van
Burgers aan hunne Overigheid geleek , verbaasde
fommige Leden van Raad en Gemeente
zodanig, dat zy overhelden om hunne Posten
neder te leggen; doch men befloot, eerst te
zien, welk Rapport de Commisfie, aan welke
het Request in handen gefield was , daarop
zoude uitbrengen. Toen dit voorneemen der
Regeering bekend werd, Relden de gewapende
Burgers aanRonds pooging in 't werk, om
de bevreesde Leden van Raad en Gemeente
eenen riem onder het hart te Reeken, en leiden,
dien zelfden namiddag, in de Burger-
X 5 So-
1786.
Sommige
Regen ren
daar doorverbaasd.

1786.
330 BEKNOPTE HISTORIE DER
Sociëteit een Verzoekfchrift ter teekening;
waarin zy te kennen gaven , dat zy , uit aanmeiking
van den hachlyken en verwarden toeftand
der Stad, zich verpligt vonden, om de
Magiftraat en Gezwoorene Gemeente tot alle hartelyke
Befluiten aantemoedigen ; als ook om de
vry willige Burger-Militie onder de Wapenen
te houden , ten einde de beraadflaagingen ,
welke door Raad en Gemeente genoomen waren
, of nog te neemen, om het fchadelyk en
drukkend Regeerings-Reglement te vernietigen
; de rust en veiligheid in de Stad, welke
door een oproerigen hoop fcheen te zullen
verbrooken worden, te. herftellen en te be«
vestigen, met alle kragtige middelen, ja des
noods , met lyf en goed, te zullen helpen
handhaaven; om zoo, onder Gods zegen, de
rust cn veiligheid volkoomen te herftellen, en
by de eerfte oproerige beweegingen, als mannen
van eere, met de Wapenen voor het Raadhuis
cordaat te verfchynen.
' Worden Dit Adres werd dien zelfden avond en den
«loor dc Gewapende
volgenden morgen door het gantfche gewapen­
Burgers bede Genootfchap geteekend, en des Saturdags,
moedigd.
den 20 January, namiddag ten twee uuren
door-zes Burger-Officieren aan den Raaden
Gezwoorene Gemeente tot dat einde vergaderd,
ingeleeverd. Gelyk ook nog een ander
voor die geenen, die niet inftaat waren, of
het niet geoorloofd achtten, de Wapenen te
voeren; waarby zy verklaarden, de Burger-
Of-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 331
Officieren verzocht en gemagtigd te hebben,
om mede uit hunnen naam de Regeering der
Stad te verzoeken, om het bellier, dat haar
aanbetrouwd was, geduurende den wettigen
tyd, te willen agtervolgen, de lust, veiligheid
en goede orde door alle moogelyke en
gepaste middelen te onderhouden, en het be^st
en de belangen deezer Stad en Provintie met
alie vermoogen te bevorderen en te bewerken.
— Beloovende de Hooge Regeering in
al het geen voorfz., naar hun uiterRe en beste
vermoogen, getrouwelyk te zullen helpen en
byflaan , enz. Eenige der Predikanten van de
Stad zelfs gordden de Wapenen aan en trokken
ter Wacht, om zich tegen den oproerigen
hoop te verzetten en de rust te helpen bewaaren.
Ondertusfchen hadt de Commisfie, aan welke
het Request der nieuwe Gecommitteerden ter
handgefteld was, een provifioneel Rapport uit»
gebragt,. het welk hoofdzaakelyk behelsde :
Dat de Commisfie heeft moeten befluiten, dat
de Regcering, uit overtuiging dat de inhoud
van 't Request, fchoon onder bedekte uitdrukkingen,
voornaamelyk bedoelde, om de Oranje
Party binnen de Stad weder op den troon te
brengen , genoeg betoond hadt, ongeneegen
te zyn, aan verzoeken te voldoen , die duide-
Iyk ftrekten om den nadeeligen Stadhouderlyken
invloed te behouden, en die Stad en Provintie
onder het Oranje-Juk te brengen; en
'dat
1786".
Pro\ifioneel
Rapport op
liet Adres
der nieuwe
Gecommitteerden.

1786.
Waarmede
Raad en Ge-
332 BEKNOPTE HISTORIE DER
dat een groot getal Regenten zelfs verklaard
hadt, liever op het oogenblik het Stadhuis en
hunne Posten te willen verlaaten, en zich zelfs
met der woon naa elders te begeeven , dan
daaraan toegeevcn , en onder eene Burgery,
die toont hun te wantrouwen, en aan de oprokkening
van een Oranje - Cabaal gehoor te
geeven, te blyven woonen; nogthans waren
'er ook, die oordeelden, zulks niet te moeten
doen, voor dat zy daartoe, ingevolge de be.
dreigingen, in het Request duideiyk opgeflooten,
door overmagt van geweld, genoodzaakt
wierden. Weshalven de Commisfie van gedachte
was, dat Raad en Gemeente maar de
noodige order moest ftellen, om de rust en
veiligheid in de Stad te bewaaren; waartoe onder
andereu zoude dienen, te bepaalen , dat
alle fchade, die een iegelyk, binnen de Stad
woonachtig , door openbaar geweld mogt lyden,
uit Stads Kas zou vergoed worden.
Voorts vertrouwden Gecommitteerden , in
hun uittebrengen finaal Rapport, binnen weinigen
dagen, aan Raad-en Gemeente te zullen
toonen, dat de Requestranten door den Infteller
van het Request elendig misleid waren ;
dat men hen tegen hunne eigen oogmerken
heeft doen aanwerken; en dat 'er dus hope
was, dat zy van hunne dwaaling zouden terugkoomen;
ten welken einde de Commisfie het
Request ook daadelyk hadt doen drukken.
Raad en Gemeente vereenigden zich met dit
Rap-

ONLUSTEN i * HET VADERLAND 333
Rapport, en gaven een antwoord uit op het
Adres der gewapende Burgers; waarin zy hun
genoegen betuigden , over den cordaaten yver
van de goede Burgeren en Ingezeetenen, die
zich op dien dag aan hun geaddresfeerd hadden;
te gelyk betuigende, bereid te zyn, om
van hunnen kant , zoo lang moogelyk, alles
toetebrengen , wat (trekken kon om de noodige
verbeetering in de Regeeringswyze tc
wege te brengen, en ondertusfchen de rust en
veiligheid in de Stad te bewaaren ; dat zy ook
beflooten hadden, dat voor alle die geenen,
welke ter gelegenheid van die beveiliging mogten
verminkt, gekwetst of gedood worden,
als mede voor de Weduwen of Weezen van
Stads wegen zoude gezorgd worden. Eindelyk
werd de Commisfie van 't Defenfiewezen
gemagtigd om , overeenkomftig de bovengemelde
Befluiten , de noodige voorziening te
doen (*).
Op het bovengemelde Adres der nieuwe Gecommitteerden
, dat vier onbefcheidene eis«
fchen behelsde, werdt op den 3 February een
hartelyk Befluit by~Raad en Gemeente genoomen
; by het welke Hun Ed. Achtb. vcrftonden
, dat hetzelve Adres, als behelzende verzoeken
, die regtftreeks tegen de uitdrukkelyke
begeerte van. verre het aanzienlykfte gedeelte
der Burgery aanliepen , alle beantwoording
£*; Nlietfe Nederl. Jaarb. January ir/2?. bladz, T46 —159.
meente zicis
vereenigcu.
Harrelyt
Eefluit van
Raad ea
Gemecite
op het
Addres der'
Nieuwe Gecommitteerden.

3786.
334 BEKNOPTE HISTORIE DES
ding van de zyde der Regcering onwaardig
wa«, en eerder derzelver hoogfte verontwaardiging
verdiende; en voorts goedgevonden aan
bovengemelde Perfoonen te kennen te geeven,
dat Raad en Gemeente, inhereerende de gronden
van het Antwoord op voorig Addres afgegeeven,
thans voor de laatftemaal ernftig aan
dezelven aanbeveelen en gelasten, zich van
het ontvangen deezes af, fliptelyk te onthouden
van zich, op eenigerhande wyze, als Gecommitteerden
en Keurnoten van Gilden en
Burgery te gedraagen, en Gilden of andere
Collegiën, in die hoedanigheid by een te roepen;
op flraffe, dat ieder van dezelven, die
bevonden zou worden hier tegen gedaan te
hebben, aanftonds van zyn Burger-Recht zal
verklaard worden verftooken te zyn; en daarenboven
, alzoo Raad en Gemeente als dan
geene reden meer zouden hebben, om hen
eenigermaate als doer den Infteller van hun
Addres verleide Perfoonen aan te merken, dat
zy lieden verantwoordelyk zouden zyn voor
alle onrustige beweegingen, en de gevolgen
van dezelven, welken door hun lieder toedoen
binnen de Stad zouden ontftaan; waar over zy
dan, naar omftandigheid van zaaken, en naar
dat ieder van hun daar toe meer of minder zou
bevonden worden , toegebiagt te hebben ,
zonder verdere oogluiking, zodanig zouden
geftraft worden, als naar rechten en tot handhaaving
van de openbaare rust en veiligheid
ZQU

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 335
zou bevonden worden te behooren. En werd
hier van Extract aan ieder van de voornoemde
Perfoonen (die het Adres onderteekend had*
den) toegezonden, om zich daar naar te ge­
draagen (*).
Dit Befluit hadt zyne uitwerking; men is
voortgegaan met het in orde brengen van het
nieuwe Regeerings-Reglement; en op den 23
February, den gewoonen Keurdag, is door de
Gezwoorene Gemeente zelve de plaats van
een Medelid, door den dood van den Heer
J O O S T J O R D E N S opengevallen, onverhinderd
vervuld met den Perfoon van den Heer
G E R A R D S C H I M M E E P E N N I N K de Jonge.
Vervolgends werden door dezelven, in plaats
van de afgaande Burgemeesters, nieuwe Burgemeesters
verkooren (f), alles buiten invloed
van den Stadhouder.
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 1787. bladz. 579—5S1.
(D Ibid. Maart 1787. bladz. 581.
Einde van het derde Deel.
178(5-
Gevolg
daar vart.

B E K N O P T E
M X S T O JR X JE
D E R
O N L U S T E N
I N D E
l E D E i L A I D E I ,
SEDERT DE ONDERHANDELINGEN OVER DE
GEWAPENDE NEUTRALITEIT IN 1780.
TOT OP DEEZEN TYD.
ÜIT ECHTE STUKKEN BYEEN GESTELD.
f
M E T P L A A T E N .
V I E R D E D E E L .
I N B R A B A N T J .

VADERLANDSCHE VRIENDEN!
Ook in deeze bladen hebbe ik die onzydyj.eü
trachten te bewaaren, maar ook tevens die liefde
tot het Land onzer geboorte doen door(Iraaien,
".vellen beiden gy aan de reeds uitgegeevem deelen
deezes Werks zoo ruimfchoots hebt toegekend.
Het hier verhaalde, Land- en Lotgenoot en!
raakt ook u van zeer naêrby. Gy vindt daarin
eenen fpiegel opgehangen van de rampen, die den Va-
tderlyken eigen-grond getroffen, — van de verdeeld-
lieden , die het hart der Ingeztetenen verfcheurd 9
êeezen van eikair vervreemd hebben, en, ongeluk-
* a Jtigt

. C i )
hg! nog af herig blyven houden; in één woord ƒ
gy ziet u zeiven, uwe tydgenootcn, en beider on-
derfcheidene bedryven. Eene en anderen eisfehen
ten eenigen tyde uwen aandacht.
Mooge de Uyde dag eerlang aanbreèken, dat Ne-
derland alle deszelfs Burgeren in zynen omtrek
gelukkig zie; ~ dat het recht der menschheid den
mensch her ge even, en de olyfder Fr ede aVómme over
den wyden aardbodem geplukt worde!
AAN WYZING DER PLAATEN.
Plaat I. Slag aan de Vaart. pag.
II. Pourtret van Mr. c. G. VIS-
SCHER. . . p 9<
• III. Pourtret van VAN RER VEERK. ioo.
• IV. Ruïne van het geplunderde
huis van Dr. STEVENINK. 135,

B E K N O P T E
M X S T O M X JE
D E R
O N L U S T E N
I N H É T
V A Ö Ë t L A I l ) ,
E E R S T E H O O F D S T U K .
Behelzende de Gebeurtenisfen van het begin des
Jaars 1787. tot aan het Gevecht, tusfehen
een Detachement Soldaaten van V A N E F-
F E R E N , en eenige O T R E C H T S C H E
Burgers, by V R E E S W Y K , (gezegd
D E V A A R 1.)
Niet dan niet de groende aandoeningen innig
medelyden over en met myn gefolterd
Vaderland, hervat ik thans den draad der Gebeurtenisfen,
die elk rechtaartig Nederlander,
by de herdenking, het hart van fpyt moeten
doen bloeden. By voorgaande gelegenheden
hebben wy gezien, dat de Onlusten al veel
ontitaan zyn uit de zucht en yver tot herftel
van iagefloopeue misbruiken , to; inroeping
A vast
1787,

?7 S
7*
t BEKNOPTE HISTORIE DER
van oude Rechten, en verdonkerde of vet
waarloosde Voorrechten, zoo wel in de kleine
, als in de groote Steden. En dewyl hieromtrent
doorgaands verfchil was van gevoelens
tusfehen de Regenten onder eikanderen, of
tusfehen de Regenten en Burgers, of ook wel
tusfehen de eenen en anderen, of tusfehen
die allen en de hooger Regeerders; zoo ontftonden
daar uit onëenigheden, twisten, vyandfehappen,
die fomtyds zeer hoog liepen»
Aanftonds met het begin van dit jaar, zag men
daar van een voorbeeld in de Hollandfchs Stad
Heusden, waarvan ik hier kortelyk het verhaal
zal doen»
Geconftitu­
Een groot getal Burgers en Ingezeetenen
ëerden di.r
tóurgery te der ftad Heusden, hadden op den 26 July era
Heusdsn ,
roepen de­ 4 September 1786. zes Geconftituëerden uif
zelve byeen»
hun midden by Natariale Acïe aangefteld; deezen
vergaaderden alle hunne Aanftellers op den
2 January 1787. in de groote Kerk by een, en
vraagden hun, of zy begeerden, dat de Regeering
der Stad , volgends het oude Voorrecht,
en naar het Magifiraats-Befluit, dat op
den 27 December 1783- daaromtrent reeds genoomen
was, op dien dag zou veranderd, ea
ra die verandering een vast Reglement beraamd
worden, waar door het oude Graaflyke Voorrecht
zou vernietigd, de aanfteliing der Regenten
aan de Burgery gebragt, en de oprechting
van een Collegie van Gecommitteerden
bit de Burgery ingevoerd worden ? Dit werd
net

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 3
met ja beantwoord. Daarna verzochten Geconftituëerden
Vergaadering van den Magiftraat,
Schout en Schepenen, tegen den volgenden
dag; het welk toegedaan zynde, fcheidden
de vergaaderde Burgers. Toen nu den
volgenden dag de Magiftraat vergaaderd was,
verfcheenen de Geconftituëerden in de Vergaadering,
en gaven aan den Magiftraat kennis
van het voorneemen der Burgery, verzochten
de goedkeuring van den Magiftraat, en magtiging
om tot dat einde alles voor te bereiden j
byzonderlyk om alle de Burgers en Ingezeetenen
by openbaare trommelftag te moogen oproepen
tegen den 6& January. Dit werd ook
aanftonds toegeftaan. Vervolgends verfcheenen
de Geconftituëerden in de Vergaadering
van Schouten Schepenen, en verzochten, dat
dit Collegie een Nominatie zoude maaken van
zeven Perfoonen, om dezelven, volgends het
oude gebruik, aan den Drosfaart over te geeven,
ten einde hy twee Perfoonen daar van
zoude uitfchrappen, om die plaatfen met twee
Oud-Schepenen aan te vullen; op dat de vyf
overgebleevene Perfoonen, op de Nominatie
gefteld, met de twee Oud-Schepenen, daar
by gevoegd, door den Scheut beëedigd en ingehuldigd
zouden worden. Dit verzoek werd
insgelyks aanftonds ingewilligd,dewyl 'ermaar
een van de Regenten, welke zich altijd tegen
die onderneeming verzet hadden, in die Vergaadering
tegenwoordig was.
A 2 Op
1787.

17-87.
Doen lófi»
nuatiën aan
tien Subtil,
tuut Dros.
faart.
De Subftï.
mui. doer.
eene Tegen,
lnfinuacie.
4 BEKNOPTE HISTÓRÏE DES
Op dien zelfden dag deeden de GeconftitcK
eerden ook, wegens de afwezigheid van den
Drosfaart en Schout, zynen Stedehouder j. A.
OER LACH, door twee Gerechts-Boden met
twee onderfcheidene aanduidingen opeisfehen,
om op den 6 January des voormiddags ten half
elf uuren op het Stadhuis te verfchynen , ten
einde, als Drosfaart de voorgemelde uitfehrap»
ping van twee der zeven benoemde Perfoonen
te doen, en derzelver plaatfen met twee Oud-
Schepenen aan te vullen; en als Schout de zeven
nieuwe Schepenen te beëedigen, met bepaaling
nogthans, dat hy de twee Oud-Sche­
penen, ABRAHAM VAN BAAK en JAN
LODEWYK NOLLET, (als welke om hunnen
verfoeijelyken tegen/land [zoo als zy zeiden}
tegen het ingeroepen Voorrecht, door de Burgery
niet langer vbor haare wettige Vertegenwoordigers
zouden erkend worden) niet mogt
verkiezen, in plaats van de twee uit te fchrappene
perfoonen; en met verklaaring, dat hy, indien
op den geflelden tyd op het Stadhuis niet verfcheen,
zou gehouden worden onwillig te zyn,
om aan de voorzeide Opëisfching te voldoen.
De Stedehouder deed den volgenden dag,
den 4 January eene Tegen • Aanduiding aan
Heeren Schepenen en aan de Geconftituëerden
, waar door hy zyne weigering te kennengaf,
en tegen al het voorige verrichte protefleerde;
voorgeevende, dat hy hetzelve aanmerkte,
als een aanval tegen het gezag van
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. $
de Souvraine Vertegenwoordigers deezer Pro»
vihtie. Doch de Geconftituëerden werden hier
door geenzins afgefchrikt: Zy deeden»op den
5 January, alle de Burgers en Ingezeetenen,
by openbaaren Trommelflag in alle de Wyken
der Stad, door eenen Gerechts-Bode en op
.magtiging van den Magiftraat, oproepen tegen
den 6 January des morgens ten elf uuren , met
uitdrukkelyke verklaaring, dat die geenen,
welken op dien tyd niet verfcheenen, zouden
gehouden worden toe te Memmen in alles, wat
als dan door de vergaaderde Burgers zou beflooten
en gedaan worden.
1787.
Op dien plechtigen Dag dan, die voor de Toeftel tot
de verandc-
Heusdenfche Burgers altoos gedenkwaardig zouring van
Regenten.
de zyn, wegens de groote zaak, die daarop
zoude verricht worden, werd het Stadhuis al
vroeg in den morgenftond, op bevel van den
Magiftraat, bezet met eene Wacht van 24 gewapende
Burgers met een Officier aan hun
hoofd; en ten negen uuren werdt door het luijen
van alle de klokken der Stad , geduurende een
half uur, deeze buitengewoone gebeurtenis
aangekondigd. Geduurende een volgend half
Uur werd op de klokken gefpeeld, en daarop
volgde weder een half uur luijens van alle de
klokken. Ten half elf uuren, toen het luijen
der klokken ophield, werd nog eens door alle
de Tamboers de vergaadering geflaagen, waar
na de zes Geconftituëerden op het uitftek van
bet Stadhuis, verfcheenen met den Secretaris
A 3 der

1787.
Verklaring
ran de Burgersvoorgeleezcrr.
6 BEKNOPTE HISTORIE DER
der Stad: Zy vraagden nogmaals aan de faa:
mengekoomene opgeroepene Burgers, of het
Hunlieder voorneemen bleef, om op deezen
dag met de verandering van de Regcering voort
te gaan? Dit werd met ja beantwoord ,en toen
deeden de Geconftituëerden door eenen van
hun eene Verklaaring aan de vergaaderde Burgers
voorleezen, met weke Verkiaaring alle*
de oude Regenten door de Burgery ontflaagen
werden uit den Eed, dien zy in 't Jaar 1783.
gedaan hadden. De Heeren Dr. F. F. LEE­
MANS, F. RANT, G. DE KOCK, D. PAPET,
J. A. RIETVELDT en C W. PROBSTING,
werden bedankt, voor dat zy door hunne medewerking
tot het bovengemelde Befluit van
den 27 December 1785., ia het Ontwerp hadden
toegeftemd; daarentegen werd de hoogfte
verontwaardiging betuigd voor de Heeren
ADAM RAÜWS, JAN LODEWYK NOLLET
en ABRAHAM VAN BAAK, om dat zy zich
door hunne Nota's en Protesten tegen dat Beduit
van den Magiftraat verzet hadden; om
welke reden zy nu ook verklaard werden, hunje
Posten als Oud-Raaden verbeurd te héb-
Den , en hun verbooden werd, zich ooit die
j ïoedanigheid aan te neemen, en voorts ver»
daard, dat zy voortaan nimmer tot Raaden,
jf eenige Stadsbediening verkiesbaar zouden
1
tyn. Deeze Verkiaaring werd. door de Burjers
wederom met ja beantwoord met luider
I
lemme, zy werd aan den Secretaris overge-
i
gee-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. * i
geeven, om in den naam der Burgery in hel ;
Register der Handelingen van den Magiftraai
ingefchreeven, en een echt Affchrift daar vat
aan de gemelde Heeren gegeeven te worden
het welke de Secretaris aannam en beloofde.
1787-
, Verkiezing
Hier na werd de bovengemelde Tegen-Aan van Schepe­
duiding van den Stedehouder ! j. A. GERLACH, nen door
het Volls
:
aan het Volk voorgeleezen; doch alzoo he zelve.
Volk, des onaangezien, by zyn voorneemei
bleef; zoo werd de Drosfaart en Schout doo: I
een Gerechts - Bode nog driemaal opgeroepen
doch hy verfcheen niet, en toon verrichtti i
het Volk zelve, dat de Drosfaart ten tyde de r
Graven, gewoon was te doen; te weeten twei
van de zeven benoemde Schepenen op de No
minatie door te fchrappen, en derzelver plaat S
met twee Oud-Schepenen aan te vullen. D
verkoozene Heeren Schepenen werden ver
volgends door eene Commisfie uit de Gecon
ftituëerdendoor twee Stadsboden voorgegaan
s
op het Stadhuis verzocht en geleid, en doo
de Geconftituëerden, als door 't Volk daarto r
gemagtigd, in den Eed genoomen en ingehul
digd. Daarna werden zy verzocht om drie Bur
gemeesters te verkiezen; dit deeden zy, d
verkoorene Burgemeesteren werden aan't Vol |
voorgefteld, het welk zyne goedkeuring daa r
over niet een uitroep van Hoezee! te kenne a
!»
gaf; en deeze nieuwverkoorene Burgemeesti
ïen weiden op dezelfde wyze door de Gecoi M
A 4
i*

ï78 7.
Na deeze plechtige verrichtingen werd aan
glement vat
Rcgeeiing het Volk door de Geconftituëerden een Regle­
11/gCkOclii.
ment voorgeleezen, het welk reeds eenigerj
tyd op eene aangeweezene plaats voor de Burgery
ter leezing-en onderzoeking had voorge.
leegen. Door dit Reglement werd het Privilegie,
omtrent de Jaarlykfche verkiezing der
Regenten vernietigd, derzelver aanfteliing aan
de Burgery gebragt, en een Collegie van negen
bevoegde Gecommitteerden uit de Burgery
ingevoerd. Vervolgends werd het Reglement
door de vergaaderde Burgery goedgekeurd en
door de Geconftituëerden in den Raad gebragt;
de Raad keurde het eenpaarig goed , begaf
zich met den Secretaris en de Geconflituëerden
weder op het Uitftek van het Stadhuis, en
bezwoeren hetzelve gefaarnentlyk in de tegenwoordigheid
van het gantfche Volk. Vervolgends
verkoos de Burgery uit haar midden negen
Gecommitteerden, die aan den Raad waren
voorgefteld, en voor deeze reis den Eed
in handen der Burgemeesteren afleiden; terwyl
de vergaaderde menigte zulks met een Hoezee!
toejuichte.
Eerfte verrichting
der
Gecommitteerden
uit
de Burgery.
3 BEKNOPTE HISTORIE DER
ftituëerden opgehaald, beëedigd en ingehul­
digd, als met de Schepenen gefchied was.
De Gecommitteerden, nu aangefteld en be.
eedigd zynde, begonnen aanftonds hunne bediening
met een Voorftel aan de Burgery te
doen, en deeze befloot 'er toe, om van den
iaad te begeeren, dat dezelve het recht van

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, p
Zitting en Stem in.de Vergaadering der Staaten
deezer Provintie, voor deeze Stad, zoude inroepen,
en als van ouds de plaats deezer Stad
in die Vergaadering weder inneemen. Deeze
begeerte der Burgery werdt in den Raad gebragt
, door denzelven eenpaarig daartoe beflooten,
en van dit Befluit aanflonds aan 't Volk
kennis gegeeven; en daarby gevoegd, dat de
Raad te gelyk beflooten hadt, om den volgenden
dag, in de openbaare Kerken der Stad, God
openlyk te danken voor de gebeurtenis van
deezen dag, en te gelyk te fmeeken , dat deeze
Stad en Eurgery in alle opzichten Gods zegen
en gunftige befcherming over deeze daaden
mogten blyven ondervinden: Dat voorts de
Predikanten, door een Befluit van den Magiftraat
zouden gelast worden, om voortaan, in
hunne openbaare Gebeden, aanftonds na de
Regeering der Stad, ook aan het Collegie der
Gecommitteerden uit de Burgery te gedenken :
Dit alles verricht zynde, werdt de Burgery
door Gecommitteerden geluk gewenscht over
den uitflag haarer poogingen, de gewapende
Schutters voor hunnen byftand bedankt , en
elk keerde weder naa zyn huis, ten drie uuren
pa den middag; terwyl de klokken een geheel
uur luiden, en het klokkengefpel daarna, geduurende
nog een half uur, deeze plechtigheid
befloot.
Openbaare
Ingevolge van het voorgemelde Befluit des
Dankzeg­
Magiftraats, werdt op den 7de January open- ging in ds
A 5 baa-

1*7^7-
Kerken over
fcet gebeurde.
Be >Jagiftraat
geeft
van alles
Kennis aan

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, u
Ridderfchap, uirgenoomen de Ridder 'WASSE­
NAAR van Starrenburg oordeelde, dat deeze
Route Rap niet anders kon aangemerkt worden,
dan als een crimen leefas Majefiatis, eenq
misdaad van gekwetfte Hoogheid. De Gedeputeerden
van Leyden voegden zich by dit
Advies ; doch verfcheidene Leden der Vroedfchap
van Leyden waren daar over teonvreden,
waarom zy naderhand ook van hetzelve moesten
afzien. De Gedeputeerden van Dordredu
beweerden, dat de opfchorting in 1783. alleenlyk
verleend was tegen het niet verkiezen
van eenen nieuwen MagiRraat, uit de overgeleverde
Nominatie aan Zyne Hoogheid; maai
dat de Regenten niet in hunne Posten door de
Staaten waren bevestigd- De Gedeputeerden
van Gorinchem verklaarden, in naam van hunne
Principaalcn, te vertrouwen, dat alle de Leden
van Hun Edel Groot Moogende met hun
zouden infleromen, dat deeze flap ten uiterfte
beleedigend was, voor Hun Edel Groot Moogende,
en deeden dien volgends een Voorflel:
Dat van wegen Hun Edel Groot Moogende
de zoo genaamde Regeering van Heusden wierde
aangefchreeven, om, hangende de beraadflaagingen
van Hun Edel Groot Moogende over
de verfchillen, aldaar ontflaan, niets te onderneemen,
waar door de zaaken eenigzins
buiten haar geheel zouden geraaken, het zy
door het Rellen van den Drosfaart buiten zyne
bsdieninge, of door eenige andere Rappen,
n
Voordel
v.ni Gori;
clum.

i»,anfchry •
vifs aan
eenige Hee.
Ten om
Berieht.
Bericht van
den M.ngi«
Sraat.
ia BEKNOPTE HISTORIE DEH
op flraffe van Hun Edel Groot Moogende hoogtfe
verontwaardiging, en dat Hun Edel Groot
Moogende daar tegen daadelyk zouden voorzien;
mitsgaders aan te dringen dat het Befoigne,
ingevolge het Commisforiaal Befluit
van Hun Edel Groot Moogende van den i r.
dcrzelfde maand, op den Brief van den Drosfaart
derzelve Stad, betreffende de aanfchryving,
by hem wegens de pretenfe Magiftraat
der Stad Heusden gevallen , ten fpoedigften
Wierde gehouden." De Steden Dordrecht,
Haarlem* Amjlerdam en Alkmaar verwierpen
het Advies van de Ridderfchap en Leyden, en
de Brief der Heus denaar en, benevens de klagten
van den Drosfaart, en van de Schepenen
KOLLET en VAN BAAK, die hunne bezwaa.
ren aan de Staaten gezonden hadden, werden
Commisforiaal gemaakt , en alle die Rukken
aan de Heeren G. DE KOCK, D. PA PET, J,
A. RIETVELDT, c. W. PROBSTING en r.
RANT, gezonden pm te berichten. Deeze
Heeren bragtep die aanfchryving van de Staaten
in den MagiRraat, en deeze nam op zich, zeiyen
aan de Staaten te zullen berichten, gelyk
zy deeden in eenen breedvoerigen Brief van
den 17 January 1787. qp welken de gemelde
Heeren, in eenen Brief yan dezelfde dagtekening
aan de Staaten zich beriepen. Het Bericht
van den MagiRraat kwam hoofdzaakelyk
daarop uit, dat de verandering derRegeering,
die zy volgends ,de oude Rechten van hunne
Stad

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 13
Stad ondernoomen hadden, mere domejliecq,dat
is eene louter huishoudelyk zaak was, die aan
bun behoorde overgelaaten te worden. Zy
voegden daar by eene Lyst van de Schepenen,
welke op den 6 January door de Burgery voor
dit Jaar verkooi en waren; op dat Hun Edel
Groot Moogende ter verkiezing van drie Schepenen
Commisfarisfen tot de Gemeene Landsmiddelen,
daar mede zouden kunnen handelen,
zoo als zy zouden oerdeelen te behooren.
De Staaten waren met dat Bericht niet voldaan
; maar eischten nader Bericht van de bo­
vengemelde Heeren, DE KOCK, RIETVELDT,
TAPET, PROESTING en R ANT j doch hier
op werd wederom als te vooren, door den Magiftraat
geantwoord op den 25 January (*).
De Steden Dordrecht , Haarlem, Leyden,
Gouda, Alkmaar en Enkhuizen bragten by meerderheid
van het groot Befoigne een Rapport
uit, waarmede werd voorgeflaagen,eene Commisfie
uit de Gecommitteerde Raaden naar Heusden
te zenden, ten einde het geen aldaar tegen
de uitdrukkelyke aanfchryving van den Souvrain
van den 25 January gefchied was, te herftellen,
byzonderlyk omtrent den Drosfaart, en
daar van aan de Staaten verflag te doen. De
overige Leden van het Befoigne wilden eene
Commisfie van het Gerechtshof zenden, om
het b-dreevene gerechtelyk te onderzoeken;
dee-
C») Nkuwe Ncierl. 3e»ri. January 1787. Madx nB-xsvu
1787»
Rapport
van het
Bcloigce,

1787-
De zaak
wordt ernftiger.
Dc Tinrsrers
leveren eénf
Verkiaaring
by tle Staaten
in.
14 BEKNOPTE HISTORIE DER
deeze Leden waren de Ridderfchap, Delft j
Amfterdam, Rotterdam en Hoorn. Maar de zeven
Steden, Dordrecht, Haarlem, Gorinchem,
Schoonhoven. Alkmaar , Monnikendam en Pnrme.
rende verëenigden zich met het Rapport. De
tweede Brief der Stad Heusden, die op den 17
February inkwam, was oorzaak , dat op het Rapport
nog niet beflooten werdt. Ondertusfchen
drongen de Gedeputeerden van Gorinchem, op
den 27 February nader aan om op hun gedaan
voorftel te befluiten; waarop beflooten werd,
dat het Befoigne op de Propofitie van Gorinchem
ten fpoedigften zou gehouden worden (*).
Onder het uitftel werd de zaak van Heusden by
verfcheidene Staatsleden hoe langer hoe ernftiger
befchouwd: Gorinchem keurde het gedrag
van zyne Gedeputeerden af, en drong aan op
eene Commisfie van het Hof, om de aanftookers
der ongeregeldheden door 't Hof te doea
te recht ftellen; en ftelde zelfs voor, indien
'er Militie uit Heusdtn moest trekken, dezelve
dan te dóen vervullen, en die Militie onder
de bevelen van het Hof te ftellen (f). De
Burgers en Ingezeetenen hier van onderricht,
en voor de gevolgen daar van beducht,deeden
eene Verkiaaring, door allen hoofd voorhoofd
ondertekend, aan de Staaten inleveren, waarmede
zy te kennen gaven; „ Dat zy voor God verklaar-.
(*) Nieuwe Neder!. Jaarl. January 1787 b'.adz. 21Ö"—218,.
(tl liii Janvary 17S7, bladz. 237.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 15
Maarden, in dat begrip te ftaan, dat zy gehandeld
hadden volgends die rechten, welke
door het goed en bloed hunner Vaderen gekogt,
en door God Almagtig zoo wel aan hun,
als aan de Burgers van Utrecht en alle Inwooners
van dit vrye Nederland gefchonken zyn;
dat zy overeenkomftig de Voorrechten, door
de Staaten zeiven verklaard, gehandeld hadden;
en dat zy op het Reglement, om des algemeenen
welzyns wille, Ocïroy gevraagd
hadden, en daarop een Staats-Befluit wagteden;
dat zy vertrouwden, dat eene nadere
overweeging hier van dat fchrikkelyk voorftel
niet tot een Befluit zou doen koomen. Indien
dit nogthans gebeurde, dat zy dan aan een rechtvaardig
Opperweezen hunne zaak opdraagende,
daarop vertrouwden, en onder inwagting van
Gods vertroosting, door een fchuldeloos geweeten
bemoedigd , in hunnen weerloozen
Staat, bedaard zouden afwagten, welk vonnis
men over hen allen , die in het gebeurde eenig
deel hadden, zoude uitipreeken" (*).
De meeste Staats - Leden helden na de zagtfte
Het voorees
vallene met
zyde over, en de voorgeftelde middelen van eene Publi;
caue.
geftrengheid van fommigen werden afgekeurd,
gelyk aanftonds blyken zal; maar tusfehen beiden
viel 'er nog iets anders voor; den 5Maart
ontving de Heer G ER LACH, Stedehouder van
den Heer VAN DER DOES, Heer van Noord.
vyks (*j Meuwe Keierl. Jaart. Feirttarj 1787. b!*Jz, gor.

iff BEKNOPTE HISTORIE BÉK '
wyk, een Paket met P ablicatièn van de Staaten*
van Holland, waarvan het Opfchrift hield aan
Drosfaart, Burgemeesteren en Regeerders der
Stad Heusden; met het welke hy; na het open
gebrooken te hebben , naa den Secretaris
TROMER ging, om te verneemen, hoe met
deeze Publicatiiin te handelen, dewyl hy den te*
genwoordigen Magiftraat niet erkende. De Secretaris
zeide, zend my dezelve, en ik zal zt
aan den Prejident bezorgen. De Magiftraat hier
van kennis bekoomen hebbende, vergaadérde
en verbood den Secretaris by een Befluit, geene
Publicatiën op die wyze aan te neemen ,
maar dat ze op de gewoone wyze tot kennis van
den Magiftraat gebragt, en dan afgeleezen
moesten worden. De Stedehouder van den
Drosfaart hield zich Ril; en den 7 werd by
den Magiliraat beflooten, eene Stads Publicatie
te vervaardigen,af te leezen en aan te plakken
tegen alles, wat verbooden diende te worden/
Dit gefchiedde, en den volgenden dag (den
8 Maart) was de Magiftraat buitengewoon ver*
gaaderd, en daar werd beflooten, dat men,
alzoo by geruchte vernoomen was, dat 'er
eenige Publicatiën by den Subftituut Drosfaart
ontvangen waren, een Kamerbewaarder diende
te'zenden, met eene pro Memoria, waarin hy
gelast wierde, den Subftituut aan te zeggen:
Indien 'er by hem PublicatLn van de Staaten
„ van Holland ontvangen waren, dezelve, zittens
Vergaadering op het Stadhuis te brqn-
3»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 17
» gen, of aan den Kamerbewaarder mede te
,, geeven, op dat dezelven BEH'O0RLYK
„ konden afgekondigd en aangeplakt worden ;waar-
„ pp de Heer c ER L A C H alleen antwoordde,
Ik heb het gehoord." Nog ontvipg hy met de
Post eenen Brief uit 'sHage, waarin hem gelast
weid: Om met den Secretaris TROMER,
na vooraf van den Commandant byjtand verzocht te
hebben, de Publicatie af te leezen en aan te
plakken." Beide deeze Heeren gingen dan op
het Stadhuis; [terwyl een gedeelte van het
Genootfchap, dat de Wacht zou bezetten,
voor het huis van den Heer RANT, aan de
andere zyde der Stad, vergaaderd was;] en
zy lazen de Publicatie af en plakten ze aan,
zonder de hulpe van den Commandant af te
wagten (*> Wat de inhoud van deeze Publicatie
geweest zy, is op te maaken uit de tyds
gelegenheid: Het was naamelyk drie dagen
voor den 8ilen Maart, Verjaardag van Zyne
Doorluchtige Hoogheid den Prinfe Erfftadhouder;
een dag, op weiken de dolle yveraars
voor den Prins, onder het voorwendfel van
Vreugdebedryven, wel eens onrust, wanorde,
moedwil en allerlei baldaadigheden pleegden
te bedryven. De Staaten, hier voor beducht,
hadden, om zulks voor tefkoomen, op den 28
February eene Publicatie beraamd , waar by
ten ftrengfte, ja zelfs naar vereisch van zaaken
0 KUuwt Ntderl. Jaarb. Maart 1787, Wadi-, 495.
B
niet
1787.
Nadere last
aan den
Subficuut
om de Publicatie
af te
kondigen.
Inhoud der
Publicatie.

J7S7.
Rapport der
Commisfie
ter Stnatsvcrgaadeïing.
18 BEKNOPTE HISTORIE 6ER
met firaffe des doods, verbooden werd, het uitfteeken
van Vlaggen, het doen van Illuminatien,
het draagen van tekenen of leuzen van
Partyfchap, byzonder Oranje Cocardes, firik.
ken, linten, doeken, enz. het roepen van
Oranje boven ! enz. enz. Alle welke dingen
menigmaal misbruikt waren, om beweegingen
en oproeren op fommige Plaatfen te verwekken
; en het is waarfchynelyk deeze Publicatie
geweest, welke de Subftituut Drosfaart ontvangen
hadt(*).
Den 9 Maart werd door de Commisfie een
Rapport ter Staatsvergaadering ingebragt, hee
welk behelsde: ,, Dat van wegen Hun Edel
Groot Moog. aan de Heusdenaars behoorde aangefchreeven
te worden, om alles in dien ftaat
te herftellen, waar in de zaaken voor den 6
January aldaar geweest waren. Alle de Staats*
Leden, Gorinchem alleen uitgezonderd, Remden
daarin toe, en daarop werdt, zonder re.
fumtie, een Befluit genoomen. De Ridderfchap,
Delft, Rotterdam, Brielle, Hoorn, Enkhuizen
, Edam en Medenblik wilden het punt
van naa de fchuldigen aldaar onderzoek te doen,
in beraad(laaging houden; doch andere Staats-
Leden oordeelden, dat 'er geene verdere raadpleeging
te pas kwam, indien aan deeze aanfchryving
voldaan wierde. De Penfionarisfen
van Amjlerdam beweerden, dat men in geen
Niéuwe Nederl, Jaar!/. Feiruary 1787. bladz. 219.'
deu

ONLUSTEN IN HÜT VADERLAND. H
'despotiek Land leefde , en hoe zeer zy de flap. 1787.
pen der Burgery van Heusden moesten afkeuren,
dat nogthans het onberaadene, welk daar
mogt plaats gehad hebben, wel daar aan was
toe te fchryven, dat men ter Staatsvergaadering
aan eene driejaarige klagte geen gehoor
gegeeven hadt. Gorinchem, op een gerechtelyk
onderzoek blyvende aandringen, protefteerde
tegen dit Befluit.
Die van Heusden , deeze aanfchryving van
de Staaten ontvangen hebbende, fchreeven op
den 10 Maart eenen rondgaanden Brief aan de
Staaten der andere Provintiën, welker Bondgenootfchappelyke
dienften en hulpe zy op.
eischten : Ook fchreeven zy aan de Staaten
van Holland, een gemoedelyk bezwaar te hebben
, om aan Hun Edel Groot Moogende
aanfchryving te voldoen , wegens den Eed,
door hen op den 6 January afgelegd. Het
Genootfchap van Wapenhandel fchreef daar
over eenen rondgaanden Brief aan alle de Vaderlandfche
Gcnootfchappen , om raad en
hulpe.
Die van
Heusden
fchryven
aan de
Bondgenoot
ten.
De Staaten van Utrecht, gaven aan die van De Starten
van Utrecht
Holland kennis van den Brief, dien zy van de i chtyveli ;ian
lie van
Heusdenaars ontvangen hadden, en dat zy dien ' lollend
niet hadden beantwoord ;,, om dat zy nooit de ' Lat over.
hand zouden leenen aan zodanige Verzoekers,
die viafacli, door den weg van daadelykheid,
zich zeiven, zonder voorgaande kennis van
den Souvrain, in de eene of andere Regeering
Ba in»

1787-
Be Magiftraat
van
Heusden
I>rotelr.eert.
gé BEKNOPTE HISTORIE DZS'
indrongen." Ondertusfchen kwamen 'er va»
alle kanten Adresfen en Verzoekfchriften ten
voordeele der Heusdenaars, aan de Staaten ;
doch Hun Edel Groot Moogenden vonden op
den 14 Maart goed: „ Om Heeren Gecommitteerde
Raaden te verzoeken, eene Commisfie
uit hun midden na Heusden te zenden ,
ten einde al het geen op den 6 January verricht
was te vernietigen, en de Burgery van dea
gedaanen Eed te. ontflaan; gelyk ook den vooligen
Magiftraat in zyne bediening te herftellen.
De nieuwe Magiftraat kon niet befluiten
om zich aan het Befluit der Staaten te onder,
werpen ; maar wilde pal ftaan; dezelve fchreef
nogmaals aan de Bondgenooten der andere
Provintiën om hulpe, en verklaarde ronduit,
„ bovengemelde Befluit der Staaten niet anders
aan te zien, dan als een daad van geweld, en
als een inbreuk op het gezag en goed recht
van deeze Stad en Burgery, en dienvolgends
daar tegen te zullen protefteeren."
De Commisfie van Gecommitteerde Raaden a
kwam den 20 Maart te Heusden, en vergaaderde
ten 12 uuren op het Stadhuis, voor 't
welke een Detachement Husfaaren van den
Rhyngrave VAN SALM geplaatst was. De Magiftraat,
die den 15 op last en begeerte der
Burgers en Ingezeetenen door den Secretaris
een Protest hadt laaten opftellen, waar door
dezelve het vernietigen van 't geen op den 6
January verricht was, verklaarde een daad van

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, si
geweld en een inbreuk op 't goed reeht en
gezag der Stad, waar tegen dezelve ten fierk-
Ren protefleerde , en dezelve voor nul en
onwaarde te zullen houden, hield zyn woord,
en deed het Protest door den Secretaris
TROMEU inleveren; doch het werd van de
Commisfie niet aangenoomen, maar aan den
Bode terug gegeeven.
Ondertusfchen liet de Commisfie kórt na
twaalf uuren de Stadhuisklok trekken en eene
Publicatie afkondigen; waar door de Gecommitteerde
Raaden, uitnaamen en vanwegen de Edele
Groot Moogende Heeren Staaten van Holland en
Westvriesland, al het geen op den 6 January.
met betrekking tot de Magiftraats befielling
binnen de Stad Heusden verricht was, by dee­
ze vernietigden en buiten kragt Relden; et 1
verklaarden alles daadelyk op den ouden voet.
waar op het voor dien tyd geweest was, te her
Rellen. Zoo haa t al de'e'.e Publicatie geleezer |
was, werdt ze ook u tgevoerd , en alle de oude
Regenten door een Staate n - Bode ontboden orn
tegen half twee uuren op het Stadhuis te koo<
men. Ingevolge daarvan verfcheenen de Heeren
G ER LACH Subftit. Drosfaart, A. RAAHWS ;
A. VAN BAAK CD L. NOL KT Op het Stad
huis, en werden in hunne Bedieningen her
fteld. Hier na vertrok de C-immisfie ten drie
uuren uit de Stad , en werdt door vier ei l
twintig Husfaaren tot aan het Jagt, dat eei \
uur gaands buiten de Stad lag, begeleid I 'i
B 3 On l
1787.
Verrichting
der Commibüe,

1787.
Ripport
van het
Befoigne.
De Tii-rjiery
blyft by haar
R.eglement,
22 BEKNOPTE HISTORIE DER
Ons genot der Burgerlyke Vryheid heeft niefc
lang geduurd [zoo fpraaken de Heusdenjche
Burgers] nog geen drie volle maanden, het
is als een droom. Wy zyn dan tot onzen voorigen
ftaat van Onderdaanen terug gebragt. Wy
hebben geprotefteerd, meer konden wy niet
doen: nu wagten wy met geduld ons lotlydelyfc
af, (*).
Dus was alles wel op den ouden voet herfteld,
maar de zaak in verfchil hier mede nog
niet afgedaan: Op den 6 April werdt door het
Befoigne over deeze zaak een Rapport uitgebragt,
om die van Heusden te herftellen in het
Privilegie van May 1670.; de uitfchfapping
der twee Perfoonen op de Schepens-Nomina*
tie,en 't aanvullen met twee Oud-Schepenen,
wegens den tusfehen gekoomen dood van
den Drosfaart, door de Staaten te doen, of
door den Drosfaart ad interim, indien 'er een
aangefteld mogt zyn (f). Doch de Burgery,
hier in geen genoegen neemende, vervoegde
zich met eene Verklaaring en Verzoekfchrift
van den 6 Juny aan de Staaten van Holland en
Westvriesland, waarin zy verklaarden, datzy,
aan hunnen Eed getrouw blyvende, als Mannen
van eere van hun Reglement niet konden
afgaan; terwyl door het bloot aanneemen van
het voorgemelde Privilegie in Hun Ed. Groot
Moo-
{•) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 17S7. bladz. 497—507,
(f.; Ibid. Jpril 1787, bladz. 651.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 23
Moogende Befluit van den 11 May . vervat,
en door het eenvoudig toeftemmen van die
Staats-Refolutie, de twee hoofd-verëischten
van het Reglement, de verkiezing der Regenten
door de Burgery, en de invoering van een Collegie
van Burger-Gecommitteerden, geheel uit het
oog verlooren zouden worden, en waartoe dus
niemand der braave Burgery zou kunnen bewoogen
worden — Waarom zy verzochten, dat Hun
Edel Groot Moog. indien zy Hun Oclroy op het
voorgemelde Reglement noodig oordeelden, het»
zelve Oclroy gunftig geliefden te verleenen. —
Of anderzins hetzelve Reglement in gelykvormigheid
van het geen door Hun Ed. Groot Mog.
omtrent het domefticque te Amfterddm en te Rotterdam
begreepen was, als eene mere domefticque
zaak te verklaaren ,. en dat hier omtrent ten
fpóedigfte by Hun Edel Groot Moog. beflooten
wierde. By gelegenheid van het uittrekken l
des Regiments van HARDENBROEK uit de j
Stad Heusden, zonden de Burgers van Heusden i
een Adres aan de Staaten, over het bewaaren
yau de Stad, en 't ontvangen van andere Bezetting;
en voegden daar by, dat zy fpoedig
Befluit verlangden op hun voorig Adres van
den 8 Juny, en dat zy zeiven wel zouden
overgegaan zyn tot voortzetting van hunne
domefticque zaaken; maar dat zy, uit eerbied
voor Hun Edel Groot Moog. daar mede nog
wel hadden willen wagten ; dat evenwel de
burgery, na het afloopen van Hun Edel Groot
B 4 Moog.
(ringt nadat
au op ecu
iefluü der
taaien.

24 BEKNOPTE HISTORIE D E R
Moog. Vergaadering, geduurende dieloopende
week, zonder zodanige gunftige Refolutie
van Hun Edel Groot Moog. of hy onverhoopt
ongunftig Befluit binnen geflelden tyd, zich
volftrekt zon genoodzaakt vinden, haaren geflaafden
Eed op het voorfz. Reglement, in
alle opzigten te handhaaven, en voorts zodanig
te handelen, als zy in goede Consciëntie zouden
oordeclen te behooren (*). Den ICJ Juny
, zonden zy nog een Adres aan de Staaten;
waarin zy verklaarden by hunne voorige Adresfen-te
volharden, en ootmoedig verzochten,
dat Hun Ed. Groot Moog. ten fpoedigften aan
het verlangen' der braave Burgery geliefden te
voldoen. Hier by fchynt deeze zaak door de
volgende en meer en meer toeneemende Onlusten
en troebelen te zyn blyven fteeken (*).
Dewyl de Burgery van Heusden zich beriep
op het geen by Hun Edel Groot Moog. omtrent
het Domejlicque te Amjlerdam en te Rotterdam
begreepen was; zoo verëischt dat eenige
opheldering, en geeft my aaleiding om het
gebeurde in die beide Steden, waarop daar
mede gedoeld wordt, hier kortelyk te verhaalen.
De Burgers in die beide groote Steden,
in een zeer groot getal, verlangden eene
grondwettige herflelling en verbetering van
misbruiken; een gedeelte der Regenten wilden
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Juny, 1787. bladz. 144*1
(t) Ibid. Juny 1787. bladz. 1446 —- 1449. i
daar»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. f$
«laartoe wel met hun medewerken, maar de
meesten waren daar tegen , en poogden dat
werk op allerlye wyzen te flremmen. Om nu
'de Meerderheid in den Raad te verkrygen,
zoo zocht men te Amfterdam, zulks te bewerken
door het uitzetten van eenige tegenwerkende,
en het verkiezen van nieuwe Raaden;
en te Rotterdam door het getal der Raaden van
24 tot 40 te vermeerderen.
op de volgende wyze.
Dit gefchiedde
Te Amfterdam was de Vroedfchap op den
Remotie
van negen
ai April ten 11 uuren vergaaderd, tot drie Raaden te'
uuren nademiddag; wanneer eene Bezending
uit den Burger-Krygsraad, uit dc Vaderlandjfche
Sociëteit, en uit de Burger - Sociëteit na
het Stadhuis ging,- en daar een Verzoekfchrift
Inleverden; de Raad was reeds gefcheiuen, en
eenige Raaden wilden van het Stadhuis afgaan;
doch zy werden door eenige Burgerheeren
verzocht cn Rerk daarop aangedrongen, dat
zy wilden te rug keeren, cn over het Verzoek,
dat hun gedaan zou worden, beraadflaagen.
Zy keerden dan terug'in de Raadkamer, gelyk
ook de Burgemeesters, en Burgemeester
HOOFT, aan wien het Verzoekfchrift was
overgegeeven, bragt het in den Raad. Eenige
Heeren weigerden daar over te beraadflaagen;
anderen drongen 'er op aan, en zulks gefchiedde
eindelyk. Het Verzoekfchrift nu was van
deezen hoofdzaakelyken inhoud:
• u Dat zy Comparanten, allen Hoofd• Offi- Inhou4

van hcc
Verzockfcljnft.
25 BEKNOPTE HISTORIE DER
eieren der Burgery, en alle Leden van den
Grooten Krygsraad deezer Stad, zich verpiigt
vonden, zoo voor zich zei ven, als voor het
grootfte gedeelte hunner Schutters, en op den
allerfterkflen aandrang van veele duizenden van
hunne Medeburgers en Stadgenooten, daar by
het Raadhuis vergaaderd, in te brengen en te
verklaaren: Dat zy, met gemelde hunne Schut-
:ers, Medeburgers en Stadgenooten, op de
jevoeligfte wyze getroffen waren door het beef
van het gevaar, dat het geheele werk
^an herfteliing en verbetering onzer Conftiutie,
welks gewenschte vordering reeds aan
i :Ik braaf Regent en welmeenend Burger de
J >!ydfte vooruitzichten opleverde , door eenen
llergeweldigften fchok eensklaps zoude om-
1 erre geftooten en vernietigd worden, indien
2 ulks niet tydig door eene hartelyke en bedaar-
C e , doch tegelyk kragtige werking van de
1 'Ufgery verhoed en voorgekoomen wierde.
i )at zy zich wel met die gerustftellende hope
k evleid hadden, dat deeze magtige Stad, door
h aaren uitfteekenden invloed en vermoogen op
e ;ne cordaate wyze 's Lands goede zaaken zo-
è mig zoude gehandhaafd hebben, dat de wagg
;lende Vryheid eens op eenen vasten voet
g ;grondvest, en daar door de burgerlyke rust
ei i eendragt,bloei en welvaart zouden herfleld
ei i duurzaam bewaard geworden zyn. Dat zy
d: lar in tot nog toe waren te leur gefield; —
dj t zy de beraadflaagingen en Befluiten van tyd
tQ3

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 27
tot tyd , ja van dag tot dag byna , zagen
draaijen en wankelen, zoo dat de achtbaarheid
van den Raad daar door verkleind, en dat ge­
wicht verlooren werdt , waar door het lieve
Vaderland, in zynen uiterften nood meer dan
eens gered was, en thans kon en moest gered
worden.
Dat zy Ondergeteekende en met hun alle de
duizenden, die thans beflooten hadden de Vryheid
van het Vaderland, en de welvaart deezer
Stad te verzekeren en te bevestigen, de
oorzaak van de jammerlyke gefteldheid van
deezen Achtbaaren Raad, met alle de nadeelige
uitwerkingen daarvan , daar in geleegen
vonden , dat 'er in dezelve eene Party zich
bevond, waarvan de Voorflanders zodanige
beginfelen vasthielden, welke geheel uitliepen
tegen de heilzaame Staatsgronden, welke eene
andere Party in deezen zelfden Raad is toege»
daan, en welke Staatsgronden, als bevorderlyk
voor de waare Burgerlyke vryheid, overeenkoomen
met den vuurigen wensch en het
verlangen van verre het grootfte gedeelte der
goede Burgery, en waar voor de braave Bur.
gery aan die Leden alle gevoelens van hartelykfte
dankbaarheid toedraagen. Dat deeze
twee tegen eikanderen overgeftelde werkingen,
in deezen Achtbaaren Raad eene zoo
droevige uitwerking zouden veröorzaaken, dat
het mistrouwen der Burgery welhaast tot het
•aiterfte zoude kooraeq* eö de fchroomelykfte
too-
1787.

1787.
28 BEKNOPTE HISTORIE DEK
tooneelen binnen de Stad te vreezen entewa».
ten zouden zyn.
Dat zy Comparenten derhalven , zoo voor
zich, als voor hunne Schutters, en op aandrang
van zoo veele duizenden hunner Mede.
burgers en Stadgenooten, in de volftrekte verpligtingen
waren, om te vergen en aan te
dringen, dat die Leden van den Achtbaaren
Raad, tegen welken het mistrouwen der Burgery
zich wel het meest bepaalde, zich van
nu voortaan beichouwden als ontflaagen van
hunne Posten, als Raaden deezer Stad; ten
einde daar door de gevolgen van dat mistrouwen,
anders te duchten, voor te koomen Dat
ty voor die Leden, welker aanblyven zy thans
gevaarlyk oordeelden hielden , de Heeren,
Ml". F R E D . A L E W Y N , Mr. W. G. D E D E L ,
5 A L O M O N S Z . , Mr. J. G R A A F L A N D , p I E-
1 E R S Z . , Mr. M A K T E N A D R I A A N BE E L S ,
H E N D R I K M U I L M A N , C O R N E L I S MÜN-
rER ; Mr. N I C O L A A S C A L K O E N , F R A N C Q .
iTAN D E R G O E S en Mr. A P O L L O N I U S J A N
; O R N E L I S L A M P S I N S , en alzoo dezelven
/an nu af aan verklaarden en hielden, als geen
Raaden deezer Stad meer zynde, en dienvol-
*ends aandrongen, dat derzelver plaatfen, als
foor deeze tusfchenkomst der Burgery opengevallen
zynde, onverminderd de Privilegiën
Jeezer Stad, ofte het Recht der Burgery in het
:oekoomende, door den Achtbaaren Raad ten
tlleifpoedigften, met zoo veele braave, en by
4?

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 29
.«ie Burgery vertrouwde Burgers aangevuld
wierden; en waartoe zy dus den Achtbaaren
Raad inftantelyk verzochten te willen voortgaan
; terwyl zy van den anderen kant op het
plechtigfte verklaarden, dat zy Ondergeteekenden
volvaerdig waren, om niet alleen niet
te dulden, dat aan voornoemde negen Heeren
eenige hindernis, overlast, veel min perfoneel
geweld gedaan wierde;maar integendeel,
dezelven ten allen tyde,als Mannen van Eere,
kragtdaadig te beveiligen en-te befchermen,
in die billyke verwagting, dat de geheele
Natie zoowel, als voornoemde Heeren, deezen
ftap der Burgery zou aanmerken als een
plichtmaatige en'noodzaakelyke daad vanzelfsverdeediging,
tot voorkooming van 'sLands
wisfen val, en ter bewaaring van de rust, orde
cn veiligheid in deeze magtige Stad.
Eindelyk verzochten de Ondergeteekenden
nog, voor zich, voor hunne Schutters, Medeburgers
en Stadgenooten, dat deeze Verklaaring
in de Aanteekeningen van deezen
Achtbaaren Raad wierde ingefchreeven ;op dat
nu en altoos mogte blyken , dat de voornoemde
Heeren door deeze bedaarde en plechtige
tusfchenkomst der Burgery, van hunne Posten
als Raaden verlaaten zyn; en dat van dit, alzoo
ingefchreevene,aan de OndergeteekendeComparanten
, zittens Vergaadering, behoorlyk
Uittrekfel gegeeven wierde; ten einde zy On
dergeteekenden voor hunne Schutters, Medebas;
1787;'

2787.
JBeduit van
dan Raad
cp't overgeleeverile
Verzoek.
30 BEKNOPTE HISTORIE D É R
burgers en Stadgenooten, vervuld van genoe.
gen en dankbaarheid voor deezen Achtbaaren
Raad, naa hunne Wooningen terug moogen
keeren.
Dit Verzoekfchrift in den Raad geleezen,
en daar over omvrage gedaan zynde, werd
daarop het volgende Befluit genoomen i
„ By het uitgaan van de Vroedfchap door
eenige Perfoonen, [welker hoedanigheid aan 't
hoofd gemeld ftaat] aan den Heer Burgemees.
ter H O O F T , een Verzoekfchrift overhandigd
zynde, is na gedaane omvraage by meerderheid
goedgevonden en verftaan, hetzelve te
leezen; en hetzelve geleezen zynde, is verder
goedgevonden en verftaan, Heeren Burge.
meesteren te verzoeken, aan de Overhandigers
te antwoorden, dat hetzelve geen; punt van
beraadflaaging kon uitleveren ; als zynde de
Vroedfchap niet gemagtigd om haare Mede­
i eden van hunne Raadsplaatfen te ontzetten;
« lewyl zulks ftrydt tegen het Befluit van Hun
3 ïdel Groot Moog. van den 9 Augustus 1658.
] in zal verder Extraft aan de Overhandigers
•an het Verzoekfchrift gegeeven worden. De
I leeren D E D E L , regeerend Burgemeester,
I
I t ' I D E K O P E R , E L I A S A R N O U D T S Z . , F.
l
L E W Y N , F A A S , G R A A F L A N D , V A N D E
l
O L L en C A L i c O E N , Vroedfchappen, ver-
1
laarden, geprotefteerd te hebben, tegen het
v
oorleezen en beraadflaagen, van 't voorfz.
I
equest, en hebben zich daar niet mede fö4
ge-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 31
gelaaten, zich voor behoudende zodanige Aanteekening,
Protest, en Rappen, als zy te raaden
zouden worden. De Heeren D. HOOFT,
GERRITZ., DE GRAAF, BOREEL, BACKER,
VAN LEYDEN, ABBEMA, HOVY, BICKER,
VAN LENNEP, TEMMINCK, VAN WEEDE,
». HOOFT en BOUWENS, behielden aan
zich, daar tegen zodanige Tegenaanteekening
en Rappen, als zy zouden raeenen te behoo-
ren."
Toen de Heeren Burgemeesteren van het
bovenflaande Befluit des Raads aan de Overhandigers
van het Verzoekfchrift kennis gaven,
waren deezen daarmede niet voldaan, omdat
in 't begin van 't Befluit alleen gezegd was,
dat het Verzoekfchrift was overgegeeven door
eenige Perfoonen , zonder hunne hoedanigheid
te melden; en zonder dat de aangebleevene
Raaden zich uitgelaaten hadden, hoe zy zich
in 't vervolg zouden gedraagen, ten aanzien
der Burgery: Hierom bleeven Heeren Burgemeesteren
nog by den anderen in hunne kamer,
en de Vroedfchap in de Haare; en na eenigen
tyd werden door eenige Leden van den Achtbaaren
Raad, die tot het neemen van hetbovenflaaride
Befluit hadden medegewerkt, uit
naam van alle dezelven, tot voldoening aan het
verlangen der Burgery de twee volgende Byvoegfels
aan den Secretaris opgegeeven , om
by het Befluit te voegen:
Agter de woorden in 't begin, door eenige
1787- 1
ByvoegfeJ
len tot da
Befluit,

f
Ceanijli-1
tuierden
Infinnatie
aan de uitgezei
te
Raaden.
3« BEKNOPTE HISTORIE DER
Perfoonen, deeze: Zoo voor Aan ze/ve», ah uit
naam van verfcheidene Kapiteins en Officieren der
Burgery, daartoe door hunne refpeiïive Compagniën
gequalificeerd. En agter het flot van het Befluit,
deeze Verklaaring. Verklaarende voorts
de Heeren Raaden, welke het Be fluit genoomen
hebben, en welker plaatfen niet vervallen verklaard
zyn, met den Krygsraad en de Burgery te zullen
medewerken, ier bewaaring van derzelver v/aare
belangen, rust en veiligheid (*).
Vervolgends werden 'er uit de voornaamlTe
Burgers vyftien Geconftituëerden verkooren, die
gemagtïgd werden om de Heeren Leden van
den Krygsraad, op eene zoo kragtige als regelmaatige
wyze, in derzelver verder te doene
Rappen te onderfleunen ; ten welken einde
eene ASte van Qualificatieop verfcheidene Plaatfen
ter Tekening gelegd, en welke welhaast
door meer dan zestien duizend Burgers onderteekend,
werd; waarby de Ondergeteekenden
beloofden, hen Heeren Gequalificeerden, omtrent
al het geene zy uit kragt en in nakooming
deezer zouden verrichten, te zullen flyven en
Herken, vry houden en fchaueloos houden,
onder verband van hunne Perfoonen en Goederen
, als naar Rechten (+).
Op dat nu de bovengemelde uitzetting der
negen Raaden van kragt zoude zyn, en geen
te-
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb, April iytf. blrdz, 738 — 744.
: It) W 1/87. blad* 75' —753.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 33
tegenfiand mogte ontmoeten , waar uit verwarring
en onrust zou kunnen ontflaan, zoo
deeden voornoemde Heeren Hoofd - Officieren
der Burgery en Leden van den Groeten Krygsraad
, zoo voor zich zeiven en hunne Schutters,
als op den aandrang van veele duizenden
hunner Medeburgers en Stadgenooten , op den
271r.cn April, door een Notaris en Getuigen
aan de Geremoveerde Raaden , elk byzonder
aan hunne huizen, infinuëeren of aanzeggen,
wel op het vriendelykfte, maar ook ten allerernfiigfie
, dat zy Heeren Geïnimuëerden zich
Zouden hebben te wachten, van, na deezen,
wederom als Raaden in de Edele Achtbaare
Vroedfchap deezer Stad te verfchyncn, of aldaar,
als zodanig eenige Zitting te neemen,
veel min nog, het zy binnen deeze Stad, het
zy elders, in eenige Vergaadering of Vcrgaaderingen
, welke die ook zyn moogen, als
Raaden deezer Stad te dienen, of dfreö of
in direcl waar te neemen, of ie verrichten zo-
.danige Posten of daaden, welke door den Raad
of Raaden deezer Stad gewoon zyn waargenoomen
of verricht te worden; en zulks alles,
ten einde daar door de waare belangen , de
rust en veiligheid deezer S.aJ, in alle opzig»
ten, mogten bevorderd en bewaard worden.
i\an 't hoofd deezer Infinuatie Ronden de
naamen van de Wel Edele Manhafte Heeren ,
Coionel I S A A C VAIN G O U D O E V E R , 39 Kapiteinen
, -48 Luitenants en

1737.
Toebereidfelen
roe
vervulling
der openftaande
Plaatfen van
den Raad,
34 BEKNOPTE HISTORIE DER
nevens der vyftien verkoorene Geconftituëerden
, voor zich en als Gemagtigden van veele
duizenden Burgers en Inwooners deezer Stad;
en onder aan ftond: ,, Voorenftaande Infinuatie
geëxploicleerd door my D O M I N I C U S G E ­
IN I E T S Notaris, by den Hove van Holland
geadmitteerd, te Amfterdam refideerende, in
't byzyn van de Heeren Mr. J O A N N E S CHRIS-
H A A N H E S P E en J A C O B Ü S K O K , als Ge­
tuigen, den 27ten April 1787. D O M I N I C U S
G E N I E T S , Notaris.
Ik zal my thans niet inlaaten met de Protesten
en Tegen - Protesten , Aanteekeningen en
Tegen-Aanteekeningen , zoo van de uitgezette,
als van andere Raaden , over deeze
zaak, die eenen geheelen Penneftryd veröorzaakte
(*); maar ik zal alleenlyk, om by myn
Ontwerp van eene Beknopte Historie te blyven,
de hoofdzaak vervolgen. Het was dan tyd om
de ledige plaatzen der Vroedfchap, die in
deeze groote Stad niet lang open konden gelaaten
worden, wederom met nieuwe Leden,
die het vertrouwen der Burgery hadden, te
vervullen. Daartoe werden op den 3deu May
de toebereidfelen gemaakt en een dag bepaald:
Des morgens tusfehen 9 en 10 uuren, werd
iet Stadhuis met twee Compagniën Burgers
be-
(*) Die begeerig is alle die Gefchriften, welke daar over
jitgekoomen zyn, te leezen, kan ze vinden in de Nieuws
Nederl. Jaarb. May 1787. onder 't Art. Amfterdam.

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 35
bezet, voor aan den ingang; en nog twee an­
deren werden binnen op de groote Zaal ge­
plaatst; terwyl Burgemeesteren en Raad elk
in hunne Kamer zouden Vergaaderen. De
Heeren Burgemeesteren C L I F F O R D en H E E L S
waren ziek, en konden dus niet tegenwoordig
zyn; de Heer D E D E L was belet omtrent
eenen Misdaadiger, die ter doodftraffe moest
voorgefteld worden ; dus werd de Burgemees­
terskamer door den Burgemeester H O O F T al­
leen waargenoomen : Ook was de Vergaadering
der Vroedfchap niet talryk; want tien Heeren
D C
Leden fchreeven den 2 » May eenen Brief,
d e
dien zy den 3 " in de Vergaadering zonden,
en waar in zy reden gaven, waarom zy in die
Vergaadering niet zouden verfchynen (*). Op
den gezegden tyd dan vergaaderde de Com­
misfie van den Grooten Krygsraad en de Gecon­
ftituëerden in de Vaderlandfche Sociëteit, die
in de Kalverftraat digt by den Dam gehouden
werdt, en begaven zich ten 11 uuren naa het
Stadhuis en Burgemeesterskamer, gevolgd
wordende door hunnen Bode, die de Atte van
Qualificatie , door meer dan zestien duizend
Burgers en Ingezeetenen geteekend, droeg,
om hunne bevoegdheid en magtiging tot deezen
Rap aan te toonen. Deeze Commisfie leverde
in Burgemeesterskamer een Verzoekfchrift in,
het welk behelsde, dat zy Comparanten, uit
(*J Nieuwe Nederl. Jaarb. May 1787, bladz, 1003,
C 2
kragt
I787»

1787-
Vèrlcieztng
nieuwe
Kulden.
36 BEKNOPTE HISTORIE DES
kragt van 't geen op Zaturdag den aïften April
door de Burgery verricht was, in't removeeren
van negen Raaden , in naam van hunne
Lastgeevers verzochten, en aandrongen, dat
de Achtbaare Raad, in deeze tegenwoordige
Vergaadering, of uiterlyk Maandag eerstkoomende,
de Vacant verklaarde Raadsplaatfen
geliefde te vervuilen met zulke Mannen, die
het vertrouwen der Burgery bezaten, en waartoe
zy een gros van 25 Perfoonen overgaaven,
en te gelyk verzochten, dat zy van het Be-
Ruit, welk daarop zou genoomen worden, eene
echte Copie mogten hebben. De Raad, hier
over rypelyk beraadflaagd hebbende, fcheidde
ten vier uuren ; wanneer de Burgemeester
HOOFT de Heeren der Commisfie, weder in
Burgemeesterskamer deed verzoeken, en aan
dezelven bekend maakte: Dat de Raad beflooten
hadt, om op aanflaanden Maandag negen
nieuwe Raaden te verkiezen, en vervolgends
in den Eed te neemen; en dat tot dat
einde de Vergaadering tegen negen uuren zou
belegd worden. (*;."
Den dag van den 7 de
" May, tot de verkiezing
der negen nieuwe Raaden bepaald, gekoomen
zynde, kwamen des morgens ten agt
uuren 15 Compagniën Burgers in de Wapenen,
van welken 9 Ccmpagniën op den Dam voor
en ter zyden het Stadhuis en op hetzelve waren
;
(*) Nieuwe Nederl Jaafy May 1787. bkdz, 1005,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 37
ren; en de overigen op het Koningsplein, en
op den Cingel voor en agter het Wapenhuis,
geplaatst waren. Ten half negen uuren begon
bet klokje te luiden, gelyk by het verkiezen
van nieuwe Raaden de gewoonte is, en voor
negen uuren waren de Heeren Raaden reeds
Vergaaderd. De Commisfie uit den Krygsraad
en van Geconftituëerden, ten half elf uuren
op het Stadhuis verfchynende, werd door twee
Colonellen in Burgemeesters-Vertrek ontvangen
, en na een kort verblyf door een der Stads
Boden aan dezelve bekendgemaakt, uitnaam
van den Raad , dat de volgende Heeren tot
Raaden verkooren waren: J O H A N I > I E T E R
F A R R E T ; P I E T E R C O N S T A N T Y N N O B E L ,
J O H A N P H I L I P nu Q.UESNE, Heer van
Bruchem; Mr. N I C O L A A S A S S C H E N B E R G ;
Mr. J A C O B A N T H O N Y D E R O T H ; B A L T -
H A Z A R O R T H ; J A N G O L L V A N F R A N K E N ­
S T E I N ; L E O K S R D R U T G E R S J U N I O R ;
en Mr. H E N D R I K W E E V E R I N G H. Aanftonds
na deeze bekendmaaking werden de
Stads-Bodem na de huizen der verkoozene
Heeren gezonden, om die te verzoeken aan-
Ronds op het Stadhuis te koomen ; zy verfcheenen
allen, werden in Burgemeesters Ver
trek ingeleid, en van daar in de Raadkamer,
waar zy door den oudften Raad in den Eec
genoomen werden, en daar na Zitting namen
Eene groote 'menigte Volks was 'er op dei
Dam byeen vergaaderd, die den uitflag deezei
C 3 pfeg
17?7-

1787.
38 BEKNOPTE HISTORIE DER
plegtige verrichting met groote bedaardheid
afwagtteden, en met groot genoegen vernamen.
Onderwylen liet zich nu en dan een
aangenaam Veldmuziek hooren by de gefchaarde
Burgers , onder het welke de Commisfie
van den Krygsraad en Geconftituëerden van
het Stadhuis naa de Vaderlandfche Sociëteit
terug keerden, en de Burgemeester HOOFT,
en de Raaden van het Stadhuis en in hunne
koetfen traden, en naa hunne huizen reeden;
waarna de Compagniën Gewapende Burgers
plegtig aftrokken , door de Kalverftraat en Vyzelftraat,
langs het huis van den Burgemeester
HOOFT, waar zy defileerden en faluëerden
tot op het Koningsplein , van waar iedere
Compagnie naa heure loopplaats ging, en daar
door de Officieren bedankt werden. Dus liep
deeze gewichtige plechtigheid in alle bedaardheid
en geregelde orde af, en daar was zulk
eene ftilte en orde op den Dam, dat de Lieden
, die aan de Waag werkten , hunnen arbeid
niet eens ftaakten, maar ongehinderd daar mede
voortgingen, het geen ik zelve als een ooggetuige
heb waargenomen (*_).
Het ontbrak echter niet aan zulke Lieden,
die in deeze verrichtingen geen genoegen
namen, maar zich daar tegen trachteden te
verzetten. Men deed in alle haast een Verzoekfchrift
opftellen, dat door 1100 Perfoonen
(*) Nieuwt Nederl. Jaar!/. May 1787. bladz. 1009,1011.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 39
nen onderteekend werd; waarin zy verzochten
en op het ernftigfte aandrongen, dat de ge-
daane onwettige Remotie (zoo zy die noem­
den) van eenige Heeren Vroedfchappen, als
door een zeer klein gedeelte der Burgeren en
Ingezeetenen deezer Stad, (naar het geheel
gerekend) [evenwel een getal van over de
16000, dat in vergelyking van 1100 ftaat als
16 tegen 1.] aan de Edele Achtbaare Vroed­
fchap afgedwongen , wierde verklaard Onwet­
tig; dat by Hun Edele Achtbaare niet wierde
voortgegaan tot het aanftellen van nieuwe
Vroedfchappen, verklaarende dc Ondergetee-
kenden, dat zy de tegenwoordige Vergaade-
ringen van den Raad deezer Stad niet konden
noch wilden houden voor eene wettige Vroed­
fchap, noch ook eenige, op eene onwettige
wyze aan te ftellene pretenfe nieuwe Raaden
zouden aanmerken, als wettige Vertegenwoor­
digers van de goede Burgery en Inwoonders
deezer Stad; dat zy over zulks verzochten en
aandrongen, dat by Hun Ed. Groot Achtbaare
niets wierde beflooten, dat tot nadeel van deeze
hunne Verklaaring zou kunnen ftrekken; ten
minften alvoorens alle de Burgeren en Inwoo-
ners deezer Stad , op de meest gevoeglyke
wyze daaromtrent , ieder voor zich zeiven,
zouden gehoord zyn.
Dit Verzoekfchrift werd den T {en
May, toen
de Vroedfchap, als boven gemeld is, tot het
verkiezen van nieuwe Raaden vergaaderd was,
C 4 door
1787.

I? 8
7-
Vermeerdering
der
Vroedfchap
te halter,
dam.
AO BEKNOPTE HISTORIE DER
door een Bode ingeleverd ; doch de Vroedfchap
liet hetzelve terug geeven, om dat het
aan Burgemeesteren hadt moeten ingeleverd
v/orden. Die zelfde Verzoekers wendden zich
daarom met een Verzoekfchrift tot de Edele
Groot Moog,. Heeren Staaten van Holland- en
Westvriesland (*_); doch met geen beteren uitflag,
gelyk uit het vervolg van deeze Historie
blyken zal.
Gelyk in Amfterdam over de verandering van
eenige Leden der Vroedfchap, zoo is in Rotterdam
veel te doen geweest,over de vermeerdering
der Vroedfchap met eenige Leden. Al
zedert eenigen tyd was het gering getal van
vier- cn- twintig Leden der Vroedfchap aan'
veele Rotierdamfche Burgers als veel te klein
voorgekomen, aangezien de grootheid en volkrykheid
der Stad, welker belangen zy dachten,
dat in meerder handen behoorden gefteld
te worden, daar het toch dezelve niet ontbrak
ïan veele kundige en gegoedde Inwooners. Zy
Irongen te meer daarop aan, om dat de Vroedchap
wel eer uit veertig Leden beftaan hadt,
MI tot dit getal wenschten zy dezelve weder
gebragt te zien. De Geconftituëerden, die daar
jok reeds aangeftëld waren, vervaardigden tot
i lat cir.de een Verzoekfchrifc, dat door meer
4 lan duizend Burgers onderteekend , en op den
fjften October by de Staaten van Holland inge-
le-
Q*) Nieuwe Nederl. Jaarb. May 1787. bladz. luit — 1014.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 4*
Ieverd werdt. De groote Krygsraad der Schuttery
onderfteunde dit verzoek, en zondt daarom
eene Commisfie met een Adres aan het
Collegie van Schepenen; te kennen geevende,
dat de Krygsraad zich verplicht rekende tot
eene Grondwettige Herftelling mede te werken,
zonder welke hy meende, dat de rust
binnen die Stad nooit zou kunnen verzekerd
worden (*)• Het Collegie van Schepenen was
ook voor de vermeerdering der Vroedfchap,
met zestien nieuwe Raaden, en floeg totdat
einde voor, eene verëenigde Vergaadering van
Burgemeesteren, Schepenen en Raaden daar
over te houden, overeenkomftig de oude Stedelyke
verordening; doch de eerfte Burgemeester
weigerde deeze Vergaadering te beleggen
; waarop de tweede Burgemeester zulks
deed; maar veertien Raaden, welke de meerderheid
in de Vroedfchap uitmaakten , weigerden
die Vergaadering by te woonen ; dus hebben
de overige negen Raaden, met de zeven
Schepenen daar over eene Vergaadering gehouden
, en uit die Vergaadering kwam ook een
Verzoekfchrift aan de Staaten voort, om het
•vetal der Vroedfchappen tot veertig te vermeerderen,
gelyk het wel eer geweest was. De
veertien Leden der Vroedfchap, die anders
daohten en tegen de vermeerdering waren, be-
klaag-
(») Nieuwe Nederl. Jaarb January 17S7. bladz, 78-73.
Deroerd Nederland, V. Deel, bladz. 134.
C 5
1787.

42 BEKNOPTE HISTORIE DER
1787 , klaagden zich by de Staaten over deezen Rap,
dien zy als Lnconftitutioneel befchouwden; en
deeze Rukken werden door Hun Ed. Groot
Moog. aan de wederzydfche Partyën toege.
zonden, om binnen zes weeken daarop te berichten
(*). Burgemeesteren en Vroedfchappen
zonden hun bericht in 't begin van December
naa 'sHage; te weeten de Meerderheid,
want niet allen waren van het zelfde gevoelen:
twee Regeerende, twee Oud • Burgemeesteren
en vier Leden van de Vroedfchap, zonden byna
ter zelfder tyd hun bericht aan de Staaten,
waarin zy het verzoek van ruim 1000 Burgers
zoo billyk en nuttig als gegrond oordeelden ,
en daarom hetzelve te moeten onderfteunen (f).
Het Bericht van Burgemeesteren en Vroedfchap,
aan de Staaten gezonden, behelsde drie
Punten: i. Een betoog, dat de geenen, die
het verzoek gedaan hadden tot vermeerdering
van het getal der Raaden, niet bevoegd waren
om zulk een verzoek te doen : 2. Dat Hun
Ed. Groot Moog. even onbevoegd waren, om
zich die zaak aan te trekken en daar over te
befchikken: 3. Eenige bedenkingen en bezwaaren
over de buitenfpoorigheden tegen hen
en hun gezag in 't werk gefleld. Zeer breedvoerig
was de uitbreiding deezer Hoofdpunten
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. January, 1787. bladz. 87 — 88.
Cf) Beroerd Nederland, V. Deel, bladz. 195. Ibid. VI.
Deel, bladz. 71. Waar het Bericht zelve ook in *yn geheel
kan geleezen worden.
in

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 43
in 't Bericht van Burgemeesteren en Raad; en
even breedvoerig van den anderen kant de Betoogen
van hun recht en bevoegdheid, om op
hun verzoek aan te dringen; al wat de kennis
van het Staatsrecht en de Oudheidkunde bevat,
werdt van weerskanten bygebragt, om
deeze zaak te bepleiten, en de Staaten voor
te lichten, om hun oordeel en beflisfing daar
naar te richten. Het duurde een geruimen
tyd, dat men niets van de vermeerdering der
1787.
Rotterdamfche Vroedfchap vernam; nogthans
was dezelve niet uit het oog verlooren. Onaangezien
het betoog van Burgemeesteren en
Raad aan de Staaten ingeleverd, om zich die
zaak niet aan te trekken ; zoo was zy toch
onder de Punten van befchryving, en dezelve
l c n
werd den i7' Maart weder onderhanden genoomen.
De Ridderfchap, de Gedeputeerden
van Rotterdam en Delft, benevens die van Hoorn
en Enkhuizen waren van gevoelen, dat het verzoek
om de Vroedfchap van Rotterdam tot veertig
te vermeerderen, van de hand geweezen
moest worden ; doch die van Dordrecht, Haarlem,
Leyden, Amfterdam, Gouda en Alkmaar
begreepen, dat het verzoek moest toegedaan
worden. Dus ging de vermeerdering der De ver­
Vroedfchap ter Staatsvergaadering, met meermeerdering
gaat door.
derheid van Remmen door , overeenkomRig
het Rapport , dat de Raadpenfionaris , wegens
de Commisfie tot het Groot Befoigne,
daar

Verkiaaring
der Gedepn
teerden van
Rotterdam
daar tegen.
44 BEKNOPTE HISTORIE DER
daar over dien zelfden dag in de Vergaadering
bragt (*).
Vier dagen na dit Befluit leverden de Gedeputeerden
van Rotterdam, eene Verklaaring aan
de Staaten over, waarin zy betuigden, dat zy
zich, indien omtrent de vermeerdering der
Vroedfchap, tegen hun gevoelen, een vast
Befluit genoomen wierd, ten allen tyde ten
kragtigfte daar tegen zouden verzetten ; laatende
de fchroomelyke gevolgen, welke daar
uit zouden kunnen voortkoomen, voor rekening
van die geenen, welke daartoe geftemd
hadden.
De Burgers Zeer verdeeld waren de Burgers van Rotter-
van Rotterdam
zyn ook dam in deeze zaak; een groot getal was voor
bier verdeeld;
de vermeerdering der Vroedfchap, gelyk hier
boven gebleeken is; maar ook een aanzienlyk
getal yverde flerk daartegen, die zich insgeiyks
Geconftitu'ëerden verkoozen, en daartoe
Oud-Schepenen namen tot elf in getal, welke
hunne zaak beyverden; en die, in hope van
eenige verandering in het Eefluit der Staaten
van den 17001 Maart te weeg te brengen, op den
23^11 derzelfde Maand, een Verzoekfchrift by
Hun Ed. Groot Moog. inleverden, waarin zy
met. verfcheidene redenen aandrongen, dat het
Hoogstdezelven behaagen mogt, het verzoek
der Requeftranten ISAAC HU BEKT, met de •
zynen, tot vermeerdering van het getal oer
V roed-
{*; Beroerd Nederland, VI. Deel, bladz. 1,53 — 154.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 45
Vroedfchappen, af te flaan, en van de hand
te wyzen, enz. Ook vervoegden zy zich aan
Burgemeesteren en Vroedfchappen, om derzelver
medewerking tot bereiking van hun oogmerk
te verzoeken (*).
Niet lang na deezen flap, deeden de Burgers
van Rotterdam eenen tweeden flap van
nog grootcr gewigt en gevolg. Aangemoedigd
door het voorbeeld der Amjlerdamfche Burgers,
die op den 2\^» April negen Raaden geremoveerd
hadden, beflooten zy om 'er op den^te»
derzelfde Maand, zeven in hunne Stad insgelyks
van hunne Ampten te verlaaten. Op den
22 ftci1 Remotie
van zcvea
llaaJcn.
April vergaaderde de groote Krygsraad,
en in die Vergaadering werd beflooten, dat
eene aanzienlyke Commisfie uit hun midden,
den volgenden dag des morgeus zich in de Kamer
der Vroedfchap zou vervoegen, en aldaar
door deu mond van den Secretaris een Voordragt
doen, welke toen beraamd werd, en waar in
de redenen ontvouwd v/erden , die hen tot
deezen flap van zeven Raaden van hunne Ampten
vervallen te verklaaren,, bewoogen hadden.
Op dat men in dit werk, door geen Oproer
of Gemeenc- Volksbeweegingen , die in deeze
Stad zoo menigmail en zoo verregaande hadden
plaats gehad, niet mogt gefroord worden, en
de rust en goede nrde bewaard blyven, kwamen
alle de Compagniën der Schuttery, op last
der
(*) Beroerd Nederland, VI. Deel bladz, löj — I7i'
Plechtige
optogt ilcr
Conimisfic
van dén
Krygsraad.

1787.
Voordragt
van den
Secretaris.
46 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
der Ed. Groot Achtbaare Heeren van de Wet,
ten zeven uuren des morgens in de Wapenen,
en vatteden post op verfcheidene Plaatzen van
de Stad, waar het meeste gevaar te vreezen
was. Ten tien uuren ging de Commisfie van
den Krygsraad, verzeld van de Geconftituëerden
en een groot getal Conftituanten, Leden der
Vaderlandfche Sociëteit, deeze laatften allen
in 't zwart gekleed, in ftatie naa het Stadhuis;
terwyl de Optogt van vooren en van agteren,
door een Detachement gewapende Schutters
geopend en geflooten werd. Dus aan het Stad­
huis gekoomen zynde, en de Commisfie van
den Krygsraad, benevens de Geconftituëerden,
toegang en gehoor in de Vergaadering der
Vroedfchap verzocht en verkreegen hebbende,
deedt de Hr. HENDRIK ARNOLD KREET,
Secretaris van den Krygsraad, de voorgemelde
Voordragt; waar van de hoofdzaak, na de ont­
vouwde redenen, was: „ Dat zy voor ten ui-
terften nadeeiig hielden, het langer aanblyven
van de Heeren Mr. JACOE VAN DER HEIM;
Mr. JOHAN ADRIAAN VAN DERHOEVEN;
Jkr. JOH. MARTEN, Baron COLLOT D'ES-
CÜRY; Mr. ISAACVANTEYLINGEN; JOH.
FRANC, VAN HOOGENDORP; Mr. REI-
NIER F RED ERIK VAN STAVEREN en Mr.
ANTH. WILH. SENN VAN BASEL, en ver­
klaarden dezelven van flu af aan niet meer te
zyn Raaden in deeze Vroedfchap, en daarom
te begeeren en te verwagten, dat zy zich van
dit

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 47
dit oogenblik afzouden onthouden van de waarneeming
van alles, wat tot die Posten behoort,
of waartoe die hoedanigheid vereischt wordt;
(waar onder de Krygsraad en Geconftituëerden,
nogthans niet begrypen de Ampten van Bailjuw
en Dykgraaf van Sdieland, als tot welke de grond
hoedanigheid van Vroedfchap niet vereischt
wordt) zonder zich op eenige wyze tegen deeze
verlaating, waar door zy ook met de daad zelve
van hunnen gedaanen Eed ontflaagen zyn, te
verzetten, direct noch indirect; in welk geval
de Krygsraad hun by deezen toezeide, te zullen
zorgen voor de volkoomenfte veiligheid
van derzelver Perfoonen, Huisgezinnen en
Goederen, en niet te zullen toelaaten, maar
met alle de magt hunner Schuttery en verdere
Weldenkende Medeburgers te keer te gaan,
alle geweid en overlast of hindernis, welke
bun (hoewel onvermoedelyk) door fommige
onbezonnen of te driftige yveraars, of ook
door kwaadwilligen, die daar mede hunne goede
zaak zouden trachten te benadeclen, zouden
moogen aangedaan of bedreigd worden.
Toen de Hr. KREET die Aanfpraak geëindigd
hadt, begeerde de Vroedfchap , dat de
Commisfie zoude buiten ftaan, om haar gelegenheid
te geeven, over die Voordragt te raadpleegen;
doch de Gecommitteerden weigerden
zulks ingevolge van hunnen uitdrukkelyken
last, ten zy de voorgemelde zeven Heeren,
welke zy nu als reeds verlaaten befchouwden,
ei l
1787-
Nicaw»
Randen verkoorcn,
na
veel tegen-
Itribbcling.

1787.
48 BEKNOPTE HISTORIE DB»
en over zulks geen recht hebbende, om aan
de volgende raadpleegingen deel te neemen,
ook de kamer verlieten; doch die zeven Heeren
protefteerden ten allerfterkften tegen dit
alles, en de zeven anderen, die met hun tot
hier toe de Meerderheid hadden uitgemaakt,
beriepen zich op een Befluit van Hun Ed. Groot
Moog. van den 9 den
Augustus 1658. volgends
het welke geene Leden der Regeering het recht
hebben, om derzelver Mede-Raaden te removeeren.
Hierop antwoordde de Commisfie,
dat zy zulks van die Heeren ook niet vergden;
want dat zy het daar voor.hielden, dat de Re*
motie reeds gefchied was, niet door de Mede-
Raaden, maar door de Burgery zelve. En ingevolge
daar van drong de Commisfie daarop
aan, dat men aanftonds tot de Verkiezing van
nieuwe Raaden zoude overgaan; want zy hadden
last geene Leden van dat Collegie te laaten
vertrekken, voor dat da Nieuwe Raaden aangefteld
en beëedigd waren. Na veel tegenftribbciing
beflooten eindelyk de aangebleevene
Raaden de verkiezing te doen; cn werden tot
nieuwe Raaden verkooren , de Heeren Mr. J A N
W Ï X A N D R A M , Heer van Amyda en Harlaar,
J. D. H U I C H K L E O S V A N IIENDlïlt, M l C H.
M A K . D E M O N C H Y , W. A. C T O P , p. E I .
L I N C K H U I Z E N , A R N. V A N B E E F T I N G H
en DAN. J A C . E L E E R V E L D T ; welke Hee­
ren aanftonds door Officieren uit de Scluittery
vaa

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 49
van hunne huizen afgehaald, op het Stadhuis
gebragt, en beëedigd werden.
Na dat de nieuwe Raaden den Eed afgelegd
en Zitting genoomen hadden j verzocht de Commisfie,
dat de voorige Afgevaardigden ter Staaten
Vergaadering zouden terug geroepen, en
anderen in hunne plaats benoemd worden; het
welk vervolgendsgefchiedde, en werden daartoe
benoemd de Heer Burgemeester BOGAART,
en de Heeren Vroedfchappen, REEPMAA-
KER , ELSEVIER en VAN H0 0.GSTRAA-
TEN. Dus eindigde deeze gewichtige flap
zonder eenige be weeging of opfchudding in de
Stad; de Commisfie keerde weder naa den Krygsraad,
om van het geen zy verricht hadt, en
met welken uitflag, verflag te doen, en de meeste
Compagniën trokken af; doch eenige Com.
pagniën bleeven nög eenigen tyd het Scadhuis
dag en nacht bewaaken, voor 't welke men
tot meerdere veiligheid twee metaalen Veldflukken
geplaatst hadt (*),
De vier nieuwe Afgevaardigden ter Staats- Twist in da
Vergadering
vergaadering, welker Geloofsbrieven aan den van flollar.-d
Raadpenfionaris VAN ELYSWÏK, gezonden
over de GeloofVbile
waren, kwamen den 24.^" April in 'sHage, en ven der
Rutterdam.
aan het Rotterdamfche Logement, waar zy de Cche Gedeputeerde.]»
vier oude Afgevaardigden, de Heeren VAN
2EYL1NGEN, VAN DER HOEVEN, VAN
H OO-
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. April 1787. bladz. 784 — 7991
Beroerd Nederland, VI. Deel, bladz. 176—200.
D
Nieuwe Gedeputeerden
naa den
Haag gezonden
, en
dc ouden ie
rug geioapen.

Verfchillendegevoelens
dei-
Staatsleden
daar over.
yo BEKNOPTE HISTORIÉ CER
HOOGENDORP en VAN Y ZENDOORN VOH-
den, die zy verzochten uit de vertrekken te
gaan, en werden hun,op hun verzoek, andere
vertrekken toegeftaan. Den volgenden dag
25 fte
n April, verfcheenen de oude Afgevaardigden
vroegtydig in de Staaten Vergaadering,
een geruimen tyd voor derzelver aanvang, om
zich van de gewoone plaats, waar zy Zitting
namen, te verzekeren. De nieuwe Afgevaardigden
verfcheenen wat laater, en toen kwamen
de nieuwe Geloofsbrieven ter tafel van
Hun Edel Groot Moog. waar by d'e van de
voorige Afgevaardigden werden ingetrokken j
vervolgends kwam 'er een Brief in van Burgemeesteren
van Rotterdam, waarin aan deStaaten
werd kennis gegeeven, van s
t geen aldaar op
den 25 fte
>i April gebeurd was; gelyk ook een
gelyke Brief van de veertien Raaden, die de
Meerderheid hadden uitgemaakt, en waar van
de helft geremoveerd was; welke daar by voegden
, „ dat het grootfte deel der Burgery het geen
verricht was afkeurde; dat zy de nieuwe Deputatie
niet hadden helpen beraamen, en daarom ver*
trouwden, dat Hun Ed. Groor Moog. dezelve
niet zoude erkennen :" Eindelyk nog een Verzoekfchrift
van clen Hr. HOOG met de zynen,
Geconftitneerden van de Aanhangers der oude
Conltirutie, van gelyken inhoud als de Brief
der veertien Raaden. Toen hier over beraadflaagd
werd, waren de gevrelens der Stf.ats-
Leden zeer verfchillende,: De Ridderfchap begreep,

ONLUSTEN IN SET VADERLAND. 51
greep dat de oude Geloofsbrieven moesten gelden
, om dat de nieuwe door dwang in de waereld
gekoomen waren \ by dit Advies voegden
zich de Steden Delft, Gorcum, Brielle, Hoorn,
Enkhuizen. Edam en Medenblik, dus te faamen
agt ftemmen. Gouda nam dit punt over. Rot.
terdam was zelve het onderwerp des gefchils,
en kon dus over zyne eigene zaak niet ftemmen.
De overige negen Steden, Dordrecht,
Haarlem, Leyden, Amfterdam, Schiedam, Schoon,
hoven, Alkmaar, Monnikendam en Purmerend,
verklaarden zich over het gebeurde niet te zullen
uitlaaten, dewyl het punt in verfchil hief
alleen was, of de nieuwe Geloofsbrieven de
ouden te niet deeden; het welk door hen begreepen
werd zoo te zyn; en de Gedeputeerden
van Dordrecht voegden daar by , dat het
nog zoo zeker niet was, dat 'er iets gedaan was,
dat door de Burgery niet verricht mogt worden; en
dat zy hetzelve befchouwden als merê Dome.
fticq, dat is enkel huishoudelyk, en tot het
byzonder beftier der Stad behoorende. Ondertusfchen
bleeven de oude en nieuwe Afgevaardigden
beiden in de Vergaadering zitten, tot
dat ieders recht afgedaan en beflooten was, de
Magiftraatsbeftelüng tè Rotterdam, dat is de
verandering van Burgemeesteren en Schepenen ,
te doen als in het voorige Jaar, waarin Gouda
ïhedeftemde. Thans begon men van nieuws
fterk te twisten over de Geloof brieven van de
nieuwe Afgevaardigden, waar tegen de Rid-
D % der^
1787»

1787.
Pnogingerf
om alles
weder te
vernietigen
52 BEKNOPTE HISTORIE bÉk
derfchap, Delft en andere Steden, die met hun
Remden, zich zeer fterk verzetteden , tegen
alles protefleerden , en alles overnamen, ja
eindelyk verklaarden , die gemelde Gedeputeerden
niet te zullen erkennen ; nogthans
moesten zy zich aan de Meerderheid onderwerpen,
want met de negen Remmen der andere
Steden, werdt tegen de agt eerite beflooten,
de nieuwe Geloofsbrieven te doen
gelden (*J.
Daar werden nog wel veele poogingen gedaan,
om het geen op den 23^ ^pri] verricht
was, te vernietigen; en de verlaatene Raaden
weder te doen herftellen; doch allen te vergeefsch:
Op den 8*0 May kwam ter Vergadering
der Heeren Staaten een Brief in van de
Burgemeesteren EICHON cn VAN BEEF-
T ING, waar in zy verklaarden, dat zy de nieuw
aangeftelde Raaden niet konden by een roepen,
en dus geen Vroedfchap zouden beleggen,
zonder dat Hun Ed. Groot Moog. daarin
zouden voorzien hebben ; daar by kwam een
Brief van de veertien Raaden, waarvan 'er zeven
geremoveerd waren , aandringende op herftel
van het geen op den 23^11 April gefchied
was; doch volgends het voorftel van Dordrecht,
werd by Hun Ed. Groot Moog. begreepen ,
dat de zaak Domefticq was, en alhoewel een cf
twee Burgemeesters meenden geen Vroedfchap
(*) mmri Nederl. Ja art, April bladz. 800-80a.
te

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 53
te kunnen beleggen, dat de derde zulks doen
kon(*). Den 9 l,
e May werd de Brief der Heeren
Burgemeesteren EICHON en VAN BEEFTING
en verfcheidene Raaden van Rotterdam, by de
Staaten in nadere overweeging genomen; ge­
lyk ook het Verzoekfchrift van den Hr. HOOG
met de zynen. De beide Steden, Gouda en
d c r i
Gorinchem, die den 4
May op dit punt rog
niet gereed waren, verklaarden zich nu; Gouda
verklaarde op uitdrukkelyken last der Vroed­
fchap, de zaak van Rotterdam voor mère Dome-
Jlicq te houden; Gorinchem verwachtte den
d e
volgenden dag misfchien nog last. Den n "
May werd deeze zaak weder in overweeging
gebragt en ook afgedaan; dewyl Gorinchem nu
ook last ontvangen hadt, om zich by de 10
andere Steden te voegen, zoo is het befluit
met elf ftemmen opgemaakt, en de zaak wei é
Domefticq, of zuiver huishoudelyk verklaard (f).
Dus hebben dan de Staaten het gebeurde op
l l e r i
den 2i
April te /Jmjlerdam, en op den 23^11
April te Rotterdam voor enkel huishoudelyk
verklaard in beide de Kooplieden (§). De
Lieden der andere Party, die deeze Remotiën
afkeurden, maakten wel verfcheidene aanmer-
kingen op dit Domefticq verklaaren ; het nïeld
echter Rand, dewyl het door verfcheidene
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. May 1787. bladz. r,ii,
(f) Ibid May 1787. bladz. 92.1 929.
(§) Ibid. May 1787. bladz. 919.
D 3
Ven
I787.
De zaak der
Remotiën
metelf ftetnmenhulshoudelyk
verklaard

.1787.
Het Vaandel
VA 11 de
JLyfa.'ii'dcn
te vuet,
grotiweljk
outëerd.
54 BEKNOPTE HISTORIE DER
Verzoekfchriften , om het te doen Rand hou.
den , van veele Burgers van Dordrecht, Haarlem,
Leyden, Gouda, Schiedam, Schoonhoven en anderen,
onderfleund werd. De Regeeringen van
beide de Steden bleeven op dien voet, op
welken zy den aföè' en 23
1
2
ftc
n April gebragt
waren, tot dat by het intrekken dér Pruisfifche
Troupen in het Land en in de Steden, endoor
de groote Omwending van zaaken , daarop gevolgd,
alles weder op den ouden voet herReld
werd; wanneer de nieuwe Regenten hunne
Posten, en verfcheidene de Stad en het Vaderland
verlieten; terwyl de ouden de Roeien
der eere weder beklommen.
Hoe groot de verbittering van fommige Lieden,
in deeze tyden, was tegen de Regenten,
die eene Grondwettige HerRelling zochten uit
te werken, is ons voorheen gebleeken in het
geval van MOOR AND; en dat ze niet minder
was tegen de Staaten zeiven, bleek fomtyds
door daaden, die zoo boosaartig in haare natuur,
als fchandelyk Voor den bedryver en
hoonende voor den Souverain waren: Van zo«
danigen aart was de fchending van 't Vaandel
der Lyfgarde te voet , van Hun Edel Groot
Moog. de Staaten van Holland en Westvriedand,
waar onder op Zondag den i8 t,C(
> February de
Wacht in 's Hage aftrok; op hetzelve waren
;enigc zwarte fchrappen of trekken geteekend ,
lie eehe galg verbeeldden , waarvan eene
heep liep tot aan den kop van den Leeuw,
op

ONLUSTEN m HET VADERLAND. SS
op hetzelve Vaandel ftaande. Het Hof van
Holland, dit vernoemen hebbende , beloofde
een Premie van duizend zilveren Dukatons aan
den geenen , die den daader of medeplechtigen
ontdekte; en daar en boven ftraffeloosheid,
indien de Aanbrenger een daader of medeplegtige
was, met die bepaaling nogthans, indien
hy door een ander tot het pleegen van die
misdaad was aangezet, en den geenen, die hem
hadt aangezet, ontdekte. De Krygsraad van
het gemelde Regiment Gardes insgelyks beloofde
een Premie van honderd halve gouden
Ryders aan den geenen, die den daader of
daaders zoude ontdekken, liet dit den ao^n
op de Parade aan 't Regimenti en vervolgends
aan allen, man voor man, bekend maaken. De
Vaandrig VAN DER HOOP, die met dit Vaandel,
zoo fraay getekend, ter Wacht was opgetrokken
, werdt op order van den Generaal
KRETSMAR in de Provoost gezet, en vervolgends
door twee Raadsheeren van 't Hof,
de Heeren LE LEU DE WIDHEM en VAN
MINNINGEN, benevens dén Fiscaal 'T HOEN
en een Secretaris, verhoord (*) Gecommitteerde
Raaden fchreeven in eenen Brief aan de
Staaten, wat 'er met het Vaandel was voorgevallen,
en dat ze aan 't Hof van Jrftine hadden
toegedaan , eenige vermindering van ftraffe
te belooven aan de ontdekkers van 't bedryf,
£*) Nieuvit Nederl, Jaarb, February 1787. bladz. 213—21;.
D 4
in*
1787.
De Vaandiig
VA M
D EU 1: o 0 F
in arrest.

Aan ('en
K'ygsrf.nl
p ergegeevui.
50 BEKNOPTE HISTORIE D E R
ndicn zy medeplegtigen" waren; dit werd
goedgekeurd, behalven door Amfierdam, en
nog vier Steden, die dit overnamen (*). Ver-
volgends werd de Vaandrig V A N D E R H O O P
door het hocge Gerechtshof in handen van den
Krygsraad overgegeeven, met verklaaring, dat
het Hof niets tot zynen laste gevonden hadt.
De Krygsraad hield daarop den 28 lle
n February
vergaadering, ontflpeg den Gevangenen Vaan­
drig uit.zyn Arrest by den geweldigen Pro-
voost, en (lelde hem in Kamer• Arrest. Doch
de Staaten fchreeven aan het Hof van Jullitie,
om, alyoorens dat geval te eindigen, opening
van zyn bevinden, aan Hun Edel Groot Moog.
te geeven, en van 't geen door hetzelve ver­
licht was, verflag te doen (f). Ook werd de
Generaal Major K R E T S C H M A R door de Ge-
:ommitteerde Raaden gelast, gan Hun Edel
Moog. rapport te doen , van het geen de Krygs.
raad in de zaak van den Vaandrig V A N D E R
K O O P verricht hadt (§). Eindelyk werden
Gecommitteerde Raaden op den 14' ie
» Maart,
ïemagtigd om alle de flukken van den Krygs-
•aad, raakende de zaak van den Vaandrig
/ A N D E R H O O P , te vorderen, en den ge-
nelden Krygsraad reden af te vraagen , waarom
ry het Provoost-Arrest in een kamer -Arrest
(*) Nieuwe Neder!. Jaarb. February 1787. bladz. 22Ó,
dj .Ibid. February 1787. bladz. C32,
{§; Ibid. uiaart 1787. bladz. 33ö„
ver*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 57
veranderd hadt, en van alles aan de Staaten 17S7.
bericht te geeven. Ondertusfchen fchondt de Vlugt uit
zyn Arrest,"
Vaandrig VAN DER HOOP zyn Kamer-Arrest,
en maakte zich weg door de vlugt; buiten
bereik zynde , fchreef hy eenen Brief aan
den Prefident des Krygsraads, waarin hy zyne
onfchuld aandrong, en voorgaf om geene andere
reden gevlugt te zyn, dan uit vreezevan
voor eenen anderen, dan zynen dagelykfehen
\
en bevoegden Rechter, te recht gefteld te
zullen worden; doch hoe ongegrond deeze
voorgewende yreeze was, zal uit het vervolg
blyken. De Prefident des* Krygsraads bragt
deezen Brief ter tafel van de Staaten (*). Ge­
f t ;
committeerde Raaden gaven den 2o « Maart,
aan de Staaten bericht van 't Rapport des Krygsraads
, waar uit bleek wat dezelve in de zaake
des gevlugten Vaandrigs VA N DER HOOP gedaan
hadt , en dit Rapport werd Commisforiaal
gemaakt (f). Ondertusfchen werdt de
Vaandrig, van wegen den Krygsraad des Regiments
Gardes te voet, door Hun Ed. Groot
Moog. daartoe gemagtigd zynde , by openbaare
trommelflag ingedaagd, wegens plichtverzuim
in het niet aangeeven der ontëering van het
Vaandel; en voorts over zyn ontwyken uit zyn
Huis-Arrest, om tegen den 6 Jen
April te verfchynen,
en zodanigen crirnjneelen eisch van
(*) Nieuws Nederl. Jaarb. Maart 1787. bladz, 399.
(.1; ïbid. Maart 1787. bladz. 407.-
D 5
den
Wordt ingedaagd.
'

1787.
VcrfchynÉ
niet, cu
wordt gevonniid.
Oproer en
Plniidtrinccn
te Goes.
58 BEKNOPTE HISTORIE DER
den Auditeur aan te hooren, als tegen hem
zou gedaan worden (*). Doch de Vaandrig
VAN DER HOOP verfcheen niet voor deezen
zynen dagelykfehen en bevoegden Rechter,
voor welken hy gedaagd was, gevolglyk hadt
hy nu geene reden om te vreezen, voor eenen
anderen Rechter gefteld te zullen worden;
welk agterblyven groot vermoeden gaf van
fchuldigheid. Waarom ook de bovengemelde
Krygsraad een vry zwaar Vonnis over hem
velde, dat hy naamelyk als eerloos zou gecas>
feerd, en eeuwig uit Holland en Westvriesland
gebannen worden; welk Vonnis aan de Staaten
ter goedkeuring werd overgegeeven, en op den
2fjftèn May door Hun Edel Groot Moog. goedgekeurd
en bevestigd (f).
Thans koom ik tot Gebeurtenisfen, waarin
Oproerigheid, Plunderzucht en geweld op zulk
eene barbaarfche wyze haar rol gefpeeld heb.
ben, dat de menfehelykheid 'er van gruwt, en
waar uit blyken zal tot welke buitenfpoorigheden,
partyzucht domme cn dolle yveraars kan
vervoeren. Het geen te Goes in Zeeland gebeurd
is , zal daar van een allerdroevigst voorbeeld
uitleveren. Na dat men federt eenigen tyd al
beweegingen onder het gemeene Volkbefpreid
hadt, braken dezelven eindelyk in woede uit
op
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Maart 1787. bladz. 409.
(D 'W*" May 1787. bladz. 058,

ONLUSTEN IN. HET VADERLAND. $9
op Dingsdag den 3o ac
" January Twee zaaken
geeven de berichten, die men daar van heeft,
op , welke daartoe aanleiding gaven. Voor
eerst, dat men een gerucht verfpreid hadt,
van eenen zoo genaamden Patriöttifchen Eed,
waar door men zich verbonden zoude hebben ,
om den Proteftantfchen Godsdienst en het Huis
van Oranje uit te roei jen. Hoe ongerymd,
hoe onmoogelyk in de uitvoering, zulk eene
vcrbindtenis ook mogt voorkoomen, zy vondt
echter geloove by een dom Gemeen, dat reeds
tegen de Patriotten opgeftookt, hier door nog
meer verbitterd werdt.
De tweede aanleiding was, dat men in de
Hollandjche Historifche Courant, van den 27^"
January eenige uitdrukkingen geleezen hadt,
djor welke de Zeeuwen in 't algemeen,, en de
Goefenaars in 't byzonder zich gehoond en beleedigd
achtteden: te weeten, ,, dat de Provintie
Zeeland,op het Staatkundig Tooneel van
ons Vaderland eene verachtelyke rol fpeelde,
en dat zulk een gedrag door het beste gedeelte
van Zeelands Ingezeetenen niet werd goedgekeurd;
maar dat dit den grootften afkeer gevoelde
van het ongelukkig bellier, welk aldaar
plaats hadt; als waar door deeze Provintie het
voorwerp der verachting van alle weidenkenden
zyn moest."
Om deezen blaam van de Provintie af te
weeren, en den JS'ieuwsfchryver te logenftraffen,
deed men een Dank-Adres opftellen en
ter
1787.
Haiik-
Adresfen
aan de Staa
ten,

1787.
6o BEKNOPTE HISTORIE DER
ter TeekeniDg leggen , waarin de Onderteekenaars
hun genoegen betuigden over de maatregelen,
welken de Staaten der Provintie tot
hiertoe genoomen, en over het gedrag, dat
Hun Edel Moog. in 't bellier der algemeene
zaaken gehouden hadden. Dit Adres vond wel
hier en daar eenige Onderteekenaars, maar
veelen weigerden ook te onderfchryven; onder
anderen een oud Landman, met te zeggen:
,, de-vos is te oud; zulke dingen waren goed
in de tyden der onweetendheid; maar niet,
federt dat hy en zyns gelyken werk gemaakt
hadden van 's Lands gefchiedenisfen te kezen."
Men wilde evenwel veele Onderteekenaars
hebben, men liep langs de huizen om
zulken, die ongenegen waren, met geweld
daartoe te dwingen; en onder dat'voorwendzel
bedreef men allerlei baldaadigheden; eindelyk
floeg men over tot Plunderen en Rooven, en
tot de grouwelykfle mishandelingen van weêrloozen,
om zich over den ingebeelden hoon
door de Hiftorie Courant, hun aangedaan, aan
zyne Medeburgers, die men voor Patriotten
hield, te wrecken. Dit tooneel werd op Dingsdag-.
den 30 aeri
January geopend door den huisknegt
van den Heer z. D VAN DER BILT,
Schepen en Raad der Stad Goes. Deeze knegt
ontmoette op dien dag een bejaard Koopman,
met naame JAC, KODDE, fmeet hem tegen
den grond, na eenige woordenwisfelingen, en
kwetfte hem in het aangezigt. Gelyke moedwil-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 61
"willigheid pleegde die zelfde knegt kort daarna
aan den Zilverfmid VAN DEN THOORN. Nog
erger boosheid voerde hy in den namiddag uit
in de Herberg de Gouden Leeuw, waar hy, geholpen
door den beruchten Schippersknegt
HEIN MEURS, naderhand bekend onder den
naam van Oranje Bailjuw, zekeren Schipper,
met naame WILLEM KODDE, op het vuur
wierp, in de tegenwoordigheid van den Hr.
w. c. DE CRANE, Schepen en Raad der Stad.
Deeze en diergelyke mishandelingen aan Geweldige}
Oproeren.
Lieden toegebragt, die hun in 't minst niet
beleedigd hadden, aileenlyk dat zy van deeze
dolle yveraars in gevoelen verfchilden, waren
maar als een voorfpel van het woefte toonee!,
dat dien avond zou geopend worden. Ten zes
uuren liep een troup gemeen Volk naa het huis
van den Procureur j DE WINDT, oudften
Luitenant der Schuttery . DE ED. HANDBOOG.
Daar eenige reizen aangefcheld hebbende,
fchoof de Procureur een boven Raam open , en
vraagde wat zy hebben moesten? Zy wilden
weeten of hy de Schryver van de Historifche
Courant was? Hy antwoordde van neen; doch
een uit den hoop riep hem toe: ,, Gy liegt
het: wy gelooven u niet; kom maar beneden,
dan zullen wy u in vier kwartieren van "?n
fcheuren." Ondertusfchen zond de Hr. DE
WINDT, aan den Bailjuw j, POLS, om hulpe
tegen deeze woeste menigte te verzoeken;
doch eer de Bailjuw daar was, zochten zy ge-
le.

1787.
02 BEKNOPTE HISTORIE DER
legenheid om rn 't huis te koomen en te plunderen;
eenigen gingen naa de agterdeur om in
te brecken; dit mislukkende zochten zy over
het dak in huis te komen; ook daarin niet flaagende,
liepen zy naa de voordeur,om die met
geweld open te loopen; maar ook dit niet gelukkende,
vielen zy aan op de Raamen van het
Voorhuis, en de Zykamer, die zy met blinden
en al qitfiieten ; waarop zy daar in flooven ,
alles wat daar in was, kort en klein floegen,
en den Procureur met glas en andere dingen ,
die voor handen waren, naa het hoofd fmeeten
, zoo dat hy genoodzaakt was naa boven te
vlugteu, waarheen de Plunderaars hem zekerlyk
zouden gevolgd hebben, indien zy niet
door zyn Dochtertje en Schoonzuster met bidden
en fmeeken waren te rug gehouden.
Eindelyk verfcheen de Hr. Bailjuw POLS,
ten huize van den Procureur; waarop de oproerige
hoop afzakte, en zich naa het huis van
een Winkelier begaf, waar zy alles deerlyk
verwoesteden, en veele Winkelwaaren roofden.
Van daar begaven zy zich naa het huis
van den Mennonisten Prediker A. STAAL,
waar zy niet alleen groote verwoestingen aanrechteden
aan Huisraad, Boeken en Papieren;
maar ook den Leeraar na het leeven Ronden
en hem den dood dreigden, zoo dat hy zich
in 't bovenfte van het huis moest verbergen,
om de Moordzuchtige handen van het Graauw
te ontwyken. Het geen niet weinig tot verbis.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 63
bittering van het opgeruid Gemeen zal hebben
toegebragt, is buiten twyfel dit, dat men on­
der de geplunderde en geroofde Papieren en
Boeken, het Boek van de Sociëteit of het
Genootfchap van Wapenhandel, waarvan de
Hr. A. STAAL Secretaris was, gevonden hadt,
en in hetzelve, den bovengemelden Patriötti-
fchen Eed. Aanftonds ging het geroep op,
dat nlen nu agter het geheim was, en den man
gevonden hadt. Doch, by nader onderzoek,
bleek welhaast, dat een gedrukt Exemplaar
van 'sHage te Goes gebragt was, door den
Beurtfchipper MARINUS VAN EALEN, van
Goes op 'sHage. Het volk, hier door verbit­
terd op den Schipper, dreigde zyn huis onder
den voet te haaien; doch de Burgemeesters
droegen daar zorg voor, en lieten twee Schild­
wachten voor dat huis plaatfen, met last, om
geweld met geweld te keeren ; hoewel de
Plunderaars aan de andere huizen hunne rol
uitgefpeeld, en hunnen moed ongehinderd ge­
koeld hadden. Ondertusfchen moest Do. A.
STAAL zyne Gemeente en beroep verlaaten,
om zyne veiligheid buiten Zeeland te zoeken;
gelyk ook verfcheidene andere Perfoonen die
oproerige Stad en het Eiland verlieten.
Terwyl deeze dingen gebeurden, hield de
Procureur DE WINDT, een kort gefprek föee
den Bailjuw POLS, waar in de Procurf tor', Mil­
der anderen, aan den Bailjuw vrkagde, waarom
hy den knegt van den Schepta VA DI:B
BILT,
1787.

niet hadt doen vatten en in hechtenis zetten ?
Waarop de Bailjuw antwoordde, dat hy hem,
ontbooden, doch dat hy de misdaad ontkend
hadt. DE WINDT hernam hierop, dat verfcheidene
menfchen zulks gezien hadden,'onder
anderen de Zilverfmid VAN DEN THOORN,
die ook zelve geflaagen was; waarop de Bailjuw
hem te gemoet voerde, dat deeze daarom
geen getuige konde zyn; en dat hy, in allen
gevalle, dien Knegt niet mogt vatten. Nog vindt
men aangaande den Hr. DE WINDT aangeteekend,
dat hy na twee herhaalde aanvallen
op zyn huis doorgeftaan te hebben , zyne
Dochter naa den "Burgemeester VAN DORTH
zondt, om byftand en wel een Militairen
Schildwacht te moogen hebben; maar dat de
jonge Juffrouw door des Burgemeesters Vrouw
werd afgezet met te zeggen, dat elk om een
Schildwacht zondt; dat hy eerst na een derden
aanval, en toen nog op voorfpraak van den
Bevelhebber der Bezetting MA CA LES TER,
zyne begeerte verkreeg; doch met bygevoegden
last, dat de Schildwacht by eenen derden
aanval het huis moest verlaaten; doch de Be«
velhebber hadt de goedheid van hem nog twee
nachten daarna eene Wacht te verleenen. Om
geene byzonderheden meer by te brengen, -
zal ik alleen nog maar in 't algemeen aantekenen,
dat deeze razemy den gantichen nacht
aan-.

ONLUSTEN IN HÉT VADERLAND. 63
aanhield, dat eene Publicatie, daar tegen afgekondigd,
even zoo weinig uitwerkte, als de
Patrouilles van de Militie; en dat 'er wel 20
huizen van Patriotten geheel uitgeplunderd,en
wel 50 de glazen ingeflaagen en grootelyks
befchadigd zyn geweest; zoo dat de fchade,
hier door veroorzaakt, volgends geloofwaardige
opgave, weinig minder dan driemaal honderd
duizend gulden bedraagen heeft. Nauwelyks
was deeze verfchrikkelyke nacht geëindigd,
of men liep met een Oranje Vaandel langs de
ftraaten, en dwong elk om Oranje te draagen,
en het bovengemelde Dank-Adres te teeke*
nen (*).
Na dat de Plundergeest dus uitgeraasd hadt en
verzadigd was, kwam de Stad naar 't uiterlyko
in rust; doch 'er werd geen onderzoek gedaan
naa de Aanvoerders en voornaame hoofden der
muitery en plundering; men liet zoo wel de
Belhamels als Medeplegtigen ongemoeid de
openbaare Rraaten betreeden. Waarom de
Regeerders van ZIERIKZEE en VEERE
Voorftellingen ter Staatsvergaadering deeden,
om naa dit Oproer onderzoek te doen. Ook
werd ter Staatsvergaadering beflooten , bericht
van den Magiftraat der Stad Goes te vraagen,
en onderzoek te doen naa de werkeloosheid, die
daar hadt plaats gehad. De Regeering van ter
Goes,
' (*) Nieuwe Nederl. Jaarb. February 17S7. blaciz. 344»
Btnefd Nederland, V. Deel, bladz. 9e — 100.
E
1787*

Ï787.
i I
66 BEKNOPTE HISTORIE DER
Goes, zond welhaast het begeerde bericht,
waarin zy het voorgevallene als een grcot wanbedryf
befchouwde; maar zich verontfchuldigde
met eene Verklaaring van den Bevelhebber der
Bezetting, die verklaarde te zwak geweest te
zyn om het geweld te keeren, en daarom verzocht
voor eenige dagen nog 100 Mannen meer
te moogen hebben. Voorts Relde de Regeering
der Stad Goes aan de Staaten voor, om aan de
Ingezeetenen Amnejlie te verleenen ; hoewel
zy zich verlegen vondt,op wat wyze defchade
aan de beleedigde Burgers te vergoeden; nog
Relde zy voor om de werking der JuRitie op
te fchorten; en de Meerderheid der Staats-Leden
befloot 'er toe om die verzochte opfchor»
ting te verleenen.
De Stad Veere Relde voor, dat men de
bronnen deezer Onlusten zou onderzoeken.
Dit werdt aan eene Commisfie opgedraagen,
en de Raadpenfionaris VAN DE SPIEGEL advifeerde,
dat de bronnen te zoeken waren
I. In het draagen van onderfcheidene tekenen ,
en daar aan gehechte benaamingen. 11. Dat
de Ingezeetenen zich onderwonden, om zich
het beheer der openbaare zaaken aan te trekken.
111. In den Burger Wapenhandel. IV.
In het Vaderlandfche Fonds. V. In de Vergadering
van derzelver Beflierderen. VI. In de
losbandigheid der Couranten; waar by Middelburg
nog voegde, de Vryheid der Drukpers.
Maar Zierikxee was van een geheel ander gevoe-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. (T?
Voelen, en begreep, dat men de bronnen der
Onëenigheden te zoeken hadt in de werkeloosheid
by den Engelfchen Oorlog; in de verwaarloozing
van 'sLands verdeediging; in de tegenkanting
tegen den Burger-Wapenhandel;
in de misleiding van het Gemeen; en in de
Dank - Adresfen wegens het goed beftier» enz.
Eindelyk Relde de Raadpenfionaris VAN DEN
SPIEGEL voor, eene welberedeneerde Publicatie
af te kondigen, waar door zou verboden
worden het draagen van alle onderfcheidene
tekens, zich te bemoeijen met de openbaare
zaaken, en daar by te voegen eene algemeene
Amnestie. De Meerderheid keurde dit voorftel
goed, befloot daartoe, en verzocht den Raadpenfionaris
om een beredeneerd ontwerp van
zodanige Publicatie op te ftellen (*).
Omtrent den zelfden tyd en uit den zelfden Oproer cn
Tweefpals
grond, als te Goes ontftond in Noordholland, te Hoorn.
-in de Stad Hoorn een oproer, waar by ook vry
wat ongereldheden gepleegd werden , en de
verbittering en tweefpalt zoo hoog liep, dat
ze door eene Commisfie uit Gecommitteerde
Raaden, van Krygsvolk onderfteund, moest
geftild en tot rust gebragt worden. Het zelfde
gerucht van dien voorgewenden , zoo veel opfpraak
verwekkenden Eed , betreffende den
Proteftantfchen Godsdienst en het Huis van
Oranje,
Nieuwe Nederl. Jaath February ,172?, bladz. 315—318,
E 2
1787.

1787.
Publicatie
daar tegen
afgekondigd.
68 BEKNOPTE HISTORIE DËÏT
Oranje, was ook hier verfpreid; en werd even
eens, als te Goes aan het Vaderlandsch Genoot*
fchap, voor Vaderland en Vryheid, ten laste ge­
legd. Om de gevolgen van zulk een haatelyk
vermoeden voor te koomen , en de ongere­
geldheden, waarvan reeds beginzelen gezien
waren, te Ruiten, deedt de Wethouderfchap
op den 3dcn February eene zeer nadrukkelyke
Publicatie afkondigen. In deeze Publicatie
betuigden Schout, Burgemeesteren en Sche­
penen der Stad Hocrn, dat zy met de grootRe
aandoening vernoomen hadden, de toeneemende
verfchillende denkwyzen der Burgers en Inge-
zeetenen, en daar uit voortfpruitendeOnéénig-
heden, waar door de een den anderen haatte,
vervolgde en nadeel in zyne handteering toe-
bragt; dat men het zaad van tweedragt en op­
roer zaaide, door Schimpliederen te zingen,
faamenrottingen te maaken, brutaliteiten te
pleegen, beleedigingen aan Rille Burgers en
Ingezeetenen te doen, fchotfehriften en op­
roerige .Gedichten te verfpreiden, en daaren­
boven een verfierden,onwaarachtigenen Gods-
lasterlyken Eed uit te flrooijen en te verfprei­
den ; onder anderen inhoudende, den Prote.
Jtamfchen Godsdienst te onderdrukken en tegen
te gaan, als mede den Roomfchen Godsdienst,
die in deeze Landen toegelaaten wordt, en
welken Eed men voorgaf, door de Leden van
het gewettigd Exercitie - Genootfchap voor
Vaderland en Vryheid 3 binnen die Stad, bezwoe­
ren

ONLUSTEN IN MET VADERLAND. 69
ten te zyn: Iets geheel en alleen ingericht om
de Ingezeetenen der Stad, en wel de Godsdienftigfte
onder beide Gezindheden te meer
tegen eikanderen te verbitteren, en de bloedigfte
moordtooneelen voort te brengen; daar
nogthans het gemelde Exercitie - Genootfchap
aan Hun Ed. Groot Achtbaare op hetplegtigfte
betuigd en meermaalen getoond hadt, niets
anders ten doel te hebben dan , met verzaaking
van alle eigenbelang, 'sLands waar belang en
de rust en veiligheid der Ingezeetenen te be.
vorderen ; en dat nimmer zulk een Godvergeeten
ftuk, onder de Leden van het Genootfchap
zoude plaats vinden; maar dat zy zich op het
plechtigfte verbonden hadden , den waaren
Christelyken Godsdienst, welken zy, benevens
de Burgerlyke Vryheid , hielden voor de
onfchatbaare vastigheden van Neêrlands Staats,
gebouw, met allen yver, ernst en nadruk te
zullen handhaaven, zonder mede te werken of
te gedoogen , dat de gronden van dien Godsdienst
op eeniger hande wyze zouden ondermynd
worden; behoudens nogthans een billyke
vryheid van Godsdienstoefening van andere
Gezindheden. Waarom Hun Edel Gr. Achtb.
by deeze alle Burgers en Inwooners der Stad,
en haar onderhoorig Rechtsgebied op hetfterksc
verzochten en vermaanden, de een den anderen
in alle vrede en eendragt te verdraagen, elkanders
welzyn, als Leden van eene Maatfchappy
te behartigen en te bevorderen; en zich vooral
E
3 te
1787*

1787.
.Aanval oy>
liet liuis van
den Bode
van *t VaderlaudschOenootfeliap.
70 BEKNOPTE HISTORIE DER
te onthouden van alle die dingen in 't begin
deezer Publicatie gemeld, byzonderlyk ook
van 't verfpreiden van bovengemelden voorgegeeven
Eed; zullende de Overtreeders van
deeze Waarfchouwing, als verftoorders van de
algemeene rusten veiligheid, geftrengelyk en
zonder eenig oogluiken geftraft worden. Ook
beloofden Hun Ed. Groot Achtbaare eene
fomme van 300 guldens aan den geenen, die
den uitvinder of opfteller van den voorgegeeven
Eed zoude aanwyzen; als mede aan den
geenen, die kon aantoonen , dat ooit zodanige
Eed door een der Leden van het Genootfchap
zoude gezwooren zyn (*)."
Onaangezien deeze getrouwe Waarfchouwing
en Vaderlyke vermaaning , bleeven de
gemoederen even onftuimig, het welk uit hunne
gefprekken en handelingen duidelyk bleek;
en zy fcheenen niet te zullen rusten voor dat
zy hunnen moed gekoeld, oproer verwekt, en
hunnen wrok op het Genootfchap, dat hun zoo
zeer in den weg was, hadden uitgeoefend.
Met fchrik en vreeze zag nu de ftille Burger
den 8 fte
n Maart te gemoet, een dag,die meermaalen
tot losbandigheid misbruikt was. Het
d e - 1
bleef echter ft.il en rustig tot aan den i4
Maart, wanneer in den namiddag reeds eenige
woelzieke menfehen, door een ftuurs gelaat
en dreigende woorden, lieten blyken, dat zy
niets
(*) Beroerd Nederland, V. Deel, bladz. 108 — 113.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 71
niets goeds in den zin hadden ; maar tegen den
avond begaven zich eene menigte gemeen volk
naa het huis van den Bode van het Vaderlandsch
Genootfchap, JAN MEYER genaamd, en
deeden eenen aanval met fteenen op de deur
en venfters; doch MEYER, die den ftorm
wel verwagt, en zich daar tegen van Wapenen
tot verdeediging voorzien hadt, beantwoordde
hun met fcherp en handgranaaten uit een Solder.
venfter. Dit baarde fchrik en bragt den woesten
hoop aan 't wyken, hoewel men niet weet
dat 'er iemand gekwetst werd. Dit fchieten s
en het rondloopen van meer andere , geen goed
voorfpellende, hoopen vólks verfpreidde den
fchrik door de Stad, en bragt de Schuttery
onder de Wapenen. Een der Compagniën trok
naa het aangevallen huis, en bezettede de toegangen
daar naa toe; eene andere bezettede het
Stadhuis. Het Graauw hield ondertusfchen
Rand, en week niet uit den post dien het ingenoomen
hadt; en dewyl eenige van 't ver
nietigde Oranje Corps zich onder hetzelve met
Geweeren gemengd hadden, zoo werdt var
hunnen kant op de Schuttery geichooten, die
dus genoodzaakt waren nu en dan eens los te
branden; dit duurde totover drie uuren, zon
der dat iemand gekwetst werd ; wanneer d(
muitende hoop , geen kans ziende om zyn oog'
merk te bereiken, begon af te zakken; en ter
vyf uuren fcheen alles in rust, althans was dt
woede in zoo verre beteugeld, dat vier van d(
z e
E 4
1787.

Eene groote
menigte vcrfchynt
vcor
'i Stadhuis.
1% BEKNOPTE HISTORIE D E R
zes Compagniën werden afgedankt. De eenige
gekwetfte, die 'er bevonden is, was een van
de Patriotten, aan wien eene zwaare kwetfuur
aan 't been was toegebragt, door een fchoot
van achter een hooiltal op hem gelost. De
perfoon, dien men voor den daader hield,
werd gevat, ontwapend en in hechtenis gebragt
(*).
Thans vleide men zich met de hope, dat de
woede eens gefluit zynde, nu zou bedaarenen
de rust herfteld worden; maar het was'erverre
d i ;
van daan, den volgenden dag, den ij ", verhefte
zich het gemoed van nieuws niet alleen
by het geringfte Gemeen, maar ook onder de
Scheepstimmerlieden, en de Leden van het
vernietigde Oranje Genootfchap; en de ftille
Burgers werden verfchrikt en bekommerd door
eene vertooning, die men niet wist waartoe
gefchiedde, of wat daar van worden zoude.
Eene Bende van tusfehen de vyf en zes honderd
perfoonen , verfamelden ten negen uuren
voor het Stadhuis, op den zoo genaamden
Roodenjleen, of de Kaasmarkt. De Scheepstimmerlieden
, of zoo genaamde Byltjes, gingen in
gelederen van vier perfoonen van de Werf af,
neemende hunne Bylen met zich, doch de
Opzienders van de Werf keurden dit af, en
beletteden zulks; dus gingen zy ongewapend
in de gezegde orde naa de Manege, en van daar
(*) Beroerd Nederland, V. Deel, bladz, 112-—1141
naa

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 73
caa het Stadhuis; waar zy zich by de menigte,
op den Roodenjleen vergaaderd, voegden. Het
duurde niet lang of het raadfel werd ontknopt:
deeze gemengde vergaadering uit Sjouwers,
Pakhuis - Werkers , Scheepstimmerlieden , Wy-
ven en Jongens beftaande, maakten eenen
kring, verkoozen uit hun midden eenige Ge.
lastigden en zonden die op het Stadhuis aan
Burgemeesteren, om uit hunnen naam deeze
drie punten te verzoeken: 1. Dat de Bode
van het Genootfchap J A N IME-YER, voor al­
toos uit de Stad en haar Rechtsgebied mogt ge­
bannen worden. 2. Dat de Perfoon, die den
voorgaanden nacht door de Burgers gevat en
in hechtenis genoomen was, op vrye voeten
mogt gefteld worden. 3. Dat het Vaderlandsch
Genootfchap (het welk gewettigd en in de
befcherming der Staaten genoomen was) mogt
vernietigd worden. Hoe vreemd deeze ver­
zoeken ook mogten luiden, zoo vonden Hee­
ren Burgemeesteren en Raad echter goed aan
de vergaaderde menigte hun verzoek in te
willigen. De gevangene werd genaakt, vef-
fcheen op het plein, onder het aanheffen van
een drievoudig Hoezee, werd met ftrikken en
linten getooid, en als in triomf door de Stad
rond geleid; onder dit rondgaan verzuimde
men niet aan de huizen der gegoedde Burgers,
vooral, die men voor Patriotten hield, om een
drinkpenning te vraagen, ten einde dien in
vreugde? en ter eere van Zyne Hoogheid te
E 5 ver-
1787.
Verzoekt
diie punten
van liurgemees
teren.
Die hun ingewilligd,
worden.

1-787.
Zy plunderen
dc kamer
van het
Genootfciinu.
Eenige Burgers
en
Leden van
Begeering
wyiten uit

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 75
Vergadering, en gaven kennis van nog verzwaarende
omfiandigheden ; waarop Hun Edel
Groot Moog. nader beflooten, om by de twee,
reeds toegeftaane Compagniën Ruitery nog
twee andere te voegen,beide uit het Regiment
van HESSEN-KASSEL, met het noodige voetvolk
van het Regiment van VAN PABST. Welhaast
kwam ook het gevorderd bericht van
Burgemeesteren en Vroedfchap van Hoorn, omtrent
het geen in die Stad was voorgevallen ;
welk bericht hoofdzaakelyk daarop uitkwam,
dat de Knegt of Bode van het Genootfchap van
Wapenhandel, j. MEYER de oorzaak was ge.
weest van alle de beweegingen ; dat de omfianftigheden
Hun Edel Achtbaare van harten leed
waren; maar dat ze aan Hun Ede! Groet Mog.
met veele vergrooting en verzwaaring waren
opgegeeven; doch te gelyker tyd kwam een
bericht in van Gecommitteerde Raaden van het
Noorder - Kwartier, welke die beweegingen in
een geheel ander en veel ongunfliger licht befchouwden.
Alles werdt aan het Groot Befoigne
met Gecommitteerde Raaden Commisforiaal
gemaakt. Nog kwamen by Hun Edel Groot
Moog. verfcheidene Verzoekfchriften in , van
Ingezeetenen der Stad Hoorn, die na elders
gevlugt waren: Ook nog een Brief van Schepenen
der Stad, die de zaaken even eens als
de Gecommitteerde Raaden befchouwden, en
Hun Edel Groot Moog. bedankten voor hunne
aangewende zorg en de genoomene maatregelen»
1787.
Bericht van
Burgemeester
n en
Vroedfcliap.
Bericht vara
GecommitteerdeRaaden.

* 73ö.
•GecommitteerdeRaaden
vergM'
deren te
Alkmaar,
cn benoemen
eene
Commisfie.
75 BEKNOPTE HISTORIE os*
len. De bovengemelde Requesten werden aan
Burgemeesteren en Vroedfchap gezonden om
te berichten; doch deezen fchreeven daarop
aan de Staaten , dat zy nog niet in ftaat waren
om op die Requesten te berichten; maar verzochten,
dat Hun Edel Groot Moog. hun Befluit
op de gemelde Requesten genoomen, geliefden
in te trekken, en niet meer dan twee
Compagniën Ruitery naa de Stad.te zenden;
doch de Staaten bleeven by hun Befluit, onaangezien
de Ridderfchap en Hoorn het wilden
ingetrokken hebben (*).
Gecommitteerde Raaden van het Noorder-
Kwartier, die thans te Alkmaar waren, vergaaderden
op den 20«cn Maart verfcheidene
maaien op het Stadhuis om eene Commisfie te
benoemen, en fchikkingen te beraamen, ten
einde met het beftemde Krygsvolk naa Hoorn
te vertrekken. Zy zonden den Ritmeester
KIP, met de Patenten naa Hoorn, om ze door
de Vroedfchap te laaten teekenen; doch deeze
weigerde zulks , om dat het Krygsvolk niet
door Hun Edel Achtbaare, maar daar de Gecommitteerde
Raaden in den Eed zou genoomen
worden. Ondertusfchen groeide de Oproerigheid
in de Stad hoe langer hoe meer aan;
waarom de Heeren Burgemeesteren en Vroedfchap,
voor erger gevolgen vreezende, den
S2ften omtrent middernacht Attaché verleenden
op
CO Nieuw Nederl, Jaarb. Maart 17S7. bladz. 514—

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 77
op- de Patenten. Dien zelfden nacht kwam de
tyding te Alkmaar, dat het Krygsvolk te Room
zou binnen gelaaten worden, en het vertrek
der Gecommitteerde Raaden werd bepaald op
den Maart, des morgens ten 8 uuren.
Gemelde Heeren met hun gevolg en medegaande
gezelfchap op dien geflelden tyd vertrokken
zynde, kwamen een weinig voor drie uuren
voor de Stad Hoorn, en vonden de poort geflooten;
doch zy werd ras geopend, en de
Krygsmagt haaren last aan den Major der Stad
vertoond hebbende, trok de gantfche Troup
de Stad in: Eerst een Compagnie Ruiters men
gelaaden Geweer; vervolgends twee koetfen,
ieder met vier paerden befpannen, waarin de
Heeren Gecommitteerde Raaden gezeten waren;
daarop volgde nog een koets met twee
paarden, waarin de Schepenen zaten, en deeze
werdt gevolgd van een tweede Compagnie Ruiters;
hier volgden eenige rydtuigen met gevlugte
Burgers van Hoorn, voorts een Compagnie
Grenadiers, en 250 Muskettiers, mede
voerende twee gelaadene Veldliukken drie ponders.
Eenige Bagagiewagens flooten den trein (*).
Groot was de blydfchap der gevlugte en nu
wedergekeerde Burgers, gelyk ook van andere
Rille en vreedzaame Ingezeetenen , aie nu
verfcheidene dagen in angst en bekommering
hadden moeten doorbrengen. Niet mindergroot
was
C) Nieuw Neder 1
,. Jaari, Maart 17S7. bladz. 519 — 21»
VcrtreH'fn
naa Htóm
met Krygsvolk,
Vergaderen'
aanftonds,
en doen
verfcheideneperfoonenariefteoren.

28 BEKNOPTE HISTORIE DER
1787. was aan den anderen kant de fchrik en vreeze
Jer hoofden en aanvoerders van de Oproermaakers,
welken nu over hunne bedreevene
jeweldenaryen ter verantwoording zouden geroepen
worden. Aanftonds na hunne binnenkomst
vergaaderden de Heeren Gecommitteerde
Raaden, in hun gewoon Collegie op 't Hof,
ïn de Schepenen in hunne kamer op het Stadhuis.
De Poorten en Boomen der Stad werden
geflooten, ten deele om toeloop van buiten te
beletten, en ten deele ook,om den fchuldigen
geene gelegenheid tot ontvlugten te geeven.
Geen twee uuren waren 'er na de intreedeverloopen,
of daar werden vier Beftierderen van
het Oranje Genootfchap, ieder met een Detachement
Soldaaten uit hunne huizen gehaald,
en verhoord zynde, op dezelfde wyze in arrest
gebragt, elk met twee Soldaaten by zich. Den
volgenden dag werden drie op dezelfde wyze
gehaald. Omtrent twee honderd Geweeren,
door zeker Heer op zekere plaats in gereedheid
gebragt, het welk geen goed oogmerk
TTerftcllcn
aanduidde , werden op last van Hun Ed. Moog.
opgehaald; gelyk ook alle de Geweeren der
Leden van het Oranje Genootfchap. Het Vader-
de rust en
nut Genoo;landsch
Genootfchap, dat door de Aanhangers
fcliap. der Oranje Party altoos gehaat, verdrukt, vervolgd
geweest was, kreeg nu lucht, en de
toezegging, dat hetzelve eerlang in zynen
voorigen luister zoude herfteld worden; gelyk
ook

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 79
ook kort daarna inderdaad gefchiedde; en op
deeze wyze werd de rust herReld (*).
Omtrent den zelfden tyd , en uit dezelfde
oorzaaken, ontftonden 'er beweegingen van
onrust en oproer in eene andere Stad van
Noordholland, niet verre van Hoorn geleegen.
Op den ipdcn Maart brak de geest van oproer
los in de nabuurige Stad Edam, en vertoonde
een vreezelyk aanzien , hoewel de gevolgen
niet heel groot geweest zyn. Nadat.op den
gemelden dag eenige beweegingen befpcurd
waren, rottede des avonds ten 8 uuren een
hoop volks te faamen, van omtrent 60 Perfoonen
} meest Manlieden, die welhaast tot 300
aangegroeid waren. Eene bende inderdaad
groot genoeg, aangezien de kleinheid der Stad,
om den Rillen Burger fchrik en vreeze aan te
jaagen; te meer, dewyl fommigen voorzien
waren met mesfen tusfehen de Broeksbanden
geplaatst, en allen een fchrikkelyk gefchreeuw
en getier maakten, onder 't welke zy de voornaarnfle
Rraaten der Stad doorkruisten. Eindelyk
ontmoetteden zy eenen Burgemeester,dien
zy, op zyne vraage, wat hunne begeerte was,
tot antwoord gaven: „ dat de Prins loven, en
de Patriotten, en het Gezelfcliap in den Eenhoorn
•weg moesten." De Burgemeester zeide hun
daarop, dat hy even zeer als zy lieden voor
Zyne
f*) Nieuws Nederl Jaarb. Maart 1787. bladz. 22 23.
Beroerd Nederland, V. Deel, bladz. 117 —— 119.
I
1787-
Onr:i

ï78 7.
Publicatie
afgekondigd.
üo BEKNOPTE HISTORIE DEÈ
Zyne Hoogheid was; maar dat het hu in den
avond geen tyd was, om daar over te handelen,
dat zy elk zich naa hun huis moesten begeeven,
en des anderen daags op het Stadhuis koomen ,
om daar hunne belangen in te brengen. Deeze
vermaaning hadt ingang, en zoo veel ontzag was
'er nog voor de Stads Regenten, by die onrustige
menigte, dat zy het daar by lieten en
naa huis gingen ; zoo dat de nacht in rust en
ftilte werd doorgebragt. Doch den anderen
dag vergaaderde die zelfde menigte voor het
Stadhuis, en benoemde vier Afgevaardigden
uit hun midden, om een Verzoekfchrift aan
Burgemeesteren in te leveren, ten einde het
Vaderlandsch Gezelfchap, dat in den Eenhoorn
'sweekeïyks vergaaderde, vernietigd te krygcn.
Dit gefchiedde, en de drift om deeze
hunne begeerte te verkrygen, was zoo groot,
dat men den tyd niet kon afwagten, dien de
Regenten noodig hadden, om over dat verzoek
te raadpleegen, maar van tyd tot tyd het Stadhuis
op en af liep, tot dat eindelyk de geheele
menigte met een groot gedruis van het Stadhuis
kwam Ruiven , onder het geroep van
Hoezee en Triomf! En deeze zegeviering werd
korts daarop bevestigd door eene Publicatie,
welke op den 20 ftctl Maart beraamd, en op den
22.ften afgekondigd en aangeplakt werd; dezelve
was hoofdzaakelyk van deezen inhoud: „ Dat,
in aanmerking genoomen zynde, dat in een
Weekelyks Geichrifc, genaamd de Politieke
KruU

ONLUSTEN IN HET VADERLAND; \ !t
Kruijer, zeer veele lasteringen waren terned
gefield, tegen de braave Regenten, Predika­
1-
ten, Burgers, enz. en dat, vermoedelyl
'»
deeze lasteringen haaren oorfprong hadden u
ic
het gemelde Gezelfchap ; Burgemeesteren
daarom, goed gedacht hadden en verftonden
,
het genoemde Gezelfchap te vernietigen, e
den Eolitieken Kruijer te verbieden: Voorts oo
n
verbiedende alle faamenrottingen, het draage
van Leuzen, het roepen van Oranje boven, en:
ra
Dit laatfte gedeelte.der Publicatiewaszoohaas
vergeeten als afgekondigd; want die hollend
t
menigte, uitgelaaten door haare triomf, gin
t
kort daarna zynen ouden gang met roepen e:
tieren door de Stad, even als te vooren; doel
i
zonder moetwil te bedryven; laatende zich t. 1
vreden ftellen door wyn, jenever, brood ei
I
kaas, waarmede veele bevreesde Burgers, on
t
van anderen overlast bevryd te zyn, hen be
fchonken, en zy zich vrolyk maakten (*).
Op andere plaatfen, waar de Burgers vreed Baldaadig­
zaam onder eikanderen Waren, rechtteden de heden der
Soldaaten t(
Soldaaten baldaadigheden uit, onder het voor- Arnhem,
tvendfel van voor Oranje te yveren. De Stad
Amhem in Gelderland, heeft daar van meermaa
len bittere gevolgen beproefd, gelyk nog laatst
op den i 2de„ derzelfde, maand Maart, als zoo
aanftonds van Room en Edam verhaald is Op
JP Nie
: w ÈcderU Jaari
i - Naart bIad2
Nederland, \. Deel, bladz. n 9.
F
den
- s^. nm

1787.
8a BEKNOPTE HISTORIE DÉR
den gemelden dag trok een troup Soldaateri
van 't Regiment van S O M M E R L A T T E , (op
Groninger betaaling ftaande) van 25, of zoo
anderen zeiden , van 30 Man , met ontblooten
fabel, onder het roepen van Oranjehoven, eri
bet krasfen met de fabels over de ftraatfteenen 3
van de Rhynpoort naa de Velperpoort; onderweg
elk, dien zy ontmoetteden , aanrandende en
moeite aandoende. By die Poort gekoomen
zynde, floegen zy de glazen in aan 't huis van
den Herbergier LIMPHERS, drongen in huis,
en dreigden de Waardin, die agter de Toonbank
ftond, met de Sabels aan te vallen. Haar
Man, die irtet twee Burgers in de Binnekame?
zat, dit geweld hoorende, vliegt , met tang
en pook van de kachel gewapend, zyne Vrouw
te hulpe; doch deeze Wapenen te zwak bevindende
tegen zulk eene overmagt van mee
Zydgeweer gewapende Soldaaten, gtypt een
Piftool, dat gelaaden aan den wandt hing,
dreigt hun overhoop te zullen fchieten, indien
zy niet fchielyk zyn huis ruimden; doch deeze
Moeitemaakers zulks weigerende, wil hy losbranden,
maar het Piftool weigert; tot zyn
geluk hing daar nog een ander welgelaaden
Piftool aan den wandt, het welk hy grypt, en
daar mede losbrandende zoo wel treft, dat een
Soldaat dwars door het been gefchooten, eenen
•anderen twee toonen van den voet gefchooten,
en een paerd, dat juist op dat oogenblifc
daar voorby kwam, aan 't been gekwetst, werden»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 83
'den. Dit baarde fchrik in de Muitemaakers en
zy naamen de vlugt.
Het gerucht van dit voorval vloog fchielyfc De Buigers
koomen in
door de Stad, en kwam ook ter kennis van de le Wape.
ueii.
Burgers op de Hoofdwacht, waarom de Bevel,
hebber dier Wacht zich tot den Voorzittenden
Burgemeester vervoegde, om van denzelven
Orders te vraagen, tot handhaaving en bewaa.
ring der openbaare rust en veiligheid; doch de
Burgemeester vondt niet goed zodanige orders
te geeven; voorgeevende zulks niet te kunnen
doen, zonder kennis van den tweeden regeerenden
Burgemeester, die tot dat einde gezocht,
maar niet gevonden werdt. De Burgers
van den nood eene deugd maakende,gebruiken
het moderamen incuipatce tutela, het Bellier van
onfchuldige verweering, en de Compagnie,
onder welke het aangevallen Huis behoorde,
vergaaderde öp eigen gezag, bezet het huis van
den Herbergier, en de bevelvoerende Officier
geeft last, oin met fcherp te laaden. Dit baarde
zulk een fchrik by de muitzuchtige Soldaaten,
die zich anders moogelyk met noggrooter magt
aan den Herbergier zouden gezocht hebben te
'wreeken, niet meer te voorfchyn kwamen, en
de nacht in rust voorby ging. Sedert voorzagen
veelen der Jrnhemfche Burgers zich van
Snaphaanen en fcherpe Patroonen, om, als 'c
noodig was, op het eerfte gerucht, gebruik
daarvan te kunnen maaken. Veer-
Cj Nieuwe Nederl Jaarb. Maart tffr bladz. 3 7 7. Beroerd
Nederland, V. Usel, bladz. 104,
F a
1787.

1787.
De Pander
j. VALBURG
te Wyk
gevomusd
en ontflaa*
gen.
84 BEKNOPTE HISTORIE DER
Veertien dagen voor dit geval , werd óê
Pander van Utrecht, JOHANNES VALBURG»
dien ik in 't voorleden Jaar in hechtenis te
Wyk te Duurjiede gelaaten heb (*), uit dezelve
verlost, waarvan ik hier den uitilag kortelyk
zal melden. Die ongelukkige Pander, welke
alleenlyk op order van 't Hof van Utrecht, dat
hem gezonden hadt, zynen last uitvoerde,
werdt eindelyk, na dat hy meer dan negen
maanden in hechtenis te Wyk, gehouden was,
gevonnisd, en na de uitvoering van dat vonnis
op den 28 February in vryheid gefield. Die
Vonnis kwam hier op uit: Dat de drie oorfprongelyke
Papieren of Requesten, houdende
Citatiën in perfoon als anders, door, of op,
den naam van den Procureur Generaal deezer
Provintie, in verachting en tot fchending en
verkorting van het Recht, deeze Stad toebehoorende,
en op den lQ de
" May 1786. aan den
Hove van Utrecht geprefenteerd, enz. door
een Dienaar van de Juftitie deezer Stad, in
het aanzien van den Gevangenen , op de Puije
voor het Stadhuis aldaar openbaarlyk zullen
Verfcheurd worden: Verbiedende Hem Gevangenen
, geduurende zyn leeven lang binnen
deeze Stad of derzelver Vryheid te koomen,
op Rraffe van het tegendeel doende, als een
fchender van Stadsgrondgebied aan den lyvé
geftraft te zullen worden; veroordeelende Hem
Ge-
(*) Zie liet III. Eeel van deeze Beknopt Historie, bl. iïl 3

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, • 8j
Gevangenen boven dien in alle kosten, enz
alvoorens ontflaagen te worden, en zulks nie:
binnen vier weeken gefchiedende, hem aïsdat
in een Werkhuis te laaten overbrengen , om mei
zyner handen arbeid de kost te winnen, toi
zoo lange dat aan den inhoud deezes, ten aanzien
van de kosten en mifen zal voldaan zyn,
enz." ,;• *
Dewyl de Pander aanftonds, na dat het Vonnis
hem was voorgeleezen, de geëischte kosten,
bedraagende eene fomme van

n maakt
S6 BEKNOPTE HISTORIE DER -
eene vriendelyke overeenkomst, geheel en ai
afgefneeden door zodanige voorloopige Voorwaarden
te ftellen. die de andere Party nooit
zou toeftaan. Althans de Staats-Leden te
Amersfoort vergaaderd, beflooten op den 3o ften
R c n
en 3i Maart, op het geheim Rapport, door
hunne Gedeputeerden, ter beantwoording van
den Brief der Staaten van Holland uitgebragt:
1. Geene Bemiddeling aan te neemen, dan van
alle de Bondgenooten. 2. De Onderhandelingen
over dezelve niet in den Haag, maar te
Utreclt of te Amersfoort te houden. 3. Met
geene anderen dezelven aan te gaan, dan met
die Raaden, welke in hunne byzondere befcherming
genoomen waren, en de opfchorting der
jaarlykfche verzetting van de Regeering, op
den I2 DCN
October aangenoomen hadden; en
dus ook met byzondere uitzondering van de
Heeren DAUNIS en ABBEMA, welke die opfchorting
niet voor wettig erkend hadden (*).
Aan die Raaden nu, welke de Burgery gere.
moveerd hadt, kon de Regeering de Onderhandelingen
onmoogelyk toebetrouwen. Het
natuurlyk gevolg hier van was, dat het gefchapen
ftond, dat de Stad Utrecht nu meer
dan ooit voor haare veiligheid moest zorgen,
dewyl zy eenen aanval, of ten mirrfte eene
influiting te wagten hadt, om haar tot onderwerping
te noodzaaken. Hier van daan, dat
men
(_*) Nieuws Neder!. Jaarb. April 1787. bladz. 329.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 87
men befloot eene proeve te neemen van de
1787.uitwerking
eenes Reglements, j n het voorige <
:en loos
jaar vastgefteld, by gelegenheid, dat 'er veel ' 11 arm.
van eenen vyandlyken aanval gefprooken werd.
Men bepaalde den 23^ April om een loos Alarm
te maaken, daar by alles in acht te neemen ,
wat zoo wel by de ongewapende Burgers, als
by de Gewapende Schutters en Hulpburgers,
by eenen waren vyandlyken *aanval, zou moeten
gedaan worden. Om geene onnoodige ontfleltenis
en verwarring in de Stad te verwekken,
liet men dat voorneemen in alle de Wyken
van huis tot huis bekend maaken , en ten half
één uur, des namiddags, werden zeven Teekenfchooten
van het Stadhuis gedaan, om het
beginnen van 't Alarm aan te kondigen. Aanftonds
hoorde men de Nachtwachts met hunne
klappers flaan, de klokken luiden, en van de
Toorens op den hoorn blaazen. De Compagniën
Burgers verfaamelden op hunne loopplaatsen,
en trokken vervo.Igends naa hunne
byzondere posten; de Poorten werden geflooten
en met Wachten bezet; de Kanoniers voegden
zich by de Batteryen enhet Gefchut; en aan
de huizen der Burgers werden de ontvangene
bevelen, om brand te blusfchen en anderzins,
•naauwkeurig opgevolgd. Eene Commisfie uit
de Vroedfchap en uit het Defenflewezen, ging
overal rond om alles te befchouwen, en betuigde
haar genoegen over de nauwkeurigheid,
pet welke de genoomene maatregelen uitgevoerd
E 4 wer-

Krygsvolk
gezonden
om de Stnd
jii te fluiten.
I
83 BEKNOPTE HISTORIE DER
werden. Alles liep inde beste orde af, zonder
eenige ongeregeldheid of verwarring.
Dat deeze Proefneeming niet ontydig was,
bleek welhaast by de uitkomst, dewyl kort
daar na eene poogiug gedaan werd , om de
Stad van alle kanten in te fluiten. Na dat ia
'

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 89
bevestigd , en men befpeurde welhaast de ge­
volgen van deeze faamenfpanning der Gelder-
fihe en Amerfoortfchc Staaten , welke aanleiding
gaven tot het roemwaardig Gevecht, dat tot
eere van Utrechts Burgers in de Nederla'ndfche
Gefchiedenis altoos gedenkwaardig zyn zal.
In den nacht van den 7
t | e
» op den 8 fte
" May
kwam 'er een expresfe Bode te Utrecht aan,
met bericht dat eene Bende Troupen uit Gel.
derland van 18 Bataillons Voetvolk, eenige
Ruitery en Artilleristen des morgens van den
8ftcn May naa Utrecht zouden op marsen gaan ;
op welke tyding aanftonds een expresfe Bode
naa den Haag gezonden werd, om Hun Edel
Groot Moog. van dezelve kennis te geeven,
De Vroedfchap vergaaderde dien dag des mid­
dags ten half één uure, ora'te raadpleegenover
eenige voorflagen van het Defenfiewezeri, op
die tyding betrekking hebbende, en daarop
werd beflooten, Om met de Staaten van Hol.
bind gemeenfchappelyk te werk te gaan, ten
einde voor te koomen, dat de hulpe, die van
Holland beloofd was, niet afgefneeden wierde;
gelyk ook om de Burger - Collegiën en Officie-
ren van dit voorneemen kennis te geeven, en
niet tegen derzelver zin eenige Troupen binnen
de Stad of derzelver Vryheid te ontvangen. Den
volgenden dag, den 9 clen
vergaaderde de Vroed­
fchap des namiddags ten half vier uuren , en
ontving bericht dat Schout en Gerechten van
Jfreeswyk, (genaamd de Vaart') aanfchryving,
F
5 van

Gewapende
Burgers daaf
cegen uitgezonden.
90 BEKNOPTE HISTORIE DES:
van de Staatsleden, te Amersfoort vergaaderd,
gekreegen hadden, om Inkwartiering te bezorgen
voor vier Compagniën van 't Regiment
van VAN EFFEREN; van welk Regiment ook
twee Compagniën te Jutphaas zouden geplaatst
worden, en twee andere voort marcheeren,
de eene naa de Meeren en de andere naa Harmelen.
Nog hadt men kondfchap, dat een
Bataillon des Regimcnts van MONSTER over
de Blauw-Kapel naa Zuilen en Maarfen zou
trekken, om alzoo de Stad van rondom in te
fluiten, en de gemeenfchap derzelve met Hol­
land af te fnyden.'
1 4
''-<
• Over dit bericht beraadllaagende begreep de
Vroedfchap, dat Vreeswyk (gezegd de Vaart')
eene hooge en vrye Heerlykheid der Stad Utrecht
was, ën gevolglyk niet zonder kennis en
bewilliging van den Raad derzelfde Stad, op
aanfchryving der voorflemmende Leden met
Inkwartiering mogt bezwaard worden; en befloot
derhalven, een Detachement vrywillige
Burgers en Hulpelingen van omtrent 250 Mannen,
waar onder eenige Scherpfchutters met
3 Rukken kanon 3 ponders derwaards te zenden.
De Hr. Vroedfchap D'AVEUHOULT
verzocht dezelven te moogen geleiden; het
welk aan Zyne Ed. Achtbaare werdtoegeRaan,
met last aan den Bevelhebber van het Krygsvolk,
om het Grondgebied van de Vaart, aan
dë Stad toebehoorende, het welk hy met zyn
intrekken, zonder kennis of last van de Stad,
• ge.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 9 I
gefchonden hadt, aanftonds met zyn ondè'rhootig
Volk te verlaaten; en met last aan den
Bevelhebber van het Detachement Burgers,
indien het Krygsvolk niet gewillig van de Vaart
wilde vertrekken, of die te Jutphaas lagen , de
Burgers niet wilden laaten voorby trekken,
dan geweld met geweld te keer te gaan.
Aangezien nu de bezetting van de Vaart,
eene openbaare fchending van 't Grondgebied
der Stad was, voor eene influiting deed vreezen,
en zy derhalven niet kon gedoogen, dat
de gewigtige Sluizen aldaar in de magt der
verklaarde Vyanden van Stad en Burgery zouden
zyn, zoo trok de Hr. D'AVERHOULT
met bovengemelde Orders, op den 9^ May,
's avonds tusfehen zes en zeven uuren uit, met
eene Bende van 200 Mannen Voetvolk, alle
Vrywilligers; de eerfte helft uit de Compagniën
Turkyen, Papenvaandel en Fortuin, de
andere helft Hu!pelingen,3 ftukkeu kanon drie
ponders, en de Compagnie Scherpfchutters,
beftaande uit 3c Mannen. Buiten de Poort
gekoomen zynde, fchikte de Bevelhebber de
Compagniën in zodanige orde, dat de Scherpfchutters
de Voorhoede hadden, die kleine
Detachementen voor zich uitzonden, om de
wegen , heggen en huizen te onderzoeken.
Het Voetvolk ftond op twee Gelederen, het.
kleinfte. gelid voor, was verdeeld in vier Verdeelingen,
ieder van twee Pelottons, en maakte
«ene Colomme van losfe Pelottons; twee ftuk-
ken
1787.

S787.
9 5 BEKNOPTE HISTORIE DER
ken kanon waren aan 't hoofd der Colomme»
doch gemaskerd door het eerfte Pelotton; het
derde was tusfehen het zevende en agtfte Pe­
lotton, het welk een weinig agter bleef, en
rog een Detachement agter zich hield tot eene
Agterhoede ; ondertusfchen hadt de Hr. D'AV E R*
HOÜLT het kanon met Busfchen doen laaden,
en ftellen; in deeze orde trokken zy voort
iot aan Jutphaas, waar zy halte hielden, de
paerden van het kanon naa agteren werden
gezonden, en hetzelve van de Voorwagens
afgenoomen en gefleept; ondertusfchen oat.
ving de Hr. D'AVERHoutT van de Voor­
hoede bericht, dat een Corps Krygsvolk hen
by dc Brug in flagorde afwagtte. Toen was de
Bevelhebber voorneemens om, nog een weinig
genaderd zynde, halte te houden, en een Of­
ficier naa hen toe te zenden, om hun de Orders,
die hem gègeeven waren , bekend te maaken ,
en den vryen doortogt te vraagen. Doch een
oogenblik daarna ontving hy weder bericht
van de Voorhoede , dat het Krygsvolk reeds
vertrokken was, waarop hy, uit vreeze van
verrast te worden , aan de Voorhoede order
zond om alle de huizen te onderzoeken, en aan
den ingang halte hield; vervolgends trok hét
Corps door Jutphaas, het kanon werd weder
óp de Wagens gedaan, en de paerden daar
voor gefpannen ; ondertusfchen was het zeer'
donkeï geworden; de Hr. D'AVERHOUI.T
hadt uit 't gebeurde te Jutphaas gemerkt, dat
• ' de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. ©3
de vier Compagniën van VAN EFFEREN reeds
aan de Vaart zouden zyn, en van de Inwooners
van Jutphaas verftaan, dat het Krygsvolk aldaar
drie Compagniën van het zelfde Bataillon
waren, zoo dat hy nu het geheele Bataillon
aan 't begin van het Dorp de Vaart verwagtte;
waarom hy den Drosfaart VISSCHER kennis
gaf, dat Zyn Ed. Geftr. met een Officier vooruit
zou moeten gaan , wanneer zy nader by de
Vaart zouden zyn ,• om, zoo aan den Bevelhebber
van het Bataillon, als aan die van 't
Gerecht aldaar, kennis te geeven van hunne
aankomst, en van de Orders, waarmede zy
voorzien waren, en hun voor oogen te houden,
dat zy moogelyk niet wisten, dat de
Vaart Stads Grondgebied was.
Maar niet weinig was de Hr. D'A VERHOULT 0 [itmoeteri
verwonderd, toen zy ten tien uuren op den af- t Krygs-
Ikftand
van een kwartier uursvande Vaan gekoomen
waren, en de Jaagers, of Scherpfchutters
hem kwamen berichten, dat zy byna boven op
het Bataillon geweest waren. Hy gaf daarop
aanftonds bevel aan den Luitenant p.'T HOEN,
die het eerfte Pelotton gebood, om hetzelve
regts en links agterwaards te doen zwenken,
en liet het in eene fdiuinfche richting ftaan,
om het kanon te maskeren; terwyl de Officieren
van de Artillerie met eene ongemeene
vaardigheid het kanon in orde bragten; plaatfende
de Hr. D'A VERHOULT zyne Jaagers op
den regtervleugel langs de floot.
Teï-

Koomen
met hetzelve
in gehecht.
Drjven tien
fyand op de
94 BEKNOPTE HISTORIE DER
Terwyl deeze fchikkingen gemaakt werden j
zoo werden zy, zonder aangeroepen re zyn,
en zonder dat de Graaf VAN EFFEREN dus
konde weeten of zy vriend of vyand waren,
door eene losbranding van de Grenadiers der
Krygslieden verraaderlyk begroet. Door dezelve
werd een Kanonnier VAN DER VLEUIÉ
genaamd, doodgefchooten, en eenige Burgers
gekwetst; waarop de Hr. D'A VERHOUDT de
Scherpfchutters een lós vuur deed maaken;
kort daarop volgde eene tweede losbranding
van den Vyand; waar door de braave Hr. c.
G. VISSCHER, Kapitein Luitenant van de
Compagnie Turkeyen, Bevelhebber van de
Scherpfchutters, die den Hr. D'AVERHOULT
als Adjudant byflond, weg genoomen werd,
en verfcheidene gekwetst. Deeze tweede losbranding
werd beantwoord , behalven door het
losfe vuur der Jaagers, ook door eene losbranding
van de twee halve Pelettons , die zich
fchuins geopend hadden. Toen Was het kanon
in orde en begon te fpeelen. Na weinige
fchooten fcheen het vyandlyiv vuur gedaan te
zyn, verwyderde zich hoe langer hoe meer,
en veranderde welhaast in een fiaauw los vuur.''
De vyand fchynt met Haudgrenaaten geworpen
te hebben, ten minften hebben zy het
boogvuur duidelyk kunnen onderkennen, en
was een Schutter, onder het Fortuin, genaamd
SCHOLTZ, de halve hoed afgeflaagen. Toen
ie Vyand op de vlugt gedreeven was, gaven

G E V E C H T by het D OU P d
d
e VA A li T buiten U H E C H T den 9 ? n
Mey 1787.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND.
de Officiers van het Gefchut hem nog eenige
kogels na; waar na de Hr. D'A VERHOULT
het vuur deed ophouden, het Slagveld verkondfchappen
, en bericht bekwam, dat de
Vyand ge vlugt was, terwyl de grond met Geweeren
als bezaaid was. Het Gevecht heeft
maar een groot kwartier of klein half uur geduurd;
en daarop trok de Hr. D'AVERHOULT
met het Corps voort tot op de plaats, waar de
Vyand gedaan hadt, en hield een groot half
uur aldaar halte, om hem nog af te wagten;
terwyl het kanon, het eene Ruk regts op eenen
afweg, en het ander voor het front, gefteld
werd. Na verloop van dat half uur keerde de
Hr. D'AVERHOULT met zyn Volk naa Jut.
phaat te rug, bleef daar den geheelen nacht
onder de Wapenen post houden, cn wagtte
den dag af. Geduurende den nacht hadt hy
verfcheidene verfterkingen ontvangen; de eerfte
van de Compagnie de Pekjlokken; de tweede
insgelyks van de Pekjlokken , bedraagende te
faamen 100 Mannen; en de derde beftond in
2 ftukken kanon, met het noodige geleide.
Na het bekoomen deezer verfterkingen,
zond de Bevelhebber de Heeren ONTDAAT­
JE en J. F. GARDNER, met 23 Mannen om
het Slagveld nader te onderzoeken, en den
buit van den Vyand aan te brengen. Zy. gaven
daarop bericht,* dat de Luitenant j TEN
HA ACE, met eenige Jaagers de Vaartverkond-
fchapt
1787*

De Vaart
bezet.
Vlugt en
verlie! d
yar.den»
r
.9S BEKNOPTE HISTORIE DER
fchapt hadt, en dat het Dorp verlaaten was;
waarop de Hr. D'AVERHOULT zich ten zes
uuren op marsch begaf, tot eene Voorhoede
den Ingenieur KNOLLAERT van Nederveen^
met den Luitenant P 'T HOEN en 50 Man
Voetvolk vooruit zendende, verzeld van eenige
Jaagers en een Ruk kanon.
Onderweg ontving de Bevelhebber van den
Hr> ONDAATJE bericht, dat hy thans de
Vaart bezet hadt; alwaar Zyn Ed. Geflrengê
ten half agt uuren ook binnen trok, aanflonds
het kanon op de voornaamfle toegangen liet
plaatfen, en door den Ingenieur KNOLLAERT
eene Battery en verhakking aan de Gelderfche
zyde maaken. Ondertusfchen hield hy de helft
van 't Volk in 't geweer, en liet de andere
helft de Kwartieren betrekken; doch ontving
menigte van klagten, dat veele Ingezeetenen
met pak en zak naa Viaanen gevlugt waren,
zoo dat het grootRe deel van zyn Volk niet te
eeten, noch te drinken, noch te liggen hadt;
daarenboven was het geheel Corps dood af van
de verrnoeijenislen des voorigen nachts; hier
om hield Zyn Ed. GeRr. Krygsraad met de
Officieren, waarin eenpaarig beflooten werd *
naa de Stad terug te keeren, en gaf daartoe
de noodige orders.
Zodanig was de uitflag van het gedenkwaar-
dig Gevecht tusfehen een klein getal Burgers,
en het geheele Bataillon van 't Regiment des
Grs.

I ONLUSTEN IN HET VADERLAND. $
Grave VAN EFFEREN, niet verre van c
Vaan voorgevallen, waarin veel Volk van dc
Regiment gefneuveld is, en het overige, zo
gezond als gekwetst, in de grootfte verwarrin;
de vlugt nam, eerst naar de Vaart, en vervol
gends naa de Dorpen, Leerfum, Driebergen
Doorn, enz. van waar zy gekoomen waren
behalven eenigen , die met fchuiten over d<
Lecq naa Vianen vlugteden; alwaar zy ontwa
pend en ih arrest genoomen werden; ondei
dezelven waven eenige gekwetften en huc
getal beliep 29. Nog werden, behalven eenen
dooden, 21 Soldaaten, waar onder eenige
gekwetüen, als Xrygsgevangenen in de Stad
Utrecht opgebragt. De vlugt van het Krygs.
volk was met zulk eene groote overhaasting
en algemeene verwarring gefchied, dat zy byna
alles van Geweeren , Bagagie, tot de
Krygskas toe, hebben agtergelaaten, welke
als zoo veele Zegetekens naar de Stad gevoerd
werden. Deeze Buit beftond althans in 4
Vaandels, 5 Kwartier-Vaandels, 12 Trommen,
meest allen met kogels doorfchooten,
4 Spontons , 7 Hellebaarden , eene groote
menigte Sabels; 6 Grenadiersmutfen, onder
welke een met het hoofd des SoJdaats daar in j
omtrent 300 Geweeren; 70 Patroontasfenj
109 Hoeden; eenige Port épees; 30 Koffers
met goederen van de Officiers; de Krygskas,
bedraagende 30,000 Guldens, t Paenl met
• c
7
t
>
r
3
>
Veroverdë
Buit.
. dea

en hoed vau den Bevelhebber Grave VAR
1787. *
IFFEREN en twee Bagagiewagens (*).
]
Deze veroverde Buit werd nog voor 't
-inde derzelfde maand May in 't openbaar ten
oon gefteld, in een der Bovenvertrekken van
1
rtet Stadhuis , zynde een groot langwerpig
vierkante kamer; in 't midden der lengte van
Jezelve werd een Zegeteeken opgerecht,
waarvan het Voetftuk beftond uit de veroverde
Trommen; verder opwaards was het verfierd
met aangehangen Spontons, Kwartier-Vaandels
, Snaphaanen, Grenadiersmutfen, Musketiershoeden,
zilveren Degens, en den Bandelier
van den gefneuvelden Tamboer-Major.
Aan den voet van het Zegeteken las men dit
Opichrift:
De Buit ten
toon gtiteUt. (
t BEKNOPTÊ HISTORIE DER
Uitgevoerd onder Commando van den Hoogge.
booren Geftr. Heer j. D'AVERHOULT,
Raad in de Vroedfchap deezer Stad.
Aan elke zyde van dit Zegeteken, was een
Gedenknaalde opgerecht, die zwart met witte
randen waren; de eene voor den gefneuvelden
Kapitein Luitenant VISSCHER, de andere
voor den gefneuvelden Kanonier VAN DER
VXERK. Deezen waren de eenigfte gefneuvelden
, aan de zyde der Burgers in dit Gevecht
,
(•) Nieuwe ihderi 'jaarb. May 1787. bladz. t»3S — JI
47'
Rnoeré Nederland, IX. Deel, bladï. I44 —»5S*

MÏCORNELIS GO VER B VXSSCHER.
Geiheuvelcl in het gevecht hV het dorp de
Vaart den ^""Mey 2787.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. $
Vecht, en het getal der Gekwetften was
1787»
taaarn. Op de eerfte Gedenknaalde zag men
het Geflachtwapen des gefneuvelden, en op
hetzelve dit Opfchrift:
T E R G E D A C H T E N I S
V A N
Mr. CORNELIS GOVERT VISSCHÉRi
BEVELHEBBER VAN HET BURGER-VAANDEL
T U R K E Y E N.
E N
Der Vrywillige Scherp-Schutters, iehdiehjté:
der Stad UTRECHT;
H E L D H A F T I G , V O O R D E VRYHEID*'
S T A D S E N B U R G E R - R E C H T E N ,
Gefneuveld door het lood der Geweldenaar en,
I Den iltfen May M D C C L X X X V I I , oud xxni
Jaaren, iii. Maanden en xi. Dagen.
| ? Treur niet, ÓSTICHTENAAR, maar volg dien Hek
denmoed, .
De Vryheid is het waard, al kost zy Burgerbloed.
Y. VAN HAMELS VELD.
Op de andere Gedenknaalde, voor den Ka.
aonier, zag men een Naamwapen, zynde een
Vlerk, en naa de Begravenis van den gefneu­
velden , werd daar by gevoegd de tinnen Plaat,
G 2
die

#787-

JOHANNES VAN BEI YLEEK.
Cefiieuvcid in het gevecht bv het dorp
de Vaart denq MeV ^J^J-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. Tot
hulpe gezonden, zoo wel als de Hulp-Burgers,
die genegen waren om de Stad te komen
helpen verdeedigen, zouden in kwartier gelegd
worden; en dat daartoe alleen zouden gebruikt
worden de huizen der Amersfoortfche
Staats-Leden , en derzelver Ministers; als
mede van die geremoveerde Raaden, die te
Amersfoort in de Vergadering verfcheenen."
Ingevolge van deeze bekendmaaking kwam de
Rhyngraaf VAN SA L M met eenigen van zyn
volk in de Stad; en nog dien zelfden dag werd
men gewaar, dat 'er Krygsvolk uit Gelderland
in aantogt was, met het welke ook eene ontmoeting
met eenigen uit de Stad voorviel (*).
Twintig Husfaaren, en even zoo veele Jaagers,
beiden van den Rhyngrave, trokken laat
in den agtermiddag uit om te verkondfehappen
en ronde te doen. Aan de Bilt gekoomen
zynde , verftonden zy, dat een Ritmeester
met 60 Ruiters van THUIL, dien zelfden namiddag
ten drie uuren van Zoest naa Zeist op
marsch gegaan waren, die gevolglyk de zoo
genaamde Hollebild door moesten koomen. Op
dit bericht floegen de Husfaaren en Jaagers
dien weg in, en ontmoetteden de Ruiters in de
kromte van de Bilt, voor de Hofftede Vollen,
hoven. Aanftonds vloogen de Husfaaren meteen
luid gefchreeuw op de Ruiters aan, welke op.
hen losbrandden, en eenen der Husfaaren het
(•} Nieuwe Nederl. Jaarb. Juny IJS?, bladz. 14825
G3
paerd

Ï02 BEKNOPTE HISTORIE DER
paerd onder zyn lyf doodfehooten; doch de
Jaagers, die hier en daar verfpreid waren,
vuurden zoo fterk op de Ruiters , dat zy welhaast
de vlugt moesten neemen. Eenigen van
dezelven werden gedood of gekwetst, vier
gevangen genoomen , en dien zelfden avond
nog in de Stad Utrecht opgebragt. DeHusfaar,
die zyn paerd verlooren hadt, liep op den
Vleugel-Ruiter aan, die op hem gefchooten
hadt, en hakte hem zodanig met den Sabel,
dat hy van het paerd viel, het welk de Husfaar
beklom, en waarmede hy naa de Stad reed(*).
Hier mede zal ik dit Hoofdftuk befluiten, en
de Stad Utrecht voor een wyl verlaaten, om
andere Onlusten teverhaalen, die op verfcheidene
Plaatfen zyn voorgevallen.
, T W E E D E H O O F D S T U K .
behelzende de Gebeurtenisfen na het Gevecht,
tusfehen een Detachement van 't Regiment
van VAN EFFEREN, en eenige UT-
R E C H T S C H E Burgers , tot aan de
Aanhouding van Mevrouw de Princes
van oKiKjE , by de GOEJAN
VERWELLEN-SLUIS.
In deeze zelfde maand Juny hadden, op
verfcheide Plaatfen in ons Vaderlands oproe-
(*) Berm* Nederland, IX, peel, bladz. 163 — - J ^ .

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 103
roerige beweegingen, plunderingen en moedwilligheden
plaats , die door de Aanhangers
der oude Conititutie, zoo als men die noemde,
doorgaands verwekt werden; zoo dat het
wel fcheen, als of 'er eene heimelyke affpraak
gemaakt was, of dat 'er door de hoofden van
die Party Zendelingen gezonden waren, orri
het gemeene Volk op fommïge, het Krygsvolk
op andere, Plaatfen tot oproer en moedwil op
te ftooken, omtrent een en den zelfden tyd;
ten einde dus zyne kragten te beproeven of
men de overhand over zyne tegen-Party langs
dien weg kon bekoomen. In dit Hoofdituk
zal ik daarvan eenige Haaltjes bybrengen, waar
uit men zal kunnen oordeelen , of 'er niet
groote waarfchynelykhcid voor zulk een vermoeden
was , en beginneu met het geen te
Hellevoet/luis is voorgevallen; om niet te fpreeken
van Vlaarclingen en andere Plaatfen, waar
de beginfelen derzelfde beweegingen befpeurd
werden; doch niet tot daadeiykheden uitbarsteden,
om dat ze door overmagt gefluit wer*
den (*)•
Van Hellevoetjluis werd op den 25 fte
1787.
Iproer t*
» Juny < üllevoet-
door een Officier des Zwitferfchen Regiments ƒ uit.
van STURLER, aldaar bezetting houdende,
in den Haag de tyding gebragt, dat in den
cacht te vooren aldaar oproeren, geweld en
daa-
(*) Beroerd Nederland, VII. Deel , bladz. !• Nieuwe
'iledcrl. Jaarb. Juny 1787. bladz. 1423.
G 4

Ï04 BEKNOPTE HISTORIE DER
daadeiykheden gepleegd waren tegen het Genootfchap
, veertig mannen Rerk, door de
Zeelieden en anderen, die bekend waren voor
Lieden, der oude Conflitutie toegedaan, aangelegd;
dat de Burger Sociëteit en het huis
van den Predikant HUIG HENS, die met zyn
huisgezin gcvlugt was, geplunderd waren; 011aangezien
het Genootfchap Rerk gevuurd hadt;
dat de Bevelhebber der Krygsbezetting , Manfchap
voor het Societeitshuis geplaatst hadt;
dat het Oproer door het Patriottisch preeken
van den PaRoor ontRaan was; eindelyk, dat het
op het vertrek van dien Officierhog voortdt.urde,
enz. (*) De gelegenheid , die men
waarnam om zoodanige beweegingen te verwekken
, wordt in de onzydigfle berichten
aldus opgegeeven : Op zondag avond was eene
Tappery, of Bierhuis, buiten de Plaats, waar
meest gemeen Volk gewoon was zich te vermaaken,
ingewyd; en van daar terug komende
nam een gedeelte van dién troup, al zingende
, zynen weg langs het huis van den Predikant
HUIGHENS, die der Patriotfche Party
Rerk was toegedaan, en, zoo men voorgeeft,
zich by die gelegenheid, benevens zyn Dogter
, zeer onvoorzigtig tegen dat vrolyke Volk
zou hebben aitgelaaten : Althans zyn hms werd
met plunderen gedreigd, en de toeloop var*
het volk zoo groot, dat de Kiygsbevelhebber
eenige
(*) Nieuws Nederl. Jaarh Juny 1787, bladz. iaü 7.
'

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 105
eenige Manfchap, om het te befchermen, daar-
heen zond, terwyl men de glazen reeds begon
in te fmytcn.
Deeze woeste hoop dus geen kans ziend»?
om het huis van vooren aan te vallen, en door
zyne te leurftelling te meer verbitterd, zocht
en vond middel om van agteren in den Thuin
te koomen, en door den Thuin in het huis»
waar zy alles kort en klein floegen, al het
huisraad vernielden, in Hukken floegen of in
't water fmeeten, en den Predikant zoo grouwelyk
mishandelden, dat hy met Vrouw en
Kinderen uit zyn huis de vlugt moest neemen,
en by de Soldaaten in de Barakken fchuilplaats
zoeken , onder het ontvangen van flagen in 't
aangezigt en op de borst, die hem bloed deeden
overgeeven ; zoo zeer vervolgde hem die
raazende troup, dat hy zynes levens niet zeker,
den volgenden dag, om elders veiligheid
te zoeken, het Dorp verliet. Met voorneemen
om zich naa 'sHage te begeeven, reed
hy door den Briel s en kwam daar in een nieuw
gevaar, door Lieden van dien zelfden Aanhang
en van dezelfde bitterheid van gemoed
als die hem, op zyne ftandplaats, zoo mishandeld
hadden: Het paerd van zyne Chaife
wérd by den toom gegreepen en vastgehouden,
en hy zelve onder de fchrikkelykfle
vloeken met geweld uit zyn rydtuig gefcheurd,
»efchopt en " geflaagen ; en zy zouden hem in
3 water gefmeeten hebben, wa,artoe zy xeeds
f G 5 toe»
1787

106 BEKNOPTE HISTORIE DER
toeftel maakten, indien de Burgemeester VAN
DAM, hem niet uit de moordzuchtige klaauwen
van die wreedaarts gered, en onder het
geleide van een Corporaal met vier Soldaaten,
tot aan 't Hoofd der Haven doen brengen
hadt. Te Leyden koomende droeg de gemartelde
Predikant de ftriemen der ontvangene flagen
nog in zyn aangezigt.
Hier by bleef het te Hellevoetjluis nog niet;
maar van het Predikantshuis ging men naa dat
van den Timmerman, waar de Burger • Sociëteit
gewoon was te vergaaderen, met oogmerk om
daar ook te plunderen; doch daar vonden zy
tegenftand : De Timmerman en zyne Zoons
vuurden op dien woesten hoop, en troffen zoo
wél, dat 'er vyf of zes gekwetst werden, waar
onder eenigen zoo zwaar, dat zy waarfchynelyk
het leeven daar by ingefchooten hebben.
Zy werden voor dien tyd daar door afgefchrikt
en trokken af; maar des te meer verbitterd,
kwamen zy den volgenden dag weder om de
plundering te hervatten , en vielen met zulk
eene woede op het huis en deszelfs bewooners
aan, dat zy den Timmerman en zyne Zoons
zouden vermoord hebben, indien deezen hunne
handen niet door de vlugt over de daken ontkomen
waren. Thans ging men aan 't plunderen
en vernielde alles wat 'er in huis was;
en men zou zelfs het huis afgebrooken hebben,
indien de Geldfchieter zulks niet door eenige
flesfen wyn afgekogt hadt. De fchade, den>
Tim,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 107
Timmerman toegebragt, werd op twaalf dui­
zend guldens begroot.
Toen het Oproer een weinig bedaard was,
werden de Leden van het Gewapend Genootfchap
ontbooden, en gelast om het Request
ten voordeele van den Prins, dat men hier gelyk
ook op andere Plaatfen omtrent deezen
tyd, ter Tekening gelegd hadt, mede te tekenen,
en hunne Geweeren over te geeven,
onder bedreiging , dat de geenen , die voor
twaalf uuren niet geteekend hadden, zouden
geplunderd worden. De meesten voldeeden aan
dien dubbelen eisch, en de Geweeren en Trommels
werden aan 't huis van den Schout gebragt.
Nog was hier geen einde aan de beroerende
beweegingen: Op een ontflaan gerucht, dat de
Timmerman in het Admiraiiteits Huis gevlugt
was en zich daar verfchuilde, dreigde de oproerige
menigte dat Huis aan tetasren, waarom
het door een Detachement Soldaaten bezet
werd, het welk daar eenigen tyd de Wacht
bleef houden; de doldriftige yveraars ontzagen
zich niet tegen den gebiedenden Officier zelfs
onbefcheidenheden te gebruiken ; doch toen
de commandeerende Officier bevel gaf om te
laaden, deinsden zy af. Des avonds werd 'etvan
wegen den Stadhouder en Leenmannen eene
Publicatie afgekondigd , waar by verbooden
werd, dat iemand zich na negen uuren op
itraat zoude begeeven, op ftraffe van opgebragt
te zullen worden» Toen de tyding van
1787;

Oproer te
Zutphen,
Begin van
bet Oproer
buiten de
Rtr.d.
108 BEKNOPTE HISTORIE DER
dit geweldig Oproer in den Haag gekoomen
was, werden twee Heeren uit de Gecommit.
teerde Raaden, benevens den Advocaat LUI­
KEN, gecommitteerd om in de Plaats zelve
daaromtrent onderzoek te gaan doen (*).
Op dien zelfden dag van den 24^ Juny,
begon een geweldig oproer, by en in de Stad
Zutphen, door de Soldaaten verwekt, by gelegenheid,
dat men in Gelderland overal Oranje
Cocardes begon te draagen. Op dien gemelden
dag, zynde Zondag, verfcheen de Burgemees­
ter VAN HEECKEREN tot Zuideras op de
Parade, en vervolgends op het Stadhuis, met
een Oranje Cocarde op den hoed; dit werd
aanftonds door de Officieren en Soldaaten gevolgd,
en dit gefchiedde vervolgends door
gantsch Gelderland. Maar dewyl ook hier veele
Burgers der nieuwe Staatsgefteltenis waren
toegedaan, en met het beftier des Princen niet
te vrede , op eene Grondwettige Herftelling
aandrongen; zoo waren deezen niet geneegen
dat voorbeeld te volgen. Hier uit ontftonden
hevige twisten, voornaamelyk tusfehen deeze
Burgers en de Soldaaten, die voorden Prins
yverden, en de Burgers noodzaakten, de zwarte
Cocardes, die zy droegen, van hunne hoeden
te doen. Dit fpel begon op dien zelfden
Zondag 'savonds in eene Herberg, de laatjls
Stuü
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Junyi?% 7. bladz. 1424— 1426;
leroeri Nederland, VH. Deel, bladz, 4-7,

ONLUSTEN W BET VADERLAND. t#j
Stuiver genaamd, even buiten de Stad, alwaar
hZ twee honderd Soldaaten of Ruiters byeen
v amelden, en de Burgers met geweld dwonlen
hunne zwarte Cocardes af te doen. De
Kr T om van deezen overlast bevryd te
Trden; ld om hulpe naar de Stad; doch zy
A lim „eweferd, althans niet gezonden.
^ Later, der Stad overal van K.ygsl.eden,
fj X de Burgers, voor hunnen rnoedw,
TA *r ruimte moesten maaken, en de Be-
'Ihebber deT Bezetting Patrouilles liet doen,
lp wSin nu en dan door de verbitterde en
Stergde Burgers gefchooten werd: een Cor
D 0 aal werd in zyn been, en een ander in der
a m etroifen,het welk voor dien nacht we
ï«n B i
l
t Moedwil
5
gevolg hadt; maar den volgenden d der Soldaa-
3 ten in de
Looiden de Soldaaten by 10, ao, 3?,en * aiad.
}
T^ze de en tierende door de Stad, en flot
I-
e over al, by de Burgers die zy voor R
ia
r 0tten hielden, de glafen m, zonder by
• A rPtrenftand te ontmoeten : L« :n
^ w e l , gebruikte nnddel, :n
van tegenweer, fchoot onder den hoop, :n
eenen Ruiter zoo wél, dat hy dood er
aarde nederviel. Het Krygsvolk h.er d
or
w dende geworden, zou den Schoenmaa
:er
verfcheurd hebben; om dit voor te koome
n»
vloogen de Officieren van de Hoordwach. ,
iaa
de wooning des Schoenmaakers , deeden
zst
nis

iio BEKNOPTE HISTORIE DER
, huis voor en agter met Ruitery en Voetvolk
bezetten en influiren. Maar het duurde niet
lang of hetzelve werd opengeftampt, in 't by.
zyn van een Stadsbode; vier Officieren gingen
daarin om het te doorzoeken, en vier andere
Officieren hielden daar voor de Wacht met
ontbloot Zydgeweer, om het indringen der
Soldaaten te beletten; doch de Schoenmaaker
tverd niet gevonden. De Soldaaten verbitterd,,
dat zy den daader niet vonden, koelden hunnen
moed weder met glazen in te flaan aan de huizen
der Patriötten.Eindelyk werd hy in de Schuur van
een Herberg, waar hy zich verborgen hadt, gevonden
, en door vier Officieren, die hem voorde
woede der Soldaaten befchermden, onder het geleide
van al het vergaderde Krygsvolk naar het
Stadhuis gebragt, en aan de Regeering overgegeeven.
Word tot in
Onderwylen feeden 'er geftadige Patrouilles
den naclit
yoortge^ct. door de Stad, met Oranje Cocardes op de
hoeden; des niettegenftaande ging het inflaan
van glazen, en andere gewelddaadigheden aan
de huizen der Patriötten nog al zynen gang,
cn duurde met dezelfde, in niet met toenee»
mende, woede den gantfehen volgenden nacht
door; onaangezien 'er by Trommelflag, en het
luiden der klokken eene Publicatie afgekondigd
«vas, dat geen zes Militairen by een mogten
Jtaan of verfaamelen. Alle deeze omftandig.'
heden maakten zulk eenen fchrik* onder de'
Burgers, dat ze allen Oranjepikken begonnen
te diaagen, en geene zwarte Cocardtn meex

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, Ut
gezien werden; ook waren de huizen veelal
met Oranje papier beplakt, en des avonds veelen
met kaarfen verlicht.
Den moed der Burgers, door fchrik en De Burgers
ontwapend.
vieeze aan te jaagen, dus geknakt hebbende ,
was het niet moeijelyk hen te ontwapenen:
Dingsdags morgens tusfehen vyf en zes uuren,
kwam 'er een troup Krygslieden aan de huizen
der Burger - Vaandrigs , en dwongen dezelven,
met de Sabels in de vuist om de Vaandels over
te geeven, en bragten ze naar de Hoofdwacht.
Vervolgends ging een Tamboer met twee Soldaaten,
en een kar door de Stad, om by de
andere Officieren en Onder-Officieren der Burgery
deSpontons, Hellebaarden en Geweeren
op te haaien, en naar het Stadhuis te brengen.
Die ze niet gewillig overgaaven, werden met
zwaare bedreigingen daartoe genoodzaakt; en
hun werd aangezegd, dat zy voortaan vry zou.
den zyn van den last der Wapenoefeningen en
het waaken; de Burgerwacht werd voor hun
geflooten, en eerlang door het Krygsvolk betrokken.
Verder deed de Magiftraat eene Publicatie
afkondigen, om de Burgers en Inge.
zeetenen op het allerernftigfte tot rust en eendragt
te vermaanen, alle Genootfchappen te
verbieden, en de Oranje Vlag, die in T748.
gewaaid hadt, werd op den Tooren en Hfct
Stadhuis geplant. Den 28^» werden de Geweeren
der Burgers van Lochem , insgelyks
binnen Zutphen en op het Stadhuis gebragt;
gelyk
«•7*7»

ünroer te
Arnhem.
»i2 BEKNOPTE HISTORJtE DEK
gelyk ook in verfcheidene Dorpen, de Ge<
weeren van de Boeren werden opgehaald. Den
soften w c r d d e doodgefchooten Ruiter, met alle
Krygseer en groote natie begraaven 5 verzeld
wordende van alle de Officieren der Bezetting,
en meer dan duizend gemeenen, zoo Ruiters
als Voetknegtén, en een groot getal Burgers ,
allen met Oranje ffrikken verfierd. De fchade
by deeze plundering en oproerigheid aan dê
huizen en goederen toegebragt, werd op tien
duizend guldens begroot. De Schoenmaaker
ÜAVID RÏNDERSJ die den Ruiter, welke
dronken zynde zyne glafen hadt ingeflagen,
hadt doodgefchooten, werd op dén t&i

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 113
Staaten van Gelderland in > hunnen dienst en
foldy genoomen hadden, binnen die Stad ge*
trokken zynde, toonden de Soldaaten welhaast
een ftuursch gelaat en dreigende houding tegen
die Burgers, welken zy voor Patriotten hielden,
en hunne baldaadigheden jaagden de flille
Burgers de vreeze aan, dat de voorige Oproeren
en Plunderingen nu wederom zouden vernieuwd
worden. Het duurde ook niet lang,
of men begon het oude fpel der baldaadigs
moedwilligheid van het Krygsvolk , wejk
deeze Stad reeds meermaalen beproefd hadt.
De Kastelein c. IIMPHERS, was da3r van we­
derom het eerfte voorwerp: Met een geweldigen
aanval op zyn huis begon het plunderen;
doch hy , gebruik maakende van het recht van
zelfsverweering, fchoot onder den oproerigea
hoop, die, daar door verfchrikt en verbaasd,
fchielyk de vlugt nam; doch deeze Vlugtelin*
gen maakten meer anderen gaande en bragten
de geheele Stad in beweeging: Des namiddags
ten één uur begon helt Krygsvolk op veele
plaatfen de glafen in ie flaan, en vervolgends
te plunderen aan de huizen, die zy voor Patriötten
hielden, en waar zy tegenftand vonden
was het geweld des te heviger; het welk
andere Burgers ook des te meer verbitterde,
die daarom ook uit hunne huizen op het muitzuchtig
Krygsvolk fchooten. Na dat men drie
uuren lang dus geraasd en geplunderd hadt,
werd 'er ten vier uuren alarm geflaagen, waar-
H op

t i 4 BEKNOPTE HISTORIE DER
op al het Krygsvolk op de Markt in de Wapenen
kwam, en daar by een ftuk KanongeplaatsÉ
werdt. Eenige Burgers kwamen gewapend
op het Stadhuis, en fchooten van daarop het
Krygsvolk, dat op de Markt in de Wapenen
Rond; het welk ook uit eenige huizen rondom
de Markt gefchiedde; waarop het Krygsvolk
eene algemeene losbranding op het Stadhuis
deed, en de Burgers, wel ziende tegen die
magt niet beftand te zyn, en by hardnekkigen
tegenftand de vernieling der geheele Stad vreezende,
de Wapenen neder leiden. Eenige
Burgers, in het Koffihuis aan de Markt ftaande,
hier van nog geen kennis hebbende, wierpen
nog Handgrenaaten onder het Kiygsvolk,
waar door dit zoo verwoed werd, dat zy het
huis ineen oogenblik ledig uitplunderden; doch
de Generaal VERSCHUUR en de andere Officieren
beletteden nog gelukkig den verderen
voortgang, voor dien tyd. Van de Soldaaten
waren 'er vier of vyf, en ook eenigen van de
Burgers, gekwetst. Üoch deeze ftilte duurde
niet lang'; des morgens begon men weder al
vroeg van nieuws af dezelfde baldaadige moedwilligheid
van glazen in te flaan en huizen te
plunderen; aan alle hoeken van de Stad hoorde
men niet anders dan van aanrandingen van Burgers,
inflaan van glazen, fchreeuwen, dreigen
van plunderen en moorden, en al war een
woedende hoop van Muitemaakeis kon uitleveren
, om de Burgers angst ea vreeze aan te
jaa-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND 115-
jaagen. Byzonderlyk oefenden de Soldaaten,
hunne lafhartige wraake op eenen weêrloozen
en Rillen Bakkersknegt, die, zonder iemand
leed te doen, met zynen Broodwagen door de
Stad reed, op welken zy verwoed aanvielen,
en wien zy met hunne Sabels, verfcheidene
zwaare wonden toebragten; en hy zou waar»
fchynelyk het leeven daar by ingefchooten
hebben, indien een braaf Officier hem niet,
met gevaar van zyn eigen leeven, uit hunne
moorddaadige handen gered hadt.
Na zoo veele tergingen, overlast en moedwil
van de bezoldigde Krygsknegten, die de
Burger zelve betaalen moet, doorgeRaan te
hebben, werd de Burgery ten laatflen in yver
ontRooken, en bedacht op zelfsverdeediging,
dewyl 'er geene middelen fcheenen te kunnen
aangewend worden, of althans niet aangewend
werden , om het geweld des Krygsvolks te
beteugelen. Daar was voor hun dan niet anders
overig, dan gebruik te maaken van het na«
tuurlyk recht van zelfsverdeediging en noodweer:
Aanzienlyken en minvermogenden floegen
de handen in één; men btdeide eene Vergaadering
van allerlei rangen van Burgers,
waarin zelfs de Leeraars der Hervormde' Gemeente
tegenwoordig waren; en daarin over
den tegenwoordigen toefland der zaaken bedaardelyk
met eikanderen beraadflaagd hebbende,
kwam men kort na den middag tot een
gefluit om eenige Afgevaardigden, uit Leden
H 2 der
1787,
De Burger?
vergadert
om raad te
plecgen tot
demping d«ï
muicery.,

U6 BEKNOPT Ë HISTORIE DER
der Gemeente, des Krygsraads, en der Burgery
verkooren, aan den Voorzittenden Burgemeester
te zenden, om Vroedfchapsvergaadering
te verzoeken. Dit werd gunftig toegeftaan*
en de tyd der byeenkomst bepaald op des namiddags
ten vyf uuren. Op den geftelden tyd
begaaven de Afgevaardigden zich naa het Stadhuis,
gevolgd van een groot getal Burgers,
zoo wel aanzienlyken als van minderen rang,
en de meesten, indien niet alle, de Stadspredikanten,
en droegen in den Raad hunne belangen
voor op eenen toon , die het gevoel
van onrechtvaerdig geleeden geweld inboezemt,
eisfchende, dat het baldaadig geweld
der Krygslieden kragtdaadig gefluit wierde, of
dat men hun de vryheid liet, dat het Recht
der Natuur hun gaf, van geweld met geweld
te keeren. Dit voorftel hadt ingang, alle de
Leden der Vroedfchap, zelfs dezulken, over
welken de Burgers meenden reden te hebben
van onvergenoegd te zyn , toonden zich gereed,
om, ter beteugeling der muitzuchtmede
te werken en het hunne toe te brengen. Toen
bleek het welhaast wat de Eensgezindheid vermag,
wanneer het regt ernst is; en hoe fchielyk
de rustverftoorende Muiters in hunne
fchuilhoeken kruipen , wanneer een fiere en
kragtdaadige tegenftand hunne hollende woede
ftuit. De Krygs- Officieren, werden wegens
de Regeering aangemaand om het volk tot bedaaren
te brengen ; deezen wendden hunne
poo»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 117
poogingen daartoe aan, en deeden hunne'on«
derhoorigen nadrukkciyk aanzeggen, dat zy
zich zorgvuldig voor verdere Muitery hadden
te wagten, want dat de Burgery verlof hadt,
om geweld met geweld te keeren. Aanftonds
was het Oproer geftild, en men hoorde niet
meer van eenig geweld. Van het ftraffen der
Soldaaten óm hunne Straatfchenderyen en gepleegde
moedwilligheden, heeft men niets
vernoomen; maar de Burgery, die zoo veel
overlast en fchade van het muitend Krygsvolk
geleeden hadt, werd ontwapend; even alsof
zy de beleedigende Party geweest was, en
alleen ftraf verdiend hadt. De Regeering deedt
eene Publicatie afkondigen om de Burgery te
ontwapenen ; de Geweeren, Vaandels, Spontonnen
en Trommels werden opgehaald en op
het Stadhuis gebragt. Ook werd dien zelfden
dag een Detachement van 60 Ruiters naa het
platte Land gezonden, om ook aldaar de Geweeren
op te haaien; even gelyk wy hier voor
van Zutphen en den omtrek gezien hebben;
waar uit fchynt te hlyken , dat het oogmerk
was om alle de Burgers door geheel Gelderland
te ontwapenen.
Ondertusfchen is de fchade der Arnhemfche
Burgers, door deeze Oproerigheid en Plundering
der Krygslieden veroorzaakt, zeer groot
geweest. Een getal van 26, naar de minRe
bereekening, anderen rekenen 32 Huizen,
jpvaren geheel of fen grooten deele njtgeplun-
H 3 derdj
1787.
Het Oproef
geftild.
De t!urj;ery
omwapi.nr}»
De ?roote
fchade dec
Burgers,
door het
Oproer vers
ooizualu.

1787.
ii.8 BEKNOPTE HISTORIE DER
derd, buiten een nog grooter getal, die met
glazen inflaan en andere befchadigingen vry
geraakt zyn: Inzonderheid was men gebeeten
op den Advocaat en Gemeensman, als mede
Contrarolleur, H. f cm E VELE ERG BEKKERING,
die veel geleeden heeft, en wiens huis geheel
uitgeplunderd is; ook was het Burger • Socie*
teitshuis deèrlyk gehaavend. Eene groote menigte
geplunderde Goederen , werden met
karren naa het Stadhuis gebragt. By den Plundergeest
voegde zich de roofzucht: Een ZiU
verfmid moest, behalven de verwoesting van
zyn huis, nog de fchade, en 't verlies van
byna al zyn gemaakt Goud- en Zilverwerk uit
zynen Winkel Jyden; zoo dat deeze ongelukkige
Stad, die in deeze tyden zoo menigmaal
verdervelyke Oproeren beproefd heeft, nog
lange aan deeze Troebeljaaren zal gedenken (*).
De geest van Oproer fcheen thans geheel
Gelderland door te trekken, en de vlam van
dien brand, welke omtrent den zelfden tyd
fchynt gefticht of fterker aangeftookt, hier by
het Kiygsvolk, daar by het domfte en driftige
gemeende Volk, floeg van Stad tot Stad over.
De Steden Zolibommel en Thiel lagen nu aan de
beurt, in de eerstgenoemde begon het Oproer
op den laatften Juny, in de laatfte op den iton
July, onder het zelfde voorwendfel, uit dezelfde
(*) Nieuwe Nederl Jaarb. July 1787. bladz. 1617—1621,.
Beroerd :.edïrianW, (ftl. Deel, bladz. 7 , i 5.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 119
zelfde oorzaak, en byna op dezelfde wyze; ik
zal daarom, ten einde de beknoptheid in het
oog te houden , van de laatfte maar alleen
fpreeken. In de Stad Thiel waren zodanige
Inwooners, die voor de oude Staatsgefteldheid
en het Huis van Oranje gezind waren, zeer
misnoegd over het aanhouden der Princesfe ,
op haare voorgenoomene reize, in Hollands
dit gevoel floeg tot de fraaile Gemeente over,
die minder redeneert, en meer naar drift te
werk gaat, en dus ligtelyk het werktuig wordt
om de oogmerken van anderen uit te voeren.
Hoe dit ook zy, althans het TAiei/c/iegemeene
Volk vergaaderde -in groote menigte op den
poften Juny des avonds ten zeven uuren voor
het huis, waar de Burger-Sociëteit vergaaderde,
fmeet en floeg de glazen in, en wilde
met geweld in hetzelve indringen ; doch dooi
den fterken tegenftand van den Kastelein en
twee andere Perfoonen, werden zy daar buiten
gekeerd. Deeze te leurftelling ontvlamde maai
te meer hunne Plunderzucht: thans liepen zj
als onzinnigen door de gantfehen Stad , aar
meer dan honderd huizen fmeeten en floeger
zy de glazen in, en drongen met geweld ii
fommigen tot in de binnenile vertrekken , ver
nielden de kostelykfte Huisraaden en verfcheur
den Papieren van groote waarde. Onder di
geplunderde en meest befchadigde huizen wei
den voornaamelyk geteld die van G. J. VAI i
yERSENDAA£., van den Brouwer J. VAI
I E !
04 ?

1787.
Be aanbevallenBurgers
doen
tegenweer.
120 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
BIES TEN, van den Hr. G. DE ROEVER, van
den Remonjiramfclien Predikant A. KOE VER­
DING, en van den Hr. FRANKEN, Secreta­
ris en Procureur van Tfendoorn, die, behalven
de fchade "aan zyn huis en huisraad toegebragt,
een verlies van meer dan 30 duizend guldens,
aan Landfcliaps Papieren geleeden heeft,
welke door de woedende handen der domme
yveraars verfcheurd zyn. De Zwitfers, die
daar in Guarnizoen waren, deeden wel Patrouil­
les; de Magiftraat was wei den gantfchen nacht
door vergaaderd, maar niets werd 'er gedaan
tot ftuiting van het Oproer, en het gemeene
Volk holde den gantfchen nacht door met hui­
zen fchenden en plunderen. Hierom maakten
de aangevallene Burgers gebruik van het recht
van zelfsverweering. Aan het huis van den
Houtkooper RIEMSOYK, verweerden zich de
Vrouw met haare twee Zöonen en eene Dienst­
maagd, met fteenen uit een bovenraam op de
Muitelingen te werpen ; terwyl de Hr. RIEMS-
DYK zelve beneden zoo dapper onder de me­
nigte fchoot, dat 'er eenigen vielen. Dus werd
ook uit het Societeitshuis, ten tweedemaal en
met grooter woede aangevallen, fterk gefchoo-
ten, dat aan verfcheidene Muitelingen het
leeven kostte. Doch deeze tegenweer, in
plaats van de Plunderaas en Oproermaakers af
te fchrikken, was als olie in 't vuur om den
brand te blusfen: Zy dreigden nu de Verweer­
ders te vermoorden, als zy ze in banden fcree-
gen,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 121
gen , terwyl door den geftadigen toevloed hun 1787,
getal vermeerderd en hunne moedwil grooter
werd; waarom de Verweerders, die het geweld
der overmagt niet langer konden wederftaan,
en geene hulpe nocii ontzet van buiten kreegen,
eindelyk beflooten het huis heimelyk te
verlaaten, gelyk zy deeden; welhaast werd het
foen door het muitend Gemeen ingenoomen en
geheel ledig geplunderd. Hunnen moed hier
gekoeld hebbende, floegen zy tot andere huizen
over, en maakten het veele deftige Burgers
zoo bang, dat.zy, om van den overlast
berryd te zyn , hunne Wooningen en de Stad
verlieten, om elders eene veilige fchuilplaats
te zoeken. Merkwaardig is het, dat, onder
al dat woest geweld, niet meer dan één Burger,
aan de zyde der Patriotten, het leeven
verboren heeft, een Voerman naamelyk, met
naame DI KOEMAN, door een fteenworp tegen
de flaap van 't hoofd, die hem eene doodeiyke
wonde toebragt. Des anderen daags 'smorgens Publicatie
tegen ce-
ten agt uuren , deed de Kegeering eene Publiwcld en
catie tegen alle geweld en oproer afkondigen; oproer et>
loc ontwa­
en by die zelfde Publicatie werden alle Ingepening ileir
liuigers. '
zeetenen gelast, hunne Geweeren en Wapenen,
op zekere boete , ten half tien uuren voor
de middag op het Stadhuis te brengen; het
welk ook alzoo gefchiedde; veryolgeuds verfcheen
de Regeering met Oranje linten verfierd
op de ftraat, het zelfde deeden d« Officiers
der Militie ? ca welhaast werd dit algemeen
ÜJ na-

1787.
122 BEKNOPTE HISTORIE DER
nagevolgd: Ook werden hier en daar Oranje
Vlaggen uitgeftooken. Den 3den j ui y W e r d
'er eene tweede Publicatie afgeleezen, waar
by alle Burger - Sociëteiten, of gewapende Genoot,
fchappen, en in 't algemeen alle Burgerbyeen.
komjlen en Gezelfchappen ten ftrengften verbooden
d e n
werden. Den 4 werd een gedeelte der Ruitery
van VAN STOKKEN in de Stad gebragt;
Donderdag den 5'' j u] y d e 0ranje V ] a g Q^
den Tooren gezet, het kanon op de wallen gelost,
de klokken geluid, Eereboogen hier en
daar door de Stad, bezonderlyk voor het Stadhuis,
opgerecht, en des avonds de gantiche
Stad verlicht (*).
Oproer en
Nauwelyks was dit blyëindend Treurfpel te
plundering
te Leerdam, Thiel geëindigd, of 'er werd een ander en desgelyk
Tooneel geopend in de kleine Stad Leer.
dam, eene Heerlykheid van Zyne Doorluchtige
Hoogheid, maar onder het Gebied der Staaten
van Holland behoorende ; een Tooneel, het
welk in woestheid en Plunderdrift voor dat van
Thiel niet behoeft te wyken. In deeze kleine
Stad waren, federt den laatften Engelfchen Oorog,
zoo wel als in andere en grootere Steden
1 le Inwooners in twee Partyën verdeeld; in
] 'rinsgezinden en Patriotten. De laatften 'wil­
i
len, naar het voorbeeld van veelen hunner
] .andgenooten, het hunne toebrengen tot herftel
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. July i 7Z7. bladz. 1601-3,
Beroerd Nederland', VII, Deel, bladz. 15-18. ' '*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 123
flel en verbetering van 's Lands algemeene
zaaken, en hadden tot dat einde, met verlof
der Regeering, nu reeds jaar en dag geleeden,
eene Burger • Sociëteit opgerecht. Deeze oprechting
werd by de Leden der andere Party
toegedaan , met fcheele oogen aangezien ; men
fmeet in 't huis der Vergaadering nu en dan de
glazen in , men befmeerde het Uithangbord
met vuiligheid, en men fchold op de Leden.
Maar de verbittering nam toe,en de Gemeente
werd van tyd tot tyd onrustiger. Thans begon
men openlyk uit te roepen: „ de Keezen moe-
„ ten 'er aan ; en de tyd is daar, dat men zyne
„ handen in het bloed der Patriotten zal was-
„ fchen." Op den 6^ c
nd
" Juny werd Heilig verzekerd,
dat 'er op dien dag iets gebeuren zoude;
men zag reeds hier en daar geheele troupen
van Jongens, die doorgaands de Voorloopers
der Oproeren zyn, byeen rotten; en het geroep
was algemeen, de zoo genaamde Burger-
Sociëteit moet weg! Men liep rond om een Verzoekfchrift
te laaten teekenen, een verzoek
behelzende om de Burge^ Sociëteit te vernietiges,
de Oranje Vlag van den Toeren uit. te
fteeken, en Oranje tekens te draagen; tot het
teekenen van welk Verzoekfchrift eenige welgeftelde
Burgers zich lieten beleezcn. Vervolgends
werd het aan de Regeering overgegeeven,
en door dezelve, tegen den zin van
eenige Leden, doorgedrongen en alle die verzoe

124 BEKNOPTE HISTORIE DER
zoeken dien zelfden dag nog ingewilligd. Dee.
ze inwilliging werdt openlyk van het Stadhuis
afgekondigd, benevens eene Waarfchouwing
van Zyne Doorluchtige Hoogheid tegen alle
Oproeren en Oproerige beweegingen. Doch
deeze waarfchouwing werd ras vergeeten;
nauwelyks zag men de Vlag van den Tooren
waaijen, of het muitzuchtig Gemeen Rak de
hoofden op , en bedreef de buitenfpoorigfte
ongehoorzaamheid.
Opening
van het Het eerfte bedryf, waarmede dit Tooneel
Tooneel
vau woede. van barbaarfche woestheid geopend werd, was
het wegneemen van het Bord met hetopfchrift
van voor het Societeitshuis. Van daar ylde men
naa het huis van den Hr. TAK, een vermoo.
gend Rentenier van Amfterdam* thans daar
woonende. Deeze Hr., die het prachtigfte
huis der gantfche Stad bewoonde , zocht de
Muiters te bevredigen, door een gefchenk van
zestien Zeeuwfche Ryksdaalders; maar nauwelyks
hadden zy dat geld in handen, of de Reepen
vloogen door de glazen. In een naastftaande
huis werd alles kort en klein geflagen.
en de Bewooners daarvan deerlyk mishandeld.
De Drosfaart, Colonel der Schuttery, liét
alarm flaan; de Burgery kwam in de Wapenen;
op de onveiligfte Plaatfen werden eenige
Mannen gezet; maar zy waren ledige Aanfchouwers
van her Plunderwerk, en fommigen
zelfs hadden 'er hun vermaak in, hetgeen zy
doof

ONLUSTEN IN HÉT VADERLAND. \i$
door het Rampen met hunne Geweeren, en te
zeggen, zoo moet het gaan! openlyk betuigden.
Meer dan dertig huizen werden in dien onrustigen
nacht boosaartiglyk uitgeplunderd, vernield
en gefchonden; onder die, welken het
meest geleeden hebben, was dat van den Pre­
178^
dikant JOHANNES CLAASSEN, wiens Eer­ Plundering
van des
waardige Bediening, zyn Perfoon noch huis Predikants-,
voor de woede van den onzinnigen hoop van huis.
Plunderaars kon beveiligen. In 't midden van
den nacht nog voor zyne wooning zittende,
werd hy eerst met fteenen gefmeeten ; om niet
gekwetst te worden week hy in huis en floot
zyne deur; doch hier was hy oók niet veilig;
de Muiters vielen met zoo veel geweld aan op de
Raamen, en rammeiden daarop zoolang, tot
dat ze met luiken en al verbryzeld waren en
daar uit vielen ,waar door zy eenen geopenden
weg in het huis kreegen. Nu ging men aan 't
vernielen van al het huisraad, ftoelen , tafels,
fpiegels, porcelyn , alles werdt vertrapt en
verbryzeld; tin en koper plat getrapt of geftoolen
, Tafelgoed gefcheurd of geroofd;
niets werd verfchoond, dan alleen de Boekery
en Studeerkamer. Op deeze wyze gingen zy
ook te werk aan andere huizen, en konden ie
hunne dolle drift niet gefluit worden den gantfchen
nacht door; te vergeefsch begaaver I
zich de Heeren Drosfaart BOEY, en Rent
meester BIERMAN onder den plunderendei 1
hoop t

Den gepliinderden
werdt eene
Verklaanng
afgeperst.
125 BEKNOPTE HISTORIE DER.
hoop, om met bidden en ernftig vermaaneö-
den voortgang te Ruiten; in plaats van gehoor
kreegen zy onbefcheiden antwoord, en liepen
gevaar van met fteenen gefmeeten te worden.
Tegen den morgenftond fcheen de woede uit­
geraasd te hebben, en men kwam tot bedaa-
ren: de opgefchooten Jongens, die het eerst
het werk begonnen hadden, gaven ook de
Jeuze van uitfcheiden met te zeggen: Men mogt
wel eens pleizier hebben; maar het was nu wel, en
't moest nu uit zyn. Een geweezen Ruiter ,
met naame FLOOR MIDDELKOOP, aan deeze
orders niet gehoorzaamende, ging op het
nieuw, toen alles in rust was, naa het huis van
den bovengemelden Hr. TAK, en fmeet 'er de
glazen in; waarom hy ook gegreepen en in
hechtenis genoomen, doch op den zelfden
dag, op verzoek van fommigen, weder losge-
laaten werdt.
Dit Treurfpel moest, even als in de Gelder,
fche Steden, in blydfchap eindigen, en men
moest van den gruwel der verwoesting een
vrolyk feest maaken om zyne triomf te vieren.
Mtn liep by de huizen rond, voornaamelyk
der zulken, die het meest van het Plunderen
geleeden hadden, om geld te vraagen tot het
vervaardigen van Eereboogen en Kroonen, en
't koopen van kaarfen om ze te verlichten, enz.
Dien zelfden dag, den 7

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, iz' i
gaan en ter tekening aanbieden, aan alle de ! 1787.
geenen, welker huizen geplunderd waren !
waar door zy bekennen zouden: ,., gedwaalc I
3, te hebben, en den Prins van Oranje te er
„ kennen voor den Souvrain van Leerdam.
4, dat men daar voor zou ftryden, en zweerer
„ met de Regeering te vrede te zyn , alk
3, Partyfchap ter wederzyde zoude afleggen;
3, en voorts in eensgezindheid met zyne Me-
3, deburgers te zullen leeven." Om geen ge-
Vaar te loopen van nieuwe 'mishandelingen,
onderteekenden alle die ongelukkigen , die
harde en opgedwongene Verklaanng. Doch
hier mede was de zaak niet afgedaan, de vrolykheid
van dat feest was van korten duur, en
de gevolgen daar van geheel anders dan in de
Gelderfche Steden. Eenigen der geplunderde
Burgers en Leden der vernietigde Sociëteit
gingen naa Viaanen, klaagden aan het Genootfchap
over alle de mishandelingen, die
zy ondergaan hadden, en over den hoon en
dwang, die hun door zulk eene Verklaaring,
als boven gemeld is, was aangedaan, en verzochten
deszelfs hulpe. Hunne klagten vonden
ingang en hun verzoek werd ingewilligd:
aanftonds was het Genootfchap volvaerdig om
ter hunner hulpe te vliegen; binnen twee dagen
was alles in gereedheid; op den o den
Eenigên
klaagen daaj
over, en
verzoeken
hulpe te
Viaanep*
July
trok het Viaanfche Genootfchap op Patent van
de Heeren Gecommitteerden der Staaten van
Holland, tot het Defenfiewezen te Woerden,
me!

Het ViaanfcheGenoorfchap
trekt op naa
Leerdam,
cn verandert
de
Z;uKen van
gedaante.
X28 BEKNOPTE HISTORIE DER
met eenige Vrywilligers uk de Schuttery, onder
de noodige Officieren, van eenige Ruiters
en Soldaaten onderfteund, naa Leerdam. Dit
Corps te Schoonerwoerd gekoomen zynde, deed
de Oranje Vlag van den Tooren haaien door
den zelfden Perfoon, die ze daarop gebragt
hadt, en nam hem, benevens nog twee anderen,
gevangen mede naa Leerdam; alwaar op
het gerucht van hunne aankomst de Poorten,
geflooten werden, en de fchuldigfle Oproermaakers
de vlugt namen; terwyl de Alarmklok
geluid werd, en de Schutters in de Wapenen
kwamen.
Het Genootfchap hier van kennis bekoomen
hebbende, trok tot op eenen kleinen affland
voor de Poort, en Zond twee Adjudanten aan
den MagiRraat , om hunne Orders van de
Hooge Overigheid te vertoonen. De Magi­
Rraat verzocht een kwartier uurs uitftel om tyd
te hebben tot het openen van de Poort, die
van binnen reeds met hout verfchanst was; en
de Schuttery, in I50 Man beftaande, die daar
voor geplaatst was, uit de Wapenen te brengen;
terwyl men de Alarmklok aanftonds deed
ophouden. By het intrekken der Stad zagen
zy niemand meer gewapend, noch met Oranje
flrikken verfierd; de Poorten werden met
Wachten bezet, de Vlaggen van den Tooren
en van de MooLen gehaald, de Magiftraat 'gelast
om te vergaaderen, en de Burgemeester
KNYF, en de Schepen DE MAN gevangen ge-
uoo-

ONLUSTEN IN HËT VADERLAND. i2§
noomen, en mede naa Vtaanen overgebragt.
Voorts werden alle de Eerepoorten en Boogen
omver gefmeeten,de Kranfen en Kroonenweggenoomen,
en den Hr. Drosfaard BOEY. werd
aangezeid, dat alle fchaden en nadeelen, die
de Burgers door de Plundering geleeden had- 1
den, op den Magiftraat, die zulks niet belet
hadt , zou verhaald worden. Na dit alles
verricht te hebben, keerde het Genootfchap
met zyne byhebbende Manfchap naa Viaanen
terug, en kwam des avonds ten negen uuren,
na eenen togt van zes uuren , voor de Poort,
fchikte zich in orde, gaf aan de Ruitery, aan
het Volk,en aan het Genootfchap zelve,ieder
een veroverde Vlag, en trok daar mede de
Stad in. Verfcheidene Dorpen in den omtrek,
waar men ook Oranje Vlaggen op de Toorens
en Molens geplant hadt, door deezen togt bevreesd
gemaakt, deeden dezelven fchielyk weg
neemen.
Vier dagen daarna, dat is den i3 c,en
Het Defei
July* Bewezen
:isciit de'
werd door twee Leerdamfche Burgers, die zich
Aanteeke­
naa Viaanen begeeven hadden, een Brief aan ningen cu
Hefluiten
den Secretasis van Leerdam gebragt van het yari den
Magiftvaat<
Defenfiewezen van Viaanen; waarin hetzelve,
als gemagtigd door het Defenfiewezen van
Woerden, eischte; dat ten eerften aan hetzelve
overgezonden wierden , de Aanteekeningen en
Befluiten uit het Register van den Magiftraat,
betreffende het vernietigen der Sociëteit en
van 't Genootfchap, het opzetten van Vlaggen,
I het

Oproer
zonder
voorbeeld
te Middelttlrgr
I30 BEKNOPTE HISTORIE DEÏ'
het draagen van Oranje, enz. met bedreiging
van dezelven anders te zullen koomen haaien.
De Secretaris antwoordde daarop, dat hy buiten
kennis en last van den Magiftraat aan deezen
eisch niet mogt noch kon voldoen. Daarop
kwam den anderen dag de Hr. SPOORS, Secretaris
van Woerden, om daar over met den
Magiftraat in onderhandeling te treeden, en
de zaaken met het Hollandfclie Defenfiewezen
te fchikken. Ondertusfchen werden de Heeren
DE KNYF en DE MAN van Viaanen, rjaa
,
s Hagen overgebragt, om zich over hun gehouden
gedrag by de Staaten van Holland te
verantwoorden (*).
Al het geen tot hiertoe verhaald is van Oproerigheid
en Plundering in de Provintiën van
Holland en Gelderland, kan in woestheid en
wreedheid op verre na niet haaien by hetgeen,
omtrent deezen zelfden tyd, in Zeeland.tHoofdftad,
Middelburg, is voorgevallen. Ook daar.
gelyk in de meeste Steden der Republiek, waren
de Burgers in twee Partyen verdeeld, en
beiden zeer fterke yveraars elk voor de zyne;
terwyl het Gemeene Volk , dat doorgaands
driftiger yvert voor de Party, die het aankleeft,
den Prinsgezinden was toegedaan. De
andere Party hadt zich in de Wapenen geoefend,
(*) Nieuwe Nederl. Jaar}. July 1787. bladz. S©l8—acat,
Beroerd Nederland, V. Ceel, bladz.. iS —ïö,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 131
fend,en zocht een Genootfchap op te rechten |
maar dat werd hun belet; doch veelen van hun
werden Leden van eene Schuttery, dié van
ouds tot den Doele behoorde, en hadden een
Gezelfchap van 180 Perfoonen , en op dit Ge­
zelfchap, welk eigentlyk opgerecht was om dé
rust te bewaaren, en de Muitery te beteuge­
len, was het Gemeene Volk zeer gebeeten.
In deeze gefleldheid van zaaken, hadt het
vuur van Oproer reeds lange gefmeuld, en
wagtte maar na bekwame gelegenheid om uit
te breeken. Deeze gelegenheid werd gebooren
in 't laatst van Juny, wanneer een Gezelfchap
van Dordrecht , met een Jacht te Middelburg
aankwam om een Speelreisje Op het Eiland
Walcheren te doen. Terwyl het Gezelfchap
mét rydtuig een togtje landwaards in deed,
waren de Dienstboden, die op het Jagt

T7R7-
Begin van
liet Oproer.
i
Ï32 BEKNOPTE HISTORIE fi ÉR
de Mast; dat zulks een affront voor den Prins
was: men haalde de Princenvlag van agteren
af, heiste dezelve aan de Mast op, nam de
roode Vlag daar af, en liet de Generaliteits
Vlag eenige oogenblikken onder de Princen­
vlag waaijen, maar haalde ze ras weder af en
verfcheurde ze. De voorzittende Burgemeester
om verderen moedwil en fchending van het
Jagt voor te koomen, zondteen Onderfchout
met vier Dienaars naa het Jagt, om 'er bezit
van te neemen, (dewyl de Dienstboden en
Schipper van 't zelve de vlugt genoomen had­
den) liet vervolgends Vroedfchap beleggen,
en deed twee Compagniën van de Burgery in
ie Wapenen koomen om het Stadhuis te be­
zetten , en het Jagt zoo lang te beveiligen,
:ot dat het water hoog genoeg was, om hes
jaa buiten op dc Rheede te doen brengen;
jelyfc vervolgends gefchiedde. Thans zag het
oproerig Gemeen zynen kans fchoon om zynen
verbitterden moed aan de Patriotten te koelen;
le gemoederen waren nu aan 't gisten, en de
Muitzucht kon met eene zekere welvoeglyk-
;ieid haare rol beginnen te fpeelen. Men ging
nderdaad, als wel beraaden, eerst met zagt-
M.nnigheid te werk om zyne Party te tergen,
;n dus gelegenheid te hebben , als hy zich
ïitlaat, met woede op hem aan te vallen: Men
ïjng by verfcheidene Hoofden van het Ge-
lootfehap van Wapenhandel aanfchellen, en
segeerde yan hun, dat zy op de gezondheid
i
van

ONLUSTEN m HET VADERLAND. 133
van den Prins zouden drinken; by de geenen, 1787.
die zulks gewillig deeden, ging alles wel, en
daar werd geen overlast gedaan; maar een Lid
van dit Schutters Gezelfchap wilde nief gedwongen
wezen, weigerde zulks te doen, en
ging op zyn ftoep, dreigende den aannaderenden
hoop, daar onder te zullen fchieten, als zy
hem geweld aandeeden; aanftonds werden by
hem de glazen ingeflaagen, gelyk ook eenige
huizen verder by zynen Broeder; en dit alles
ging nog toe zonder plunderen. Maar eindelyk
koomen zy aan 't huis van een Koorenkooper ,
die Werf - Officier van de Schuttery was, en Begin van
liec plundi
hun wat fors antwoordde, en om hen te ver-
ren.
dryven, met kookend water van boven uit de
bovenvenfters wierp. Toen floegen en fmeeten
zy ook de glazen in; en hier zou het by
gebleeven zyn, indien de Koorenkooper niet,
door drift vervoerd , met hagel onder den hoop
gefchooten, en eenigen ligt gekwetst hadt;
want hier door verbitterd, liepen zy de deur
open, en plunderden het benedenhuis geheel
en al uit. Ondertusfchen werd 'er alarm geflaagen,
alle de Burger-Compagniën kwamen
in de Wapen , het verder plunderen werd voor
dien tyd geftuit, en alles werd ftil. Van het
Genootfchap waren ook 80 Man in de Wapenen
gekoomen, die hunnen dienst aan de Regeering
aanbooden, om de rust te bewaaren,
en de Muitery te beteugelen ; maar zy werden
bedankt en eraftig vermaand om uit eikanderen
I 3 te

Hardnekkigeplundering
cn
moedige
verd-edip«ig
van
STEVENINK»
134 BEKNOPTE HISTORIE DER
te gaan , het welk zy ook deeden; oordeelende
de Regeerjng het werk met de Burgery, waarop
zy Raat kon maaken, wel meester te zullen
worden. Doch deeze flilte was van korten
duur: Op den volgenden dag des namiddags
ten twee uuren kwamen de Muitemaakers weder
op de been, en vernielden ook in het bovenhuis
van den vQorgemelden Koorenkooper, alle
het huisraad en de glazen , die zy den voorigen
avond overgelaaten hadden.
Hier bleef het niet by, maar dien zelfden
namiddag vielen de Plunderaars aan op het
huis van Doctor STEVEN IKK, een zeer ervaaren
Man in zyne kunst, en te gelyk een
yverig Koopman, die grooten handel dreef en
der Stad zeer nuttig was. Deeze Heer, die
Kapitein geweest was van het vernietigd Genootfchap,
en een groot yveraar voor de Grond?
wettige Herflelling, was even daarom lange het
voorwerp geweest van den haat des gemeenen
Volks, dat voor de andere Party yverde, en
Dp den 8 fteu
Maart reeds een kans op hem had
willen wagen , maar toen in zyn oogmerk niet
hadt kunnen fiaagen. De Doftor we! te gemoet
ziende, dat hy deeze reis niet zoude vry gaan,
hadt zich rykelyk voorzien van Geweeren , kruid
en lood , en eenige welberaadene Mannen by zich
genoomen ; beflooten hebbende zyn huis, indien
act aangevallen wierd,tot het uiterfte te verdeeligen.
Hetgeen hy verwagtte gebeurde ook, en
ïy hield zyn woord, hoewel met groot gevaar
;ynes levens,dat hy 'er evenwel gelukkig, hoe T

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 135
wel nauwelyks afbragt.Eene groote menigte gemeen
Volk rottede te faamen voor zyn huis;
eene Compagnie van de Burgers,die in de Wapenen
waren, om het Dordrechtfche Jacht voor
fchending te bewaaren, dit ziende, bezettede
het huis ; doch het Graauw drong 'er door,
raapte lteenen op en fmeet ze met een geheele
hagelbui in de glazen. De Hr. STEVENINK,
die hun gewaarfchouwd hadt, geenen moedwil
te bedryven, fchoot onder den hoop met
kogels, en trof zoo wel, dat een der Plunderaars
dood ter aarde nederviel, en een ander
zwaar gekwetst werd. Dit baarde voor een
oogenblik zulk een fchrik, dat de Muitemaakers
de vlugt namen ; doch zy keerden ras
met verdubbelde woede terug, en hadden nu
de baan ruimer, om dat de Gewapende Burgers,
insgelyks voor het fchieten van binnen
vreezende, als het welk hen zoo wel als de
Muitemaakers treffen kon, hunnen post verlaaten
hadden. Men begon nu van nieuws met
fteenen in de glazen te werpen, en van binnen
fterker te fchieten, zoo dat welhaast vier of
vyf van de Plunderaars dood ter aarde nedervielen.
Het Graauw hier door niet afgefchrikt,
maar des te woedender geworden , haalde twee
ftukken kanon van eender fchepen, die in de
Kaay lagen, en befchooten daar mede het hdis
fchuins van twee zyden; doch alzoo zy geene
kogels hadden , maar zich met fchroot en fpykers
moesten behelpen, zoo deeden zy daar
I 4 mede
1787.

1787.
135 BEKNOPTE HISTORIE DER
mede weinig ander nadeel, dan aan de glazen,
cn de Verweerders beantwoordden dit vuur uit
het kanon geftadig met volle lagen uit hee
klein geweer.
Dit fchieten van wederzyden duurde tot
's morgens drie uuren, wanneer 200 Zmtzers,
van Veere en Vlisfingenafgevaardigd, in de Stad
kwamen, die een einde maakten aan het fchieten
met het kanon, waar door een RilRand
van twee uuren kwam. Maar de woede van het
Graauw was niet te temmen, het hadt den Hr.
STEVEN IN K den dood gezwooren , en betrouwde
aan de Krygslieden de bewaaring van
het huis niet toe, uit vreeze, dat hy mogt ontfnappen,
Zy begonnen dan wederom opnieuw,
drongen met geweld tusfehen de Soldaaten
door, die eindelyk ook hunnen post verlieten,
(zoo men zeide op hoogen last.) Thans begon
men wederom met het kanon op het huis te
fchieten, en van binnen met het klein Geweer
en eene Donderbusch te antwoorden. Eindelyk
kreeg het Graauw de huisdeur open , en
Roof met groot geweld en een fchrikkelyk gedruis
naa binnen, waar alles kort en klein ge«
Raagen en bet huis deerlyk gefchonden werd.
Ondertusfchen was de Geneesheer in een ruimen
kelder gewceken, en hadt zich daar zoo
wel verfchanst, dat niemand by hem koomen
kon, en hy zich, als uit eene loopgrave, van
daar door de Keldergaten verweeren kon; gelyk
hy inderdaad ook deed en menigen Plun-
de»

ÜLinfKTE VAK HET (GMiFOTMUMS ECUÏCS TAS Br STEWOTM IK MIBM3MXTSJ& .

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 137
deraar nog zwaare wonden toebragt. Eindelyk
kwamen eenige Afgevaardigden van de Regeering
in 't huis en eischten den Hr. STEVK-
NINK op, dat hy zich zoude overgeeven. Zyn
moedig antwoord was, dat hy zich om lief noch
leed zou overgeeven; dat hy zich tot het uiterRe
zou verdeedigen, en indien hy dat niet
langer doen kon, dan zich zeiven met zyn
geheele huis in de lucht zou laaten fpringen
door eene Myn , die hytot dat einde daar onder
gemaakt hadt. Dit antwoord baarde zulk een
fchrik by de Afgevaardigde Regenten, dat zy
in alle haast het huis verlieten , en aan het
volk vryheid gaven om eene derStads Brandfpuiten
voor het huis te brengen, en den kelder
vol water te pompen, om den Doftor uit zyne
onderaardfche fchuilplaats te doen uitkoomen,
en hem het vlugten te beletten. Daarenboven
Relde de Regeering een praamie van iooo gulden
voor den geenen, die den Doftor STE­
VEN INK levendig in de handen van het Gerecht
zou leveren. Niet tegenftaande dit alles,
en onaangezien alle en dc fcherpRe onderzoekingen,
die 'er naa hem gedaan werden,
is hy, na veele gevaaren uitgeflaan te
hebben , en menigmaal op het punt geweest te
zyn van ontdekt te worden, eindelyk alle gevaar
gelukkig ontkoomen; door eenen heimelyken
weg uit zyn kelder en huis ontkoomen
zynde, verborg hy zich eerst een wyl tyds in
en omtrent de Stad by goede vrienden, en
I 5 ver*
1787.

1787.
138 BEKNOPTE HISTORIE DER
verliet vervolgends, in vrouwe kleederên, het
Eiland van Walcheren
Voorbeeld Toen het woedende Graauw hier zyn zat be­
van wreedbeid
der koomen hadt, en 'er niet meer aan het huis
Plu nder»ars.
van Doclor STEVENIKK te plunderen noch
te breeken was, vloog het in diezelfde hitte
naa de huizen der meest bekende Patriotten,
en plunderde die met eene woede zonder we.
derga. Aan het huis van eenen Notaris bedree*
ven zy een gruwelRuk van wreedheid , waar
van de menfchelykheid yst en grilt: Een knegt
van boven uit de venflers op de Plunderaars
fchietende, trof eenen Boer, die dood terne,
derviel; hier op vloog de verwoedde menigte
naa boven, fmeed den Knegt uit het venfter
van den Zolder, en die beneden waren ver»
moordden hem verder op de ysfelykfie wyze,
fleepende het half doode ligchaam langs de
Rraaten. En dit gefchiedde, niet tegenflaande
dat 'er twee Compagniën Burgers waren aangerukt
om het Plunderen te Ruiten, en een Detachement
van 70 Zwitfers met gevelde Bajonetten
daarop inrukte; zoo onzinnig was het
Giaauw, dat niemand een voet wilde verzettende
gebiedende Officier deed eindelyk vuur
geeven, een der Plunderaars werd doodgefchooten;
maar niemand Roorde zich daar aan,
men ging even driftig met Plunderen voort;
waarom de Officier aan den MagiRraat liet zeggen
, dat hy zonder de Stad in een bloedbad te
zetten, niets kon uitvoeren : ook werd dit huis
byna

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 139
byna gefreel afgebrooken, en toen men daar
mede gedaan hadt, verfpreidde zich dé plundering
nog verder uit, zoo dat 'er op dien dag
en in den volgenden nacht , wel 23 huizen
werden uitgeplunderd; waar by nog een Jood ,
door het afwerpen van een kist, die op zyn
hoofd viel, het leeven verloor.
Om van geene andere geplunderde huizen
meer te fpreeken, zal ik uit allen nog maar
van een kortelyk iets melden, te weeten dat
van den Hr. JOH. DE FREMERY, een der
Stads Predikanten, by wien eene onberekenbaare
fchade gedaan is. Deeze Eerwaardige
Hr., een Man van groot vermoogen, als gehuwd
zynde aan eene der Erfgenaamen van
wylen den ryken Profcsfor WILLE MSEN, hoe
zeer achtenswaardig, behalven andere goede
hoedanigheden, wegens zyne uitmuntende mededeelzaamheid,
evenredig naar zyn vermoogen,
was hy nogthans ook het doel van de
raazende plunderdrift. Het was Zondag, en
Zyne Eerw. moest 's namiddags den dienst waarnecmen.
In 't heen gaan naa de Kerk moest
hy voorby een huis , daar digte by ftaande,
waar men bezig was met plunderen; zoo haast
het Graaüw hem in 't oog kreeg, viel het hem
aan met fcheldnaamen, en vervolgde hem daar
mede tot aan den Predikftoel; dus ontfteld en
met een beklemd gemoed verrichtte hy zyn
werk, niet zonder vreeze, dat men, hem van
den Predikftoel rukken zoude, zoo zeer fcheen
het
1787.
Het huis
van Dornfné
F n E M E R Y
geplunderd»

Dc grond
der gioote
verbittering
V3n *t
Graauw.
T4o BEKNOPTE HISTORIE DER
het Gemeen op hem verbitterd. Het liet even*
wel van hem af, en hy verrichtte ongeftoord
zyn Dienstwerk. Maar toen dat geëindigd en
hy weder naa zyn huis gekeerd was, vond de
Hr. DE FREMERY de Plunderaars voor zyn
huis vergaaderd, als op hem wagtende om dat
godloos werk te beginnen. Met zyne gewoone
vriendelykheid zocht Zyne Eerw. die boozewigten
van hun voorneemen af te brengen,
door hun rykelyk fpys en drank aan te bieden,
het welk zy ook greetig aannaamen en inzwelg.
den; maar het was olie in 't vuur; en in plaats
van hun voorneemen te ftaaken, vielen zy met
te meerder woede aan 't plunderen : In weinig
tyds was alles van boven tot beneden vernield,
en van zynen Vorftelyken huisraad bleef niets
anders overig dan één bed, en het grootfte
gedeelte van zyne kostelyke Bibliotheek. Ondertusfchen
vlugtte de Hr. DE FREMERY met
Vrouw en Kinderen naa zyne Buitenplaats;
doch werd ook daar van het Graauw vervolgd,
en was derhalven genoodzaakt, om niet in de
moorddaadige handen dier Boozewigten te
vallen, het Eiland heimelyk te verlaaten.
Het is bezwaarlyk te begrypen, dat de raazende
woede van het gemeene Volk tot zulk
eene hoogte kon opreizen, indien ze niet door
Tweedrachtftookers ontvlamd en aangeblaazen
werdt: Inderdaad men hadt hier, gelyk te
Goes en te Hoorn tot leugen en laster toevlugt
ïenoowen, en zoo listig als boosaartig een

ONLUSTEN IN HÉT VADERLAND. 14*
gerucht verfpreid, dat 'er uit Holland en van
Zierikzee zeven fchepen met Patriotten te Middelburg
verwagt werden , die zich van de Stad
zouden meester maaken, en alle de Prinsgezinden
vermoorden, zonder de Kinderen efl
zwangere Vrouwen te verfchoonen ; dat zyden
Hervormden Godsdienst zouden uitroeijen en
den Armiaanfchen , anders gezeid den Remon.
jlrantfclien, invoeren. Dit ailes gaf men voor,
zou men ontdekt hebben in de Boeken en Papieren
van het Genootfchap, die in den Doelen,
daar dat Gezelfchap vergaaderde, by het
plunderen gevonden waren. Hoe ongerymd
deeze dingen ook waren, die men te Middel,
burg by monde en gefchriften onder het Gemeen
verfpreid hadt, vonden zy nogthans geloove,
en hadden de begeerde uitwerking. —
Zelfs fchynt het, dat men dat gerucht in de
nabuurige Steden en over het platte Land onder
de Boeren verfpreid hadt; want de Arnemuider
s, een Volk, dat zich met Vislchen en
Jaagen geneert, en dus volkoomen Scherpfchutters
zyn, vertoonden zich voor de Pootten
van Middelburg, en lieten aan den Magiftraat
hunne hulpe aanbieden, om alle de Patriotten,
zoo als zy zeiden, den hals te breeken.
Vyf of zes duizend Boeren van het platte Land
lieten dien zelfden dienst aanbieden; maar zy
werden allen bedankt Des Maandags mor-
Wat e.t
gens ten negen uuren,deed de Magiftraat eene Plundcriu
doet opho
Publicatie afkondigen, waar mede bekend ge- den.
maakt

2787.
Oproer en
Plundering
ie Amperdam.
142 BEKNOPTE HISTORIE DÉR*
maakt werd, „ dat de Regeering eenpaarig
,, beflooten hadt, en zich als Lieden van eere
„ daartoe verbonden, dat ze de Oude Confti-
,, tutie, met den Stadhouder in alle zyne
„ Waardigheden aan het hoofd, zouden bly-
„ ven aankleeven en handhaaven , r
' vervolgends
werd de Oranje Vlag van de Abtdytoo.
ren en van het Stadhuis uitgeftooken, en daaï
mede was al het plunderen en geweld pleegen
gedaan; zelfs aan 't huis van een aanzienlyk
Koopman, waar 't Graauw gereed Rond om'
met plunderen aan te vangen, werd dat werk
op het zien van dat teken geftaakt, en 'er
werd nergens meer geplunderd: In een oogenblik
waren alle de huizen door de gantfche
Stad met Vlaggen en Oranje Linten verfierdy
en drie avonden aan eikanderen verlicht (*_).
Uit al het boven verhaalde is klaar te zien,
dat alle die Oproerige Beweegingen in verfcheidene
Steden en Provintiën, omtrent op
den zelfden tyd, ten doel hadden het herftellen
van den Prins, of daar uit voortkwamen.
Nog maar een voorbeeld van dien aart zal ik
hier by voegen, dat een weinig vroeger dan
de Voorgemelde gebeurd is, en tot zulk een
hoogte fteeg , dat Burgers onder eikanderen
in openbaaien ftryd, met Geweer en Kanon
geraakten. Ik heb 't oog op die bloedige be-
roer­ ft Nieuwe Nederl. Jaarb. July 1737. bladz' 2025.-2039,
Beroerd Nederland , Vil. Deel, bladz. 26 33.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 143
roerte, die 'er in 't laatst van May, van dat
gedenkwaardig Jaar van 1787. te Amfterdam is
voorgevallen: Ook aldaar werden op verfcheidene
Plaatfen Verzoekfchriften ter tekening
gelegd, voor de oude Conftitutie , zoo als men
dat noemde; onder anderen op de Reguliers*
gragt in een Wynhuis, genaamd 's Lands Wel- ;
vaar en. Het menigvuldig in en uitloopen gaf i
aanleiding, dat 'er veel volk voor dit huis verfaamelde,
om te zien wat daar omging, en
dagelyks vielen daar opfchuddingen voor-maar
byzonderlyk op den 28 fttn
May; wanneer de
verfchillende Partyën , welke de eene voor,
de andere tegen, het tekenen van 't Verzoekfchrift
yverde, in twist geraakten: Die van de
Patriötfche Party zeiden, dat de anderen Lieden,
daar voorby koomende, niet alleen noodigden,
maar ook noodzaakten om het Request
te teekenen, de andere Party klaagde, dat men
hen verhinderde vry in en uit te gaan. Wat
daar ook van zy, de twist liep zoo hoog, dat
'er een Man in 't water raakte, doch hy werd
fpoedig gered. Het Gezelfchap, dat daar vergaaderd
was, om het Request te laaten tekenen,
en meestuit Scheeps - Timmerlieden * of
zoo genaamde Byltjes beftond, deed fcmtyds
verwoede uitvallen,om de vergaaderde menigre
te ver]aagen,en floeg onbefuist onder den hoop
en trof wel eens onfchuldigen , die enkel uit
nieuwsgierigheid het gewoel aanzagen. Den
volgenden avond, den 29^" May, was 'er
we-
3y en in
s Lands
Velt'aar'!!'..

44 BEKNOPTE HISTORIE DÉ«
1787. 1 wederom een groote menigte meest gemeetf
<
1
1
t
«
«
(
I
\
By ARENDS *
In de 1 lal. ^
•veinaanftecg,
cn 1
den lioekvei
koper op 1
tien Cjugel.
7
olk voor 't huis vergaaderd ; men riep om
Dienaars van de Juftitie om ze te verdryven ,
naar deezen waren te zwak daar toe; waarom
irie Commisfarisfen van dat Gezelfchap naa
iet Defenfiewezen gingen, om byftand te veroeken,
die hun werd toegezegd; ook deed
iet Defenfiewezen twee Compagniën Schutters
laar heen optrekken; doch zy konden het plunieren
niet beletten, of zy kwamen wat te laat;
Ithands het Wynhuis werd geheel uitgeplun-
Ierd; zy zorgden evenwel voor de bewooners
an 't huis en eenige andere Perfoonen, die
aar nog in waren, en bragten ze in verzekere
bewaaring in de Hoofdwacht op de Reguliersraag
, op dat ze door de verhitte Plunderaars
iet mogten mishandeld worden. Het woest
jemeen, dus aan 't hollen zynde, floeg voort
aa de huizen van eenige yveraars voor de Te-
ening van het betwiste Request,als van eenen
REKDSJ Kantkoper in de HalvemaanReeg,
t n by eenen anderen ARKNDS, Boekverkoper
( ip den Cingel, welke beide huizen ledig gedunderd,
en al wat daar in was, vernield en
t
erfcheurd werd. By den laatRen, die ook
\
1 iet Request liet tekenen, en zoo gezegd werd,
an fommigen geld daar voor gegeeven hadt,
.as de verbittering zoo groot, dat de Plunde-
l
aars niet alleen het huisraad en den Boekwin-
1
el vernielden , verfcheurden en op de flraat
i
meet, maar ook het huis zelve fchonden, en
bid

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 145
de glazen met Raamen en al uitbraaken. Hier
van daan vloogen zy naa het huis van den
Burgemeester RENDÖBP, dat ook op den
Cingel en fchuins daar tegen over was. De
woeste hoop fchelde aan, én toen nietIchielyk
open gedaan werd, hakten en floegen zy met
bylen en koevoeten de deuropeh, Rooven in
huis, en plunderden het voorfle gedeelte daar
van geheel uit, vernielden alles, én hakten
zelfs de trappen met bylen aan Rukken; de
vernielde kostelyke huisraad werd op Rraat en
meest in 't water gefmeeteu. Gelukkig, dat
zy het agterRe gedeelte van 't huis niet aantasteden,
waar de Bibliotheek, en eene verfaameling
van gewichtige Papieren en Handfchrif.
ten, benevens groote Kostbaarhedeus waren,
die daar door nog behouden en ongefchonden
bleeven. Ook gebruikten de Plunderaars, hoe
onbefuist zy anders te werk gingen, nog al
eenige befcheidenheid, dewyl zy de goederen
der Dienstboden zorgvuldig mydden en fpaarden.
De Burgemeester en zyn Zoon vlugtten
naa de Binnenplaats , en van daar over een
muur by Mevrouw VAN DER DOSSEN, Zuster
van Mevrouw REN DORP, die daar naast
aan woonde. Niet beter ging het by dén Bur^
gemeester EEELS, wiens huis nu volgde,'en
v/aar alles insgelyks kort en klein geflaagen en
vernield werd. De Burgemeester was op dien
tyd juist onpatfelyk aan het podagra, en. werd
K r.er
I787J
By cicn
Burgemeeia
ter R E N-
DORP.
By Jen
Burg-imees'.
ter 8 t s>. Sr

J787-
146* BEKNOPTE HISTORIE DER
ter naauwer nood in een Roel door zyne knegts
agter uit door den Ral in een nabuurig huis in
veiligheid gebragt; trwyl zyne Kinderen in
den Thuin vlugtteden, en eene der Dogters,
die zich in een hoek verfchoolen hadt, den
akelyken nacht in angst en vreeze doorgebragt
heeft. Thans zou de beurt aan 't huis van
Burgemeester DEDEL geweest zyn, waarop
wel meer aanzienlyke Huizen moogelyk zouden
gevolgd zyn;maar eenige Burger-Compagniën
waren in de Wapenen gekoomen» en hadden
dat huis, op des Burgemeesters verzoek, bezet
om het te befchermen, gelyk ook dat van den
Hoofd-Officier EACKER, die ook ongefchonden
bewaard gebleeven zyn, alhoewel de Plunderaars
dien zelfden nacht verfcheidene maaien
naa het huis van Burgemeester DEDEL we.
derkeerden om het aan te vallen, en zelfs den
bevelvoerenden Officier der Schutters zochten
te bepraaten,om hun zulks toe te laaten;doch
die Officier was te eerlyk om. dus zynen Eed
en pligt te fchenden. Toen zy hier in niet
Raagen konden, koelden zy hunnen moed aan
nog eenige Burgerhuizen van Lieden, die voor
Rerke aankleevers van, en yveraars voor de
Oude ConRitutie bekend waren, cn zich wat
Rerk uitgelaaten hadden; terwyl de huizen van
de Burgemeesters REN DORP, BEELS, DE­
DEL, gelyk ook van den Hoofd • Officier EAC­
KER en den Ontvanger HOOFT, dien nacht:

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 147
en den volgenden dag , met Burgerwachten
bezet bleeven (*).
Terwyl deeze dingen in de Stad gebeurden ,
waren de Byltjes, uit het huis, 'sLands Wel.
vaaren* op de Reguliersgragt verjaagd zynde,
naa hunne Eilanden geweeken,en hadden daar
hunne buuren, die van hunnen aanhang, voor
de Oude Conflitutie, en voor 't Tekenen van
het meergemelde Request, waren, opgeRookt
om zich aan de Patriotten, die op de Eilanden
Ooftenburg, Wittenburg en Kattenburg, woonden,
te wreeken. Zy deeden een verhaal, tn
dat op zyn ergfte geduid, van hetgeen op de
Reguliersgragt gebeurd was, de gemoederen
hunner Gebuuren, dit hoovende, werden welhaast
in yver ontftooken , en tot weerwraak
ontvlamd, en zy begonnen de voorgenoomene
Plundering aan 't huis van eenen Apotheker,
die voor een Patriot bekend was. Het gerucht
daar van verfpreidde zich welhaast door de
Stad, en bragt eenige Burger-Compagniën in
de Wapenen, die naa de gemelde Eilanden
trokken om het plunderen te fluiten en den
voortgang daar van te beletten. Doch zoo haast
als de Eilanders de lucht daar van kreegen, \
haalden zy de Kattenburger • Brug op , waar ,
door de Gewapende Burgers van de Eilanden :
De Eilanlers
haaien
le Brug op
?n verdeeligen
de-
;elve.waren
afgefneeden, en niet by hen konden
koomen. Deezen evenwel hunne Medeburgers
niet
'(*; Nieuws Neder!, 'jaarb. May 1787, bladz. 1068-107%
K 2
17S7.
De P.yltjei
Wyfeefl naa
hunne Eilanden
en
ftooken
daar Oproer
en Plundering;
Eenige Burger-Compagniëntrekken
naa
Kattenburg,

1787,
Dc Brug
\vo:dt l>eitormd
cu
inseuoomcn.
148 BEKNOPTE HISTORIE DÉR
niet ten prooy van den moedwil hunner Ter»
genparty willende laaten, deeden Kanon aan*
voeren, en befehooten de Eilanders, waarvan
'er eenigen fneuvelden; doch zy lieten zulks
niet ongewrooken; zy hadden zich ook voor"
zien van Gefchut en Geweeren uit 's Lands
Magazyn, aan de Brug ftaande, en bleeven
hunne Party niet fchuldig; de Brug hardnekkig
verdeedigende, en zich achter houtftapels,
die op de wal ftonden, als agter eene verfchanfing
verfchuilende , fchooten zy geweldig op
de Gewapende Burgers, waarvan zy eenen
Kanonnier troffen , dat hy ftierf. De Burgers
ziende, dat dit fchieten over en weder maar
menfchen kostte en niets deed vorderen, beflooten
om', het kostte wat het wilde, de Brug
in te neemen, en tot dat einde te beftormen:
De Kapitein der Gewapende Burgers, A. VA-
LENTYN, en de Waterfchout NOEBE, na­
men eene Vlotfchuit, waarop eenige Baaien
met Tabakfteelen en eenige hoopen Kabeltouwen,
tot eene verfchanfing geplaatst werden,
met eenige ftukjes kanon, om daar mede van
agter dezelve te fchieten. Met deeze vlottende
Battery, dus gewapend en van 40 of 50 y
Mannen bezet, voeren zig naa de Brug; doch
werden by de eerfte aankomst afgeflaagen;
maar den aanval hervattende fchooten zy eenige
Kattenburgers dood; een van hun beklom de
Brug, kapte de Ketting waarmede de Ophaalbrug
vast was, en deed ze, met hulpe van een
an-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 149
der, nederzakken. Deeze ftryd was des mor­
gens ten vier uuren begonnen, en ten negen
uuren van den 3o fte
n May, trokken drie Com.
pagniën Burgers over de Brug. De Katten-
burgers bleeven nog al met het klein Geweer
op de Burgers fchieten, en werden niet onbe­
antwoord gelaaten, doch moesten eindelyk
voor de overmagt wyken , namen de vlugt, en
werden verftrooid. De Burgers namen dus de
Eilanden in bezetting, maakten zich ten eer­
ften meester van het verlaaten Gefchut, ont­
wapenden de Kattenburgers, en haalden de Ge­
weeren overal uit de huizen. Eenigen van
deeze Eilanders» werden ook gevangen genoo­
men, eerstin 't Kweekfchool voor den Zeedienst,
en vervolgends naa het Stadhuis gebragt. Voor-
naamelyk doorzocht men de huizen, waar de
Aüe van Qualificatie en de Requesten voor de
Oude Conftitutie ter Tekening geleegen had­
den, en maakte zich meester van de Papieren,
die men daar vond; vervolgends werden de
Eilanden door zes Compagniën Burgers, en
tien ftukken kanon bewaard ; zoo haast nu als
de Burgers over de Brug getrokken waren,
werden zy gevolgd van een hoop gemeen en
woest Volk , dat der Patriötfche Party was
toegedaan, met oogmerk om zich te wreeken
aan de Prinsgezinde Kattenburgers, gelyk dee­
zen aldaar aan de Patriotten gedaan hadden.
Aanftonds en allereerst viel de woeste hoop
aan op het huis, waar het Onvolmaakte Schip
K 3 uit-
1787.
Een hoop
gemeen
Volk volgt
over de
Brug cn gaat
aan 't plunderen
in liet
Ov.ynln1a.1k.
te Schip,

1.787.
By den
Pairiötjes
Bakker.
By den
Mssterr/aaktr
B o o Y.
ijo BEKNOPTE HISTORIE DER
uithing, op het welke men meest gebeeten
was, om dat daar vergaaderingen by dag en
nacht van zoo genaamde Oranje - yveraars ge­
houden waren, en veel kwaad, zoo zy dach­
ten, tegen de Patriötfche Party gebrouwen
was; gelyk daar ook de Acte van Qualificatie
en het bewuste Request voor den Prins ter
Tekening geleegen had, en wel meest getee­
kend was. Het is daarom niet te verwonderen,
dat dit huis den grootften aanftoot leed, dcer-
lyk uitgeplunderd en als tot een puinhoop ver­
nield is. Ook werd een Bakkershuis geplun­
derd , bekend onder den naam van Patribtjes.
Bakker, om dat hy den winter te vooren op
St. Nicolaas avond Mannetjes van deeg gebak­
ken, en onder den naam van PatriÖtjes verkogt
had, om de Patriotten te befchimpen. Behal­
ven deezen werden nog eenige andeie huizen
van zoo genaamde Oranjeklanten op de Eilan-
den geplunderd. Hier mede nog niet voldaan,
keerden die vcrwoesters naa de Stad terug,
om het Plunderwerk te agtervolgen; zy plun­
derden midden in de Stad nog verfcheidene
huizen, van welken ieder in 't byzonder myn
bellek niet toelaat te fpreeken ;een is 'er nog,
dat al te veel gerucht gemaakt heeft, om met
ftilzwygen voorby te gaan: dat naamelyk van
den Masttmaaker BOOY, op de hoogte van
de Kadyk ftaande, die zich als een fterke
Voorftander van de Oude Conftitutie betoond
hadt, en by wien ook het zoo gehaatte Re­
quest

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, TJI
guest ter Tekening geleegen hadt. Daar werd 1787.
allergrouwelykst geplunderd, alle het huisraad
deerlyk vernield, kort en klein geflaagen en
getrapt; het huis, dat voor vier of vyf jaaren
nieuw en kostelyk getimmerd was, van binnen
genoegzaam geheel uitgebrooken ; marmeren
trappen zelfs met hamers of andere werktuigen
aan Rukken geflaagen, en al het getimmerde
zodanig vernield, dat 'er niets dan de ledige
romp van buitenmuuren was overgebleeven;
geen huis wordt ligtelyk door brand zoo zeer
verwoest, als dit door de plundering was. Over
het geheel genoomen, waren die huizen het
ergfte uitgeplunderd en het meest befchadigd,
waar het Request tot vernietiging van al het
geen de Staaten van Holland, omtrent den Prins
en het openbaar Beflier beflooten hadden, ter
Tekening geleegen hadt en geteekend was(*).
De Patriotten befchouwden daarom ook den
geweldaadigen tegenRand der Kattenburgen,
tegens de wettige Gewapende Burgers als eene
verdeediging der ongehoorzaamen aan 's Lands
Hooge Overigheid; en als eene openbaare Rebellie
; en gevolglyk den doodgefchooten Kanonnier
der Kattenburgers als gefneuveld inflagranti
delifio, in het bedryvcn van de daad.
Uit dat beginfel werd hy ook als een Misdaadiger
naa de plaatfe des Gerechts gebragt,
en met een been aan de Galg opge-
ban-
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. May 1787. bladz, 1072 —1077,
K 4

1787- hangen (*); doch naa de algemeene en groote
Omwending van zaaken, weder daar afgehaald,
a!s in triomf omgevoerd, en met groote ftatie
in de Oester Kerk begraaven; gelyk de Kano.
nier, die aan de zyde der Patriotten gefneuveld
was, op den 5
t
1
}
1
c
r.
d
e» Juny met Krygsëere en
een groot gevolg op het St. Anthonies Kerkhof
ftaatelyk begraaven was (f). Van de Plunderaars
werden elf der voornaamfle Belhamels
gevat, dit baarde fchrik en de plundering
werd gefluit. Ook waren de Voorftanders van
le Oude Conflitutie, en de Beflierders van de
ïieuwe Oranje Sociëteiten (zoo als zy genoemd
verden) die onlangs waren opgerecht, zodanig
ïevreesd geworden, dat zy zich niet durfden
ertoonen, cn zich uit de Stad begaaven; en
e beweegingen, daar uit ontflaan een einde
amen (§).
Dc vnorgenoomcne
Beize van
Haare Ko.
ninglylie
Hoogheid
Verjnnneid.
152 BEKNOPTE HISTORIE DER
Onder alle deeze Oproerige Beweegingen
gebeurde eene zaak, die zeer veel opzien en
gerucht door de gantfche Republiek maakte,
en van groote gevolgen geweest is; waarom
ik dezelve in haare voornaamfle omflandigheden
met alle nauwkeurigheid, en zoo beknopt
als moogelyk is, hier zal verhaalen; te weeten
de voorgenoomene en verhinderde Reize Haa-
(*) Nieuwe. Nederl. Jaarb. Juny 1787. bladz. 1322,
(t) Ibid. Juny 1787. bladz. 1323.
($) ibid. May 1787. bladz. 1077.
rer

ONLUSTEN IN HET VADERLAND 153
Ter Koning". Hoogheid Mevr. de Princes van
ORANJE, Gemalin van den Heere PrinceErf­
ftadhouder, van Nymegen naa 's Hage. En
om van de echtheid van dit verhaal te verze­
keren , zal ik dat van den Bevelhebber zeiven,
die de.onderneeming tot verhindering der reize
heeft uitgevoerd, van zeer naby volgen.
In den nacht van Woensdag op Donderdag
den iWen J u ny, omtrent half één uur, kreeg
de Bevelhebber van het Goudafche Genootfchap,
dat aan de Goejan - Verwellen/luis bezetting
hield, de Hr. P. DE LANGE, Heer van Wyn-
gaarden, Schepen en Raad der Stad Gouda,
bericht door twee geloofwaardige Leden van
't Genootfchap van Haastrecht, dat een voor­
naam Perfoon den volgenden namiddag ten
twee uuren door Schoonhoven en Haastrecht zou­
de doorreizen; en dat tot dat einde te Nieuw-
poort en te Haastrecht 1 j paerden tot Voorfpan
befteld waren. Ook hadden federt eenige da­
gen in die ftreeken geruchten geloopen, dat de
Stadhouder eerstdaags weder in deeze Provintie
zou koomen, en de Oranje Party binnen korte
zou triomfeeren. De beweegingen onder de­
zelve te Gouda, Haastrecht, en daar rondom;
de menigvuldige en heimelyke reizen der Hoof­
den van die Party, en der Oranje - Sociëteit in
Gouda, gaven aan den gemelden Bevelhebber
aanleiding om te vermoeden, dat 'er by dezel­
ve iets op til was, en deeden hem op alles een
waakend oog houden; ook begreep hy, dat
K j hy,
1787.
VnorloO'
pende ge
ruclitcn.

"54 BEKNOPTE HISTORIE DES
hy, dewyl dit bericht ook door anderen bevestigd
werdt, en de doortogt zoo naby zynen
Post zonde gefchieden, niet kon Ril zitten;
maar ten minften eenige Manfchap op kondfchap
moest uitzenden, om te verneemen wat
'er van de zaak was, en wie het was, die daar
zoude doorreizen; ten einde daar van kennis
te geeven aan den Generaal VAN RTSSEL,
en aan Hun Ed. Moog. Gecommitteerden te
Velde te Woerden te kunnen berichten. Het
leed ook geen twyfel of het beitelde Voorfpan
moest zyn voor den Stadhouder, of iemand
van zyne Famielje, of voor een buitenlandsch
Vorst i want geen byzonder Perfoon, zelfs de
grootfte Heeren der Republiek reizen niet met
zulk een groot gevolg.
Maatregelen
De Hr. DE LANGE, meende federt eeni­
door den
Bevelhebber gen tyd zodanige beweegingen onder de Lie­
van Ooejanvsrwcllenden
, die den Prins waren toegedaan, befpeurd
fiulsgenoomen. te hebben , die deeden blyken, dat Zyne Dooruchtige
Hoogheid eerlang in de Provintie, en
met zyne komst eene groote verandering ten
voordeele van hunne Party verwagteden; en
Jacht, dat, wanneer de Stadhouder of zyne
Famielje onverwagts in de Provintie mogt koomen,
dan ontwerpen van een algemeen Oproer
mogten uitgevoerd worden , dewyl 'er thans
n zoo veele Plaatfen oproerige beweegingen
1
varen; te meer daar hy zich herinnerde dat de
] 'rins by zyn uitgegeevene Manifest alle' de
[eenen, die zyne Party aankleefden, hadt opge-
rde.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 155
roepen; dat Zyne Hoogheid, by gevolg wel
ligt van zodanige menigte konde gevolgd en
omringd worden, die overal Oproeren en.
Plunderingen zouden aanrechten, welke by
verderen indrang in de Provintie bezwaarlyk
zouden te Ruiten zyn. Hy oordeelde
het derhalven van zynen pligt, deeze zyne
bekommeringen, en zyn voorneemen om het
gevaar voor te koomen, aan Hun Ed. Moog.
de Heeren Gecommitteerden te Woerden bekend
te maaken : Hy zond derhalven den zelfden
nacht een Postbode aan Hun Ed. Moog,
en aan den Generaal VAN RYSSEL, met verzoek
om eenige Ruiters ten fpóedigfte te zenden
tot onderfteuning van die onderneeming ,
en met last aan den Bode om ten fpóedigfte
terug te koomen, ten einde, indien Hun Ed,
Moog. het niet goedvonden , tegen-bevel te
kunnen geeven. Ondertusfchen ontbood de
Bevelhebber eenigen zyner Officieren, welke
digst by de hand waren, om hun zyn Ontwerp
mede te deelen, en te onderzoeken, wie van
hun geneegen zoude zyn, om het uit te voeroen.
Aanftonds waren de Kapitein VAN
LEEUWEN en de G'.enadier Luitenant JA-
QUES EROTIER daartoe geneegen en booden
l t a l
zich aan. Donderdag morgen van den 28 ,
nog geen antwoord bekoomen hebbende,moest
de Hr. OE LANGE de voorgenoomene onderneeming
ftaaken, of waagen; hy befloot tot
het laatfte, ftelde ze in 't werk, en reed on-
der-
1787.

156 BEKNOPTE HISTORIE DE»
dertusfchen zelve naa Woerden, om naa den
Bode en de verzochte Ruiters te verneemen.
Een Deta- De voorgemelde Heeren Officiers, dè Kachtmei
t
trekt naa dc pitein VAN LEEUWEN, en de Luitenant
Vlist.
BROTIER vertrokken dan met een Sergeant
en zestien Schutters van het Genootfchap, des
voormiddags ten elf uuren, van de Goejan- Verwellenjluis
naa de Glybaan aan de Vlist, met
arder om zich aldaar heimelyk op te houden
en toe te zien, of 'er eenig rydtuig en gevolg
van eenig groot Heer mogt door ryden; en
indien zy mogten ontdekken , dat hetzelve
nogte zyn van een Perfoon, die by den Souvrain
voor Vyand, of verdacht, verklaard was,
lenzelven op de befcheidenfle wyze naa bo-
/engemelden Post, van waar zy uitgingen, te
I jrengen , hunne Manfchap in behoorlyke tucht
1 e houden, en zorg te draagen, dat 'er geene
I mgeregeldheden aan Boeren, of aan 't gevolg
1 'an voorn. Perfoon gepleegd wierden.
De Hr. DE LANGE, kort na het afgevaar-
( ligde Detachement naa Woerden gereeden zyn-
C !e, ontmoette den Hr. Luitenant VAN MARLE,
r iet 20 Ruiters van Hes/en-Philipsthal in Pape-
Y oop; van wien de Bevelhebber antwoord, en
c pening van zynen last om naa de Vlist te
t rekken , bekwam, en dien hy verzocht zynen
r iarsch te verhaasten. Ondertusfchen , nu zien-
c e, dat zyne onderneeming door Hun Ed.
I loog. werd goedgekeurd en door den Gene-
r ïal VAN RYSSEL onderfteund,reed hy voort
naa

ONLUSTEN m HET VADERLAND 15-?
naa Woerden; om nadere opening van zyne
beweegredenen te geeven, en kwam in de namiddag
terug. In deeze terugkomst ontmoette
hem de Wachtmeester van den Luitenant
VAN MAR , die de tyding bragt, dat Haare
Koninglyke Hoogheid Mevrouw de Princes
van ORANJE, Gemalin van den Stadhouder
door het Detachement aan de Vlist was aangehouden
; waarop de Hr. DE LANGE met den
Wachtmeester terug keerde , om de tyding
mede aan den Generaal en Hun Edel Moog. te
brengen. Aanftonds werd by Hun Ed. Moog.
beflooten, om zich met een geleide van twintig
Ruiters derwaards te begeeven, en zy verzochten
den Bevelhebber om hen te geleiden.
Hoogstdezelven aan de Goejan Verwellenjluis
gekoomen zynde, vonden daar reeds Mevrouw
de Princes, van welke ontmoeting ik ftraks
nader fpreeken zal, wanneer ik de wyze der
aanhouding aan de Vlist eeist kortelyk zal verhaald
hebben.
Het Detachement dan in ftilte aan de Vlist Pofteert
zicii en
gekoomen zynde, verdeelde zich in twee par­ ïoudl dc
Princes
tyen, de eene vatte post aan de Glybaan, op
het .Zandpad, cn de andere voor aan in Bon-
Repas op den Kleiweg, zoo dat 'er geen Rydtuig
van Schoonhoven of van Tsfelftein koomende
hun kon ontfnappen. Ten half vier uuren kwam
de ftoet van Haare Koninglyke Hoogheid Mevrouw
de Princes van Oranje aldaar aan: In
een vooruit rydende Chais zaten de Heerea
BEK"
I7S7.

1787.
158 BEKNOPTE HISTORIE EEH
BENTINCK, Quartiermeester Generaal, en
de Graaf STAMFORT, welke door den Sergeant
ADAM SCHOUTEN, en twee Schutters
werd tegen gehouden, hoewel de Voerman,
door harder te ryden zulks zocht te beletten.
De Hr. BENTINCK vraagde hun wat zy hebben
moesten ? en de Sergeant antwoordde , dat
hy moest weeten wie zy waren, en wie in de
andere rydtuigen zaten. De Hr. BENTINCK
noemde toen eenige namen, die de Sergeant
niet wel verftond, en daar onder de Princes
van PRUISSEN, maar niet de Princes van ORAN­
JE; waarom de Sergeant verzocht, die namen
in fchrift te moogen hebben. Toen zei de
Hr. BENTINCK, Iaat uw Officier by my koomen;
waarop de Sergeant antwoordde, dat die
zulks niet zoude doen, maar dat hem, als hy
uit zyn rydtuig wilde aftreeden, by zyn' Officier
zoude brengen: Dit deed hy, en daar
gekoomen zynde, vraagde Kapitein VAN
LEEUWEN hem, wie hy Was, en wie zyn
gezelfchap waren ? waarop hy antwoordde
vier Dames; Kaptein VAN L E E U W E N hernam,
wie is Mynheer dan? en hy, BENTINCK,
de Quartiermeester Generaal. Voorts gevraagd
hebbende van waar hy kwam, en waar heen
moeste,.was het antwoord, van Schoonhoven,
en naa den Haag. De Luitenant EROTIER
vraagde hem het zelfde, en zyn antwoord was
wederom, dat hy de Quartiermeester Generaal
BENTINCK was, naa den Haag moest, dat
men

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 159
men hem op zyn woord van Eere moest ge- 1787.
looven, en niet moest ophouden, en daarom
verzocht, dat zy hem zouden laaten pasfeeren:
De Luitenant zeide daarop, dat hy niet twyfelde
of hy was een Man van eere, maar dat
hy ook moest vertrouwen, dat zy hunne eere
Relden in het betrachten van hunnen plicht en
in het waarneemen van hunne Orders; waarop
de Hr. BENTINCK vraagde, of hy dan niet
pasfeeren mogt? en ten antwoord kreeg: ja,
maar dat hy niet kwaalyk moest neemen, dat
men hem verzelde; tot hoe ver? tot op een
zekeren afftand; hy verzocht, dat men dan
wat fpoed zonde maaken, want dat 'er de Prinqes
van PRUISSEN by was: daarop werd geantwoord,
dat men evenwel ftapvoets zou moeten
ryden, dewyl de Manfchap niet tegen de
paerden kon loopen. Plier mede eindigde het
gefprek, de Hr. BENTINCK ging naa zyne
Chais, en de Heeren VAN LEEUWEN en
BROTIER zonden de tyding naa de Goejan*
Verwellenfiuis, dat de Princes met haar gevolg
aan de Vlist gekoomen, en aangehouden was,
De Kapitein VAN LEEUWEN ging met viei Het Deta­
Mannen voor de Rydtuigeu uit; de Luitenani chement
geleidt Me-
BROTIER liet de Princes tusfehen de Geledevrouw de
Psinccs naa'
ren met geprefenteerd Geweer Raande door- Goejan-
Verwetten*
ryden, verdeelde zyne Manfchap by de ryd'
• pais.
tuigen, by iedere Koets twee, en by iedere
Chais één Man; en floot met de overigen hei
gevolg. Toen zy tien minuten ver in deeze
orde

1787.
160 BEKNOPTE HISTORIE D Ï H '
arde voortgegaan waren, trad de Hr. E E N -
riNCK van zyn rydtuig af en verzocht den
Hr. V A N L E E U W E N te fpreeken, aan wien
ïy klaagde dat het te langzaam voort ging; dat
Mevrouw de Princes van O R A N J E by het
Gezelfchap was, die niet gewoon was zoo
langzaam te ryden; waarop de Kaptein ten antwoord
gaf, dat zy zoo ras zouden marcheeren,
als hun moogelyk was. Nog een kwartier uur*
verder gereeden zynde , zag de Hr- V A N
L E E U W E N Ruiters aankoomen; tot dezelve
genaderd zynde, vraagde hy den Gebiedenden
Officier van dezelven wie hy was, van waar
hy kwam en welke orders hy hadt? zyn
antwoord was, dat hy de Luitenant V A N
M A R L E was, van Hun Ed. Moog* te boerden
ifgezonden, dat zyne Orders waren alles, wac
hem aan de Vlist ontmoette aan te houden, en
/an zyne verrichting Rapport te doen. Onder-
:usfchen fprong de Hr. B E N T I N C K wederom
van zyne Chais, vervoegde zich by den Luitelant
der Ruitery V A N M A R L E , en zeide;
]
„ Mynheer, ik ben hier gearreReerd van die
„ Auxiliairen, ik verzoek, dat gy my daar
„ van ontflaat, op dat wy onzen weg moogen
„ vervolgen." De Hr. V A N M A R L E vraagde
icm wie hy was; de Quartiermeester Generaal
B E N T I N C K was het antwoord; waarop de Hr«
VAN M A R L E de fcbouders ophaalde, en toen
3e Hr. B E N T I N C K daar by voegde, dat Mevrouw
de Princes van O R A N J E in het Gezelfchap

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 161
fchap was, haalde hy wederom de fchouders
op, en zeide: „ Ik heb orders om alles aan te
,, houden." Toen verzocht de Hr. BEN-
TINCK, dat hyzich by de Koets van Mevr.
de Princes wilde begeeven, waar de Hr. uEN-
TIN CK met haare Hoogheid fprak, en deeze
den Hr. VAN MARLE vraagde, wie hy was,
en welke orders hy hadt: Dezelve gezegd
hebbende, liet Haare Hoogheid zich ontvallen:
pourquoi nous arrête t'on, nous ne fomme pas des
gens Armês. Dat is: waarom houdt men ons
aan, wy zyn geene gewapende Lieden. De
Hr. BENTINCK zeide tot de Heeren VAN
MARLE en VAN LEEUWEN, dat het hier
de plaats niet was om te arrefteeren, dat zulks
op de Grenzen moest geichied geweest zyn;
waarop de Hr. VAN LEEUWEN antwoordde,
dat men op de Grenzen moogelyk geene Or­
ders gehad , of zyn plicht niet gedaan , hadt.
Toen fchreef de Hr VAN LEEUW,EN een
Briefje aan Hun Ed. Moog. te Hoerden, en gaf
het mede aan den Wachtmeester, dien de Hr.
VAN MARLE met zyn Rapport naa Woerden
zond. Voorts overleiden die beide Heeren
om naa Haastrecht voort te marcheeren; docll
de Hr. VAN LEEUWEN, zich nader beden­
kende, herinnerde den Hr. VAN MA RLE, dat
gemelde Dorp zeer oproerig was; dat aldaar
niet meer dan tien of twaalf Patriotten waren ;
en gaf daarom in bedenken, of het niet veiliger
zyn zoude, zich naa den weg van Oudewater
L té
1787.

1787.
De Heer
BENTINCK
zoekt naa
Haastrecht
te ryden ;
maar wordt
daar in bels
t.
Aankomst
aan de
Goejan l'ef
WeliexJIuis.
162 B E K N O P T E HISTORIE DÉR
te begeeven, ten einde voor te koomen, dat
de Princes door oproerige beweegingen ge-
ichrikt wierde of in gevaar geraakte ; welk voor­
ftel door den Hr. VAN MARLE werd goed­
gekeurd.
In dat voorneemen ging men voort, met de
Ruiters vooruit, en toen men aan de ftoep of
plaats van opryden op den Ysfeldyk gekoomen
was, en de Hr. BENTINCK zag dat de Rui­
ters regtsom reeden , wilde hy linksom naa
Haastrecht ryden ; maar de paerden werden
regtsom geleid, hoewel de Dyk vol menfehen
ftond, die riepen hier heen, deeze weg! (naa
Haastrecht,) terwyl de weg naa Haastrecht werd
afgefneeöen , en bezet door den Hr. Kapitein
VERZYL, die op de ontvangene tyding van
het aanhouden der Princes aanftonds met tien
Man naa Haastrecht gemarcheerd was, om het
Detachement te verfterken en de Stoep te be­
zetten : Ook zond de Hr. VAN MARLE agt
van zyne Ruiters naa dat onrustige Dorp, on
den Hr. VERZYL te onderfteunen en de rust
aldaar te bewaaren- Dus reed en trok men den
weg op naa Oudewater, tot aan het Veer van
de Goejan - Verwellerijluis; daar werd Mevrouw
de Princes ontvangen door den Hr. VAN GEN-
DEREN, Luitenant van de Goudfche Artille­
risten,met een Detachement van zes Mannen,
het welk de Pont van het Veer bewaarde, waar­
mede Haare Koninglyke Hoogheid met haar
gevolg werd overgevoerd. De Hr. VAN
GEN-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 163
GENuEREN, behandelde Haar Koninglyke
Hoogheid met veele beleefdheid, en overgevaaren
zynde bragt hy ze'in 't huis van ADRI-
AAN LEEUWENHOEK, onder't prefenteeren
van 't Geweer der Schildwachten, die de toegangen
bezettedert. Onderweg naa dit huis
vraagde de Hr BEMTINCK aan den Hr. VAN
GENDEREN, of het hier de manier was, ie»
mand met het blanke Zwaerd op te wagten?
Waarop de Hr. VAN GENDEREN antwoordde,
dat hy wel wist, wanneer hy zynen Sabel,
dien hy als Officier van de Artillery droeg,
moest trekken of opfteeken. — Toen hy met
Mevrouw de Princes in 't huis gekoomen was,
en zynen Sabel opgeftooken hadt , zeide hy
tot den Hr. BENT I NCK, .dat hy de aanmerking
vreemd vond, den Sabel een Zwaerd te
noemen; waarop de Hr. B ENT I NCK antwoordde,
het zoo niet gemeend te hebben.
•Het Gezelfchap nu, dat hier aangekoomen
Was, beflondt, benevens Mevrouwde Princes,
en de twee reeds genoemde Heeren BENTINCK
en STAM FORT, uit de Freule VAN WASSE­
N A A R . S T A R R E N B U R G , den Kamerheer
VAN RANDWYK, eenige Kamerdienaars, Lakeijen,
en verder gevolg; by zich hebbende
twee zwaar gelaadene Koetfeh, met zes paerden
befpannen, een Lakey te paerd, en drie Kapchaifen;
in de laatfte van welke een Heer zat
in 't groen gekleed, die aan de Vlist verzochr,
voorby te moogen ryden, als naa Rotterdam
j* 2 moe»
17874
Uit vveikè
Pei Toonen
het Gezelfchapb«ftoad.

1787.
Gesprekken
by de aanliomstgehouden.
164 BEKNOPTE HISTORIE ÈEK
moetende, en niet tot het Gevolg behoorets-
de; welke Chais evenwel naderhand den train,
van Goejan . Ferv/ellenfluis naa Haastrecht heen ,
ledig volgde.
Toen de Princes in 't gemelde hnis in. een
kamer gebragt was, bood de Hr. VA'N GEN­
DEREN aan Haare Hoogheid zodanige ververfchingen
aan,als op die plaats te krygen waren;
doch Haare Hoogheid bedankte daar voor, en
deed uit haare Koets eenige fpys en drank
haaien. Na dat de Princes met de Heeren
BENTINCK, RANDWYK en STAMFORT,
en de Freule VAN WASSENAAR, omtrent
een half uur gefprooken hadt , begon Haare
Hoogheid met den Hr. VAN GENDEREN te
fpreeken , en vraagde hem, of de Officier der
Ruiters order gehad hadt om Haar te arrefteeren;
waarop hy antwoordde zyne orders niet
te weeten, maar te gelooven , dat hy dezelfde
ordes hadde als zy. Haare Hoogheid beklaagde
zich toen over de wyze, waarop zy aangehouden
was, naamelyk gewapenderhand; dat het
den Hr. BENTINCK geweigerd was, met zyne
Chais en eenen der Officieren naa de Commisfie
te Woerden te ryden, om van 't aanhouden kennis
te geeven ; waarvan de Heeren VAN
LEEUWEN en BROTIER zeiden, niets ge­
hoord te hebben. Vervolgends viel het gefprek
nog eenigen tyd over onverfchillige zaaken,
en ondertusfchen kwamen de Heeren Gecom-
mit-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 165
ïïlitteerden 'te velde van Woerden aan ; by hun­
ne aankomst ontmoetteden zy den Hr. VAN
TOCLON, een van hunne Medegecommitteer­
den , op zyne terug reize van Rotterdam, waar
hy eene Commisfie hadt afgelegd. Deeze Hï.
verhaalde hun, in het doorryden te Gouda ver-
noomen te hebben, dat het Gemeen, in en
by die Stad, voornaamelyk op Stolwyker - Sluis
en aan den Haastreclufchen Dyk, op het ge­
rucht, dat 'er een aanzienlyk Perfonaadje ver-
wagt werd, in groote menigte faamengevloeid
was.
Aanftonds na hunne aankomst aan de Goejan.
Verwellenjluis, gaven de Heeren Gecommit­
teerden door een Staaten-Bode kennis aan
Haare Koninglyke Hoogheid en verzochten
gehoor, en ontvingen tot antwoord dat Haare
Hoogheid hen zou opwagten. Zy begaaven
zich derhalven, verzeld van den Hr. Bevel­
hebber van dien post, DE L A N G E , naa het
verblyf van de Princes, en vonden daar geene
Manfchap dan twee Schildwachten voor de deur
van het huis. Binnen gelaaten zynde vonden
zy Mevrouw de Princes alleen in de kamer.
De Hr. BLOK, die het woord voerde, begon
zyne aanfpraak met de betuiging, dat zy Ge-
committeerden, op het ontvangen van de ty
ding der reize en van het aanhouden Haarei
Koninglyke Hoogheid ten uiterfte verbaasc
waren geweest, over dac onverwagt voorval
m dat zy, wegens hunnen uitgebreiden last
L 3. zie |
>
17P7.
Aankomst
der Heeren
Gecommitteerden
van
Woerden.
Gefprek der
Gecommitteerden
niet
fle Princes.

166 B E K N O P T £ HISTORIE DE?.
zich verpligt gevonden hadden, in eigen per*
foon , by Haare Koninglyke Hoogheid te koe.»
men vernecmen naa het oogmerk van deezè
zoo ónverwagtte reize , buiten weeten, zoo
als zy meenden , van de Stsaten der. Provintie ,
na eene zoo lange afwezigheid, en dat juist
in een tydftip, waarin de Hr. Prins van ÓRAN-
JE, Haare Hoogheids Gemaal, zich boven de
Stad Utrecht bevond aan 't hoofd van een groot
getal Troupen van den Staat: Een verfchyn-
fel, dat het gantfche Land, byzonderlyk dé
Provintie van Holland, eene gegronde vreeze
voor eenen' inval aangejaagd hadt; en het
welke Hun Ed. Groot Moog. bewoogeri hadt,
om eene Commisfie te benoemen, tot verdee­
diging der gemelde Provintie en der Stad Ut­
recht: Om alle welke redenen zy Heeren Ge­
committeerden van oordeel waren, niet te
kunnen of te moogen toelaaten, dat Haare
Koninglyke Hoogheid zich dieper in de Pro­
vintie begaf, zonder het goedvinden der Staa­
ten daaromtrent eerst te verftaan; om het welk
te verneemen zy Heeren Gecommitteerden,
nog vóór hun vertrek van U-oer den, reeds eenen'
Postbode naa 'sHage gezonden hadden. Haare
Koninglyke Hoogheid gaf hier op een alge­
meen antwoord, dat zy naamelyk , alzoo de
Prins, haar Gemaal, in de tegenwoordige om-
Handigheden, niet in Holland koomen kon,
met een goed oogmerk in de Provintie gekoo­
men was; waarop Hun Ed. Moog. aanhielden,
om

ONLUSTEN ÏN HET VADERLAND. 167
om dat oogmerk te moogen weeten, en of
Haare Hoogheid geneegen was om mede te
werken tot herftelling der rust, op billyke
voorwaarden? Waarop de Princes herhaalde,
dat haar oogmerk goed was (*), maar zich beklaagde,
dat den Heere Prince van ORANJE
veele onrcchtvacrdigheden waren aangedaau.
Op dit laatfte gezegde betuigden Heeren Ge
committeerden hun leedwezen , zulks van
Haare Koninglyke Hoogheid te moeten hoorcn,
nademaal het aan een vry Volk niet kwalykkon
genoomen worden, dat hetzelve zyne wettige
Rechten opëischte;en dat men altoos behoorde
in het oog te houden, dat de Regenten waren
aangefleld tot bevordering van het heil des
Volks, en het Volk geenzins beflemd was tot
yergrooting van het gezag der Regenten. Hierop
antwoordde Haare Hoogheid dat dit ook
haare gevoelens waren, dat elk zyne Rechten
hadt; doch dat het hier de plaats niet was, om
over dit onderwerp breedvoerig te fpreeken;
en hier mede eindigde dit gefprek.
Vervolgends merkten de Heeren Gecommitteerden
aan, dat zy, zonder voorafgaande bewil-
(*) Haare Koninglyke Hoogheid had: haar oogmerk diüdc.
lyker te kermen gegeeven, in eenen Blief aan den Prefident
der Gedeputeerde Staaten te Nymegen, te weeten, om door
Haare tegenwoordigheid in 's Hage het Vaderland te redden ,
en de Conititmie te bevestigen. Zie de Nieuwe Nederl.
Jaarb. July 1787. bladz. 1Ö67.
L4
1787.

.-87- ; williging van Hun Ed. Groot Moog. Haare
Koninglyke Hoogheid niet verder durfden laa-
Be Princes j
verkiest
Gouda, om
di-nachtrust
te neemen,
i

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. i6p
goedgekeurd en vastgefteld. Weder in het
éerfie vertrek by Haare Koninglyke Hoogheid
gekoomen zynde, en den uitflag hunner raadpleegingen
vermeld hebbende , booden zy aan
Mevrouw de Princes, indien zy Woerden mogt
verkiezen, het Kafteel, waarin die Heeren
hunnen intrek hadden, tot eene verblyfplaats
aan; doch Haare Koninglyke Hoogheid kon
niet gelooven, dat de geopperde zwaarigheid
omtrent Gouda gegrond was, en betuigde voor
zich zelve daar in geene vreeze te hebben;
daar by„ voegende, dat zy zich verwonderde,
de Heeren Gecommitteerden zoo fpoedig van
gedachten veranderd te zien, daar zy, voor
weinige oogenblikken, den voorflag van Gouda
aanftonds hadden goedgekeurd. Waarop de
Heeren Gecommitteerden antwoordden, dat de
Hr, VAN TOULON, hen in 't afzonderlyk ge­
fprek nader onderricht hadt, van den toeftand
der zaaken in Gouda} en dat zy nu ook vertrouwden,
dat Mevrouw de Princes wel een
b'.yk van 'haare goede oogmerken zou willen
geeven, door van dat voorneemen af te zien,
en alzoo mede te werken tot bewaaring der
rust en goede orde: te meer, dewyl Haare
Koninglyke Hoogheid zoo min als iemand,
zou kunnen inftaan voor het gedrag van een
dom en driftig Gemeen. In deeze redenen
berustte Haare Koninglyke Hoogheid , en verkoos
zich naa Schoonhoven te begeeven.
L 5 Tot

Dc reis
(ierwaafrds
aangenoo*
taen.
Twee Hec-
Ten der
Commisfie
verzeilen
Haare Ko.
iiinglyke
Hoogheid.
|?o B E K N O P T E H I S T O R I E DER
Tot dat einde werden de Rydtuigen weder
over het Veer gevoerd, en Haare Koninglyke
Hoogheid door den Heer Bevelhebber D E
LANGE, eh de Ed. Moog. Heeren ELOK en
CAMERLING in de Pont geleid, vergezeld
van de Heeren VAN RAND WYK, BEN­
TINCK, STAMFORD, de Freule van WAS­
SENAAR en het overige gevolg. Aan de
overzyde gekoomen zynde, leidde de Bevel­
hebber Mevrouw de Princes weder by de hand ,
uit de Pont tot aan de Koets, wenschte Haare
Hoogheid een behouden reize, en beklaagde
baar lot; de Heeren ELOK en VAN%AND-
WYK hielpen de Princes weder in de Koets.
Toen men nu zoude afryden wilde deKoetfier,
en de Hr. BENTINCK, die in de voorite Chais
zat, vooruit ryden; doch een Detachement
Ruiters, gevolgd van de Heeren der Commisfie
DE WIT en TOULON, in eene Chais gezee-
ten, reeden vooruit om Haare Koninglyke
Hoogheid naa Schoonleven te verzeilen ; waar
heen reeds een Postboode gezonden was» om
de Regeering daar van te verwittigen en toe­
bereiding tot het ontvangen van Mevrouw de
Princes te maaken. By de floep, of den af­
loop van den Dyk op den Zydeweg naa de
Vlist, gekoomen zynde, wilde de Hr. BEN­
TINCK wederom den weg naa Haastrecht voort-
ryden; doch hem Iwerd beduid, dat de reis
naa Schoonhoven was.
Naby

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 171
Naby de Stad gekoomen zynde reeden de
Heeren Gecommitteerden vooraf in de Stad
om de Regeering kennis te geeven, dat Haare
Koninglyke Hoogheid dien nacht in de Stad
zoude blyven, en met dezelve een behoorlyken
intrek te bezorgen. Kort daarna kwamen
die Heeren terug en geleidden Mevrouw de
Princes naa de Stads Doelen, laatende de Ruiters
buiten de Stad blyven. Vervolgends namen
de Heeren Gecommitteerden affcheid van
Haare Koninglyke Hoogheid die dezelven voor
de oplettendheid, aan haare Perfoon betoond,
vriendelyk bedankte; het welk de Hr. BEN­
TINCK daarna, uit naam van de Princes nog
eens herhaalde. Na een kort verblyf aan 'c
huis van een' der Burgemeesters, vertrokken de
Heeren Gecommitteerden met een gedeelte
der Ruiters naa Woerden; het andere gedeelte
volgde den anderen dag; èn Haare Koninglyke
Hoogheid bleef dien nacht en den volgenden
dag te Schoonhoven, wagtende op antwoord van
de Staaten of zy haare reize zou kunnen vervolgen,
cn vertrok den volgenden morgen van
den 30^" Juny, ten half zes uuren naa Leerdam,
en van daar, na eenigen tyd vertoevens,
naa Nymegen terug (*).
De Princes
Voor haar vertrek van Schoonhoven fchreef Me­
fchryft Brievrouwde
Princes twee Brieven,eenen aan den Hr. ven aan den-
FAGEL, Griffier der Algemeene Staaten; en eenen
aan
(*) Kleum Nederl. Juarh 'july v$j. blad*. 1709-1721.
Beroerd Nederland, VU. Deel , bladz. 39 — 61.
Aankomst
te Sdioonkj'
yen,
AFfcbcid der
Heeren Ge»
committeerden.

1787-
(DrïHier
FA'GEL en
den Penfi'otiaris
VAN
? L Y S VV Y K.
Ï ?2 BEKNOPTE HISTORIE DER
aan den Hr. VAN BLYSWYK, Raadpenfionaris
van Holland. In den laatflen gaf Haare Hoogheid
aan den Hr. Raadpenfionaris den wensch
van haar hart te kennen, om naameiyk, daar
de Prins Erffladhouder verhinderd was, zelve
in Holland te koomen, om door Haare tusfchenkomst
mede te werken tot verhoeding van eenen
dreigenden Burger-Oorlog, en ter vereffening
der gefchillen, op gronden van de welgevestigde
Conflitutie, als de eenigfle reden
van de reize Haarer Hoogheid naa 'sHage,
welke dezelve zich gevleid hadt, dat geheim
zoude gebleeven zyn tot na haare komst op de
Oranje-Zaal, van waar dezelve aanflonds 'haar
oogmerk zou bekend gemaakt hebben aan Hun
Ed. Groot Moog. en aan de Algemeene Staa»
ten; Haare Hoogheid thans belet haare reize
verder voort te zetten, hoopte nogthans, dat
dit uitftel de zaak niet uit haar geheel zou
brengen; maar hadt noodig geoordeeld, aan
Zyn Ed. Geflr. kennis te geeven van de waare
reden Haarer aankomst in Holland, met verzoek
om dezelve onder het oog van Hun Ed.
Groot Moog. te brengen De andere Brief,
aan den Hr. FAGEL, diende om van het bo-
venflaande fchryven aan den Raadpenfionaris
aan den Griffier kennis te geeven, ten einde
hem in ftaat te Rellen, Hunne Hoog Moog. op
de gevoeglykfte wyze daar van te verwittigen.
Haare Hoogheid hoopte binnen korte in ftaat
gefteld te zyn, om haare oogmerken te vervol.
gen

ONLUSTEN ÏN HET VADERLAND. 173
gen met allen den yver en getrouwheid, die
de waare belangen van het dierbaar Vaderland
en van haar Huis, de bevestiging der Conftitutie,
en het herftel van rust en vrede van
Haare Hoogheid verlangden (*).
De tyding van deeze gebeurtenis in den
Haag gekoomen zynde , veroorzaakte daar
veele gevoeligheid en beweeging: daar gingen
of reeden onöphoudelyk ronden, de Wachten
waren in de noodige gereedheid om naar vereisch
te kunnen gebruikt worden , en het overige
der Bezetting was by der hand; overal
was het op de ftraaten vol volks. De Heeren
Gecommitteerde Raaden, waren op den 29^"-
'smorgens ten 'ê uuren al vergaaderd; en de
Staaten,die ten 1 uuren zoudenbyeenkoomen,
vergaaderden al ten half één uur. In deeze
Vergaadering werd een Antwoord beraamd op
den Brief, welken Haar Koninglyke Hoogheid
aan den Hr. Raadpenfionaris gefchreeven hadt,
waarvan ik hier voor den inhoud gemeld heb.
Dit Antwoord behelsde hoofdzaakelyk: „ Dat
de meerderheid der Leden van de Vergaadering
noodzaakelyk geoordeeld hadt, den voorgemelden
Brief over te neemen, en ter beraadfiaaging
van de Heeren hunne Principaalen te
brengen, om zich daarop ten fpoedigften te
verklaaren ; waar door , voor als nog , op
Hoogst.
(*) N'ieune Nederl. Jaarb. Juny J787. bladz, 143?- Beroert
Nederland, VII. Deel, bladz. 62, 63.
I787.
Beweeging
in den Haag
over deeze
tyding.
Antwoord
der Staatea
aan de
Princes.

Tweede
Brief der
Princes, aan
de Si men
van Holland.
174 BEKNOPTE HISTORIE DER
Hoogstderzelver voorgemeldeh Brief geen Befluit
hadt-kunnen vallen. Heeren Gecommitteerden
te Woerden , gaven ook door eenen
Brief kennis aan Mevrouw de Princes van dit
overr.eemen der Staaten, en van de goedkeuring
van hun gehouden gedrag (*)."
Haare Koninglyke Hoogheid over dit Antwoord
der Staaten gantsch niet voldaan, fchreef
nu uit Nymegen eenen Brief van den July
aan de Staaten zeiven; waarin Hoogstdezelve
te kennen gaf, dat, hoe groot ook Haare bevreemding
was, over het aanhouden door de
Gecommitteerden van Hun Ed. Groot Moog.
op den 28'ten Jtmy, nog veel meer getroffen
was over de wyze, op welke deeze vreemde
flap by Hun Ed. Groot Moog. opgenoomen en
behandeld was. Toen Haare Hoogheid tot
Schoonhoven terug gekeerd zynde, aan Hun Ed.
Groot Moog. kennis gaf van die zonderlinge'
gebeurtenis, — vleide zy zich, dat Hun Ed.
Groot Moog. het gedrag, door hunne Gecommitteerden
gehouden , nimmer goedgekeurd,
althans op het bericht daar van, door eenige
verhaasting hunner Vergaadering allen moogelyken
fpoed zouden gemaakt hebben, om Haare
Hoogheid nog in ftaat te ftellen, haare goede
oogmerken ten nutte van den Lande, door het
voortzetten haarer Reize te kunnen bevorderen.
—
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb,. Juny. 1787, bladz. 1:97. July
Mali. 1670; iö-,-i.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 175
ren. — En het hadt Haare Hoogheid daarom
te meer bevreemd, dat Hun Ed. Groot Moog.
Hoogstdezelve niet alleen tot Zaturdag morgen
den 3o ften
1787.
Juny, naa Antwoord te Schoonhoven
hadden doen wagten; maar ook by dat Antwoord
niet anders gemeld hadden, dan dat op
Haare Hoogheids Brief geen Befluit hadt kunnen
vallen ; terwyl dezelve bericht ontvangen
hadt van derzelver Gecommitteerden, dat hun
gehouden gedrag door Hun Ed. Groot Moog.
goedgekeurd was. Deeze goedkeuring van de
ophouding Haarer Hoogheid en de zwaarigheid,
die by de Meerderheid der Vergaadering van
Hun Ed Groot Moog. gemaakt was,om Haare
Hoogheid den doortogt naa de Oranje Zaal
vry te laaten, hadt Mevrouw de Princes niet
anders kunnen opneemen, dan voor een openlyk
blyk van mistrouwen, op Haar Vorjlelyk woord en
verklaarde oogmerken; en te gelyk voor eene fceraadene
en geweldige belemmering in die vryheidt welke aan Haare Hoogheid, in haare betrekking
voor al tot deeze Republiek in het algemeen, en tot
Hun Ed. Groot Moog. Provintie in 't byzonder,
niet kon geweigerd worden. Haare Koninglyke
Hoogheid hadt daarom ook niet geaarzeld,
om uit Holland terug, en weder naa Nymegen,
te keeren, en na dat Hun Ed. Groot Moog.
Haare Hoogheids goede en vreedzaame oogmerken,
door deeze hunne handelwyzehadden
doen mislukken; zoo vond Mevrouw de Princes
zich niet alleen voor zich zelve verpligt, om
eene

3787.
De gevoelens
der
Staats - Leden
zyn
liicr over
Zeer ver»
lüiillende.
176 BEKNOPTE HISTORIE DER
eene openbaare en genoegzaame herftelling,
op het ernftigfte te vorderen wegens den hoen ,
Haare Hoogheid daar door aangedaan; maar
ook om op het nadrukkelykRe te protefteeren,
dat Hoogstdezelve , van toen af aan, alle gevreesde
gevolgen der tegenwoordige Verdeeldheid en van
eenen dreigenden Burger - Oorlog zelfs, dien de­
zelve door haare tusfehenkomst hadt trachten
te verhoeden , alleenlyk laate voor rekening
en ter verantwoording van die geenen, welke
die geweldige belemmering van derzelver poogingen
door hunnen invloed hebben doorgedrongen,
enz. (*). Ook fchreef Haare Koninglyke
Hoogheid Brieven aan de Staaten der zes
andere Provintiën en het Landfchap DREN­
THE, om kennis te geeven van het geen op
haare geftaakte Reize en omtrent dezelve met
de Staaten van Holland was voorgevallen, met
bygevoegde Affchriften van de bovengemelde
(lukken (f).
Toen deeze Rukken, en de zaak, die ze be.
:reiFen, ter beraadflaaging in de Hooge Staatsvergaderingen
gebragt werden, waren de gevoelens
der betrekkelyke Leden zeer verfchillende,
zoo by Hun Ed. Groot Moog de Staa-
:en van Holland en West - Vriesland, als by Hun
Hoog Moog. de Algemeene Staaten. In de
C) Nieuwe Nederl. Jaarb. July 1787. bladz. 167S.
Ver-
Ct) ISeroerd Nederland , VII. Deel , bladz.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, ffj
Vergadering der Staaten van Holland, bragten
de Heeren van de Ridderfchap op den Ju­
ly hun. Advies fchrifielyk in, en deeden het
in de Aantekeningen der Vergaadering infchry-
yen. Het zelve .was hoofdzaakelyk van dee.
zen inhoud: „ Zy vonden zich verpügt, aar Har van dg
Ridder­
Hun Ed. Groot Moog. onbewimpeld voor te
fchap, in de
draagen, dat zy de beleediging Haare Koning, Registers
aangctcelyke
Hoogheid aangedaan, met de uiterfte aan • kcnd.
doening en verontwaardiging vernoomen had
den; dat de gevolgen daar van alle oögenblik
ken haglyker werden, en van dien aart waren ;
dat, zonder een allerfpoedigst herftel niet min.
der te voorzien was , dan het uitbarften vat
j
eene ailerbloedigfte fcheuring in. 't hart dei
Provintie van Holland, en het verwekken vat
de gegrondlfe verontwaardiging der grootfte
Hoven van Europa , . het welk niet tegen de
Republiek, maar alleen tegen, de Provintie var
.
Holland moest uitbarften: Dat de Heeren var
de Orde ver/.eketd waren, dat de beleediging
Haare Koninglyke Hoogheid aangedaan, he:
juiste middel was, om het grootfte medelydei
i
te verwekken by de Voprftanders van het Stad-
houderlyke .Huis; dat dit medelyden, de fmeu
lende woede ontfleekende , eene uitbarftinj
1
kon veroorzaken , welke, hoe zeer ook dooi
overmagt van Burger- of Krygs-Wapenen e;e
ftuit, toch onvermydelyk eene bloedplengin^
zou' veroorzaaken , onder Medeburgers en Mc
dcingezetenen van een en dezelfde Provintie
M wa»

Ï787.
i 78 BEKNOPTE HISTORIE DÉR
waar aan men niet dan met affchuw en fchrik
kon denken. Dat integendeel eene onverhinderde
paslage aan Haare Koninglyke Hoogheid
en eene betaamelyke zorg voor Hoogst derzelver
veiligheid , op eene betaamelyke wyze
ingericht, alle oorzaak van oproer zoude hebben
voorgekoomen — Dat verder de vrees
der gevolgen niet kon ontveinsd worden: De
grootfte Huizen van Europa waren aan Haare
Koninglyke Hoogheid vermaagfehapt; óe Keizer,
de Koning van Engeland, de Koning van
Pruis/en, de Hoven van Hes/en en Brunswyk,
de Deenfche ,de Zweedfche Hoven, moesten zich
gevoelig toonen over eene behandeling, welke,
zelfs ten aanzien van een gemeen Perfoon,
wederrechtelyk zoude zyn, en welke ten opzigte
van een Perfoon van een zoo verheeven
rang, aan een Kunne, welke altoos eene dubbele
eerbiedigheid vordert, ongeacht de rondborflige
verklaaring Haarer alzins pryslyke inzigten,
zonder aanmerking van Haar Vorftelyk
woord; — alle gegronde aanleiding moet geeven
tot het vorderen eener volleedige herflelling,
vergezeld van zodanige ernfiige verklaaringen
, die den ongelukkigen toefland van deeze
Provintie , indien mooglyk , nog zullen
moeten verergeren; de droevige tweefpalt en
bittere verwarring vermeerderen, de bezwaarde
Financiën onherftelbaar maaken, — en den
kwynenden Koophandel den laatften doodfleek
geeven".
» Om

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 179
„ Om alle welke Redenen de Ridderfchap
van oordeel was,op de beleefdfte en dringend-
Re wyze Haare Koninglyke Hoogheid ce ver-
Zoeken , Haare reize naa den Haag te willen
hervatten, en Haare poogingen tot herftelling
der rust, wel te willen aanwenden; verder te
verklaaren , het overyld en onvoorzigtig gedrag
van de Commisfie ter verdeediging van
de Provintie en der Stad Utrecht,, aftekeuren;
voorts Heeren Gecommitteerde Raaden te gelasten
, by Hoogstdezelve te verneemen , of
Haare Koninglyke Hoogheid de reize te water
öp de Rivieren of te Landen, zou verkiezen
te doen, en naar die keuze de noodige orders
overal te geeven tot Hoogscderzelver veiligheid
en betaamelyke ontvanging; als mede om voor
de bewaaring van de rust en flilte onder de Ingezetenen
te zorgen. — Betuigende, laatflelyk,
de Ridderfchap, dit hun Advies in gemoede
en naar hun beste weeten re befchouwen, als
het gefchiktfte middel om het dreigend gevaar
af te wenden" enz.
De Heeren Gedeputeerden der Stad Amfteu A< Ivies van
'iflirdam,
dam, verneemende, dat de Heeren van de Rid- aai ige ee­
derfchap hadden kunnen goedvinden, hun Ad
vies op de bovengenoemde Rukken , beneffende
de voorgenoomene Reize van Haare Koninglyke
Hoogheid in de Registers van Hun
Ed. Groot Moog te doen fchryven, oordeelden
het insgelyks van huuceu onvermydelykeh
pligt, om den nadeeligen invloed van het gend
ui de
^ gisters.
M 2 mei»

X787. n
I &o B E K N O P T E HISTORIE DER
ielde Advies der Ridderfchap , op 's Lands
g ewigtigftc belangen voor te koomen, en te-
£
en te gaan , het geen door hen Gedeputeer-
d en op het zelfde onderwerp geadvifeerd was,
i; jsgelyks in de Registers te laaten fchryven;
v 'aarvan den inhoud hoofdzaakelyk hier op uit
ï wam:
Dat de Achtb. Raad bovengemelde ftuk-
| en (uitgezonderd den laatst ingekoomen Brief
\ an Haare Hoogheid) mitsgaders nog een Ver-
2 oekfchrift van de Gecommitteerden uit den
( ïrooten Krygsraad en van de GeconRitueer-
d en uit de Eurgery der Stad Amfterdam; ver-
2 oekende, dat de Achtb. Raad de overkomst
v an Haare Koninglyke Hoogheid geliefde af te
V eenden, met aanzegging, om zich by provifie
V an het Grondgebied deezer Provintie te ver­
V aderen, onderzocht hebbende, hadt begree-
'en: Dat dezelve, zonder te treeden in eenig
T
c nderzoek omtrent de beweegredenen tot de
I Leize van Haare Koninglyke Hoogheid , zonder
e enige aanmerkingen te maaken op de byzon-
c ere wyze , waar op dezelve ondernoomen
v ,'as, alleenlyk het oog moest vestigen op de
;evolgen, welke daaruit meer
{
dan waarfchyielyk
en volgends den aart der zaaken zouden
1
lebben moeten fpruiten,en welke Heeren Ge-
1
< ommitteerden van het Defenfiewezen zeer wel
i ngezien hadden, wanneer zy begreepen, dat
1 iet woest Gemeen, van de zuivere oogmerken
I iaarer Koninglyke Hoogheid niet overtuigd
zyn-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 181
zynde, op zodanige onverwagte aankomst,
Jigtelyk den Oproerkreet zoude hebben kunwen
aanheffen , en tot gevaarlyke uiterftens
overflaan".
„ Dat het den Achtb. Raad zeiven hadt toegefcheenen
, dat , al waren Hun Ed. Groot
Moog. van die komfte verwittigd geweest, en
daar door in ftaat gefteld om alle noodige
voorzorgen te gebruiken, zulks nog geene genoegzaame
zekerheid zoude hebben kunnen
geeven , dat het Gemeen , by het welk het
ziaad van oproer , federt eenen geruimen tyd
gekoesterd, al vry diepe wortelen gefchooten
hadt, door de wyste en voorzigtigfte maatregelen
te beteugelen zoude geweest zyn , of
nog zyn, en dat om die reden de komst van
Haare Koninglyke Hoogheid by provifie niet
anders dan allerzorgelykst voorde rust deezer
Provintie zoude kunnen zyn, en uitwerkingen
hebben, regtftreekB ftrydende met de oogmerken
door Haaf by Haaren Brief geopenbaard".
,, Dat, met opzicht tot die oogmerken, de
Achtbaare Raad bevonden hadt, dat Haare Koninglyke
Hoogheid kennis geeft, die Reize
ondernoomen te hebben, om, zoo moogelyk,
een dreigenden Burger Oorlog voor te koomen
, en de gereezene verfchillen te vereffenen.
Dat het den Achtbaaren Raad zeer
aangenaam geweest was, zodanige Gezindheden
by Haare Koninglyke Hoogheid te befpeuf&n>
vertrouwende, dat de poogingen, welke
M 3 ZÏ
1787.

1787.
18» BEKNOPTE HISTORIE DER
zy dca-ïoe zoude willen aanwenden, gegrond
zouden wezen op de veiligheid deezer Provintie
, den luister van Hun Ed. Groot Moog.
Vergaadering, en dc Vryheid en Rechten der
Ingezeetenen; en dat dezelve dan ook niet
twyffelde, of Hun Ed. Groot Moog. zouden
die poogingen gaarne onderfttunen Doch dat de
.Ach baare Raad niet kon zien ,dat daartoe eene
perfoonelyke verfchyning van Haare Koninglyke
Hoogheid in den Haag noodig was; daar
Haare Hoogheid op eene andere wyze de gevoelens
van Heur hart, en de middelen, welké
zy tot voorfz. einden dienRig zoude rekenen,
aan Hun Ed. Groot Moog. zoude kunnen openleggen.
Op alle welke gronden de Achtbaare
Raad het verrichtte van de Heeren deezer
Stads Gedeputeerden ter Dagvaart, in het
goedkeuren van het gedrag der Heeren van het
Defenfiewezen, preezen, en gemelde Heeren
Gedeputeerden verder gelast hadden, om wegens
deeze Stad te advifeeren, dat aan Haare
Koninglyke Hoogheid van wegen Hun Ed.
Groot Moog. in de ernfligfte en nadrukkelykfte
bewoordingen zoude behooren te worden onder
het oog gebragt, dat Hun Ed. Groot Moog.
niet konden verbergen, dat Hoogstdezelven
de hcimelykc wyze en weg, zoo wel als de
eerdere omftandigheden , welke de onversyagte
Reize van Haare Koninglyke Hoogheid
verzeld hadden, niet konden overeenbrengen
net het verklaarde van Haare Koninglyke Hoogheid

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 183
heid van gekoomen te zyn, met oogmerk 01»
de rust in deeze Provintie te herftellen , en
den gevreesden Burger • Oorlog voor te koo­
men."
„ Dat Hun Ed. Groot Moog. liever zouden
gezien hebben, dat Haare Koninglyke Hoogheid
tot een onbetwistbaar bewys van derzelver
oprechte gevoelens, om tot zodanige heilzaame
einden mede te werken , al haar vermoogen
hadt gelieven aan te wenden , om
Haaren Doorluchtige Gemaal af te raaden van
de geweldige en vyandlyke fchikkingen, waar
mede Hy , zoo wel tegen deeze Provintie, als
die van Utrecht en vooral de Stad Utrecht,
onöphoudelyk werkzaam was; en byzonderlyk
ook, dat Haare Koninglyke Hoogheid zich
beyverd hadde om in die Provintie, waarin
Hoogstdezelve nu federt zoo een geruimen tyd
Haar verblyf gehouden hadt, door Haaren veel
vermoogenden invloed het openbaar geweld te
doen ophouden, en de willekeurige maatregelen
van fommige Regenten te doen beteugelen,
cn de verdrukte Burgers in hunne Rechten
te doen herftellen, en daar den eerften en
boven al noodzaakelyken hoekfteen te leggen,
waarop de rustin het lieve Vaderland, tevens
met waare Vryheid, voortaan kon gevestigd
worden; en dat Hun Ed. Groot Moog. om die
reden vertrouwden en aandrongen, dat Haare
Koninglyke Hoogheid by provifie , en tot nader
goedvinden van Hun Ed Groot Moog. dan
M 4 ook
1727.

1787.
ïnMielvks
V..11 Gorinchem
en
Schoonho •
yen.
Hoe de AIineeneStaaten
deeze .
zaak befchouwden.
184 BEKNOPTE HISTORIE DER
ook die Reize zou ftaaken, als geenzins kunnende
ftrekken ter bereiking van oogmerken j,
dewelke Haare Koninglyke Hoogheid in haaren
Brief aan den Heer Raadpenfionaris hadt voorgefield
(*). De Stéden Gorinchem en Schoon*
hoven deeden haare Advifèn, mede ftrekkende
om de overkomst der Princes af te wyzen, en
iri nog fterker bewoordingen vervat, insgelyks
in de Staats - Registers icfchryven. Haarlem,
Leyden, Schiedam, Alkmaar, Monnikendam en
Purmerend, waren van het zelfde gevoelen als
Amfterdam. Maar Dordrecht verklaarde nog
daarenboven , dat de Brieven van den Prins en
de Princes, op zulk een hoogen toon aan den
Souvrain ingericht waren, dat men zich daar
over niet kon uiten, en zich op die Brieven
ongereed hield. Gouda en Rotterdam hadden,
nog geen last Cf)."
Geheel anders werd deeze zaak befchouwd
by de Algemeene Staaten , dan by de meeste
Staatsleden van Holland: Hun Hoog Moog..
van dit zonderling geval onderricht door eenen
Brief van den Griffier F A C E L , verzeld van
eenen Brief Haarer Koninglyke Hoogheid aan
denzelven, betuigden daar over hunne uiterfte
aandoening, en beflooten, dat nog ftaande
de Vergaadering Affchvift van den gemelden
•' • ' * • Brief
(') Nieuwe Neder!. Jaarb. July 1787. bladz. 1699.— 170^.
Beroerd Nederland, VII, Deel, bladz. 69— 80.
(•f) Nieiwe Nederl. Jaarb. July 1787. bladz. 1747.

ONLUSTFN IN HF.T VADERLAND. 185
Brief ei. Bylage aan de Staaten van Holland zon
gezonden worden; en dac Hoogstdezelven
zouden verzocht worden, om ten fpoedigRen
en /onder verwyl , de nodige Orders te Rellen \
ten einde Haare Koninglyke Hoogheid in haare
voorgenoomene Reize geen verder ophouden
mogt ontmoeten , en dat alle verhindering aan­
ftonds wierde weggeruimd ; op dat aldus de.
heilzaams poogingen van Haare Koninglyke,
Hoogheid in 't werk mogten geReld worden,
waarvan Hun Hoog Moog., verzochten ten aller
eerften door Hun Ed. Groot Moog. onderricht
te worden. Dit Befluit werd aanftonds ter
uitvoer gebragt, en een Brief van zulken in­
houd (gedagtekend den 2tA n
Juny) aan de
$taaten van Bolland gezonden. Doch deeze
Heeren Staaten waren zoo gereed niet, om aan
dit verzoek te voldoen; daar kwam geen Ant.
woord op dien Brief, om het welke derhalven
de Hollandfclie Gedeputeerden ter Vergaadering
van de Algemeene Staaten gedrongen werden;
doch zy verklaarden , nog te blyven by hun
Advies, dien morgen gegeeven, waar by den
Brief van Haare Koninglyke Hoogheid hadden
overgenoomen, en zich de vrye beraadflaaging
hunner P.rincipaalen voorbehouden, waarvan
verfcheide Leden aangenoomen hadden de oog­
merken van hunne Steden, ten fpóedigfte te
zullen inneemen.
Hierop beflooten Hun Hoog Moog. om dien
zelfden avond nog eenen tweeden Brief aan de
M 5 Staa-
1787*
Tweede
Brief «ter
Algemeen»

iBö BEKNOPTE HISTORIE DER
Staaten van Holland te fchryven, om den aan-
Staaten aan
drang, op dien dag reeds gedaan, te vernieu­
de Staaten
yan tMland, wen, en op het vriendelyKlle te verzoeken,
dat Hun Ed. Groot Moog. hunne ernitige op.
Irttendheid wilden bepaalen op de gevaarlyke
gevolgen, welken de gedaai-e Rap, betrekke-
Iyk het verhinderen van de Reize Haarer Koninglyke
Hoogheid buiten 's Lands ten nadeele
der Republiek zou kunnen veröorzaaken; en
dat Hun Hoog Moog. indien de Heeren Staaten
van Holland niet voldeeden aan de dringende
Verzoeken van Hun Hoog Moog. de gevolgen
van het geen daar uit de Republiek zou kunnen
overkoomen , lieten voor rekening van Holland.
Gevoelen De Heeren Gedeputeerden van Holland Diee­
der Staaren
van Qyerys» ven by hunne gedaane Verklaaring; de Gede­
|r/.
puteerden der zes andere Provintiën, namen
alles wat dien morgen en dien avond hier omtrent
voorgekoomen en gefchied was, Copyelyk
over (*). De Staaten der gemelde Provinciën,
de zaak overwoogen hebbende, waren
sok niet allen van het zelfde gevoelen : Die
van Overysfel merkten aan, in hun Antwoord
:>p den Brief van Hi»are Koninglyke Hoogheid,
i behelzende een verhaal van dat voorval, dat
sy zich al te zeer overtuigd mogten houden
fao de Achting der Staaten van Holland, voor
] 3aare Koninglyke Hoogheids Perfoon en verleyen
rang, dan dat eenig het minfte oogmerk
(*) Nievvt Nederl, Jaarh July i 78j>. bladz. 1674-167?.
by

ONLUSTEN ÏN HET VADERLAND. 187
by, Hun Ed. Groot Moog. of derzelver Gecommitteerden
zou gehuisvest hebben , om
iets hoonends voor Haare Koninglyke Hoogheid
te onderncemen, en dat zy alles liever
moesten toelchryven aan eene verfchillende
man :
er van befchouwen van de waare gefchopenheid
der zaaken in de Provintie van Holland,
welke de Heeren Staaten zullen geoordeeld
hebben van die natuur te zyn , da: eene
onverwagte verfchyning van Haare Koninglyke
Hoogheid niet zoo wel, als Haare Koninglyke
H -ogheid meende, aan het oogmerk , om de
tegenwoordige beroerten te (tillen , zoude beantwoord
hebben. Voor het overige betuigden
Zy Heeren Sranten hunnen hartgrondigen
wensch, dat het verlangen Haarer Koninglyke
Hoogheid om door Haare tusfchenkomst eenen
Burger - Oorlog voor te koomen, met een gewenscht
gevolg mogt bekroond worden ; en
dat Haare Koninglyke Hoogheid ook ter plaatfe
van Haar tegenwoordig verblyf, daartoe de
noodige middelen zou weeten te vinden en in
*t werk te ftellen, op dat alzoo deeze Landen,
en bygevolg Haare Koninglyke Hoogheids
Huis, voor eenen geheelen ondergang mogten
bewaard blyven (*) enz.
In een geheel tegenftrydig licht werd deeze Brief der
Sraaren vai
zaak befchouwd by de Staaten van Friesland, Vriesland
aan die vat
die zich daar over zeer beklaagden in eenen
llnlland,
Brief over deeze
zaak.
{*) Nieuw: Niitrl. Jmri. July J787. bladz.

«•787-
188 BEKNOPTE HISTORIE DER
Brief aan de Staaten van Holland zei ven gefchreeven;
waarin zy, onder anderen, betuigden,
nimmer te hebben kunnen denken, dat
binnen deeze Republiek aan een Perfoon van
zulk een hooge afkomst, aan een Perfoon, die
op haar Koninglyk woord verzekerde , geene
dan vredelievende, den Lande heilzaame , en
haare verhevene hoedanigheden waardige,oogmerken
te hebben in haare Reize, zodanige
beleedigende belemmeringen zouden tocgebragt
zyn , als Hoogstdezelve in de Provintie van
Holland ondervonden hadt, met dat gevolg,
dat Haare Koninglyke Hoogheid deeze Reize
hadt moeten Raaken, cn naa ürymegnt terug
keeren. Deeze daad kon niet dan deh dienden
indruk by ieder weldenkend mensen maaien,
die hier uit ziet, dat de goede orde, rust en
veiligheid —- thans in fommige Oorden van
Nederland helaas 1 zoo verre geweeken waren ,
dat aan de Gemalin van den Erffladhouder der
zeven Provintiën, binnen dezelven, Gewapenderhand
belet wordt, die vryheid te oefenen,
Welke aan ieder byzonder Perfoon toekomt.
Niet minder gevoelig moest dit aan ieder vaa
de Bondgenooten zyn , wanneer zy aan de eene
«yde nagingen, welke uitwerking zulk eene
geruchtmaakende gebeurtenis by vreemde Moogendheden
moest doen; en dat, aan den anderen
kant, wel ligt door dit voorval de weg tot
bemiddeling der Verdeeldheden, die de Republiek
zoo ongelukkig verfcheurden, en derzei»

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 18$
zeiver ondergang zoo klaarblykelyk dreigden,
hoe langer hoe meer verwyderd en moeijelyk
gemaakt moest worden. Zy baden derhalven
Hun Ed. Groot Moog. om het voorgemelde in
ernftige overweeging te neemen, en alle zulke
maatregelen te beraamen en in 't werk te ftel­
len, dat Haare Koninglyke Hoogheid behoorlyk
herftel van het voorledene mogt ontvangen,
en Hoogstdezelve voor het vervolg bevryd
blyven van ontmoetingen, weiketen eenemaal
onbeftaanbaar zyn, zoo wel met de goede
orde, die ineen L and behoord plaats te bebbjen,
als met de hoogachting, aan Haare Doorluch­
tige Perfoon verkhuldigd. — (*) In den zelf­
den zin, genoegzaam, betuigden de Staaten
van Zeeland hun ongenoegen , over het gedrag
der Gedeputeerden te Velde, ten aanzien der
verhinderde Reize van Haare Koninglyke
Hoogheid, in twee byzondere Brieven aan den
Prins Erfftadhouder en aan Mevrouw de Prin­
ces ; en daar tegen hun genoegen en goedkeu»
ring , over het gedrag hunner Afgevaardigden
in de Vergaadering der Algemeene Staaten,
door zich tegen de maatregelen, ter verhinde­
ring ten kragtigften te verzetten (f). Zoo
verfchillende waren de gevoelens der Staaten
van de verfcheidene Provintiën, naar de ver­
fchillende grondbeginzelen en begrippen der
Staatsgelleldheid, die zy toegedaan waren.
(•) Beroerd Nederland, VII. Deel, bladz. 87.
(fj Beroerd Nederland, VII. Deel, bladz. g*
Zeet
Zeeland
betuigt zyn
ongenoegen.

1787.
De Koning
van Pruitfeit
tr^Ut
zien de
zaak, zyner
Zuster aai,.
Memorie
van T 111>
l E M E Y t a
aan de Skaten
van
Holland.
190 BEKNOPTE HISTORIE DSS
Zeer t.aruurlyk kon men verwagtea , dat
Zyne Majedeu de Koning van tiuisjen zich
de zaak van zyne geliefde Zuster , die zich
door deeze ftremmihg in Haare voorgenoomer.e
Reize, en oogmerken zoo zeer beledigd en
gehoond achtte, ten fterkfte zoude aantrekken :
Ook ontbrak het niet aan Lieden, die voorzagen,
dat die Vorst ai federt eenigen tyd alleenlyk
wagtte naa bekwaame gelegenheid, orrs
zich de zaaken hier te Lande niet welvoeglykheid
te kunnen aantrekken, en deeze dachten
zy, werd door dit voorval aan de hand gegeeven
(*). Het duurde ook niet langer dan tot
den ioden July, d a t je Raadperfionaris eene
Memorie van den Pruisfifchen Gezant, ter tafel
van Hun Ed. Groot Moog. de Staaten van
Holland, bragt, waarin te kennen gegeeveü
werd, -,, dat de Koning niet dan met eene
fterke gevoeligheid , den gepleegden aanval
naby Schoonhoven tegen de Perfoon van Zyne
Koninglyke Zuster, welke de beilzaamfte oogmerken
tot die Reize naa den Hang noopten,
vemoomen hadt. Dat Haare Koninglyke Hoogheid
op haaren weg verhinderd wordende, zich
door Wachten omringd zag; dar men zelfs
Gewapende Lieden in haar Vertrek geplaatst
hadt. Verder werd op uitdrukkelyk bevel van
Zyne Pniisfifche Majefteit door zynen Buitengewoonen
Gezant in die Memorie gezegd^
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Juny 1787. bladz. 1437.
das

ONLUSTEN i» HET VADERLAND. 191
dat hy zich tot Hun Ed. Groot Moog. wendde,
om op de fpóedigfte en fterkfte wyze op eene
uitfteekende voldoening aan te dringen, wegens
die beleediging, en ftrafoeffening te vorderen
over de daaders van dezelve. — Betuigende
voorts, dat hy zich zou haasten , om den Ko-
Ding, zynen Meester, te onderrichten van de
uitwerking, welke de Vertoogen van zynen
Minister in de Souvraine Vergaadering van
Holland zouden gehad hebben; daar by voe­
gende, dat Zyne Majefteit uit den uitftag van
Hun Ed. Groot Moog. beraadflaagingen over
deeze zaak zou afmeeten, welken prys zy op
zyne vriendfehap en genegenheid fielden.
Op dien zelfden dag deed Zyne Pruisjifche
Majefteit door denzelfden Gezant Baron van
THULEMKIJEK. eene Memorie aan de Alge­
meene Staaten ter hand ftellen, waarin hy on
derftelde, dat Hun Hoog Moog. door hunne
wysheid reeds voorzien zouden hebben , met
welke verbaasdheid en groote fmerte Zyne Ma­
jefteit m'jest aangedaan wezen , toen dezelve
vernam , dat de ontworpen Reize van Zyne
Koninglyke Zuster naa den Haag, met de heil-
zaamfte oogmerken ondernoomen , naby de
Stad Schoonhoven , door gewapende lieden i«
belet geworden: Daar nevens te kennen gaf,
dat de Koning van het wys gevoelen der Meer­
derheid dier Vergadering, ten aanzien van dit
onverwagt en verfoeijelyk beftaan (zoo als hy
dat noemde) zoo wei als van de Befluiten daar­
uit
1787;
Memorie
van denzelfden
Gc«
zant aan de
Algemttne
Staaten.

Befluit det
Algemeene
Staaten op
dee/.e Memorie.
Beric'iu v.ni
den Baron
van RUUDS
19* B E K N O P T E H I S T O R I E DER.
uit voortvloeiende, onderricht was, en Hoogst?;-
deszelven genoegen zekerlyk zouden wegdraa-
gen. Voorts, dat Zyne Excellentie op uit-
drukkelyken last van Zyr,e Hruisfifche Majefteit
de Memorie aan de S'.aaten van Holland hadt
ingeleeverd j waar by hy , te gelyk , een Affchrif't
overgaf, en by welke Zyne Maje eii op eene,
openlyke Voldoening zoo wel, als op de ftraf
der Bewerkers van den gepleegden hoon aan­
drong. Eindelyk onder/telde, dat Hun Hoog.
Moog. óngetwyfeld zouden medewerken met
allen dien vuurigen yver , welken Zyn Excel­
lentie in meer dan eene gelegenheid ondervon­
den hadt, Hun Hoog Moog. te bezielen voor
de onderhouding der vriendfehap en goede ge­
neigdheid, welke tot hier toe tusfehen de bei*
de Staaten hebben plaats gehad.
Deeze Memorie Werd door zes Provintiën
overgenoofnen, en te gelyk beflooten om 'er
een affchrift van te zenden aan de Staaten van
Holland, verzeld van eenen Brief tot aandrang.
By de Staaten van Holland zeiven werd door
de Ridderfchap , op de Memorie door den
Pruisfifclien Gezant aan Hoogstdezelven over-
gegeeven , aanftonds voorgefteld , om verzoe~
nmde middelen by de hand te neemen ; doch
de Memorie werd aan de Commisfie van het
groot Befoigne overgegeeven tot onderzoek en
Advies. By Hun Hoog Moog. de Algemeene
Staaten kwamen omtrent" den zei;den tyd twee
Brieven in van hunnen Gezant aan\£erlynjche
Hof,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 195
Hof, den Baron van RHEEDE: In den eerften
berichtte die Gezant, dat het Pruhfifche Hof
zeer getroffen was van de aanhouding der Princes;
en dat aan den gezant THULEMEYER
Jast gegeeven was om daar over Vertoogen te
doen. In den anderen werd gemeld, dat de
Koning voorneemens bleef, om een Leger in
Westphalen te doen byeen trekken; dat het Hof
van Engeland zyn genoegen hadt doen betuigen
aan dat van Pruis/en, over de handtIwyze, die
by hetzelve gehouden werd, om voldoening
wegens het gebeurde met de Princes te bekomen;
en dat Engeland een fmaldeel Oorlogfchepen
in Zee zou biengen (*).
By de Algemeene Staaten werd op den 26^
July met vier Provintiën Gelderland, Zeeland,
Utrecht en Vriesland, op voorflel van de laat-
Ite, beflooten, om aan Zyne .PruisJïfcJie Majefteit
te fchryven, dat Hun Hoog Moog. allen
moogelyken aandrang by de Staaten van Holland
en Westvriesland hadden gedaan, om Hoogstdezelven
te beweegen tot het geeven van de
geëischte voldoening aan Zyne Koninglyke
Majefteit, en alle gevolgen, welke uit hoofde
van het ongunflig of onvoldoende Antwoord van
welgemelde Staaten te wagten waren , voor derzelver
rekening gelaaten hadden (f). De Staaten
van Holland daarentegen beraamden op den 14.^0
Ju'y
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. July 1787. Wadi. 17.58 — 17^0.
ft; Ibid. July 1787. fajadz. iS,;6. bladz. (363, 1863.
• N
1787.
Antwoord
der AlgemeeneStadiën
aan der]
Koning van
Pruïsfeit,
Antwoord
der Staaten
van HoVmid

1787.
aan den
Gezant
7 H V L E-
Bïït R.
104 BEKNOPTE HISTORIE DER
July een zeer beleefd Antwoord op de Memorie
van den Gezant des Konings van Pruis/en, behelzende
de redenen, waarom Kun Ed. Groot
Moog. de Reize van Haare Koninglyke Hoogheid
in die omflandigheden, welke toen plaats
hadden, als fchroomelyk befchouwd hadden;
welk Antwoord aan den gemelden Gezant werd
ter hand gefteld, en daarvan een Affehrift naa
het Hof van Vrarikryk gezonden. In dit Antwoord
werdt aan den Pruvfifchen Gezant toegevoegd:
Dat Hun Ed. Groot Moog te veel
achting hadden voor zyne Pniisfifche Majefteit
en Hoogstderzelver Doorluchtig Huis, dan
dat zy zouden kunnen dulden, dat eenig At.
lentaat tegen de Perfoon van Zyne Majefteits
Zuster, Mevrouw de Princes van Oranje en
PJasfau hier te Lande zou begaan worden:
Doch dat Hun Ed. Groot Moog. ook niet konden
twyfelen, of Zyne Pniisfifche Majefteit
zou voor hun ook wel dezelfde Achting willen
plaats geeven, die Souvraine Moogendheden
aan elkanderen verfcboldigd zyn; en van Zyne
Majefteits billyke denkwyze niet kunnen vervvagten,
dat Hoogstdezelve de verrichtingen
van Hun Ed. Groot Moog. welke verrichtingen
niet anders dan de bewaking der rust van
des Lands Ingezeetenen, en het welzyn van het
Land tot oogmerk hebben , zoude befchouwen
als Alttntaaten, tegen welgedachte Haare Koninglyke
Hoogheid ecniglyk en alleen , om
dat Haare Hoogheid in dit geval betrokken geweest

ÖNLUSTEN IN HET VADERLAND, rpj
weest was; dat Hun Ed. Groot Moog. wel ge- 1787.
wenscht hadden s dat Zyne Pniisfifche Majefteit
door eene echte opgave der orrïftandigheden
van het geval volledig was onderricht geworden;
wanneer, zoo zy niet twyfelden, de
Memorie van den Hr. THULEMEYER zoude
voorgekoomen geweest zyn ; dat toch Hun
Ed. Groot Moog. van Zyne Pniisfifche Majefteits
verhevene cienkwyze niet konden verwagten
, dat Hoogstdezelve Haare Koninglyke
Hoogheid boven den Souvrain zoude willen
verheffen, en op dien grond alle belemmering,
die Haare Hoogheid in Haare Reize naa.'s Hage
zoude mogen ontmoeten, welke belangen van
den Staat daar tegen ook mogten ftryden, als
een Attentaat tegen Haare Perfoon, of als eene
beleediging, zou gelieven aan te zien.
Dat ondertusfchen Hun Ed. Groot Moog.
geen zwaarigheid maakten , om openlyk te
verklaaren, dat dezelve gebeurtenis Hen ook
ten fterkften hadt getroffen, en dat zy niets
yveriger wenschten, dan dat dezelve hadde
kunnen voorgekoomen worden; dat daartoe,
meer dan waarfchynelyk, ook gelegenheid zóu
geweest zyn, indien Haare Koninglyke Hoogheid,
in plaats van op het onverwagtst, na een
afweezen van byna twee Jaaren, het Grondgebied
van deeze Provintie weder in te treeden,
van Haar verlangen om naa de Oranje Zaal te.
komen, en van de oogmerken, door Haar daar
mede bedoeld, Hun Ed. Groot Moog. op eene!
N a ge-

*787-
156 BEKNOPTE HISTORIE DER
gevoeglyke wyze, vooraf hadtgewaarfchouwd';'
naardien Piun Ed. Groot Moog. dan in de mogelykheid
geweest zouden zyn, om niet alleen
dat een en ander vooraf te beoordeelen, maar*
ook aan de Princes de bedenkingen voor te
Rellen, die daar over by Hen natuurlyk moesten
ontflaan : Immers dat Hun Ed. Groot Moog.
in dat geval, aan Hiare Koninglyke Hoogheid 1
!
zouden hebben kunnen en moeten herinneren s
op wat wyze de Heer Prins Erffladhouder reeds 1
in de maand September van 'c Jaar 1785. met
zyn Huis en Eamielie deeze Provintie verlaaten
hadt; zyn geopenbaard misnoegen
tegen den Souvrain van Holland, gepaard met
verfcheidene Rappen, zigtbaar ingericht om
deeze Provintie de uitwerkfelen van dat ongenoegen
gevoelig te doen ondervinden, en
daartoe zelfs alle de magt der Republiek, die
onder zyn bereik was, te gebruiken; — den
inhoud van de Verklaaring, die zoo veel indruk
gemaakt heeft , door den Prins op den
2ö f t < ; 1 1 May uitgegeeven, in de welke alle
denkbeelden van erkentenis eener onafhangelyke
Oppermagt, in deeze Provintie worden
ter zyde gefteld, en waar door ade betrekking
tusfehen tlun Ed. Groot Moog. en hunnen tegenwoordigen
Stadhouder geheel onzeker en
dobberende was geworden; — eindelyk de
verregaande Verdeeldheid in de gemoederen
der Natie, waarvan het voornaamfte en aanzienlykfte
gedeelte , by het inroepen haarer
Vry-

ONLUSTEN ÏN HET VADERLAND. 197
Vryheid, door de veruitziende bedoelingen
van den Hr. Stadhouder, ten hoogRen tegen
jdenzelven werd ingenoonjen; terwyl een ander
gedeelte een tegen gefteld gevoelen omhelst,
en het musicid en onzinnig Gemeen, onder
hetzelve, hier en daar den naam van ORANJE
op de fchandelykfte wyze misbruikte, tot een
Leuze, of Teken om daar onder, de fchroomelykfte
tooneelen van Oproer en verwoesting
aan te rechten; dac, behalven deeze, zoo belangryke
en op de rust deezer Provintie zoo
veel invloed hebbende, overweegingen, ook
nog aan Haare Koninglyke Hoogheid, met betrekking
tot het oogmerk Haarer komfte in den
Haag, zou hebben kunnen onder het oog gebragt
worden, dat, voor zoo verre daar mede
bedoeld mogt worden,om door Haare tusfehenkomst
de gereezene Gefchillen uit den weg te
ruimen , dit oogmerk, hoe lofwaardig ook in zyne
algemeene beginfelen , echter nooit de voorgeftelde
vrugt zou hebben kunnen voortbrengen,
aangezien het gebrek der nodige Onzydigheid,
het welk, na al het gebeurde kenn.e.
Jyk door de geheele Natie in Haare Koning'
]yke Hoogheid moest onderfteld worden, by
de Princes het eerfte vercischte in eene Middelaaresfe
zou doen ontbreeken; terwyl de beoogde
onderhandelingen ten minften nimmer
plaats konden hebben, zoo lang de Prins Erfftadhouder
by zyne denkwyze, tegen den Souvrain
der Provintie getoond , mogt volharden.
N 3 Dat
1787.

198 BEKNOPTE HISTORIE DER
Dat Hun Ed. Groot Moog. niet zouden hebben
kunnen nalaaten, uit aile deeze bedenkingen
af te leiden, eensdeels, de onmoogelykheid
om de komst van Haare Koninglyke
Hoogheid in deeze Provintie te doen dienen,
tot bereiking Haarer rustlievende oogmerken;
en anderdeels, dat, gelyk het oogmerk dier
komst daar door ongelukkig verviel, de gemelde
komst zelve tot bevordering van de
rust in deeze Provintie, voor als nog, best
zoude zyn uitgeReld geweest ; zoo om de
nieuwe beroering, die dezelve in de verfchillend
denkende gemoederen kon verwekken ,
als wegens de aanleiding, die meer dan waarfchynelyk
(het welk de ondervinding in meer
dan eene Provintie, alwaar juist op dien dag
de vreeslykfle oproeren , plunderingen en mishandelingen
zyn aangerecht (&), maar al te
ongelukkig bevestigde) daar uit by een doldriftig
Gemeen ontleend zouden geweest zyn ,
onder den fchyn van Vreugdebedry ven , en in
den fchuldigen waan van daar mede het Huis
van ORANJE te vereeren, die, by hen fmeulende
en nog fchandelyk aangeflookt wordende,
begeerte tot oproer en beweeging den
ruimen teugel te vieren, en zich in veelerlei
buitenfpoorigheden, ten nadeele van den Lande
en van de beste Ingezeetenen, te buiten te
gaan. Dat
(*) Staaltjes daar van zyn nier voor, in 't begin van dit
JWe Hoofdft. bladz. 102. en volgende, bygebragt.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 199
Dat Hun Ed. Groot Moog gei ustelyk vertrouwden,
dat deeze Aanmerkingen, gepaard
met dien aandrang, welken het gewigt der
zaaken vorderde, door Hen onder het oog van
Haare Koninglyke Hoogheid gebragt zynde,
Hoogstdezelve gereedelyk zouden overtuigd
hebben, hoe raadzaam en gevoeglyk het was,
om Haare voorgeftelde komst naa den Haag
uit te ftellen, en dus niet alleen met Hun Ed.
Groot Moog. mede te werken, tot bevordering
van 's Lands rust en weizyn; maar ook voor te
koomen , dat Haare heilzaame en vredelievende
bedoelingen, tegen Haar oogmerk aan, niet
misbruikt wierden, om ze tot een verkeerd
voorwend fel van Oproeren en Plunderingen te
doen dienen; een vertrouwen , dat te levendiger
by Hun Ed. Groot Moog. plaats vond,
naar maate Zy zich meer overreed wilden houden,
dat Haare Koninglyke Hoogheid volkoomen
bereid zoude geweest zyn om Haare, nu
verklaarde, gevoelens;, door daaden te bewyzen.
Dat, ondertusfchen de onverwagte komst
van Haare Koninglyke Hoogheid naa den Haag.
welke niemand vermoeden kon, aan Hun Ed.
Groot Moog. alle gelegenheid hadt afgefneeden,
om hunne voorfz. bedenkingen aan welgedachte
Princes te doen voorhouden; en dat
hier aan de oorzaak van de gebeurtenis moest
worden toegefchreeven, by de Memorie van
den Hr. buitengewoon Gezant bedoeld, en die
N 4 zog
1787.

1787.
200 B E K N O P T E H I S T O R I E DE*
zoo wel by Hun Ed. Groot Moog. ais by Zyne
Majefteit den Koning van Pi uisjnti, eene groote
gevoeligheid verwekt hadt Dat toch zodanig
beletfel in de voortzetting der Reize als plaats
gehad heeft, geenzins vreemd moest voorkoo-
men; naardien de Heeren Gecommitteerden
tot het Defenfiewezen deezer Provintie , eenen
algerneenen last gegeeven hadden, om alle
Perfoonen aan te houden, en te ondervraagen;
en zoo 'er iemand doorreizen mogt , wiens
komst in de Piovintie voor derzelver mst na-
deelig zou kunnen zyn, denzelven, zonder
aanzien van Perfoon, op te houden en zoolang
te bewaaren , tot dat by Heeren Gecommit­
teerde Raaden nadere orders gegeeven zouden
.zyn; en dat Mevrouw de Princes van ORANJE,
op welker komst in geenen deele gedacht was,
ingevolge van dat algemeen bevel in haare
Reize was opgehouden; gelyk het ook even
weinig vreemd kan voorkoomen, dat de ge­
melde Heeren Gecommitteerden, fpoedig van
die ophouding onderricht, zwaarigheid gemaakt
hebben om de voortzetting van die Reize Haa­
rer Koninglyke Hoogheid by provifie te laaten
plaats hebben ; vooral daar die Heeren Gecom­
mitteerden, uit de bekende gefteldheid van
zaaken en uit de beweegiug, die de komst van
gemelde Princes reeds begonnen hadt te maa­
ken , genoeg konden opmaaken, hoe zeer uit
deeze komfte aanleiding zoude genoomen wor­
den tot zodanige verftoonng der algemeene
rust,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 201
lust, als hier voor reeds is aangeftipt; en zy
derhalven, daar het bedekte van dusdanige
Reize en derzelver zorgvuldige geheimhouding,
ten minden voor Hun Ed. Groot Moog. het
moogelyk uitwerkfel daarvan bedenkelyker
maakte, niet gezegd kunnen worden de paa'en
eener noodzaakelyke voorzigtigheid te buiten
gegaan te zyn, wanneer zy, om de nadeelige
gevolgen , die vry zeker te wagten waren , niet
voor hunne rekening te hebben, Haare Koning,
lyke Hoogheid hebben overreed om haare Rei­
ze te flaaken, tot dat zy orders van Hun Ed.
Groot Moog. zouden bekoomen hebben, en
'er tyd geweest r,o\x zyn, om voor de open­
baare rust te zorgen.
Dat dit alles, zco ver Hun Ed. Groot Moog.
onderricht waren, zich op eene zeer betaame­
lyke wyze heeft toegedraagen, zodanig zelfs,
dat eenige van gemelde Heeren Gecommitteer­
den zelve Haare Koninglyke Hoogheid op
Haare begeerte , en ter beveiliging van Haare
Perfoon, met een geleide van Ruiters naa
Schoonhoven verzeld hebben ; dat mede Haare
Hoogheid aldaar zynde aangekoomen , en iets
langer dan eenen dag vertoefd hebbende, na
het verneemen van Hun Ed. Groot Moog.
voorloopige beraadflaaging over deeze zaak,
goedgevonden hadt, weder naa Nymegen terug
te keeren, waarin Hoogstdezelve, ten bewyze
dat men Haai niets van llaare Vryheid benoo-
N 5 men
1787..

1787.
soa BEKNOPTE HISTORIE DE*
men hadt, geene verhindering, hoe genaamd,
ontmoet hadt: Terwyl ook aan Hun Ed. Groot
Moog. noch uit den Brief van Haare Koninglyke
Hoogheid, noch van elders, eenige klagten
zyn voorgekoomen , dat zy over het gedrag,
door gemelde Heeren Gecommitteerden
ten aanzien van Haare Koninglyke Hoogheid
gehouden, het zy over iets, dat naar eene onberaamelyke
of beledigende behandeling of
gebrek aan behoorlyke achting voor Haare
Doorluchtige Perfoon, in het allerminst zoude
zweemen, waar door Hun Ed. Groot Moog.
zich eenigzins bevoegd of gerechtigd zouden
kunnen reekenen , om tegen de meergemelde
Heeren Hunne Gecommitteerden, welker ftap
meer dan waarfchynelyk een oploop voorgekoomen
heeft, eenige flraf of berisping te befluiten.
Dat Hun Ed. Groot Moog. billyk vertrouwden,
dat Zyne Pruisfifche Majefteit dit verhaal
van zaaken ontvangende, zich wel zoude willen
overtuigd houden, dat Hoogstdezelven,
met betrekking tot het geval, in de Memorie
van den Hr. Extra-Ord. Gezant VAN TH tril
EYER bedoeld, te vooren niet met de vereischte
onzydigheid is onderricht geweest. En
dat de Hr. VAN THULEMEYER verder nog
verzocht wordt, Zyne Majefteit den Koning
van Pruisfen te verzekeren, dat Hun Ed. Groot
Moog. de vriendfchap van Zyne Majefteit ten
hoog-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 203
hoogften waardeerende, daarvan by alle gele-
genheden de ontwyfclbaarfte bewyzen wensen-
ten te geeven , en ook byzonder van hunne
Hoogachting en oplettendheid voor de Perfoon
van Haare Koninglyke Hoogheid Mevrouw de
de Prinfes van ORANJE en NASSAU; maar
dat Hun Ed. Groot Moog. ook teffens van dq
billykheid van Zyne Majefteit mcenen te lam­
pen verwagten, dat Hoogstdezelve nimmer van
Hun zal vergen , dat zy eenigzins verzuimen
zouden, alle zodanige maatregelen te neemen,
yvaar toe elk Souvrain, tot bewaaring der rust
en welvaart van de Ingezeetenen , aan zyne
zorge toevertrouwd, onvermydelyk gehouden
en verpligt is. Dat Kun Ed. Groot Moog.
eindelyk Zyne Pruisfifche Majefteit verzeker-
den, in hunne verdere beraadflaagingen over
deeze zaak, door geene andere beweegredenen ,
dan die het voorfz. heilzaam oogmerk bedoe­
len, te zullen bewoogen worden (*)•
Doch alle deeze redenen vonden geenen in­
gang aan het Pruisfifche Hof; zy fcheenen, in
plaats van des Konings gramfchap geftild, de
zelve meer ontftooken te hebben : de Baron
van RHEEDE, Gezant der Staaten aan 't Hof
van Berlyn gaf daar van kennis door twee Brie­
ven, eenen aan de Algemeene Staaten en ee­
nen aan de Staaten van Holland , hoofdzaake-
ïyk behelzende: „ Dat Zyne Pruisfifche Maje­
fteit
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. July 178/-. HaiU. 1663,-1777.
I787.
Wat uitwerking
d
Antwoord
had:.

J
7 8
?-
tip völdoi
aing in et :
tweede M
worie.
204 BEKNOPTE HISTORIE DER
Reit over het antwoord der Staaten van Hol*
land zeer Rerk was ontRooken geworden, en
een befluit genoomen hadt , om zich zeiven
de geëischte, maar de geweigerde voldoening
door kragtdaadige middelen te bezorgen ; en
dat tot dap einde zyne Troupen, reeds eenige
dagen geleeden , uit Maagdenburg in aantogt
waren om zich met die in Westphalen te vereenigen
, dat ze gezaamentlyk verder zouden
pptrekken, en binnen weinige eerstkoomende
dagen ter plaatfe hunner beftemroing zouden
zyn". Ook bragt de Heer Raadpenfionaris van
Holland ter tafel van Hun Ed. Groot Moog.
in, dat de Baron van T H U L E M E I J E R hem
gezegd hadt, ,, dat Zyne Pruififche Majefteit
over het Antwoord der Staaten van Holland
gantsch niet voldaan was , en op voldoening
bleef aandringen ; dat Hy Gezant derhalven
eerstdaags eene tweede Memorie over die zaak
by gemelde Staaten zoude inleeveren (*)c Dit
gebeurde op den 6 Je
" Augustus. In deeze Me-
* morie worden de redenen , door de Staaten
" van Holland in hun Antwoord bygebragt, we.
derlegd; het gebeurde met de Prinfes in het
zelfde haatelyke licht befchouwd , als in de
eerfte Memorie; eindelyk verklaard , dat cje
beledigende handelwyze, Haare Koninglyke
Hoogheid aangedaan, eenen diepen indruk op
den geest des Konings gemaakt hadt ; dat
Zy-
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. July 1787. bladz, 1862 en 1869,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, ao*
Zyne Majefteit dezelve befchouwde , als aan
Hem zeiven gedaan ; en dat de Gezant op uitdrukkelyken
last van dien Vorst van nieuws eene
fpoedige , met de beleediging evenredige
voldoening van Hun Ed. Groot Moog. eischte.
Daarenboven was dezelve gelast, Hen niet
onkundig te laaten, dat Zyne Majefteit onveranderlyk
Op deeze Voldoening zou blyven»
ftaan, en zich niet vergenoegen met een onderzoek
van enkele da'aden , onbepaalde uitvlugten
of verdere verfchoonïngen(*). — Overeenkomftig
met den inhoud van deeze Memorie
was in 't laatfte van de voorige maand July»
aan den Hollandfchen Staatsdienaar aan 't Berlynfche
Hof, den Baron van RHEDE, door den
Grave van FINKENSTEIN, verklaard: ,, Dat
de Koning Zi>n Meester zich genoodzaakt zag,
wegens de onrechtmaatige handelwyze der Provintiën
Holland, Groningen en Overysfil, tegen
zyne, zoo nabeftaande bloedvrienden , den Erfftadhouder
en Zyne Gemalin, Troepen te laa

1772.
Hier van
kennis p,egeeven
san

ONLUSTEN IN HET VADERLAND- 207
Onaangezien dit alles , bleeven de Staaten
Van Holland by hunne weigering van voldoening
en ftrafling van die geenen, welke in de
verhindering der Reize van Haare Koninglyke
Hoogheid meer of min deel gehad hadden. Zy
oordeelden aan de waardigheid van hunne Opperfce
Magt te zullen te kort doen, indien zy
zich verantwoordelyk Relden by eene vreemde
Moogendheid, over hun gedrag omtrent de
Gemalin van den Eerften Staatsdienaar gehouden
, welker komst binnen de Provintie zy onbeftaanbaar
oordeelden met het algemeen belang,
de rust en de goede orde; waar van de
beöordeeling, de veiligheid en handhaaving aan
Hunne Doorluchtige Vergaadering in de eerfte
plaats was aanbevoolen en toevertrouwd(*)»
De Franfche Gezant gaf op den i8 de
» July
eene Memorie over aan de Algemeene Staaten,
waarin hy te kennen gaf, dat de Koning Zyn
Meester geneegen was om de Bemiddeling,
die Holland voorgeflaagen en aan Zyne Majefteit
verzocht hadt , aanteneemen ; dat Zyne
Majefteit van oordeel was, dat het oogenblik
daar was om dat oogmerk te bereiken; en dat
de fpóedigfte en kragtigfte . maatregelen , die
Hun Hoog. Moog. konden neemen , waren ,
van
Ik kan my hier nier onthouden aan te nierken, hoe vreemd
my de uitdrukking voortkomt van oproerige Staaten, even
ais of die Souvrain nog eenen Sonvrain boven zieh hadt,
ttgen wien hy oproerig was.
Beroerd Nederland, VIL Deel, biadz. 114.
1787.
De Straten
van Holland
blyven by
Hunne weigering.
Vrankryk
neemt de
Bemiddeling
aan.

1787.
De Gezant
geeft daar
van kennis
aan de Staa.
ten van Holland.
208 BEKNOPTE HISTORIÉ DER
van toen af aan de vyandlyke maatregelen,
waar aan men zich in verfcheidene Provintiën
overgaf, te Ruiten; dat Hun Hoog Moog dus
eenen Burgérlyken Oorlog zouden voorkoomen,
en het goed gevolg der bevrediging gemakkelyk
maaken om uittewerken. •
Terzelfder tyd gaf de gemelde Hr. Gezant door
eenen Brief aan de Staaten van Holland kennis,
dat de Koning zyn Meester, de verzochte Bemiddeling
hadt aangenoomen; en dat Zyne Aller-Chrislelyke
Majefteit een Vertoog aan het
Hof van Berlyn gezonden hadt, te kennen geevende,
dat Mevrouw de Prinfes van ORANJE
thans by geene moogelykheid op het Grondgebied
van Holland kon geduld worden; en indien
die Provintie , onverhoopt mogt overvallen
worden, zich ten hoogften daar aan zou laaten
geleegen liggen, en zulks met alle Zyne magt
zou tegen gaan en dezelve befcherrnen. Hier
uit blykt , dat aan Holland wel degelyk een
wenk gegeeven is van buitenlandfche hulpe te
kunnen verwagten, en dat de geenen, die de
poogingen der Hoilandfche Staaten onderfteunden
, zich niet zonder grond daar mede gevleid
hebben, en daar naar te werk gegaan zyn.
Dat nu de hulpe, toen het noodig was, niet
gekoomen is, moet waarfchynelyk- aan de onmigt,
waar in Vrankryk toen was , worden toe.
gefchreeven; dewyl niet lang daar na de Koning
genoodzaakt geweest is, om de uitgeputte
Geldmiddelen te herftellen; de Algemeene
Staa.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 200
Staaten van Zyn Ryk faamen te roepen; terwyl
de goede wil omtrent de Hollanders daaruit
gebleeken is , dat de Uitgeweekeneu in
•Vrankrjk mee opene armen ontvangen werden,
en hun Jaargelden werden toegelegd. De tweede
Brief der Algemeene Staaten , waarmede
zy de Sraaten van Holland wederom aanfpoorden
om toch alies, met opzigt tot het voorgevallene
met de Priufes , te heritellen, werd by
Hun Ed. Groot Moog. voor bekendmaaking
aangenoómen (*).
Kort daar op den 5 llc
" Sept. werd door den
Pruïfifchen Gezant, Baron van 'i H U L E M EI-
J E R eene Memorie aan de Algemeene Staaten
ingeleeverd; waar by die Gezant aan Hun Hoog
Moog. het genoegen betuigde , met net welke de
Koning zyn Meester vernoomen hadt, dat verfcheidene
Provintiën begeerig waren , byzonder-
Iyk die van Gelderlander) Utrecht,om Zyne Majefteit
te voegen by de Moogendheden , welke
de Vrienden van de Republiek zyn , als waren
de Hoven van Verfailles en London , tot het
doen bedaaren van de binnenlandfche onlusten,
en het voorkoomen der gevaarlyke gevolgen*
die uit dezelven konden ontftarm. Hy Remde
daarin volkoomen toe en betuigde, dat LJy met
alle bereidwilligheid de noodiging daartoe zou
aanneemen (t> Dien zelfden dag kwam 'er
1
ö
173^
Tnnr.fr.
MEIJER leevert
een Mé.
morie in
aan de Algemeene
Staaten»
De Afgövaardi
;iten
een van Atnfiei'
daM, ,liel-
ffi Nieuws Ned-er!. Jaatt. tuly 17C7. bladz ISOÜ—'.802, len eene
Bciendln^
tt) ibid. September 1787- bladz. 44B4. •

1787.
voor aan dea
Koning van
Pruis/en.
Antwoord
aan den Koning
van
Pruisfin,
üio B E K N O P T E H I S T O R I E DE*
een Affchrift van die Memorie ter tafel van de
Vergadering der Staaten van Holland; by wel­
ke gelegenheid door de Afgevaardigden van /lm.
Jierdam werd voorgefteld, om twee Heeren naa
Berlyn te zenden om aan Zyne Pruisfifche Ma­
jefteit een juist bericht te geeven van de ge­
beurtenis der aanhouding van Haare Koningly­
ke Hoogheid (*_). Tot dit voorftel neigden
ook de Steden Haarlem en Delft; maar Dord-
recht bragt een ontwerp van Antwoord aan den
Koning van Pruisfen ter tafel, het welk op den
8fteis September met 10 Hemmen beflooten werd.
In dit Antwoord gaven Hun Ed. Groot Moog.
te kennen, dat dezelven de eerfte Memorie
van den Heer van T H U L E M E I J E R in die
zekere verwagting hadden beantwoord , dat
Hoogst dezelve verlicht zynde omtrent de ge­
beurtenisfen , betrekkelyk tot de Reize van
Mevrouw de Prinfes van ORANJE, Hun Ed.
Groot Moog. niet langer zoude verdenken van
voorneemens, die zy nooit gehad hadden, en
die zy zich verpligt achteden op de plegtigfte
wyze tegen te fpreeken; dat Zyne Pruisfifche
Majefteit dan ook in het gedrag van Hun Ed.
Groot Moog. niet anders zou vinden, dan het
aanwenden van zodanige voorzorgen, als naar
hunne gedachten door de omftandigheden nood-
zaakelyk gemaakt waren ; en die Hun Ed. GrooE
Moog. meenden , dat ieder Souvrain zou ge-
(*) Nieuwe Neder!. Jaarb, Seft, J787, blajja, 4475.
noo«

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, stt
noomen hebben, en verpligt zou geweest zyn
te neemen in gelyke cmfiandigheden. Datllun
Ed. Groot Moog. de zaak nu op 't nieuw met
alle nauwkeurigheid onderzocht hebbende ,
zich verpligt vonden by hunne gedachten te
volharden , dat 'er geen aanflag altoos tegen
de Perfoon van Mevrouw de Prinfes van OR A N-
JE bedreeven was; zoo als Zyne Pruifijche Majefteit
op de klaarfte wyze zou blyken uit het
verhaal van het gebeurde, door de Commisfie
van Hun Ed. Groot Moog. te Woerden tot verdeediging
deezer Provincie aangefteld, op uitdrukkeiyken
last van Hun Ed. Groot Moog.
daar van gegeeven ; welk verhaal , benevens
een Brief van Burgemeesteren en Vroedfchap
der Stad Schoonhoven, over het zelfde onderwerp
, zy de eer hadden daar by te voegen. —
Dat hier uit dan ook blyken zou , dat men de
eerbewyzingen, die van wegen de voornoemde
Commisfie aan Haare Koninglyke Hoogheid gedaan
zyn, onder een verkeerde gedaante moet
hebben voorgefteld. Dat Hun Ed. Groot Moog.
ook niet in hunne gedachten kunnen gehad hebben,
Haare Koninglyke Hoogheid van fiinkfche
oogmerken te verdenken , of da oprechtheid
haarer beweegredenen te wantrouwen, ten opzigte
van haar voorneemen om naa 's Rage te
vertrekken; en dat dus hier in geene de minfte
belediging aan de zyde van Hun Ed. Groot
Moog. geleegen is. — Dat, gelyk de Prinfes
niet kon inftaan voor de gisting van het blinde
O a Ge.
178?.

1787'
212 BEKNOPTE HISTORIE DEI*
Gemeen, of van eene misleidde menigte, Hnfl
Ed. Groot Moog. Gecommitteerden zich in de
noodzaakelykheid gevonden hebben van voor
te koomen eene uitbarfting, die zy verzekerd
waren, dat veroorzaakt zoude worden door eene
fchielyke , onverwagte en geheime aankomst
van Haare Koninglyke Hoogheid,en welke
tooneelen van moord en verwarring zouden
hebben kunnen doen ontftaan, die het hart van
Haare Koninglyke Hoogheid op de gevoeligfte
wyze zouden hebben moeten treffen , door
Haar daar van getuige te doen zyn ; en welke
zy dan door geene moogelykheid zouden hebben
kunnen beletten.
Dat , verder , indien de Prinfes — de voorzorge,
zoo als natuurlyk was, genoomen hadt,
om Hun Ed. Groot Moog. van faaare voorneemens
te waarfchouwen, Hoogstdezelven de gelegenheid
gehad zouden hebben , om de bedenkelykheden
, zoo tot de tydsomftandigheden,
als tot de bekwaamftc middelen om de
rusc te bewaaren,aan Haare Koninglyke Hoogheid
onder het oog te brengen. Dat deeze gevoelens
en gezindheden van Hun Ed. Groot
Moog. nog dezelfde waren, en dus getuigen
konden van het leedwezen van Hoogstdezelven
over de noodzaakelyk , waarin Mevrouw de
Prinfes geweest was, van Haare Reize te ftaaken.
— Dat Kun Ed Groot Moog. Zyne Majefteit
verzekerden, indien Mevrouw de Prinfes
van ORANJE nog voorneemens mogte zyn
de

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 2T3
de Reize naa 'sHage te ondernecmen , Hun Ed. I787.
Groot Moog. Haare Koninglyke Hoogheid met
genoegen zouden uitnoodigen, die Reize werkftellig
te maaken, zoo dra de algemeene rust
de onderneeming daar van zonder gevaar zou
toelaaten ; — maar dat Hun Ed. Groot Moog.
boven alles verlangden, dat Haare Koninglyke
Hoogheid haare Reize uitftelde tot dat de
rust verzekerd konde zyn. Dat Hun Ed.
Groot Moog. zich vleiden dat deeze Ontvouwing
Zyne truififche Majefleit.vol genoegen
zoude geeven ; enz. (*).
Het was 'er verre van daan, dat dit Antwoord
aan Zyne Pruisfifche Majefteit zou voldaan hebben.
Nog dien zelfden avond zond de Heer
van T H U L E MEIJER ten n uuren een Briefje
aan den Raad - Penfionaris van Holland, dat de.
Vergadering der Staaten niet langer dan tot den
volgende dag kon uitgefteld worden; dat hy op
nieuw met de dringendfte orders van den Koning,
zyn Meester was gelast geworden, om
op 't nieuw en ten ïllerfterkften van Hun Ed.
Groot Moog. de Staaten van Holland te eisfehen ,
de beleediging , aan de Doorluchtige Zuster
van den Monarch aangedaan, te herftellen, de
beledigers te doen ftraffen enz,; en om binnen
14 dagen tyds hun befluit bekend te maaken ; benevens
de Voldoening, die zy zullen aanneenien
te geeven, op eene wyze, evenredig aan-

2 14 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
I787. C e amgedaane beieediging: ook ontveinsde hy
Kort danr
op eene y
JVo.'a met de
Eisfchen \
des Konings
van Pruis t
/«»• c
1 iet, dat het Befluit, welk Hun Ed. Groot Moog.
a an hem Minister hadden laaten ter hand Rel-
1 :n tot een Antwoord op zyne Memorie van
c en 6^"- Aug. op geenerlye wyze aan de ver-
T cagting van Zijne Majefteit voldeed.
Ten half twee uuren in den nacht zond die
elfde Gezant aan den Raad-Penfionaris eene
/onrdelyke Aanteekening van de eisfchen, die
e Koning aan de Staaten deed , en hier op ne-
kwamen : „ De Koning verwagt, dat Hun
I ld. Groot Moog. eenen Brief aan Haare Ko.
I inglyke Hoogheid zullen fchryven, en dat zy
i en inhoud daar van , voor dien te verzenden,
C an 's Konings. Minister zuilen laaten zien; welke
I hief behelzen moest,dat men gedwaald heeft,
i oor te onderftellen, dat die Princes eenige
c ogmerken zou gehad hebben , flrydig met
I et welzyn der-Republiek; — dat zy daar by
]
-,xcus zullen vraagen voor de tegenkanting
.gen
t
Haare voorgenoomene Reize gedaan',
n voor het gebrek van oplettendheid , waar
i
iver Haare Koninglyke Hoogheid zich te be­
c
hagen hadt; — dat Hun Ed. Groot
1
Moog.
ïch zullen verbinden, om^op begeerte der
2
'rinfesfe, die geene te firaffen , welke
I
zich
ouden moogen fchuldig gemaakt hebben aan
z
eleedigingen tegen Haare Doorluchtig Per-
b
ii jon; ü3t zy alle beieedigende en dwaa*
]< •nde Befluiten , ter geleegenheid deezer Rei-
z 2 genoomen, zullen herroepen ; eene Herroe­
ping ,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 115
ping, welke verzeld moet gaan met eene Uit-
noodiging ,dat Haare Koninglyke Hoogheid zich
naa 's Hage gelieve te begeeven,om met Haar,
uit naam van den Prins Stadhouder in Onder-
handeling te treeden, ten einde door eene be-
hoorlyke fchikking de Verfchillen uit den weg
te ruimen , die thans ongelukkig plaats had-
den". Daarenboven was de Heer VAN
THULEMEIJER gemagtig om te verklaaren
aan den Heer Raad-Penfionaris , dat, indien
Hun Ed. Groot Moog. zich tot het geeven van
eene zoo gemaatigde Voldoening gereedelyk
geliefden te fchikken, Haare Koninglyke Hoog­
heid dan haare veel vermoogende tusfehen-
komst zoude aanwenden by den Koning, Haa­
ren Doorluchtigen Broeder om alle verdere
vordering van voldoening ten deezen op-igte
te flaaken. Voorts berichtte de Gezant 1
, dat
men, indiende bepaaling van de plaats ter On­
derhandeling in 's Hage eenige zwaarigheid
mogt ontmoeten , dan eene andere Onzydige
Stad zou kunnen verkiezen, om die onderhan­
delingen te beginnen , welke tot een grondflag
van Verzoening en Bemiddeling zouden flrek-
ken. • Eindelyk werd daar bygevoegd, dat
Zyne Majefteit op de allerftclligfte en aller-
nadrukkelykfte wyze vcrwagt, dat de Staaten
van Holland, geduurende dien tusfehentyd, ten
sninften alle zaaken in haaren tegenwoordigen
ftaat zouden laaten ; en dat men geenzins zou
overgaan tot eenige Opfchorting en Afzetting,
O 4 of-.
1787.

1787.
BuitengewooneVergaadering
der Staaten
van Holland.
Beil'iir dar
Staaten daar
op.
2i6 B E K N O P T E HISTORIE D E R
ofte tot eenige andere riadeeligé en beleedi-
gende maatregelen tegen den. Perfoon van den
Prinsfe Stadhouder, Kapitein en Admiraal Ge­
neraal- Dewyl men daar door alle Vol­
doening, alle Verzoening, zoude verydelenen
onmoogelyk maaken, en belcediging op belee-
diging Rapelen.
Den volgenden dag, zynde den ic-'e" Sept.
werd eene buitengewoone Vergadering der
Staaten van Holland belegd, en in dezelve be­
flooten de bovengemelde Brief en Aantekenirg
van den Pruisfifchen Gezant aan het groot Befoig­
ne te verzenden om den volgenden dag daar
op te berichten. De Afgevaardigden van Amfter­
dam Remden daar niet mede in, maar verklaar­
den , de overgegeevene Nota's te befchouwen
als belecdigende voor de Souvérainiteit deezer
Landen , over welke zy daarom niet mede kon­
den beraadflaagen, en deeden het Befluit van
hunne Principaalen omcrent het antwoord aan
den Heer V A N T H U L E M F . IJ E R te geeven,
in de Registers infehryven (*J. Wanneer r,u
den i2 k
" over het bericht van het groot Be-'
foigne beraadflaagd werd , beflooten de Staa­
ten by meerderheid van Remmen , om zich
over de beide Nota's, door den Baron V A N
T H O L E M E I J E R ingeleeverd , niet in te laa­
ten, maar te volharden by derzelver laatstge-
geevcn antwoord, by het Befluit van den 8 ftc
»
Sep-
(*) Nieuwe Nederl. Jaari, Cept., 1787. bladz. 4516—45:5,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 217
September , om naamelyk by eenen naderen
Brief aan Zyne Pruififche Majefteit te kennen
te geeven, dat Hun Ed. Groot Moog. bereid
waren, om aan Hoogstdenzelven twee voornaaïfïe
Leden toe te zenden, ten einde Zyne Majefteit
den waren ftaat van zaaken open te leggen,
zoo met opzicht tot de Republiek in 't
gemeen , als met betrekking tot de Provintie
van Holland in 't byzonder; en dat deeze Heeren
vertrekken zouden, zoo haast als by antwoord
van Zyne Majefteit zoude blyken , dat
dezelven tot dat einde by den Koning zouden
ontvangen worden. Toen de Heer VAN THU-
LEMEIJER zodanigen Brief van den Raad»
Penfionaris; om te verzenden ontvangen hadt,
gaf dezelve te kennen , geiene hope te hebben ,
dat dezelve iets zoude uitwerken (*). Om de
verdere gevolgen van dit verfchil tusfehen den
Koning van Pruis/en en de Staaten van Holland
voords onafgebrooken te verhaalcn , en eerst
öog eenige Onlusten te melden, die eerder gebeurd
zyn , zoo zal ik dit Hoofdftuk hier mede
befluiten , en tot andere gebeurtenisfen overgaan.
(') Nieuwe Nederl. Jaarb. September 17S7. bladz. 4534.
O5 DER-
1787..

BI8 BEKNOPTE HISTORIE DES
>787. __
Oproerige;
beweegin-
fen te Oua
Jltijerland,
D E R D E HOOFDSTUK.
Behelzende Gebeurtenisfen van de Aanhouding van
Mevrouw de Prinfes van ORANJE, by de
GOEJANVERWELLE w-Sluis, tot aan den
Inval der Pruisfifche Troupen in Holland
en het overgaan van UTRECHT.
YYTy hebben in het voorgaande Hoofdftuk
. gezien, dac 'er in 't laatfte van de*rnaand
Juny, en in 't begin van July in verfcheidene
Provintiën , en op veele plaatfen oproerige beweegingen
ontftaan waren, meest al by gelegenheid
van het teekeneu van Verzoekfchriften
ten voordeden van den Prins Stadhouder,
en daartoe ftrekkende, om alles weder op den
ouden voet te brengen, wat de Patriotten veranderd
, en naar hunne gedachten verbeeterd
hadden. Zodanige beweegingen, en die zeer
hoog liepen , waren omtrent denzelfden tyd
ook ontftaan in den omtrek van Dordrecht,
voornaamelyk te Oud. Beijerland, waar van ik
hier een kort verhaal zal doen. In dit Dorp
en daar rondom waren veele driftige aanhangers
der Prinsgezinde Party , die ontwerpen
maakten van Verzoekfchriften en dezelven dee«
den teekenen, om aan de Staaten-over te geeven;
waarin zy te kennen gaven, dat zy met
de oude Staatsgefteldheid, zoo zy die noem.
't '• den,

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 219
den, welke federt ruim 30 jaaren had plaats gehad,
te vreden waren, en begeerden, dat de
Prins in alle zyne waardigheden zoude herfteld,
en de Staats-Befluiten, ten zynen nadeele genoomen
, ingetrokken worden ; gelyk zodanige
Verzoekfchriften toen op veele plaatfen ter tekening
gelegd werden, en veele bewcegingen
veroorzaakten. Die van de andere Party en
voornaamelyk de gewaapende Genootfchappen ,
die zich tot handhaaving der Befluiten van de
Staaten hadden aangcbooden, en in der Staaten
befcherming genoomen waren , wilden zulks,
beletten en met kragt tegen gaan. In Oud.
Beijerland was ook een gewapend Genootfchap,
maar flegts van dertig mannen , dus veel te
zwak voor hunne Tegenparty , die verre het
grootfte getal der Inwooners uitmaakte. Deeze
laatften nu , van hunne overmagt verzee.
kerd , en zich van dien tegenftand willende
ontflaan, ontwapenden het Genootfchap, dieeven
de leeden daar van op de vlugt, en floegen
aan verfcheidene huizen de glazen in, onder
het fchermutfelen en het bedryven van andere
baldaadigheden , waar van het gerucht
zich wel haast rondom verfpreidde. Den 13^
July kwam de tyding daarvan te Dordrecht; de
Krygsraad der drie Schutteryen , welke een befluit
genoomen hadden , om daar rondom overal
dc oproeren, door de Or«n;e Party veroorzaakt,
te dempen, en hunne gewapende Medeburgers,
daar zy beleedigd wierden en te kenfehooten,
te
1787.,

120 BEKNOPTE HISTORIE DER
te hulp te koomen, was aanftonds gereed om
hunne Oud - Beijerlandfche Landgenooten ter
hulpe te ylen. Wel haast was 'er, met kennis
van den Voorzittenden Burgemeester en het
Defenfieweezen een Detachement van 60 Mannen
uit de drie Schutteryen, met de noodige
Officieren, van twee Veldfrukken drieponders
voorzien, in gereedheid; het welk onder bevel
van den Kapitein D E K K E R , 's nachts ten
half een uure ter ftad uittrok en zich eerst naa
's Gravendeel begaf, waarheen de Bailluw VAN
STRIJEN vooraf gereeden was. Op dat Dorp
vond men ruim 100 Schutters in de wapenen,
alles was 'er ftil, en die Schutters zouden het
daar, indien 'er iets van buiten inkwam , wel
in orde houden. Van daar begaf het Detachement
zich naa Oud- Beijerland, waar zy aan eenige
huizen de glazen ingeflagen, het Genootfchap
ontwapend en op de vlugt gedreeven,
en alles in oproer vonden. Hier vonden de
Dorthenaars eenig werk om dat oproer te dempen;
want de Oud-Beijerlanders fielden zich te
weer; doch de Schutters van Dordrecht, fchooten
zoo fterk uit het klein geweer, door de Veldftukken
onderfleund, dat zy de Party in twee
uuren tyds geheel meester waren : van de Oud.
Beijerlanders waren 5 of 6 dood gefchooten,
eene menigte gekwetst, en nog meer gevangen
genoomen, waar van 'er op den 14de» J u] y I x y
cn den volgenden dag nog 15 te Dordrecht op
het Stadhuis gebragt werden, en nog eenigen,
zou-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 22.
zouden volgen. Toen de Schutters van Dordrecht
aan 'c vechten waren, kwamen de gevlugte
Leden van het Oud- Beijerlandfche Genootfchap
weder voor den dag, om de Schutters te hel­
pen; en na dat het gevecht al geëindigd was,
kwamen nog 12 Kuiters met een Wachtmees­
ters van Hes/en- Pliilipsthall, derwaards gezon­
den om het oproer te Rillen. Des avond ten
11 uuren van den I4 DCN
kwamen de Schutters
te Dordrecht te rug, en trokken als in triomf
de Stad in. Onderweg namen zy nog eenen
Van de oproermaakers gevangen, dien zy om
niet te kunnen ontvlugtén aan het gefchut bon-
den èn mede binnen bragten. Het Detache
ment Ruiters bleef te Oud- Beijerland, om de
rust te bewaaren. Van de Schutters was 'er eet
met een kogel in het fchouderblad gekwetst.
De Dordrechtfche Schutters hadden by deez«
gelegenheid eene menigte van goederen ver
overd, beflaande in Snaphaanen , Sabels, Pi
Rooien, Houwers, Pieken, Vorken, Vlaggei
en andere goederen van de OudRaatsgezinden 1
welke uit eene groote Tent, by het Hoofdpi
ket Raande, plechtig naa het Stadhuis werdei t
overgebragt. Tot deeze overbrenging hadt d<
Heer j V A N D O N G E N Thefaurier der Stad >
een Wagen doen gereed maaken meteen hoog,
zoldering daar in, omringd van een foort vai 1
hek, waarop en waar tegen de Snaphaanen ei 1
de overige Goederen geplaatst waren; voora f
ging een andere Wagen , waarop een grooti
Zui 1
1
1
1787;

222 BEKNOPTE HISTORIE DER-
Zuil ftond, tegen welken de Speer met dea ;
Hoed van Vryheid op een Voetftuk geplaatst
was, op het welke eenig Krygs en Wapentuig
lag, met dit Opfchrift:
Boor Deugd en Heldenmoed by fleün op de Öppermagt
Zy 't Vaderland welhaast in flille rust gebragt.
't Is DEKKKR met zyn VOLK, die't heerlybst voorbeald geeven',
Dat, ieder dus bezield, de Vreé kan doen herleeyen.
A. L.
Ter zyde van de Zuil hingen het Vaandel en
de Trom van het Oud Btijtrlandfche Genootfchap;
de Kleederen van den Schutter DUS.
HER, die gekwetst was, lagen op het Kanon;
Schout en Gerechten van Oud - Beijerland waren
by deeze Plechtigheid tegenwoordig; gelyk
ook alie de Officieren der drie Schutteryen en
Burger Compagniën; de Bevelhebber DEK-
KER reed te paerd vooruit, de Heer A.- DER
MOE IJ E floot, als Adjudant, achter op, en
de Rraaten waren opgepropt van Aanfchouwers.
Voor het Stadhuis gekoomen zynde, hield men
Ril, en daar werd door den Heer. WEB EERS
een Vaers opgezeid , op de omftandigheden
toepasfelyk; en dit werd gevolgd door een ander
van den jongen Heer HEULEN, welke
beiden met een algemeen Hoezée werden toegejuicht.
Te Oud • Bdjerland werd het gevlugte en ontwapende
Genootfchap herfteld. Geduurende
het Oproer waren niet alleen aan veele huizen
de

ONLUSTEN IN BET VADERLAND. 123
de glazen ingeflaagen, waar ook verfcheiden
•waren geplunderd , waar onder dat van den
Schout. Veertig Ingezeetenen, zoo Mannen
als Vrouwen waren gevangelyk naa Dordrecht
gebragt, en meer dan ico der overwonnenen
waren van daar gevlugt (*)• — De Bailluwvan
Zuidholland, de Heer BACKUS, die by de
Staaten verzocht en verkreeg , om tegen deeze
Gevangenen ten koste van den Lande te Procedeeren,eischte
tegen zeven van de voornaamile
Oproermaakers de doodftraf, en tegen eenen
geesfeling (t) :
Ook eischte de Heer Bailluw,
dat de Lyken van twee, in het oproer en den
tcgenftand tegen de Dordrechtfche Schutters ge-
fneuvelden, JAN VAN LEER en HENDRIK
EEN KERS, ieder met één been aan de Galg
zouden opgehangen worden; het welk Leenmannen
van Oud- Beijerland toeweezen , met
verdere uitfpraak, dat gemelde Bailluw de kosten
en miien der Juftitie, gelyk ook de kosten
van het Rechtsgeding aan den boedel en nalaatenfchap,
ter fchatting van Leenmannen, zoude
moogen vernaaien (§). Doch de bovengemele
Gevangenen werden , na de Omwending, op
den 2L FTE
" September uit hupne Gevangenis
ontflaagen, en keerden met vreugde, ivkelyk
met Oranje Linten verfierd naa hunne wooningen
(•) Nieuwe Nederl. Jaarb, July 1787. bladz. 1657-1632.
(f) Ibid September 1787. bladz. 4344.
(§, Md, December 1787. bladz. ^SSo.
I787.

1787.
224 BEKNOPTE HISTORIE BE*
gen terug (*). Dit gefchiedde, zoo uit kragt
der Capitulatie van de Stad Dordrecht by het
overgeeven van dezelve aan de Pruisfifche
Troupen, Art. n. als uit kragt van de Vergeevenis
door de Staaten van Holland vcrvolgends
afgekondigd. De Weduwen van de twee bovengemelde
gefneuvelden vervoegden zich s
op die zelfde gronden , aan de Staaten met een
Smeekfchrift , waarin zy verzochten, dat
Hun Ed. Groot Moog. Bailluw en Leenmannen
geliefden te magtigen, en zoo veel des noods
te gelasten, de Lyken van der Supplianten
Mannen gerechtelyk te doen afneemen, ieder
derzei ven in een Doodkist te doen leggen, en
aan iedere der Supplianten het Lyk, haar toebi.
hoorende, weder te geeven, met vrylaatinge
aan de Supplianten, om dezelven zodanige eer-
Jyke Begraavenis te doen verzorgen, als overeenkomftig
derzelver Raat en der gewoonte te
Oud Beijerland in.gebruik, des noods ter goedkeuring
van Bailluw en Leenmannen, zou bevonden
worden te behooren." Welk verzoek
aan die Weduwen toegeRaan en alzoo gelchied
is (+>
Dewyl men nu omtrent den zelfden tyd (het
zy dat dit een afgefprocken werk was, door
de hoofden der Aanhangers van de Party der
Prins-
(*) Nieuwe Nederl. Jaaib. Oftober 1787. bladz f,076.
(f) Ibid. December 1787. bïarfz. ^331. De Capitulatie van
Dordrecht is te vinden in die zelfde Jaarb. September bladz.
4350. cu de Amnestie oi' Fergeeyenk, bladz 1
. 4634.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 225
Prinsgczinden bewerkt, of dat de eene Plaats
het voorbeeid der andere volgde) op veele
Plaatfen Verzoekfchriften. van dien zelfden
inhoud, als te Oud- Beijerland geteekend werden
, en daar uit veele beweegingen, twisten
en oproeren op de Dorpen ontftonden, welke
door de Gewapende Genootfchappen niet overal
konden gedempt, of in rust gehouden worden.;
gelyk in de Wilkmjlad.óe Klundert ,deFynard,
op het Eiland van Overfiakkee, en in den Alblasferwaard;
zoo begreepen de Staatsgeziuden,,
dat 'er kragtiger middelen moesten in 't werk
.gefteld worden om die beweegingen te Ituiten ,
en de Oproerigen in toom te houden. Zy beflooten
tot dat einde een Burger - Legertje by
een te verfaamelen , het Land te doen doortrekken,
en dat geene te bewerken,dat enkele
Genootfchappen niet konden doen. Dit Burger-
Legertje werd op den 3 l1cn
en 4 Jc
" Augustus
te faamen getrokken by de Stad Woerden.
en beftond uit Gewapende Burgers zoo van
Schutteryen ais van Genootfchappen, uit verfcheidene
Plaatfen derwaards getrokken; hetzelve
lag te Velde in Tenten even buiten die
Stad, zynde van Legerkarren , Krygstuig en
alle behoeften voorzien, in 't klein, die tot
een Leger behooren. De Heer MAPPA. Burger
van Delft, en Bevelhebber van het Genootfchap
dier Stad , voerde het Opperbevel
over dit Legertje. By hetzelve voegde ziek.
welhaast een Detachement van het Goudafchi
P Ge*

3f78f.
226 BÊ KNOP TE HISTORIE DÉS
Genootfchap met twee Veldflukken, en het
werd op zynen togt door verfcheidene andere
Genootfchappen of Detachementen derzelver
verflerkt (*> ISlaa ruim veertien dagen te
Velde geleegen, en zich in allerlei Krygsverrichtingen
geoefend te hebben, brak het Burgerlegertje
van Woerden op, met Patent van
de Commisfie tot verdeediging van Holland en
1 1
de Stad Utrecht, en kwam den IO^ Angustuste
Voorfchooten, alwaar het de Landlieden, welke
voor de Prince Party waren, ontwapende. Den
volgenden dag, 28 Augustus trok hetzelve van
Voorfchooten naa Delft, en; floeg zich in eene
Weide, een half uur van de Stad, ter neder.
De Regeering der Stad Delft deed de Burgery
in de Wapenen koomen, de Poorten bezetten,
de Haagfche Poort cn den Boom fluiten. Ten
drie uuren floeg de Trom om de Burgers te
waarfchouwen, dat zy des avonds ten half negen
uuren met de Compagnie naa het Scadhuis
moesten trekken, en de Nachtwacht aldaar
houden, dewyl 'er dien nacht vyf Rotten in
het Geweer moesten zyn. Het Gewapend Genootfchap
, dat met de GeconRituëerden der
Burgers beflooten hadt, den volgenden dag,
den 2i lien
Augustus eenige Raaden af te zetten
en anderen in derzelver Plaatfe aan te Rellen,
gelyk in verfcheidene andere Steden gefchied
was, maakte daarroe de noodige voorbereidfe-
len:
f*) Nleuvc NaSert, Jaarl/. Augustus 1787. bla.'z, .jsjg. ;

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 227
len: Zy ontbonden de Genootfchappen der
omliggende Plaatfen , als van Delfshaven, Schiedam
, Vlaaidingen , Maai/luis, Nooddorp, Watering,
Poeldyk, enz. zoo dat men des avonds
ten 'zeven uuren reeds verfcheidene Detachementen,
gewapende Burgers, buiten de Stad
óm, naa het Burger • Legertje zag trekken , het
welk daar door tot over de 700 Mannen Rerk
werd. In hetzelve werd een Krygsraad gehouden,
waar by twee der Geconfiituëerden van
de Dciffche Burgers tegenwoordig waren, en
waarin beflooten werd om nader by de Stad te
trekken.
Den volgenden dag dan, tot die gewichtige
verrichting bepaald, zorgde het Genootfchap
óm de genieënfchap rhet het Burger.Legertje
open te houden, en maakte zich behendig en
op eene gemakkelyke wyze meester Van de
Haagfche Poort : Deeze Poort bleef wel geflooten
en met Burgers bezet, maar toch niet
zoo, of men verleende, öp' verzoek, uit- en
ingang. Hier van maakte de Kapitein der Gre.
naclier • Compagnie van het Genootfchap ,
ABAM VAN DE GOÓRBERGE, gebruik; met
zyne Manfchap aan de Poort gfekoomen zynde ,
verzocht hy aan den Officier, die over de
Wacht hebbende Burgers aldaar het bevel
voerde, om door de Poort te moogèn uitgaan :
Deeze Rond hem zulks gereedelyk toe, met
eene heimelyke vergenoeging op deeze wyze
v^n dat gedeelte des Genootfchaps zich te kun-
P 2 net.

1727.
228 B E K N O P T E H I S T O R I E WÏK
nen ontdoen; doch hy bedroog zich deerlykj
want toen de Poort geopend was, en de Gre­
nadiers van het Genootfchap daar midden in
waren, deed de Kapitein halte houden, en
zeide tot de Burgers, die de Poort bewaarden,
dat zy nu wel kenden heen en naa het Stad­
huis gaan; want, dat hy dien post wel bewaaren
zou. Een oogenblik daarna, kwam een Deta­
chement van het Genootfchap, dat Zaturdags
te vooren (het was nu Dingsdag) uitgetrokken
was, voor de Poort, een ftuk Gefehut mede­
voerende, voor het welke de Poort door de
Grenadiers geopend werd, om binnen te trek­
ken. Dus was de gemeenfchap tusfehen het
Genootfchap en het Burger Legertje volkoo-
men verzcekerd. Ondertusfchen liet het Ge-
nootfehap verfeheiden Ronden, zoo te paerd
als te voet door de Stad doen, en trok zelve
naa de Markt, bezettede het Stadhuis van voo­
ren met Grenadiers, cn ter z\den, met de
Ruitery van het Genootfchap. De toegangen
tot de Markt werden met Muskettiers bezet.
De Krygsraad der Burgery vergaaderde wel,
maar vond niet raadzaam, de geheele Burgery
in de Wapenen te doen koomen, om dat de­
zelve, anders denkende dan die van het Ge­
nootfchap en van het Burger Legertje, dezel­
ven als haare Vyanden befchouwden, en dus
tusfehen twee vuuren zou kunnen geraaken,
als zy zich daar tegen wilden verzetten. Het
kleine Detachement Ruitery, dat daar in Be-
. zet-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 229
zetting lag, was wel te paerd gefleegen, maar
hadt geene orders van'de Regeering, en moest
derhalven ook werkeloos blyven. Nogthans
waren de Burgers, welke dien nacht gewaakt
hadden, nog gewapend op het Stadhuis.
Terwyl deeze toebereidfelen gemaakt werden,'waren
twee Officieren van het Genootfchap
en twee Leden van de GeconRituëerden
naa het Burger Legertje afgevaardigd, óm hetzelve
te verwellekoomen en op het Exercitieveld
van het Genootfchap te geleiden.' Thans
werd ia het Burg«r - Legertje weder Krygsraad
gehouden, waar by de vier gemelde Gedeputeerden
van Deljt tegenwoordig waren, en
waarin het noodige tot de voorgenoomene verrichting
bepaald werd; waar na de Gedeputeerden
naa de Stad terug keerden en van alles
verflag deeden. Vervolgends zonden Gecon­
Rituëerden eene Commisfie uit hun midden aan
den Prefident Burgemeester, ten einde te ver.
zoeken, nog dien voormiddag ten half twaalf
uuren Vroedfchapsvergaadering te beleggen;
het welk de Burgemeester eerst weigerde, maar
op naderen amdrang toezeide. Het Genootfchap
geleidde de GeconRituëerden in Rade
van hunne huizen naa het Stadhuis; en aldaar
op de Zaal gekoomen zynde, vraagde een Kapitein
der Wachthebbende Burgers , wat dc begeerte
der gemelde Heeren was; waarop zy antwoordden
, dat zy eene Commisfie byden Raad
«noesten afleggen; waarop de Kapitein zeide,
p
3 last
1787.

1787.
230 BEKNOPTE HISTORIE DER
last te hebben om alle ongewapende Lieden^
vrycn toegang te geeven. Vier der Geconftituëerden
lieten zich aan de Raadkamer aandienen,
terwyl de overige Geconhituceiden inde
Schepenskamer vertoefden. Geduurende de
raadpleeging van den Raad over het geeven
yan toegang aan de Geconftituëerden , kwam
'er een Officier uit het Burger - Legertje met
eenen Brief aan den Raad, waarmede aan Hun
Ed. Groot Achtbaare kennis gegeeven werd:
,, Dat het Burger-Legertje in de Nabuurfchap
deezer Stad aangekoomen en gelegerd was; dat
• dc Raad kon verzekerd zyn, dat hetzelve, ingevolge
van zyne openlyk verklaarde gevoelens,
niets anders bedoelde dan de rust en veiligheid
der Provintie op het nadrukkelykfte te
handhaaven; en wel verre van iets ten nadecle
deezer Stad te willen onderneemen, integendeel
bereid was, om den Raad en de weldenkende
Burgery met al hun vermoogen te befchermen
en teonderfteunen. — „ Deeze Brief
werd voor Bekendmaaking aangenoomcn. Daarna
werd aan de Commisfie geboodfchap om binnen
ie koomen, en werden door den Prefident Burgemeester
verzocht plaats te neemen op vier
Roeien,tot dat einde daar gezet. Toen zy een
oogenblik gezeeten hadden, Rond de Prefident,
CCÏ Geconftituëerden op, en gaf aan den Raad
te kennen, dat zy aan Hun Ed. Groot Achtbaare
eene Verklaaring van het uiterfle gewigE
hadden voor te draagen, dewelke hy den Secretaris
verzocht voor te leezen. Deeze Ver*
klaa-

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 231
klaaring was genoegzaam op dezelfde wyze
ingericht, als by de verandering van eenige
Raaden te Amfterdam en te Rotterdam (hier
voor verhaald) gefchied was; het zal derhalven
niet noodig zyn die geheel op te geeven s
maar, om de kortheid te betrachten, zal ik
alleen zeggen, dat de hoofdzaak daar van was:'*
Dat zy Heeren Geconftituëerden, zoo voor
zich, als uit naam hunner Conftituanten, zyn­
de een aanmerkelyk getal Burgers en Ingezee­
tenen der Stad Delft, en derzelver Rechtsge­
bied, in de onaangenaame, doch volftrekte,
noodzaakelykheid gebragt zagen , om redenen
in 't hoofd der Verklaaring gemeld, Provifio­
neel by deeze plechtig verklaarden elf Heeren
Raaden , met naamen Mr. J O A N C A R E L V A N
A L D E R W E R E L T , Mr. A D R I A A N V A N D E B
SOES, Mr. THOJVfASVAN L I D T DEJEUDEj
Dl". W. VER B R U G G E , Mr. A A R T V A N D E B
GOES, Ml'. H E R M . J O H . VAN R O IJ F. N , Ml'.
A L E K A N D E R W I L L E M V A N U O E C K E , Mr.
CANZIUS ONDER D E W V N G A A R T . Dr,
B I N K E L A M B R E C H T S , Mr. E N G E L B E R 1
PAEUW, Ml". DID LEEND. V A N B L O M M E
S T E I N,als het vertrouwen der goéde Burger^
verlooren hebbende, voor ontflaagen en ver
laaten te zyn van hunne Posten; verklaaiendt
hen niet langer te houden als Raaden deezei
Stad, ofte hen als zodanige Vertegenwoordi
gers niet meer tc zullen erkennen; eisfeheadt
van voornoemde Heeren, daadelyk hunne Zit
P 4 plaat'
1787.

232 BEKNOPTE HISTORIE DER'
plaatfen te verlaaten, zich uit deeze Zaal te
verwyderen , en te onthouden van alle zodanige
verrichtingen, als met den Raadspost, of.
als Vertegenwoordigers deezer Stads Burgery en
Ingezeetenen,regtftreeks of zydelings, eenige
betrekking heeft ; ten einde zich te wagten
voor de onaangenaame gevolgen, die daar uit
zouden moeten ontftaan. Dat zy voorts gereed
waren de aanblyvende Raaden in ftaat te ftellen.
om de openftaande Raadsplaatfen die in de
tegenwoordige omflandigheden niet lang open
konden blyven, aanftonds te vervullen, door
een zodanig getal bevoegde Perfoonen, als zy
zich durfden vleijen, met het vertrouwen der
Burgery en Ingezeetenen deezer Stad vereerd
te zyn, en welken zy aan den Ed. Achtbaare
Raad zouden mededeelen , zoo haast als de
ontflagene Heeren uit de Vergaadering zouden
geweeken zyn.
Toen de-Secretaris deeze Verklaaring geleezen
hadt, verzocht de Prefident Burgemeester
de Commisfie buiten te ftaan, om den Raad,
over dit ftuk vryelyk te iaaten beraadflaagen;
De Secretaris der Commisfie antwoordde daarop s
,, Dat de Commisfie hiertoe bereid was; maar
dat die beraadflaagingen alleen konden gehouden
worden door die Heeren, welke inderdaad.
Raaden van Delft waren; maar dat de geremoveerde
Heeren die hoedanigheid niet meer bezaten
, als door even voorgeleezene Verklaaring
van hunne Posten ontflaagen zynde; dat derzei?
ver

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 233
ver Remotie geen verzoek, maar een uitdrukkelyk
verklaarde wil der goede Burgery was,
en geen voorwerp van bcraadflaaging konde
zyn ; dat derhalven de Commisfie niet eerder
vertrekken zou, dan na dat de ontflagene Heeren
zich uit de Zaal verwyderd hadden." De
Prefident Burgemeester met deeze Verklaariug
verleegen, trachtte de Heeren van de Commisfie
tot andere gedachten te brengen; doch
zy herhaalden met allen nadruk, ,,'dat diC
hunne ftellige last was, waarvan zy niet konden
noch mogten afgaan,"
De afgezette Heeren , wel ziende, dat daar in
geene verandering te krygen was, deeden hierop
fterke betuigingen , fommigen als met eede ,
dat zy nooit anders dan volgends hun geweeten,
in Stads of Lands zasken gehaudeld hadden;
en dat ze de aangekondigde Afzetting
voor onwettig hielden,en alleen uit liefde voor
de rust zich daar tegen niet zouden verzetten.
Doch twee Raaden, de Heeren Mr. c A Nz 111 s
ÖN O ER D E W Y N G A AU O , Cll DoÓt. B I N K U
1, AMB-RE C H T s, weigerden volftrekt hunne
Zitplaatfen te verlaaten ; nademaal zy van den
Raad waren aangefteld , en daarom ook van
niemand anders konden ontflaagen worden;
dan nog alleen op grond, dat hun bcweezen
wierde, dat zy zich als onwaardige Regenten
gedraagen hadden ; dat zy hunne Raadsplaatfen
óp geene andere wyze zouden verlaaten, ten
zy dat GeconRituëerden hun aanzeiden, hen
P ; mtt

Ï787-
134- BEKNOPTE HISTORIE DER
met geweld daar van te zullen afrukken. Na veele
woordenwisfelingen werden de tien aanweezig
zynde afgezette Heeren te raade om de Zaal
en het Stadhuis te verlaaten, en begaaven zich
naa hunne huizen. Toen nu deeze Heeren
vertrokken waren , gaven de Heeren Geconfti­
tuëerden eene Nominatie van elf bevoegde
Perfoonen over, om tot Raaden in de Vroed­
fchap verkooren te worden, en deeze waren de
Heeren: Er. THEODORUS VAN HOOGE-
VEEN, RE IJ ER. VAN DEN BOSCH, Mr,
REIJER GEESTER ANUS , Mr. WILLEM
BUIS, Mr. CORNELIS VAN DER SLEYDEN»
Mr. ARN. VAN os, Mr. RYKLOF JOH.
T I Q_ 11 E T , LA ME. S A N D E R U S. Dr. MART.
URBANUS VAN IPEREN, FRED. CORNE­
LIS ZWAANSHALS en GYSB. VAN HAS­
SELT. Gt conftituëerden verzochten den Raad,
deeze elf genoemde Perfoonen tot nieuwe Raaden
te willen aanftellen; doch de Raad vond
zwaarigheid daar in, en verzocht de Heeren
Geconftituëerden nu eens buiten te ftaan, ten
einde vryelyk daar over te kunnen raadpleegen;
het welk Geconftituëerden deeden en zich
weder naa Schepens kamer begaaven, om het
antwoord van den Raad af te wagten. Na
eenigen tyd aldaar vertoeft, en zich ondertusfchen
door fpyze wat verfterkt te hebben,
werden zy weder binnen geroepen, en hun het
Befluit der Vroedfchap voorgeleezen, hetwelk
was: „ Dat de Raad hadt goedgevonden en
vei-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 235
verftaan, de Remotie aan te zien, en, zonder
zich in de aanfteliing der voorgeflaagenen Perfoonen
in te laaten, aan de Geconftituëerden
te verklaaren, dat Hun Ed. Achtb. geen zwaarigheid
maakten dezelven, aangefteld zynde ,
in den Eed te neemen. ,, De Geconftituëerden
wederom in Schepenskamer gekeerd zynde,
en daar over met eikanderen beraadflaagd hebbende,
namen daar genoegen in, en verklaarden,
dat zy,in naam van hunne Conftituanten3
de elf voorgeflaagene Perfoonen tot Raadeq
van Delft aanftelden. Toen liet de Raad door
een Stads Rode de gemelde Perfoonen ontbieden;
twee van dezelven waren afwcezig, de
andere negen begaaven zich naa het Stadhuis;
doch een van dezelven , de Heer u. j. TI-
£TJET bedankte voor de Raadplaats en vertrok.
De overige agt verkoorene en aangeftelde
Heeren werden in de Raadzaal geroepen
en tegen over den Prefident.Burgemeester
geplaatst, daar zy bleeven Raan; terwyl de
vier Heeren Geconftituëerden op Roeien zaten.
De Raadpenfionaris, EMANTS, die den Post
van Secretaris waarnam , deed eene korte
Aanfpraak aan die agt Heeren, die vervolgends
aan den Voorzittenden Burgemeester den Eed
afleiden, en Zitting in den Raad namen, waar
na de Geconftituëerden de Raadkamer verlieten,
en van dit verrichtte aan den Major van
het Genootfchap kennis gaven. Deeze li«J
aanftonds een Muziek aanheffen,en dooreenei
t
Post
1787.

Pet r,enootfchnp
den Eed
genoomen
en de Schut
tcry oncdagen.
256 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
, Postbode kennis geeven van het gebeurde aan
het Burger-Legertje. De Raad fcheidde ten
zes uuren nademiddag, en werd by het afgaan
van het Stadhuis, zoo door de Schutters op
het Stadhuis, als door het Genootfchap voor
hetzelve Raande, met Krygsëere begroet, on­
der het gefpeel der Muzikanten van het Ge­
nootfchap. Ook gefchiedden die zelfde Eere.
groetten van beide die Gewapende Benden aan
de GeconRituëerden, die nu by den Raad in die
hoedanigheid erkend waren, en door het Ge­
nootfchap, onder een aanhoudend Muziek, met
jflaande Trom en vliegend Vaandel naa het huis
hunner Vergaadering geleid werden. Den 2&fei
Augustus verkoozen GeconRituëerden, in plaats
van den Hr. TIQOET, die voor de Raadsplaats
bedankt hadt, den Hr. w. VAN DER DOES.
Deeze Afzetting werd door de Staaten vaa
Holland, ook voor huishoudelyk verklaard,
gelyk van Amfterdam en Rotterdam gefchied
was.
Den 24^ Augustus vervoegden de Gecon-
flituëerden zich wederom, doch nu verzeld
van eene Commisfie uit het Genootfchap tot
den Raad, om dus de begonnene verbeetering
te voltooijen, ten einde het Genootfchap, dat
op de Markt voor het Stadhuis vergaaderd-
was, door dien Ed. Achtb. Raad gewettigd en
in den Eed genoomen wierde; en daarentegen
de gantfche Schuttery, die in gevoelens van
deezen verfchilden, op welke men daarom
geen

ONLUSTEN iN HET VADERLAND. 237
geen vertrouwen {tellen kon, uit haaren Eed
ontflaagen en afgedankt wierde; welke beide
verzoeken aanftonds, na behoorlyk daar over
beiaadflaagd te hebben , door een Befluit van
den Raad werden toegeftaan, daar van door
eene Publicatie aan de Burgery kennis gegeeven,
en Copie van het Befluit aan de Geconftituëerden
(_*) ter hand gefield.
Terwyl deeze zuiveringen zoo als de Staatsgezinden
het begreepen, zoo in de Regeering
als in de Schuttery, in de Stad gefchiedden,
zond het Burger-Legertje Detachementen af
om die ook op de Dorpen te bewerken: Inden
nacht tusfehen den 23 (le
" en 24^» Augustus ten
één uure, trok uit het gemelde Legertje een
Ruiter bende van veertien Mannen, onder bevel
van den Hr. LA PIERRE van Leyden, en
100 Mannen Voetvolk, onder bevel van den
Hr, DE L A N G E , Heer van Wyngaarden van
Gouda, voorzien van een ftuk Gefchut, on­
der bevel van den Hr. E U C A I L L E , en den
Luitenant G. VAN DER REYDEN, met de
noodige Manfchap, daar by verëischt, en vei*
zeld van den Hr. HELDE WIER, Lid van de
Burger-Commisfie tot de Militaire zaaken.
Deeze gewapende en dus weltoegeruste Burgers
trokken in ftilte naa het Dorp Overfchie..
waar zy ten half vier aankwamen. Zy bezet-
liet Oranje
teden aanftonds eenige Posten en toegangen r.PBootfchap
te
door
(*) Nkuwt Ntitrl. Jaarb, Avg. 1787. bladz. 2298 — 30:0,
1787.
ITet Burger-
Legertje 1
zendt beischementetf
«f.

Overfchie
ontwapend.
Vertrek VÜTI
bet BurgerjLegerije.
235 BEKNOPTE HISTORIE DErf
door de Ruiters en eenige Manfchap te voet,
om voor te koomen, dat 'er geen famenloop
van Volk op de been kwam, om zich tegen
hun voorneemen te verzetten; zy weézen elk,
die op Rraat kwam, naa zyn huis terug, en
vermaanden hen ernftig om in huis te blyven.
Zich dus genoegzaam verzekerd hebbendei
ontbooden zy den geweezen Kapitein van het
Oranje Genootfchap aldaar, om de Geweeren
en ander Wapentuig tot dat Corps behoörende,
aan te wyzen ; en twee der voornaamRe Roervinken
van de oproerige beweegingen , die
federt eenigen tyd in dat Dorp hadden plaats
gehad, werden in verzekering genoomen. Daar
na werden alle de Geweeren, Spontons, het
Oranje Vaandel, Spiezen en wat verdër tot de
Wapening behoorde, opgehaald,en de huizen
onderzocht. Men laadde de opgehaalde Wapentuigen
Op een Wagen, en voerde ze mede
naa het Leger. By Delft gekoomen zynde,
vverd het Oranje Vaandel door een Sergeant
verkeerd onder den arm en fleepende gedraagen.
Alle deeze omfiandigheden maakten het
m Delft; anders eene zeer Rille Stad, thans
zeer leevendig en woelig: niet alleen door het
in* en uitgaan der Manfchappen van het Burger-Legertje;
maar ook van de Ingezeetenen
der Stad zelve, die hetzelve gingen bezien
gelyk ook van die van andere Plaatfen van
fondöm faamengevlocd, om dat zeldzaam verfchynfel
te gaan befehouwen. Ondertusfchen
begon

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 233
begon die drukte veelen der Dtlftfche Burgert
ras te verveelen, en zy verlangden naa hei
vertrek van het Burger-Legertje, uit het welke
dagelyks veelen in de Stad kwamen, welke
niet alle even befcheiden waren; het welk ooi
niet wel kon verwagt worden, van zulk eene
groote menigte van menfchen van allerlei Rand
en over welken, als Burgers zynde, zulk een<
ftrenge Krygstucht niet kan geoefend worden
als over het Krygsvolk gewoonelyk gefchiedt
Het vertrek van het Burger - Legertje volgd<
kort daarop: Na een verblyf van tien dagei
vertrok hetzelve op den 3o ften
I
Augustus vat l
Voor de Stad Delft naa het Westland, na alvóo
rens door eenen vriendelyken Brief van d<
Regeering affcheid genoomen te hebben (*).
Ik zal dit Legertje op zynen togt nog eei I Deric'nt van
weinig verzeilen en zyne voornaamfle verrich deszelf?
verrichtin»
tingen melden; waar by ik geen beteren we? r gen.
kan inflaan om een verhaal naar waarheid t<
geeven, dan het Bericht te volgen , dat dt
Gecommitteerden tot het Camp van wegen de
Commisfie van Gewapende Burger-Corps toi
uitvaardiging van Krygszaaken en de Krygsraac
zeiven in 't licht gegeeven hebben, ten einde
der Natie een nauwkeurig bericht, overeen
komftig de waarheid, mede te deelen, van d«
gewichtige bedryven van een Corps, waant
zy zoo veel belang Relde. Uit dat Bericht ni
blyktj
{*) K t we Ktditl J»»rh. Avg. 1787. bhd*. 3057 -303&
I787.

5787.
Hondt halte
in llonsholiedyk.
Ontvangt
flen Bailjuw
in bewaarmg.
Ho BEKNOPTE HISTORIE DE!
blykt, dat het Burger-Legertje op den 30^»
Augustus des voormiddags opgebrookenzynde,
ach van Detlt over Ryswyk, IVaieringe en
Honsholredyk tot even boven Naaldwyk begeeven
en daar zich weder neêrgeflaagen heeft.
Dat hetzelve op weg eene fchriftelyke bekendmaaking
bekomen hadt van de weldenkende
Bu rgery van .Honsholredyk, dat dezelve voorneemens
was eenige zeer noodzaakelyke fchikkingen
te maaken .tot haare beveiliging, en
daarom verzocht bygeftaan te worden, indien
zy eenigen geweldigen tegenftand mogt ontmoeten
: Waarop beflooten werd, het Leger
een poos, in Honsholredyk te laaten halte houden;
gelyk hetzelve ook op zeker fr.uk Lands,
in het Dorp geleegen , getrokken is en zich
aldaar ververscht heeft. Dat, wanneer men
zich gereed maakte, om voort te trekken, en
het Apd reeds geflaagen was, een Detachement
van het Genootfchap aldaar, het welk in
het Geweer was, den Hr. DOUGLAS Bailjuw
der Plaats, in bewaaring hebbende, was koomen
aantrekken. Dat zulks by alle de weldenkende
Burgers van Honsholredyk en andere
Ingezeetenen van het Westland, die zich daar
tegenwoordig bevonden, een algemeen genoegen
en niet weinig gevoeligheid verwekte,
dewyl zy nu hoopten , zoo zy zeiden, eene
billyke wedervergelding en wraak te zullen
kunnen neemen , over alle de mishandelingen,
hun federt zoo lange aangedaan , waar over
reeds

ONLUSTEN IN HET VADERLAND; 24*
reeds zoo lange eene algemeene kreet was opgegaan;
doch waaromtrent de gearrefteerde het
zwaard der Gerechtigheid door allerly uitvlugren
van Rechten telkens hadt weeten te ontduiken.
Dat het gefchaapen fcheen, dat een al-
.lerbillykst ongenoegen en verbittering tot daadeiykheden
zoude overflaan , welke zeer onaangenaame
gevolgen voor den Bailjuw konden
hebben ; — doch d it de Gecommitteerden en
eenige Officiers waren toegefchooten om alle
buitenfpoorigheden voortekoomen ; dat vervolgends
de Bailjuw op zyn verzoek , en op dat
van de Burgery, in het huis van den Heer VAN
DER POT in bewaaring gebragt was en gehouden
werd; terwyl aanftonds aan Gecommitteerde
Raaden en den Fiscaal LUIKEN van dit
voorval kennis gegeeveti werd. Dat het Le­
gertje vervolgends is voortgetrokken tot door
Naaldwyk , zich aldaar nedergeflaagen heeft,
en van daar, zoo in Naaldwyk en 'x Gravezan.
de als in andere omliggende plaatfen , Loosduinen,
Ryswyk, dè Oranje Polder, de noodige
uitvaardigingen gedaan heeft met de gewapende
Oranje Sociëteiten en Genootfchappen te
vernietigen en de geweeren in bewaaring te
n'eemen ; het welk alles met het beste gevolg
gefchiedde, zonder eenigèn tegenftand te ontmoeten.
Waarom de Commisfie en Krygsraad
betuigden, zich van harten te verheugen, dat
?.y hunnen gewigtigen en moeijelyken last, tot
dien tyd toe, zoo gelukkig hadden konnen vol-*
Q ' bren.-
17874
Vernietigde
Oranje So<
cieteit en
ontwapend
d.e Genoot«i
fclwppen;.

Zulks £efclv.eddeinzondeihcid
zeer bedaard
te Foorburg.
242 B E K N O P T E HISTORIE DER
brengen, zonder genoodzaakt te zyn eenige ge-
ftrengere dwangmiddelen te gebruiken, en goe-
de hope hadden, dat zy denzelven op gelykers
gemakkelyken voet verder zouden kunnen vol­
brengen (*).
Maar nergens werdt die last met meer ge-
makkelykheid, bedaardheid, en zelfs welvoeg-
lyke befcheidenheid en vriendelykheid uitge­
voerd dan te Voorburg, het welk op den 2O' 1LI
>
Augustus door een Detachement uit het Le­
gertje, toen by Delft nedergcflaagen, gefchied
is. Wel is waar, dat vier Perfoonen uit de
Oranje Sociëteit te Foorburg, het zy uit vreeze,
of uit kwaadaartigheid naa den Haag gingen en
klagten inbragten by de Ridderfchap, dat het
Burger- Legertje met bloote Sabels langs het
Dorp liep en geweld pleegde ; welke klagten
gereedelyk ingang vonden by de Ridders, die
de Oranje Party zeer waren toegedaan en be-
fchermden; zoo dnt de Ridder van WASSE-
KAAR STARRENBURG des avonds ten elf
uuren nog Vergaadering der Staaten van Hol-
land beleide, en in die Vergaadering verzocht,
dat 'er voorzieninge tegen die ongeregeldheid
gedaan wierde; doch dit verzoek werd afge-
flaagen, om niet maar aanftonds op het aan­
brengen van eenige Perfoonen, zonder onder­
zoek en zonder de andere Party te hooren,
maatregelen te neemen, die zeer ten onpas
konden koomen, en fchadelyke gevolgen kon­
C) Nieuwe Nederl. Juarb. Sept. 17S7. bladz. 4633.
den

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 243*
den hebben. De Fiscaal LDIKEN Relde zelfs
voor aan Gecommitteerde Raaden, die vier
gemelde Perfoonen in bewaaring te neemen ;
doch zulks werd by Gecommitteerde Raaden.
ook niet goed gevonden, maar zy werden vry
gelaaten onder belofte van des anderen dags
's morgens ten 10 uuren voor Gecomm. Raaden
te zullen verfcbynen, gelyk zy ook deeden.
Ondertusfchen waren twee Officieren van het
Haagfche Genootfchap fpoedig naa het Legerveld
van 't Detachement by Voorburg vertrokken
, om naa de waarheid van het geen 'et
gebeurd was onderzoek te doen ; en deezen
bragten eenen Brief terug, waar by kennis ge*
geeven werdt, dat het Detachement van heÉ
Burger - Legertje in het Dorp niets anders gedaan
hadt, dan het Oranje Corps te ontwapenen,
de Sociëteit te fluiten, en zich van de
Geweeren, ander Krygstuig en Papieren te
verzekeren (*) Hoe geregeld en hoe vreed»
zaam nu dit is toegegaan, is af te neemen uit
de Aanteekingen der Handelingen van die Societeit
zelve, die zich Oprechte Vaderlandfche
Sociëteit noemde. Uit die Aanteekeningen
blykt, dat de Directeuren en Commisfarisfen
Van de gemelde Sociëteit op den 22ft en
Blyken daar
van uit tle
Aanteekeningen
del
Sociëteit
zelve.
Augus»
tus Vergaadering gehouden hebben, en daar
in, na met verfcheidene Leden der Sociëteit
gefprooken en rypelyk beraadflaagd te hebben,
(') Nituwi Nederl, jaarb. Aug, 1787. blad*. 3172 — 31734
Q *
is

17.87-
244 BEKNOPTE HISTORIE DE* .
is goedgevonden en verftaan , zoo voor hun
zeiven, als voor alle de Leden van de gemelde
Sociëteit, dezelve te ontbinden, gelyk gefchiedde
mids deezen; en voorts is mede goedgevonden
, de Leden van dezelve ernftelyk te
verzoeken, om de Geweeren, kruid en lood,
die zy nog mogten hebben, ten fpoedigfien ,
immers binnen drie dagen, na dato deezes ,
onder den Secretaris van Voorburg te bezorgen
; ten einde al het zelve, benevens alle
zodanige Papieren der Sociëteit, als onder die
Vergaadering berusteden, aan de Heeren van
de Commisfie van het Burger • Legertje te bezorgen;
tot welk verzoek, aan gemelden Secretaris
te doen , de Secretaris der Sociëteit
Rystenborg gemagtigd werdt; zoo nogthans,
dat de Heeren van gemelde Commisfie vriendelyk
verzocht wierden , dat de voorfz. Geweeren,
ander Krygstuig en Papieren, zoo ras
moogelyk, aan de Eigenaars wierden weder
gegeeven. Ook bleek uit die zelfde Aanteekeningen
, dat alle de Leden der bovengemelde
Sociëteit, die vervolgends over de ontbinding
derzelve onderhouden werden , volkoomen daar
mede te vreden waren, en zich aanbooden om
met het Gewettigd Genootfchap van Wapenhandel
aldaar, in eene goede eenflemmigheid
te leeven, en verder in alle befcheidenheid te
behandelen; het welk die Vergaadering zoo
voor haar zelve, als voor alle haare Leden,
gelyk ook van de Leden des Genootfchaps
van

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 245-
van Wapenhandel voornoemd, verwagtte en
verzocht. Verklaarende verder, dat het groote
doel en oogmerk der Sociëteit alleen geweest
was, de rust en goede orde in hun Dorp te
bewaaren; waartoe zy ook hetzelve in vier
deelen verdeeld hadden, om elk deel maar
eens in de week by eikanderen te laaten koo«
men, en dezelven altoos hadden aangemaand,
om zich als dille Burgers te gedraagen; alles
uitwyzcns hunne Reglementen, die openlyk
in de Societeitskamer voorgehangen hebben.
En werd een Affchrift van dit Befluit aan den
Secretaris van Voorburg ter hand gefteld, met
verzoek om hetzelve aan de Heeren van de
Commisfie te bezorgen (*).'
Ik heb deeze gebeurtenis te breder aangeteekend,
om am den eenen kant de vredelievendheid
der Voorburgers tot hunnen lof te
vermelden ; en aan de andere zyde de onwaarheid
te doen blyken van de kwaade geruchten
van geweldenaaryën en ongeregeldheden, die
van 't Burger- Legertje, op veeie Plaatfen,
en ook te Foorburg gepleegd, verfpreid werden,
zoo by monde, als in Gefchriften. Het is
buiten twyfel , dat de vyandfchap uit verfchillende
denkwyze en partyfchap ontftaan,
veele zaaken in een verkeerd licht befchouwd,
en de vreeze dezelve nog vergroot, heeft.
Hier van daan ook, dat de nabyheid van het
l") Nieuwe Nederl. Jaari. Aug. r'787. blad?:. 4045.
0,3
Bur-
1787.
ValCche geruchtentcgengclproos
ken.

346 BEKNOPTE HISTORIE DER
Burger-Legertje zoo veele beweeging in den
Haag veroorzaakte, waarvan ik niet yoorby
kan, hier een kort verhaal te doen.
Beweegin-
d e
Toen op den lB n Augustus de tyding in
gen in 's Hage
over iie 'sHage kwam, dat het Burger-Legertje, be­
iiahyljcjd
van het ftaande uit 700 Mannen, niet Kanonnen en
purgcr-Legertje.
Patent van de Commisfie ter Verdeediging deezer
Provintie en der Stad Utrecht van Woerden
getrokken, en reeds door Leyden, tot Voorfchooten
genaaderd was, en van verfcheidene
Plaatfen nog verfterking aldaar verwagtte; zoo
vergaaderden Gecommitteerde Raaden nog
'savonds ten half 7 uuren, beftaande deeze
byeenkomst uit de Heeren VAN WASSENAAR
STARRENBURG, CHANGUION , CEEL-
VINK, VAN THÏE HANNES, en den Secre.
taris ROIJER. Wat'er in deeze Vergaadering
beflooten was , bleek by de uitkomst. Aanftonds
na de fcheiding derzelve werden Booden
naa de ftemmende Steden gezonden, om de
Staaten den volgenden Maandag (het was nu
Zaturdag) te doen vergaaderen; de Krygsbezetting
werd voor een groot gedeelte in de
Wapenen gebragt; Piketten aan de Hoornbrug,
de Geestbrug, de Oranje Zaal, de Laan van
Nieuw-Ooft. Indiën. het Huis ten Deyl, enz.
gezonden, met last om aan alle gewapende
Manfchappen, die naa den Haag of elders
vilden trekken, zulks met geweld te beletten,
ille Buitenwachten werden verdubbeld, eu
i :en goed getal Ruiters op de Paradeplaats en
in

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 247
in het korte Voorhout geplaatst: Ook werden
*er Ruiters en Voetvolk op het Tournoyveldvoot
den Ouden Doelen den gantfchen nacht onder
de Wapenen gehouden. Des anderen dags»
i i e r i
Zondags den i9 , ten tien uuren vergaaderden
Gecommitteerde Raaden weder , en ,
toen «aren de meeste Leden tegenwoordig.
In deeze Byeenkomst verklaarden de Heeren
GEELVINK, VAN THYE HANNES en de
Raadpenfionaris, dat het Befluit, den voorigen
avond genoomen, niet nauwkeurig uitgebreid
was; en hetzelve werd nu in zoo verre veranderd,
dat de Piketten alleen bevel kreegen om
te beletten, dat 'er gewapende Manfchappen
naa den Hang kwamen. De Regeering van
Delft, die insgelyks voor het aannaderend Legertje
bevreesd was, verzocht Krygsvolk,
maar werd afgeflaagen. By allen dien gemelden
toeftel werden 'er nog twee Legervelden afgeftooken
, een in de Maliebaan, en een in de
Haagweide aan den Rynvykfchen weg; welke
Legervelden door fterke Piketten betrokken
werden , met uitzetting van de noodige Buitenposten
: Op de gemelde Legervelden werden
ruim twintig Tenten opgeflaagen. Dit alles
gefchiedde op de orders van Gecommitteerde
Raaden; doch de Magiftraat v-an 'sHagen zat
ook niet ftil: Op verzoek der Kapiteinen werden
door denzelven de noodige orders gegeeven
voor de Schuttery: Deeze moest zich van
kruid' en lood voorzien, op het eerfte alarm*
Q 4 flaan
1787.

GecommitteerdeRaaden
vcrgaa.
deren.
Be Staaten
van Holland
Vergaaderen.
248 BEKNOPTE HISTORIE DER
flaan in de Wapenen verfchynen, en met viet
Compagniën de Nachtwacht op 't Stadhuis en
den Doelen betrekken. Dit alles baarde veel
genoegen by de bevreesde Prjnsgezinden, die
hier in de groote zorge voor hunne veiligheid
meenden te zien tegen eenen ingebeelden vyand;
maar aan de Staatsgezinden, die het als
een blaam, op hunne Party geworpen, befchouwden,
groot ongenoegen; terwyl de verbittering
, die tusfehen beide de Partyën plaats
hadt, hier door niet weinig werd aangezet,
en het Krygsvolk in de Legervelden ook veel
ongenoegen tegen de Gewapende Burgers op.
vatteden.
Des Maandag, den 20%','Augustus kwamen
Gecommitteerde Raaden weder byeen; ook
vergaaderde de Raad van Staaten, vervoegde
zich by Gecommitteerde Raaden, en verzocht,
dat 'er voorzieninge gedaan zou worden voor
het Krygstuig Magazyn te Delft; doch Gecommitteerde
Raaden verRonden, dat zulks
onnoodig was, om dat de Ruiters, die te Delft
waren, bevel hadden om voor 's Lands Magazyn
zorge te draagen.
Dien zelfden dag vergaaderden nu ook, op
de voorgemelde aanfchryving van Gecommitteerde
Raaden, de Staaten van Holland; aan
welke Vergaadering Gecommitteerde Raaden
door eenen Brief kennis gaven, van de maatregelen,
die zy genoomen, en van de bevelen,
die zy gegeeven hadden, op de koqdfchap»
die

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 249
die hun gedaan was, dat 'er een aanzienlyk
Corps Gewapende Manfchappen mee Gefchut
in aantogt was, die zy niet wisten van waar
zy kwamen , waar heen zy gingen, en op wiens
orders zy optrokken ; dat zy daarom die zorg
gedraagen hadden, op dat het niet in den Haag
mogt koomen. Doch de Commisfie der Gewapende
Burger - Corps was daar over zeer gevoelig,
en leverde een zeer nadrukkelyk Adres
by de Staaten in, waarin zy zich over dit gedrag
der Gecommitteerde Randen zeer beklaagde;
en allen dien gemaakten toeflei opgehaald
hebbende, zeide, dat dusdanige fchikkingen
van Gecommitteerde Raaden niet anders
konden befchouwd worden, dan als maatregelen,
welken tegen een vyandelyk Corps genoomen
werden; dat daar door met de daad
betoond werd, dat 'er reden van vreeze van
wegen den Souvrain zelve zoude zyn, voor
de Burger- Corps, welken Hun Ed. Gr. Moog.
met de loflykfle getuigenisfen in Hoogscderzelver
befcherming hadden gelieven te nee.
men; dat daar door de Krygslieden in den
waan gebragt wierden., dat zy thands de Wapenen
moesten voeren tegen die zelfde Burger-Corps,
die uithoofde van hunne zucht
en yver voor de goede zaak des Vaderlands,
en tot weering van alle geweld, de Wapenen
hadden opgevat; eindelyk, dat daar door de
haat en afkeer, zoo van de Krygsiieden, als
Yan de heffe des Volks, tegen de, door Hun
Q 5 Ed.
1787.
Klag'w der
Commisfie
over het
gedrag der
Gecommitteerde
Raa^
den.

250 BEKNOPTE HISTORIE DER
Ed. Groot Moog. zoo zeer begunflïgde, Gewapende
Burgers, geftyft en geflerkt werd,
en de kwalykdenkende in hunne verderveiykö
oogmerken onderfteund en aangemoedigd ; waar
door dan ook veröorzaakt was, dat de Schuttery
van 's Hage bevel gekreegen hadt, om op
len Doelen ter Wacht te koomen, en zich te
roorzien van fcherpe Patroon n , op daartoe
gefielde boeten ; terwyl nog daarenboven de
j oopplaats, door Heeren Gecommitteerde Raa.
len aan het Genootfchap van 'sHage toegetend,
met Krygsvolk was bezet geworden.
Dat daartoe geen aanleiding kon gegeeven
lebben , dat de Gewapende Burger - Corps,
4 >f fommige Detachementen van dezelven, niet
{ ot een bepaald getal zouden moogen verëeni-
;en, door de Provintie van Holland trekken,
i
< :n alzoo trachten der goede zaak des Vader-
1 ands nuttig te zyn; want dat zy door hunne
% Verkiaaring, d< n 4^n Augustus deezes Jaars
3 an dun Ed. Groot Moog. overgeleverd, hun
\ oorneemen en oogmerk duidelyk geopenbaard
l adden, zonder dat Hun Ed. Groot Moog.
z ulks afgekeurd hadden ; dat zulks aan Keeren
C iecommitteerde Raaden niet onbekend was;
e n deezen des niettegenlaande de voorfz or-
d ers gefteld hadden,even als of de gewapende
I urger • Corps vyanden van den Staat waren,
e a verftoorders van de algemeene rust en vei-
li gheid, welke aan Hun Ed. Groot Moog. bek
;nd was, dat zy ten hoogften eerbiedigen*
en

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 251
en met alle hunne magt zochten te handhaaven
en te bevestigen; op dat de goede en welmeenenden
in den Lande niet bloot gefteld wier»
den aan de gruwelyke geweldenaryen van Oproer,
Moord en Plundering, welke men, by?
zonderlyk in andere Provintiën, dagelyks, op
zoo pene, om wraak roepende,•» wyze ftraffeloos
hadt zien pleegen. En dewyl dat alles
pen ondraagelyke hoon en beleediging was
voor de gewapende Burger-Corpfen deezen
Provintie, op welken Hun Ed. Groot Moog.
herhaalde reizen betuigd hadden het grootfte
vertrouwen te ftellen, zoo verwagt-ten zy van
de bekende Billykheid van Hun Ed. Groot
Moog., dat Hoogstdezelven het gedrag van
Heeren Gecommitteerde Raaden ten fterkften
zouden afkeuren, de Orders, d

£52 BEKNOPTE HISTORIE DER
verder voort te trekken; zullende zich den
volgenden dag, by de Uitbreiding, nader verklaaren.
Delft Heide voor het Befoigne den
volgenden dag daar over te houden , en het
gewapend Corps aan te zeggen, niet verder
voort te gaan,en daar by voegden zichBrielle,
Hoorn, Enkhuizen, Edam en Medenblik, Maar
Dordrecht, Haarlem, Leyden, Amfterdam, Gouda,
Rotterdam, Gorinchem, Schiedam, Schoonhoven,
Alkmaar, Monnikendam en Purmerende, keurden
het gedrag van Gecommitteerde Raaden af,
en wilden al dat buitengewoone, en vooral het
te velde liggen van het Krygsvolk een einde
doen hebben, om allen argwaan weg te neemen
; ook wilden zy den Magiftraat van 's Hage
aangefchreeven hebben, niet zonder Orders
van Gecommitteerde Raaden , de Schuttery
met fcherpe Patroonen te wapenen, en geene
aanfchryving aan het Burger - Legertje te doen
om op te houden: anders protefteerden zy tegen
alle nadeelige gevolgen. Eindelyk namen
alle de Leden alles over, en zouden volgenden
dag daar over Befoigne gehouden worden;
terwyl elk by zyn gevoelen bleef. Of het
Befoigne den volgenden dag voortgang gehad
heeft, en wat daarop beflooten werd is myniet
voorgekoomen. Hoe dit ook zy, de groote
meerderheid der fternmen was ten voordeele van
het Burger-Legertje, en uit deszelfs verrich-
:ingen, die daar na gebeurd zyn, zoo als hier
yoor verhaald is, blykt, dat het althans geene'
aan-?

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 253.
aanfchryving gekreegea heeft om op te hou­
den (*).
Ongerust­
De bovengemelde ontydige beweegingen en heid der
toeRel van Gecommitteerde Raaden en den
Magiftraat van 'sHage, over welke de Burger-
Commisfie aan de Staaten klaagde, hadden
ook het Corps Diplomatique, dat is te zeggen,
de Ministers van de Buitenlandfche Lloven,
die in den Haag hun verblyf houden, fchrik
en vrees aangejaagd: De Gezanten der Hoven
BuitenlandfcheGezanten.
van Rusland en Deenemarken gaven, in naam
van alle de overigen, uitgezonderd Vrankryk,
eene Nota over aan den Prefident der Algemeene
Staaten; waarin zy hunne bekommering
voor een Oproer te kennen gaven, en verzochten
dat in tyds alle bekwaame maatregelen
genoomen wierden , om alle gevaar daar van
voor te koomen. Ook begaven die zelfde Gezanten
zich by den Raadpenfionaris VAN
BLYSWYK, en gaven mondeling te kennen,
dat zy verwagtten, dat het Burger - Legertje ,
by Loosduinen neêrgeflaagen, niet in 'sHage,
de Verblyfpiaats der Gezanten van alle de Europeefche
Hoven by de Republiek, zoude trek­
ken. Toen by de Algemeene Staaten de gemelde
Nota ter tafel gebragt en daar over beraadflaagd
werd, verklaarden de Afgevaardigden
van Holland, dat alle noodige maatregelen
tot veiligheid en rust van deeze Haare Verbïyf-
(*, Nieuwe Ned:rl, Jaa.b. Mg. 1787. bladz 316a—3i«o,,
1787»
Te vrede
gcfteH.

.1787.
De Schutters
van
Dordrecht
ontwapenen
de oproengeBoeïeu,
£54 BEKNOPTE HISTORIÉ D E R
blyfplaats genoomen warem Desniettegeri»
ftaande werden dezelven verzocht, deeze No­
ta ten fpoedigftë tot kennisfe der Heeren Staa­
ten, hunne Principaalen, te willen brengen,om
daar op zodanige voorzieninge te doen , als
tot verdere gerustheid der Buitenlandfche Mi­
nisters zouden vinden te behoorem En werd
de Griffier FAGEL gelast om aan de twee ge­
melde Gezanten hier van kennis te geeven(*).
Het geen het Burgerlegertje in het Westlandi
en daar rondom verrichtede, dat deeden de
Schutters van Dordrecht in de Dordfche en AU
llasfer waarden: Op den io^en Sept. werd in
eene, daar toe belegde Vergaadering der drie
Schutteryen , onder geheimhouding op den
Schutters Eed , beflooten, om eenen togt over
de lijerwede te doen: Den volgenden dag, den
li 1
-' 1
Sept. trok een Detachement van 18a
Schutters, voorzien van 2 Veldftukjes, en 20
Kanonniers , uit de ftad , zonder dat iemand
anders, dan de Schutters zei ven , wist waaf
^Jaa tce. Zy voeren aan den Rietdyk over op
Papendrecht; waar zy zich in orde fchaarden,
en, hunne Officiers te paard gefteegen zynde,
trokken zy van daar voort raa Giefendam, waar
zy halte hielden tot omtrent 1 uuren des nachts;
wanneer zy langs den Dyk voorttrokken, en
zich op zekere hoogte in verfcheidene kleine
Detachementen verdeelden, en de Boeren in
den
{•) Nieuws Nederl. Jeari. S,$t. 1787. bladz. 448,-440;.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. H$f
den Jlblasferwaard, gelyk ook aan den Bout,
by Gorinchem, te Hardinxveld, Werkendam,
Giefendam , Sliedrecht, Papendrecht en andere
Dorpen van de Dordfche Waard ontwapenden;
waar de Huisluiden veele beweegingen en oproerigheden
verwekten met het teekenen van
meer gemelde Verzoekfchriften tot vernietiging
der Befluiten , die de Staaten van Holland
geoordeeld hadden te moeten neemen ; tot demping
van welke Oproeren, en tot handhaaving
der Staatsbefluiten , de Schutters van Dordrecht
buiten allen twyfel gerechcigd en gemagtigd
waren,wat fchyn van redenen anderen daar tegen
ook hebben willen inbrengen. Zy kwamen
den volgenden dag terug, en trokken des avonds
ten 9 uuren, onder Toortslicht de Rad in; medebrengende
drie opgehoopte Wagens met Geweeren
, drie Prinfen Vlaggen, en ander Wapentuig
(*)< Dat nu deeze ontwapening der
oproerige Landlieden op last of ten minflen
met kennis en goedkeuring der Staaten gefchied
is, kan daar uit blyken , dat Hun Ed Groot
Moog. op raad van Gecommitteerde Raaden ,
den Baljuw van Rhoon en Pendrecht, en die
van den Alblasfer waard gelast en gemagtigd heb.
ben, om tegen de oproerigen, die, door het
ter tekening leggen en doen tekenen der bovengemelde
oproerige Verzoekfchriften, bewee-
(?) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sett. 1787. bladz. 4343
gia-
178*4

1787.
Hooggaande
verfcliil tusfclien
de
Staatsleden
van Vrieslandontftaan.
Befluit der
Staaten van
Vriesland
op het voorftel
der Bemiddeling
van Vrank'
r Sk.
256 BEKNOPTE HISTORIE CËft*
gingen verwekt hadden , ten kosten van deri
Lande te rechten te gaan (*).
Terwyl deeze dingen in Holland gebeurden s
ontftond 'er in de Provintie van Vriesland een
gefchil tusfehen de Staatsleden, dat op eene
feheuring der Staatsvergaadering uitliep, en,
gelyk te Amersfoort en Utrecht, twee Staats-
vergaaderingen, eene van de Meerderheid te
Leeuwarden, en eene van de Minderheid der
Leden te Franeker, voortbragt; Dit gebeurde
by geleegenheid, dat de Afgevaardigden der
Staaten van Holland ter Vergaadering van de
Algemeene Staaten voorgeflaagen hadden om
de Bemiddeling des Konings van Frankryk, als
Bondgenoot der Republiek, tot bylegging der
gefchil len in te roepen. Op dit voorftel namen
de Staaten van Vriesland, by meerderheid van
Remmen op den 2i 1 } c n July een Befluit, om
voor als nog geene Bemiddeling van buiten-
's Lauds in te roepen , zonder vooraf te be
proeven ,• of 'er nog geene inwendige middelen
voorhanden waren; waar toe dan in aanmerking
konde koomen het benoemen van een klein ge­
tal vertrouwde Ferfoonen uit de Hooge Bond-
genooten, met genoegzaam gezag en vertrou­
wen voorzien, om, in de eerfle plaats, de ge-
fchillcn tusfehen de Provintiën ontftaan , zoo
Baby moogelyk te reguleeren, en verder die
zaaken, waar over men niet zou kunnen over-J
en Nieuwe Neder!, Jaarb. Sept. 1787. hlsdz. 44'Ï8.
een

'ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 25:
leenkoomen, te onderwerpen aan eene Beflisfing
van Perfoonen 5 aan wcderzyden te benoemen:
Eu om, in de tweede plaats, op dezelfde
wyze de gefchiktfie wegen en middelen t'e bepaalen,
om de inwendige gefchillen in de Provintien
, waar en tusfehen wien Ook ontRaan,
by te leggen : Dat, alzoo de Provintie van
Vriesland door haare inwendige rust en neutraliteit
tot het houden van byeenkomften en onderhandelingen
tot dat einde meest gefchikt
Was, Hun Ed. Moog. dezelve daartoe aanbooden.
En eindelyk , dat Hun Edel Moog. in
zulk een geval voorts Zouden vermeenen, dat
ook die nabuurige Moogendheden, welke door
derzelver aanbod van Bemiddeling, als anderzins
, blyken hadden gegeeven van derzelver
beJangneeming in de herftelling der ruste binnen
de Republiek, zouden behooren te Worden
verzocht, om den invloed en het vertrouwen
, dat dezelve op deezen of geenen der
Bondgenooten, of op aanzienlyke Perfoonen
in het Gemeenebest, mogten hebben, te wil
len in het werk Rellen, om dezelven geneegen
te maaken tot onderlinge toegeevendheid ,
en af te zien van alle zodanige gedraagingen,
als gefchikt zouden zyn om de gemoederen
meer en meer te vcrwyderen 4 en alle midde
len van verzoening onvrugtbaar te maaken.
Tegen dit Befluit protefleerden verfcheidene
Volmagten , als die van Westdongeradeel, van
t'erweradtel, van Humekmer, Qldephm, Noord,
R Wlde,
Protest efi
A;i nieekebing
van
verfelieideti
Volmaken*

1787.
258 B E K N O P T E HISTORIÉ DER
wolde, en het Bilt, in het kwartier van Wei.
tergoo; in dat van Zevenwouden, wegens Oost-
flellingwerf ; en in het kwartier der Steden we­
gens Sneek en Dokkum. Zy betuigden , zich
met het Befluit, op het punt der voorgefiaa-
gene Bemiddeling gevallen , geheel niet te
kunnen vereenigen, en deeden daarop eenige
aanmerkingen aanteekenen tot wederlegging
van de redenen, daarin bygebragt: Zy konden
nimmer als eene zwaarigheid tegen het vraa-
gen der Bemiddeling van Zyne Aller • Christe-
lykfte Majefteit erkennen , dat andere nabuur igs
Moogendheden, met welke de Republiek in vrede
en vriendfchap leeft, even zeer als Zyne Aller-
Christeljkfle Majefteit, het oog gevestigd houden
op deeze Republiek, om dat 'er een groot onder-
fcheid is, tusfehen in vrede en vriendfchap te
leeven , en de naauwe betrekking van eenen
Bondgenoot : Integendeel geloofden de prote-
fteerende Leden, dat deeze plaats in het Be­
fluit der Staaten aan Zyne Aller - Christelykfie
Majefteit de wettigfte reden van ongenoegen
en wantrouwen zou moeten geeven. — Veel
minder konden zy toeftemmen , dat eenige
binnenlandfc ie nrddelen zouden behooren be­
proefd te worden; om dat zy overtuigd waren,
dat het Volk in andere Provintiën, maar vooral
in deeze Provintie , zodanig een gevestigd
wantrouwen OD zyne Regeering hadt, dat men
geene Perfoonen binnen 's Lands zou kunnen
vinden , genoegzaam in vertrouwen , om 'er
eenig

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 259
eenig goed gevolg van te wagten. Zy billyk-
ten vooral het wantrouwen, dat in de Provin­
tie van Vriesland by de Natie gevestigd was.
Zy toch (de Natie) die zich nog onlangs in
verfcheidene Staatsflukken , zelfs boven de
maate, door Hun Ed.Moog. hoorde verheffen,
toen het op het verdryven van eenen gehaa-
ten Hertog van ERONSWYK aankwam; zy,
die zich tegen den heerschzuchtigen Stadhou­
der, die haare item, de Rem van een dom en
onkundig Gemeen durfde noemen, door Hun
Ed. Moog. zag verdeedigen ; zy, die toen
haare Rem, de Rem van Hun Ed. Moog. Last-
geevers hoorde noemen; zy, die men toen op
alle moogelyke wyzen tot de wapening hoorde
uitlokken; zy, (die Natie) zag zich thans,
nu Hun Ed. Moog. het door haare hulp en
fteun, ja door haar alleen, zoo verre gebragt
hadden, dat de Stadhouder, die toen der Wet
ontwasfen was, onder Hun Ed. Moog. bewind
was terug gebragt, op het vernederendfie ver­
acht; ja zoo verre zelfs, dat niet alleen haare
ByeenkomRen van Genootfchappen , tegen
welke zelfs de kundigfte trekken en lagen van
den openbaaren Aanklaager geene befchuldi-
ging konden inbrengen , op eene listige en
ongehoorde wyze verbooden zyn. Zy zag
thans haare wapening op alle moogelyke wyze
onder de hand en van ter zyden tegengaan;
zy zag zich door een ander Placaat van den
35^» Sept. 1786, beneden de dieren vernee-
R 2 derd;
1787.

17^7»
affo BEKNOPTE HISTORIE ÜEH
derd : zy zag zich verhinderd om, wanneer
zy vertrapt en vertreeden werd , haare klagten
daar over aan Hun Ed Moog. te brengen;
en dus verfteeken van een recht , dat het
eerfte geregeld middel is om herftel van wettige
bezwaaren op eene befcheidene en vriendelyke
wyze te verkrygen. — Dit groot Contrast
in de handelingen van Hun Ed. Moog.,
gevoegd by de kennis, die de Natie heeft, dat
de betrachting der Conftitutie, dat is der fondamenteele
Wetten, hier zeer mank gaat; by
de bewustheid, dat zy eenen Stadhouder cn
Kapitein Generaal hadden , die geweigerd
heeft, zich aan de Inftruftie, hem door Hun
Ed. Moog. voorgefchreeven , te verbinden ;
dat die zelfde Stadhouder ondemeemend genoeg
is, om de grondwetten des Lands willekeurig
te veranderen; dit alles gaf de gegrondfte
reden van wantrouwen. — Geene Placaten,
met Galy en bannisfement dreigende zouden
de Vriesfche Natie dwingen, om haare Rech«
ten lydzaam te zien verlooren gaan — De
protefteerende Volmagten , dus verre af zynde
van deeze Provintie, als geheel buiten alle gefchillen
te befchouwen, geloofden in tegendeel
, dat 'er misfchien niet eene Provintie
onder alle was , waar de tusfchenkomst van
eene buitenlandfche Moogendheid meer noodig
was , dan in Vriesland, en byzonderiyk
voor Hun Ed. Moog. op dat de zaaken door
dezelve zodanig wierden beftierd, dat de Natie
aan

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, 2

2i ?2 B E K N O P T E HISTORIE D E R
1787. d lergelyk zouden willen aandoen , ofte Oorlogen
n \aaken, enz. Dus houdt dat Befluit niet min-
Verbod van
met Kanon
te excrceeren.
er in, dan eene verzaaking van de Unie van
Jtrecht, van welke deeze Provintie, of wel
lie Leden, welke zich daarby gevoegd heb-
>en, zouden verflooken zyn. ' En om dat de
)ovengeraelde Volmagten zich niet gemagtigd
chten , ook niet gezind zyn , de Unie van
Jtrecht te verbreeken, en zulks van het hoog­
te belang is voor hunne Lastgeevers ; zoo
irotefteerden zy tegen hetgenoomene Befluit,
ïoudende dezelve voor hunne kwartieren on-
chadeiyk, en blyvende inroepen de rechten
Ier Unie van die Bondgeoooten, die geneegen
;yn, zich aan die Unie te blyven houden (*).
Over deeze Deeze Protesten en Aanteekeningen werden
Protesten
cn Aantee- loor de Meerderheid der Staatsleden , dié het
kenirigcn ] jovengemelde Befluit genoomen hadden, als
wordt een
crimineele 1 looggaande beleedigende befchouwd voor de
/lelie ingefleld.
iegeering in 't algemeen, en voor de Leden
ierzelve in het byzonder , en als regt gefchikt
1 )m de goede Ingezeetenen te misleiden, en
1 :egeu de Regeering optezetten : zy verklaar-
ien dezelve daarom crimineel, en Relden
;chte affchriften daar van in banden van den
Procureur Generaal der Provintie , met last
3m daar tegen het recht van de Heerlykheid
waar te neemen (f). Ter zelfder tyd, den
I iden
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb, •July. 1787. bladz, 2154-2165»
(t) Ibid, Augustus, bladz. 2159.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 263
Et.de* Aug. werd Beflooten en daadelyk uitgevoerd,
aan alle Grietenyen en Steden aan te
fchryven, in hunne Bedryven, of Diftriclen
2orge te draagen, dat met Kanon niet geëxerceerd
of gemanoeuvreerd wierde ; met last om
.daar van, in tegengefteld geval, aan de Gedeputeerde
Staaten kennis te geeven.
Deeze gcftrenge Rappen van de meerder•
heid verbitterden die van de minderheid heel
zeer; gelyk ook de gewapende Burgers, die
hun waren toegedaan, met hun eene lyn trokken,
en hunne zaak zich eigen maakten. De
voorgemelde protefiecrepde Volmagten keverden
op den 23 fte11
Aug. aan den Heer j. c.
B E R G S M A , als Voorzitter van de Gedeputeerde
Staaten (of zoo als men dat Collegie
in Vriesland noemt, die in het Mindergetal)
eene Infinuatie en Verklaaring in, waar door
zy bekend maakten, ,, du zy door het ge-
„ weldig gedrag der meerderheid, alle banden
en eerbiedingen, welke Leden van Staat
s, aan eikanderen verfchuldjgd waren, als ver-
„' brooken befchouwden , en door aanflagen
3, hunne perfooneele veiligheid in gevaar ge-
9, bragt, zich buiten Raat oordeelden, langer.
„ ter Staatsvergaadering te verfchynen. Ovet
„ zulks de Befluiten, die vervolgends door de
3, Meerderheid zouden genoomen worden,
„ verklaarden voor informeel, nul, en van
,j onwaarde". Zy bleeven ook afweezig van
de Staatsvergaadering, en gaven van hun Pro
R 4 testj
1787.
Infinuatie
en Verklaa.
ring van de
Minderheid
aan dc Gc«
deputcerds
Staaten.
Geeven daar
van Uennii
aan de 1.gezeetenen
t
enz.

264 BEKNOPTE HISTORIE DER
test, en van deeze Verklaaring kennis aan de
Remgerechtigde Ingezeetenen van hunne Land-
Rreeken en aan de Vroedfchappen der Steden
Snetk en Dokkum, en te gelyk begeerden zy
van dezelven vrywaaring en fchadeloosftelliBg,
zoo als aan Volmagten toekomt. Zy vervoeg-,
Arlies der
gewapende
Euniei s een-
den zich by de Steden van Holland, als Leden
van het Bondgenootfchap om derzelver hulpe
interoepen ; gelyk ook aan den Koning van
Vrankryk als Bondgenoot der Repubjiek. Den
volgenden dag, 24 Aug. vergaaderden Gecommitteerden
uit de gewapende Corpfen der Provintie,
en beflooten een Adies aan de Staaten
in te leeveren; gelyk op. den 26^" Aug. ook
een Adres , door alle de Burger - Corps en door.
eenige Schutteryen oaderteekend, ingeleeverd
is: In dit Adres drongen de gewapende Burgers
aan op het intrekken der Placaten tegen het
ïtemmig niet
de Minder- adresfeeren en verzoeken doen aan de Overiglieid.heid,
en van het verbod op het invoeren van
Krygsbehoeften en Geweeren , en van met het
Gefchut te exerceeren; voornaamelyk en ten
fterkfte drongen zy aan op het buiten kragt
Rellen van de crimineele Aftie tegen de Minderheid
; met bygevcegde Verklaaring, dat,
gelyk alle Staatsleden by hunne Voimagt van
hunne Lastgeevers, de belofte van fchadeloos-
Relling gekreegen hadden, wanneer, hun om
het uitvoeren van hunnen last, zonder dien te
buiten te gaan , iets mogt overkoomen , de
meesten van hun daarenboven reeds voor lange
r
• '• alle

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. aöy
alle hulpe en onderfteuning toegezegd hadden
aan de gemelde Staatsleden, indien zy in het
aanwenden van rechtmaatige middelen mogten
ontrust worden; welke hulpe en onderfteuning
zy aan deeze Heeren en aan alle brave Regenten
by herhaaling toezeiden en aanbooden;
neemende het Protest dier Heeren woordelyk
voor hunne rekening , en verklaarende , dat
hetzelve hunne eigeue en waaragtige gevoelens
behelsde.
Dus ernftig begonnen hier de zaaken te wor- ,
Staats,
den; de Partyen tegen eikanderen ten uiterfte ' ergaadeng
ge»
verbitterd, de Staatsvergaadering van een ge- f :l;euuL
fcheurd , en elk deel zich gereed maakende
om zyne gevoelens met de wapenen ftaande te
houden: Te Leeuwarden werden op den 24.ften
Aug. orders aan den Bevelhebber der Bezetting
gegeeven om de paerden der Ruiters uit de
weiden te doen haaien en op de ftallen te zetten
, en de Soldaaten , die met werkpasfen
buiten de Stad waren , te ontbieden. Ook
vonden de Staaten noodig, tot handhaving van
hun Gazag, den fterken arm te gebruiken, en
tot dat einde het Krygsvolk, ter betaaling van
Vriesland ftaande, uit Gelderland en het Sticht
van Utrecht te ontbieden (*). De protefteerende
Leden daar en tegen, die de Minderheid
uitmaakten, begaven zich naa Franeker,
en hielden daar eene nieuwe Staatsvergaadering,
(*) Nieuw Nederl. Jearb, Aug. 1787. bladz. 4257 — 4283.
R 5
*****

Franeker in
ftaat van
verdediging
gfctteld.
i6c5 BEKNOPTE HISTORIE DER
•ing, die zy alleen voor de wettige Souvraine
Vergaadering hielden, terwyl zy die \an Leeuwarden
voor geweldenaars verklaarden, en gerolglyk
alle de Befluiten derzelve voor onwet-
:ig en nietig wilden gehouden hebben. De
Stad Franeker werd in ftaat van verdeediging
gefteld, en tot dat einde een Defenfiewezen,
dat is te zeggen, eene Commisfie, aangefteld,
beftaande uit Leden der Stads Regeering, van
len Krygsraad en van het Genootfchap. Men
jragt Kanon op de Wallen, men nam Hulpeingen
in, en alle dagen trokken 250 Mannen
Burgers op ter Wacht. Tot Bevelhebber over
dezelven werd aangefteld de Heer A, TUI-
?; E M A 1 Oud-Kapitein, aan wien toegevoegd
werden de Grietman DE BERE, en de Bevelhebber
van het Genootfchap Mr. A. TUIN­
HOUT. In deeze gefteldheid van zaaken zonden
de Staaten , te Leeuwarden vergaaderd ,
eenen Brief aan de Regeering van Franeker,
met eenen voorflag om drie Gecommitteerden
naa Leeuwarden te zenden, ten einde de gefchillen
in het vriendelyke by te leggen, die
gefchiedde, doch de onderhandelingen waren
yrugteloos (*> En deeze onderneeming der
Minderheid van de Staatsleden, om eene afzonderlijke
Staatsvergaadering te Franeker opterechten,
bekommerde de Staaten van Friesland
heel zeer j en zoo veel te meer om dat
die
(*) Nieuwe Nederl. Jaar}, Aug, 17%7> bl*siz. 495J-
v

QNLUSTEN IN HET VADERLAND. 267
die Minderheid daar in door die van Holland, by-
zonderlyk van Amfterdam, onderfteund werd me:
Oorlogsbehoeften , Manfchap en Geld ; ten
einde te bewerken dat de Staatsgezinde Farty
in de Algemeene Staatsvergaadering de meer­
derheid mogt bekoomen (het welk met Utrecht
mislukt was) en daar door meester worden van
al het Krygsvolk van den Staat. Hierom fchree­
ven zij aan de Algemeene Staaten, en gaven
aan dezelven keunis van den toefland van zaa­
ken en van alles wat 'er tusfehen de Staatsle­
den en te Franeker gebeurd was (*).
Uit vreeze voor eenen aanval van de zyde 1
der Staatsleden te Leeuwarden, hield men reeds %
'ranelcr
crltextti
in Augustus de Poorten van Franeker door­
gaands geflooten en waakte met dubbele Wach­
ten ; en het Stads Defenfie - Wezen, dat in
May was opgerecht, werd nu met drie Leden,
de Heeren c. L- VAN BEYMA, \. ROOK DA
en P. E R E U G E M A N , vermeerderd, en be­
kwam nu den tytel van 't Defenfie - Wezen van
Staat en der Stad Franeker, benevens een groot
gezag en geene geringe voorrechten. Men
maakte in de Wal by de Ooster-Waterpoort
eene kleine doorfnyding, leide een Ruk Kanon
daar in, om de Jaagvaart daar mede te befchie-
ten; ook werd over de Graft, op de Wal een
kleine Battery opgeworpen en een Ruk Kanon
daar op geplaatst om den Trekweg te beftry-
ken;
{*) Ki.uwe Nederl, Jaarb, September 1787. bladz. 4934.
17$?4

*£8 BEKNOPTE HISTORIE DER
ken; en dus ging men voort rondom de Stad
te verfterken met Batteryen op te werpen, en
Kanon daarop te planten tegen over ajle de
wegen en toegangen naa de Stad.
De ïvlimler De afgefcheidene Staats - Leden, de minderfceid
maakt
toeftel om' , heid uitmaakende, bleeven nu beRendig in de
Cezaj van
,Staaten n^n
jereemen.
Stad Franeker, en vergaaderden dagelyks, zoo
wel op het Stadhuis, als in de Herberg de Valk.
Zy gaven kennis van alle de oinftandigheden
aan de Ingezetenen der Grietenyen en aan de
Magiftraaten der Steden , uit welke zy afgezonden
waren, en eischten die vrywaaring,
welke aan hun als Volmagten by de Volmagtsbrieven
beloofd waren. Zy fchreeven ook brieven
van bekendmaaking aan de Staaten van
Holland en aan den Koning van Vrankryk, als
Bondgenoot der Verëenigde Provintiën ; en
om een wettig beRaan en Reun te hebben werd
een Verklaaring ontworpen, waar by de Schutteryen
en Genootfchappen by Eede beloofden
geene andere Overheden te zullen erkennen,
dan deeze Leden, die te Franeker vergaaderden;
en derzelver orders heilig te zullen opvolgen
en nakoomen , die hun zouden gegeeven
worden tot herfiel van hunner aller Rechten
en Vryheden. Dit Ruk werd overal ter
tekening gelegd, om, zoo haast als de Staats-
Leden in het Academiehuis zouden, vergaaderd
zyn , en de tekening voldoende bevonden,
door Officieren te doen inleeveren ; terwyl
meq

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, aêj i
men de andere Officieren, die daarin zwaarig.
beid maakten, aanftonds afzette.
Dewijl men voorgenoomen hadt zich in dai
gezag te handhaaven, zoo voorzag men ziel
ook van de noodige Krygsbehoeften ; en af
hoewel de Staaten te Leeuwarden het Exerceeret 1
met Gefchut en het invoeren van Oorlogstuig
en Krygsbehoeften verbooden hadden , zoc
oordeelden die van Franeker zich toch gerech­
tigd , uit kragt van een Befluit der Regeering var
de Stad; waarby de Schuttery gemagtigd was.
om alles te bezorgen wat tot verdeediging van
dezelve noodig was; om zich van een groot
getal kogels, handgrenaden, en io,ooo pond
Buskruid te voorzien, ook eenige Kanonniers
van Zwolle te ontbieden, die ook daar aankwa­
men en dagelyks op de Wallen, in de behan-
deling van het Gefchut, de noodige onder-
richting gaven. Men ontving ook te Franeker
op den 24 fte
» Aug. tyding, dat een Schip met
Gefchut en Krygs-voorraad, uit Holland toe­
gezonden, voor de Wal lag. Voor tegenftand
van Krygsvolk beducht zynde, zond men dien
zelfden avond naa de nabuurige Gewapende
Genootfchappen, om hulpe, ten einde de ont-
fcheeping te dekken : Deezen zonden wel­
haast 400 mannen uit de verfcheidene Corpfeu
met twee Veldfiukjes naa de-plaats der ont-
fcheeping , welke maar een uur gaans van
de Krygsbezetting, te Harlingen, was, en
ruim twee uuren van Franeker. De ontfehee-
1787-.
Kry^-sbehoetteoingevoerd.

Het Kanon
en üeKrygs*
behoeften
door Gedept!
teerde
Staaten op»
geïbelit.
27D BEKNOPTE HISTORIE DÉR
ping gefchiedde zoo gelukkig, dat de voorraad,
beftaande in 8 ftükken Kanon , waar onder
4 fraaije metaalen Veldftukken, en zes of
agtduizend pond Buskruid , den 25 fte
» Aug.
behouden binnen Franeker gebragt werd.
Den 27 [ien
Aug. kwam te Franeker een Deur»
waarder van de Staaten, van twee Gerechtsdienaars
verzeld, welken, in naam der Gedeputeerde
Staaten , al het Gefchut en de Krygsbehoeften,
die in de Stad waren, opeischten.
De Magiftraat met deeze zaak verleegen, zond
hen naa hec Defenfie - Wezen, het welk verklaarde,
in deezen .eisch niet te kunneu bewilligen
, dewyl het opgeëischte goed het
eigendom der Schuttery en Burgery was; en
indien men het met geweld wilde haaien, dat
men zulks als eene Ooiiogsverklaaring zou aanmerken
, en getroost zyn , het geweld aftewagten.
Ja men was voorneemens geweld met
geweld te keeren ; want daar werden feinen
gegeeven en eenige Postboden^afgevaardigd,
waar door in weinig tyds eene groote menigte
gewapende Genootfchappen uit de nabuurige
Dorpen in de Stad trokken, het welk den gehcelen
nacht aanhield ; zoo dat 'er den volgenden
dag reeds duizend gewapende Vrywilligers
in de Stad waren. Deeze gebeurtenis
ontvonkte den yver in andere Grietenyen ,
waar van men 'nooit verwagt hadt, dat zy de
wapenen zouden opvatten, om zich ook onder
. de Viycorps aan te geeven, of nieuwen opterech-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND, èji
rechten. Aan de andere zyde baarde deeze ge-
I787.
beurtcnis veele bekommering in de Provintie;
verfcheidene Leden van Regeering vlugteden
van hunne Landhuizen naa Leeuwarden met
hunne goederen ; men Relde daar dubbele
Wachten en zond Rerke Patrouilles uit, die
niet zelden de Ronden der Burger - Corps ontmoetteden
(*). Dus liet het zich aanzien ,
als of een binnenlandfche Oorlog onvermijdelijk
was. De Staaten te Leeuwarden ontbooden
alle de Troupen, op de betaaling der Provintie
ftaande, uit Gelderland en Utrecht, met eene
dringende order en bygevoegde bedreiging ,
dat zy , indien ze niet binnen agt dagen op
marsch gingen , buiten foldy zouden gefteld
worden. Die van Franeker, daarentegen, zonden
een Detachement van 200 Mannen na»
Makkum, om zich in 't bezit van die plaats te
ftellen; ten einde eene Zeehaven te hebben
om zich van de vrye gemeenfchap met Holland
te verzekeren (f). Ook deed het Defenfie-
Wezen der Stad Franeker, onderricht zynde,
dat *er een fcherpe Publicatie, van wegen de
Staatsleden te Leeuwarden, ftond afgekondigd
te worden tegen het verleenen van hulpe aan
deeze door geweld gedreigde Stad, eene aanfchryving
aan de Bevelhebbers der gewapende
Genootfchappen, dat hetzelve goedgevonden
had,
Nieuwe Ntierl. Jaarb. Aug. 17S7. blafe. 48.6-438-.
(D 'bid. September 1787. b.'adz. 405.9.
Het Defen
Ce - Wezen
neemt .".Ie
de ge wapen
de Burgers
die terhulpi
koomen ,
onder be.
feuerming.
1

i 78 7>
SWats-Vergaadering
tc
Franeker
uiigelchrecven.
272 BEKNOPTE HISTORIÉ O E R
had, Hun Ed. Manh. te verzoeken, gelyk zy
hen verzochten om hun onderhebbend Volk te
onderrichten, dat het Defenfie - Wezen dief
Stad alle de Manfchappen der Provintie, die
toe hulpe van Franeker uitgetrokken waren, of
nog zouden uittrekken, zoo wel Soldaaten als
Burgers, onder zyne byzondere befcherming
nam, met belofte dezelven allen tegen alle geweid
te waarborgen; en dat aan ieder Man j
die uitgetrokken was, en zich te Franeker, of
te Makkum onder de Wapenen bevond, betaald
werden vier Car. Gulden in de week, en daarenboven
vrye kost en inkwartiering.
Dus bleef alles hier op den vott van Oorlog ;
de Poorten bleeven geflooten, zoo nogthans,
dat men kon in- en uitgaan , doch niet zonder
Paspoort van het Defenfie - Wezen. De lust
toe de Wapenen werd ook nog algemeener
door de aangejaagde vreeze voor plundering
van het Krygsvolk. Ten platten Lande was
men daar voor zoo beducht, dat men op de
wegen eene groote menigte Eggen faameh
bras;t, om ze voor de Ruitery onbruikbaar te
maaken : ook werden de bruggen afgebrooken
(*).
Om nu vervolgends de voorgenoomene verbeetering
der Regeeringswyze Staatsgevvyze
uittevoeren, befchreeven de Staatsleden van
de Minderheid op den jjfcra September eene
Staats.
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sépt. 1:87. blad: $ o.

ONLUSTEN IN HÈT VADERLAND. 273
Staatsvergaadering , om den 7 den
September in 1787.
het Academiehuis te Franeker te vergaaderen,
ter beraaming van zodanige middelen, als tot
herftelling der Conftitutie van de gefchondece
Volksrechten , en dus tot best van Land en
Kerk, dienftig zoude bevonden worden; met
belofte , dat aan alle de geenen, welken zich op
voorfchreve tyd en plaats zouden vervoegen,
èlle hulpe, veiligheid en befcherming zou verleend
worden , en met verklaaring , dat tegen
de afwezig blyvende zou worden befchikt en
gehandeld , zoo als verftaan zou worden te
behooren (*).
Deeze nieuwe Staatsvergadering van de Minderheid
der Leden werd ook inderdaad op den
7** Sept gehouden : De Leden derzelve werden
niet veele plegtigheid in hét Academiehüis
ingeleid , voorgegaan van het Defenfie.
Wezen , en van verfcheidene Vrycorporisten
verzeld. Het eerfte , dat in deeze Vergadering
beflooten werd, was de befchreevene Leden,
die niet verfcheenen, van hunne Ampten
en Waardigheden vervallen te verklaaren;
eh den volgenden dag den 8''cnSept. werd eene
Publicatie beraamd, en overal, zoo veel moogelyk
aangeplakt, om geene andere dan deeze
Vergadering , voor de waare Staaten en den
wettigen Souvrain te erkennen. Den g^u w e r cj
eene Publicatie beraamd en afgekondigd tegen
C) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept, 1787. bladz. 4973.
de
Eerfte by.
eenkoinsc
der Vergui
dering.

1787-
Veifcneidencaanfctaryvingcn
dour
die Vcrgaadeiinggedaan.
274 BEKNOPTE HISTORIE DER
de Publicatie der Staaten te Leeuwarden , ter
vernietiging der Genootfchappen ; by welke
Publicatie de Ingezetenen tot den Wapenhan­
del werden aangemoedigd , en onder de by­
zondere befcherming van deeze Vergaadering
genoomen (*)•
Vervolgends deeden de Staaten te Franeker
vergaaderd, op den I3 dcn
Sept. aan de Ontvangers
en Collecteurs van de Gemeene Middelen
aanfchryven,om geene Penningen naa Leew
warden te vervoeren; maar die by zich te hou-,
den tot dat zy daar omtrent nader zouden voorzien
hebben. Ook hadden zy den tffy Sept.
eenen Brief gcfchreeven aan den Heer J. VAN
SMINIA, Secretaris van de Staaten, om met
de Kamerbewaarders, en verdere aanhoorigen
zich naa Franeker te begeeven, ten einde aldaar
hunne posten waar te neemen. Doch deeze
was daartoe ongeneegen. Men Relde derhalven
by provifie den Heer H L. VAN AL­
T E N A tot Commies ter Secretary aan. Men
fchreef Brieven aan de Bondgenooten, aan de
Algemeene Staaten, aan den Stadhouder, aan
de Rekenkamer. Men zond zoo veel gewapend
Volk, als men misfen kon, naa Bohward,
Sneek , Workom , Hindelopen en Stavoren , om
zich van die Steden te verzekeren. Men hadt
reeds 20000 Guldens by de Ontvangers en Collecteurs
doen ophaalen en het grootRe gedeelte
(«) Nieuwe Neder!. Jetrb.-Sep.'. 1787- BUU
'

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 275
te van 't Gefchut van Slooten naa de Lemmer
vervoerd, om die plaats te verRerken. Men
beraamde op den 14^1. Sept. een Publicatie om
het Regiment Voetvolk van Plettenberg af te
danken; waar van men aan den Kapitein - Gene.
raai kennis gaf. Ook deed men aanfchryving
aan dje Bevelhebbers van het Krygsvolk in de
Provintie, om alle Officieren en Onderofficieren
af te vraagen , of zy gezind waren , de
Staaten te Franeker vergaaderd, te gehoorzaamen,
met bedreiging van, indien zy niet,
of niet voldoende, antwoordden, voor vyanden
des Vaderlands gehouden te worden (*).
Ondertusfchen hadden de Staaten van Vriesland,
te Leeuwarden vergaaderende, in het laatst
der maand Aug. reeds by voorraad van de Algemeene
Staaten en den Kapitein-Generaal
een goed getal Krygsvolk met het noodige Gefchut
verzocht; al het welke tegen den ijuen
Sept. in de Provintie van Vriesland verwagt
werd: Ook werdt de inval van Pruisfifche Legermagt
hoe langer hoe waarfchynelyker. Daar
by kwam nog de tyding van het verlaaten van
Utrecht; al het welke deeze nieuwe Staaten en
hunne aankieevers in groote verlegenheid bragt.
Evenwel zochten zy de Stad Harlingen, dietot
hier toe geene party gekcozen hadt tot
hunne party over te haaien, en zich daar door
te ft.erken.; ten welken einde het Fits-Gerecht
C) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1787. 'bladz. 4994.
S 2
der
1787.
De Staaten
te Leeuwarder,ontbiedenKrygsvolk.

Men beproeftonderwaterzettingen.
276 BEKNOPTE HISTORIE D E K
der Stad Franeker eenen Brief aan den Burger-
Krygsraad van Harlingen fchreef; doch de
Krygsraad floeg dat voorflel ronduit af, en
verzocht daar over niet meer lastig gevallen te
worden (*).
Eindelyk beproefde men het laatfte hulpmiddel
van verdeediging, de onderwaterzetting:
Men zond den i8 ,te
n Sept. eene menigte Gravers
naa de Lemmer, die een gat in den Dyk
begonnen te graaven; doch wel haast kwamen
de Boeren van de nabuurige Dorpen, van allerlye
foorten van geweer voorzien , om dit
begonnen werk te fluiten, die de Gravers verdreeven
, en het gat weder digt maakten. Zy
beproefden dit ook op andere plaatfen, maar
met even ongelukkigen uitflag: Op den 20 ftL
>»
Sept. werden eenige gewapende Boeren en
Gravers, van een ftukje kanon voorzien, nsa
den Dyk by het Dorp Stiens gezonden , om dien
te doorgraaven; doch wel haasc kreeg men belicht
daar van te Leeuwaarden, en zond eenige
Ruiters, Soldaaten en Kanonniers, te zaamen
350 Mannen met 2 zwaare en 2 kleine ftukken
kanon , naa het gemelde Dorp , om de
Boeren aldaar te ontwapenen, de Graavers te
verjaagen en het gat in den Dyk weder digt te
maaken. Hier by viel eene fchermutfeling
voor; een Detachement gewapende Boeren in
het Bosch van den Heer V A N W Ï C K E L geplaats^
(*; Nieuwe Nederl. jaarb. Sept, 1787. bladz. 5001—50*0»

GNLUSTEN IN HET VADERLAND. 277
plaatst, vuurden op het Krygsvolk, maar met
de derde fchoot barstte hun Veldftukje, en zy
waren genoodzaakt dc vlugt te neemen, en naa
•een ander Dorp te wyken : Het Krygsvolk,
•dat een uur lang met het kanon gefchooten
-hadt, het gat in den Dyk door de Graavers,
die zy mede gebragt hadden, hebbende doen
digt maaken, keerden naa Leuwarden te rug.
•In deeze fchermutl'elipg waren , aan de zyde
der Boeren 2 of 3 gekwestRen, doch geen gesneuveld
; insgelyks waren 2 gekwetRen aan
•de zyde van het Krygsvolk , waar onder de
Ritmeester POST, die met hagel in de wang
-getroffen was. De üattery der Boeren werd ge-
Regt, en hun veldftukje naa Leeuwarden medegevoerd
(*).
Daar nu alle middelen vrugteloos fcheenen,
«n men eene groote geregelde krygsmagt te
gerokt zag, begon men aan eenen goeden uit-
4lag te wanhopen, en dorst den aanval niet afwagten
om tegen fland te bi eden; een algemeene
fchrik bevong de gemoederen , en elk begon
*e denken om een goed heenkoomen te zoeleen:
men zocht den moed nog wel te onderfteunen,
met de hoope van eene aannaaderende
Franfche Legermagt; maar dewyl niets daar
van daadelyk bleek of met de waarheid beves.
Sigd werd, zoo lieten de meesten den moed
geheel en al zakken, en de hoofden, die het
ft Nieuwe Nederl, Jaarb. Sept. 1787, bkdz. 4944.
S 3
be­
17S7.
Toebereidfden
tot
vlugtcn gemaakt.

£787.
De wanhopige
ftaat
belicud ge.
278 BEKNOPTE HISTORIE DER
bellier van zaaken in handen hadden , waren
de eerften om zich tot de vlugt gereed te maaken.
Drie der Leden van het Defenfie-We­
zen , de Heeren G. COOPMANS, Mr. N. SCHEL,
TE MA, en Mr. E. P. VAN DER ZWAAG, be­
gonnen hunne goederen te pakken en in een
Beurtfchip te doen laaden, om ze naa elders
te vervoeren, en zeiven te volgen. De Burgers,
zich nu in den nood van hunne Hoofden,
die hen befchermen moesten, verlaaten
«iende, waren zeer verftoord , fchoolden te
•faamen, en dwongen de pakkers met zwaaré
bedreigingen om.de fchepen weder te ontlaaden
en de goederen in de huizen terug te brengen.
Hoe meer de nood en de verlegenheid toenam,
hoe meer de Beftierders den ftaat der zaaken
in een gunftig licht deeden voorftellen; gelyk
het Defenfie • Weczen op Zaterdag den 22'ten
September nog by trommelflag liet bekend maaken,
dat de zaaken thans beter ftonden dan
•ooit; dat 'er alle oogenblikken Geld en Hulptroupen
verwagt werden , enz. Maar deeze
voorgeevens vonden geen geloove meer. Een
der Hoofden ontviugtte het , onder vóorgeeven
van de Franfche Troepen in Texel te gaan
afnaaien ; een ander met zyn huisgezin mede
poogende te ontwyken, werd door de Wacht
aan de Poort aangehouden ,. en naa zyn huis
terug gebragt.
Zondag den 23 I1:en
, des namiddags na Kerktyd,
deeden de Staatsleden en het Defenfie-
We-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 279
Wezen het gewapend Volk in de Rerk koomen;
en toen moest het hooge woord 'er uit,
om hun de droevige tyding bekend te maaken,
dat de Franfchtn geen hulpe konden geeven;
dat zy niet beftand waren tegen de Magt,
die tegen hen opkwam; en dat'er derhalven
niets anders overbleef, dan zich met de vlugt
te redden: dat zy de waare Voorftanders van
de Vryheid noodigden om met hun naa Stavoren
of naa Amfterdam te gaan; en dat zy hun,
die zulks niet konden doen , aanraadden orri
zich weder onder hunne voorige Regeering te
begeeven. Na deeze aanfpraak ontftond 'er
niet weinig verwarring, gemor en misnoegen
onder de menigte over deeze te leurftelling
van hunne verwsgting: Thans was het vlugten
algemeen; veelen hadden veele moeite om
de poort uit te koomen, en fommigen werden
door de vertoornde Hulpelingen en kanonniers
met 'kogels nagefchooten. C. L. VAN BEY­
MA en zyne Vrienden ontkwamen het alleen
door hulpe van de Heeren DE B E E R E en VAN
WYDENEURC, die hun een geleide van 70
gewapende Burgers bezorgden, waarmede zy
de Wacht der Oosterpoort overweldigden, en
dus ontkwamen. Zy werden nogthans van de
Kanonniers nog dapper nagefchooten , maar
niet getroffen.
1787.
mankt en
tor rle vlugt
jcflooten.
Nog eene groote zwaarigheid was 'er, hoe Mfreincenc
rtugt naa
ssien zich van de Hulpelingen, byzonderlyk de '
:lders.
kanonniers , zoude ontdoen, die zonder be-
S 4 taa-

280 BEKNOPTE HISTORIE DER
taaling niet wilden vertrekken, en met plundering
dreigden, indien zy niet betaald wierden.
Doch deeze zwaarigheid werd door een gelukkig
toeval weggenoomen : Daar kwam een
Chais, met 4000 Guldens gelaaden , aan de
gevlugte Hoofden toebehoorende, om de poort
uitteryden , dezelve werd aangehouden , eri
het Geld als een buit befchouwd; men bragt
het naa het Stadhuis, en betaalde daarmede
Ie Hulpelingen, zoo ver als het Rrekte. Ee-
Tige Staatsleden reisden over Groningen te lan-
3e naa Bremen. Veele Hulpelingen trokken
net den Hr. DE E E E R E over Bolsward en
Workum naa Stavoren, en van daar over de Zui*
Ier-Zee ma Amfterdam. c. L VAN BEYMA
:n ROÖRDA fchreeven den 24^11 Sept. nog
renen Brief uit Stavoren aan het Defenfie Weien
te Franeker, om het zelve moed te geeven,
:n Oorlogsbehoeften te eisfchen, met oogmerk
>m zich aldaar nog te verdeedigen en ware
iet moogelyk die Stad te behouden; waar toe
nen ook de onderwaterzetting beproefde, maar
velke door de laage Zee niet gelukte, terwyl
iet Gefchut aldaar onbruikbaar was, en 't aan
rygsbehoeften ontbrak. Zy verlieten daarom
welhaast deeze Stad, en voeren van de Lem*
ler naa Amfterdam. Dus ontkwamen veelen
an de Hoofden en BeRierders der zaaken;
aaar eenigen werden in hechtenis genoomen
t n naderhand terecht gefleld. Alle de gewa»
F ende Genootfchappen gingen uit eeD, en daar;
wer«'

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 281
werden on trent 5000 Geweeren aan 's Lands
Ammunitie - Meeseer gebragt; behalven eene
menigte anderen, die uit vaar..; n en fl n werden
opgehaald, in welke zy door de vlugtende
geworpen waren.
De Stad Franeker dus ontruimd zynde, gaf
de Regeering kennis aan de Staaten te Leuwardtn,
dat haare Stad van de gewapende Burgers
verlaaten was, en ftelde eene Onderhandeling
voor; doch de Staaten thans geene Onderhandeling
noödig achtende , zonden op den 25 Sept.
vier Compagniën van 't eerfte Batailjon Oranje
Vriesland, onder bevel van den Major CUE-
KIN, met last om de Stad te bellieren tot nader
bevel, geene Regeering te erkennen, en
de beste maatregelen tot bewaaring der rust te
neemen. De Major bclettede alle vergaadering
van het Fits-Gerecht, de Burgery werd
ontwapend, her Vaandel van het gewapend Genootfchap
opgehaald, en de Krygsbehoeften,
die 'er gevonden Werden , in bewaaring genoohien
(*): Dus treurig eindigden de Onlusten
te Franeker ; van de beweegingen , die in de
andere Vriefche Steden plaats gehad hebben
«n van minder belang waren, zal ik niet fpreeken,
maar liever tot de zaaken van Holland en
Utrecht terug treeden.
Toen de Pruisfifche Gezant, Baron van THU-
I,E ME IJ ER, in 't voorile van de maand Au-
gus-
(*) Nieuwe Nederl, Jaarb. Sept. 1787. bladz. 5011— 5014.
S 5
178*.
De Str.d
Franeker
door de
Staaten met
Krygsvolk
bezet, en
onder
krygsbefller
gefteld.
Geruchten
van aannaaderende

.1787-
Pruisfifche
Troupen ,
tegen- en
worgcfprooken.
282 BEKNOPTE HISTORIE DER
gustus zyne laatfte Nota met de eisfehen van
den Koning zyn Meester om voldoening s
binnen den tyd van 14 dagen te beantwoorden
, aan de Staaten van Holland hadt ingeleeverd,
gelyk wy in 't laatst van het voorgaande
Hoofdftuk gezien hebben , liepen 'er fterke
geruchten , welke uit alle ftcden en plaatfen
van den Westphaalfchen Kreitz bevestigd werden
, dat 'er reeds Pruisfifche Troupen, onder
bevel van den Hertog van Brunswyk , in aantogt
waren, om in Holland in te trekken, indien
de Staaten weigsrden aan des Konings eisfehen
te voldoen (*). Doch deeze geruchten
werden door de Staatsgezinden niet geloofd ,
en in de Nieuwspapieren , die Party toegedaan >
fterk tegengefprooken s ja met allerly fchyubaare
redenen beweerd, dat zy onwaarfchynelyk,
ongerymd , in een woord ongeloofbaar
Waren, en dc gemoederen daar tegen op allerly
wyzen gerust gefteld. De Nieuwspapieren,
daarentegen , die der Prinfe Party waren toegedaan
, (moogelyk beter daar van onderricht,
dewyl die Troupen eigentlyk tot hunne hulpe
kwamen , om eene Omwending te bewerken s
en hen te doen bovendryven) beweerden de
zekerheid en waarheid van die geruchten. Deeze
pennenftryd duurde zoo lang , tot dat de
uitkomst der zaaken het verfchil ten voordeele
der laatstgemelde Party beflistte. Op den 11 Sep-
tem-
(?) Nkinve Nederl, Jaarb, Aug. «787. bladz» 3061 —3065*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 283
tember kwam 'er een Adjudant Generaal van
den Hertog van Brunswyk, Opperbevelhebber
van de Legermagt, tegen Holland beftemd en
in aantogt, te Campen aan, inet eenen eigcnhandigen
Brief des Konings van Pruis/en, gedagteekend
den 1 September , waar in Zyne
Majefteit aan de Staaten van Overysfel, toen aldaar
ten Landdage vergaaderd, den doorrogt
door hunne Provintie verzogt voor een Corps
Troupen, onder Bevel van den Regeerenden
Hertog van Brunswyk, om zich wegens de gevoelige
en ondraaglyke beleediging, Zyne Ma.
jefieits geliefde Zuster, de Prinfes van Oranje
aangedaan , eene genoegzaame voldoening te
bezorgen: En niet alleen den vryen doortogt,
maar ook dezelven vrye Inkwartiering en an.
dere noodwendigheden en goede dienften te doen
ondervinden. Zoo ongeloovig waren de Staatsgezinden
in dit Ruk," dat zy deezen Brief zelfs
verdacht hielden van niet echt te zyn, en deszelven
geloofwaardigheid betwisteden. Maar
de Staaten van Overysfel van de echtheid deezes
Briefs wel overtuigd , zonden daarop een
Antwoord, aan den Koning houdende, aan den
Hertog van Brunswyk, op den 13 September,
behelzende , „ dat zy , zonder de Unie te
fchenden, op de vraage om doortogt der Troupen
door de Provintie van Overysfel, geen volkomen
antwoord konden geeven , maar eerst
aan de Algemeene Staaten daar over moesten
fchryven; ;en dat zy daarom Zyne MajeReit
ver-
1787.
Verzoek des
Konings van
Pruhfen
aan de
Staaten van
Overysfel
om doortogt
voorde
Troupen.
Antwoord
der Staaten
daarop.

xy8 7.
Vertoeven
«laar tegen
van de Cc
wapende
Oenoot.
jchappen
•dier Pro.
winue.
2S4 BEKNOPTE HISTORIE DER
verzochten, daar op niet te willen aandringen;
dat zyoniertusfehen alles zouden in't werk ftellen,
om Holland te beweegen, aan Zyne Printsfifche
Majefteit genoegen te geeven." Ingevolge
daar van gaven de Siaaten van Overysfel ten
eerften kennis van dat verzoek aan de Alge-
Sieene Staaten , en fchreeven eenen Brief aan
de Staaten van Holland , om dezelven aantemaanen
tn*: het geeven van voldoening aan Zyne
Pruisfifche Majelteit, ten einde het gevaar
voor t ;' koomen van door eenen der magtig.
Re Nabuur-en overvallen, en aan de onheilen
van eenen vyandlyken inval van vreemde Krygsmagt
blootgefteid te worden.
De Gedeputeerden der Gewapende Genoot-
. fchappen dier Provintie , juist toen te Zwolle
vergaaderd, beraamden op den 12 September
een Adres en Verklaaring, het welk den volgenden
dag aan de Staaten werd ingeleeverd;
waarin zy met de allerfterkfte uitdrukkingen
betuigden te verwagten dat Hun Edel Moogende
Cordaaten Edelmoedig genoeg zouden zyn,
om, wat het ook kosten mogt, daarin nimmer
te bewilligen; met aanbieding van hunne Wapenen
tot ftaaving en uitvoering van der Staaten
kloekmoedige Befluiten te zullen gebruiken,
en met verklaaring, dat zy, indien hunne
Wapenen niet genoegzaam zyn om de Pruis,
fifche Troupen uit Overysfel te keeren, dan na
Holland zouden overgaan met hunne Wapenen,
&m de Vryheid aldaar te befchermen, zoo lang

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 285
'er een voet gronds van dit Gemeenebest zoude
overig zyn. Terzelfder tyd kwam ter Tafel
van Hun Edele Moogende een Adres van de
Burger-Gecommitteerden te Zwolle, waar by
dezelven verklaarden , in alle deelen met de
bovengemelde aanfpraak en Verkiaaring in te
Remmen , en zeer ernftig begeerden , dat de
gevraagde doortogt der Pruisfifche Troupen volftrekt
zoude afgeflaagen worden (*).
Ondertusfchen kwam het Pruisfifche Leger,
18000 Mannen Rerk , op dien zelfden dag,
den 13 September, vast op het Grondgebied der
Republiek, in drie Colonnen aantrekken : De
eerfie Colonne trok naa Vianen en Gorinchem;
de tweede naa Vreeswyk (gezegd de Vaart) ;
en de derde naa Amersfoort. Een deezer Colonnen
, tusfehen de 10 en 11 duizend Mannen
uitmaakendc, trok dien zelfden dag door
de Rad Arnhem, met allen den gewoonelyken
toeRel, en floegen zich buiten dezelve op verfcheidene
velden aan weerzyde der Stad , ter
neder. Het doortrekken door de Stad begon des
morgens ten 9 uuren en duurde tot des namiddags
ten 4. uuren (f).
Eindelyk begon men by de Commisfie tot
verdeediging der Provintie van Holland en der
Rad Utrecht, te Woerden gevestigd , het gerucht
te gelooven, dat de Pruisfifche Troupen
niet
(*) Nieuwe Nedeil. j'etri. Sept. 1787. bladz. 5039,5043—.
Q) IM. bladz. 4341. 1
1787,
Het Pruisfi.
Cche Leger
komt op
Staaten Bodem.
Omwerp
om de tiort*
Cche en Al-
Hasferwaarder.
on-
.ler water
:e zetten
mislukt.

1787.
I
(
i cheidene plaatfen door te Reeken, enz. Hier
1 oe was reeds een begin gemaakt , door het
1 veggraaven van een fluk Dyks te Haageftein,
t
1
(
286 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
niet-alleen in aantogt, maar ook den 13 Sep-
;ember op Staaten bodem waren; waarom men
;en ontwerp maakte om de gantfche Alblasfér-
caard en de vyf Heeren Landen onder water te
metten, en daar door die Troupen uit Holland
£ keeren: Tot dat einde deed deeze Commis-
le op den 15 September aan den Watergraaf
;n Heeraraadeu van den Overwaard aanfchry­
ving, om zoo ras de gelegenheid diende, aan
iet Ehhout, of te Giefendam , de Sluizen te
)penen, en zoo lang water in te laaten, als de
Rivier Icopen kon ; en om ook de Aiblasfer-
vaard onder water te zetten, den Dyk op ver-
m door het toedammen van de Linge, by Gor-
ikhem.: Maar de laagte der Rivieren,, deeden
jat ontwerp mislukken, en het hadt geene uit­
Pc Rliynwerking
(*).
'
Terwyl. men nog met het beraa-
graaf VAN nen van dit ontwerp bezig was, kwam de
SA! si komt
te Wterdtn. ] vhyngraaf VAN SA L M den 14 des nachts te
Woerden, geheel onverwagts aan; hy Relde aan
le Commisfie het gevaar, dat Utrecht dreigde,
lp eene aandoenelyke wyze voor, en verklaar-
le rond uit, dat men niet in Raat was om die
(
< !tad tegen zulk eene groote krygsmagt, als
egen haar opkwam, te verdeedigen: Om welt
:e reden hy met veele omwegen voorfloeg, de
1
(*) Kieuw* Nederl. Jeari. Sept. b!a !z. ^83: , 4833.
Stad

ONLUSTEN IN HET VADERLAND; 287
Stad te ontruimen, en de Krygsmagt onder zyn 1787.
bevel te gebruiken tot verdediging van de Vegt,
Woerden, Naaiden en Amfterdam. De Commisfie
liet zich door de bygebragte redenen van
deu Rhyngrave tot dat Eefluit overhaalen , en
gaf hem uitdrukkelyk bevel ingefchrifte, woordelyk
dus luidende: „ Dat de Rhyngraaf ge­ Krygt bevel
om mer liet
magtigd en gelast werd, om, op de aannade- Krygsvolk
ring van Pruisfifche Troupen, de ftad Utrecht Utrecht te
verlaaten.
te verlaaten met de Troupen , die hy gebood,
zoo dra hy oordeelde , dat de uiterfte nood zulks
vorderde; zoo als ook om tot zich te trekken de
Garnizoenen van Vianen, Schoonhoven en Oudewater."
Met dit bevel keerde de Rhyngraaf
naa Utrecht te rug, en kwam den 15 weder van
daar te Woerden , alwaar ook de Heer' nouR-
GUION, Waarneemer der zaaken van Vrankryk
, uit 's Hage was- aangekoomen , die der
Commisfie moed infprak, en verzekerde, dat
het Franfche Krygsvolk reeds herwaards in aantogt
was Waarop de Commisfie aan den Rhyngraave
een tweede bevel gaf , zonder dagteekening
en zonder bepaaling, om ten fpoedigften
, met het Krygsvolk , onder zyn bevel
ftaande , naa zulke plaatfen van Holland te
trekken , als hy best oordeelde: Ook zondt
dezelfde Commisfie bevelen aan het Krygsvolk
te Schoonhoven en te Oudewater, om zich aanftonds
naa Woerden te begeeven , en daar te
vereenigen.
Ondertusfchen was de zekere tydipg van den
Brengt

«-tvdine daarvan
ie £ƒh'tcbl.
De Vroedfchapvergaaderi
daar
over, en
doet oper.ing
san de
Buigci y.
288 BEKNOPTE HISTORIÉ DER
aantogt der Pruisfifche Troupen ook te Utrecht
gekoomen , en men wist nu vastelyk, dat zy
aan deeze zyde van de Leek tot aan Lunteren,
en aan de overzyde in de ftreeken van Kyswyk
en Mourick, genaaderd waren. Dés namiddags
van dien zelfden dag (15 September) kwam de
Rhyngraaf VAN" SA L M van Woerden weder té
Utrecht met de bovengemeldè orders; welke,
daar bekend geworden zynde , groote verflaa-
genheid en vrëeze by veelen verwekte, in zoo
verre , dat zy met grooten haast hunne goede­
ren pakten , zoo veel zy konden , en met
Scbietfchuiten naa Amfterdam zonden. Ande­
ren , die zoo gemakkelyk niet huis en haven
konden verla-itén , noch hunne goederen mede-
neemen", zich misleid achtende, begonden in
misnoegen en gemor uitteb'arften, en floegen
bittere verwyten en fcherpë febimpredenen
tegen den Rlyhgraave uit, gelyk ook tegen
het gantfche beleid der zaaken.
In deeze algemeene verflaagenheid vergaa­
derde de Vroedfchap, en ih dezelve werd ope­
ning gegeeven van de twee bovengemelde Be­
fluiten en orders door de Commisfie te Woerden
aan den Rhyngraave VAN s A L M gegeeven, om
aanftonds met de Troupen, onder zyn bevél,
naa Holland te trekken. Verder deeden Hee­
ren Burgemeesteren opening , dat de Heeren
Rhyngraaf VAN SALM en VAN DER BORCH
by Hun Edel Moogende hadden binnengeftaan,
en dat een zaakwaarneemer van Vrankryk te
Woet*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 289
Woerden geweest was, en gezegd hadt, dat een
Leger van 40 duizend mannen van die Kroon
aanrukte ; doch dat men te Hoerden , zoo als
gezegd is, hem gelast hadt met zyne Troupen
daadelyk naa Holland te trekken, om dat de
Rad Utrecht niet te verdeedigen was; — dat
'er zeven duizend mannen Pruisfifche naa Gorinchem,
vyf duizend naa Finnen , op marsen
waren, en dat op den volgenden dag elf duizend
mannen naa Utrecht beftemd waren. Voorts
Ronden binnen Gecommitteerden uit de Offi.
eieren, Geconftituëerden en Gecommitteerden
der Burgery, aan welken van alles opening gegeeven
werd. De Vroedfchap fcheidde tot
dien avond ten half twaalf uuren, dan op dat
uur weder vergaaderd zynde , ftonden weder
binnen de voorige Gecommitteerden uit de Geconftituëerden
, Gecommitteerden en Officie •
ren der Burgery, welke te kénnen gaven, hoé
zeer de Collegiën, van welkè zy gelast waren,
zich moesten verwonderen over deeze aanzegging,
en dat het niet mogelvk was, hunne gedachten
over deeze voordragt te laaten gaan;
en dat de Rhyngraaf aan eene Commisfie hadt
verkiaaid, dat 'er maar weinige uuren overig
waren , en de orders om uittetrekken niet te
veranderen waren; waarom zy verzochten dat
daar van opening aan de Burgery wierde gegeeven
door den Raad zeiven ; en verklaarde
een der Gecommiteerden, dat eene der Compagniën
Utrtchtfche Schutters beflooten hadt
T de
1787-

2 90 BEKNOPTE HISTORIE.DES
.1787. ( te Poorten te bezetten , en geweid met ge-
•\ veld te keeren. De Raad vond goed, aan de
: 3urgery van den Raat der zaaken. kennis te
i jee ven op de gewoone wyze, door de Burger
t jecommitteerden , GeconRituëerden en Offi>
« ieren ; doch op naderen aandrang der Gecom-
I nitteerden ,dat de Raad het zelve zoude doen,
• verd beflooten, dat een der Raaden by iedere
Compagnie daar toe zou gelast worden.
Het Krygs­ Dien zelfden avond ten 10 uuren hadt het
volk krygt
bevel om Corps van den Rhyngraave VAN SA LM en het
uittetrekken.
E Regiment van VAN DHR BORCH reeds bevel
jekreegen om alles te pakken .en zich tot den
•j littogt gereed te maaken : Dit' vermeerderde
" 4 liet weinig de beweeging en vcrleegenheid der
Utrechtfche gewapende Burgers, die dus alleen
1 -n aan zich zeiven overgelaaten werden : Want
:en half elf uuren en vervoigends kreeg het
overige Krygsvolk, als van P A L L A R D Y S
SRENIER, de IVaardgelders , de Amjterdamr
che Stads Soldaaten, de Hollandfclie en Franfche
Kanonniers, en de Hulpburgers ook bevel, om
zich tot uittrekken gereed te maaken. Zy trokken
in twee Colonnen, een onder bevel van
He: Defeufiewe/cn
te
Woerden
Vertrekt naa
jhnfierdant.
den Generaal VAN DER UORCH, en een on­
der den Rhyngraave V A N S A L M , langs de
Vecht, naa Amfterdam, eenige weinige Rukken
Kanon medevoerende. De Edel Moogende
Heeren Gecommitteerden tot verdeediging van
Hollanden de Rad Utrecht, volgden het voorbeeld
der Verdeedigers van Utrecht, en vertrok-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 20T
trokken insgelyks van Woerden naa Amfterdam.
Onderweg ontvingen zy brieven van de Re­
geering dier Stad om hun te waaiTchouwen ,
dat zy alle die Troupen niet wilde inneemen,
waar van zy door eenen Postbode aan den
Rhyngraaf kennis gaven , om zich daar naar
te gedraagen. Het is ligt te begrypen , dat
deeze zoo onverwagte en overhaaste uittrek­
king, groote. verwarring en beweeging veroor ,<
zaakt heeft,dewelke tot middernacht toe duur­
de. Omtrent ten een uur trokken de Hu!pbur>
gers van de Neude; zy werden verzeld en ge­
volgd van de Staatsleden , die daar ter Stede
vergaaderd geweest waren, van de Vroedfchap.
pen, de meeste Burger- Officieren , de Ge­
meenslieden, de Gecommitteerden en Gecon»
ftituëerden , enz. Ondertusfchen vertrokken
ook het Legioen van VAN SALM en de ove­
rige Krygslieden, zoo dat omtrent ten 4 uuren
des morgens de Stad geheel ontruimd was; een
Stad, aan welker verfterking meer dan een
Jaar gearbeid was , en die voorzien was van
omtrent 200 Hukken Gefchut, van ruim 6000
Mannen , zoo Krygsvolk als gewapende Bur­
gers, van Batieryen, Kiygsbevelhebbers, Ka­
nonniers , Krygsbehoeften, en alles, wat ver­
der tot verdeediging noodig is; zulk een Stad
in die gefleldheid in eenen nacht te verlaaten,
zonder dat 'er no^ een Vyand voor is, veel
min een fchoot daar op gedaan is; dat is voor
als nog een onoplosbaar raadfel, waar van de
T % onc-
17*7.

1787.
Si^a'S
K'Vg

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 293
Honds werden hier en daar Oranje Vlaggen uit-
geflooken , en binnen een half uur was elk ,
die op ftraat kwam,met Oranje verCerd. Groot
was de vreugde en blydfchap by de Prinsge-
zinden , die zoo lange naa verandering gehaakt
hadden, en niet dachten ZQO fpoedig en zoo
gemakkelyk die te zullen zien. Ten 12 uuren
des middags trok het eerfte Regiment van
Oranje Nas/au binnen, en ten half 5 uuren een
Bataillon van het tweede Regiment van dien .
naam, en een Bataillon van den Erfprins, be­
nevens eenige Ruitery. Al vroeg waren de
Poorten geflooten, met Krygsvolk bezet, en
het verder viugten van perfoonen en goederen
werd geftuit ; ook werden nog eenige agter-
•haalde goederen terug gebragt. Van den Doms-
eooren werd de Oranje Vlag uitgeftooken , en
de meeste menfchen in de Kerken met Oranje
l e n
verfierd. (Het was nu Zondag den i6
Sept-
tember.) Verfcheidene Predikanten deeden
dankzeggingen ain GOD, toepasfelyk op de
omftandigheden, cn byzonderlyk daar voor s
dat by deeze zoo groote Omwending, waar by
aoo veele bloedvergieting gedreigd was, geen
,éóne droppel bloeds geftort was«
Ten half twaalf uuren hielden de uitgezette ] )e Regeei
mg her­

De Commitfie
gelaakt
weaeris de'
vertaating
Vau Utrecht.
2 pi B E K N O P T E H I S T O R I E DER
en en Ingezeetenen, die zieh gerust en Ril
field, eenigen-overlast te vreezen hadt. Het
Krygsvolk werd in de verlaatene en ledigflaan-
3e huizen in kwartier gelegd (*).
• Over deeze onverwagte en fchiclyke verlaa-
fing van Utrecht, welke door het geheele Land
nog vreemder,dan een dónderflag in den Win­
ter, in de ooren klonk, werd veel gefprooken
en gefchreeven, zoo voor als tegen; maar van
3e meesten der beide Pai ryen , zoo wel dié
der Staats als der Prihsgezinden, afgekeurd en
gelaakt: Niet alleen om dat eene Stad, die zoo
zeer verlterkt en van alles zoo wel voorzien
was , zich ten minfien nog wel eenigen tyd
hadt kunnen verdeedigen, om van 'den-eenen
of anderen kant hulpe en ontzet af te wagten;
maar ook en wel voornaamelyk , om dat de
Koning van Pruis/en zy'ne Legermagt tegen
Holland zondt , om zich de geweigerde Vol­
doening daar door te bezorgen, waar by geen
aanflag op Utrecht te pas kwam; gelyk de Pruis*
fifche Troupen ook in drie Colönnen regtftreeks
op Holland zyn aangetrokken, zonder Utrecht
te naaderen of aan te roeren (+). Ook heeft
de Commisfie ter verdeediging van Holland en
Utrecht te ld- oerden gevestigd, over het geeven'
van die orders om Utrecht zonder fiag of floot
te verlaaten , en over haare eigene haastige"
vlugt,
C*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1787. bladz. 4880—4885,
d) Ibid. bladz. 4850.

ONLUSTEN IN iiET VADERLAND. 295
vlugt, veele berisping» fchimp- en frnaad moe­
ten -ondergaan; hoewel zy zich daar mede ver-
fchoonde , dat zy wel bevel gegeeven'hadt,
om .Utrecht te verlaaten, doch zonder tydsbe-
paaling, en niet dan in den dringendfien nood;
maar deeze verfchocning vond weinig ingang.
De Rhyngraaf VAN SA LM werd niet minder
gelaakt wegens de overhaaste verlaating' van
Utrecht ; en voornaamelyk waren de Utrecht-
fche gewapende Burgers zeer op hem verbit­
terd, dat hy hen, nu het op verdeedigen aan-,
kwam , verliet , van alle de KrygSmagt en
Hulpburgers ontblootte, en hen aan hun eigen
Hot en de genade van hunne Tegenparty over­
liet. De Staatsgezinde Leden der Regeering
van Holland zeiven hebben bekend, dat zy nu
te laat ondervonden , door deezen Vreemde­
ling misleid te zyn Ook was hy reeds zoo
veracht en verdacht geworden , dat hy niet
eens tot den Krygsraad; die te Amfterdam door
de Hooge Officieren van vericheidene Corps
gehouden werd , geroepen was , om dien by
te woonen. ja hy dorst zich niet eens meer-
in Amfterdam vertoonen , en zworf twee of,
drie dagen tusfehen den Uithoorn en Ouwer-
tk'erk. De' Commisfie tot verdeediging hield
Maandag den i7 den
September nog een nnnd-.
gefprek met den Rhyngraaf te Oisverke-k, in
tegenwoordighéid van den Generaal VAN DER
30RCH, by weike gelegenheid vry wat he­
vige woorden ovende verlaating va ;i
UttwM
T \ voor-
1787.
Gelyk ook
dc Rljyngvaaf
V A N
s A 1- Mi

x?8 7.
296 BEKNOPTE HISTORIE DBR 1
voorvielen, en van wederzyden veele fcherpe
verwytingen gedaan werden : En nog eens voor
't laatfte op Dingsdag den in de Herberg
het Kalfje aan den Amfttl, tusfehen Ouwerkerk
en Amfterdam , byzonderlyk óver het verfterken
der Posten rondom Amfterdam Daar nam
hy nog aan, die te bezigtigen en te bezorgen;'
maar hy verdween den volgenden nacht. Zynè
Vrienden hadden eene Commisfie verzocht
van de Algemeene Vergaadering der gewapende
en ongewapende Burgers , Sociëteiten en
Genootfchappen, die te Amjierdam nog byeen
Was , om zyne verdeediging , wegens de ver.'
laating van Utrecht te hooren ; deeze Commisfie
kwam met zyne Vrienden des Woens­
d e n
dags den ip aan zyn Logement'; maar hy
was weg , en niemand wist waar heen ; wanr
hy had van niemand affcheid genoomen, zelfs
niet van de Officieren van zyn Legioen. Al
federt een geruimen tyd hadden veelen, die
wat dborzigtiger waren,-dan de gemeene man,
agterdocht tegen hem opgevat, en zulks in de
openbaare Nieuwspapieren te kennen gegeeven;'doch
hy werd in die zelfde Papieren
door anderen verdecdigd. De meeste agter*
docht werd tegen hem opgevat, om dat hy met
zulk eene aauilenlyke Krygsmagt als hy ia
Utrecht onder zyn bevel hadt, zoo weinig uitrichtte.
Menigmaal hadt de Regeering van
Utrecht aangedrongen, dat hy iets tegen het
Ztister Leger zou onderneernen; maar hy wist
das

ONLUSTEN IN H E T VADERLAND. 297
dat altoos onder het een of ander voorwendfel 1787teontwyken,terwyl
hy voorliet uiterlyke eene
groote vertooning maakte zonder iets uictevoeren.
Byzonderlyk was men onvergenoegd tegen
hem, om dat hy het Zeister Leger zelfs
tot aan de Bik hadt laaten naaderen» en daar
eene ontzaglyke Battery laaten oprechten,
zonder zulks by tyds tegen te gaan en te beletten.
De Schryver van de Amjierdamfche Franfche
Courant kon derhalven met grond zeggen
: ,, De vlugt van den Rhyngraaf V A N
S A L M , in wien men ten onrechte een vertrouwen
gefteld hadt, waar aan hy klaarblykelyk
niet beantwoord heeft, bevestigt maar al
te zeer de agterdocht van fommige Perfoonen
wegens de zuiverheid zyner oogmerken (*).
Dat de Naakoomelingfchap hier uit leeren
mógt, haare gewigtigfte belangen en die des
Vaderlands nooit weder aan Vreemdelingen ,
die by den ondergang of fchade des Lands niet
te verliezen hebben; en zich altoos met de
vlugt kunnen redden, toetevertrouwen!
Den'19 ie
" September werd te Utrecht, op be­
vel van den herflelden Raad, een Dankftond
gehouden in de Dom- en Jacobi- Kerken, over
de gelukkige verlósfing der Stad. Den I7 den
vergaaderden dé Staaten voor 't iaatst te Amersfoort,
en beraamden daar by eene Publicatie,
waar
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1787. bladz. 4809. lijd,
pSob. 1787. bladz, 5326.
Verande­
ring der
zaaken te
Utrecht.

Losbandig -
beid van het
gemeen te
Utrecht.
898 BEKNOPTE HISTORIE DER
waar mede bekend gemaakt werdt, dat de Vergaadering
wederom van daar naa de Rad Utrecht,
de gewoone en oude vergaaderplaats, verlegd
werd; en dat de afgezette Raaden wederom in
hunne plaatfen herReld waren , en geerie anderen
voor wettige Raaden van Utrechts Burgeren
en Ingezeetenen mogten erkend worden (*).
Gelyk de Vroedfchap ook alle de Beiluiten ,
Ordonnantiën , Publicatiën , enz. welke de nieuwe
Vroedfchap tot en volgens het invoeren van
het Nieuwe Regeerings Reglement genoomen
en gemaakt hadt, vernietigde.
Onder alle deeze veranderingen floeg de uitgelaatene
vreugde van het doldriftig gemeen,
welk voor de Prinfe Party yverde, welhaast
over tot losbandigheid; zy meenden zich hu
flraffeloos te moogen wreeken aan de Patriotten,
en begonnen hunne Medeburgers perfoonelyk
te mishandelen, de huizen te plunderen,
de goederen niet alleen te vernielen, maar ook
te rooven ; waarom ook de Wethouderfchap
zich gémaózsakt zag, dat kwaad te Ruiten,
én tot dat einde een fcherpe Publicatie deeden»
gedagteekend den 21^1. Sepetmber, waar by s
uit aanmerking, dat eenige kwaadwillige per- ;
foonen zich niet ontzien hadden, aan verfcheidene
huizen overlast en geweld te pleegen, en
fommigen derzelven te berooven, fcherpelyk
ver-
(*; Nieuws Nederl. Jdarb. Sept, 1787. bladz. 4010. Ibid,
bladz. 4902.

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 209
verbooden werdt, zich in eenige der bovengemelde
wanbedryven te misgaan, of anderen,
het zy door beleedigende gelprekken , 't zy
door aanwyzing van huizen of perfoonen, welke
men bedoelde te benadcelen, op eenige wyze
daartoe aantezetten, op ftraffe, dat de geenen,
die daar aan fchuldig bevonden werden,
aan den lyve , en zelfs, naar bevind van zaaken
, met den dood, zouden 'geftraft worden
(*) enz.
De tyding van de verlaating der Stad Utrecht,
die van zulk eene gantfche omwending der
zaaken , als ik daar kortelyk befchreeven heb,
gevolgd werdt, kwam des Zondags morgens,
den ï*S Jen
Gevolgen
der verlaatiug
van
Utrecht te
Amjlerdam^
Sept. al vroeg te Amfterdam, en veroorzaakte
in die volkryke Stad eene groote beweeging
en verfchillende aandoeningen der gemoederen
naar de verfchillende denkwyzen en
gezindheden ; by fommigen , in den eerften
opflag , verflaagenheid, by anderen een heimelyk
genoegen, en by allen verwondering.
Men kon die tyding in het eerst niet gelooven;
maar zy werd welhaast ontwyfelbaar bevestigd
door de geduurige aankomst van Vlugtelingen
met pak en zak, en zoo veele goederen als zy
konden medevoeren, zoowel uit Utrecht, als
van de Buitenplaatlen langs de Vecht; gelyk
Ook door de aankomst van het Krygsvolk en
Hulpburgers, die Utrecht verlaaten haaden,
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. September 1787. bladz, 4900
et
I7S7.

Eenige
Staats Le-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 301
kamer gereed, om de, Staaten-Vergaadering
daar in te houden; en des Maandags den i7«fcn
vergaaderden de Leden, die thands in de Stad
waren. In deeze Vergaadering verfcheen de
Generaal VAN RYSSEL, die Gouverneur van
Naarden, en van daar gekoomen was. Men
raadpleegde met dien Generaal, men befloot
om die Stad te verdeedigen, en nam den Generaal
onder zyne byzondere befcherming. Dewyl
nu in deeze Vergaadering de Afgevaardigden
der meeste Steden niet verfcheenen waren,
maar alleen die van Dordrecht, Rotterdam,
Alkmaar en Purmerend, benevens die van Amfterdam
, en nog drie andere Steden ; en de
twee eerften hunne Brieven van terugroeping
reeds ontvangen hadden; zoo wilden zy, als
de minderheid der Staats - Leden uitmaakende,
zich den naam van Staatsvergaadering niet geeven
, maar flegts eene Saamenkomst van Leden
tot onderlinge voorbereidende gefprekken.
Evenwel verfcheenen in deeze Saamenkomst
de Heeren KREET, Advocaat te Rotterdam,
als Secretaris van de Algemeene Vergaadering der aan deeze
P.ycenUomst
Genootfchappen, en VAN CASTROP, Advocaat om her befticr
van
te Amfterdam, als Gelastigde uit de Geconfti. "sEartds zaa­
tueerden deezer Stad: Deeze Heeren fpraaken ken te aanvaarden.
de vergaaderde Staats - Leden aan met den ty-
tel van ED. CR. MOOG. HEEREN, en ftelden
hun den hoogen nood des Lands zeer aandoenelyk
voor, de Vergaadering biddende, en by
al wat heilig is bezweerende, „ dat zy toch
het
1737.
Verzoek
van tweeGe-
depu teerden

Antwoord
daar op.
302 BEKNOPTE HISTORIE DER
liet beftier van 's Lands zaaken wilden op zich
neemen, het Land, en byzonder deeze Stad,
als het laatfte Bolwerk der gevaarloopende
Vryheid befchermen, cn aan eenen goeden
uitilag niet wanhoopen: Zy betuigden uit naam
van hunne Lastgeevers, dat men de Vergaadering
der andere Leden, in s' Hage byeenkoomepde,
niet voor wettig zoude erkennen, maar
derzelver Befluiten voor onwettig en door
dwang afgeperst verklaaren; beloovende deeze
Saamenkomst en derzelver Regeering alhier tot
den laatften droppel bioeds te zullen helpen
befchermen en onderReunen ; terwyl zy de
Befluiten, hier te neemen, alleen voor wettig
zouden houden, en de Leden deezer Vergaadering
alleen voor de wettige Vertegenwoordigers
van een Vry Volk, en als den eenigen
Souvrain erkennen." Zy beweerden, dat men
moest voortgaan met zich te verdeedigen; dat
men met de Burgermagt en het Krygsvolk ,
welk men hadt, benevens de Franfche Legermagt,
welke eerstdaags ftondt aanterukken,
den Pruififchen Vyand wel ligt te keer zon
kunnen gaan; dat men, om de Tegenparty in
de Stad in toom te houden, eene Publicatie
moest doen afkondigen, om het roepen van
Oranje boven te verbieden , met bedreiging,
dat de geenen, die zich daaraan fchuldig maakten,
aanftonds op de daad, zonder forme van
proces, met den dood zouden geltraft worden.
Aan deeze twee Heeren werd tot antwoord
ge-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 303
gegeeven , dat de omfiandigheden van ver­ I787A
fcheidene Afgevaardigden der aanweezig zynde
Steden hun niet toelieten, zonder naderen
last van -hunne Principaalen, iets te beiluiten;
doch dat zy trachten zouden naderen last te
bekoomen, en ondertusfchen de onderlinge ge*
fprekken blyven onderhouden; waarby de Amfisrdamfch'e
Gedeputeerden: nog voegden , dat
de' Raad gereed was en bleef om alles , wat tot
bewaaring, beveiliging, en befcherming der
Stad kon dienen, in 't werk te doen Rellen.
De Raad beantwoordde inderdaad aan deeze
betuiging; dezelve was dagelyks vergaaderd,
en Relde alle zorg en poogingen in 't werk
om de rust en goede orde te bewaaren , door
de Burgerwachten te verdubbelen en de gemoederen
tot bedaardheid te vermaanen (*).
De ontruiming van Utrecht, die moogelyk al Aljemeene
te voorbaarig en te overhaastende gcfchied verbaasdheid.
was , hadt fchadelyke gevolgen gehadt voor
deeze Provintie; en de verzekering, waar in
men nu was, dat de Pruififche Troupen in dezelve
waren ingedrongen, den fchrik vry algemeen
in alle Steden verfpreid. • De tydingen
die federt maandag den tytep fchieiyk op elkanderen
volgden, gaven eene nieuwe kragt
aan die algemeene vreeze : De inneeming vaa
Gorinchem door den Hertog v A N B R U N S W Y K ,
welke die Stad met gloeijende Kogels hadt
doen
- (') Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 17S7. bladz. 4(104—4703.

'787-
Van rle eerftevuibaa^dheidbekoomen,
grypt
men weder
moed.
304 BEKNOPTE HISTORIE DEJT
doen befchieten, om ze in brand te maaken,;
deed vreezen, dat alle tegenftand onnut zoude
zyn ; en dat 'er niets anders overbleef, dan
zich aan de genade van Pruis/en te onderwerpen.
De Franfchen, waarop men ftaat gemaakt
hadt, verfcheenen niet; zelfs hadt men nog
geene zekere tyding van hunnen aantogt, hoewel
men allerly geruchten verfpreidde , van
oogenblik tot oogenblik, dat zy dan hier, dan
daar waren aangekoomen; in een woord, gebrek
van zekere tydingen aan de eene zyde,
en de algemeene vreeze, aan den anderen kant,
van door de Vyanden verrast te worden, bragten
de wanorde voort in de beraadflaagingen,
traagheid in de middelen by de hand te neemen,
en verwarring in de gantfche Provintie.
De Party deed voordeel met de uitwerking
van deeze verwarring, en maakte gebruik van
een Krygslist, die haar zeer wel gelukte., zoo
dat 'er weinig aan fcheelde of haare overwinning
was van toen af aan volkoomen. Maat
eindelyk kwamen de gemoederen van tyd tot
tyd weder tot zich zelve, en het vertrouwen
begon in de plaats der wanhope terug te keeren.
Men dacht, dat men door de groote Stad
Amjlerdam buiten allen aanval te ftellen , de
Provintie en de Republiek zou kunnen behouden;
om dat, wanneer de grondflag van het-
Bondgenootfchap behouden wordt, het altoos
gemakkelyk is, de breuken, die daar in gemaakt
zyn, te herftellen; De algemeene Verga*

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 305
gaadering der gewapende en ongewaapende
Burger-Genootfchappen der Provintie, die
federt Maandag den 17$$ in Amfterdam gehouden
werd, hadt zich verklaagd te zullen medewerken
tot het zoeken van de kragtigfie middelen
om ten minflen deeze Stad te behouden:
Deeze Vergaadering deelde haare Ontwerpen
mede aan de Heeren Geeonflitueerdcn
van de talryke Burgery deezer Stad; en deezen
handelden gemeenfchappelyk met de Heeren
Gecommitteerden van den Burger-Krygsraad
; en eindelyk werden alle de Befluiten
van deeze beraadflaagingen opvolgelyk medegedeeld
aan de Commisfie van het Defenfie-
Wezen deezer Stad, in 't byzonder, en aan
dat van de Provintie in 't algemeen, het welk
fiier thans ook, zyne Zitting hadt; ook. kon
men zich met het grootfte gemak en met het
beste gevolg by den Stads Raad en de Heeren
Burgemeesteren » die thans regeerden , vervoegen.
Van toen af aan zag men de moogelijkheid
om Amfterdam te behouden; van toen
af aan werden alle middelen van verdeediging
in het werk gefield, en men geloofde, dat de
Stad niets waagde, dewyl de toegangen van
alle kanten byna ongenaakbaar waren, door de
inlaating der wateren in de omliggende Polders,
waar door de laage landen rondsom de
Stad onder water gezet werden, en door andere
maatregelen, die genoomen werden om
dat middel van verdeediging te handhaaven
V door
17»?-

Z7-37-
Voorflel tot
Bemiddeling
306 BEKNOPTE HISTORIE DES
door anderen, die byna even kragtig waren.
De Stad was van alles wel voorzien', en hadt
eenen grooten onderfland van Volk bekoomen:
Het Corps van Sternbach was in den avond van-
den I9 de
» reeds in de Stad gekoomen ; ook was
de Gelderfche Brigade met de Scherpfchutters
van Campen aldaar aangekoomen; en van Zwolle
hadt men bericht, dat de Overysfelfche Brigade
met alle de Veldftukken , Krygsbehoeften ,
enz. op dien zelfden dag van daar naa Amfter­
dam met fchepen zouden vertrekken, om de
Vrijheid tot den laatften adem aldaar te helpen
verdeedigen. Nog waren van Vianen in deeze
Stad binnen gebragt 22 Rukken Kanon, 2 Mor­
tieren, eenige Houbitfers, en 150Kanonniers.
t l e u
Ondertusfchen vergaaderden op den i8
eenige Gedeputeerden uit de Vroedfchap, en
ontbooden by zich eenige Geconftituëerden
vau de Burgery en Gecommitteerden van den
Krygsraad, aan welke zy, na hun den hach-
lyken toefland van deeze Stad door den aan-
togt van vyandlyke Troupen voorgedraagcn
te hebben, voorfielden , om eenen Brief te
fchryven aan den Prins van ORANJE, ten
einde by denzelven eene bemiddeling te be­
werken ; en eenen anderen aan den Hertog
VAN ERTJNSWYK, met een verzoek om voor
als nog met zyne Troupen niet op deeze Stad
aan te trekken, en met belofte, dat zy allea-
zouden aanwenden om den Prins in zyne Waar­
digheden te herftellen. Doeh de gemelde
Hee-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND* 3^
Heeren ontweeken deeze voorftelling, met te
zeggen, dat zy daar op niet konden antwoor­
den, voor dat zy dit voorftel aan hunne Prin-
cipaaïcn hadden bekend gemaakt, en hun ge­
voelen daar'over gevraagd. De gecouftitueer*
den, in de Burger• Sociëteit terug gekoomen,
maakten dit voorftel aan de tegenwoordig zyn­
de Leden, die toen, gelyk doorgaands, vry tal-
ryk' waren, bekend: doch zoo haast als men
den inhoud daar van verftond, befpeurde men
by de meesten eene groote verontwaardiging:
en 'veelen riepen: IVy zyn verraaien, wy wor­
den verkogt , geene bemiddeling , liever goed en
bloed voor het Vaderland op te zeiten, dan dat W)
ons wederom met den Prins, dien Burger - Vyand,
zouden verzoenen. — Neen, wy zullen ons tol
den laatften man verdeedigen. Vervolgends wer­
den den volgenden dag , alle de 60 Compa­
gniën der gewapende Schutters, elk in haare
Wyken, opgeroepen, om hun gevoelen in te
neemen , of zy voorneemens waren de Stad
te verdeedigen , dan of zy geneegen waren
om Ze over te gee'ven? Het antwoord, mei
die bedaardheid uitgebragt, welke den waarec
moed kenmerkt, was, ,, dat zy zich wilden
,, verdeedigen tot den laatften Man, dat men
op hen kon ftaat maaken , en niet een:
moest denken om zich over te geeven !
noch zelfs eenige verneederende ftappen tt
„ doen" (*).
(*) Nieuwe Nederl. Jaarl.^Sept. 1787. bladz, 4706 — 4715
I787.
Wordt met
VerQutvyaaiv, •
difdim door
du Burgery
verworpen.
Gelyk ooft
by de Schuttery,

1787.
Vier bekwaame
O!»
fieicren aangefield
0111
het opzigt
te hebben
over de Var.
deediging.
der Stad.
308 BEKNOPTE HISTORIE DER;
De verdeediging der Stad was dan vastelyfe
beflooten, zoo wel by de Regeering als by de
Burgery en gewapende Schuttery, en onder
allen heerschte de grootfte eensgezindheid; en»
dewyl tot het beftieren van deeze verdeediging
mannen van meer dan gemeene Krygskunde
behoorden gebruikt te worden, zoo
werden vier bekwaame Krygsamptenaaren daar
toe aangefteid, door den Krygsraad, en daarvan
door gedrukte en overal aangeplakte Briefjes
aan de Burgery kennis gegeeven, welker
inhoud hier op uitkwam; dat de Ed. Manh.
Krygsraad, op voorftel van Heeren Burgemees»
teren en Raad, beflooten hadt, in het verdeedigen
der Stad, zoo binnen als buiten, zich.
te gedraagen naar den Raad en het Bevel op
te volgen van de Heeren Officieren, den Rid­
der TERKANÏ, STERNEACH, A MALKUS,
VAN H E L D E N , en DE E E L E O N A Y , ia
welke Heeren men alle vertrouwen ftelde. De
Krygsraad verwagtte dus V3n de Burgery, dat
zy , getrouw aan hunnen Eed , in het doen
der dienften zoo binnen als buiten de Stad,
hunne Officieren zouden volgen en ftrikt gehoorzaamen,
als zynde dit het eenige middel,
naast den zegen van God Almagtig , om de
Vryheid, die zoo zeer was aangerand, het hoofd
weder te doen boven fteeken, de Rechten ,
door het bloed onzer Voorvaderen gekogt, te
behouden, en onzer aller Welvaart te verze-

ONtUSTEN IN HET VADERLAND» 309
keren. Deeze Briefjes waren gedagteekend,
den 20 fle
" Sept. 1787. (*).
Den volgenden dag, 21 September, deeden
Burgemeesteren en Raaden eene bekendmaaking
of Verklaaring aan de Burgery en Schuttery,
dat Hun Ed. Gr. Achtb. met het grootfle
genoegen de eensgezinde cordaate gevoelens
der goede Burgery en Schuttery deezer Stad
bespeurd hadden , om de Rechten en Vryhe.
den van dezelve, en van het lieve Vaderland
ir.et al hun vermoogen, ja met goed en bloed
te verdeedigen en te befchermen; en daarom
zich verpligt gevonden hadden, om ook van
hunnen kant aan de goeds Burgery en Schuttery
te verklaaren en plegtig te betuigen, dat
zy hunne grootfte eere daarin Relden , zich
als Vertegenwoordigers van vrye Burgers te
kunnen befchouwen, en niets hartelyker wenschten-,
dan het vertrouwen derzeiven by aanhoudendheid
te -verdienen en te bezitten, dewyl
zy overtuigd waren, dat niets hunne wederkeerige
kragt meer fterkte kon byzetten, dan
een onbepaald onderling vertrouwen ; en dat
daar van de bewaaring der goede orde, ru«t
en veiligheid, zoo wel van binnen ais van buiten
geheel afhing. Ten blyke hier van verbonden
zich Burgemeesteren en Raaden, om
zich in geene onderhandelingen, tot bylegging
der gefchillen , thans zoo ongelukkig in ons
Va-
(*j Chaluwt, Vers. van Stukk. I Deel, U 136. N°. -54.
V 3
1787.
Verkiaaring
van Burgemeesteren
en Raaden,
in geene ond
1 liande
ling te zullen
treeden
buiten kennis
der Burgery.

1787-
Utrechtfche
Schutivi s in
diensc genoomen.
Schikkingen
tot verdcedigin;
van
bniccii en
bewaaring
der rust var
binnen.
310 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
Vaderland beRaande, te zullen inlaaten, zon­
der medeweeten en medewerking der loflyke
Burgery , welke zy. vertegenwoordigden (*).
Ingevolge van die wel beraadene Befluiten
tot verdeediging, werden ook middelen, daar
toe dienflig, h) 't werk gefleld, zoo wel bui­
ten als binnen de Stad, door 't aanleggen van
Batteryen , het verfterken en bezetten van
Posten , enz. Onder anderen werden door het
Ed. Achtb. Collegie van Verdeediging een
Bataillon van de uitgeweekene Ulrechtfche Bur­
gers en Schutters, met de noodige Officieren
en Onder-Officieren, benevens vier Cornpa-
gnien Artilleristen, en eene Compagnie Jaa­
gers in dienst gefield ; en aanftonds werden
daar van een Gfficier, met twee Bombardieis
en 25 Kanonniers naa den Uithoorn gezon-'
den (f).• • ••
Voorts werden by den Krygsraad en het De­
fenfie-Wezen de noodige fchikkingen gemaakt
tot verdeediging van buiten, en de bewaaring 1
der rust van binnen, volgends een voorftel,
waarmede de Burgery en Schuttery genoegen
namen , en het welk hier m beftond: dat aan
alle Schutters, die zich onder de Wapenen
wilden begeeven, en plegtïg verbinden tot den
dienst, die van hun gevorderd zoude worden,
eene Gui'de daags werd toegegelegd. Deeze
, ., 2,1 dienst
(*) Nieuwe Nederl. Jaarb. Sept. 1787. bladz. 4720.
Ibid. bladz, 471a.

-ONLUSTEN' IN HET VADERLAND. 3Tr

312 BEKNOPTE HISTORIE DER
en eene Colonne daar van op deeze Stad aantrok.
Deeze tyding maakte een verfchilienden
indruk op de gemoederen der Burgers en Ingezeetenen:
Sommigen pakten hunne goede 1
-
ren ; anderen lachten met die genjchten en
hielden ze voor onmoogelyk; doch het duurde
niet lang of men werd van de waarheid al te
nadrukkelyk overtuigd. Des nachts, tusfehen
den den 16 en -«Ü

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 313
beiden tot dep grond toe afgebrand waren,
met nog 7 of 8 kleine Huisjes, die daar by'
Ronden. Aanftonds werd de witte Vlag opgeftooken
; de Majoor der Plaats kwam op de
Wallen, die een dubbelzinnig antwoord gaf;
maar de Gouverneur VAN DER CAPELLEN»
zelve op de Wallen koomende, gaf de Stad,
en de geheele Bezetting , Krygsgevangen over;
doch veelen der Vrycorps en het Regiment
van Sternbach openden de Poort aan 't ander
einde van de Stad én vlugtèden naa Dordrecht
en elders, terwyl men met de Pruisfifchen aan
3
t eene einde in onderhandeling was. "De Pruisfifchen
befchouwden dit als eene fchending van
de Capitulatie, zonden eenige Husfaren den
Vlugtenden agter na , en deezen agterhaalden
eenigen, die zy terug bragten: Ook namen de
Boeren; die onlangs door hen ontwapend waren,
op de Dorpen die zy doortrokken,wraak,
en vielen op de vlugtenden aan met hooyvorkèn
en ander Boeren Wapentuig, waar door
fommigen gedood of gekwetst werden. Voor
agt uuren woei de Oranje • Vlag reeds van de
Stads Toorens , en overal zag men Oranje-
Vlaggen terwyl de Pruififche Troupen binnen
trokken.
Maar naauwelyks waren zy binnen de Stad
gekoomen, of daar werd eene vreeslyke verwoesting
van plunderen aangerecht, even of
de Stad Rormenderhand ingenoomen was: Het
fchieten op den Trompetter, het vlugten van
V 5 de
1787.
Daar wordt
vreeslyk geplunderd.

C787".
De Gouverneur
en andereKrysspevanaeiien
n ia Wezel
(gevoerd.
314 BEKNOPTE HISTORIE DER
de Bezetting , dat de Pruis/en eene verbreeking
van de Capitulatie nomiden, hadt de gemoederen
dier SoJdaaten zoo verbitterd, ten
minfte diende hun tot een voorwendfel, dat
zy aan 't plunderen gingen. Of het Oranjegezind
Gemeen daar aan mede deel gehad
heeft, kan men, by gebrek van bericht, noch!
zeggen, noch ontkennen; maar tot lof van de
befchaafder Prinsgezinde Burgers en Ingezetenen
van Gorinchem is verhaald, dat zy .edelmoedig
gehandeld, en de verfchrikte Patriotten
, die zich verborgen , opgezocht en in
hunne Huizen terug gebragt hebben; dat zy
hun best deeden tot eene algemeene herftelling
der liefde en eendragt; dat 'er wel 500
of 600 van de beidene Partyen op de groote
Markt vergaaderden, die eikanderen de hand
van liefde en vriendfchap gaven , waar by de
voornaamden der. Partyen tegenwoordig waren
; en dat niemand eenig verwyt ontving,
maar elk genegenheid en belangneeming in
blkanderen toonde. De Gouverneur VAN DER
CAPELLEN verzocht door eenen Brief aan
.len Hertog VAN BRUNSWYK, om op zyn
woord van eere naa zyne Vrouw en Kinderen
te moogen gaan; maar dit werd hem geweigerd,
en hy werd nevens andere Krygsgevanrenen
naa Wezel gebragt. Op de reize derwaards
moest hy te Nymegen veel fmaad van
i iet gemeene Volk en de Soldaaten ondergaan,
iie zoo op hem verbitterd waren , dat men
veele

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 315
veele moeite hadt om hen van buitenfpoorigheden
en geweld tegen hem te wederhouden.
De Hertog kwam zelve van Asperen in de Stad,
ontving van de Regeering en een groot gedeelte
der Burgery de opwagtingen en verzekeringen
van achting, en werd van de gemeene
Prinsgezinden met een geroep van Oranje boven
, en zie daar onzen Verlos/er! begroet en
toegejuicht. Terwyl de Hertog de Wallen eu
Vestingwerken der Stad ging bezigtigen,kwam
de Pruisfifche Kapitein H I R S C H F E L D T met
50 gevangene Soldaaten binnen, die hy op den
Arkelfchen Dyk gevangen genoomen hadt: Deezen'
werden met de andere Krygsgevangenen ,
die in de Stad gebleeven waren, gelyk ook
van andere plaatfen benevens de Burgers,
die in de Wapenen gevonden werden, onder
een Rerk geleide naa Wezel geveerd.
Dien zelfden dag, 17 Sept. vergaaderde de
Vroedfchap , waar in de oude en afgezette
Raaden herReld werden , en aan de nieuwen
van wegen dezelve aangezegd, zich van alle
verrichtingen als Raaden te onthouden ; het
vyelk deeze Heeren ook gewillig aannamen cn
van alle aanfpraak daaromtrent afzagen. In
deeze Vergaadering werd , op verzoek der
voornaamfle Burgers, die op de Markt vergaaderd
geweest en met elkanderen verzoend waren
, beflooten, de Heeren Gedeputeerden ter
Dagvaart te gelasten, om ter Vergaadering der
Staaten voor te diaagen, Zyne Hoogh. als
Stad-
1787,
DccrndcRegecringheitteld.

1787.
Overgaan
mi Dorirecht.
3*6 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
Stadhouder te magtigen om, tot welzyn van
den Lande, en den weg tot nieuwe Cabalen
en ondermyningen van alle wettig Gezag eens
voor al af te fnyden, de Regeeringen, daar
't noodig was, te veranderen; en den Gecom­
mitteerden Raad H A N N E S en den Penfionaris
B Y L E V E L D uit 's Hage terug te roepen.
Van het Krygsvolk, dat uit de Stad ontkoo­
men was, verfpreidde een gedeelte zich over
het Platte Land, en plunderden de Huisluiden
hier en daar op de Dorpen; waarom de Her­
tog, dit vcrneemende, den Kapitein v E L I N G .
R O D E met 150 Soldaaten en 5 Ruiters over
Giefendam naa Papendrecht zond, om de Plun­
deraars te vangen Of te verjaagen (*).
Onmiddclyk op de overgave van Gorinchem
volgde die van Dordrecht. Op dien zelfden I7 dciï
Sept. 'smorgens ten 10 uuren, kreeg men daar
de tyding, dat de Hulp-Burgers, en de Krygs­
bezetting" voor een gedeelte, uit 'Gorinchem ge-
vlugt waren', en die Stad door de Pruisfifche
Troupen reeds was ingcnoomen: Veelen der
Vlugtelingen kwamen daar die tyding bevesti­
gen , het welk by veelen niet weinig verflaa-
genheid veroorzaakte. Aanftonds werd 'er
Krygsraad belegd, het Defenfie-Wezen en
de Oud-Raad vergaaderd ; by welke Vergaa-'
der: g eene aanbieding inkwam van het Regi­
ment van S T E R N B A C H , en van de Waard-
gel-
C) Mkuv/c Neiicrl. Jcarl

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 317
gelders van Rotterdam, die uit Gorinchem gevlugt
waven en zich thans te Papendrecht bevonden,
om de Stad te helpen verdeedigen;
maar voor deeze aanbieding werd bedankt.
Nogthans kwamen de Schutteryen in de Wapenen;
men Relde wachten aan den Rietdyk,
waar eenige Batteryen opgeworpen waren ;men
Root de Poorten, en liet ronden doen; terwyl
veelen der Ingezeetenen uit vreeze hunne goederen
pakten en zich tot de vlugt gereed maakten.
Den zelfden avond werd nog laat in den
Oud • Raad , met overleg en bewilliging van
den Krygsraad en het Defenfie - Wezen beflooten
om, indien het Pruisfiesch Krygsvolk voor
de Stad kwam, geen tegenftand te bieden maar
ze overtegeeven. Doch eer dat gebeurde viel
'er nog een treurig geval voor tusfehen de verfchillend
denkende Burgers: Des morgens van
den i8'' l:n
waaide het gerucht over de Merve,
dat de Pruisfifche Troupen reeds tot Papendrecht
genaaderd waren, en aanflonds in de Stad zouden
trekken, dewyl zy nu maar over te vaa>
ren hadden. Dit gerucht bragt alles in beweeging,
elk haastte zich om met Oranje Linten
te verfchynen ; de Uitleggers en Batteryen
voor de Stad werden verlaaten en door het Gemeen
geflegt. Eenige Heeren van den Oud-
Raad gingen naar den Rietdyk, waar heen ook
de Schutters optrokken; terwyl ook een groote
menigte Volks, der Prinsgezinde Party toegedaan,
aldaar byeen kwam. Een der Leden van
den
1787.

ï 787-
Befluit om
dc Strrf ovo
te geeven.
3r8 B E K N O P T E H I S T O R I E DER
den Oud Raad voor beweegingen van die groote*
menigte beducht, zeide tot dezelve, Mannen
weèst gerust.' Hier op volgde een algemeene
Uitroep van Hoezee! Hoezee! De gewapende
Schutters befchouwden die geroep als een op­
roerkreet, en gaven vuur op de menigte, waar
door. vyf perfoonen gedood , en eenigen ge­
kwetst werden. Een Bakker, aan den Rietdyk
wOóhénae, fchoot ook uit zyn venfter op de
menigte , welke daar op met woede in zyn
huis drong en hem zodanig ruw behandelden»
dat hy 'er het leeven by infehoot; en fner
mede nog niet voldaan , begeerden zy , dat
zyn lichasm aan de galg ten toon gehangen
zoude worden; zoo droevig zyn de gevolgen
van verbitterde Partyfchap. Tegen li uuren
werd alarm geflaagen, doch daar verfcheenen
geene gewapende Burgers, alzoo hunne Offi­
cieren reeds gedeeltelyk de vlugt genoomen
hadden. Dus kreegen de Prinsgezinden hier
de overhand, en de menigte begeerde dat de
Oranje Vlag op den tooren zoude uitgeflooken
worden; het welk ook ras gefchiedde met een
groot gejuich en uitroep van Oranje boven!
Vivat WILLEM DE V. enz, terwyl die van
de andere Party of gevlugt waren, of zich
Ril in huis hielden. Dés avonds werdt de
gantfche Stad verlicht.
Dien zelfden avond kwam de zekere tyding
niet alleen, dat de Pruisjifclie Troupen te Pd*
pendrecht waren aangekoomen; maar ook werd
door

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 316
door den Kapitein VELINGRO DE, die deeze
Troupen aanvoerde , van de Regeering ge-
eischt, dat men het Pruisfiesch Krygsvolk bin­
nen de Stad zou laaten trekken. Toep werd
volkoomen beflooten, de Stad by Verdrag over
te geeven : Tot dat eiude ging eene Commisfie
uit de Regeering met den Prinsgezinden Bur­
gemeester HUGO REPKLAAR aan het hoofd,
den Pruisfiefchen te gemoet, om over de Voor­
waarden van het Verdrag te handelen: Dezel­
ven beftonden in deeze volgende Artikelen :
ART. I. Dat de Stad zal blyven onder de
Souvrainiteit der Staaten van Holland. Antw. Ik
treede daar niet in.
ART. II. Dat het Garn'iezoen niet in te
grooten getale zy. — Toegeitaan.
ART III. De Stad zal in de bezitting van
alle Privilegiën blyven. — Toegeftaan.
ART. IV. Dat alle Magiflraatsperfoonen,en
die geenen, die in bedieningen zyn, daar in
zullen blyven. — Toegeftaan, geduurende myn
verblyf en tot tyd en wyle, dat Zyne Door!.
Hoogh. de Heer Hertog van Brunswyk nader
daar over zal befluiten.
ART. V. Dat de ontvangst der Tollen en
Imposten ten voordeele der Staaten en van
deeze Stad zullen zyn. — Dit is niet van myn
befte k.
-ART. VI. Het Kanon en Oorlogsbehoeften ,
aan de Staaten Generaal toebehoorende of aan
deeze .Stad, zullen aan dezelve blyven. — De
Ma.
1787.:
Artikelen
van '1 Vei
drag.

3=e» B E K N O P T E HISTORIE DER
Magazynen, Tuighuizen, .enz. zullen in den/,
zelfden fta.at blyven,. als zy nu zyn, tot dat
de Hertog in de Stad komt.,
ART. VII. Men verwagt, dat de Troupen
een goede Krygstucht'zullen houden, en zorg
dr.iagen, dat geen m ieite zal gefchieden aan
de Burgery deezer Stad, van het Eiland, en
v;ln Zuid • Holland; dat hun Leeven, Bezittin­
gen en alle hunne Goederen bewaard zullen
blyven. — AI het geen de Krygstucht in de
Stad cn op het Eiland betreft, zal in acht ge-,
noomen wouien.
ART. VIII. Dat de Troupen gebruikt zullen
worden tegen alle de geenen, die de open­
baare rust zouden willen flooren, zoo Inwoo»
ners, als buitenluiden. -- Toegedaan.
ART. IX. Dat alle Inwooners vryelyk in en
uit de Stad zullen moogen gaan, om hunne
zaaken en Handel. — ToegeRaan
ABT. X. Dat de Schepen vryelyk van en aan
de Stad zullen vaaren tot den Koophandel. —
Toegedaan. En 'er zal een Berichtfchrift aan
de Schippers gegeeven worden voor het geen
de Defertie betreft.
ART. XI Indien te Gorinchem eenige In­
wooners van Dordrecht Krygsgevangen mogten
gemaakt zyn; zoo wordt verzocht, dat dezel­
ven losgelaaten worden.— Ik zal myne goede
dienden aanv/enden by den Hertog. De Hee-
reu van de Magidraat zullen insgelyks de hun-,
uen aacwendeu tot drafttloos .tiJ der gevan-
ge-

ONLUSTEN IN HET VADERLAND. 321
genen ter zaaken van Oranje, en onder dezel­
ven die van Oud~ Beyerland en Werkendam.
ART. XII. Men vraagt behouding der Wa»
penen voor de Burgery; met plegtige verklaa­
ring , dat 'er geen gebruik van gemaakt zal
worden tegen de Troupen ; maar alleen toe
behouden van de openbaare rust der Stad. —«
Geweigerd: Alle de gewapende Mannen moe­
ten, zonder onderfebeid, hunne Wapenen aan-
llonds nederleggen; dat is te zeggen, de oude
Burgery zal zich flegts van fcherpe Patrooncn
en Banjonetten ontdoen: Maar de nieuwe Bur­
gery , Schuttery genaamd, zal verpligt zyn,
hunne geheele Wapenrusting op het Stadhuis
te brengen. Zy zullen deezen avond in den
Doelen blyven; maar morgen op het Stadhuis
gebragt worden.
ART, XlJI. Men verzoekt met aandrang
Schildwachten voor de Comptoiren der Pro­
vintie en van de Stads Bank. — Toegedaan.
Geteekend en gezegeld te Papendrecht, dea
18 Sept. 1787.
(Was Getekend)
DE VELINGERlODE, CoflltK»
Op deeze Voorwaarden, kwamen de Pruis-
Jifche Troupen den I9 d e n de Stad intrekken,
onder een aanhoudend geroep der Menigte vaa
Prinsgezinden van Vivat de Koning van Pruis/en&
Yivat Oranje, enz. (*).
Ter,
C) Nieuwe Nederl. Jaarb, Sept. 1787. bladz. 4545—43;!»
IV. DEEJU X
1787

1787.
Sclwo.rh?yen
met
Pruisfiesch
Krygsvolk
bezet.
De Prins in
zyne Waardigheeden
herfteld.
322 BEKNOPTE HISTORIE DER
Ter gelyker tyd , dat dit te Dordrecht ge.
rchiedde, kwam een ander gedeelte der Pruis-
(ifc/ic Troupen de. Stad Schoonhoven bezetten,
en de Hertog van Brunswyk, Opperbevelhebber
dier Troupen, kwam zelf in perfoon in
deeze Stad: Die Krygsoverfte ontving reeds
1 1
den io^ des morgens vroeg een bezoek van
den Prins van ORANJE; gelyk ook van twee
Gelastigden van de Staaten van Holland, om
den Hertog, uit naam der Staaten, te verzoeken
, zyne Troupen niet tot den Haag, de
Vergaaderplaats der Staats - Collegiën en den
Zetel der vreemde Gezanten by deeze Republiek,
te willen doen trekken; in welk verzoek
de Hertog aanftonds bewilligde. Het is
aanmerkèlyk, dat de Stad Schoonhoven, die de
eerfte was om de Aanbéveelingch van Zyne
Hoogh. den Prins Erfltadhouder van Perfoonen
tot Regeeringsposteu af te fchaffen, by deeze
omwending van zaaken, ook de eerfte was om
Zyne Hocgh. in zyne opgefchorte Waardigheden
te herftellen : Reeds den iS^n Sept.
maakte de Regeering door eene Publicatie aan
de Burgers en Ingezeetenen bekend , dat zy
alle zodanige Bejluüen, welke hier ter Stede,
het zy by cverftemming, het zy met eenpaarigheid,
ten nadeele van Zyne Doorl Hoog.
heid, den Heere Prince van ORANJE, in deeze
laatfte jaaren genoomen waren, voor nul en
onwaarde verklaard hadden; en dat dezeive in
de Rijolutie-Boeken zouden geroojeerd worden.
Zy

ONLUSTEN IN HET VADERLAND- 323
Zy verklaarden wyders, Zyne Door! Hoogh.
den Heere Prince van ORANJE te herftellen
in alle Hoogstdeszelfs hoogs Waardigheden ,
Rechten en Voorrechten, en byzonderlyk in
zyne hoedanigheid van Kapitein Generaal der
Provintie van Holland en het Commando van
'sHage. Verklaarende verder, dien dag hunne
Gedeputeerden ter Vergaadering van de Staaten
gelast te hebben , om oogenbükktlyk te
helpen befluiten, dat aan Haar Koningl. Hoogh.
de gèëischte en biÜyke Voldoening bezorgd
wierde; ais mede, dat Zyne Doorl. Hoogh.
ten ailerfpoedigfre wierde genoodigd , om
deeze Provintie met zyne tegenwoordigheid te
verëeren, en de waarneeming van alle zyne
Hooge Ampten te hervatten , enz, Eindelyk
weid in deeze Publicatie, tot meerder gerustheid
van de Gemeente, bekendgemaakt, dat
Zyne Doorl. Hoogh. de Heer Hertog mondefyk
en plegtig aan de Regeering verzekerd
hadt, dat de goede Burgery geen den minften
overlast van het Garnizoen te verwagten hadt;
en dat het zelve in de volmaaktfte Krygstucht
zoude gehouden worden; dewyl Zyne Doorl,
Hoogh. hier als Vriend , en alleen gekoomerj
was om de goede Gemeente van onderdrukking
te verlosfen (*). Onaangezien deeze gerust
Rellende Verklaaring, was de fchrik en vreezc
voor de aantrekkende Pruisfifche Troupen zoc
groot,
(*] Kleum Kei.rl. Jtarb. Sept. 178;. bla.iz, 4Er.i~48jfi
X 2

324 B'EKN. HIST. DER ONLUSTEN,
groot, dat veele Burgers en Ingezeetenen van
Schoonhoven (het welk my van ooggetuigen verhaald
is) hunne beste beweegbaare goederen
gepakt, en daar mede de vlugt genoomen hebben,
fommigen met Vaartuig de Leek af, and-eren
met Rydtuig naar 'Gouda en verder Hol.
land in.
.Fiaue:: be- Omtrent den zelfden tyd trok het Pruisfiesch
tet cn ffc
phintlerd. Krygsvolk in Vionen, waar die in togt allerbek-laaglykfte
gevolgen hadt: Eenige al te driftige
Ingezetenen hadden de onbezorïnene onvoorzigtigheid
, of zal ik zeggen dolheid, van
d e

•