RE0404 Malta

reizen.nl

RE0404 Malta

RE0404 Malta 04-03-2004 10:01 Pagina 38

Hoogtepunt

van het festa is

het vuurwerk,

hier in Rabat.

Festa's: een oude, oerkatholieke traditie

‘In de zomer trilt

Malta

op zijn grondvesten’

‘Je bent nog roomser dan de

paus’, zei mijn vader plagend

nadat ik had gezegd dat ik

zondag naar de festa, het

oerkatholieke Maltese feest

van Rabat zou gaan…

TEKST EN FOTOGRAFIE: NICOLIEN ZUIJDGEEST

...Z

ijn opmerking had

een licht-verwijtende

toon. Hij herinnerde

zich vast nog de tijd waarin

we gezamenlijk op vakantie gingen.

Ik was elf, de reisbestemming was

Zweden en mijn ouders hadden een

fascinatie voor de gamla kyrkor, stokoude

houten kerkjes die pittoresk

heten te zijn. Mijn broer en ik waren

alleen onder luid protest mee

naar binnen te krijgen en aan het

einde van de vakantie weigerden we

dienst, als twee bokkige geiten. En

dan wilde ik nú uit vrije wil naar de

katholieke feesten op Malta?

Arabische invloeden

Béééng! Bááám! Bóém! Het is acht uur

’s ochtends, een zondag in juli. Er

lijkt een hevig onweer losgebroken.

Ik rol mijn bed uit en loop naar het

raam. Zonnestralen verblinden

mijn slaperige ogen. In de verte

drijft één zwarte wolk. Ik krab op

mijn hoofd: onweer?

Het lawaai van de knallen is oorverdovend.

Een nietsvermoedende toerist

zal vrezen dat hij in een staatsgreep

verzeild is geraakt. Of dat de

Maltezers zich met zwaar kaliber

wijden aan hun nationale voorliefde:

de jacht op sappige trekvogeltjes.

Maar juli is geen trekseizoen.

Pas na een paar minuten dringt tot

me door dat de early morning bombs

me hebben gewekt. Het zijn voetzoekers,

die de omgeving duidelijk

maken dat Rabat klaar is voor zijn

festa.

Van mei tot en met september

schudt er elk weekeinde wel ergens

op het katholieke Malta een dorp of

stad op zijn grondvesten. Dan is het

festa. De plaatselijke beschermheilige

wordt dan uit de kast gehaald,

afgestoft en geëerd met voetzoekers,

fanfarekorpsen, processies en

vuurwerk. Een bezoek aan Malta is

niet compleet zonder festa. Daarom

ga ik zondagavond zeven uur

richting Rabat. Niet de hoofdstad

van Marokko, maar een stadje op

Malta. Tweehonderd jaar Arabische

overheersing heeft zijn sporen in

de Maltese taal achtergelaten.

Plaatsnamen als Rabat en Mdina


REIZEN APRIL 2004 39


RE0404 Malta 04-03-2004 10:01 Pagina 40

Marsaxlokk is het belangrijkste havenstadje van Malta Marsaxlokk

Festa-seizoen

Tijdens het festaseizoen,

van mei tot

en met september,

wordt er in elk dorp

uitbundig feest

gevierd ter ere van

de lokale patroonheilige.

40 REIZEN APRIL 2004

herinneren eraan. Het Maltees is

een mengelmoes van Italiaans en

Arabisch, maar lijkt nog het meest

op die laatste taal. Als je dat té

enthousiast tegen een Maltees zegt,

is de kans groot dat hij afwijzend

antwoordt: ‘Wij zijn chrístenen,

hoor!’

Malta is zó klein, dat het in de loop

der eeuwen door bijna alle denkbare

zeevarende volken en groeperingen

is geënterd: Phoeniciërs, Arabieren,

kruisvaarders, Ottomanen, Britten...

Daar vind je overal wat van

terug. De traditionele vissersbootjes

zijn beschilderd met kleurrijke

ogen die al door de Phoeniciërs werden

gebruikt om het boze oog af te

wenden. De barokke kerkjes zijn

van Italië afgekeken, de Ottomanen

inspireerden de huizenbouw en de

Britten beïnvloedden het menu.

Paulus en de kroegen

De nauwe straten van Rabat worden

drukker naarmate het centrum nadert.

Vrolijk gekleurde vlaggen en

banieren steken fel af tegen het

lichtgele natuursteen van de huizen.

De festa blijkt vooral een dag

dat de parochie haar weelde tentoonspreidt.

Heiligenbeeldjes sieren

vensterbanken, gevels zijn verlicht,

bloemstukken hangen over balkons

en bezoekers zijn op hun paasbest

gekleed.

Het plein voor de St. Paul’s Church

stroomt vol kerkbezoekers, die net

de mis hebben bezocht. De façade

van de kerk is met duizenden

gekleurde peertjes verlicht. Uit

nieuwsgierigheid stap ik binnen. Ik

kan er mijn ogen niet afhouden

van de pracht en praal. Alles

schittert en glimt: pilaren gaan verborgen

achter banieren van rood

damast, goudkleurige kandelaars

zijn opgepoetst en het altaar is met

bloemen versierd.

De kerk op Malta domineert het sociale

leven en verbiedt veel, net als

in Italië. Zo hebben Maltese echtparen

die elkaar niet meer kunnen

luchten of zien pech, want scheiden

is verboden. De beloofde aansluiting

bij de Europese Unie biedt verlos-

Religiosawinkel

sing. Maltezers kunnen dan in elk

EU-land officieel hun huwelijk laten

ontbinden.

Genoeg kerk, ik wil feest! Op een

plantsoenbankje op het kerkplein

zit een oudere man met alpinopet.

Met een goedkeurende lach op zijn

gerimpelde gezicht vraagt hij hoe ik

de festa vind. ‘Gezellig. Zoiets heb ik

nog niet gezien!’, antwoord ik. De

oude man glimt van trots. En ik

moet hem garanderen dat ik tot de

processie én de vuurwerkshow blijf.

De rest van de avond slenter ik over

straat en wacht vol spanning op de

fanfarekorpsen, die de processie

van Paulus’ standbeeld zullen

begeleiden. Overal staan versierde

kraampjes waar noga, gefrituurde

dadelkoekjes en citroencake te koop

zijn. Iedereen is uitgelaten. Om

me heen zie ik proostende volwassenen

en darrende kinderen.

Rond een uur of negen dromt het

publiek samen op het kerkplein.

‘Eindelijk, de processie begint’,

denk ik. Begeleid door het fanfarekorps

wordt het manshoge stand-

beeld van apostel Paulus op een

baar naar buiten gedragen. In lang

vervlogen tijden leed hij schipbreuk

voor de Maltese kust, spoelde aan

land, bracht lange tijd door in de

grot onder de Pauluskerk en bekeerde

de eerste Maltezers tot het christendom.

Tweeduizend jaar na zijn

dood wordt Paulus in Malta nog

steeds op handen gedragen. Trompetten

schallen en confetti dwarrelt

naar beneden als de stoet zich in beweging

zet. Na vijftig passen stopt

de processie. De bandleden staken

het musiceren en Paulus wordt voor

de kroeg op straat gezet. De trompettisten

verdwijnen het café in.

De blaastocht door de stad is niet

langer dan een paar kilometer,

maar de duur ervan blijkt afhankelijk

van het aantal kroegen dat de

fanfare onderweg aandoet. In de gezellige

chaos heerst een onverwachte

orde, want keer op keer komen

de bandleden op hetzelfde tijdstip

terug om weer een paar deuntjes te

spelen.

De processie in Rabat doet weer een


‘Anno 2004 wordt

Paulus op Malta

nog steeds op

handen gedragen’


RE0404 Malta 04-03-2004 10:01 Pagina 42

Malta Praktisch

HOE KOM JE ER?

Vliegen Lufthansa biedt tickets naar Malta

v.a. ¤ 279; Air Malta v.a. ¤ 309; Transavia tussen

¤ 237 en ¤ 316 Auto/boot: Vanaf Utrecht ca.

2400 kilometer dwars door Italië, naar Pozzallo

op Sicilië. Daar overvaren met de veerboot

(ca. 2 uur met Virtu Ferries, www.virtuferries-

.com). Dit is relatief duur. Prijs mei 2004 v.a.

¤ 86 p.p.en v.a. ¤ 140 per auto. Ook vanuit

Salerno, bij Napels, vertrekken veerboten

(ca. 24 uur met Grimaldi Ferries/ www.grimaldiferries.com).

GEOGANISEERDE REIZEN

De Jong Intra Vakanties heeft een speciale Maltagids.

Hierin staan 8-daagse vliegreizen incl. 7

nachten hotel in St. Julians, ontbijt en luchthavenbelasting

v.a. ¤ 381 p.p. en appartementen

vanaf ¤ 322 p.p. Een 8-daagse autorondreis

Malta/Gozo incl vlucht, hotel en auto v.a. ¤ 439

p.p. Hotelplan heeft 8 daagse vliegreizen incl.

hotel v.a. ¤ 354 (excl. ¤ 42 luchthavenbelasting)

in mei/juni. Losse (camping)vluchten via De Jong

Intra worden aangeboden vanaf ¤ 250.

GELD

Munteenheid lira. 1 Maltese lira (LM) is ¤ 2,54.

ACCOMMODATIE

Accommodatie is er in diverse prijsklassen, van

goedkope guesthouses, waar je v.a. 10 lira slaapt,

tot sterrenhotels met zwembaden en bars.

Kamerprijzen variëren daar van ¤ 35 tot 50.

Een alternatief is een self catering-appartement.

Prijzen v.a.10 lira voor een 2-k.appartement.

Adressen bij de lokale VVV-kantoren.

BESTE REISTIJD

Van mei tot oktober is de gemiddelde temperatuur

25° C. In de zomer kan het kwik stijgen

tot 40° C. In de wintermaanden is het ongeveer

14° C en regent het vaker.

ETEN EN DRINKEN

De Maltese keuken heeft veel Italiaanse invloeden.

Konijn (fenek) is een typisch Maltees gerecht.

Ook veel vis: de vissoep (aljotta) en makreel

(lampuki) zijn lekker. De Maltese wijnen zijn

heerlijk in combinatie met de lokale olijven en

kappertjes. Veel toeristenmenu’s zijn aangepast

aan de Britse smaakpapillen. Verwacht in veel

restaurants geen culinaire hoogstandjes. Voor

verandering van spijs en ambiance: bezoek

eens een lokaal dorpscafé.

Eetkraampjes in de verlichte straatjes van Rabat

ZEKER DOEN

Wil je de Maltese geschiedenis in minder dan

een uur begrijpen? Bezoek dan de audiovisuele

show The Malta Experience in hoofdstad

Valetta. Een voorproefje is te vinden op

www.themaltaexperience.com.

TAAL

De officiële taal is het Maltees, een Semitische

taal die een mengsel is tussen Arabisch en

Italiaans. Met Engels kun je overal terecht.

BOEKEN EN KAARTEN

Insight Guide Malta (¤ 23,90): mooi beeldmateriaal

en goede achtergrondinformatie bij geschiedenis

en cultuur. Dominicus-gids

Malta/Gozo (¤ 16,95) bevat ook veel diepgang en

is handzamer. Ook handzaam en beknopt, met

o.m. data festa’s bij plaatsen en hoteltips: ANWB

Extra Malta (¤ 6,25).

INFORMATIE

Verkeersbureau Malta, Singel 540, 1017 AZ

Amsterdam, tel. 020-620 72 23, e-mail:

info@malta.nl. Malta Tourism Authority,

Republic Street 280, Valletta CMR 02, Malta,

tel.00-356-22 44 44, www.visitmalta.com,

www.malta.nl en www.malta.com.

Festa’s: een geschiedenis

In de 16de eeuw waren de festa’s nog zomerse boerenfeesten, waar de vrijgevigheid van

lokale weldoeners werd bejubeld. Vreugdevuren brandden naast de kerk en muzikanten

luisterden de instuif op met fluit en tamboerijn. Pas later doneerden de gelovigen geld aan

de parochie en werden de eerste standbeelden van de beschermheiligen gemaakt, rondgedragen

en bewonderd. In die tijd wisten vooral de ridders van de johannieterorde hoe

ze een feestje moesten bouwen. Uit nobelheid organiseerden ze geweldige spektakels

zodat de straatarme bevolking even vergat in welke miserabele omstandigheden ze

leefde.

Toen het Britse koloniale bestuur in de 19de eeuw op het eiland arriveerde, raakten de

Maltezers in de ban van de militaire brassbands en wilde men de festa’s met fanfaremuziek

opluisteren. Lokale filantropen stelden eigen bands samen en kietelden zo hun

ego. Die erfenis staat nog overeind. In veel dorpen en stadjes nemen nog steeds

verschillende concurrerende bands aan de processie deel.

aantal stappen voorwaarts. Ik bekijk

de feestgangers. Vaders dragen kinderen

op de nek, pubers flirten op

het kerkplein.

In het feestgedruis spreek ik een

veertigjarige dame, die voor het

feest uit Amerika is overgekomen.

‘De festa is een gemeenschapsfeest.

Alles draait erom de festa van de naburige

gemeente in pracht en praal

te overtreffen. Wie heeft de meeste

lampjes? Wie heeft de mooiste

straatversiering? Wie heeft het

prachtigste standbeeld? En wie het

meest bijzondere vuurwerk?’

Vuurwerk boven Rabat

Ik kijk naar de band. Het is nog

slechts vijfhonderd meter tot de

finish. Ik schat dat het nog een klein

uur zal duren voor het vuurwerk

wordt afgestoken. In het café bestel

ik een halve liter bier en zoek een

goede staanplaats op het kerkplein,

waar zes rijen met grote houten

vuurwerkstellages in de meest

vreemde vormen zijn neergezet.

Na drie kwartier roept een mannenstem

iets door een microfoon en vervolgens

stroomt het plein vol. Het

publiek dringt aan. Terwijl rij na

rij van de stellages met lange brandende

fakkels wordt aangestoken,

houden jongemannen het publiek

op een veilige afstand.

Wat een kunstwerken! Hoe verzin je

het! In een mum van tijd verandert

de bizarre houten constructie met

talloze draadjes in een spetterend

ronddraaiend vuurwerk dat constant

van kleur en vorm verandert.

Als de grote cirkels zijn opgebrand,

blijven ze ronddraaien en beginnen

als driehoekjes om hun as te draaien.

De meest uiteenlopende vormen

en bewegingen komen

tevoorschijn. Klapper is een ‘helikopter’,

die van het kerkraam over

een kabel naar het plein vliegt. Het

publiek slaakt kreten van verbazing

en… ontzetting. Want halverwege

krijgt de vuurwerkmachine pech en

brandt uit.

Vuurwerk maken is op Malta een

ambacht. Bijna elk dorp heeft zijn

eigen vuurwerkfabriek. Als de laatste

palen opbranden vraag ik een

van de fakkeldragers waar ze de inspiratie

voor het bouwen van de

show vandaan halen. ‘Dat is een

goed bewaard geheim!’ grijnst de

man. ‘Maar let op, het is nog niet

voorbij.’

Kort daarna licht de donkere hemel

op van spetterend siervuurwerk.

Kleurrijke fonteinen en bloemen

waaieren uit boven Rabat. Knallen

volgen elkaar op. De lucht vult

zich met zwaveldampen en stukjes

karton dwarrelen naar beneden.

Een oudere man naast me kijkt

gebiologeerd naar de hemel. Vol

trots zegt hij: ‘Onze festa’s getuigen

van vakmanschap. Een festa zonder

voetzoekers en vuurwerk is geen

feest!’ In het feestgedruis vind ik

mijn familie terug. Mijn vader informeert

plagend of ik het kerkbezoek

heb overleefd en of ik al

ben bekeerd. ‘Festa’s zijn toch heel

wat anders dan Zweedse kerkjes’,

grijns ik. ∑

‘Op elke straathoek

en tot in de haven

houden heiligen een

oogje in het zeil’

42 REIZEN APRIL 2004 REIZEN APRIL 2004 43

More magazines by this user
Similar magazines