Echte vernieuwing gaat veel verder dan samenwerken - 1%Club

02 vakblad inhoud over ontwikkelingssamenwerking
anna ChojnaCka
(1%Club) en
eelCo Fortuijn
(goede waar&Co)
Echte vernieuwing gaat veel verder dan samenwerken
enquête
Wie biedt starters carrièreperspectief?
de nieuwe generatie
ontwikkelingswerkers
‘Wij moeten onszélf serieuzer nemen’
millenniumdorpen
De omstreden laboratoria van Jeffrey Sachs
extra
jaargang 44 2010
#04
startersbijlage
vijF stappen naar een
baan in de seCtor

02 vakblad inhoud over ontwikkelingssamenwerking
Uitgever Stefan Verwer
Hoofdredactie Marc Broere
Eindredactie Sanne de Boer
Redactie
Thomas Hurkxkens, André van der Stouwe, Eva de Vries en Ilse
Zeemeijer
Medewerkers aan dit nummer
Marusja Aangeenbrug, Hans Beerends, Roel Burgler, Leonard
Fäustle, Celina del Felice, Farhad Foroutanian, Paul Hoebink,
Janneke Juffermans, Jaap Meijers, Jan Pronk, Ruerd Ruben
en Lau Schulpen
Art Direction, design en opmaak
SAZZA: Saskia Stolz, Daphne Meijer en Jaap Migchels
Druk Deltahage, Den Haag
Advertenties en communicatie
Eva de Vries, tel. 026-3703177
eva@viceversaonline.nl
Redactieadres
Velperbuitensingel 8, 6828 CT Arnhem
tel. 026-3703177
Website www.viceversaonline.nl
Vice Versa verschijnt zes keer per jaar. Een jaarabonnement
kost € 37,50 en een studentenabonnement € 19,95
Informatie over abonnementen en aanvraag losse nummers
Eva de Vries, tel. 026-3703177
eva@viceversaonline.nl
Foto omslag: Leonard Fäustle
Vice Versa is een uitgave van lokaalmondiaal. Samen met IS,
Join, Mambapoint en de televisieredactie van lokaalmondiaal
vormt Vice Versa het Wereldmediahuis (www.wereldmediahuis.nl)
jaargang 44 2010
inhoud
04 08
15
18
28 34
04 ontwikkeling
07 Column jan pronk
thema:
de nieuwe generatie
08 dubbelinterview
Anna Chojnacka (1%CLUB) en Eelco Fortuijn
(Goede Waar&Co): ‘Ontwikkelingssamenwerking 3.0
is al begonnen’
15 enquête
Vice Versa onderzocht de carrièrekansen voor starters
bij twaalf grote ontwikkelingsorganisaties
18 rondetaFelgesprek
Zes talentvolle jonge professionals wisselen van
gedachten over hun eigen generatie ontwikkelings-
werkers: hoe onderscheiden ze zich, wat motiveert ze
en wat houdt ze tegen?
25 Column paul hoebink
26 wat is wijsheid?
28 reportage
De Malinese overheid vindt het Millennium Villages
Project een doorslaand succes, maar in Europa wil men
er niets van weten. Paul Hoebink ging zelf kijken.
31 het wereldje
34 besChouwing
Wie legt Henk en Ingrid uit wat ontwikkelingssamenwerking
anno nu betekent voor de toekomst van hun
kinderen?
© Ronald de Hommel
starters, ja
‘Wat bezielt jullie in vredesnaam om nú een startersbijlage
bij Vice Versa te maken?’ ‘Hoe kun je het over vernieuwing
hebben, terwijl de sector maar moet afwachten of er überhaupt
nog wat te vernieuwen valt in de nabije toekomst?’
Deze vragen werden mij de afgelopen weken gesteld.
‘Natuurlijk weten we dat nieuwe input belangrijk is, maar
het moet wel kúnnen’, zegt ook een P&O-functionaris van
Hivos verderop in dit nummer. ‘Als je met je kop op het
hakblok ligt, wil je eerst zorgen dat je eraf komt. Dan pas
is er weer ruimte voor franje.’
Ik moet u eerlijk bekennen dat ik enigszins verontrust
ben door dit soort vragen en uitspraken. Juist in een
periode dat je in het defensief wordt gedrongen en dat
er bezuinigingen dreigen, moet je blijven vernieuwen
en zorgen dat je de allerbeste mensen aantrekt. In het
bedrijfsleven wordt tegenwoordig zowat gevochten om
hoog opgeleide jongeren die met de nieuwste kennis
zijn toegerust. Ontwikkelingsorganisaties zijn amper
geïnteresseerd. Op programma’s om nieuwkomers
een kans te geven wordt juist bezuinigd, blijkt uit het
onderzoek van Vice Versa waarvan u de resultaten op
pagina 15 kunt lezen. En anders is er altijd wel dat
argument van ‘ervaring in het veld’, waarmee iedere
discussie over vernieuwing wordt lamgelegd en gevestigde
belangen worden verdedigd.
Gelukkig word ik weer een stuk optimistischer van bijvoorbeeld
het verhaal van Anna Chojnacka en Eelco Fortuijn,
die op onze cover prijken. Ze komen met zeer concrete
voorstellen voor vernieuwing van de sector. Bijvoorbeeld
over hoe medewerkers van ontwikkelingsorganisaties zelf
meer macht en invloed in hun organisatie naar zich toe
kunnen trekken, en hoe je informatie beschikbaar kunt
stellen waarmee ook collega-organisaties hun voordeel
kunnen doen.
Ik hoop dat we met deze uitgebreide Vice Versa ondanks
de ogenschijnlijk sombere tijden nog meer mensen kunnen
interesseren in een baan in de ontwikkelingssamenwerking.
Voor een betere wereld én voor een sterkere sector.
Marc Broere, hoofdredacteur
marc@lokaalmondiaal.net
redaCtioneel 03

04 ontwikkeling ontwikkeling 05
GrouPI
De ontwikkelingssector is een nieuwe denktank
rijker: GrouPI. In Nederland zijn niet alleen
duizenden particuliere initiatieven (PI), maar
ook tientallen organisaties die deze initiatieven
financieren, adviseren en begeleiden. GrouPI wil
alle partijen bij elkaar brengen om zich samen
over vragen te buigen als: hoe kunnen de best
mogelijke resultaten worden bereikt? Kent
iedereen elkaar wel? Wat kunnen we van elkaar
leren en voor elkaar betekenen? De denktank
is een initiatief van onder meer Gerhard Schuil
(Impulsis) en Margreet van der Pijl (1%CLUB) en
vormt een online netwerk op LinkedIn.
Groene Sahara-GrenS
Elf Afrikaanse landen hebben het initiatief
genomen om een groene grens aan te leggen om
de opmars van de Sahara te stuiten. Het gaat
om een natuurlijke verdedigingslinie van kust
tot kust, van Senegal aan de Atlantische Oceaan
tot Djibouti aan de Golf van Aden. Het milieufonds
van de Wereldbank heeft 96 miljoen euro
toegezegd voor het project. De te planten bomen
moeten bodemerosie vertragen, windsnelheden
doen afnemen en regenwater de grond in sturen
om verwoestijning tegen te gaan. De Senegalese
president Aboulaye Wade schuwde bij de aankondiging
van het plan geen grote woorden: ‘Wij
gaan het grootste menselijke project van onze
tijd beginnen.’
oxfam novIb bezuInIGt
Bij Oxfam Novib zullen minimaal 45 banen
gaan verdwijnen. De organisatie loopt hiermee
vooruit op te verwachten bezuinigingen. Om
efficiënter te kunnen werken gaat de organisatie
ook internationaliseren. Dit betekent dat het
werk nog veel nauwer zal worden afgestemd met
de andere Oxfams. In elk land wordt het Oxfam
Novib-landenprogramma in één gezamenlijk
Oxfam-programma geïntegreerd. Er zal ook
samengewerkt worden met andere Oxfams vanuit
één veldkantoor, waardoor de kosten gedeeld
worden. De uitvoering van het landenbeleid zal
niet langer vanuit Den Haag plaatsvinden, maar
vanuit het lokale veldkantoor.
geheime suCCessen
houden
management dom
Ontwikkelingswerkers hebben vaak stiekem een andere kijk op ontwikkelingshulp dan
hun werkgevers, blijkt uit een onderzoek van de Universiteit van Sussex. Om projecten
te laten slagen en de baas tevreden te houden, zien ze zich gedwongen tot valse
rapportage.
De ontwikkelingssector houdt van termen als ‘basisbehoeften’, ‘gender’, ‘rechten’ en
‘resultaten’, die duidelijk moeten maken wat problemen en oplossingen zijn. Onderzoeker
Rosalind Eyben van de Universiteit van Sussex noemt dat ‘substantialisme’: een visie
waarbij de wereld bestaat uit vooraf gedefinieerde entiteiten, en waarbij de relaties tussen
die entiteiten niet zo belangrijk zijn. In het wetenschappelijke tijdschrift European Journal
of Development Research schrijft Eyben dat veel ontwikkelingswerkers er echter heimelijk
een andere opvatting op nahouden.
Het dagelijkse werk van ontwikkelingswerkers is namelijk helemaal niet zo
overzichtelijk. De werkelijkheid dwingt hen om verder te kijken dan het gebruikelijke
oorzaak-gevolgdenken. Eyben zelf bijvoorbeeld werkte voor het Britse ministerie voor
Ontwikkelingssamenwerking. Hoewel het doel was om hulp kosten-effectief uit te voeren,
koos ze er toch voor om twee organisaties met hetzelfde doel te financieren. Samenwerken
tussen de twee zou niet goed gaan, maar elk had een andere, waardevolle aanpak. Zo werkt
het vaak: om hun projecten te laten slagen, houden veldwerkers rekening met de relaties
en interacties tussen actoren.
Eyben onthult dat ze die ‘relationalistische’ aanpak vaak verborgen houden voor
hun baas. Als ze moeten rapporteren, pakken ontwikkelingswerkers de beleidsplannen
van thuis er weer bij om verslag te doen volgens de substantialistische visie van hun
organisatie. Daardoor blijven juist de meest succesvolle initiatieven verborgen, stelt
Eyen: ‘Een stafmedewerker vertelde me dat veel van de meest effectieve interventies van
haar organisatie op het gebied van gender-gelijkheid niet werden gerapporteerd, omdat
die investeerden in relaties en niet in het soort uitkomsten die in de logical frameworks
stonden.’
Door relationalistisch te werk te gaan maar dat niet naar buiten te brengen, houden de
ontwikkelingswerkers wel iedereen tevreden. De mensen in het veld rapporteren tenslotte
op zo’n manier dat het lijkt alsof de substantialistische aanpak werkt. Daardoor kunnen de
instituties volhouden dat resultaatgericht management werkt.
Rosalind Eyben stelt zelfs dat ze op die manier de hele ontwikkelingssamenwerking
overeind houden. Als de belastingbetaler zou weten hoe ingewikkeld en rommelig
internationale hulp werkelijk is, zou hij misschien weigeren om er nog langer geld in
te steken, denkt Eyben. Daarom moeten de medewerkers wat haar betreft steun blijven
krijgen van hun managers om ‘het systeem zo dwars te blijven zitten dat het blijft werken’.
[Jaap Meijers]
© Roel Burgler
© UNDP
Eveline Herfkens is pessimistisch over de Millenniumtop
die in september in New York wordt gehouden. Als
speciale afgezant van de VN voor de Millenniumdoelen
mist Herfkens vooral bij Europese leiders de vastberadenheid
die nodig is om de armoede in de wereld
aan te pakken.
‘Het lijkt wel alsof ontwikkelingssamenwerking door veel
landen wordt gedelegeerd aan de onderknuppels.’ Voor
oneliners ben je bij Eveline Herfkens nog altijd aan het
goede adres. De oud-minister voor Ontwikkelingssamenwerking
was in Straatsburg om in het kader van de
campagne voor de Millenniumdoelen een e-card petitie aan
te bieden aan Jerzy Buzek, de president van het Europees
Parlement. Meer dan een half miljoen burgers riepen de
Europese leiders op om zich te houden aan de belofte de
Millenniumdoelen te halen. Tijdens een persconferentie riep
Herfkens de Europese leiders op om op de VN-bijeenkomst
in september ambitieuze plannen te presenteren, zodat
de Millenniumdoelen in 2015 werkelijk worden bereikt.
‘Economische ontwikkeling van vooral onze Afrikaanse
buren is fundamenteel voor onze eigen voorspoed en
veiligheid op de lange termijn. Bovendien hebben we het
slechts over 0,7 procent! 99,3 procent van ons nationale
inkomen is nog steeds voor onze eigen behoeften.’ Ter
demonstratie van dat kleine percentage spatte ze een
druppel water uit haar volle glas het publiek in.
Ondanks dat een resolutie over het behalen van de
Millenniumdoelen met een ruime meerderheid werd
aangenomen in het Europees Parlement, maken de politieke
ontwikkelingen in Europa Herfkens er niet gerust op. ‘De
laatste tien jaar is er veel beweging gekomen op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking’, zegt Herfkens wanneer
Vice Versa in Straatsburg kort de kans krijgt haar spreken.
‘Voor het eerst was heel Europa op weg naar de 0,7 procent
van het bruto nationaal product voor ontwikkelingshulp.
Ook waren er serieuze debatten over de effectiviteit van
hulp en over de noodzaak van een coherent beleid om
ontwikkelingslanden te helpen. Daarnaast was er consensus
bereikt over hoe dat moest worden aangepakt, kijk naar
de overeenkomsten van Parijs en Accra. Er zijn enorme
doorbraken geweest.’
Het huidige plaatje ziet er volgens Herfkens echter anders
uit. ‘Wat ik nu merk is dat het uit mijn handen aan het
vallen is. De timing van al die verkiezingen in Europa
is heel triest. Je hebt maar een paar lidstaten nodig
met passie om deze kar te trekken. Ik constateer een
absolute stilte. Nederland heeft op dit moment geen
functionerende regering en eigenlijk geen minister voor
Ontwikkelingssamenwerking. België was tamelijk goed
bezig, maar zit nu ook met een waarnemingsregering. Bij
de Britten heb ik vertrouwen dat het goed komt. In het
regeerakkoord staat dat ze de 0,7 procent willen halen en
ze letten ook goed op de effectiviteit van de hulp. Maar
deze Britse regering is net nieuw. Ik vind het lastig om in
Europa met een hoop servies te gaan rondgooien over dit
onderwerp. Toch ben ik bang dat om de redenen die ik net
noemde, de VN-bijeenkomst over de Millenniumdoelen in
september niet erg veel kan opleveren, omdat je echt ziet
dat de leidende rol van Europa wegvalt. Dat is heel triest.’
Er is nog vijf jaar te gaan voor de deadline van de Millen-
niumdoelen. Wat is volgens Herfkens de beste strategie
om de doelen alsnog te behalen? ‘Een hoop lawaai
blijven maken en hopen dat ze in 2012 de coalitie weer
bij elkaar kunnen puzzelen. De kans op leiderschap is
dan misschien groter. Toen ik nog minister voor Ontwikkelingssamenwerking
was, werkte ik nauw samen
met een aantal Europese collega’s. Nu is het een totale
kaalslag.’ [Ilse Zeemeijer]
herFkens
is kritisCh
over
millenniumtop
nieuws > weblogs > debatagenda
www.viCeversaonline.nl

Draagvlak is gebaat bij diversiteit
Leiden draagvlakactiviteiten tot gedragsverandering
en mondiaal burgerschap? En leidt versnippering van
de verschillende draagvlakactoren tot meer óf minder
effectiviteit? Deze vragen stonden centraal tijdens het
tweede Singing a new policy tune-debat op 30 juni.
Bijna honderd mensen van 53 verschillende organisaties waren
op een mooie zomerse dag naar Ede gekomen voor een seminar
over draagvlak. In zijn openingswoord benadrukte Jan Donner,
voorzitter van de Task Force DPRN die de bijeenkomsten financiert,
dat juist complexe problemen zoals het ontwikkelingsvraagstuk
een draagvlak in de samenleving vereisen. Sinds het begin van
het nieuwe millennium is het draagvlakbeleid in Nederland duidelijk
verschoven van bewustwording en informatievoorziening naar het
opzetten van kleine projecten door betrokken burgers. Als het aan
de aanwezigen lag, wordt dit in de toekomst weer omgedraaid.
‘We smijten het geld liever over de balk aan het amateurisme van
particuliere organisaties wiens schooltjes staan te verpieteren, in
plaats van aan professionele organisaties’, zei Donner op enigszins
schampere toon.
Na de presentatie van het boek Verloren in wanorde van Karel
van Kesteren en een reactie daarop van WRR-lid Peter van
Lieshout, werd in een Lagerhuis-setting gedebatteerd onder leiding
van draagvlakdeskundige Lau Schulpen. Draagvlak begint met
goede en transparante informatievoorziening, vonden veel van
de aanwezigen. Alleen Pim de Graaf van Artsen zonder Grenzen
was het daar niet mee eens. Hij wees op de grote steun die zijn
organisatie van het Nederlandse publiek krijgt. In wat Artsen zonder
Grenzen precies voor werk doet, zijn de donateurs helemaal niet
zo geïnteresseerd. ‘Het hoeft dus niet per se transparant te zijn’,
aldus De Graaf. Margreet van der Pijl van de relatief jonge 1%CLUB
was het daar niet mee eens. ‘Dat werkt misschien bij een oude
generatie. Mijn generatie is echter heel kritisch en wil precies weten
waaraan ze bijdragen.’
Hans Beerends, oprichter van de wereldwinkels en auteur van
diverse boeken over de derdewereldbeweging, gaf aan dat er naast
informatie ook vooral perspectief moet worden geboden. ‘Ik probeer
wel eens een ingewikkeld verhaal over handel te vertellen, maar
dat komt niet aan. Kinderarbeid daarentegen raakt mensen wel.
Het gaat om hele basale dingen waarmee je grote groepen mensen
kunt aanspreken, zeker als ze het gevoel hebben dat er perspectief
is, dat er concrete resultaten binnen handbereik liggen. Uiteindelijk
moet dat leiden tot internationale wetgeving.’ Als je een duidelijk
perspectief aanreikt, hoef je volgens Beerends ook niet te veel
informatie te geven. ‘Als je mensen overvoert met kennis bestaat het
gevaar dat ze al snel beginnen te denken: deze problemen zijn zo
groot dat je er toch niks aan kunt doen.’
Over de vraag over de versnippering van draagvlakactoren
was iedereen het eens. Minder versnippering leidt niet tot meer
effectiviteit. De aanwezigen vonden versnippering bovendien een
negatief woord en kozen liever voor het woord ‘diversiteit’.
In de middag gingen de deelnemers uiteen in werkgroepen en
kwamen terug met enkele interessante concrete ideeën voor
draagvlakcampagnes. Zo kwam Henk Holtslag van Connect
International met het idee om een Twitter-campagne te organiseren
waarbij telkens in één Twitter-bericht voor een ‘Telegraaf-publiek’
het belang voor ontwikkelingssamenwerking wordt uitgelegd. De
eerste Tweet had zijn werkgroep al bedacht. ‘Wat is mijn belang bij
ontwikkeling in Tanzania? Als de armoede niet verminderd wordt,
bestaat de wereld straks uit 15 miljard mensen.’
Ook kwam Holtslag met het idee om de costs of no action door
te rekenen. Wat gaat het ons kosten als we niets doen aan
armoedevermindering? Hoe ziet de foto van de aarde er dan over
vijftig jaar uit? Het Al Gore-verhaal, maar dan over armoede. Over
wie het gezicht van deze campagne moest worden, was snel
overeenstemming bereikt: prinses Màxima.
[Marc Broere]
Singing a New Policy Tune is een initiatief van Development
Policy Review Network, MDF Training & Consultancy, het
Institute of Social Studies en Vice Versa.
02 inhoud
verkiezingskater
De kabinetscrisis ging over Afghanistan. Maar tijdens de verkiezingscampagne sprak
niemand er meer over. Europa stond op springen, omdat men het niet eens kon
worden over steun aan Griekenland en andere lidstaten die kampen met economische
problemen. Ook dit onderwerp werd in de verkiezingsdebatten genegeerd. Wereldwijd
werd beleidsoverleg gevoerd over de internationale bankencrisis. In ons land leek de
interesse hiervoor weggeëbd na de zogenaamde redding van ABN Amro en de deconfiture
van DSB. In de aanloop naar de verkiezingen werd niemand gevraagd naar een standpunt
over het internationale financiële stelsel. Kort daarvoor waren de internationale
klimaatonderhandelingen mislukt. Ook dit speelde geen rol in de politieke debatten.
De recente aanval van Israël op een internationaal humanitair konvooi naar Gaza kwam
niet aan de orde. Het kabinet achtte een onafhankelijk onderzoek onnodig: dat kon wel
aan Israël zelf worden overgelaten. De politieke partijen lieten het daarbij. De uitkomst
van het onderzoek van de commissie-Davids naar de Nederlandse betrokkenheid bij de
Amerikaanse inval in Irak leek tijdens de campagne geheel vergeten. Niemand werd er
meer op aangesproken.
Het waren parlementaire verkiezingen die gingen over onszelf. Dat lijkt vanzelfsprekend,
maar wij maken deel uit van de wereld. Wat er in de wereld gebeurt, heeft invloed
op ons land. Die gebeurtenissen vinden niet zomaar plaats. Elk van de genoemde
voorbeelden betreft een politieke keuze waar Nederland bij betrokken is. Sterker nog:
Nederland beslist mee. Het zou vanzelf moeten spreken om bij verkiezingen politici
daarover te bevragen. Dat politieke partijen geen rekenschap hoefden af te leggen,
betekent dat zij voor de komende periode op het terrein van de buitenlandse politiek
(inclusief ontwikkelingssamenwerking, defensie, Europa en het internationale klimaat- en
milieubeleid) een vrijbrief hebben gekregen.
Men kan tegenwerpen dat die standpunten in de verkiezingsprogramma’s staan vermeld.
Inderdaad, maar dat geldt ook voor standpunten over bezuinigingen, belastingdruk en
hypotheekrente. Daarover werden in de debatten wél elkanders nieren geproefd. Die
onderwerpen werden door partijen en door de media die hen een podium voor het debat
verschaften, kennelijk wél belangrijk en onderscheidend genoeg bevonden bij het maken
van een politieke keuze.
Als bepaalde standpunten en de staat van dienst van een partij in de afgelopen jaren
niet ter discussie staan, wekt men de indruk het niet de moeite waard te achten, of het er
eigenlijk mee eens te zijn. Het kan ook betekenen dat men er de vingers er niet aan wil
branden. De partij die de grootste overwinning boekte, bepleitte etnische registratie van
Nederlanders, een kopvoddentax, een knieschot voor misdadigers, een ban op de Koran,
een stop op de immigratie van moslims, een verbod op de bouw van moskeeën, afschaffing
van de ontwikkelingshulp en de opzegging van steun aan de internationale rechtsorde. De
andere partijen draaiden er in een grote boog omheen. Een zesde deel van de bevolking
voelde zich erdoor aangesproken. Tel uit je winst.
Wie heeft schuld aan deze kater? Vooral de politieke partijen zelf. Zij maakten van de
verkiezingen een schimmenspel. Debatten werden amusement. Vorm verdrong inhoud. De
nadruk viel op scoren, trucs en trivia. De media lokten dit uit, maar het zijn de politici zelf
die zich een en ander laten aanleunen.
Dat politieke partijen over belangrijke zaken geen rekenschap hoefden af te leggen, valt
ook onszelf aan te rekenen. Waar was het maatschappelijk middenveld? Ngo’s pretenderen
ergens voor te staan en iets te vertegenwoordigen. Maar die tijd is geweest. Organisaties
op het terrein van ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten en milieu hebben verzuimd
de politieke partijen uit te dagen. Zij managen projecten en lobbyen voor zichzelf. De
managers maken deel uit van het bestuurlijke systeem. Het wordt tijd de hand in eigen
boezem te steken.
jan pronk
© Roel Burgler
Column jan pronk
Waar was het
maatschappelijk
middenveld?
Jan Pronk was minister voor Ontwikkelings-
samenwerking in de kabinetten Den Uyl (1973-’77),
Lubbers III (1989-’94) en Kok I (1994-’98).
Van 2004 tot 2006 was hij speciaal VN-gezant in
Soedan. Momenteel is hij hoogleraar aan het
Institute of Social Studies in Den Haag.
03 07

08 dubbelinterview
maCht
aan de
medewerkers
anna ChojnaCka en eelCo Fortuijn 09
Echte vernieuwing gaat veel verder dan samenwerken,
reorganiseren, twitteren en bloggen, vinden Anna
Chojnacka en Eelco Fortuijn. ‘Veel meer informatie
moet vrij beschikbaar komen.’
tekst Marusja Aangeenbrug
beeld Leonard Fäustle
Ze bruisen van de ideeën en raken enthousiast van nieuwe
snufjes om nóg makkelijker informatie te delen. Stilletjes
afwachten hoe de wereld verandert is aan hen niet besteed.
Ze zijn liever zélf de ‘veranderaars’.
Anna Chojnacka, oprichter en directeur van de 1%CLUB,
en Eelco Fortuijn, oprichter van Fairfood en tegenwoordig
directeur van Goede Waar & Co, vinden niet dat er veel
moet veranderen. Nee, er gaat veel veranderen, zeggen ze.
Vanzelf. Ze zien het al om zich heen gebeuren.
Zelf hebben ze het voortouw genomen. Zo vormen
Fairfood en Goede Waar & Co een luis in de pels van
de voedsel- en kledingindustrie door de belangen van
producenten in ontwikkelingslanden bovenaan te zetten.
Eerlijke handel is de sleutel tot een betere wereld, stelt
Eelco Fortuijn. De 1%CLUB brengt mensen bij elkaar die
kennis, tijd of geld nodig hebben bij het opzetten van hun
project, en anderen die deze kennis, tijd of geld juist willen
bijdragen. Zo ontstaan oplossingen voor heel specifieke
vragen, is Anna Chojnacka’s ervaring. ‘Als een vrouw in een
dorpje boven de boomgrens in Peru niet aan brandstof kan
komen, is er altijd wel iemand die een solar cooker heeft
ontwikkeld die geschikt is voor die hoogte.’
Anna, jij hebt samen met Bart Lacroix de 1%CLUB
opgericht. Waarom?
AC: ‘Toen ik stage liep bij de Verenigde Naties viel mij op
dat veel mensen niet meer precies weten hoe hun werk zich
verhoudt tot wat er in ontwikkelingslanden gebeurt. Ook
komt er van al het geld dat geïnvesteerd wordt naar mijn
gevoel maar weinig rechtstreeks terecht bij de mensen voor
wie het bedoeld is. En dat terwijl je zo veel goede dingen
kunt creëren met weinig middelen, als de juiste mensen
elkaar maar vinden en direct kunnen communiceren. Daarom
kreeg ik het idee voor een online marktplaats, waar vraag
en aanbod bij elkaar komen. Iedereen kan wel 1 procent
van zijn tijd of geld besteden. Want wat is nou 1 procent?
Kijk naar een pizza: 1 procent daarvan is bijna niets. Het is
mijn missie om mensen die het goede willen doen zo veel
mogelijk met elkaar te verbinden en in staat te stellen met
elkaar te communiceren.’
Eelco, wat was voor jou de reden om Fairfood op te richten?
EF: ‘Tijdens mijn stages in ontwikkelingslanden kwam ik
veel in contact met boeren en ontwikkelingsorganisaties.
Steeds weer hoorde ik verhalen over veelbelovende ondernemers
die het toch niet redden, bijvoorbeeld omdat het
ondernemersklimaat niet goed was, vanwege oneerlijke
concurrentie op de markt of omdat ze geen toegang tot
kapitaal hadden. Ik wilde aanvankelijk in Brussel of bij de
VN proberen om de systemen te veranderen. Maar ik zag
dat er in Nederland geen enkele organisatie was die een
koppeling maakte tussen micro-, meso- en macro-economie.
Ik wilde die niveaus aan elkaar koppelen.’
Hoe kan die koppeling bijdragen aan vernieuwing van
ontwikkelingssamenwerking?
EF: ‘Eerlijke handel is in armoedebestrijding cruciaal. Het
ondernemersklimaat is ongunstig voor ondernemers in

10 dubbelinterview anna ChojnaCka en eelCo Fortuijn 11
ontwikkelingslanden. Zij kunnen verwerkte eindproducten
nauwelijks afzetten in het Westen, terwijl het voor het
Westen heel gunstig is om onbewerkte oogst te importeren
uit ontwikkelingslanden. Echte armoedebestrijding vindt
pas plaats als mensen in ontwikkelingslanden hun producten
ter plekke kunnen verwerken tot eindproducten en
vervolgens aan ons kunnen verkopen.’
Maar er zijn toch diverse ontwikkelingsorganisaties die
lobbyen voor eerlijke handel?
EF: ‘Klopt, maar ik zie nog te weinig successen. Dat kan
ook niet zolang er geen aanpassingen komen in de macroeconomie.
Daar ligt de echte uitdaging. De minister van
Economische Zaken is eigenlijk de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
want híj sluit handelsakkoorden.
Als in die verdragen niet de juiste afspraken worden
‘je hoeFt geen
direCteur te zijn
om leider te zijn
binnen je
organisatie’
gemaakt, kun je net zoveel projecten opstarten als je wilt,
maar bereik je niets.’
Anna, welke vernieuwing is volgens jou hoognodig?
AC: ‘Ontwikkelingsorganisaties en medewerkers moeten
meer vrijheid en eigen verantwoordelijkheid krijgen. Een
voorbeeld: in de ontwikkelingssector wordt eindeloos
gerapporteerd. En elke keer als ontwikkelingssamenwerking
weer ter discussie staat, bedenkt men weer een nieuwe
manier van verslaglegging. Daar gaat erg veel tijd in zitten
en uiteindelijk weten medewerkers nóg niet of ze de juiste
dingen hebben gedaan op de best mogelijke manier.’
EF: ‘Als de Keuringsdienst van Waren een restaurant komt
controleren, zou ze in theorie drie dagen bezig kunnen zijn
om alles te checken. Dat is natuurlijk niet behapbaar, en
daarom worden er prioriteiten gesteld. Dat zou ook moeten
gebeuren in het verslagleggingsoerwoud waar wij mee te
maken hebben. Maak een shortlist van de belangrijkste
punten, bepaal waar de grootste risico’s liggen en laat
daarover verslag uitbrengen. Op die manier geef je
medewerkers veel meer eigen verantwoordelijkheid.’
Over dit soort knelpunten wordt toch gesproken?
AC: ‘Zo ervaar ik het niet. Er vinden veel bijeenkomsten
plaats, maar al die gesprekken over vernieuwing gaan er
vooral over dat de kritiek op ontwikkelingssamenwerking
niet terecht is. De houding is erg defensief. Dat vind ik
teleurstellend.’
Men constateert wel dat het anders moet.
AC: ‘Maar niemand pakt het leiderschap op. Niemand zegt:
en nu gaan we het anders doen.’
Wie zou dat leiderschap dan moeten oppakken?
AC: ‘Medewerkers van organisaties. Zij hebben ontzettend
veel kennis in huis. Zij kunnen een veel belangrijkere rol
spelen dan ze nu doen. Je hoeft geen directeur te zijn om
leider te zijn binnen je organisatie.’
Maar een medewerker is ook maar een medewerker. Hij
kan niet zomaar zijn organisatie overhoop halen, laat
staan de hele ontwikkelingssector.
AC: ‘Verkijk je daar niet op. Geef medewerkers vrijheid en
ze kunnen wel degelijk een belangrijke rol spelen. Het zou
bijvoorbeeld een heel goede verbetering zijn als ontwikkelingsorganisaties
hun data beschikbaar zouden stellen.
“Raw data now” is de slogan van Tim Berners-Lee, de
oprichter van het world wide web. Hij stelt dat Web 3.0 een
wereld zal zijn waarin iedereen zijn data beschikbaar stelt
en waarin systemen onderling met elkaar communiceren.
Als je zoiets op de juiste manier inzet, zou dat goed zijn
voor ontwikkelingslanden: je weet dan met één druk op de
knop welke organisatie met welke projecten bezig is en wat
er drie straten verderop gebeurt.’
Het CIDIN heeft een ngo-database ontwikkeld. Hierin
kun je per land bekijken welke ngo’s er actief zijn.
AC: ‘Zo’n database is wel erg traditioneel opgezet. Het
grote verschil is dat de onderzoekers van het CIDIN, hoe
goed ze ook zijn, een selectie maken van data en die
presenteren. Je krijgt dus per definitie een beperkt wereldbeeld
te zien. Bij het beschikbaar stellen van data gaat het
erom dat iedereen mee kan doen, dat het een open systeem
is. Een goed voorbeeld is Ushahidi. Deze website is opgezet
door een mensenrechtenactiviste in Kenia ten tijde van de
onlusten na de verkiezingen in 2008. Iedereen kon met zijn
mobiele telefoon melden waar er op dat moment gevochten
werd en wie daarbij overleed.
Zo’n systeem kon ook worden ingezet in Haïti. Vlak na
de aardbeving werden er veel verkrachtingen gemeld. Je
kunt met dit systeem in potentie meteen zien of die bijvoorbeeld
in de buurt van militaire barakken plaatsvinden.
Die rauwe real life-weergave van de wereld is typisch voor
de 2.0-benadering. Die verdringt de bewerkte beelden die
wij gewend zijn.’
Hoe moeten medewerkers hierin een voortrekkersrol
spelen?
AC: ‘Binnen de organisatie zijn medewerkers experts op hun
terrein. Zij weten vaak prima wat er nodig is, maar hebben
te maken met beperkte budgetten en tijd. Wat zou er mooier
zijn dan gebruik te kunnen maken van alle expertise en
middelen buiten de organisatie, bij concullega’s, lokale
mensen, vrijwilligers? Een belangrijk onderdeel is ook het
beschikbaar stellen van de eigen informatie en expertise.
Het moet wel een zelforganiserend proces zijn. Je moet als
organisatie niet beslissen: komende week gaan we onze
kennis over onderwijs beschikbaar stellen. Je moet dit
soort processen durven los te laten. Laat het over aan de
betrokkenen.’
Ik kan me voorstellen dat organisaties er niet op zitten
te wachten dat medewerkers zomaar data en kennis
beschikbaar stellen.
EF: ‘Je kunt erover vergaderen of je dit wilt of niet, maar
ondertussen ontstaan dit soort systemen twee deuren
verderop vanzelf. Je moet het loslaten, het gebeurt
gewoon.’
AC: ‘Ik denk dat er ontzettend veel is wat medewerkers
beschikbaar mogen stellen zonder dat ze op het matje
geroepen worden. Het punt is meer dat nog onvoldoende
mensen inzien dat dit ergens toe dient.’
Maar het is toch logisch als organisaties koudwatervrees
hebben?
EF: ‘Natuurlijk. Kennis is erg belangrijk in de ontwikkelingssector,
dus die wil je niet zomaar delen. Bovendien worden
je zwakke kanten zichtbaar en dat is natuurlijk niet altijd
wenselijk.’
AC: ‘Terwijl dat juist de essentie van het systeem is.’
EF: ‘Ja, maar je wilt vertrouwelijke of gevoelige informatie
natuurlijk niet blootleggen. Bovendien kun je te maken
hebben met minischandaaltjes. Als een organisatie tien
dingen goed doet en één ding verkeerd, krijgt ze het
meteen voor haar kiezen. Ik ben vóór het beschikbaar
stellen van data, maar ik denk dat je niet zomaar álle
informatie open moet gooien.’
AC: ‘Misschien niet, nee. Maar ik heb het vooral over data
als: hoe bouw je een goed irrigatiesysteem, hoe ondersteun
je een school, wat werkt er als je een kliniek bouwt? Veel
mensen houden zich met hetzelfde bezig en zouden dus
gebaat kunnen zijn bij elkaars kennis. Informatie delen
gaat veel verder dan je declaraties inzichtelijk maken.’
Er wordt toch best veel informatie beschikbaar gesteld?
AC: ‘Ja, maar vaak wordt die informatie zo aangeboden dat
je er niets mee kunt: er is bijvoorbeeld een analyse van de
gegevens gemaakt. Leuk, maar daardoor gaat veel informatie
verloren die voor jou interessant had kunnen zijn. Of het
staat in een dik rapport. Dat is enorm ouderwets. Jongeren
gaan dat soort informatie niet nalezen, die verwachten dat
ze die op internet kunnen vinden.’
Al die organisaties die zo hun best doen om 2.0 te
worden, lopen dus eigenlijk achter de feiten aan?
AC: ‘De ontwikkelingen gaan snel. Twee jaar geleden
twitterde nog niemand, nu bijna iedereen. Ik kan me
voorstellen dat het voor gevestigde organisaties lastig is
om dit soort ontwikkelingen bij te benen. Wij kunnen het
ook nauwelijks bijhouden.’
Draagt Web 2.0 wel iets bij voor ontwikkelingsorganisaties?
Leuk dat iedereen mag meepraten via Twitter of
Hyves, maar zet dat zoden aan de dijk?
EF: ‘Het is eigenlijk grassroots voor gevorderden. Je moet
niet onderschatten wat het kan betekenen als veel mensen
achter een initiatief staan, een mening delen of een discussie
voeren.’
AC: ‘En vergeet niet dat het meer is dan alleen mensen
Sinds december is Eelco Fortuijn (1970) directeur van
Goede Waar & Co, de consumentenorganisatie voor
duurzaam consumeren. Voorheen was hij directeur van
Fairfood. Deze organisatie, die campagne voert tegen
armoede en honger, heeft hij in 2000 opgericht. Ook
zette hij het project ‘Happietaria’ op. Happietariarestaurants
zijn tijdelijk, ze worden gerund door
studenten en de opbrengst gaat naar een goed doel.
Eelco is bovendien oprichter en voorzitter van Clubfair,
een broedplaats voor nieuwe ideeën op het gebied van
duurzaamheid en fairness.
Eelco is afgestudeerd als bedrijfskundige aan de
Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is lid van de
stuurgroep van het MVO-Platform en zit in het College
van deskundigen van Milieukeur agro/food van SMK en
in het bestuur van de organisatie tegen mensenhandel
StopTheTraffik.
Anna Chojnacka (1979) heeft in 2007 samen met Bart
Lacroix de 1%CLUB opgericht en is sindsdien samen
met hem directeur. Ze is lid van Worldconnectors, een
denktank voor internationale vraagstukken. Voorheen
werkte ze als campagneleider voor Fair Trade Original en
als onderzoeker/adviseur voor de gemeente Amsterdam.
In 2003 was ze jongerenvertegenwoordiger bij de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Ze is
aan de Universiteit van Amsterdam afgestudeerd in
internationale betrekkingen en volgde de minor ontwikkelingsstudies.

12 dubbelinterview
mee laten praten. Een systeem als Wikipedia lijkt heel
spontaan, maar er zijn veel personen bij betrokken die een
strakke regie voeren. Zij kunnen zelfs de knop uitzetten
als ze dat nodig vinden. Helemaal anarchistisch is het dus
niet. Binnen een goed werkend systeem wordt de standaard
hooggehouden.’
Vaak zijn het jonge one issue-clubs die Web 2.0 slim
toepassen en nadenken over steeds verdergaande
toepassingen. Zijn dit soort organisaties niet te simpel
in hun aanpak?
EF: ‘Veel van wat wij vanzelfsprekend vinden – vrouwen-
stemrecht, een betaalbare tramrit, persvrijheid – is ooit
bevochten door een one issue-club. Je moet dit soort
organisaties zien als stappen richting een betere samenleving.’
AC: ‘Je kunt het ook omgekeerd bekijken. Grote organisaties
willen soms alles tegelijk doen. Is dat goed?’
Armoede is nu eenmaal geen eenvoudig vraagstuk.
AC: ‘De discussie gaat steeds over wat er belangrijker
is, onderwijs of landbouw of wat dan ook. Maar dat is
de verkeerde discussie. Alles is belangrijk. Want als je
hoogopgeleid bent maar ziek wordt, ga je dood aan een
stomme infectie die je voor één euro had kunnen oplossen.
Veel one issue-clubs die slim gebruik maken van de nieuwe
mogelijkheden, kunnen samen een zinvolle bijdrage
leveren.
Clay Sharky [auteur van Here Comes Everybody: The
Power of Organizing Without Organizations, MA] stelt dat er
heel nieuwe organisatievormen ontstaan: in de toekomst
word je niet meer beperkt door geld en tijd, omdat het
aantal medewerkers dankzij Web 2.0 en 3.0 in theorie
oneindig is. De uitdaging is om daaraan mee te doen en je
kansen te verbreden. Ik denk dat er ook binnen gevestigde
ontwikkelingsorganisaties heel veel mensen werken die
dit heel interessant vinden. Iedereen wil dat zijn eigen
inspanning tot een beter resultaat leidt.’
Op dit moment zijn veel burgers bereid om fair voedsel
te kopen of om zich in te zetten voor kleinschalige
‘inFormatie delen
gaat veel verder
dan deClaraties
inziChtelijk
maken’
initiatieven. Is die mondiale betrokkenheid volgens
jullie een voorbijgaande hype?
EF: ‘Nee, we zijn net begonnen. Het potentieel is nog veel
groter. Op dit moment ontstaan juist de tools om dat poten-
tieel te verzilveren.’
Wat kan Web 2.0 of 3.0 hierin betekenen?
EF: ‘Het wordt steeds eenvoudiger om informatie over een
onderwerp te krijgen. Als jij kinderarbeid bijvoorbeeld
een issue vindt, kun je dat heel snel relateren aan alles
om je heen. Bijvoorbeeld in de winkel: is dit product door
kinderen vervaardigd?’
AC: ‘Allemaal met je smartphone natuurlijk.’
EF: ‘Beschikbare informatie over kinderarbeid moet voor de
consument natuurlijk niet te complex zijn. Liefst samengevat
in drie aandachtspunten. Dit soort toepassingen zullen
de komende jaren verder worden ontwikkeld. Ik geloof
bijvoorbeeld ook dat er in een 2.0- of 3.0-wereld een
meritocratische schaduwwaarde ontwikkeld zal worden.’
Een wát?
EF: ‘Ik stel mijzelf al heel lang de vraag hoe je de echte
waarde van dingen inzichtelijk kunt maken. Geld is eigenlijk
een dom, archaïsch telraam. Veel consumenten hebben
allang andere waarden, zoals klimaat en kinderarbeid, op
basis waarvan ze beslissen of ze een product willen kopen.
Deze waarden kunnen ook commercieel ingezet worden. Een
product waarvoor kinderen zijn uitgebuit, zou in dat geval
bijvoorbeeld achttien keer zo duur moeten worden. Dat wil
je natuurlijk niet kopen. We moeten het telraam relatief
slimmer maken.’
AC: ‘Ik zie dit soort ontwikkelingen als een revolutie.
Daarom denk ik ook dat het niet zonder slag of stoot zal
gaan. Elke revolutie doet pijn. Ik voorzie nog veel onrust.’
Wat voor onrust?
AC: ‘Een steeds groter wordende groep mensen ziet in dat
dit soort ontwikkelingen nodig is. Maar politici zijn hier
helemaal niet mee bezig. Ze kijken vooral naar kortetermijnoplossingen.
Zelfs als het gaat over de kredietcrisis:
niemand durft het systeem aan te pakken. Waar wij het
hier over hebben, is een nieuwe manier van denken en
werken. Dat soort veranderingen vraagt veel van mensen.
Voor echte verandering moet je je ego opzijzetten. Dat is
moeilijk, maar noodzakelijk.’
EF: ‘Ik denk wel dat deze ontwikkelingen – hoeveel
moeite ze ook kosten – niets veranderen aan de mondiale
betrokkenheid. Die zal er toch wel zijn.’
Zowel de 1%CLUB als Fairfood zitten sinds kort in de
IMPACT-alliantie, een samenwerkingsverband in het
kader van het nieuwe Medefinancieringsstelsel. Ook
Oxfam Novib zit daarin. Zijn jullie niet bang dat er
water bij de wijn moet vanwege die samenwerking?
AC: ‘Die vraag hebben wij onszelf natuurlijk ook gesteld.
Maar wij denken altijd in mensen, niet in organisaties.
Als er bij een organisatie voldoende mensen werken die
begrijpen waar wij mee bezig zijn, kan zo’n samenwerking
prima. Bovendien is het netwerk belangrijk: Oxfam
Novib heeft in heel veel landen een groot netwerk, wij
kunnen daarvan gebruikmaken. Op onze beurt gaan we de
bestaande netwerken versterken en effectiever maken.’
EF: ‘Het is heel gezond om een grote organisatie te
koppelen aan een flexibel pioniersclubje. Je kunt niet
zonder elkaar, je kunt zelfs van elkaar profiteren. Bij kleine,
flexibele organisaties ontstaan spontaan veel leuke ideeën.
Binnen een partnership kan een geïnstitutionaliseerde
organisatie daarvan makkelijk profiteren. Binnenshuis
zouden dat soort out-of-the-box initiatieven toch vaak kapot
gediscussieerd worden.’
Maar beperken dit soort partnerschappen je niet in je
vrijheid?
EF: ‘Ja, er schuilt ook een gevaar in. Hoe meer
samenwerkingsverbanden, hoe lastiger een kritisch
geluid of een eigenzinnige strategische beslissing. Het is
belangrijk dat iedereen zijn eigen smaakje blijft houden.
Een voorbeeld: Fairfood werkte net als Fair Trade, Max
Havelaar en Albert Heijn samen met ICCO. Op een gegeven
moment vergeleken wij Fair Trade- met AH-producten. Daar
was Fair Trade niet blij mee. En AH ook niet. Ze gingen
allebei klagen bij ICCO. Ik heb toen uitgelegd dat we
weliswaar samenwerken, maar dat dat in mijn ogen niet
wil zeggen dat je het op alle punten met elkaar eens bent.
Je draagt geen verantwoordelijkheid voor het beleid van
de ander. Ik hoop dat Frank [van der Linde, de huidige
directeur van Fairfood, MA] en ook Anna ervoor knokken
dat ze binnen de samenwerking met Oxfam Novib hun eigen
ding kunnen blijven doen.’
Voor vernieuwing is het ook belangrijk dat er nieuw
bloed in de ontwikkelingssector komt. Maar voor net
afgestudeerden is het vaak lastig een baan te vinden
bij een ontwikkelingsorganisatie. Hoe zit dat bij jullie
organisatie?
EF: ‘Wij hebben geen geld om veel mensen aan te nemen,
maar er werken bij ons wel veel onbetaalde krachten. Wat
daar zo leuk aan is? Er ontstaat geen gat op je cv en het
is een enorme leerervaring. Je werkt mee als volwaardig
medewerker, er is een functieomschrijving voor wat je
doet, er worden gesprekken gevoerd over je persoonlijke
ontwikkelingsplannen. Die verantwoordelijkheden maken
het interessant.’
AC: ‘Bij ons zijn ook onbetaalde banen beschikbaar. In
tegenstelling tot als je als vrijwilliger voor een grote
organisatie werkt, krijg je ook bij ons meteen veel verantwoordelijkheid.
Wij hanteren de Obama-aanpak: wij
bedenken niet voor jou wat je moet doen, maar je krijgt
de vrijheid om je van je beste kant te laten zien. Dankzij
die ervaring krijgen onze vrijwilligers uiteindelijk best
gemakkelijk een baan.’
EF: ‘En als iemand zich als vrijwilliger bewezen heeft, is dat
ook voor je eigen organisatie een pre. Stel, hij solliciteert
op een betaalde functie, dan weet je wat je met hem in huis
zou halen.’
AC: ‘Grotere organisaties zouden meer onbetaalde
werkplekken en stages moeten creëren. Die zijn er nu te
weinig. Dat is frustrerend voor pas afgestudeerden.’
EF: ‘Of ze moeten zélf iets starten.’
AC: ‘Haha, ja, dat kan altijd.’
anna ChojnaCka en eelCo Fortuijn 13
Voor meer informatie over
de 1%CLUB, Fairfood en
Goede Waar & Co, kijk op
www.1procentclub.nl,
www.fairfood.nl en
www.goedewaar.nl.

Gender Mainstreaming in Projects
and Programmes
13 - 24 September 2010
Have your projects been developed in a gender
sensitive way? What about their implementation?
Feeling room for improvement? Yes! Then this
course can help you, your staff or your partner.
This gender mainstreaming course focuses on the
participant as change agent in his/her organisation
and devotes attention to all phases of the
project cycle. It discusses gender mainstreaming
considerations at individual, programme and
organisational level. You will also visit Dutch
organisations to explore gender mainstreaming
in the Dutch context.
Visit: www.mdf.nl/gmpp-nl
Het 25-ste MDF jaarrapport
is beschikbaar op de website,
of op aanvraag.
Training Opportunities
MDF Training Consultancy | E mdf@mdf.nl | W www.mdf.nl
Management Course for Development Practitioners
4 - 29 October 2010
Searching for ways to enhance your performance as a project or
programme manager? This course will provide you with a selection
of management theories, practical instruments and personal
competencies related to the following areas:
1. your competencies as a manager
2. the life cycle of a project/programme, related to
the current international aid effectiveness agenda
3. the functioning of your organisation and the
influences of the context in which it operates.
MDF provides this course in two parallel language groups: English
and French. If you, as a Dutch organisation, register a participant
from your partner organisation in the South, we will grant you a
10% discount on the course fee of € 5,440.
Visit: www.mdf.nl/pmc-nl
tekst Ilse Zeemeijer
ruim baan voor
starters?
ja/nee*
Hoe ‘jong’ zijn ontwikkelingsorganisaties? Investeren ze
genoeg in het aantrekken en vasthouden van talentvolle
starters? Vice Versa onderzocht door middel van een
enquête de carrièrekansen van jongeren in de sector.
Conclusie: men wil wel, maar ziet beren op de weg.
* doorhalen wat niet
van toepassing is op
uw organisatie
In de enquête, die door twaalf organisaties werd ingevuld,
vroegen we allereerst naar het percentage werknemers
jonger dan 35 jaar. De resultaten laten een divers beeld
zien. International Child Support (ICS, 62%), Woord en
Daad (56%) en ZOA Vluchtelingenzorg (45%) vormen de top
drie als het gaat om de hoogste percentages jongeren in de
gelederen; Cordaid (23%), Plan Nederland (20%) en SNV
(11%) scoren het laagst (zie de tabel op bladzijde 16). Toch
haast Els Hekstra, directeur van ICS, zich om de uitkomsten
te relativeren. ‘Begin 2007 hebben wij voor het eerst subsidie
van het ministerie gekregen, waardoor veel nieuwe posities
bij ICS zijn ontstaan. Dan is het logisch dat je jonge mensen
aanneemt. Andere organisaties als Hivos of ICCO zitten juist
in een fase waarin ze werknemers moeten ontslaan.’
Plan Nederland behoort tot de twee organisaties met
relatief gezien de minste werknemers van onder de 35 jaar.
‘Er is binnen onze organisatie weinig ruimte voor jongeren
van-wege de beperkte doorstroming van werknemers’,
verklaart Jan Jaap Kleinrensink, directeur Internationale
Programma’s. Wel zit Plan in de top drie organisaties met een
relatief jonge directie. De gemiddelde leeftijd van de directie
van Plan is 45 jaar, net als die van Woord en Daad en ICS.
Bij NCDO (54 jaar), ICCO (55 jaar) en Hivos (57 jaar) is dat
gemiddelde het hoogst.
doorstroming
Kleinrensink vindt dat het voor de doorstroming en vernieuwing
binnen de ontwikkelingssector goed zou zijn om
een code af te spreken over de zittingstermijn van directieleden.
‘Het is voor een organisatie goed als er doorstroming
plaatsvindt op alle niveaus, en zeker ook aan de top. De
directie kan een voorbeeld nemen aan de politiek. Een
zittingstermijn van vier jaar is normaal, een tweede termijn
moet altijd kunnen, maar na acht jaar vind ik wel dat je je
kritisch mag afvragen of je nog steeds de juiste man of vrouw
bent op de juiste plaats.’ Els Hekstra is het met Kleinrensink
eens, maar vreest dat zo’n code praktisch niet haalbaar is:
‘Ik ben bang dat je dan al snel wordt beschuldigd van leeftijdsdiscriminatie.’
enquete 15
Het tweede deel van ons onderzoek richt zich op het personeelsbeleid
van ontwikkelingsorganisaties. Hebben ze een
officieel beleid wat betreft het aannemen van starters in de
sector? En wordt er geïnvesteerd in loopbaantrajecten?
Ron van Huizen, directeur van Terre des Hommes (plaats 5 op
de lijst van ‘jongste’ organisaties), vertelt dat zijn organisatie
bij vacatures vaak een duidelijke voorkeur heeft voor jonge
mensen, ondanks dat dit niet formeel is vastgelegd. ‘We
krijgen graag nieuw bloed binnen. Geen jobhoppers, maar wel
mensen die nog niet te veel zijn vastgeroest in de ontwikkelingssamenwerking.
Nieuw elan vinden wij heel belangrijk,
omdat dat past bij onze manier van werken.’
Voor Woord en Daad is een relatief jonge organisatie
(56%) geen bewuste keuze, maar toch is er voor ‘kansrijke’
jongeren zeker ruimte. ‘Ook gezien het kostenaspect zijn
wij gespitst op jonge mensen. Tot nu toe heeft dat prima
resultaten opgeleverd’, vertelt HRM-medewerker Herman
Hendriks.
leergierig
De huidige generatie jonge professionals wordt ook wel de
‘screenagers-generatie’ genoemd. Juist deze generatie is
‘uitermate leergierig’ en heeft behoefte aan mogelijkheden
om zich verder te ontwikkelen, blijkt uit een rapport van
organisatieadviesbureau CBE Nederland. Hanneke Smaling,
consultant bij CBE, legt uit dat loopbaantrajecten en opleidingsmogelijkheden
noodzakelijk zijn voor het ‘optimaal
en duurzaam inzetbaar houden van werknemers’ binnen een
organisatie. ‘Je zult hiervoor maatwerk moeten leveren. Het
is niet zo dat je voor iedereen hetzelfde kunt regelen.’ Ons
onderzoek laat echter zien dat het bij veel organisaties wat
dit betreft aan maatwerk schort. Loopbaantrajecten en specifiek
beleid voor het aannemen van starters zijn er maar weinig.
Dit wordt door de organisaties ook niet wenselijk gevonden,
omdat het gaat om de ‘juiste persoon op de juiste functie’.
Jan Jaap Kleinrensink van Plan Nederland zegt dat
specifiek beleid voor starters niet past bij het vraaggestuurd
werken van de ontwikkelingssector. ‘Ons bestaansrecht is
het oplossen van problemen in ontwikkelingslanden. Als
ontwikkelingorganisaties rekening moeten gaan houden met
de slechte arbeidsmarkt voor Nederlandse starters in deze
sector, schieten we ons doel voorbij en werken we niet meer
vraaggestuurd.’
Een van de weinige officiële programma’s voor jongeren
om een baan in de ontwikkelingssector te vinden is de
Advanced Master in International Development van het CIDIN
(het Centrum voor Internationale Ontwikkelingsvraagstukken
van de Radboud Universiteit in Nijmegen) die jaarlijks aan
dertig net afgestudeerden de mogelijkheid biedt om de
gevraagde ervaring in de sector op te doen. Deze trainees
werken vier dagen per week bij een organisatie en gaan
één dag naar de universiteit voor studie en onderzoek. De
kans bestaat dat zij na het afronden van hun opleiding
mogen blijven, mits er functies vacant zijn. Organisaties die
deelnemen aan dit programma zijn onder andere Hivos, ICS,
ICCO en Oxfam Novib.
SNV heeft een eigen Young Professionals-programma om
‘talentvolle jonge medewerkers aan SNV te binden’. Hiervoor
komen jongeren uit binnen- en buitenland met een relevante
studieachtergrond en één tot twee jaar werkervaring in aan-
merking. ZOA Vluchtelingenzorg biedt elk jaar aan vijf trainees
de kans om werkervaring in het buitenland op te doen.

16 enquete
1 a ) Hoeveel Nederlanders zijn bij uw organisatie in dienst, in Nederland en in het
buitenland, inclusief werknemers met een tijdelijk contract?
1 b ) Hoeveel van hen zijn onder de 35 jaar?
Organisatie
Aantal in dienst
Onder 35 jaar
Percentage onder 35 jaar
Organisatie
Aantal in dienst
Onder 35 jaar
Percentage onder 35 jaar
2) Leeftijd van
de directie
1) ICS
16
10
62,5%
7) Oxfam Novib*
391
104
26,6%
ICS
Plan Nederland
Woord en Daad
Terre des Hommes
SNV
Oxfam Novib
Unicef
ZOA
Cordaid
NCDO
ICCO
Hivos
2) Woord en Daad
66
37
56,1%
8) ICCO
275
73
26,5%
Organisatie
Gem.
leeftijd
directie Directeur (leeftijd)
45
45,5
45,5
47,5
48,5
49,3
52
53
54
54
55,5
56
Els Hekstra (50)
Tjipke Bergsma (54)
Jan Lock (54)
Ron van Huizen (61)
Dirk Elsen (50)
Farah Karimi (49)
Jan Bouke Wijbrandi (57)
Johan Mooij (53)
Rene Grotenhuis (59)
Frans van den Boom (54)
Jack van Ham (59)
Manuela Monteiro (60)
Aantal jaren
in dienst
8
4
16
14,5*
7,5
2
1,5
2
7
sinds 15 juli 2010
9**
8
* (vertrekt 1 maart 2011)
** (vertrekt 1 januari 2011)
3) Hoeveel werknemers van onder de 30 heeft uw organisatie de afgelopen drie jaar
in Nerderland aangenomen?
Terre des Hommes 4 4
Plan Nederland 7 7
Woord en Daad 15 14
ZOA 18 16
Unicef 15 12
Cordaid 29 21
ICS 10 6
ICCO* 55 30
Hivos ** 11
Oxfam Novib *** 34
NCDO 24 16
SNV**** 244 206
3) ZOA
79
33
41,8%
9) Hivos
136
33
24,3%
4) NCDO
86
32
37,2%
10) Cordaid
308
66
23,5%
5) Terre des Hommes
33
12
36,4%
11) Plan Nederland
85
17
20%
6) Unicef
99
30
30,3%
12) SNV
234
25
10,7%
* Oxfam Novib heeft geen aparte cijfers beschikbaar van het aantal
Nederlanders dat in het buitenland werkt. Deze cijfers representeren
dus zowel de Nederlandse als internationale staf.
aangenomen
nog steeds in dienst
* De cijfers van ICCO waren alleen beschikbaar vanaf 2008
** Gegevens niet te achterhalen door verschillende
personeelsinformatiesystemen
*** Deze gegevens zijn niet beschikbaar
**** SNV heeft geen aparte cijfers over de Nederlandse staf beschikbaar.
Deze cijfers geven zowel de Nederlandse als de lokale staf weer
Slechts twee organisaties bieden talentvolle starters concrete
loopbaantrajecten aan. Zo biedt ZOA Vluchtelingenzorg de
mogelijkheid om een management-traject te volgen. Ook
Hivos biedt met de Hivos Academy een duidelijke loopbaan
aan: van young program officer naar program officer, en
vervolgens van program manager tot bureauhoofd. ‘Maar’,
vertelt Joyce Kuis, werkzaam op de P&O-afdeling van Hivos,
‘met dien verstande dat er een bepaald aantal functies zijn.
Als iedereen blijft zitten op zijn of haar plek, komt er niets
vacant en kunnen we starters dus ook niets aanbieden.
We gaan geen nieuwe functie in het leven roepen om een
starter aan het werk te krijgen.’ Ook SNV geeft aan een
loopbaantraject te hebben, hoewel dit niet formeel is
vastgelegd. Het is mogelijk om van junior naar medior en
tot slot senior te groeien, en als adviseur van land en sector
te wisselen.
bezuinigingen
Het is duidelijk dat gericht personeelsbeleid op het gebied
van starters niet tot de prioriteiten van ontwikkelingsorganisaties
behoort, zeker in deze tijd van te verwachten
bezuinigingen. Zo had Oxfam Novib een programma opgezet
om talentvolle, recent afgestudeerde hoger opgeleiden
kennis te laten maken met het werken binnen een ontwikkelingsorganisatie.
Dit kennismaken zou gebeuren door
middel van een driejarig traject waarbij de trainee bij ver-
schillende bureaus van Oxfam Novib werkzaam zou zijn,
inclusief een half jaar in het veld. Naast deze werk-
gemma Crijns:
‘organisaties
doen
jongeren én
ziChzelF
tekort’
Vice Versa vroeg Gemma Crijns om een reactie op de
enquête. Crijns, die in de Duurzame Top 100 van dagblad
Trouw en omroep Llink staat als ‘Grande Dame van
het ethisch ondernemen’, noemt de sector ‘behoorlijk
kortzichtig’.
‘Treurig’, vindt Gemma Crijns (60) de resultaten van de
enquête. ‘Als je kijkt naar het aantal werknemers van onder
de 30 jaar dat in de afgelopen drie jaar is aangenomen bij
ontwikkelingsorganisaties, is het beeld heel somber.’
Ontwikkelingsorganisaties noemen meestal het argument dat
het binnen hun sector gaat om de juiste mensen op de juiste
plaats. Crijns, die directeur was van het Nyenrode Instituut
voor Bedrijfsethiek en coördinator van het MVO Platform,
vindt dat geen goede verklaring: ‘Niet alle kennis komt uit
ervaring, echt niet. In tegenstelling tot mijn generatie zien
jongeren wat nieuwe ontwikkelingen kunnen betekenen.
Zij stellen de juiste vragen binnen de organisatie en zijn
met hun kennis up-to-date. Het argument dat organisaties
gebruiken past bij de ontwikkelingssamenwerking van 25 of
30 jaar geleden. Toen werden mensen uitgezonden om ter
plekke hun ervaring in te zetten. Maar de sector is inmiddels
veranderd.’
Crijns zegt dat ontwikkelingsorganisaties impliciet
aangeven dat de kwaliteit van hun werk achteruitgaat als
zij jongeren aannemen en in hen investeren. ‘Dat vind ik
een zwaktebod en bovendien beledigend naar jongeren
toe.’ Ze vindt dat er juist geïnvesteerd moet worden in jong
talent. ‘De ontwikkelingssector heeft haar mond vol over
zaamheden zou ook een gestructureerd opleidingstraject
aan de trainees worden aangeboden. Maar volgens Elvira
Houtvast van de P&O-afdeling van Oxfam Novib wordt het
programma niet meer uitgevoerd ‘vanwege de teruggang in
subsidie die we tegemoet gaan.’
ambitie
Ook Plan Nederland heeft dit jaar om dezelfde reden ervoor
gekozen om geen trainees meer aan te nemen die de
Advanced Master van het CIDIN doorlopen. ‘De ervaring met
het CIDIN was goed, maar als een organisatie in de krimp zit
en alleen het hoognodige kan doen, en zelfs dát onvoldoende
kan waarmaken, wordt het moeilijk om de trainees serieuze
begeleiding te bieden’, aldus Jan Jaap Kleinrensink. Als het
nieuwe Medefinancieringsstelsel goed uitpakt voor zijn organisatie,
wil Kleinrensink op dit punt wel ‘meer ambitie’ laten
zien.
Ook Joyce Kuis van Hivos geeft aan dat de ontwikkelings-
sector op dit moment de prioriteiten ergens anders heeft
liggen. ‘Dit is geen goed moment om de discussie op te
zwengelen over kansen van starters in de ontwikkelingssamenwerking.
Als je als organisatie een sociaal plan hebt om
afvloeiingsmaatregelen te treffen, wat wil je dan? Natuurlijk
weten we dat nieuwe input belangrijk is, maar het moet
wel kúnnen. Als je met je kop op het hakblok ligt, zoals
ontwikkelingsorganisaties, dan wil je eerst zorgen dat je eraf
komt. Dan pas is er weer ruimte voor franje.’
enquete 17
Deze enquête is verstuurd naar
15 organisaties. Prisma (geen
respons), de Bernhard van
Leer Foundation en Stichting
DOEN (zien zichzelf niet als
een ontwikkelingsorganisatie)
hebben niet aan de enquête
meegewerkt.
maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daar hoort in
mijn ogen ook heel duidelijk bij dat je jongeren een kans
geeft op deze arbeidsmarkt.’ En met het aanbieden van een
baan houdt het volgens Crijns niet op. ‘Starters moeten nu
alle zeilen bijzetten om ervoor te zorgen dat ze perspectief
voor zichzelf creëren binnen een organisatie. Maar bij gebrek
aan specifiek opleidingsbeleid kun je ook geen loopbaan
aanbieden. Uit de reacties van de organisaties blijkt dat
ze een concreet loopbaanbeleid voor starters niet nodig
vinden, of het omschrijven als “franje”. Dat vind ik behoorlijk
kortzichtig. Daarmee doen ze jongeren én zichzelf te kort.’
Waar ligt volgens haar de oplossing? ‘Ontwikkelingsorganisaties
zullen eerst dit probleem moeten erkennen en
vervolgens moeten streven naar een juiste mix en diversiteit
van werknemers, ook in leeftijdsopbouw. Ook zou deze
sector veel flexibeler met werk moeten omgaan. Geen vaste
contracten meer, bijvoorbeeld. Organisaties moeten een
HRM-beleid ontwikkelen dat bij deze tijd past. Daar is nog
zo veel te winnen.’ Ook vindt Crijns dat de sector minder
zou moeten worden bepaald door institutionele belangen.
‘Ontwikkelingssamenwerking kan veel efficiënter als je
de kennis en potentie van organisaties door middel van
netwerkconstructies gaat delen. Dat is in eerste instantie
ingewikkeld, maar je voorkomt er ook mee dat de hele markt
dicht komt te zitten. Institutionele belangen zijn de dood
in de pot en leiden tot een starre bureaucratische situatie.
Ik zou tegen ontwikkelingsorganisaties willen zeggen:
doorbreek deze vicieuze cirkel.’

18 rondetaFelgesprek
rondetaFelgesprek
’grijp het
podium!’
Bart Veenstra (29)
Advisor/trainer bij het Koninklijk
Instituut voor de Tropen
Sara Kinsbergen (28)
Promovendus aan de
Radboud Universiteit Nijmegen
Sander Labant (28)
Beleidsmedewerker bij Partos
Verie Aarts (26)
Kennismedewerker bij
Oxfam Novib
Je wilt graag zinvol werk doen. En met
genoeg doorzettingsvermogen en geluk
bemachtig je een startersbaan in de
ontwikkelingssector. Maar kun je vervolgens
je ei kwijt? En is er een carrière
voor je weggelegd? Vice Versa nodigde
zes jonge professionals uit om te
discussiëren over de nieuwe generatie
ontwikkelingswerkers.
Fieke Jansen (30)
Junior programme officer bij Hivos
Lukas van Trier (26)
Programmamedewerker bij
Care Nederland Peace Building
young proFessionals 19
tekst Janneke Juffermans
beeld Leonard Fäustle
Tijdens de fotosessie – nog een hele uitdaging voor de fotograaf,
want er staat veel wind – wordt er al flink gelachen
en gekletst. Vervolgens lopen we naar de 1%CLUB, waar het
gesprek zal plaatsvinden. Aan tafel schuiven Bart Veenstra
(29, advisor/trainer bij het Koninklijk Instituut voor de
Tropen), Fieke Jansen (30, junior programme officer bij
Hivos), Lukas van Trier (26, programmamedewerker bij Care
Nederland Peace Building), Sander Laban (28, beleidsmedewerker
bij Partos), Sara Kinsbergen (28, promovendus
aan de Radboud Universiteit Nijmegen) en Verie Aarts (26,
kennismedewerker bij Oxfam Novib). De wijn en lekkere
hapjes staan al klaar en daar wordt dankbaar op aangevallen.
Veel mensen komen rechtstreeks van hun werk en hebben
nog niet gegeten. Men heeft weinig aansporing nodig
en de conversatie komt bijna als vanzelf op de onderwerpen
die op de agenda staan. En er wordt regelmatig gelachen.
De nieuwe generatie ontwikkelingswerkers,
bestaat die eigenlijk wel? En zo ja, wat
onderscheidt ze van voorgaande generaties?
Bart steekt enthousiast van wal, zoals hij deze avond vaker
zal doen: ‘Wij zijn geboren in de jaren zeventig en tachtig.
Wij kijken logischerwijs anders tegen ontwikkelingssamenwerking
aan dan eerdere generaties. Of dat beter
of slechter is? Binnen ons tijdsbeeld past onze bijdrage.
Omdat wij binnen onze generatie en met de huidige
technologie zijn opgegroeid, zijn we misschien ook wel
degenen die de beste antwoorden hebben op de problemen
van vandaag.’
Fieke vult aan: ‘Ook in veel ontwikkelingslanden bestaat
een verschil tussen de oude en de jongere generatie. In
Afrika gebruikt een groep jonge feministen Facebook om
campagne te voeren, de oude generatie vindt dat ze de
straat op moet om haar rechten te claimen. Wij hebben
als jongeren makkelijker toegang tot de jongere generatie
in ontwikkelingslanden. We zoeken op een andere manier
contact en werken anders samen.’

20 rondetaFelgesprek young proFessionals 21
Fieke
bart bart
sara
Bart is het hiermee eens en voegt toe: ‘De doelgroep
waarop de meeste ontwikkelingsorganisaties zich richten
is bovendien jonger dan 35: kinderen, mensen die in
opleiding zijn, startende ondernemers. Wij hebben dezelfde
leeftijd als deze doelgroep, dat maakt de communicatie
makkelijker.’
Hierop reageert Lukas, die soms wat verlegen lijkt, maar
met genuanceerde antwoorden komt: ‘Toch denk ik niet
dat we daarom een beter antwoord hebben. Ik geloof in
de connectie tussen de oude en de jongere generatie. Het
onderscheidende van onze generatie krijgt pas waarde in
combinatie met de ervaring van de oudere generatie.’
Fieke relativeert nog meer: ‘Innovatie is niet gelijk aan
jong zijn. Ik ken veel jongeren die niet innovatief zijn en
ouderen die dat wél zijn.’
Sander gaat weer in op de huidige generatie: ‘Wij onderscheiden
ons door een praktischer idealisme.’ (De anderen
knikken instemmend.) ‘De oudere generatie is meer vanuit
een ideologie bezig met ontwikkelingssamenwerking. Wij
geloven wel in het ideaal, maar de weg er naartoe is nog
open. Daarom reageren we ook minder snel aangevallen als
er kritiek op de sector komt.’
Sara: ‘Dat herken ik wel. Ik noem mezelf ook wel eens een
realistische idealist. Ik hoef niet zo nodig de straat op met
een spandoek. Ik zie bij veel jonge mensen een behoefte
om over de sector heen te kijken en samen te werken met
mensen uit andere sectoren, zoals de ICT, het bedrijfsleven.’
Hoe vertaalt het karakter van de nieuwe
generatie zich naar de dagelijkse praktijk?
Verie: ‘Veel van mijn collega’s zeggen dat jongere
medewerkers veel kritischer zijn. Wat me ook opvalt is
dat we andere dingen belangrijk vinden: kennis delen en
samenwerken met onverwachte partijen.’
Fieke: ‘Wij willen sneller schakelen en dingen doordrukken.
Dan worden we meestal wel een beetje tegengehouden.’
Sara, kritisch: ‘Als dat tegenhouden gebaseerd is op
ervaring vind ik het goed. Als het door cynisme komt, is het
jammer.’
Bart: ‘Ikzelf heb constant het gevoel dat ik te weinig tijd
heb, ik zie dingen liever vandaag veranderen dan morgen.
Vandaag zei ik dat ook tijdens een vergadering: “Ik heb te
weinig tijd.” Ineens viel het kwartje en dacht ik: oh ja, ik
mag er natuurlijk ook langer over doen.’ (gelach)
Sander: ‘Dat sluit wel aan bij onze generatie. We zijn wat
verwend, we hebben ook alles makkelijk gekregen. We
zijn er daarom aan gewend dat alles snel kán gaan. In de
ontwikkelingssector hangt een behoorlijke vergadercultuur.
Soms slaat die door in inhoudelijke verhandelingen, terwijl
ík dan graag een actiepunt wil vaststellen.’
Hoe kom je binnen in de sector?
Lukas: ‘Ik heb zelf mazzel gehad, maar zie om me heen dat
het wel moeilijk is voor mensen om binnen te komen. Kijk
naar hoeveel ervaring er wordt gevraagd. Ervaring die je
eigenlijk alleen kan opdoen met vrijwilligerswerk.’
Ook de meeste andere tafelgenoten zien het eindeloos
tegen een muur aanlopen soms wel bij anderen, maar
herkennen het minder bij zichzelf. Men is het wel eens
over de discrepantie tussen de functie-eisen, datgene waar
een starter redelijkerwijs aan kan voldoen, en dat wat
werkelijk nodig is om een functie goed te kunnen uitvoeren.
Deze drie variabelen lijken niet goed op elkaar te worden
afgestemd.
Sara: ‘Ik heb het idee dat er een groot gat zit tussen aan
de ene kant de hervormingen die doorgevoerd worden in
de sector, de kantelingen en de decentralisatietrend en
aan de andere kant de functie-eisen. Er ontstaan minder
mogelijkheden om in een ontwikkelingsland in de klei te
werken, maar in vacatureteksten wordt daar nog steeds om
gevraagd. Daar zal in de toekomst een probleem ontstaan.
Ik was laatst bij een debat met consultants. Iemand ging
staan en zei: ‘Die jongeren van tegenwoordig… Wij hebben
dertig jaar veldervaring! Waar moet het heen met de sector
als wij straks met pensioen zijn?’ Ik vind het niet meer
van deze tijd om vijftien jaar in het veld te werken om
vervolgens eindelijk aan de kwalificaties te kunnen voldoen
om hier een functie in te nemen.’
Verie vult aan: ‘Het is ook een rare eis, want men gaat er
tegelijkertijd vanuit dat al die zuidelijke partners het zelf
heel goed kunnen, maar blijkbaar moeten wij er toch heen
om het voor ze te doen.’
Sara: ‘En wat krijg je dan? Mensen die geforceerd bloemen
gaan schilderen op weeshuizen om dan toch maar te
kunnen zeggen dat ze die ervaring hebben opgedaan.’
(Hard gelach van de anderen.) ‘Daar heb ik heel veel moeite
mee.’
Lukas belicht een andere kant: ‘Er zijn ook steeds meer
organisaties die het gat zien en die bemiddelingsbedrijfjes
oprichten om mensen de kans te geven die bloemen te
schilderen. De vrijwilligers doen allemaal dingen die
misschien goed zijn, maar waar geen controle op is en die
mogelijk niet effectief zijn. Dan heeft de sector er véél
meer aan om mensen met minder ervaring aan te nemen en
onder begeleiding expertise te laten opdoen.’
Bart nuanceert de eis van veldervaring: ‘Ik denk wel dat
buitenlandervaring belangrijk is, maar die hoeft geen
acht jaar lang te hebben geduurd. De wereld is kleiner
geworden. Mensen reizen veel meer en de helft van de
bevolking in grote steden is afkomstig uit een ander land.
Ik woonde een jaar in Syrië. Ook daar was de samenleving
heel divers: behalve Syriërs woonden er Soedanezen,
Jordaniërs, Egyptenaren. Dat was voor mij ook al relevante
ervaring. Bestaat het “exclusieve buitenland” nog wel? De
contacten met de partners verlopen ook anders, vaker via
internet bijvoorbeeld. Om een indruk te krijgen van het
leven van iemand aan de andere kant van de wereld heb je
geen jarenlange buitenlandervaring meer nodig. Met een
televisie, een verre vakantie en een sociaal gevoel kom je
een heel eind!’
Sara, samenvattend: ‘Het gaat voornamelijk om wat hier
in Nederland nodig is om het werk te doen. Wat is het
functieprofiel van de ontwikkelingswerker anno 2010?’
Fieke vult aan: ‘Er worden andere competenties
verwacht, er ontstaat een heel ander profiel. Je moet
subsidieaanvragen schrijven voor externe donoren en
kunnen omgaan met de private sector. Zo veel meer dan
alleen maar samenwerken met die partners in het Zuiden.’
Welke invloed kun je uitoefenen als je eenmaal
bij een organisatie werkt?
Fieke: ‘Als je jong en fris een grote organisatie binnenkomt,
loop je soms tegen een muur op met je ideeën. Van de oude
generatie kun je leren hoe je die ideeën moet pitchen.
Soms vergeten we dat je eerst moet netwerken om wat meer
draagvlak binnen de organisatie te krijgen.’
Lukas: ‘Je kan ook wel naïef zijn met je vernieuwende idee,
omdat je niet de ervaring hebt dat vergelijkbare dingen zijn
misgegaan.’
Bart: ‘En toch. Soms zeggen collega’s: “Ja, maar dat
hebben we in 1973 al gedaan.” Dat wil niet zeggen dat
we het nu niet opnieuw kunnen proberen, in een nieuwe
omgeving en met een hedendaags sausje erover.’
Sara: ‘Ik denk soms dat we geneigd zijn ons te conformeren
en daarmee de gevestigde structuren in stand houden.
Je komt binnen, één brok energie, en iemand zegt tegen
je: “Leuk, je idee, maar als je het nu zus of zo brengt,
is er meer kans dat je idee aanslaat.” Dan ga je het
herstructureren. Kom je dan niet in een keurslijf van de
gevestigde orde terecht? Je kunt ook zeggen: ik denk dat
mijn plan wél vorm kan krijgen, maar niet in de huidige
structuren.’
Sander: ‘Soms moet je onderdeel van het systeem worden
om het te veranderen. Lobbyen. Je kan hard schoppen
tegen structuren, dat is óók een tactiek, maar daarmee krijg
je een andere reactie.’
Bart, glimlachend: ‘In het begin flap je er alles uit, maar
dat kan tegen je werken. Wij dragen bij door het vinden van
nieuwe partners, nieuwe luisterende oren. Daarin kunnen
we wél heel creatief en vernieuwend zijn. Van de oudere
generatie leren we om het op een diplomatieke manier te
doen.’
‘binnen ons
tijdsbeeld past
onze bijdrage’
Verie, ernstig: ‘Ik zit nog even te denken over dat
conformeren en pitchen van ideeën. Ik heb niet het gevoel
dat ik hierin iets van de oudere werknemers kan leren. Ik
vind de sector best conservatief in dit opzicht.’
Fieke verheldert: ‘Het is meer ontastbare kennis die
mensen met ervaring ons doorgeven. Geen dingen die je in
een boekje kunt leren. Bijvoorbeeld hoe je kunt netwerken,
hoe je met partners kunt omgaan, dat soort zaken. Als
je binnen een grote organisatie als Oxfam Novib iets wilt
doorvoeren, moet je lobbyen om draagvlak te krijgen.
Anders kun je het beste voor jezelf beginnen, of het buiten
de grote organisaties doen. Dat gebeurt ook steeds vaker,
dat mensen zeggen: dan doe ik het toch zélf?’
Verie: ‘Ik denk dat er veel jongeren zijn die het gevoel
hebben dat ze niet gehoord worden en ook niet op waarde
worden geschat. Ik constateer het bij mezelf en ook bij
anderen die ik gesproken heb. Maar we weten niet waar het
aan ligt.’
Sander: ‘Ik denk dat dit bij kleinere clubs anders
is. Daar krijg je meer ruimte en kun je sneller meer
verantwoordelijkheid dragen.’
Fieke: ‘Dat is misschien waar, maar als je vervolgens wilt
doorgroeien binnen die organisatie is er geen plek.’
Lukas zegt dat hij voor dit gesprek met anderen van zijn

22 rondetaFelgesprek young proFessionals 23
opleiding, de advanced master International Development
van het CIDIN, heeft gepraat. ‘Er waren nogal wat mensen
die vonden dat ze hun kritische noten niet kwijt konden. Ik
denk dat het komt door de huidige veranderingen. Mensen
schieten constant in de verdediging. Voor wie al een tijdje
in de sector zitten is dat begrijpelijk. Je kunt moeilijk
zeggen dat je twintig jaar lang het verkeerde hebt gedaan.
Er zijn twee groepen critici, de mensen die niet het beste
voor hebben met ontwikkelingssamenwerking en zeggen:
“Het heeft niet geholpen, stoppen ermee.” En een groep
kritische starters. Zij voelen zich niet verantwoordelijk voor
het gevoerde beleid, maar willen wel graag in de sector
werken. Zij hebben constructieve kritiek, die bedoeld is om
zaken te verbeteren, niet om ze af te schaffen.’
‘van ervaren Collega’s
kun je leren hoe je
ideeën moet pitChen’
Op mijn vraag of er inspirerende voorbeelden om hen heen
zijn in de organisaties waar ze werken, valt een lange stilte.
Bart komt uiteindelijk met een voorbeeld van een pastor
in Indonesië: ‘Ik was in het oerwoud van Kalimantan en
verbleef bij een pastor. Hij was al 43 jaar lang bezig met
ontwikkelingswerk, begonnen als missionaris. Bij een goed
glaasje wijn vertelde hij me allemaal dingen waarvan ik
dacht: ja, maar dat gaan wij nu óók doen! Hij was in zijn
loopbaan tot de conclusie gekomen dat lokale initiatieven
en kleinschalige hulp zoals microfinanciering vaak het beste
werken. Die man is vanuit de praktijk constant heel kritisch
gebleven. Hij is uiteindelijk op persoonlijk niveau tot
dezelfde conclusies gekomen als in grote publieke debatten
over ontwikkelingssamenwerking worden besproken. Ik
hoop dat de jongere generatie ontwikkelingswerkers steeds
kritisch blijft en blijft zoeken naar verbetering, zoals deze
man ook heeft gedaan.’
Willen jullie in deze sector doorgroeien?
Zijn er daarvoor wel genoeg mogelijkheden?
Fieke: ‘Ik denk dat onze generatie meer switcht. Dat hoop
ik tenminste. Het is belangrijk om breder te kijken dan de
ontwikkelingssector. Ik zou net zo graag bij Google werken
als bij een ontwikkelingsorganisatie.’
Verie twijfelt: ‘Moeilijk om iets over doorgroeimogelijkheden
te zeggen binnen deze sector. Ik heb geen referentiekader.
Mensen om me heen die hogere functies vervullen doen dat
al vijftien of twintig jaar. Er zijn maar een paar ambitieuze
jonge mensen die zijn doorgestoten tot de organisaties
hier in Nederland, of die de kans hebben gehad om in het
buitenland relevante ervaring op te doen.’
Bart: ‘Voor mij persoonlijk is ontwikkelingssamenwerking
an sich niet noodzakelijk mijn carrièrepad. Ik zou
best bij een commercieel bedrijf willen werken, dat
zich deels met duurzaamheid bezighoudt. Of ervaring
opdoen in een andere sector om die later weer voor
ontwikkelingssamenwerking te kunnen inzetten. Mijn
ervaring is dat in het bedrijfsleven goede, innovatieve
krachten eruit worden gepikt, omdat ze winst zijn voor
de organisatie. Een goede manager denkt: hee, die heeft
talent, die zetten we een paar stapjes hoger. En dan gaat
zo’n carrière heel snel. In het bedrijfsleven kun je op je
27ste in een heel goede baan zitten en veel verdienen.
Innovatie brengt winst, en daarom neemt men een
financieel risico. In de ontwikkelingssamenwerking wordt er
erg op ervaring gefocust.’
Fieke, instemmend: ‘Ik heb inderdaad vrienden in het
bedrijfsleven die zó doorstromen met hun goede ideeën.
De aard van het bedrijfsleven is risico’s nemen en in de
ontwikkelingssamenwerking probeert men in het algemeen
op safe te spelen.’
Sander, terugkomend op de huidige generatie en haar
binding aan de sector: ‘Ontwikkelingssamenwerking
wordt een onderdeel van internationale samenwerking. Er
komt een meer integrale aanpak, waaraan deze generatie
gaat bijdragen. Daarom zijn we ook niet zozeer aan deze
sector gebonden. Onze gemeenschappelijke deler is dat
we zinvol werk willen doen en dat kan goed binnen de
ontwikkelingssector, maar ook ergens anders.’
Verie: ‘De behoefte aan zingeving bestaat ook buiten de
sector. Die leeft in de hele maatschappij.’
Bart: ‘In de jaren zeventig haalden alleen een klein
groepje milieuactivisten het papier op en scheidden het
afval. Nu doet iedereen het. Zo zullen veel zaken waar
ontwikkelingssamenwerking zich voor inzet, ook meer
geïntegreerd worden in de maatschappij. Ik hoop dat de
gedachten van waaruit ontwikkelingsorganisaties werken,
gemeengoed worden. Op die manier kunnen we onszelf
opheffen, niet door segregatie en afschaffing, maar door
integratie met de maatschappij.’
Welke rol kunnen jongeren spelen in de ver-
nieuwing van de sector?
Sara geeft meteen een voorzet: ‘Als ik kijk naar wie de
huidige discussies over de gevraagde vernieuwing voeren,
zijn dat the usual suspects. Als we allemaal zes namen
noemen, zitten daar geheid drie dezelfde tussen. Je
kunt het hebben over je stem laten horen binnen een
organisatie, maar het gaat er ook om je stem te laten
horen in de hele sector. Binnen dat podium is misschien
weinig ruimte voor jongeren, aan de andere kant is het
ook onze eigen verantwoordelijkheid. Ik ben al een paar
keer uitgenodigd om aan debatten deel te nemen. Daar
ben ik vaak de enige vrouw, en de enige van onder de
vijftig. Laatst was ik uitgenodigd om te praten over het
rapport van de WRR, de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid. Ik ga er dan heen, hoewel ik me van
tevoren niet heel erg zeker voel als ik weet dat ik daar naast
Jan Pronk zal zitten en allerlei andere hoogleraren. Maar
ik zie het ook als een kans, als een verantwoordelijkheid
om op te treden als een soort onverkozen Jong OSvertegenwoordiger.
Ik denk dat we daarin veel meer onze verantwoordelijkheid
kunnen nemen. De sector wordt omgekanteld, en wie gaan
er praten over hoe de toekomst eruit moet zien? De mensen
die de huidige structuur mede gecreëerd hebben! Ik heb
het ook tegen de hoge heren daar gezegd. “Ik zit hier niet
omdat ik zo slim ben, er zijn genoeg jonge mensen die dit
ook zouden kunnen. Maar de toegang tot dit bolwerk is
niet heel ruim.” Bij hen is de oproep: Open jullie poorten,
en bij ons: Grijp het podium. Stuur bijvoorbeeld een
sander
verie
lukas
stuk naar Vice Versa over dat WRR-rapport. Wie heeft het
rapport gelezen? Volgens mij niet veel jonge mensen. Als
we dat niet doen, blijven we er ook buiten staan, maar
als we wel onze stem laten horen, komt er uiteindelijk
misschien een mentaliteitsverandering die ook doorsijpelt
op organisatieniveau. Dan worden jonge mensen wel als
medebeslissers beschouwd.’
Wat belemmert jongeren om zich uit te spreken?
Verie geeft een voorbeeld: ‘Op het moment dat je de angst
voelt om iets te zeggen, doe je het niet. Met een groepje
mensen hadden we bij Oxfam Novib een discussie over een
mogelijk beleid voor startende medewerkers in de sector.
Hierover wilden we onze mening intern kenbaar maken door
middel van een brief. Veel jonge mensen zeiden: “Die durf
ik niet te ondertekenen.” Dat vind ik echt kwalijk.’
Sara vult aan: ‘Of mensen die hier vanavond niet durven te
zijn, om dezelfde reden.’
Fieke, oplossingsgericht: ‘Misschien kunnen de borrels
die georganiseerd worden door het Jong OS-netwerk, of
de young professionals-conferentie van komend najaar,
over een algemeen thema gaan. Dan komen ook oudere
werknemers.’
Margreet van der Pijl, die ons namens de 1%CLUB ontvangt,
kan zich even niet meer aan haar zwijgplicht houden: ‘Dan
gaan de ouderen het debat leiden over de hoofden van de
jongeren heen. Je ziet af en toe een jongere opkijken en
denken: ik wil ook wat zeggen, en dan toch weer zijn mond
houden. In de wandelgangen hoor je later: “Ik had eigenlijk
dit en dat willen zeggen, maar wat weet ik er nou van?” Dan
denk ik: fuck man, dat had je moeten zeggen!’
Lukas: ‘Niet zo lang nadat het WRR-rapport uitkwam was er
in de Rode Hoed een debat met Arend Jan Boekestijn, Peter
van Lieshout, Wiet Janssen en Farah Karimi. Daar viel het
me ook op dat de mensen die uiteindelijk kritische vragen
stelden, alleen oudere mensen waren. Ik zat zelf ook met
een vraag voor Boekestijn, op basis van wat hij gezegd had.
Maar iedereen die opstond begon met een uiteenzetting
over zijn tien jaar lange ervaring. Achteraf vind ik het
jammer dat ik mijn vraag niet stelde.’
Bart, concluderend: ‘Dus wij vinden dat de ouderen ons
serieus moeten nemen, maar wij moeten onszelf ook
serieuzer nemen.’
Sara: ‘Je moet jezelf herkennen als onderdeel van het
OS-geheel. Niet: ‘Ik ben Sara, en ik werk bij bijvoorbeeld
Oxfam Novib als project officer’, maar: ‘Ik ben Sara, ik werk
in deze sector en ben daar medeverantwoordelijk voor.’
Dus als er een moderniseringsbrief over draagvlak uitkomt,
dan heb ik die gelezen. Komt het WRR-rapport uit, dan
heb ik op zijn minst de samenvatting gelezen. Je moet de
ontwikkelingen volgen. Dan ga je de volgende keer staan en
stel je een vlammende vraag. Zo val je op. En dan zit er de
volgende keer naast of in plaats van mij een andere jonge
vrouw.’
Hier wordt door iedereen mee ingestemd. De hapjes zijn
op en het gesprek is klaar. Sommigen blijven nog even
geanimeerd napraten, anderen gaan snel op weg naar de
trein. In de weken erna blijkt dat sommigen verder zijn
gaan nadenken over hoe de positie van jongeren in de
sector zou kunnen worden verstevigd. Wordt vervolgd…

Ontwikkelingskennis – de agenda voor de toekomst
Nederland loopt achter. Althans, wat betreft investeringen in
kennis over ontwikkelingsvraagstukken. Die kennis is echter
belangrijk om tot goede beleidskeuzes te komen. Daarom is
het niet verwonderlijk dat de Wetenschappelijke Raad voor
het Regeringsbeleid in haar rapport ‘Minder pretentie, meer
ambitie’ pleitte voor grotere investeringen in ontwikkelingsgericht
onderzoek. Maar waarin moet dan geïnvesteerd worden? Als
onderdeel van het Structure Follows Strategy-proces vroeg
DPRN in de afgelopen maanden 17 hoogleraren in ontwikkelingsstudies
en gerelateerde disciplines om te reflecteren op vragen
over de toekomstige onderzoeksagenda en -infrastructuur.
Als eerste kwam naar voren dat een beleidsgeoriënteerde
onderzoeksagenda kan botsen met wetenschappelijke autonomie
en vernieuwing. Verder willen de wetenschappers
meer aandacht voor de relatie tussen economische groei en
duurzaamheid, herverdeling en ontwikkelingsprocessen van
onderaf. In plaats van een focus op een beperkt aantal thema’s
waar Nederland een comparatief voordeel zou hebben (zoals
voedselproductie of water), voelen de hoogleraren meer voor
het formuleren van een aantal strategische vragen. Naar hun
mening leidt een minder normatieve benadering tot beter inzicht
in ontwikkelingsprocessen.
Op 24 juni presenteerde DPRN de uitkomsten van het onderzoek
tijdens de CERES-EADI Summerschool, waarna een gevarieerd
publiek verder discussieerde over de toekomstige agenda en
organisatie van ontwikkelingskennis. Ngo’s pleitten voor een
vraaggerichte onderzoeksagenda waarin zuidelijke partners een
Samenwerken voor vernieuwing
De kennisdriehoek – onderwijs, onderzoek en innovatie – is
cruciaal voor ontwikkeling. Veel universiteiten in het Noorden
en Zuiden werken dan ook samen onder de noemer van
capaciteitsopbouw. De nadruk ligt dan meestal op investeringen
in infrastructuur, ICT en de opleiding van medewerkers. Maar
is dit de meest efficiënte manier van capaciteitsopbouw, en
hoe kan het beter? Hoe kunnen universiteiten beter met elkaar
en met niet-academische partners samenwerken met het oog
op innovatie? En hoe te investeren in menselijk kapitaal op
universiteiten? In het kader van het DPRN-proces Collaborate to
Innovate is een groep kennisinstellingen uit Zuid-Afrika,
Over DPRN
stem hebben. In de samenwerking met universiteiten zien ze
vooral heil bij het systematiseren en evalueren van ervaringen
en het werken aan innovaties. Volgens een vertegenwoordiger
van de private sector zouden kennisinstellingen nauwer moeten
samenwerken met bedrijven, gericht op het gezamenlijk
ontwikkelen van een toolbox die inzicht biedt in de vraag waar
de mogelijkheden liggen en wat, waar, voor wie en onder welke
voorwaarden werkt.
Een felle discussie ontspon zich over de potentiële rol van
WOTRO ofwel de NWO-stichting voor Wetenschappelijk Onderzoek
van de Tropen en Ontwikkelingslanden. Wat Ton Dietz
(directeur van het Afrika Studiecentrum en hoogleraar aan de
Universiteit van Amsterdam) betreft krijgt WOTRO de leiding
over de onderzoeksgelden van ministeries en ngo’s en over
het bepalen van de kernthema’s. Zo’n rol als knowledge broker
hoeft niet ten koste te gaan van originele ideeën en innovatief
onderzoek, benadrukte uitvoerend directeur Henk Molenaar.
WOTRO reserveert immers de helft van haar gelden voor out-ofthe-box
ideeën. Professor Ruerd Ruben van het Centrum voor
Internationale Ontwikkelingsvraagstukken (CIDIN) toonde zich
fel tegenstander van een grotere rol voor WOTRO. Hij meent dat
zo’n rol niet past bij een organisatie waarvan de universiteiten
sterk afhankelijk zijn.
De bevindingen van het DPRN-onderzoek onder 17 hoogleraren
en een samenvatting van de discussie op 24 juni zijn binnenkort
te vinden op http://structurefollowsstrategy.dprn.nl
Nederland en België met deze vragen aan de slag gegaan.
Ze kijken onder andere naar de rol van universiteiten bij het
ontwikkelen van beleid rond innovatie in Nederland, Vlaanderen
en Zuid-Afrika en zoeken naar succesvolle voorbeelden.
Uiteindelijk zal het proces moeten leiden tot een strategie ter
versterking van de synergie tussen kennisinstellingen, private
initiatieven en regionale ontwikkeling.
Van 8 tot en met 10 november organiseert de groep een
workshop in Zuid-Afrika, waarbij de focus zal liggen op
succesvolle voorbeelden van samenwerking en innovatie in
Sub-Sahara Afrika. De call for papers is open en papers kunnen
worden ingediend tot 1 augustus.
Voor meer informatie zie: http://innovate.global-connections.nl
DPRN staat voor Development and Policy Review Network en werd in 2003 opgericht als een netwerk van ontwikkelingsexperts
uit Nederland en Vlaanderen. Het doel van DPRN is het stimuleren van debat over ontwikkelingsbeleid en het bevorderen van
samenwerking en synergie tussen wetenschappers, beleidsmakers, ‘de praktijk’ en het bedrijfsleven op het gebied van internationale
samenwerking.
karel
Het lijkt een mode te worden. Diplomaten die in korrelige zinnen van hun trektocht over
de aarde verhalen. Genietend van het pensioen in Wassenaar is verhalen vertellen een
waarachtige hobby geworden. Maar er zijn uitzonderingen. Karel van Kesteren verhaalt
al voor zijn pensioen, op zijn laatste post in Sofia, van zijn belevenissen in dienst van
Buitenlandse Zaken. Hij doet dat in kraakheldere zinnen. Dat maakt zijn verhaal strak en
duidelijk, maar veel te lachen is er niet. Karel is namelijk bloedserieus. Anders dan zijn
collega-verhalenvertellers heeft hij een missie: hij wil de ontwikkelingssamenwerking
verbeteren.
Die missie – ik geef het maar eerlijk weer – was ook al tussen ons duidelijk in een paar
lange gesprekken vorig jaar in zijn hoekkamer in de Nederlandse ambassade op de vierde
etage van Umoja House, waar ook de Duitsers, de Britten en de Europese Commissie
hun etage hebben. De discussies gingen over prangende vragen zoals wat de kosten
zouden zijn van al die donoren die aanwezig waren in bijvoorbeeld de gezondheidssector.
Vielen die uit te rekenen? En kun je van daaruit doorrekenen naar hoe verspillend een
hulpsysteem is met een veelheid van donoren, zeker in populaire sectoren?
Misschien is het mijn eigen vooroordeel of specifieke belangstelling, maar ik vind dat
Verloren in wanorde, zoals de titel van Van Kesterens onlangs verschenen boek luidt,
pas echt interessant wordt in de laatste drie hoofdstukken, daar waar het gaat om de
belevenissen in Tanzania en aanverwante landen waarvoor de ambassadeur in Dar es
Salaam verantwoordelijk is. De lange aanloop via belevenissen in Den Haag, Colombia,
Nicaragua, Spanje en twee keer opnieuw Den Haag zijn zeker leesbaar, maar voor mij
vooral een opmaat naar de laatste zestig bladzijden.
Dat geldt bijvoorbeeld voor het hoofdstuk waarin hij, terug in Den Haag, directeur
multilaterale organisaties wordt. Van Kesteren ontpopt zich daar, in de beste Nederlandse
tradities, als een naïeve multilateralist. Dat blijkt in het bijzonder als hij het heeft
over de kritiek op het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank, waarbij hij de
kritiek op die instellingen alleen bij de anti-globalisten legt en zegt deze kritiek ‘altijd
slecht begrepen’ te hebben. Hij stelt de kritiek gelijk aan het willen afschaffen van
die instellingen, inclusief de Wereldhandelsorganisatie, en vergeet dat er ook vanuit
wetenschappelijke hoek en van internationale commissies forse kritiek is geweest
op programma’s en projecten van deze organisaties. Zeg ‘kolonistatieprojecten in de
Amazone’, zeg ‘stuwdammen’, en u begrijpt wat ik bedoel.
In het eerste hoofdstuk over Tanzania gaat het om de dagelijkse praktijk bij de vele
donoren. Tanzania hoort immers bij de ‘donor darlings’ en heeft dus te maken met een
proliferatie van donoren. De coördinatie en harmonisatie van dat geheel zag Karel met
groeiende verbazing aan. Opnieuw is hij veel optimistischer (in mijn ogen te optimistisch)
over de VN-organisaties. Vooral de activiteiten van de bilateralen wekken zijn irritatie.
Daarbij gaat het in eerste instantie om de ‘chaos’ van het grote aantal hulporganisaties en
alle eigen prioriteiten die al die organisaties hebben. Vervolgens om de versplintering van
deze hulp over tal van sectoren en projecten, en het feit dat een aantal donoren nog altijd
tegen de afspraken in apart bestedingsoverleg hebben.
Verder over alle hobby’s die individuele premiers en ministers uit donorlanden hebben.
De gevechtjes met Den Haag ook, als men van daar weer met allerlei nieuwe voorstellen
en projecten komt. Hij beschrijft, kortom, op heldere wijze hoe weinig veel donorlanden
zich nog aantrekken van al hun mooie beloftes bij de Verklaring van Parijs over meer
harmonisatie en coördinatie. Karel blijft daarbij natuurlijk de goede diplomaat, wat wil
zeggen dat hij een paar van de hardste noten die hij met Den Haag heeft moeten kraken,
keurig achter de kastdeurtjes laat liggen.
De strijd tegen de corruptie mijdt hij niet. Zonder onder stoelen of banken te steken dat
budgetsteun (het stoppen van donorgeld in het algemene budget van de lokale overheid)
voor hem en de Tanzanianen de geprefereerde vorm van hulp is, legt hij tevens uit dat
juist het geven van deze vorm van hulp een mooi instrument is om in discussie te gaan
met de regering ter plekke over corruptie. Zijn stelling is bovendien dat begrotingssteun
democratie bevordert, omdat het donorgeld onderdeel wordt van de nationale begroting.
Die moet in het parlement worden goedgekeurd, wordt in de media besproken en door
verschillende maatschappelijke organisaties gevolgd. Bij hulp in de vorm van projecten
is dat debat er een tussen regering en donor en staan lokale democratische organisaties
dus buiten spel. Het zijn overwegingen die wat mij betreft in een keurig pakketje naar
de nieuwe woordvoeders voor ontwikkelingssamenwerking in de Kamer kunnen worden
gestuurd.
paul hoebink
© Leonard Fäustle
Column paul hoebink 25
Anders dan
zijn collegaverhalenvertellers
heeft hij een
missie
Paul Hoebink is bijzonder hoogleraar
ontwikkelingssamenwerking aan het
Centrum voor Internationale
Ontwikkelingsvraagstukken (CIDIN)
van de Radboud Universiteit Nijmegen.

24 26 wetensChap wat is wijsheid? wetensChap 25 27
‘Als we wisten wat we deden,
heette het geen onderzoek’ (Albert Einstein)
miCroFinanCiering
samengevat
Waarover?
Een briljante samenvatting van de ‘state of
the art’ van microfinancieringsprogramma’s,
rondom de opzet, werkwijze en uitvoering in
ontwikkelingslanden, geschreven door twee
zeer gerespecteerde auteurs die beschikken over
een ruime veldervaring op dit gebied. Het boek
analyseert wanneer microkrediet wel en niet
ingezet kan worden, wat de mogelijke voor- en
nadelen zijn van groepsleningen, en aan welke
voorwaarden moet worden voldaan om een
microfinancieringsinstelling duurzaam te doen
zijn. Daarbij wordt niet geschuwd om heilige
huisjes omver te schoppen (geen subsidies!)
en ook de beperkingen van microkrediet (soms
te kleine bedragen; beperkte effecten voor
vrouwen) te benoemen. Kritische kanttekeningen
worden ook geplaatst bij het vermeende succes
van de Grameen Bank in Bangladesh.
Voor wie?
Verplichte kost voor iedereen die bij microfinanciering
betrokken is of op een andere manier te
maken heeft met krediet, sparen en verzekeringen.
Het boek biedt – naast grondige analytische
hoofdstukken – een grote rijkdom aan empirisch
materiaal gebaseerd op vergelijkende impact-
studies onder cliënten en niet-cliënten van
microfinancieringsprogramma’s. Elk hoofdstuk
wordt afgesloten met enkele praktische oefeningen.
Waar?
Een paperback versie is te bestellen bij Amazon
of bol.com, of uiteraard in de boekhandel
Armendariz, B. & J. Morduch (mei 2010), The Economics
of Microfinance – Second edition, Cambridge (USA):
MIT Press.
mythes over
miCroFinanCiering
Waarover?
Zit toch ook aan deze hype een luchtje? Yunus
kreeg de Nobelprijs, menige prinses en grootinvesteerder
is enthousiast, maar Milford
Bateman heeft dat allemaal met groeiend
afgrijzen gadegeslagen. Hij wil best geloven dat
microfinanciering, in zijn oorspronkelijke opzet,
in een land als Bangladesh armen geholpen
heeft om hun consumptie op peil te houden.
De bewijsvoering dat het hen ook duurzaam
uit de armoede gehaald heeft, is in zijn ogen
gering. En hij kraakt meer mythes. De laatste
twintig jaar is er een grote verschuiving geweest
van gesubsidieerd krediet voor de armen naar
banken die de armen als klanten zien. De
commercialisering van de microkredietsector
wordt mooi geïllustreerd aan de hand van enkele
Latijns-Amerikaanse voorbeelden, waarin de
gang naar de kapitaalmarkt betekende dat
cliënten met onbetaalbare schulden werden
opgezadeld. In de ogen van Bateman is de
microkredietsector verworden tot het lokale
gezicht van het neoliberalisme.
Voor wie?
Voor wie het boek van Armendariz & Morduch
hiernaast interessant vindt en een must voor
mensen die bij Oikokrediet, ASN of Triodos
werken.
Waar?
Bij bol.com, Amazon of boekhandel.
Bateman, M. (2010), Why Doesn’t Microfinance Work?
The Destructive Rise of Local Neoliberalism. Londen: Zed
Books.
Filantrokapitalisme
Waarover?
Er zijn mensen, zoals Economist-redacteur
Matthew Bishop, die denken dat ultrakapitalisten
deze wereld van honger, milieuproblemen
en armoede zullen verlossen. Het
filantrokapitalisme gaat de wereld redden,
was zelfs de ondertitel van het boek daarover.
Michael Edwards gelooft daar helemaal niets
van. In een vijftal hoofdstukken neemt hij ons
mee op een trektocht, waarin onder andere de
tegenstellingen die dit filantrokapitalisme in zich
draagt, worden neergezet. Bijvoorbeeld eerst
een monopolie opbouwen en verdedigen op
software-gebied, daarvoor ook nog forse boetes
ontvangen, vervolgens het maatschappelijk
middenveld opbouwen en hun tegenstem
versterken? Edwards, die recentelijk voor de
Ford Foundation werkte, besteedt ook een
hoofdstuk aan het feit dat nergens blijkt dat de
verschillende foundations het beter zouden doen
dan anderen, zoals particuliere of bilaterale
ontwikkelingsorganisaties. Hij stelt zelfs dat er
weinig geëvalueerd en geleerd wordt.
Voor wie?
Een zeer leesbaar pamflet voor iedereen
die geïnteresseerd is in particuliere
ontwikkelingshulp en/of in ontwikkelingslanden
actief is. Het boekje is vlot en soepel geschreven
en bevat veel voorbeelden.
Waar?
Bij bol.com, Amazon of boekhandel.
Edwards, M. (2010), Small Change: Why Business Won’t
Save the World, San Francisco: Berret-Koehler Publishers.
draagvlak onder de loep
Waarover?
Dit artikel met de langzaamaan bekende uitspraak
over draagvlak (‘A mile wide and an inch deep’)
als titel, is al zeker een jaar in wording maar
nu al zeer de moeite waard. De zeer kritische
beschouwing laat van veel draagvlakonderzoeken
weinig heel. Zo constateren de auteurs dat die
onderzoeken feitelijk niet meten wat ze van
plan zijn en dat onderzoekers weinig begrip
hebben van de factoren die draagvlak bepalen.
Uiteraard komen ze met een oplossing – al valt
daar het nodige op af te dingen. Interessant is
dat de auteurs nog een keer helder uiteenzetten
en statistisch aantonen dat de door velen zo
gewenste relatie tussen maatschappelijk draagvlak
en (het budget van) ontwikkelingssamenwerking in
de praktijk een farce is.
Voor wie?
In de eerste plaats voor politici die graag het
draagvlak onder de Nederlandse bevolking
misbruiken om te pleiten voor verlaging van
het budget. En uiteraard voor allen die om
onderzoeks- of beleidsmatige redenen interesse
hebben in draagvlakonderzoek en de relatie tussen
beleid en draagvlak.
Waar?
Via http://davidhudson.files.wordpress.
com/2009/03/hudson-van-heerde-mile-wideinch-deep-17-feb-2010.pdf.
De auteurs roepen nog
steeds op tot reacties.
Hudson, D. & J. van Heerde (2010), A Mile Wide and
an Inch Deep: Surveys on Public Attitudes Towards
Development Aid, University College London (draft).
migratiestromen
Waarover?
International Migration is een tijdschrift met
veel beleidsgeoriënteerde artikelen rondom
internationale mobiliteit en migratie. Het blad
bestaat sinds 1951 en komt elke twee maanden
uit. Er is veel aandacht voor immigratie naar
Europa, migratie op subregionale schaal en
interne migratie. Vaak terugkomende thema’s
gaan in op de sociale netwerken binnen
diaspora-gemeenschappen, sociaaleconomische
effecten van migratie en remittances, migratiebeleid
en asielprocedures, terugkeer van
migranten, arbeidsmigratie en de gevolgen voor
de braindrain, en de juridische aspecten van
internationale migratie. Het meest recente
nummer (april 2010) bevat onder meer interessante
bijdragen over de migratiestroom van
Angola naar Nederland en de rol van immigranten-
associaties in Italië.
Voor wie?
Een nuttig tijdschrift voor mensen die
betrokken zijn bij het debat rondom migratie en
ontwikkeling, om op de hoogte te blijven van
de lopende discussies en al te simpele oordelen
over de voor- en nadelen van migratie te kunnen
pareren. Verder biedt het blad ook veel bruikbare
informatie om de omvang van migratiestromen in
het juiste perspectief te plaatsen.
Waar?
Downloadable via http://www.wiley.com/bw/
journal.asp?ref=0020-7985
Uitgegeven door Wiley-Blackwell, onder inhoudelijke
verantwoordelijkheid van het Georgetown University Institute
for the Study of International Migration in samenwerking
met de Internationale Organisatie voor Migratie.
Samengesteld door Lau Schulpen (CIDIN)
met medewerking van Celina del Felice,
Paul Hoebink en Ruerd Ruben.
jongeren aan zet
Waarover?
Je zou het in Nederland niet zeggen, maar feit is
dat de huidige wereldbevolking nog nooit zo jong
is geweest. Meer dan 3 miljard mensen – bijna de
helft van de wereldbevolking – is jonger dan 25
jaar. Een enorm potentieel dus, maar helaas ook
een potentieel dat door velen nog te makkelijk
over het hoofd wordt gezien, ondanks het feit dat
steeds meer landen jeugdministeries opzetten,
jeugdbeleid initiëren en jeugdprogramma’s
optuigen. Dit door het Department for
International Development in maart uitgebrachte
rapport probeert met heldere voorbeelden het
tij te keren. Het biedt tevens richtlijnen voor
wat men ‘youth mainstreaming’ noemt, door
in te zoomen op terreinen als organisatorische
ontwikkeling, beleid en planning, en monitoring
en evaluatie.
Voor wie?
Voor iedereen – binnen en buiten de OS-sector –
die geïnteresseerd is in de potentie van jongeren
voor ontwikkeling, een positief verhaal waardeert
en op zoek is naar richtlijnen voor concrete actie.
Waar?
Downloadable via: http://www.ygproject.org/
sites/default/files/6962_Youth_Participation
_in_Development.pdf
DFID (maart 2010), Youth Participation in Development -
A Guide for Development Agencies and Policy Makers,
London, DFID–CSO Youth Working Group.

28
reportage reportage 29
tekst Paul Hoebink
beeld Roel Burgler
millenniumdorpen
omstreden
laboratoria
Het Millennium Villages Project stuit bij Europese donoren op een muur van argwaan, maar
in Mali gelooft men er heilig in. De Malinese overheid vraagt zelfs om forse extra investeringen.
Paul Hoebink doet voor Vice Versa verslag van wat hij bij Millenniumdorp Tiby aantrof.
Deel één van een tweeluik.
De Maison du Gouverneur is opgetrokken in neo-Soedanese
stijl en staat midden in de bestuurswijk van Ségou aan de
oever van de Niger. Het kantoor moet een kleine kopie zijn
van het elegante paleis van Coulibaly, de koning van Ségou,
die beroemd is geworden door de romans van Marise Condé.
Binnen spreekt de interim-gouverneur Yaya Dolo met zachte
stem van ‘een stille revolutie’. Voor hem gaat het vooral om
de zelforganisatie van het dorp: ‘De bevolking kan zelf
duidelijk maken wat ze wil. Daar zijn geen technici voor
nodig. Ze kunnen zelf hun grote en kleine behoeften formuleren
en dat hebben ze gedaan.’
Dezelfde tevredenheid over het Millennium Villages
Project tref je aan bij andere lokale autoriteiten in Mali.
Babougou Traoré, adjunct-directeur van het Office du Riz
(onderdeel van het succesvolle Nederlands-Franse irrigatie-
en landbouwproject Office du Niger) spreekt van een
donoren denken
dat de malinezen
alleen maar extra
geld willen
‘uitzonderlijk project’, waarmee zijn organisatie zeer
goed samenwerkt. Boniface Keita, verantwoordelijk voor
de onderwijzers en leraren in de regio Ségou, roemt de
mobilisatie van de bevolking in de oudercomités. Seta Diko,
regionaal directeur van de gezondheidszorg, noemt het
Millennium Villages Project een partner die daadwerkelijk
in staat is om dingen op gang te brengen. En bij de rondrit
langs de rijstvelden en groentetuinen is Bocary Kaya, directeur
van het project, nog een maat enthousiaster.
Onder leiding van de sous-préfet Makian Doumbio luisteren
we in het donkere vergaderzaaltje bij Millenniumdorp Tiby
naar de twee burgemeesters en raadsleden van de twee
buurgemeentes en een groot cluster van 39 dorpen (rond
de 65.000 inwoners) waarin het project actief is. Makian
Doumbio opent met een fraaie toespraak waarin hij stelt
dat je wat de afgelopen jaren gebeurd is, niet in andere
plattelandsdorpen ziet: ‘Mijn bescheiden persoon zit hier
voor jullie, als vertegenwoordiger van de regering, om te
getuigen van deze grote vooruitgang.’
Ook bij de bevolking van Tiby en de andere dorpen in
het cluster is het enthousiasme groot. Als we bij het nieuwe
gezondheidscentrum in Koila Bamana aankomen, zitten
er zo’n dertig mensen klaar. Voor ons de mannen, aan de
zijkant de nieuw opgeleide gezondheidsvrijwilligsters. Op
mijn vraag voor wie deze nieuwe medische post belangrijk
is, antwoorden de mannen unaniem: ‘Voor de vrouwen.’
Een van hen legt uit: ‘Want die gaan er heen als ze zwanger
zijn, als de kinderen ziek zijn en ook als hun man ziek is.’
the big Five
Het idee is eenvoudig: door 110 dollar per inwoner per jaar
te investeren in vijf centrale sectoren, gedurende vijf jaar,
boek je snelle successen in het verdrijven van armoede,
ziektes en ongeletterdheid. Van de 110 dollar zou 50 dollar
van internationale donoren moeten komen (via het Millennium
Villages Project), 30 dollar van de regering, 10 van de
inwoners zelf en 20 dollar van andere partners, waaronder
lokale ngo’s.
De vijf sleutelsectoren ofwel ‘the big five’ zijn: landbouw
(irrigatie, kunstmest, verbeterde zaden) onderwijs
(bouw van scholen, schoolmaaltijden), gezondheidszorg
(klamboes, zorg voor moeder en kind), rurale infrastructuur
(wegen, energie) en water en sanitatie. Verder is er
ook nog 10 dollar voor trainingen van de dorpsbewoners
nodig. Met deze interventies wil Jeffrey Sachs, directeur
van het Earth Institute en oprichter van de Millennium
Promise, aantonen dat de Millenniumdoelen wel degelijk
haalbaar zijn, als regeringen en donoren er maar in willen
investeren. De Millennium Villages worden daarom wel
aangeduid als ‘het laboratorium van dr. Sachs’.
Het idee is natuurlijk altijd eenvoudiger dan de hardnekkige
praktijk. Zo duurde het drie jaar (men begon in juni
2006) tot in 2009 het project in Mali ook daadwerkelijk de
110 dollar per inwoner kon uitgeven. Over de eerste drie
jaar is 16 miljoen dollar geïnvesteerd, inclusief de bijdragen
in natura, en dat is 70 dollar per inwoner. Overheidsdiensten
werken nu eenmaal vaak trager dan men zou wensen, maar
in het bijzonder de bijdragen van andere donoren en de
inwoners zelf vielen tegen.
Daartegenover staat dat het Millennium Villages Project
in korte tijd heel wat voor elkaar heeft gekregen. De rijstoogst
is fors gestegen door het gebruik van vernieuwde
zaden en kunstmest. Er zijn acht graanschuren gebouwd.
Het meeste geld is in de landbouw gaan zitten, daarna
volgt het onderwijs. Bouwvallen die men gemeenschapsscholen
noemde, zijn vervangen door een ordentelijke
school met keuken en eetzaal waar kinderen dagelijks een
schoolmaaltijd krijgen. Niet alleen is het aantal kinderen
dat nu naar school gaat verzevenvoudigd, maar bijna de
helft bestaat uit meisjes. Al die resultaten staan in schril
contrast tot de trage vooruitgang die men elders in ruraal
Mali aantreft, waar dergelijke investeringen niet zijn
gedaan. Door het uitdelen van 33.000 malarianetten is de
pre-valentie van malaria sterk gedaald. De nieuw opgeleide
gezondheidswerksters kunnen dat met een eenvoudig
proefje testen. Vroedvrouw Mariam Diallo laat ons de cijfers
zien. Binnen vier maanden tijd is bovendien het aantal
zwangere vrouwen dat zorg bij de zwangerschap krijgt,
opgelopen van niets tot bijna 60 procent.
budgetsteun
De Malinese regering is meteen verheugd over de vooruitgang
in Tiby. In maart 2007 bezoekt president Amadou
Touré het dorp. Voedselzekerheid is een speerpunt in zijn
programma en hij is blij met wat er in Tiby bereikt is. Het
Commissariaat voor Voedselzekerheid geeft hij opdracht
een plan uit te werken. In mei 2008 ligt het eerste rapport
voor L’Initiative 166 op tafel, een plan om in de 166
gemeentes met 3.052 dorpen waarin de voedselzekerheid
het geringst is en de lokale infrastructuur het slechtst, met
een op het Millennium Villages Project gebaseerde aanpak
aan de slag te gaan, en voor de ruim 2,5 miljoen inwoners
de Millenniumdoelen te bereiken. Mali telt in totaal 703
gemeentes. Iets minder dan een kwart daarvan valt dus
onder het voorgestelde project.
De Malinese overheid is bereid 35 procent van de
investe-ringen zelf te betalen, indien donoren bereid zijn
millennium
villages
projeCt
Het Millennium Villages Project (MVP) is een samenwerkingsverband
van het Earth Institute met het
Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties
(UNDP) en de Millennium Promise, het financieringsvehikel
van het project. Het MVP begon in 14 clusters
van in totaal ongeveer 80 dorpen in 10 landen, in verschillende
agro-ecologische zones. Het accent ligt op
verbetering van de landbouw, rurale infrastructuur, gezondheidszorg
en onderwijs. Het eerste dorp was Sauri
in Kenia. Inmiddels doen er 16 landen mee en heeft het
project een bereik van meer dan 500.000 mensen.
Financiering kwam in eerste instantie van de filantropen
Ray Chambers en George Soros en van de regering
van Japan. Ook Zuid-Korea is een officiële donor
voor verschillende dorpen. Daarnaast worden diverse
onderdelen door bedrijven gefinancierd, al of niet
in natura. Bekende supporters zijn Bono, Madonna
en Tommy Hilfiger. Secretaris-Generaal Ban Ki Moon
heeft het MVP geprezen in zijn laatste rapport over de
Millenniumdoelen, ‘Keeping the Promise’, vanwege de
holistische, concrete benadering en de goede samenwerking
met de privésector.

30 reportage
jeFFrey saChs
Jeffrey Sachs (1954, VS) is directeur van het Earth
Institute en hoogleraar aan Columbia University.
Voorheen was hij lange tijd hoogleraar aan Harvard
University en directeur van het VN Millennium Project.
Hij is speciaal adviseur voor de Secretaris-Generaal van
de VN voor de Millenniumdoelen. In de jaren tachtig en
negentig was hij een van de architecten van de ‘shocktherapie’
in Bolivia en Polen. Zijn bekendste boeken
zijn The End of Poverty en Common Wealth. Bill Easterly
(New York University) is zijn beroemdste criticus.
om het financieringsgat van meer dan 1 miljard dollar over
vijf jaar aan te vullen. Dat is toch al snel een verhoging van
de ontwikkelingshulp aan Mali van ruim 20 procent, terwijl
de hulp aan Mali in de afgelopen paar jaar al van 600 miljoen
naar rond de miljard dollar gestegen is.
Er is grote twijfel bij de donoren in Bamako en ook in
de Europese hoofdsteden. In Bamako is die twijfel sterk
ingegeven door onvolkomenheden in het plan zelf. De
donoren voelen zich vooral gecommitteerd aan de met de
Malinezen afgesproken gezamenlijke hulpstrategie. Zij zien
niet hoe dit plan zich verhoudt tot de budgetsteun en de
steun aan sectorprogramma’s in onderwijs en gezondheidszorg
die zij nu vooral geven. Ook begrijpen zij niet waarom
dit initiatief niet in de nationale financieringsplannen is
ondergebracht en apart aan de donoren wordt aangeboden.
Ze veronderstellen dat de Malinezen alleen maar extra geld
willen bovenop de donorbijdragen die zij al krijgen.
personeel
Ook over de organisatorische kant hebben de donoren
grote twijfels. Op het kantoor van het Millennium Villages
Project in Ségou werken twaalf stafleden. Daarnaast zijn
er vijf chauffeurs en twee ondersteunende stafleden. Zij
werken samen met een twintigtal lokale ambtenaren van de
ministeries van Landbouw, Onderwijs en Gezondheidszorg,
van het Office du Niger en van de gemeentes. De donoren
vragen zich dan af of er voor de uitvoering van L’Initiative
166 eenzelfde hoeveelheid staf maal 166 nodig is. Er is
grote twijfel of al dat extra personeel in Mali beschikbaar
is. Mali zou het initiatief kunnen uitvoeren met de
gedecentraliseerde afdelingen van de ministeries, maar de
capaciteit daarvan wordt te zwak geacht voor een dergelijk
grootschalig initiatief. De Malinese overheid is er echter
van overtuigd dat ze het programma met versterkte lokale
en regionale overheidsdiensten kan uitvoeren.
In de hoofdkantoren in Europa is de weerstand
misschien nog groter. Daar wordt het Millennium Villages
Project gezien als een externe interventie, die te weinig
zou aansluiten op endogene ontwikkelingsprocessen. Ook
als iets dat al in het verleden gedaan is, met plattelandsprojecten
of ‘community development’, projecten die tot
weinig successen zouden hebben geleid en in elkaar zakken
als de hulp verdwijnt – 166 van dit soort projecten zou
bovendien voor veel te veel versnippering zorgen. Daar kun
je tegenover stellen dat die vroegere projecten misschien
niet voldoende zijn geëvalueerd of juist andersom, dat daaruit
lessen getrokken zijn hoe het anders kan en beter moet.
De Millennium Villages kunnen misschien wel die geleerde
lessen – zoals op niet te veel sectoren mikken – in praktijk
brengen.
water bij de wijn
De interim-gouverneur van Ségou staat op het punt naar
Kidal in het droge noorden te vertrekken, waar hij de
nieuwe gouverneur wordt. Hij vraagt zich openlijk af of wat
in Tiby mogelijk is, ook in het gortdroge Kidal zou kunnen
lukken. Hij gooit het daarbij met name op het gemeenschapsgevoel:
‘Mensen werken daar voor zichzelf, in de
als er versChillende
wegen naar 2015 zijn,
waarom zou je dan
niet her en der
experimenteren?
landbouw en met hun vee, en samen voor de familie, maar
gemeenschap is daar iets van het verleden.’ Dan heeft hij
het weliswaar niet over het ontwikkelingspotentieel van het
noorden, maar betwijfelt ook hij of het project daar haalbaar
is. Over de donoren zegt hij tegelijkertijd: ‘Systematische
weigering is geen oplossing.’ Conclusie: de donoren
moeten water bij de wijn doen.
Dat gebeurt mondjesmaat, want de eerste donoren schuiven
nu toch aan. Het Spaanse MDG Fund schijnt een project
te willen financieren op het terrein van voedselzekerheid in
vier gemeentes. De Wereldbank wil hetzelfde doen in zeven
gemeentes. Maar dan gaat het nog maar om 24 miljoen
dollar. Het geeft het dilemma fraai weer: de donoren willen
graag de Millenniumdoelen in 2015 halen en denken met
de huidige hulpmodaliteiten de instrumenten daarvoor in
handen te hebben, maar als er een regering komt met een
hoge inzet op het behalen van die doelen én met eigen
plannen, dan is er direct huiver en koud-watervrees. Dit
zou een mooi onderwerp kunnen zijn voor de aankomende
Millenniumtop in New York: als er verschillende wegen naar
2015 zijn, waarom zou je dan niet her en der experimenteren?
Is de wereld niet één groot laboratorium voor een
samenleving zonder geweld en armoede?
Dit artikel is mede gebaseerd op bezoeken aan drie
Millennium Development Villages in 2008, 2009 en 2010:
Mayange in Rwanda, Tiby in Mali en Ruhiira in Oeganda.
Hoe is het toch met…
diCk de
graaF?
Begin jaren zeventig, in de tijd dat ik Dick de Graaf
leerde kennen, was er binnen de derdewereldbeweging
een kritische houding ontstaan ten opzichte van de
Nederlandse ontwikkelingshulp. Dick Scherpenzeel, de
eerste derdewereld-journalist, schreef voor Sjaloom de
brochure ‘Manipulaties met ontwikkelingshulp’, onder
voorzitterschap van Jan Pronk schreef de werkgroep XminY
het boekje Helpt Hollands Hulp? en ik schreef mijn eerste
boek De Nederlandse ontwikkelingshulp in discussie.
De overtreffende kritische trap kwam echter van
het Tijdschrift voor Anti-Imperalisme Scholing. Dit
studentencollectief, waarvan Dick de Graaf de belangrijkste
woordvoerder was, schreef het boek Nederlandse
ontwikkelingshulp in dienst van kapitaalsbelangen. Op een
discussieavond bij de Vrije Universiteit te Amsterdam in het
najaar van 1974 verweet Dick de zojuist minister geworden
Jan Pronk een hulpbeleid te voeren dat onder het mom
van goedgeefsheid in dienst stond van de belangen van
het bedrijfsleven. Jan Pronk verweerde zich als een leeuw,
verwees naar zijn tijd als derdewereldactivist, noemde
zich de vertegenwoordiger van de linkse minderheid in
het kabinet, legde omstandig uit hoe binnen de gegeven
situatie het maximale binnengehaald werd, maar het lukte
hem niet de beschuldigingen die van uit de zaal vol roerige
studenten op hem afkwamen te ontzenuwen. Toen ik hem
dertig jaar later samen met Marc Broere interviewde voor
ons boek De bewogen beweging, vertelde Pronk dat het een
van de weinige discussies in zijn leven was geweest die hij
had verloren.
Nu zit ik in een rijtjeshuis in het lommerrijke Bussum-
Zuid tegenover de gepensioneerde maar nog steeds actieve
Dick de Graaf (1945) en vraag hem of hij nog steeds zo over
ontwikkelingshulp denkt. ‘Laat ik voorop stellen dat wij
nooit tegen humanitaire hulp via ngo’s waren’, antwoordt
hij. ‘Wij wilden duidelijk maken dat achter de schijn van
overheidsgulheid keiharde Nederlandse investeringen en
exportbelangen schuilgingen. Ik vind nog steeds dat je met
een zeker wantrouwen moet kijken naar de combinatie hulp
en bedrijfsleven. Kijk, als marxist weet ik dat het kapitalisme
productiekrachten vrijmaakt en dat is op zichzelf een goede
zaak, maar wie gaat er vervolgens van profiteren? Krijgen
armen na de aanleg van een grootscheeps drinkwaterproject
gratis of zeer goedkoop water of moeten ze voortaan voor
veel geld flessen water kopen?
Mijn betrokkenheid bij het derdewereldwerk heb ik altijd
gekoppeld aan steun voor de strijd van arbeiders en
boeren. In mijn eerste baan in 1973 als onderzoeker bij
SOMO, Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen,
werkte ik vooral in opdracht van arbeidersgroepen en
ondernemingsraden. Daarna heb ik als vakbondsbestuurder
voor de Voedingsbond FNV twintig jaar mogen werken aan
de belangenbehartiging van arbeiders in de cacaosector in
Nederland en cacaoboeren in de derde wereld, en aan de
versterking van de samenwerking tussen hen.
Als vrijwilliger ben ik nog steeds verbonden aan het
cacaoproject. We werken aan draagvlak voor een
duurzame cacaosector, gericht op een productie die
economisch levensvatbaar is, ecologisch gezond en sociaal
aanvaardbaar. Als die duurzame productie, waar ook de
Internationale Cacao Organisatie inmiddels achter staat,
consequent ingevuld wordt, betekent dit het einde van de
huidige tekorten, een betere beloning voor cacaoboeren
en behoud van werkgelegenheid voor cacaoarbeiders in
Nederland.’
Al pratende wordt Dick steeds enthousiaster, en luisterend
naar zijn uiteenzettingen word ik vanzelf ook enthousiast.
Thuisgekomen ga ik nieuwsgierig nog even nagooglen
en het eerste waarop ik stuit is een bericht van vorig
jaar oktober: ‘Gepensioneerd vakbondsbestuurder Dick
de Graaf krijgt de handen van driehonderd deelnemers
uit 29 cacaolanden op elkaar.’ Zo, denk ik tevreden:
actieresultaten boeken, internationaal samenwerken,
mensen mobiliseren, multinationals bestrijden en overtuigen;
of het nu najaar is of voorjaar, de twintigste of
de eenentwintigste eeuw, of je nu jong bent of ouder –
het blijft allemaal en altijd weer mogelijk.
© Roel Burgler
het wereldje 31
tekst Hans Beerends
beeld Roel Burgler
Hans Beerends stond aan de wieg van de Wereld-
XXX
winkels in Nederland en schreef diverse boeken
over de geschiedenis van de derdewereldbeweging.
Voor Vice Versa zoekt hij vroegere bekenden uit het
wereldje op, die enigszins uit de publiciteit zijn
geraakt. In deze aflevering een ontmoeting met Dick
de Graaf.

32 het wereldje
tekst André van der Stouwe
beeld Roel Burgler
welkom in
de seCtor
Nienke Regts (26) werkt bij Euroconsult/BMB Mott
Macdonald, een internationaal advies- en ingenieursbureau
op het gebied van ontwikkelingssamenwerking.
Niet wat ze had verwacht toen ze aan haar eerste
opleiding begon.
Wat houdt je werk in?
‘Ik ben betrokken bij het acquisitieproces voor projecten,
voornamelijk van de Europese Commissie en de Wereldbank.
Het is vergelijkbaar met een sollicitatieprocedure: je moet
laten zien dat je geschikt bent om het project uit te voeren.
Ik kijk welke referenties we hebben, of we ervaring hebben
met het betreffende thema en kennis van de regio waar het
project plaatsvindt. Daarnaast moet ik experts aanschrijven
die dat project zouden kunnen uitvoeren. We hebben zelf
een aantal experts in huis, maar ook een uitgebreide database
van freelancers die we kunnen benaderen.’
Hoe ben je in de ontwikkelingssector terechtgekomen?
‘Na de havo ben ik culturele en maatschappelijke vorming
gaan studeren in Zwolle. Ik had al gauw door dat het niet
de juiste opleiding voor mij was. Maar ik wist niet wat
ik wel wilde, dus heb ik maar doorgezet. Totdat ik een
afstudeeropdracht maakte over kindsoldaten in Oeganda.
Daar heb ik veel tijd in gestoken. Uiteindelijk kreeg ik er
ook een hoog cijfer voor en dacht ik: hé, dit vind ik echt interessant,
ik ga ontwikkelingsstudies doen. Ik heb gekozen
voor een onderzoek naar koffie en eerlijke handel. Dat vond
ik interessant, daar wilde ik me voor inzetten. Uiteindelijk
ben ik naar Oeganda en Tanzania geweest om daar onderzoek
te doen naar de loyaliteit van koffieboeren tegenover
hun coöperaties.’
Koop je zelf eerlijke producten?
‘Ik ben net afgestudeerd, dus ik heb er nooit veel geld voor
gehad. Ik vind het wel belangrijk om zo veel mogelijk biologische
en lokale producten te kopen, maar moet bekennen
dat ik het zelf dus niet altijd doe. Eerlijke koffie koop ik
trouwens wel altijd!’
Wat vind je van het OS-wereldje?
‘Er zijn zo veel organisaties die allemaal hetzelfde willen,
die bijvoorbeeld allemaal in Oeganda zitten en allemaal
dezelfde boeren willen helpen. Ik denk niet dat dat efficiënt
is. Daarom vind ik het goed dat ontwikkelingsorganisaties
nu moeten gaan samenwerken en zo kennis en kunde gaan
delen.’
Wat is je droombaan voor de toekomst?
‘Op het moment zit ik hier heel goed. Ik leer ontzettend
veel en het staat fantastisch op mijn cv. Wat de consultants
hier doen, vind ik mooi werk. Zelf als expert aan de slag
gaan, dat lijkt me wel wat.’
Is er over tien jaar nog steeds werk voor mensen als jij?
‘Zeker weten. Het liefst wil je natuurlijk armoede de wereld
uit helpen, maar ik denk dat er altijd een verschil zal zijn
tussen arm en rijk, tussen mensen met macht en mensen
zonder macht. Wat je kunt doen is proberen het leven van
mensen die arm zijn en geen macht hebben, te verbeteren.
Daar sta ik voor.’
nienke regts (26 jaar)
Opleiding:
· Master International Development,
Radboud Universiteit Nijmegen
· Bachelor International Development,
Radboud Universiteit Nijmegen
· Bachelor Culturele & Maatschappelijke Vorming,
Christelijke Hogeschool Windesheim Zwolle
Werkervaring:
· Young professional bij Euroconsult/BMB Mott MacDonald
· Research assistent aan Radboud Universiteit Nijmegen
‘vrouwenreChten
zijn
niet oubollig’
tekst Marc Broere
beeld Roel Burgler
Een Nederlands Gender Platform: doet dat niet denken aan lang vervlogen tijden,
toen de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking nog héél politiek correct was? Volgens
Elisabeth van der Steenhoven, de nieuwe directeur van Wo=men, is het tegendeel
het geval. ‘Speciale aandacht voor de positie van vrouwen past juist heel erg in
de discussie over de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking. Met aandacht voor
vrouwenrechten worden projecten namelijk vele malen effectiever.’
Gedreven pratend schudt Elisabeth van der Steenhoven de feiten uit haar mouw.
‘Zeventig procent van de landbouw in Afrika wordt verzorgd door vrouwen. De Wereldbank
heeft in een recent rapport nog geconstateerd dat landbouwplannen veel effectiever
zijn als je rekening houdt met de positie van de vrouw. Vrouwen worden bijvoorbeeld
belemmerd door eigendomsrechten. Als vrouwen zelf grond mogen beheren, stijgt de
efficiëntie van de landbouw in Afrika volgens de Wereldbank met twintig procent. Nu gaat
te veel landbouwgrond verloren, omdat mannen geen mest en graan kopen. Dit is helemaal
geen oubollig jaren-zeventigideaal. Juist in een tijd dat mensen terecht zeggen dat elke
belastingcent of donatie zo effectief mogelijk moet worden uitgegeven, moet je rekening
houden met sekseverschillen. Dat maakt je beleid immers beter.’
De 37-jarige Van der Steenhoven maakte in mei de overstap van Mensen met een Missie
naar Wo=men. Bij haar vorige werkgever was ze als hoofd projecten verantwoordelijk voor
‘learning and linking’ en gaf ze ook het Medefinancieringstraject vorm. ‘Ik ben er trots op
dat we er met twee allianties in geslaagd zijn om door te gaan naar de volgende ronde.’
werkterrein
Wo=men wordt gefinancierd door onder andere Buitenlandse Zaken, Cordaid, Hivos en
Oxfam Novib. Daarnaast zijn er nog zestien andere leden, variërend van IKV/Pax Christi
en de Schone Kleren Campagne tot de stichting Yente, die vrouwelijk ondernemerschap in
Afrika en Latijns-Amerika promoot. Op basis van actueel onderzoek pleit Wo=men ervoor
dat projecten beter worden als je rekening houdt met vrouwenrechten.
Ook fungeert Wo=men als kennisinstelling, bijvoorbeeld wat betreft de positie van
vrouwen in de textielketen of hun rol bij conflictpreventie, of over mannenemancipatie
in Zuid-Afrika. Het werkterrein van de organisatie beperkt zich niet alleen tot
ontwikkelingorganisaties. ‘We werken ook samen met bedrijven en andere ministeries’,
legt Van der Steenhoven uit. ‘Er is tegenwoordig zo’n brede groep bezig met internationale
samenwerking. Die is allang niet meer voorbehouden aan Medefinancieringsorganisaties en
andere usual suspects. Het is juist leuk om verschillende soorten organisaties en bedrijven
aan elkaar te koppelen rondom dit onderwerp.’
Zo is een van de gesprekspartners van Wo=men het ministerie van Defensie. ‘De CIA
schrijft in een rapport dat de belangrijkste spelers in conflictgebieden vrouwen zijn.
Vrouwen bepalen waar het eten naartoe gaat en of er wel of geen scholing wordt gegeven
aan paramilitaire groepen. Vrouwen zijn ook early warners in conflictgebieden: zij merken
als eersten dat de spanningen oplopen. Iedereen is het erover eens dat conflictpreventie
beter is dan conflictresolutie. Daarom wil ook het ministerie van Defensie nu serieus
proberen om bij vredesmissies een op vrouwen gericht beleid te maken. Het is heus geen
tovermiddel, maar het maakt je beleid wel een stuk effectiever.’
het wereldje 33
en verder...
is Frans van den Boom sinds half juli de nieuwe directeur
van NCDO (Nationale Commissie voor Internationale
Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling). Hij gaat
een belangrijke rol spelen bij het omvormen van de
organisatie naar een kenniscentrum op het gebied van
draagvlakversterking en internationale samenwerking.
Van den Boom was van 1994 tot 2001 werkzaam bij
het Nederlandse Rode Kruis, waarvan de laatste jaren
als adjunct-directeur. Daarna werkte hij voor het
International AIDS Vaccine Initiative.
is ontwikkelingsdeskundige Jeroen de Lange er vooralsnog
nét niet in geslaagd om in de Tweede Kamer te
komen voor de PvdA. Hij stond op plaats 31, terwijl
zijn partij uiteindelijk 30 zetels kreeg bij de afgelopen
verkiezingen. Mocht de PvdA gaan meeregeren, dan is
de kans groot dat De Lange, die voor de Wereldbank in
Oeganda is gestationeerd, toch nog de kamerbankjes zal
betreden. Ontwikkelingsspecialisten die in elk geval als
nieuweling in de Tweede Kamer zijn gekomen, zijn Sjoera
Dikkers (PvdA) en Arjan El Fassed (GroenLinks).
vertrekt Gerhard Schuil als coördinator van Impulsis,
het loket voor particuliere initiatieven van ICCO, Kerk
in Actie en Edukans. Door de decentralisatie van ICCO
verdwijnt zijn functie. Schuil gaat zich nu storten op zijn
voorzitterschap van Rank a Brand, een vergelijkingssite
waarop je kunt zien hoe transparant, fair en groen je
favoriete merken zijn. Daarnaast wil hij zijn master
religiestudies aan de Radboud Universiteit in Nijmegen
afronden.
is Kenneth van Toll in tijdelijke dienst getreden van
Partos, de brancheorganisatie van de ontwikkelingssector.
Bij Partos ontwikkelt ze als projectleider nieuwe
ledendiensten, met name op het gebied van evaluatie.
Voorheen werkte ze als adjunct-directeur bij Freevoice.
neemt Ruben Collin op 1 september afscheid als directeur
van Music Mayday International, waar hij sinds 2001
heeft gewerkt. Collin heeft naar eigen zeggen met
tientallen collega’s en honderden vrijwilligers en
artiesten in binnen- en buitenland met succes mogen
bouwen aan een platform voor jong creatief talent in
Afrika.

34 besChouwing
tekst Marc Broere
beeld Farhad Foroutanian
the times they
are a-Changing
De publieke en politieke steun voor ontwikkelingssamenwerking wordt steeds kleiner. Dat
is bedreigend, maar kan een verhulde zegen zijn. Het dwingt ontwikkelingsorganisaties
namelijk hun boodschap oprechter en actueler te maken.
Op het moment dat ik deze Beschouwing schrijf heeft
Nederland nog geen nieuw kabinet. Wel hebben de
afgelopen verkiezingen duidelijk gemaakt dat Nederland
een behoorlijke ruk naar rechts heeft gemaakt. Hoewel
dat niet automatisch gevolgen hoeft te hebben voor
de hoogte van het ontwikkelingsbudget (kijk naar het
Verenigd Koninkrijk, waar onder de conservatieve regering
van David Cameron de grootste bezuinigingsoperatie
ooit wordt uitgevoerd, maar zowel de zorgsector als de
ontwikkelingssamenwerking buiten schot blijven) zal dat
in Nederland waarschijnlijk wél het geval zijn. De grootste
winst werd immers behaald door de VVD en de PVV, partijen
die de ontwikkelingssamenwerking – exclusief noodhulp –
respectievelijk willen halveren of afschaffen.
Ook uit alle recent verschenen onderzoeken over de
publieke steun voor ontwikkelingssamenwerking blijkt
dat de gouden tijden over zijn. Uit het Kieskompas, dat
in de aanloop naar de verkiezingen door 360 duizend
mensen werd ingevuld, bleek dat een meerderheid van
57 procent vindt dat er bezuinigd mag worden op steun
aan arme landen. Deze mening hebben voornamelijk
rechtse kiezers, maar ook in de achterban van de PvdA,
SP en D66 vindt een flinke minderheid inmiddels dat
er best iets van het ontwikkelingsbudget af kan. TNS
Nipo constateerde kort daarvoor al dat 54 procent van
de kiezers vindt dat Nederland te veel geld besteedt
aan ontwikkelingssamenwerking in vergelijking met
andere landen, terwijl de ongekroonde koning van onze
opiniemetingen, Maurice de Hond, in een opdracht van
Artsen zonder Grenzen concludeerde dat 53 procent van
de Nederlandse bevolking twijfelt over het nut van hulp
aan arme landen. De onderzoeken laten een duidelijke
trendbreuk zien, want tot slechts enkele jaren geleden
kwam uit vrijwel iedere meting naar voren dat Nederland
een draagvlak van ongeveer 80 procent kende dat minimaal
voor handhaving van het Nederlandse ontwikkelingsbudget
was. Zoals Bob Dylan in de jaren zestig zong: ‘The times
they are a-changing.’
vrijbrieF
Nu hoeft twijfel over ontwikkelingssamenwerking helemaal
niet erg te zijn, als die tenminste leidt tot een debat
over de betrekkelijkheid van hulp en over betere en
meer structurele manieren om de mondiale ongelijkheid
te verkleinen. Ontwikkelingshulp kán de armoede niet
oplossen en is daar ook nooit voor bedoeld geweest,
betoogde ik al in eerdere stukken: hulp is slechts een
bijgerecht – en eerlijke handel moet het hoofdgerecht zijn.
Twijfel over ontwikkelingssamenwerking is echter wél
zorgelijk als die een teken is dat ons land zich aan het
afkeren is van haar mondiale verantwoordelijkheid. Jan
Pronk constateert in zijn column op pagina 7 met spijt dat
de verkiezingen alleen maar over ons eigen land gingen.
Het feit dat politici niet gevraagd werd om rekenschap af te
leggen over het buitenlandbeleid, en dat zij dat ook niet uit
zichzelf deden, betekent dat ze voor de komende jaren een
vrijbrief hebben gekregen om met het buitenland te doen
wat ze willen, betoogt Pronk. Deze vrijbrief baart ook mij
ernstige zorgen, want met opkomen voor onze mondiale
verplichtingen denken politici vandaag de dag nog maar
weinig kiezers meer te trekken. Welke politicus durft het
nog aan om pal voor mondiale solidariteit te gaan staan?
overlevingsdriFt
Waar ik benieuwd naar ben, is hoe de Nederlandse
ontwikkelingsorganisaties in dit nieuwe krachtenveld gaan
opereren. Er zijn verschillende scenario’s mogelijk. De kans
bestaat dat ze zich nog meer zullen laten leiden door hun
eigen institutionele belang en overlevingsdrift. Zij die nog
in de race zijn voor overheidssubsidie zullen zich tot 1
november, de dag waarop het salomonsoordeel over MFS-2
wordt geveld, in elk geval koest houden. Maar omdat er hoe
dan ook minder geld beschikbaar zal zijn dan voorheen,
zullen organisaties manieren moeten bedenken om minder
afhankelijk van de Nederlandse overheid te worden. Dat
betekent nog meer fondsenwerving onder het Nederlandse
publiek, met het gevaar van een platte en onrealistische
boodschap waarmee ze elkaar proberen af te troeven. Ik
ben bang dat zo niet alleen politici maar ook de marketeers
en fondsenwervers van ontwikkelingsorganisaties een
vrijbrief zullen krijgen. En dat is evenmin een vrolijk
vooruitzicht.
Ten tweede verwacht ik dat organisaties op zoek gaan
naar fondsen buiten Nederland. De Verenigde Staten
bijvoorbeeld kent tal van grote en kleinere particuliere
foundations en een rijke traditie van filantropie. Net als
in de tijd van het Wilde Westen valt hier nog heel wat te
ontginnen, ook voor Nederlandse ngo’s. De vraag is echter
of het zal ‘klikken’ met Nederlandse ngo’s, omdat deze
particuliere fondsen ofwel heel charitatief zijn of juist
een veel bedrijfsmatiger aanpak hebben dan Nederlandse
ontwikkelingsorganisaties gewend zijn.
Dan is er nog de mogelijkheid tot decentraliseren,
een proces waar na ICCO nu ook Oxfam Novib mee gaat
beginnen. Steeds meer verantwoordelijkheden worden
hiermee naar lokale veldkantoren overgeheveld. Dat
kan strategisch een slimme zet zijn. De Europese Unie
is van plan om veel meer ontwikkelingsgeld direct naar
‘het Zuiden’ over te maken in plaats van te besteden via
noordelijke hulporganisaties, en ook het rapport van de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid doet
aanbevelingen in deze richting. Het uitgangspunt van
decentralisatie vind ik uitstekend. Het is in feite een
gevolg van succesvolle ontwikkelingssamenwerking,
omdat de capaciteit in het Zuiden zo sterk is geworden
dat de uitvoering en begeleiding van projecten nu lokaal
gedaan kan worden en de westerse ngo zich vooral op
het lobbywerk hier kan richten. Het zou echter verkeerd
zijn als voornamelijk uit overlevingsdrang voor deze
decentralisatie wordt gekozen en de veldkantoren van
Oxfam Novib en ICCO concurrenten worden van zuidelijke
ontwikkelingsorganisaties omdat ze om dezelfde fondsen
gaan strijden.
henk en ingrid
Tot slot is echter nog een laatste scenario denkbaar. Wat
ik hoop is dat ontwikkelingsorganisaties zichzelf gaan
heruitvinden; dat ze zich niet vanuit hun eigen belangen
op de toekomst gaan bezinnen, maar mensen weer een
oprecht en actueel verhaal gaan vertellen over armoede.
Alleen daarmee kun je mensen weer voor je winnen. En
dan niet om hun portemonnee te trekken, maar om weer
(en meer) betrokken te raken bij de ongelijkheid in de
wereld. De oplossing zit niet in nog betere rapportages
over succesvolle projecten of in reclamecampagnes, maar in
eerlijke communicatie.
Eerlijke communicatie bijvoorbeeld over wat
ontwikkelingssamenwerking nu eigenlijk is. Op de
interessante bijeenkomst van Singing a New Policy Tune
in Ede (zie ook pagina 6) merkte een van de deelnemers
terecht op dat een groot deel van het Nederlandse
publiek niet is meegegaan in de stappen die de
ontwikkelingssamenwerking door de jaren heen heeft gezet.
Mensen denken bij ontwikkelingssamenwerking nog steeds
aan schooltjes, weeshuizen en gezondheidsposten, terwijl
het bij de meeste professionele ontwikkelingsorganisaties
allang gaat om capaciteitsopbouw en het werken aan
een civil society in het Zuiden. Ontwikkelingsorganisaties
moeten de uitdaging aangaan om juist ook dít werk op een
goede manier over het voetlicht te brengen en niet telkens
– onder druk van de fondsenwervers – in de fuik te vallen
om een beeld neer te zetten dat inmiddels achterhaald is.
En verder, zoals op diezelfde bijeenkomst werd gesteld, ook
veel beter duidelijk maken waarom het ook in ons eigen
belang is dat de armoede een halt wordt toegeroepen.
Anders valt er over vijftig jaar namelijk ook voor de
kinderen van Henk en Ingrid weinig lol meer te beleven op
deze wereld.
goudmijn
Ontwikkelingsorganisaties moeten over de ongemakkelijke
waarheid van armoede gaan vertellen door in te zoomen
op mensen die er de dupe van zijn en ertegen strijden.
In mijn boek Berichten over Armoede heb ik al geschreven
dat Nederlandse ontwikkelingsorganisaties zich niet lijken
te realiseren wat voor goudmijn aan verhalen ze in huis
hebben. Via hun partnerorganisaties hebben ze toegang
tot duizenden mensen die de ongemakkelijke waarheid
van armoede een gezicht kunnen geven, die met vallen en
opstaan proberen vooruit te komen in hun leven binnen
een internationale context die hen vijandig gezind is.
Met zulke krachtige persoonlijke levensverhalen hebben
ontwikkelingsorganisaties een ijzersterke troef in handen
in het debat over de mondiale verantwoordelijkheid van
Nederland.
Misschien is het helemaal nog niet zo slecht dat het
draagvlak een stuk minder is geworden. Ik hoop dat het
ontwikkelingsorganisaties dwingt om de juiste keuzes te
maken. Laat ze maar eens helemaal opnieuw beginnen om
mensen bewust te maken van de ongemakkelijke waarheid
van armoede. Als mensen weer geraakt worden, bestaat
de kans ook dat ze zelf inzien dat het een schande is dat
Nederland van een voorloper op het gebied van mondiale
solidariteit nu opeens een achterblijver dreigt te worden.
Soms is een stapje terug even nodig om vervolgens weer
twee vooruit te kunnen zetten.
the times they are a-Changing 35

wij blijven venieuwen, doet u mee?
Ja, ik doe mee. Ik neem een DOORLOPEND ABONNEMENT op Vice Versa en machtig Stichting Informatievoorziening
Ontwikkelingssamenwerking om via automatisch incasso jaarlijks € 37,50 van mijn bankrekening af te schrijven.
Ja, ik doe mee. Ik neem een JAARABONNEMENT op Vice Versa en machtig Stichting Informatievoorziening
Ontwikkelingssamenwerking om eenmalig € 42,50 van mijn bankrekening af te schrijven.
Ja, ik doe mee. Ik neem een STUDENTENABONNEMENT voor een jaar op Vice Versa en machtig Stichting Informatie-
voorziening Ontwikkelingssamenwerking om eenmalig € 19,95 van mijn bankrekening af te schrijven.
NB Stuur een kopie van het inschrijvingsbewijs voor je opleiding mee.
Mijn gegevens:
Naam m / v
Adres
Postcode/plaats
Telefoon
E-mail
Ik verleen tot wederopzegging machtiging aan lokaalmondiaal om jaarlijks het abonnementsgeld af te schrijven van mijn bankrekening.
Rek.nr:
GRENZELOOS
GEDREVEN
JANNEKE
JUFFERMANS
Drijfveren, dilemma’s
en levenslessen van
ontwikkelingswerkers.
Handtekening datum
Het abonnement loopt door tenzij het drie maanden voor het einde van het abonnementjaar schriftelijk wordt stopgezet. Ondergetekende is bekend met het
feit dat, indien hij/zij niet akkoord is met de afschrijving, hij/zij binnen 30 dagen bij zijn/haar eigen bank opdracht kan geven het bedrag terug te boeken.
02 inhoud
02 inhoud
Knip deze bon uit en stuur hem in
een gefrankeerde enveloppe naar:
lokaalmondiaal
Abonneeservice Vice Versa
Velperbuitensingel 8
6828 CT Arrnhem