Land bouw en plat te lands ontwikkeling - AEIDL

superdoc.aeidl.eu

Land bouw en plat te lands ontwikkeling - AEIDL

LEADER magazine [août­septembre­octobre 1997] ­ chaussée St­Pierre 260, B­1040 Bruxelles ­ Bureau de dépôt Bruxelles X

Kwar taal blad van het Euro pese pro gramma LEA DER II

LEADER magazine 1 zomer 97 nr.15

Zomer 97 nr.15

Land bouw en

plat te lands ­

ontwikkeling

Zwe den

Kar in thië

Cavan­Monag han


in actie

Land: Spanje

SIERRA DE SEGURA

Ver we zen lijkte actie: ener gie hou dende teel ten

Kos ten: 35 312 ECU

EU en andere open bare fond sen: 23 542

ECU Privé: 11 770 ECU

“In Sierra de Segura wordt veel belang gehecht aan

het her ge bruik van land bouw- en bos bou waf val. Er

is al een ener gie cen trale op bio massa die gebruik

maakt van de res ten van olijf olie en van het hout

en de tak ken die na bos ont gin ning ach ter blij ven.

LEADER steunt op dit moment de bebou wing van

braak grond met ener gie hou dende gewas sen (koolzaad

en rogge), waar van bio die sel gepro du ceerd kan

wor den. Het pro ject wordt geleid door een aan tal

part ners: de lokale en regio nale over heid, het Centrum

voor land bouw on der zoek van Cor doba (CIFA),

de Uni ver siteit van Jaén, het elek tri ci teits be drijf van

Sevilla, de School voor bio lo gi sche land bouw van

Sierra en een auto con struc teur.”

Luis Parra,

LEADER-ver ant woor de lijke

BORN HOLM

Land: Dene mar ken

Ver we zen lijkte actie: cen trum voor land bouwont

wik ke ling en ­inno va tie

Kos ten: 132 000 ECU

EU en natio nale fond sen: 66 000 ECU

Privé: 66 000 ECU

“Het LUIC (Cen trum voor land bouw ont wik ke ling en

-inno va tie) vormt de hoek steen van het pro gramma

van LEADER in Born holm. Het cen trum beschikt over

een team advi seurs en steunt de start en de begelei

ding van nieuwe acti vitei ten: de intro duc tie van

hoe ve toe risme en de sti mu le ring van de betrok ken

land bou wers; de benut ting van het gas tro no misch

erf goed van het eiland (zalm, gerookte haring en

kaas) door mid del van de orga ni sa tie van korte distri

bu tie ke tens (geza men lijke orga ni sa tie van pro ducen

ten, res tau rant hou ders en win kel tjes); ver koop

van hoe ve pro duc ten, met name gei ten vlees, door

gebruik van klein scha lige slacht hui zen en rechtstreekse

ver koop pun ten in de boer de rijen.”

Niels Chres ten Ander sen,

LEADER-ver ant woor de lijke

LEADER magazine 2 zomer 97 nr.15

NOORD WEST­FRIES LAND

Land: Neder land

Ver we zen lijkte actie: steun aan de teelt

van bol ge was sen

Kos ten: 283 500 ECU

EU: 40 500 ECU

Andere over heids fond sen: 27 000 ECU

Privé: 216 000 ECU

“De LEADER-groep Noord west-Fries land steunt de

diver si fi ca tie van de land bouw en sti mu leert in het

kader daar van de teelt van bol ge was sen. Die past

name lijk pre cies in de rota tie cy clus van de plaat selijk

ver bouwde gewas sen, zodat er veel min der

schei kun dige mest stof fen nodig zijn dan in andere

stre ken van Neder land. Deze acti viteit vormt voor

bepaalde land bouw be drij ven in het gebied al een

nieuwe bron van inkom sten en heeft boven dien al

tot nieuwe banen geleid. LEADER neemt tot twin tig

pro cent van de kos ten van de aan koop van zaai bollen

op zich. Tot het einde van 1997 zul len onge veer

twin tig land bou wers gebruik heb ben gemaakt van

deze maat re gel, die onge veer tien hec tare meer

heeft opge le verd voor de bloe moen teelt.”

Jan R. van Wepe ren,

LEADER-coör di na tor

PRE AL PES DRÔMOISES

Land: Frank rijk

Ver we zen lijkte actie: de “Route de l’Oli vier”

Kos ten: 356 000 ECU

EU: 150 000 ECU

Andere over heids fond sen: 104 000 ECU

Privé: 102 000 ECU

“Dit pro ject ver bindt land bouw, milieu en toe risme

in de ver fraai ing van het land schap in zes gemeenten,

de reno va tie van het erf goed en de ver be te ring

van de ont vangst van het publiek in zeven actieve

olie mo lens. De ‘Route de l’Oli vier’ wordt op dit

moment aan ge legd en de ‘Guide des Rou tes de l’Olivier’

wordt in heel Frank rijk ver spreid. Een inten sieve

pro mo tie cam pagne heeft geleid tot een grote

media-aan dacht. Het pro ject voor land schaps verfraai

ing wordt nu in het kader van de milieu- en

land bouw maat re ge len van de PAC uit ge voerd.”

Gil berte Bré mond,

LEADER-ver ant woor de lijke


In de schijn wer pers: Zwe den .......................4

Het Zweedse plat te lands be leid. Interview

met Mari anne Stålberg, alge meen

direc trice van het Natio naal bureau

voor plat te lands ont wik ke ling (GBV).

Land bouw en plat te lands ont wik ke ling:

een nood za ke lijke con ver gen tie ...................6

Bert rand Her vieu breekt een lans voor een

land bouw die vol doet aan de ver wachtin

gen en de belan gen van alle Europese

samen le vin gen en gebie den in hun

geheel. Drie voor beel den van LEADER.

Euro pese maat re ge len

ter onder steu ning van jonge land bou wers ......14

Er zijn meer com mu nau taire en nationale

maat re ge len nodig om werk ge legen

heid voor jon ge ren in de land bouw

moge lijk te maken en ervoor te zor gen

dat zij actief kun nen bij dra gen tot de

ont wik ke ling van hun gebied.

LEADER Cavan­Monag han (Ier land):

van land bouw be drijf tot plat te lands be drijf ....15

In deze twee graaf schap pen aan de

grens met Noord-Ier land zijn veel landbou

wers gestart met een tweede activiteit,

die vaak hun eer ste lijkt te gaan

over tref fen. Som mige boer de rijen worden

op die manier echte ambachts bedrij

ven. En LEADER bege leidt hen.

LEADER en de land bouw in Kar in thië (Oos ten rijk):

lokale ver stren ge ling .............................19

Uit gaande van de plaat se lijke tra di ti onele,

maar lang onder ge waar deerde

land bouw pro duc ten wor den echte “ontwik

ke lings ke tens” opge zet. Hier door

krijgt de gehele eco no mie van de drie

gebie den van Kar in thië waar LEADER

werkt een nieuwe impuls.

LEADER magazine 3 zomer 97 nr.15

In ‘t kort...

Yves Champetier, Directeur,

Europees LEADER-Observatorium

Dit vijf tiende num mer van LEADER Maga zine is gewijd aan de belang rijke – en veelle

dige – rol die land bou wers ver vul len in de ont wik ke ling van het plat te land,

maar ook aan de gron dige wij zi gin gen die de Euro pese land bouw onder gaat en

de hui dige per spec tie ven voor de plat te lands ge bie den.

Som mige van die wij zi gin gen wor den gedic teerd door de nieuwe ver wach tin gen van

con su men ten over de kwa liteit en de diver siteit van hun voe dings mid de len. De

ont wik ke ling van de vraag naar spe ci fieke kwa li teits pro duc ten biedt bedrij ven

en plat te lands ge bie den nieuwe moge lijk he den. Tij dens de laat ste con fe ren tie

van het Euro pees LEADER­Obser va to rium werd de spe ci fieke taak die de lokale

actie groe pen hierin heb ben bespro ken.

Onge veer vijf tig groe pen uit zes lid sta ten kwa men van 11 tot 15 juni 1997 bij elkaar in

het stadje Kin sale (LEADER­gebied West­Cork, Ier land). Zij bespra ken de geza menlijke

com mer ci a li se ring van voe dings pro duc ten van hoge kwa liteit in een lange

keten.

De ver schil lende metho des die lan de lijke voe dings mid de len be drijf jes toe pas sen om

hun pro duc ten bui ten hun plaats of streek te ver kopen, wer den er onder de

loep geno men.

Voe dings mid de len van een spe ci fieke kwa liteit kun nen inte res sante per spec tie ven

bie den aan land bou wers en ver wer kers van land bouw pro duc ten. Maar velen

onder hen lijkt de ont gin ning van nieuwe mark ten te moei lijk of onmo ge lijk,

van wege onder andere de schaal van hun pro duc tie, hun pro duct gamma, onvoldoende

com mer ci eel inzicht of moei lijke toe gang tot infor ma tie.

De zes geval len die in het kader van de con fe ren tie wer den geana ly seerd, boden

een blauw druk van de diver siteit aan ini ti a tie ven die plat te lands be wo ners in

Ier land, Spanje, Frank rijk en Ita lië had den geno men. Er bleek tevens dat

bepaalde ele men ten essen ti eel zijn voor het sla gen van dit soort acties: het

opstel len van geschikte struc tu ren voor de ver wer king, de kwa liteit van het

pro duct, de samen wer king van de pro du cen ten, de toe rei kend heid van hoe veelhe

den en gamma’s, de regel maat van de bevoor ra ding, een hoog niveau van

pro fes sio na liteit, een doel tref fende com mer ci ële orga ni sa tie, enz.

Tij dens de con fe ren tie werd even eens de taak van de LEADER­groe pen gepre ci seerd.

Zij staan dicht bij de bewo ners, hel pen hen bij het onder ken nen van de mogelijk

he den van het gebied, spe len een fun da men tele rol bij het opwek ken van

ini ti a tie ven en de vor ming en groe pe ring van de betrok ken pro du cen ten en

bege lei den de ver schil lende fases van de pro jec ten.

Ook mobi li se ren zij bij hun ver schil lende part ners en gespe ci a li seerde instel lin gen

de spe ci fieke vaar dig he den die nodig zijn om een pro ject te laten sla gen, bijvoor

beeld onder zoek en ont wik ke ling, aan dacht voor het ont werp en de verpak

king van de pro duc ten, het voe ren van doel ge richte mar ket in gac ties, enz.

Met name onder deze voor waar den kun nen de plat te lands ge bie den voor deel heb ben

van de nieuwe acti vitei ten, die con cur ren ti eel zijn en tege lij ker tijd een toe gevoegde

waarde en dus werk ge le gen heid bevat ten. Onder deze voor waar den

kun nen ze hun ken nis en hun nog te vaak onbe nutte waaier van mid de len

benut ten om de con su ment een steeds gedi ver si fi eer der palet van pro duc ten

van Euro pese bodem aan te bie den.


Z W E D E N

Doelstelling 2

Doelstelling 5b

gedeeltelijk in aanmerking

Doelstelling 5b

Doelstelling 6

In de schijnwerpers

Zweden

De afstan den en de ver sprei ding van de bevol king vor men twee

grote beper kin gen voor de ont wik ke ling van het Zweedse plat te land.

De kloof in de bevol king tus sen noord en zuid is bepalend

voor de ont wik ke ling en de ruim te lijke orde ning van

Zwe den. De zui de lijke helft van het land her bergt het

groot ste deel van de bevol king, die gecon cen treerd is in

drie grote ste de lijke cen tra en tal loze kleine ste den. De

noor de lijke helft is de “leeg ste” uit ge strekte vlakte (2,2

inwo ners/km 2 ) van de Euro pese Unie en komt in aan merking

voor Doel stel ling 6 van het Struc tuur fonds.

Het Zweedse plat te land vormt een rela tief homo geen

geheel, zowel op de min dere pun ten (het kli maat is ruw in

het noor den en in het zui den, de afstan den naar het werk

of dienst ver le nende instan ties zijn lang), als op de sterke

pun ten (hoge levens kwa liteit, goed milieu be houd, sterk

ver eni gings le ven, grote auto no mie bij de plaat se lijke groepe

rin gen). Toch kan het grof weg wor den opge deeld in drie

grote geo­eco no mi sche gehe len:

> de noor de lijke stre ken zijn zeer dun bevolkt en vor men

belang rijke gebie den voor mijn­ en bos ont gin ning, die van

vitaal belang zijn voor de groot ste export sec to ren van

Zwe den: staal­ en metaal in dus trie, papier en tim mer hout;

Opper vlakte: 449 964 km 2 (waar van 38 459 km 2 water op per vlakte)

Bodem ge bruik:

bos sen: 243 340 km2 • land bouw en vee teelt: 35 165 km2 Bevol king (1994):

8 816 381 inwo ners • - 20 jaar: 24% • + 20 jaar: 22%

Bevol kings dicht heid: 20 inwo ners/km 2 (EU: 115 inwo ners/km 2 )

BNP/inwo ner (1995): 19 786 ECU (EU: 17 242 ECU)

Werk loos heid (1996) 9,9% (EU: 10,9%)

In aan mer king komende gebie den voor Struc tuur fond sen

(1995­ 1999):

Doel stel ling 2: 30 400 km2 ; 966 000 inwo ners; EU: 160 milj. ECU

Doel stel ling 5b: 57 650 km2 ; 657 000 inw.; EU: 138 milj. ECU

Doel stel ling 6: 225 000 km2 ; 449 000 inw.; EU: 252 milj. ECU

Plat te lands ge ge vens (1995)

Plat te lands be vol king: 23% van de totale bevol king (EU: 14%)

Bevol kings dicht heid: 19 inwo ners/km 2

Land bouw: 0,8% van het BNP

gemid delde bedrijfs grootte (> 2 ha): 32 ha

Bos bouw: 1,1% van het BNP

gemid delde bedrijfs grootte (> 2 ha): 40 ha

Toe risme: 3,2% van het BNP • 175 000 banen

LEADER magazine 4 zomer 97 nr.15

> het zui den ver we zen lijkt het groot ste gedeelte van de

Zweedse land bouw pro duc tie, vooral vee teelt. Boven dien

bevat het uit ge strekte bos sen.

> de “Zweedse archi pel” is een naam die ver wijst naar het

geheel van Zweedse eilan den dat een heel eigen milieu

heeft. Het land schap en de bebou wing zijn zeer aan trekke

lijk en bie den veel moge lijk he den voor recre a tie.

Ver ste de lij king

Tij dens de jaren vijf tig onder ging het Zweedse plat te land

een gron dige soci aal­demo gra fi sche wij zi ging. De stij ging

van de pro duc ti viteit door de moder ni se ring van de bedrijfsvoe

ring leidde tot een sterke ver min de ring van de werk gele

gen heid in land­ en bos bouw en dit ver oor zaakte een

grote uit tocht van het plat te land naar de drie grote agglome

ra ties van het land: Stoc kholm, Göte borg en Malmö.

De bevol kings da ling op het plat te land hield aan tij dens de

jaren zeven tig en de eer ste helft van de jaren tach tig, maar

was min der alge meen. Voor het plat te land in zijn geheel

keerde het tij tij dens de tweede helft van de jaren tach tig

en voor de eer ste keer sinds hon derd jaar steeg de bevolking

op het plat te land. Maar dit betrof vooral de gebie den

die rela tief dicht bij de ste den lagen, ter wijl de noor de lijke

stre ken nog steeds een daling ken den, hoe wel deze min der

sterk was.

“Heel Zwe den moet leven

Tij dens de jaren zes tig inte greerde Zwe den spe ci fieke

maat re ge len ten voor dele van het plat te land in zijn regionaal

beleid. Mid den jaren zeven tig werd een echt plat telands

be leid op poten gezet, dat was gericht op duur zame

ont wik ke ling, soci ale ver ban den en toe gang tot dienst verle

ning van het zelfde niveau als in de ste den. Op natio naal

niveau werd in 1977 de Advies com mis sie voor plat te landsbe

leid opge richt.

Twee jaar later werd er een groot scheeps pro gramma

gestart met het oog op de diver si fi ca tie van de plat te landseco

no mie. Dat was gericht op de ont wik ke ling van nietagra

ri sche acti vitei ten en steun aan kleine bedrij ven.

In de jaren tach tig nam de “bot tom­up”­bena de ring van

ont wik ke ling een hoge vlucht. Steeds meer betrok ke nen

van alle nive aus en uit alle sec to ren ont plooi den acti viteiten

op het gebied van de lokale ont wik ke ling. De lokale

bevol king moest vooral com pen sa tie vin den voor bepaalde


nega tieve gevol gen van de fusie van gemeen tes die tij dens

de jaren zes tig en zeven tig plaats vond. Van de 1 031

gemeen tes in 1960 waren er in 1974 nog 278 over, ter wijl

de gemeente altijd een heel belang rijke rol heeft gespeeld

op het gebied van soci ale ver ban den en dienst ver le ning

aan de bevol king (soci ale zeker heid, lagere en mid del bare

scho len, cul tuur, enz.).

De cam pagne “Hela Sve rige ska leva” (“Heel Zwe den moet

leven”) getuigt ervan dat de lokale bevol king haar ont wikke

ling in eigen han den nam. Deze actie werd in 1988­89

gevoerd in het kader van een cam pagne ten gun ste van het

plat te land waar toe de Raad van Europa het ini ti a tief had

geno men. Er werd een groot scha lige actie gevoerd om

men sen bewust te maken voor de pro ble men van het platte

land en deze mondde uit in de oprich ting van 3 500

“lokale groe pen” voor ont wik ke ling, die ver e nigd waren in

de “Raad van de volks be we ging” (“Fol krö rel se ra det”). Die

had tot belang rijk ste taak de lokale ont wik ke ling te bevorde

ren door de lei ding te nemen over een hele reeks aan

ini ti a tie ven op soci aal, cul tu reel en eco no misch gebied.

In 1990 werd de Advies com mis sie voor plat te lands be leid

ver van gen door het natio nale bureau GBV (“Gles bygds verket”

/ “Natio naal bureau voor plat te lands ont wik ke ling”).

Dat heeft een mul ti sec to ri ële aan pak, die alle kwes ties in

ver band met plat te lands ont wik ke ling bestrijkt. De GBV

helpt bij de coör di na tie van de beleid sop ties en de programma’s

voor het plat te land en sti mu leert en steunt de

uit voe ring van vaak ver nieu wende pro jec ten in diverse

sec to ren, zoals werk ge le gen heid, oprich ting van bedrij ven,

dienst ver le ning, gemeen te lijke orde ning, cul tuur, acties

ten voor dele van vrou wen, jon ge ren, enz.

Sinds de toe tre ding van Zwe den tot de Euro pese Unie is de

GBV betrok ken bij de meeste com mu nau taire beleids voerin

gen die betrek king heb ben op plat te lands ge bie den van

Doel stel ling 5b en bij bepaalde pro gramma’s – zoals

LEADER – van Doel stel ling 6. Het bureau heeft een cen trale

rol gespeeld bij de voor be rei ding van LEADER II, het coördin

eert de uit wer king van het Ini ti a tief op natio naal niveau

en geeft tech ni sche bij stand (advies, oplei din gen, informa

tie) aan lokale actie groe pen.

LEADER II: com ple men ta riteit en inno va tie

Door dat het een geïn te greerde en mul ti sec to ri ële aan pak

heeft, kon het com mu nau taire Ini ti a tief LEADER II mak kelijk

wor den geïn te greerd in de doel stel lin gen van het globale

regio nale beleid van Zwe den.

Net zoals Fin land heeft Zwe den twee “regio nale” LEADER

II­pro gramma’s op poten gezet, res pec tie ve lijk voor de

Doel stel ling 5b­gebie den en voor de Doel stel ling 6­gebieden.

De eer ste groep gebie den krijgt een com mu nau taire

bij drage van 12,1 mil joen ECU op een geschatte totale

begro ting van 71,8 mil joen ECU. De tweede groep mag

reke nen op een com mu nau taire bij drage van onge veer 4

mil joen ECU op een totaal bedrag van 14,1 mil joen ECU.

In beide geval len is er een grote bij drage uit de par ti cu liere

sec tor, ter waarde van 44 pro cent van de totale kos ten voor

de Doel stel ling 5b­gebie den en 43 pro cent van de totale

kos ten voor de Doel stel ling 6­gebie den.

Uit ein de lijk erkende de Zweedse over heid twaalf lokale

actie groe pen, op aan be ve ling van de GBV, na een selec tie

door een comité van onaf han ke lijke beoor de laars. Drie zeer

LEADER magazine 5 zomer 97 nr.15

belang rijke cri te ria daar bij waren regio nale diver siteit

(geogra fisch even wicht), voor beeld func tie (inno va tie en

over draag baar heid) en lokale repre sen ta ti viteit (ver scheiden

heid onder de leden).

Het spe ci fieke karak ter van LEADER ten opzichte van

andere com mu nau taire en natio nale pro gramma’s werd zeer

geap pre ci eerd in Zwe den. Gelijke kan sen en res pect voor

het mi lieu zijn twee intrin sieke aspec ten van de acties van

de lokale actie groe pen en zij beschik ken over een grote

zelf stan dig heid. De ont wik ke ling van Lapland (er wonen

onge veer 17 000 Lap pen in Zwe den) is tevens een belangrijk

aan dachts punt bin nen het LEADER­pro gramma van

Doel stel ling 6.

De Raad van de volks be we ging, de GBV en andere instellin

gen die betrok ken zijn bij plat te lands ont wik ke ling staan

samen in voor de wer king van het natio naal net werk

LEADER II, dat vanaf juni 1997 in wer king is. <

______

GBV [Gles bygds ver ket / Natio naal

bureau voor plat te lands ont wik ke ling]

Splint vä gen 1, S-83172 Öster sund

Tel: +46 63 826 00 – Fax: +46 63 862 92

Marianne Stålberg, alge meen direc trice van het Natio naal

bureau voor plat te lands ont wik ke ling [GBV]

Mevrouw Stålberg, welke Euro pese rol heeft de GBV?

Vanaf de oprich ting in 1991 is de belang rijk ste func tie van het Natio naal

bureau voor plat te lands ont wik ke ling ervoor te zor gen dat het Zweedse regionale

beleid zo gun stig moge lijk is voor de plat te lands ge bie den. Na de toetre

ding van Zwe den tot de Euro pese Unie zijn wij ook ver ant woor de lijk voor

het pro gramma LEADER II en de coör di na tie van de Doel stel ling 5b­programma’s.

Deze Euro pese dimen sie is bij zon der moti ve rend voor ons die in

het hart van het Zweedse plat te land wonen.

“Part ner schap” is een sleu tel woord voor LEADER. Hoe wordt dit con cept

vorm ge ge ven in de con text van het Zweedse plat te land?

Ik ben blij dat u dit punt aan haalt. Juist die invals hoek van part ner schap

maakt LEADER II ver nieu wend in Zwe den. Al onze lokale actie groe pen zijn

brede samen wer kings ver ban den, met ver te gen woor di gers uit lokale ver e nigin

gen, dorps ra den, scho len en de privé­ en de over heids sec tor, die samen

de ont wik ke ling van hun gebied aan pak ken. De lokale repre sen ta ti viteit was

een bepa lende fac tor bij de selec tie van de LEADER­groe pen en ik stel met

genoe gen vast dat ook de LAG’s er een groot belang aan hech ten.

Wat heb ben de Zweedse lokale actie groe pen de andere LEADER­ groe pen

in Europa te bie den en wat kun nen zij omge keerd van hen leren?

Ik denk dat de bij drage van Zwe den betrek king kan heb ben op twee spe cifieke

domei nen: milieu be scher ming en de deel name van vrou wen aan de

ont wik ke ling. In beide geval len beschik ken wij over een grote erva ring die

terug gaat tot het begin van de jaren zeven tig. In het hele land zijn er tal loze

lokale ver e ni gin gen die de “Agenda 21” van de top van Rio in de prak tijk

wil len bren gen en milieu vraag stuk ken tot een pri o riteit maken.

Wat vrou wen betreft, zij spe len vaak een beslis sende rol in ont wik ke lingsini

ti a tie ven. Zij nemen in grote aan tal len deel aan pro jec ten en heb ben vaak

een lei ding ge vende func tie. Met betrek king tot wat wij kun nen leren van

andere lan den, denk ik vooral aan de werk zaam he den bin nen de lokale

samen wer kings ver ban den, waar de pri vé sec tor sterk ver te gen woor digd is.


Land bouw en plat te lands o

een nood za ke lijke

Het kan goed gaan met de land bouw, maar slecht met het plat te land. We kun nen dus

niet naden ken over de toe komst van de plat te lands ge bie den in Europa zon der de rol

van de land bouw in het gebruik van deze gebie den erbij te betrek ken. Hoe moe ten we

ons een land bouw voor stel len die tege moet komt aan de ver wach tin gen en de belan gen

van de maat schap pij en van het geheel

BERTRAND HERVIEU

van Euro pese plat te lands ge bie den?

Bert rand Her vieu is ver ant woor de lijk voor het onder zoek

van het CNRS (Cen tre Natio nal de la Recher che Scien ti fique,

Frank rijk) en is bij zon der geïn te res seerd in de hervor

min gen op het plat te land en in het land bouw be leid.

Hij heeft ver schil lende boe ken geschre ven over het Franse

plat te land en is een van de leden van de Groep van

Brugge, een groep van twin tig voor aan staande Euro pese

figu ren die graag een bij drage wil len leve ren tot het

maat schap pe lijke debat over de toe komst van het landbouw

be leid.

LEADER magazine 6 zomer é t é 9 7 97 n nr.15 ° 1 5

De ont wik ke ling van het plat te land wordt bedreigd

door twee moge lijke strui kel blok ken: ener zijds het denken

dat de ont wik ke ling van het plat te land los staat van

de ont wik ke ling van de land bouw en ander zijds het

den ken dat het plat te land onaf han ke lijk is of zelfs vijan

dig staat ten opzichte van de land bouw.

Als we de ont wik ke ling van het plat te land alleen in termen

van de land bouw bekij ken, dan leidt dat tot de

impas ses die we maar al te goed ken nen. Het is bekend


nt wik ke ling:

con ver gen tie

dat de land bouw be vol king slechts een klein gedeelte van

de beroeps be vol king van het plat te land uit maakt. Op

een bepaalde manier is de aan dacht voor de ont wik ke ling

van het plat te land zelfs voort ge ko men uit de bewust wording

van de gevol gen van de dui ze ling wek kende groei

van de land bouw pro duc ti viteit. Die nood zaakte het vinden

van nieuwe bron nen van opbrengst en werk ge le genheid

op het plat te land om de bevol king daar te behouden

en de uit tocht tegen te gaan. Men kan zelfs stel len

dat het suc ces van het pro duc ti vis ti sche land bouw mo del

de pro ble ma tiek in de plat te lands ont wik ke ling heeft veroor

zaakt.

We staan tegen o ver de vol gende para dox: Europa is uitge

groeid tot een zeer grote macht op het gebied van

land bouw en land bouw in dus trie, maar is intus sen geen

agra ri sche samen le ving meer. Een deel van de grond

wordt niet meer toe ge we zen aan de land bouw. Er is een

opmer ke lijke con cen tra tie bezig die de pro duc tie wil

laten plaats vin den op de plaat sen waar de ver wer king

LEADER magazine 7 zomer 97 nr.15

en de dis tri bu tie gebeurt. De haven drie hoek Amster dam­

Lon den­Rouen heeft zo’n enorme aan trek kings kracht dat

het goed moge lijk is dat over der tig jaar zes tig tot

zeven tig pro cent van de Euro pese land bouw pro duc tie

gecon cen treerd is in de strook langs het Kanaal en de

Noord zee, van Kopen ha gen tot Brest.

Het kan goed gaan met de land bouw, maar slecht met

een groot gedeelte van het plat te land. We kun nen dus

niet naden ken over de toe komst van het plat te land zonder

de rol van de land bouw in het gebruik van de platte

lands ge bie den te betrek ken. Boven dien komt de Europese

bij drage tot de oplos sing van dit pro bleem uit de

land bouw be gro ting: 40 mil jard ECU in 1997, meer dan

de helft van de vol le dige begro ting van de Euro pese

Unie.

Hoe kun nen we reke ning hou den met het boven staande

en een land bouw ont wik ke len die vol doet aan de verwach

tin gen en de belan gen van de maat schap pij en de

Euro pese gebie den in het alge meen? Als we hier voor een

pro gramma wil len opstel len, dan moe ten we eerst inzien

dat land bouw niet alleen mate ri ële maar ook imma te riële

goe de ren, niet alleen voe dings mid de len maar ook

andere pro duc ten en niet alleen han dels waar, maar ook

niet­ver han del bare waar pro du ceert.

Kwa liteit, stu wende kracht ach ter ver an de ring

Op het gebied van de voe dings mid de len pro duc tie moeten

de kwan ti ta tieve doel stel lin gen wor den ver van gen

door kwa li ta tieve. Kwa liteit is waar schijn lijk de stuwende

kracht ach ter de eco no mi sche en cul tu rele veran

de ring die moet plaats vin den.

Het eer ste aspect van kwa liteit betreft de kwa liteit van

het pro duct zelf. Op dat gebied wor den de eisen steeds

gro ter en soms tegen strij dig, maar deze tegen strij dighe

den mogen ons niet aflei den van de essen tie: De

Euro pese voe ding is snel ler gestan daard iseerd dan vijftien

tot twin tig jaar gele den moge lijk werd geacht en

dat werd mede in de hand gewerkt door het gemeen goed

wor den van de land bouw pro duc ten die op de markt kwamen.

Er zijn een paar epi so des geweest waarin de

be wust wor ding van de con su ment gestalte kreeg. Iedereen

her in nert zich de grote onge rust heid van de con su­


“Ruim te lijke orde ning ter sti mu le ring

van de ves ti ging van jonge land bou wers”

In de val lei van de Ance, in het regio naal natuurpark

van Liv ra dois­Forez (Auvergne), is der tig pro cent

van de beroeps be vol king actief in de land bouw, maar

veel land bou wers zijn oud en heb ben geen opvol ging.

De extreme ver snip pe ring van de per ce len en het oprukken

van het bos naar de ran den van het dal zor gen

ervoor dat het land rond de dor pen en gehuch ten geleide

lijk en slui pend wordt afge slo ten. Deze ver min de ring

van de ruimte heeft onder andere tot gevolg dat jonge

land bou wers er zich niet snel zul len ves ti gen, omdat ze

moeite heb ben vol doende opper vlakte te vin den voor

een ren da bel land bouw­ of bos bouw be drijf en omdat er

een tekort is aan beschik bare gebou wen, door dat boerde

rijen wor den omge bouwd tot tweede woning.

Vanaf 1992 is er op ini ti a tief van het park een expe riment

met de ruim te lijke orde ning gestart in ver schillende

geogra fi sche sec to ren van Liv ra dois­Forez, waar onder

ook de Val lée de l’Ance valt. Dit expe ri ment bestrijkt

intus sen 55 gemeen tes (onge veer 1.000 km 2 ). Lokale

werk groe pen gaan samen op zoek naar de doel stel lin gen

voor het bodem ge bruik op mid del lange en lange ter mijn,

die wor den gedeeld door de lokale over heid en alle

beroeps ca te go rieën die in het gebied werk zaam zijn.

Deze actie werd gedeel te lijk gefi nan cierd door LEADER I

en is in vier fasen ver lopen.

1) Het ini ti a tief werd voor ge steld aan de gemeen te ra den

die zich er ver vol gens toe ver bon den de doel stel lin gen

voor de ruim te lijke orde ning van de komende vijf tien

jaar te bepa len, in nauw over leg samen te wer ken met

de buur ge meen tes en een werk groep op te rich ten die

repre sen ta tief was voor de inwo ners van de gemeente;

2) De werk groe pen brach ten de grond be zet ting in kaart,

iden ti fi ceer den de gebrui kers van de land bouw grond en

bestu deer den het grond ge bruik inzake de kwa liteit van het

leef kli maat en het land schap, de eco no mie van de landbouw,

de bos bouw en het toe risme, de jacht, de vis vangst,

enz. Deze dia gno se fase werd afge slo ten met een samenvat

tend rap port dat na de bekrach ti ging door de lokale

bevol king een refe ren tie do cu ment voor het gebied werd;

Jacques Fournier [LEADER Livradois­Forez, Frankrijk]

LEADER magazine 8 zomer 97 nr.15

3) Er werd een eer ste actie pro gramma uit ge werkt. In de

Val lée de l’Ance werd dit pro gramma in april 1996 omgezet

in een “gebieds con tract”, dat werd onder te kend

door de lokale over heid en alle betrok ken part ners;

4) Een jaar na de onder te ke ning van het actie programma

“Val lée de l’Ance”, bestaande uit der tien maatre

ge len, werd tij dens een eva lu a tie ver ga de ring de

voort gang van de rea li se rin gen bespro ken. Ter illus tra tie

kun nen we de vol gende rea li se rin gen ver noe men:

> in een hoeve werd een uit span ning geves tigd (de

gemeente kocht een huis in een dorp waar de laat ste

land bou wer van plan was met ver vroegd pen si oen te

gaan. In de loop van 1996 heb ben zich ver schil lende

kan di da ten aan ge bo den);

> 60 ha grond werd in bewerk bare staat her steld;

> in de buurt van een dorp en een secun daire route werd

een bom enei land in een land bouw ge bied geveld en werd

de grond klaar ge maakt voor ver bou wing;

> er werd een grond re serve aan ge legd en met hulp van

LEADER II werd iemand aan ge steld die eige naars die

hun ter rein wil len ver kopen en land bou wers die er zich

wil len ves ti gen met elkaar in con tact moet bren gen,

zodat er gelei de lijk een beweeg lijke grond markt ontstaat.

De pij lers van het ini ti a tief wor den gevormd door conti

nu ï teit en con trole. Met de actie wil men er in eer ste

instan tie voor zor gen dat de lokale over heid, de landbou

wers, de jagers, de bos bou wers, de vis sers, de reisbu

re aus, de han de laars, enz. elkaar vin den en samenwer

ken aan de voor waar den voor een toe komst voor hun

gebied. Dit is een werk van lange adem, waar van de

eer ste resul ta ten gelei de lijk zicht baar wor den in concrete

rea li se rin gen in het gebied.


ment tij dens de affaire van de hor mo nen kal ve ren of

tij dens de epi de mie van de dolle­koeien ziekte.

De publieke opi nie is erg gevoe lig gewor den voor

hygiëne pro ble men op voe dings ge bied en con su men ten

zijn even veel ei send voor mas sa pro duc ten als voor luxepro

duc ten. De men sen die zich erge ren aan een

bepaalde over maat op dit gebied vin den dat de veel vuldige

cri te ria voor de bepa ling van kwa liteit vaak sub jectief

zijn. Maar ze heb ben geen gelijk als ze niet wil len

ingaan op de uit da ging die het bepa len van de kwa liteit

van voe dings pro duc ten vormt. Deze kwa liteit kan worden

opge deeld in een aan tal aspec ten: de kwa liteit van

de smaak, de kwa liteit van de voe dings waarde, de hygië

ni sche kwa liteit die ver band houdt met vers heid en

bewaar baar heid, de kwa liteit van de pre sen ta tie, enz.

Pro du cen ten, ver de lers en con su men ten hech ten een

ver schil lend belang aan de diverse aspec ten en heb ben

er uit een lo pende menin gen over. Maar het is moge lijk

defi ni ties vast te leg gen en deze te ver be te ren in een

con stant debat tus sen alle betrok ke nen. Het aan bren gen

van eti ket ten met de her komst be na ming is een goed

voor beeld van een van de moge lijk he den die een opmerke

lijk gun stig effect heb ben op de pro duc tie en op een

spe ci fieke regio. De LEADER­pro gramma’s zet ten zich in

grote mate in voor deze ini ti a tie ven.

Over “op stan daard maat”

Maar het zou ver keerd zijn uit dit voor beeld af te lei den

dat de mid de len voor kwa li teits be nut ting alleen uit zonder

lijke en mar gi nale pro duc ten betref fen. Ze heb ben ook

betrek king op de gehele dage lijkse con sump tie, in een

con stante afwis se ling van “gewone” en “ver fijnde” produc

ten. In de hele samen le ving zijn de zorg om smaak en

de gezond heid van groot belang gewor den. Er is een groei

in de dage lijkse con sump tie van bereide, mak ke lijk te serve

ren stan daard pro duc ten, waar van de con su ment verwacht

dat ze vol doen aan bepaalde kwa li teits ei sen, dat

wil zeg gen dat ze in alle vei lig heid gecon su meerd kun nen

wor den. Deze groei gaat samen met een vol le dig paral lelle

stij ging van de vraag naar spe ci fieke, zeld zame of “andere”

pro duc ten: pro duc ten uit een bepaald gebied, hoe ve produc

ten, label pro duc ten bestemd voor de berei ding, enz.

De stij gende con sump tie van bereide pro duc ten gaat

samen met een opmer ke lijke ont wik ke ling van de gas trono

mie. De con sump tie van dit soort pro duc ten kan zich in

Europa ver sprei den dank zij de her vor ming van de dis tri butiek

ana len. In bepaalde lan den kun nen tegen woor dig de

“gewone” en de “kwa li teits pro duc ten” in dezelfde zaken

wor den gekocht. Of een pro duct wordt ver kocht door een

gespe ci a li seerde ver de ler of door een grote trai teur is niet

van invloed op de kwa liteit van het pro duct. Ook de grote

dis tri bu tie ke tens han te ren kwa li teits ei sen en zijn steeds

LEADER magazine 9 zomer 97 nr.15

Het maken van schapenkaas

in de LEADER-zone van Rhodes [Griekenland]

meer op zoek naar spe ci fieke pro duc ten die ori gi neel zijn,

maar gelijk ma tig en van een con stante kwa liteit. Het kwali

ta tief hoog staande hoe ve pro duct hoeft niet meer uit sluitend

in de hoeve te wor den ver kocht. Maar het moet

kun nen beant woor den aan bepaalde cri te ria op het vlak

van orga ni sa tie, groe pe ring en ver pak king om te kun nen

deel ne men aan de groot scha lige dis tri bu tie.

In een groot gedeelte van Europa wordt onze voe ding

“op stan daard maat” gemaakt en de pro du cen ten moe ten

op een sub tiele manier te werk gaan om te vol doen aan

de aan vul lende of gelijk tij dige ver wach tin gen die zeker

niet onein dig zijn, maar wel onver mij de lijk. De vraag in

een sec tor als die van de voe dings mid de len evo lu eert

zeer sterk en alleen de pro du cen ten die het inge wikkelde

pro ces van aan bod en onder han de len beheer sen,

kun nen hierin stand hou den. En bij dit pro ces spe len

veel cul tu rele fac to ren een rol. Het is dui de lijk: Tegenwoor

dig is kwa liteit niet alleen van toe pas sing op het

pro duct zelf, maar ook op het pro duc tie pro ces en de

pro duc tie­onder steu ning, in dit geval de grond en het

water.

Niet­voe dings pro duc ten

De geschie de nis van de twin tig ste eeuw heeft ons duide

lijk gemaakt dat ont wik kelde maat schap pijen steeds

min der beroep doen op mijn bouw en ont gin ning van

natuur lijke rijk dom men, maar in de plaats daar van hun

eigen ener gie grond stof fen gaan zoe ken en pro du ce ren.

In deze con text is de bio lo gi sche en bio tech no lo gi sche

pro duc tie van ener gie (etha nol, kool zaa de ther, enz.) op

lange ter mijn van stra te gisch belang en van groot

belang voor het milieu. Het belang van deze evo lu tie is

te ver ge lij ken met het belang van de voed sel pro duc tie

in het ver le den, zelfs al bevin den we ons in een expe ri­


men teel sta dium dat veel geduld en aan vaar ding van

risico’s vraagt aan de ver schil lende part ners, met name

aan de indus tri ë len.

De pro duc tie van ener gie heeft de land bouw nodig voor

de pro duc tie van de basis mo le cu len voor de syn the tische

indus trie, tex tiel of genees mid de len. Deze deelname

van de land bouw aan de nieuwe cul tuur van

ener gie en milieu via de niet­voe dings pro duc ten is een

nieuwe ont wik ke ling met ver strek kende gevol gen.

Imma te ri ële goe de ren

De land bouw pro du ceert niet alleen mate ri ële goe de ren

en grond stof fen, maar kan ook imma te ri ële goe de ren

voort bren gen. Dit gebeurt dan ook steeds vaker, op twee

belang rijke gebie den.

Land bouw

Het eer ste gebied behelst alles wat betrek king heeft op

cul tuur, gezond heid, gas tro no mie, toe risme, peda go gie

en de vor ming van kin de ren. Er moe ten nieuwe beroe pen

ont staan die inspe len op de ver wach tin gen van con sumen

ten en bur gers. Deze vraag zou steeds min der een

“secun daire” of “aan vul lende” vraag moe ten wor den, die

slechts betrek king heeft op recre a tie en de ont span ning

Het planten van riet in het kader van de sanering

van een vochtig gebied [LEADER Ostvorpommern, Duitsland]

LEADER magazine 10 zomer 97 nr.15

van stads be wo ners die op zoek zijn naar de bui ten lucht.

De con sump tie van cul tuur en ont span ning ver te genwoor

digt niet alleen een stij gend aan deel van de uit gaven

van gezin nen, maar is ook een ver ta ling van een

die per lig gende wens om de band die onze maat schap pij

door mid del van de land bouw en de land bou wers met de

natuur onder houdt te her defi n i ë ren. Deze band kan worden

geïl lus treerd in musea, par ken en andere ten toon stellin

gen, die de aan dacht beste den aan de agra ri sche

wereld waar van de men sen steeds ver der ver wij derd

raken.

Deze peda go gi sche ver wach ting vormt een belang rijke

inzet. Ze weer spie gelt een van de wezen lijke para doxen

van een situ a tie waarin steeds meer Euro pe a nen ver keren:

de diver siteit, de hoe veel he den, de vers heid, enz.

van hun voe ding is nog nooit zo groot geweest, maar ze

heb ben nog nooit zo wei nig gewe ten over wat ze eten.

Europa wordt steeds meer ver ste de lijkt en steeds min der

gezin nen heb ben nog ban den met het plat te land. Iedereen

heeft wel eens kin de ren ont moet die op hun acht ste

of negende nog niet weten wat een ham bur ger met een

koe te maken heeft! Cul tu reel gezien is dit onte gen zeglijk

een groot ver lies. Poli tiek gezien is het een risico,

als men wil inzien dat deze onwe tend heid op elk moment

kan lei den tot col lec tieve, irra ti o nele reac ties. De school

of het gezin alleen zijn niet vol doende om deze ken nis

en weten schap te ver sprei den. Het is nodig dat de

betrok ken beroeps groe pen, met name de land bou wers,

hun bij drage leve ren. Het zou van een grote cul tu rele

waarde in ruime zin zijn, indien elk Euro pe aan tje de

moge lijk heid had tij dens de lagere school in een boer derij

te gaan bekij ken hoe een dier of een plant eruit ziet,

hoe je die ver zorgt, wat je ervan kunt maken... Deze

maat schap pe lijke inzet vormt al vaak het hart van veel

LEADER­pro jec ten. Op ter mijn is het van belang dat deze

uit ge breide erva ring gege ne ra li seerd kan wor den.

Milieu

De tweede cate go rie van imma te ri ële pro duc ten behelst

alles wat betrek king heeft op de natuur, het milieu, het

water, het land schap en het even wicht bin nen een

gebied. Een land – a for ti ori een con ti nent – dat zijn

natuur lijke rijk dom men benut, is rij ker, ook in boekhoud

kun dig opzicht, dan een ver vuild, leeg en uit ge put

gebied. In het ver le den was deze rijk dom het resul taat

van de land bouw, die een alge mene benut ting van het

gebied beoogde. In dat opzicht had de opvat ting van de

grond als erf goed het voor deel dat het par ti cu liere

belang (van de land bou wers) over een stemde met het


“Gezins vak an ties en agra ri sche

voe dings pro duc ten van hoge kwa liteit”

Michael Hofmann [LEADER Oberes Altmühltal­Mittelfranken, Duitsland]

In het dal van de Alt mühl (Bei e ren) over heerst

de land bouw, waarin veer tien pro cent van de beroepsbe

vol king actief is. De zui vel pro duc tie en de var kenen

run der teelt zijn de belang rijk ste bron van inkom sten

voor de onge veer 2 000 lokale land bou wers. De LEADERgroep

van Mit tel fran ken en een ver e ni ging van inwo ners

en land bou wers (“EPIG”) heb ben samen sinds 1991 een

reeks acties voor plat te lands ont wik ke ling gevoerd. Die

waren vooral gericht op het agra risch toe risme en de

com mer ci a li se ring van run der vlees van hoge kwa liteit.

Gezins vak an ties

Op ini ti a tief van vijf land bou wers ge zin nen die hun activitei

ten wil den diver si fi ë ren, richt ten de zeven tig inwoners

van Lau ter bach een “dorps ge meen schap” op en

maak ten zij van hun dorp een echt “gezins vak an tie dorp”:

> tus sen 1993 en 1996 wer den der tien vakan tie huis jes

van hoge kwa liteit inge richt;

> sinds 1992 wordt er een weke lijks acti vi tei ten programma

opge steld (ont moe tin gen, spel let jes en handen

ar beid voor kin de ren, het “Pira ten feest” waar voor de

kin de ren zelf hun kos tuums maken, bar be cues voor en

door de ouders, koets toch ten, bezoek aan een bier brouwe

rij, enz.);

> in 1993 wer den een speel plein en twee mul ti func ti o nele

ruim tes inge richt;

> in 1995 kwam er een vij ver (met sani tair, ver koop van

lokale land bouw pro duc ten) en een fiets route.

Het dorp heeft ook een water zui ve rings sys teem geïn stalleerd

met behulp van het aan leg gen van een water bek ken.

Lau ter bach trekt op het moment veel bezoe kers aan en

de toe ris ti sche acti vitei ten heb ben banen gecre ëerd,

met name voor de part ners van land bou wers.

Keur vlees

Een van de belang rijke doel stel lin gen van het LEADER

I­ pro gramma van Mit tel fran ken was de inten sieve landbouw

gelei de lijk te ver min de ren en te ver van gen door

exten sieve vee teelt. Zes tig land bou wers vorm den samen

een ver e ni ging, WFG (“Wei de fleisch Fran ken GmbH & Co.

KG”). WFG com mer ci a li seert run der vlees van hoge kwaliteit

– meestal in een korte kring loop – dat gewon nen

wordt uit Angus­ en Limous in run de ren die op de weide

en vol gens spe ci fieke cri te ria wor den geteeld. Er werd

een label gemaakt (“Franki”), er bestaat een nauwe

band met ver schil lende grote klan ten (hoteen res taurant

hou ders, kant ines, enz.) en ver schil lende huis houdens

wor den recht streeks voor zien door de land bou wers.

LEADER magazine 11 zomer 97 nr.15

Snel weg markt

Deze acties ter onder steu ning van het agra risch toerisme

en de land bouw pro duc tie van hoge kwa liteit ontston

den in het kader van LEADER I en wer den voort gezet

bin nen LEADER II. Daar kre gen ze vorm in het

pro ject “Bäu er li cher Rast markt Obere Alt mühl”. Dat

bestond eruit dat een “Snel weg markt van land bouw produ

cen ten uit Hoog­Alt mühl” werd opge richt op een

stop plaats langs de snel weg A6/E50 tus sen Nürn berg en

Wenen, een van de druk ste ver bin dings we gen in Europa.

De twee gebou wen bevat ten een hal van 500 m 2 waar

lokale agra ri sche voe dings pro duc ten wor den ver kocht. Er

is ook een res tau rant, dat de culi naire spe ci a litei ten van

de streek op de kaart heeft staan, een toe ris tisch informa

tie punt en een hotel met der tig kamers. Dit pro ject

kost 5 mil joen ECU en wordt gefi nan cierd door de

LEADER­pro gramma’s en Doel stel ling 5b. Het wordt geleid

door een stich ting van der tig inves teer ders, die vooral uit

de lokale land bouw sec tor komen. In sep tem ber 1997

werd het com plex offi ci eel inge hul digd. Het vormt een

“eta lage” voor de streek en is een uit ste kend ver koop punt

voor de lokale land bou wers en ver ko pers van agra risch

toe risme. Uit ein de lijk wer den er vijf tig tot zes tig banen

gecre ëerd in deze rela tief ach ter ge stelde plat te landsstreek.


“Steun aan de bio lo gi sche land bouw

Zes tig land bou wers uit Beira Inte rior (mid den oos ten

van Por tu gal) waren ervan over tuigd dat bio lo gi sche

land bouw een inte res sante moge lijk heid tot diver si fi ëring

zou bie den en zij richt ten in 1995 de ver e ni ging

ARAB (“Associação Regio nal de Agri cul to res Biológicos”/

Regio nale ver e ni ging van bio lo gi sche land bou wers) op.

Hun pro duc tie is heel geva ri eerd: aman dels, ker sen en

tafel drui ven, maar ook olijf olie en con ser ven olie, vij gen,

gra nen en tuin bouw pro duc ten.

De doel stel ling van de ver e ni ging is het bevor de ren van

de ont wik ke ling van bio lo gi sche land bouw (met name

door het orga ni se ren van bij een kom sten, col lo quia en

con fe ren ties) en het geven van tech ni sche bij stand aan

de pro du cen ten over pro duc tie, com mer ci a li se ring, promo

tie en pre sen ta tie van de pro duc ten.

De LEADER­groep Raia Cen tro­Sul heeft bij ge dra gen tot

de uit voe ring van de vol gende acties:

> rea li se ring van een mobiele stand, waar door de pro motie

cam pag nes en de deel name van ARAB aan gespe ci ali

seerde natio nale en inter na tio nale beur zen mak ke lij ker

ver loopt;

> uit gave van een tijd schrift (15 000 exem pla ren, aan landbou

wers, tech nici, scho len, enz.) en een fol der die erop

gericht is de pro duc ten beken der te maken, de hele bevolking

bewust te maken van bio lo gi sche pro duc tie me tho des

en van het gebruik van milieu vrien de lijke ver pak kin gen,

enz.;

> jaar lijkse orga ni sa tie van een natio nale bij een komst van

bio lo gi sche land bou wers: de tweede “Encon tro Nacio nal

de Agri cul to res Biológicos” had plaats op 17 en 18 mei

1997 en trok onge veer 300 per so nen uit Por tu gal, maar

ook uit Spanje.

António Realinho [LEADER Raia Centro­Sul, Portugal]

LEADER magazine 12 zomer 97 nr.15

Er werd met name gespro ken over de moei lijk he den die

de sec tor onder vindt: de nood zaak de hulp­ en cer ti fi ërings

pro gramma’s aan te pas sen, de col lec tieve orga nisa

tie te ver be te ren, enz.

Bio lo gi sche land bouw zou op de korte ter mijn zeer interes

sante per spec tie ven moe ten bie den voor de ont wikke

ling van plat te lands ge bie den. Ze draagt niet alleen bij

tot de ver be te ring van de volks ge zond heid en het

milieu be houd, maar ook tot het behoud van de bevolking

op het plat te land, aan ge zien ze arbeids in ten sie ver

is dan de con ven ti o nele land bouw.

Om meer te kun nen expor te ren, moet de land bouw van

Por tu gal zich rich ten op pro duc ten van hogere kwa liteit.

De als “bio lo gisch” bestem pelde pro duc ten zijn een

grote stap in de goede rich ting. <

LEADER RAIA CENTRO-SU L


alge meen belang (van de samen le ving). De pro duc ti visti

sche opvat ting ziet de grond als een onroe rend goed

dat alleen waarde heeft als het iets opbrengt. Hier door

werd de land bouw ont he ven van de taak het milieu te

bescher men, die hij (ten min ste impli ciet) wel had in de

opvat ting van de grond als erf goed. Met andere woorden,

als we prijs stel len op een har mo ni eus land schap,

een rijke grond, hel der water, levens volle gebie den, een

levens vat baar milieu en een geva ri eerde natuur, dan

moe ten we die voor taan pro du ce ren en het onder werp

maken van een doel ge richt en open baar bespro ken

beleid. In dit licht gezien heb ben de land bou wers en

ieder een die een beroep uit oe fent dat invloed heeft op

onze open bare ruimte, een uit ge breide taak voor zich.

De eer ste cate go rie imma te ri ële goe de ren die de land bouw

pro du ceert, zal steeds meer in han den komen van de

markt. De tweede cate go rie zal nog lange tijd afhan ke lijk

zijn van een publieke bij drage, die nodig is voor het cre ëren

van col lec tieve of open bare rijk dom men. Het cre ë ren

en onder hou den van een erf goed voor ver schil lende genera

ties, het ver nieu wen van de col lec tieve iden titeit die

vooral het land schap illus treert en het zor gen voor de

kwa liteit van het leven zijn taken van alge meen belang,

waar van de finan cie ring op de schou ders van de gehele

samen le ving rust. Waarom zou het feit dat zij eraan bij dragen

en ervan leven het soci aal sta tuut van de land bou wers

ver min de ren? De gepro du ceerde rijk dom men zijn immers

bij uit stek rijk dom men die niet elders gepro du ceerd kunnen

wor den.

Een veel zij dig beroep

Een andere manier om het beroep van land bou wer uit te

oefe nen tekent zich steeds meer af. De nieuwe gene ra tie

land bou wers moet niet terug grij pen op de land bouw uit

het ver le den om uit te stij gen boven het tech ni sche, econo

mi sche stan daard mo del van de hui dige land bouw. Ze

moe ten een nieuw beroep vorm ge ven, een beroep van

korte en lange ter mijn, dat zich richt op de markt en op

het gebied. Ze moe ten niet alleen mana ger, tech ni cus,

tui nier of ini ti a tief ne mer zijn, maar waar schijn lijk al die

din gen tege lijk.

Deze her defi n i ë ring van het beroep leidt ertoe dat de relatie

tus sen de agra ri sche wereld en de over heid in een

ander kader geplaatst moet wor den. We moe ten niet langer

den ken aan een abstract con tract tus sen de land bouw

en Europa, maar aan een con tract tus sen elk van de toekom

stige land bou wers en de over heid. Dit wordt een

indi vi du eel con tract, met een bestek waarin alle rech ten

en plich ten van beide par tijen wor den gepre ci seerd. Landbouw

is nood za ke lij ker wijze een open bare aan ge le gen heid

en dus een aan ge le gen heid voor ieder een. Daarom moet

de rela tie tus sen de land bou wer en de over heid wor den

gemo der ni seerd. Als het over heids geld expli ciet wordt

toe ge kend aan het behoud en de opwaar de ring van het

land, het milieu, het water en het land schap, dan ver mijden

we tege lij ker tijd dat er defi ni tief een dub bele landbouw

ont staat: ener zijds de export land bouw die het

over heids geld opslorpt, in het ver le den in de vorm van

export res ti tu ties (op basis van het ver schil tus sen de

LEADER magazine 13 zomer 97 nr.15

gega ran deerde prijs en de wereld prijs), tegen woor dig in

de vorm van com pen sa ties en in de toe komst in de vorm

van ver goe din gen voor de schade aan het milieu; anderzijds

de land bouw die een zwakke plaats heeft op de

markt, de open bare ruimte in beslag neemt en een beroep

doet op de natio nale soli da riteit om een vol le dige ver paupe

ring te ver mij den.

Ont wik ke ling van de land bouw

en ont wik ke ling van het plat te land

Als het over heids be leid ingaat op de wens van een

even wich tig land en een even wich tig milieu­ en landschaps

be heer, dan roept het een halt toe aan de ontwik

ke ling van dit dua lisme, ten voor dele van de diversiteit

in de land bouw, onder de land bou wers en in het

land bouw ge bied. Op deze manier krijgt de land bouw een

nieuwe taak, die even mobi li se rend is als zijn naoorlogse

taak van de voed sel voor zie ning. Op deze manier

komt de grond in het cen trum van de bepa ling van het

land bouw be leid te staan. En op deze manier wor den

land bouw­ en plat te lands be leid expli ciet op elkaar afgestemd.

Van uit dit stand punt bie den de LEADER­pro gramma’s

expe ri men te rings ruimte voor deze con ver gen tie van het

beleid. De geza men lijke erva ring van deze pro gramma’s

geeft een nieuw gezicht aan de land bou wers en de landbouw

ge bie den die wor den gecon fron teerd met deze

inge wik kelde mate rie. De pro gramma’s wei ge ren een

één di men si o nele bena de ring en pak ken tege lij ker tijd

eco no mi sche, cul tu rele en ter ri to ri ale kwes ties aan. Als

de land bouw en de plat te lands ge bie den pro be ren te

beant woor den aan de nieuwe ver wach tin gen van de

Euro pese samen le vin gen, dan zul len ze in de toe komst

bij dra gen tot de ver ster king van het fun da ment van de

Unie, zoals ze in het ver le den heb ben gedaan door te

vol doen aan de vraag naar voe dings mid de len waar mee

Europa in het begin te maken had.


Euro pese maat re ge len ter

onder steu ning van jonge land bou wers

Er zijn meer com mu nau taire en natio nale maat re ge len nodig om jonge ren

in de plat te lands ge bie den te hou den, werk ge le gen heid in de land bouw

moge lijk te maken en ervoor te zor gen dat zij actief kun nen bij dra gen tot

de ont wik ke ling van hun gebied.

Met zijn onbe sten dig heid en moei lijke werk omstan

dig he den voor een onze ker loon is het beroep van

land bou wer niet aan trek ke lijk meer. Dit ver schijn sel is

niet recent en de land bouw is tegen woor dig een ver oude

rende sec tor: slechts 8,3 pro cent van de bedrijfshoofden

is jon ger dan 35, ter wijl bijna een van de vier

actieve onder ne mers ouder is dan 65.

De land bouw is niet alleen een ver ou de rende, maar ook

een ver an de rende sec tor. De land bou wer moet polyvalent

zijn, om een goede ach ter grond te heb ben om

de stij gende con cur ren tie het hoofd te kun nen bie den.

De land bou wer van van daag is tege lij ker tijd een produ

cent van voe dings mid de len en her bruik bare stof fen,

tech ni cus, “bewa ker” van het milieu en beheer der van

zijn gebied.

De Euro pese Unie gaat ervan uit dat jon ge ren een

onmis baar dyna misch ele ment zijn in de land bouw sec tor

en in de plat te lands ge bie den in het alge meen en heeft

daarom gelei de lijk een serie maat re ge len ter onder steuning

van jonge land bou wers in het leven geroe pen.

Daar van ver dient vooral de steun aan de ves ti ging van

en de inves te rin gen ten behoeve van jonge land bou wers

ver meld te wor den. Die is erop gericht de over name van

bedrij ven mak ke lij ker te maken. Meer dan 25 000 jonge

land bou wers maken er elk jaar gebruik van. Ook het

com mu nau taire beleid ten aan zien van ver vroegd pensi

oen draagt bij tot de ver jon ging van de land bouw sector.

Ver der wordt er een bij zon der accent gelegd op

oplei din gen. Jonge over ne mers van bedrij ven kun nen

hier voor spe ci fieke steun ver krij gen. Ook kun nen jonge

land bou wers deel ne men aan andere oplei dings programma’s

van de EU, zoals “Leo nardo da Vinci” of

“Jeugd voor Europa”. Ten slotte zijn er diverse acties op

touw gezet, op een gede cen tra li seerde basis, in het

kader van pro gramma’s van de Struc tuur fond sen voor de

regio’s van Doel stel ling 1, 5b en 6 en in het kader van

het com mu nau taire Ini ti a tief LEADER. Dit laat ste geeft

jonge land bou wers de moge lijk heid hun pro duc tie beter

te benut ten (hoe ve pro duc ten, enz.) of mee te wer ken

aan het behoud en een goed gebruik van het milieu.

Boven dien kun nen ze com ple men taire acti vitei ten

(agra risch toe risme, enz.) ont wik ke len en een actieve

rol spe len in de ont wik ke ling van hun gebied.

VERONIKA VEITS [*]

De ver schil lende bestaande Euro pese maat re ge len [1] vormen

een geschikt actiek ader, maar de maat re ge len moeten

inten sie ver wor den toe ge past om jon ge ren in de

plat te lands ge bie den te hou den en hun ves ti ging in de

land bouw te ver een vou di gen. Dit is een van de hoofdaan

be ve lin gen uit het rap port van de Com mis sie over

“Jonge land bou wers en het pro bleem van de over name

van bedrij ven in de Euro pese land bouw” (COM (96) 398

final). De Com mis sie doet tevens een andere aan be veling:

zij nodigt de lid sta ten uit de natio nale wet ge ving

inzake de belas ting hef fing op over dracht en erfe nis aan

te pas sen, om de toe gang van jonge land bou wers tot de

sec tor mak ke lij ker te maken.

Het rap port biedt een hele reeks com mu nau taire maatre

ge len die gericht zijn op jonge land bou wers. Hier door

wer den de poli tieke besluit vor mers bewust gemaakt van

de situ a tie van deze beroeps groep. Het is geen defi ni tief

ant woord, maar een tus sen stap in de reflec tie over de

plaats en de rol van jonge land bou wers in de land bouw

en in rui mere zin in de plat te lands ge bie den, en over de

mid de len waar o ver deze jon ge ren beschik ken om actief

te kun nen bij dra gen aan de soci aal­eco no mi sche ontwik

ke ling van hun gebied.

_____

[*] Admi nis tra teur in het Direc to raat-Gene raal Land bouw van de

Euro pese Com mis sie (DG VI/FII.1).

[1] De bun del “Com mu nau taire acties en plat te lands ont wik keling”,

een uit gave van het Euro pees LEADER- Obser va to rium,

geeft een beeld van deze maat re ge len in de vorm van over zichtsfi

ches.

LEADER magazine 14 zomer 97 nr.15


Diver si fi ca tie in alle rich tin gen

in het LEADER-gebied Cavan-Monag han [Ier land]

Van land bouw be drijf

tot plat te lands be drijf

De graaf schap pen Cavan en Monag han aan de grens met Noord­Ier land

bestaan vooral uit land bouw ge bie den. Maar om te diver si fi ë ren zijn

veel land bou wers begon nen met een tweede acti viteit die rede lijk vaak

hun eer ste begint te over stem men. Op die manier wor den som mige

boer de rijen getrans for meerd tot echte ambach te lijke onder ne min gen.

En LEADER bege leidt hen.

“Tien jaar gele den ver liep de samen wer king tus sen de

bevol king uit het zui den en het noor den zeer moei lijk.”

Michael Hea ney is naar Monag han geko men om de erva ringen

van de groep Inis ho wen, waar van hij direc teur is, te

pre sen te ren tij dens de con fe ren tie voor alle LEADER­groepen

wier gebied op de grens tus sen de repu bliek Ier land en

Noord­Ier land ligt. De doel stel ling is het bewerk stel li gen

van een duur zaam samen wer kings pro ces over de grens

heen. Want de twaalf betrok ken gebie den delen niet alleen

een grens, maar ook dezelfde moei lijk he den: een bepaald

iso le ment, het gebrek aan banen, de uit tocht uit het platte

land en een ont wik ke ling die gef nuikt wordt door het

poli tiek­reli gieuze con flict dat steeds slui mert in Noord­

LEADER magazine 15 zomer 97 nr.15

Ier land, met nega tieve gevol gen voor de grens graaf schappen

in het zui den. “Hoe kun je nu toe ris ten aan trek ken, laat

staan inves teer ders, als je het imago van een slag veld hebt,

zelfs al kun nen katho lie ken en pro tes tan ten in de plat telands

ge meen tes het goed met elkaar vin den?” betreurt Adge

King, direc teur van de Cavan­Monag han Rural Deve lop ment

Coop, een coö pe ra tie die het LEADER­pro gramma leidt in

een gebied dat in een dub bel iso le ment ver keert, door dat

het aan de grens en rela tief ver van de kust af ligt.

Deze lokale actie groep werd in 1991 opge richt op het

ini ti a tief van de hoofden van de land bouw co ö pe ra ties en

bevat de belang rijk ste betrok ke nen en soci aal­eco no mische

sec to ren uit de twee graaf schap pen Cavan en


Monag han: zui vel co ö pe ra ties, boe ren bon den, dorps ver eni

gin gen, lokale over he den, Tea gasc (natio naal cen trum

voor onder zoek en de popu la ri se ring van de land bouw en

het plat te land), finan ci ële instel lin gen, bedrijfs hoofden,

enz. “LEADER geeft de bewe ging van land bouw co ö pe ra ties

een insti tu ti o nele impuls en de nodige finan ci ële mid de len

om gebruik te maken van alle krach ten uit het gebied. Zo

kan de ver e ni ging op een logi sche manier evo lu e ren tot

dat wat uit ein de lijk haar grote doel is: plat te lands ont wikke

ling”, beves tigt Anthony Leddy, voor zit ter van de

bestuurs raad van de LAG. “Aan het einde van de jaren

tach tig waren de zui vel co ö pe ra ties al niet lan ger alleen

maar geïn te res seerd in de prijs van de melk, maar ook in

de totale lokale ont wik ke ling. Ze waren de drij vende kracht

ach ter de oprich ting van de ‘Water Scheme Groups’, groepen

bewo ners en land bou wers die samen zor gen voor het

aan leg gen van lopend water op het plat te land. Deze groepen

waren eigen lijk een eer ste expo nent van de lokale

dyna miek en van de mobi li se ring van de hele bevol king

rond een con creet ont wik ke lings pro ject.”

In dit gebied onder vin den veel sec to ren – met name het

toe risme – veel nadeel van de “gevoe lige” grens en de

land bouw is dan ook nog steeds de belang rijk ste eco no mische

acti viteit: meer dan zes tig pro cent van de banen zijn

er direct of indi rect afhan ke lijk van. Maar de grond is arm

en het groot ste deel van de bedrij ven is ver snip perd tot

een zeer beschei den omvang (gemid deld 16 ha). Gekoppeld

aan de quo ta be per kin gen in de zui vel­, runds­ en

LEADER magazine 16 zomer 97 nr.15

scha pen vlees sec tor nood za ken deze nade lige omstan dighe

den een gron dige diver si fi ë ring van de land bouw ac tiviteit.

Cham pig nons

In de jaren zes tig vond er een eer ste golf van diver si fië

ring plaats, die eerst betrek king had op twee “klassieke”

land bouw pro duc ten. Veel land bou wers scha kelden

over op pluim vee (tegen woor dig 55 pro cent van de

natio nale pro duc tie) en var kens (20 pro cent). Maar

vooral de cham pig nonk week bete kende door haar

omvang, haar nieuw heid bin nen Ier land en haar effecten

op de hele eco no mie na enkele jaren de eer ste echte

“grote stap voor waarts” voor de lokale ont wik ke ling.

Tim Con nolly is een van de pio niers. Aan ge moe digd door

Tea gasc, begon hij in 1981 met de pro duc tie van champig

nons. Ze wor den gekweekt in com post zak ken die in

grote tun nels uit poly e thy leen wor den geplaatst. Zo

wordt er een con stante hoe veel heid licht, tem pe ra tuur

en voch tig heid bereikt. “Ik heb eerst twee tun nels geïnstal

leerd”, ver telt hij. “Na een paar jaar zagen we dat het

ren da bel was: De pro duc tie levert snel liquide mid de len

op, omdat er maar zes weken ver strij ken tus sen het

inzaaien en de oogst. Daarom heb ben we in 1983 drie

andere cham pig non kwe ke rijen geïn stal leerd.” Tim pro duceert

nu elk jaar hon derd ton cham pig nons, die hem

even veel opbren gen als zijn 65 melk koeien. “Door de

De gebouwen van de McCabe hoeve worden op basis van volkomen ecologische principes gebouwd


cham pig nons heb ik genoeg per ce len kun nen kopen om

ervoor te zor gen dat mijn twee zoons bij mij op de boerde

rij kun nen blij ven.” De oogst van de cham pig nons

gebeurt met de hand, wat de Ierse pro duc tie een voordeel

ople vert ten opzichte van haar Britse of Neder landse

con cur ren ten. Hier voor heeft Con nolly vijf vaste parttime

mede wer kers in dienst, die onge veer der tig uur per

week wer ken.

Een van de sleu tels van het suc ces van de onge veer 240

cham pig non kwe kers in het LEADER­gebied (bijna de

helft van alle Ierse cham pig non pro du cen ten) is de organi

sa tie van de dis tri bu tie. Tim Con nolly brengt zijn produc

tie in omloop via een cen trale – “Monag han Mushrooms

Ltd” – die de Ierse oogst bin nen 24 uur in de

rek ken van een groot gedeelte van Groot­Brit tan nië weet

te krij gen. Door deze for mule kon het bedrijf in zes tien

jaar de groot ste cham pig non pro du cent van Europa worden.

Deze ver pak kings­ en dis tri bu tie cen trale heeft

onge veer twee hon derd pro du cen ten opge deeld in evenveel

een he den, waar aan ze spo ren, com post en tech nische

bij stand geeft. In 1994 rea li seerde de cen trale een

omzet van 32,2 mil joen ECU en had ze drie hon derd

men sen in dienst in de diverse ver pak kings een he den.

Adge King bena drukt het belang van deze nieuwe infrastruc

tuur en voegt er daarna aan toe: “Hier gaat de

steun van LEADER aan de land bou wers vooral naar andere

pro duc ten dan de agra ri sche voe dings mid de len. De markt

is zo klein dat wei nig land bou wers met land bouw pro ducten

zijn begon nen. Ze kie zen eer der een tweede acti viteit

die ver e nig baar is met hun land bouw be drijf in ter men van

tijd, ruimte, gebou wen, enz. Meestal is dit een vol strekt

andere acti viteit dan hun eer ste.”

Uit vin ders

Deze tweede acti viteit is vaak in het begin een hobby,

een pas sie die gepro fes si o na li seerd wordt en uit ein de lijk

een echt bedrijf wordt, dat soms wei nig meer met landbouw

te maken heeft. Vaak is het een inno va tie, een

uit vin ding of zelfs een geni ale vondst. Met de belofte

van werk ge le gen heid.

John McKe own is 36 jaar. Hij “doet” melk en runds vlees,

maar part­time, omdat hij niet genoeg grond heeft. Hij

is gepas si o neerd door mecha nica en begon in 1989

land bouw han gars van staal te pro du ce ren. In 1995 ontwik

kelde hij een revo lu ti o nair pro duct: De “trail lift” is

een gemo to ri seerde ter rein vork hef truck, die vier keer

goed ko per is dan een klas sieke vork hef truck en die “op

maat” gemaakt is voor de land bouw. “Het pro duct is

ont wik keld en we heb ben het gepa ten teerd. De grote uitda

ging nu is om het op de markt te bren gen...” En je

kunt horen dat John wat dat aspect betreft een beetje

ont red derd is.

Jim O’Don nell heeft een elek trisch tapijt (een “heatpad”)

voor de big gen teelt uit ge von den. Het appa raat

bestaat uit een elek tri sche weer stand tus sen twee iso lerende

pla ten. Het dier krijgt hier door meer com fort en

het tapijt con su meert tien keer min der ener gie dan de

gewoon lijk gebruikte infra rood lamp. “Het kende een

LEADER magazine 17 zomer 97 nr.15

Martin Gilliland bij het bedienen van een ball-trap

onmid del lijk succes in Ier land”, ver telt Jim. “Mid den

jaren negen tig bespeur den we dat de natio nale markt verza

digd begon te raken. Nu rich ten we ons op de export:

het Ver e nigd Konink rijk, Frank rijk, Ita lië – een beetje –,

Por tu gal – heel sterk –, en sinds enkele maan den Canada,

waar we een dis tri bu teur heb ben gevon den. Het pro bleem

is dat we nog niet kun nen vol doen aan de vraag...” Zijn

bedrijf, dat acht mede wer kers heeft en 250 heat pads per

week pro du ceert, is nu toe aan uit brei ding. “Eerst gaan

we onze ruimte hier in Cavan gro ter maken en daarna

gaan we mis schien het Ame ri kaanse avon tuur aan: De

Ver e nigde Sta ten vor men een markt van 50 000 een he den

per jaar...”

Maar niet alleen de lokale land bou wers blin ken uit door

hun uit vin din gen: Een leraar uit Coo thill (Cavan), Sean

Gro gan, heeft een “krijt jes hou der” met druk knop uit gevon

den, zodat je niet meer vuil wordt als je op het bord

schrijft. Het prin cipe is geïn spi reerd op de lip pen stifthou

der. Sim pel, maar je moet er maar aan den ken...

LEADER heeft 4 000 ECU bij ge dra gen voor de pro mo tie

van het pro duct, dat nu al te vin den is in een paar

betere papier han dels in Ier land.


Van je pas sie je beroep maken

Recre a tie mo ge lijk he den voor een lokale of zeer spe cifieke

klan ten kring vor men een ander gat in de markt dat

de land bou wers pro be ren te benut ten. Drie voor beel den.

Het gezin Jones kweekt naast melk koeien ook al genera

ties lang paar den. “Ondanks de komst van de trac tor,

heb ben veel boe ren toch een of twee paar den gehou den”,

legt Tom Jones uit, “maar ze onder hou den ze niet. Maar

sinds een aan tal jaar is er een nieuwe geest drift ont staan

voor de paar den sport, zowel voor trek toch ten als voor

wed strij den. Mijn broer en ik zagen veel poten ti eel in

deze sec tor en beslo ten onze pas sie te con cre ti se ren in

een bedrijf voor het fok ken en het dres se ren van paarden.”

In 1993 kre gen ze steun van het Inter na tio nale fonds

voor Ier land voor de bouw van moderne stal len voor merries

en veu lens. Drie jaar later droeg LEADER 50 000 ECU

bij aan de bouw van een manège. “We gaan er paar den

dres se ren en dres seer cur sus sen geven, zowel voor recre a tie

als voor de spring sport. Samen met de regio nale paar denfok

ver eni ging (150 leden) gaan we wer ken aan een “paarden

sec tor”, met een echte toe ge voegde waarde. Een nietgedres

seerde mer rie van drie jaar is 600 ECU waard; als ze

bere den kan wor den, stijgt haar waarde tot 12 000 ECU en

meer...”

Ook Mar tin Gil li land heeft zijn beroep gemaakt van zijn

pas sie, ball­trap. Hij heeft op zijn boer de rij vier schiet ba nen

gemaakt, waar mee een tien tal soor ten jacht gesi mu leerd

kan wor den (konijn, snip, fazant, enz.). Zijn idee lijkt uit

te groeien tot een echt recre a tie park, dat zijn ori gi na liteit

en suc ces dankt aan zijn opbouw: Het geheel is inge richt

als een golf par cours, dat ieder een in zijn eigen ritme kan

afleg gen. LEADER heeft bij ge dra gen aan de finan cie ring van

de uit rus tin gen: over dek kin gen, paden, schei din gen, maar

ook geso fis ti keerde auto ma ti sche lan cee rap pa ra ten. “Naast

de zorg voor mijn veer tien koeien was ik met se laar. Met de

ball-trap kan ik al mijn acti vitei ten op mijn boer de rij uit oefe

nen”, con clu deert Mar tin. Johnny en Lucy Mad den zijn

eige naar van het domein van het Hil ton Park dat aan de

grens ligt. De zes hotel ka mers die ze in de jaren tach tig

heb ben inge richt, zijn niet vol doende om deze kas teel boerde

rij ren da bel te maken. Daarom vroe gen ze steun aan

LEADER voor de reno va tie van de prach tige tui nen, die door

het gebrek aan mid de len niet waren onder hou den. “We

moes ten ver der kij ken dan het toe risme en van deze his to rische

plek een cul tu rele attrac tie voor de hele regio maken”,

legt Johnny uit. De per ken en paden zijn in ere her steld en

er is een kleine uit span ning opge trok ken aan de rand van

het meer dat op het ter rein ligt. In 1996 werd het domein

geo pend voor het publiek. Het trekt een spe ci fieke groep

men sen aan, zoals ama teur schil ders. “Ik wil een kunst centrum

cre ë ren dat voor ieder een toe gan ke lijk is en dat samenwerkt

met drie andere cul tu rele cen tra in dit deel van het

graaf schap. We zijn nu bezig met een project met het lite raire

cen trum Tyrone Guth rie, hier vlak bij. Maar ik wil bena druk ken

dat LEADER enorm veel gedaan heeft voor dit gebied, waar

we nu de vruch ten van begin nen te pluk ken. Het is jam mer

LEADER magazine 18 zomer 97 nr.15

dat LEADER niet meer kan doen, want je merkt echt dat het

opge zet is om men sen met een pro ject daad wer ke lijk te helpen.”

Per ma cul tuur

Ook Mar cus McCabe wordt gedre ven door zijn pas sie.

Deze jonge land bou wer uit het graaf schap Monag han is

een felle voor stan der van eco lo gie en heeft zijn bedrijf

getrans for meerd tot een per ma cul tuur. Sinds drie jaar

pro du ceert zijn boer de rij water plan ten (riet, lis dodde,

enz.) waar mee gebruikt water op een natuur lijke manier

gezui verd kan wor den (door het aan leg gen van een

water bek ken), en tevens veel ver schil lende plan ten die

zor gen voor de her op bouw van het land schap en de biolo

gi sche diver siteit. Naast zijn tuin bouw ac ti vitei ten

geeft Mar cus ook advies en oplei din gen in de aan leg van

water bek kens, de inrich ting van het land, de vol le dig

eco lo gi sche con struc tie van gebou wen, enz. In zijn

grote hou ten huis, dat wordt ver warmd door bio massa

en dat hij zelf gebouwd heeft, is het altijd een drukte

van belang: er zijn voort du rend wer kende jon ge ren en

stu den ten die zich wil len spe ci a li se ren in een land bouwac

ti viteit die in de toe komst belang rijk kan wor den.

LEADER heeft bij ge dra gen aan de bekend ma king van het

pro ject. Mar cus: “De rea li se ring van een bro chure en een

cata lo gus, een doel ge richte mai ling aan tuin ar chi tec ten,

ver e ni gin gen van een bepaald gebied en ver schil lende

poten ti ële klan ten in Ier land en daar bui ten. Het bedrag

lijkt mis schien onbe dui dend – 2 500 ECU – maar deze

cam pagne heeft ons zon der meer een plaats op de markt

bezorgd en de markt voor ons geo pend. Daarna begon het

con trac ten te rege nen en we heb ben geen tekort meer aan

werk. Nu is onze zorg lang za mer hand te gaan uit breiden...”

Mar cus McCabe is lid van ver schil lende inter na tio nale

eco lo gi sche orga ni sa ties en met name van het Glo bal

Eco Vil lage Net work. Hij droomt van “dor pen die op

auto nome en eco lo gi sche manier func ti o ne ren en die

dank zij de tele com mu ni ca tie de ste den kun nen ont las ten

en opnieuw een plat te land smi lieu van hoge kwa liteit kunnen

cre ë ren: leven dig, gast vrij, soli dair...” Is dit te ver

voor uit gedacht? Of een uto pie? Het is in ieder geval

dui de lijk dat het pro ject in dit sta dium de aan dacht en

de sym pa thie van alle land bou wers uit de buurt heeft.

<

LEADER CAVAN­MONAGHAN

Opper vlakte van het gebied: 318 km 2

Bevol king: 106 000 inwo ners

Finan cie ring door LEADER II: 6 875 000 ECU

EU: 3 165 937 ECU

Andere open bare fond sen: 1 055 313 ECU

Privé: 2 653 750 ECU

Cavan­Monaghan Rural Development Co­op Society Ltd

Agricultural College, Ballyhaise, IRL­Co. Cavan

Tel: +353 49 38477 - Fax: +353 49 38189


LEADER en de land bouw in Kar in thië [Oos ten rijk]

Lokale ver stren ge ling

In deze Alpen streek oefent de grote meer der heid van de land bou wers meer dere activitei

ten uit. LEADER en andere pro gramma’s ter onder steu ning van de lokale ont wikke

ling pro be ren in de streek zelf voor werk ge le gen heid, inkom sten en levens kwa liteit

te zor gen. Ze orga ni se ren echte “ont wik ke lings ke tens” op basis van de plaat se lijke

tra di ti o nele, maar lang onder ge waar deerde pro duc ten. Hier door krijgt de gehele econo

mie van de drie gebie den van Kar in thië waar het Ini ti a tief werkt een nieuwe impuls.

Het LEADER­gebied Gross glock ner­Obe res Möll tal

strekt zich uit van het “dak van Oos ten rijk” (3 798 m)

tot het laag dal van de Möll. De rivier heeft een dub bele

bete ke nis voor de streek, zowel een geogra fi sche als een

eco no mi sche. Op de hoog vlakte in het uiter ste wes ten

van Kar in thië streeft de lokale actie groep naar een herwaar

de ring van een tra di ti o nele, maar in onbruik

geraakte pro duc tie: wol. De pro gramma’s van Doel stelling

5b en LEADER bor duur den ver der op een actie van

het natio nale park Obere Tau ern en maak ten de eco nomi

sche ont wik ke ling van het pro duct moge lijk. De

belang rijk ste scha kels van de eco no mi sche keten – produc

tie, ver wer king en com mer ci a li se ring – vol gen let terlijk

de koers van de rivier. Stroom op waarts op de alpen­

LEADER magazine 19 zomer 97 nr.15

wei den gra zen de scha pen van de onge veer vijf tig

betrok ken land bou wers en staat een moderne een heid

voor het was sen, kaar den en spin nen van de wol. In het

mid den van het dal bevin den zich de wevers en de

andere thuis wer kers die de wol ver wer ken; vaak zijn dit

de part ners van de land bou wers. Stroom af waarts lig gen

de ver koop pun ten, met name de win kel van de “Regi onal

ve rein Gross glock ner”, een ver e ni ging van 150 sociaal­eco

no misch betrok ke nen uit het dal. Er is ook een

boe tiek – “Mode & Des ign KM” – die aller lei soor ten

kle ren maakt en ver koopt waarin tra di tie en moder niteit

zijn ver we ven, vooral in de “Karin thi sche jeans”, de

lokale her ziene en ver be terde ver sie van het Ame rikaanse

suc ces num mer.

Het wassen van de wol

in de wateren

van het Oberes Mölltal


Van schaap tot wol

“De boe tiek is het knoop punt van ons pro ject “Gol där mel”

[*]. Hier wordt de wol len kle ding ver kocht die de plaat selijke

ambachts lie den en ont wer pers maken”, legt Maria

Schimdl uit. Zij ver deelt haar tijd tus sen het lokale secreta

ri aat van LEADER en het beheer van de win kel van de

ver e ni ging Gross glock ner, die in 1995 aan het begin van

het dal werd geo pend. “Naast onze ‘Goud route’ heb ben we

nu ook een echte ‘Wol route’ die de val lei afdaalt. Het is een

com plete eco no mi sche keten, ‘van schaap tot wol’. Wol is

een veel be lo vende sec tor: Ze trekt steeds meer con su menten,

die meer wil len beta len voor hand ge maakte waar.

Vroe ger werd die wol weg ge gooid, tegen woor dig is het de

basis voor een aan vul lende acti viteit met een goede toe gevoegde

waarde die vooral ten goede komt aan veel landbouw

sters en die ons toe ris ti sche aan bod ver vol le digt.”

In de win kel wor den niet alleen wol len kle ren ver kocht,

maar ook onge veer 300 hoeve­ en ambachts pro duc ten. Er

zijn 140 men sen lid van de ver e ni ging en dit nieuwe verkoop

punt (drie vaste part­time banen) heeft in 1996 een

omzet gehaald van 70 000 ECU.

Georg en Eli sa beth Fell ner zijn der tig jaar en heb ben twee

kin de ren. Ze zijn een goed voor beeld van het typi sche

land bouw ge zin in het dal. Hun boer de rij van onge veer tien

hec tare is niet groot genoeg om hun vol doende inkom sten

te leve ren, dus weeft Eli sa beth wol len kle den en werkt

De winkel van de vereniging

van de kunstambachtlieden van de Grossglockner

LEADER magazine 20 zomer 97 nr.15

Georg ‘s win ters in het ski cen trum. Georg is tevens lid van

de groep “Inno va tie en land bouw”, die werd opge richt in

het kader van LEADER. “De mees ten onder ons heb ben verschil

lende acti vitei ten, maar som mi gen moe ten voor hun

tweede acti viteit hele maal naar Mün chen, dat is 200 km

hier van daan. Zij gaan elke week heen en weer, geen erg

com for ta bele situ a tie... We pro be ren er dus voor te zor gen

dat ze al hun acti vitei ten in het dal kun nen uit oe fe nen. Om

dat te berei ken, heeft onze werk groep geko zen voor pro ducten

die op de boer de rij kun nen wor den ver werkt. Wol is de

belang rijk ste sec tor, maar we heb ben ook kaas, vlees en

vlees wa ren. Twin tig pro cent van de land bou wers hier is ook

pro du cent van hoe ve pro duc ten.”

Dank zij het 5b­pro gramma en LEADER is er nu een col lectief

slacht huis (scha pen, var kens en run de ren) in Hei ligen

blut, het verst ver wij derde dorp en er zul len er nog vier

wor den gebouwd in andere dor pen. Alle agra ri sche voedings

mid de len wor den vol gens bio lo gi sche pro cé dés

gepro du ceerd en vol doen aan een kwa li teits norm die

beschermd wordt door een spe ci aal label. “Meestal financiert

het 5b-pro gramma de uit rus ting en zorgt LEADER voor

de bege lei ding van de pro jec ten door mid del van onder zoeken,

pro mo tie, com mer ci a li se ring, enz. Maar LEADER begint

het steeds meer over te nemen”, ver dui de lijkt Chris tian

Krop fitsch, direc teur van het KIR, het Karin thisch insti tuut

voor lokale ont wik ke ling (zie kader).

De ont wik ke ling aan zwen ge len

Kar in thië had in juni 1997 al onge veer een derde van de

fond sen geïn ves teerd en is daar mee bin nen Oos ten rijk de

streek die al het verst gevor derd is in de uit voe ring van

LEADER II en bin nen het pro gramma van Kar in thië heeft

het gebied Gross glock ner­Obe res Möll tal het meeste projec

ten in bedrijf. “In het noor den van dit gebied bevindt

zich het oud ste natio nale park van Oos ten rijk, dat in 1981

werd gesticht en waar al sinds geruime tijd lokale ont wikke

lings ac ties wor den gevoerd”, zegt Kurt Rako bitsch,

LEADER­coör di na tor voor het Land. “We kon den de 5b- en

de LEADER-pro jec ten inpas sen in de ini ti a tie ven die het park

hogerop in het dal had ont plooid. Daar door kon den we

snel ler en effi ci ën ter wer ken, snel een bepaalde zicht baarheid

kwe ken en op die manier de lokale ont wik ke ling ‘aanzwen

ge len’, niet alleen in dit dal, maar ook in twee andere

LEADER-gebie den in Kar in thië.”


Car nica

In het Rosen tal vindt men langs de oevers van de Drau

een soort ge lijk ini ti a tief tot keten vor ming dat effect heeft

op de iden titeit, de cul tuur en de beeld vor ming van het

gebied, res pect voor het milieu, de land bouw ac ti vitei ten,

het toe risme, de aan vul lende inkom sten en zelfs op het

aan tal full­time banen voor de inwo ners.

“Regio nale” ont wik ke ling

Het Land Kar in thië lijkt het juiste even wicht gevon den te heb ben

tus sen de beper kin gen van “top-down” beheer en een “bot tomup”

bena de ring van ont wik ke ling.

Zoals elders in Oos ten rijk, is geïn tegreerde

plat te lands ont wik ke ling die

is geba seerd op regio nale basis

(“Regi o na len twick lung”) en lokaal

ini ti a tief geen noviteit in Kar in thië.

Dit Land heeft daar al vanaf het eind

van de jaren zeven tig erva ring mee

(zie LEADER Maga zine n°11).

De over heid van Kar in thië heeft les sen

getrok ken uit bepaalde moei lijk he den

bij het onder steu nings pro gramma voor

lokaal toe risme van enkele jaren geleden

en nu lijkt ze het juiste even wicht

te heb ben gevon den tus sen de “topdown”-beper

kin gen waar aan het

beheer van de open bare fond sen niet

ont komt en de “bot tom-up”-bena dering

van ont wik ke ling die reke ning

houdt met de wen sen van de bevolking

en lokale ini ti a tie ven de kans

geeft.

De afde ling Ruim te lijke orde ning van

het Land coörd in eert de ver schil lende

regio nale, natio nale en Euro pese programma’s

voor lokale ont wik ke ling,

maar de tech ni sche bij stand aan de

pro jec ten wordt gele verd door een

zelf stan dige instel ling, het “Karinthisch

Insti tuut voor ruim te lijke ordening,

lokale ont wik ke ling en milieube

scher ming” (KIR), dat in juni 1996

werd opge richt.

De drie lokale actie groe pen van Karin

thië vor men infor mele ver ban den

van per so nen, ver e ni gin gen en lokale

orga nen (gemeente natuur park, enz.)

die zich bezig hou den met ont wik keling.

Ze heb ben een grote auto no mie

inzake de selec tie en de uit voe ring

van hun ini ti a tie ven, als ze uiter aard

reke ning hou den met de vooraf

bepaalde finan ci ële en ope ra ti o nele

para me ters die bin nen het regio nale

LEADER-pro gramma zijn vast ge legd.

Elke LAG bestaat uit ver schil lende thema

ti sche “inno va tie groe pen” (landbouw,

bij en teelt, toe risme, ambach ten,

enz.). Deze werk- en reflec tie groe pen

heb ben tot taak de lokale ont wik ke ling

te sti mu le ren bin nen het kader van

LEADER magazine 21 zomer 97 nr.15

Het ver bin dende pro duct is hier de car ni ca bij, een zeer

pro duc tieve inheemse soort waar van de streek tus sen

1850 en de jaren der tig van deze eeuw trein la din gen vol

geëx por teerd heeft. Daarna is de bij en teelt afge no men,

maar de streek pro du ceert nog steeds 35 pro cent van de

Oos ten rijkse honing. Er wonen onge veer 200 imkers, die

bijna alle maal lid zijn van een beroeps ver eni ging, waarmee

de lokale actie groep onder andere heeft samen gewerkt.

Er werd een twee le dige stra te gie opge steld: Acht

gemeen ten gin gen samen wer ken aan de posi tieve beeldvor

ming van het dal (alge meen gebruik van de naam

“Car nica Rosen tal”, van het logo met een car ni ca bij, enz.)

en er werd een geïn te greerde eco no mi sche keten voor de

bij en teelt ont wik keld.

Ernst Fuchs is bin nen de LAG ver ant woor de lijk voor de

bij en teelt en hij is een wan de lende ency clo pe die van de

bij. Hij raakt dan ook niet uit ge praat over het onder no men

ini ti a tief. “De her dy na mi se ring van de bij en teelt sec tor werd

opge zet rond drie pij lers, alle mede gefi nan cierd door

LEADER: de teelt van kon in gin nen zodat we opnieuw een

zui ver car nica-ras had den (er wordt bin nen kort een labo rato

rium opge zet), de pro fes si o na li se ring van de pro du cen-

LEADER en andere com mu nau taire programma’s

(5b, INTER REG, enz.). Ze

mobi li se ren de bevol king en andere

plaat se lijke betrok ke nen, gaan op zoek

naar moge lijke uit voer ders van poten tiële

pro jec ten, enz. Deze orga ni sa tie

ver klaart voor een groot deel het sterk

col lec tieve aspect dat alle acties in Karin

thië ken merkt: agra ri sche en inter secto

ri ële net wer ken, toe ris ti sche infrastruc

tuur...

In elk gebied wordt het con tact tussen

de lokale actie groe pen en de

over heid van het Land ver zorgd door

een LEADER-ver ant woor de lijke

(“LEADER Betre ter”) die belast is met

de coör di na tie van de uit voe ring van

de lopende pro jec ten, de samen stelling

van dos siers van komende pro jecten

en de ver de di ging van de pro jecten

bij de over heid van het Land.


De coöperatieve vereniging “Sonnenalm” belevert

de scholen van de Norische regio met zuivelprodukten

ten, ook al zijn ze alle maal part-time imker, en de ont wikke

ling en com mer ci a li se ring van nieuwe honing pro duc ten.

Dit alles moet ver ge zeld gaan van een her ont dek king van

de bij als bescher mer van ons natuur lijk en cul tu reel erfgoed.”

Het Bij en mu seum in Fer lach func ti o neert als uit stal raam

van het ini ti a tief. Het werd in 1995 geo pend en ligt ook

aan de ingang van het dal. Naast alles dat te maken heeft

met de bij en teelt en de geschie de nis van de bij en teelt,

vindt de bezoe ker er de nieuwe pro duc ten die al op de

markt zijn gebracht: uiter aard bio lo gi sche olie, was en

stop was, maar ook salami, muesli, honin gli keur, een speci

aal honing bier dat wordt gemaakt door een grote bierbrou

we rij in Kla gen furt (de brou we rij geeft een pro cent

van zijn inkom sten aan het onder zoek naar de bij en teelt)

en een nieuw, pro duc tie ver type bij en kast. In sep tem ber

1996 heb ben twin tig imkers een ver koop cen trale opgericht

en er wordt een label ont wor pen.

De Ark van Noach

Het aspect van de her in tro duc tie van bijna ver dwe nen

inheemse die ren ras sen, waar van sprake bij de car ni ca bij,

is een ander sterk punt van de ont wik ke lings stra te gie van

de drie Karin thi sche LEADER­gebie den.

Meer naar het zui den, aan de voet van de Kara wan ken

(2 000 m), die de grens met Slo ve nië vor men, zijn Friedhelm

Jab in schek en zijn ver e ni ging “Alpen­Adria” (zes tig

ver bon den land bou wers) sinds kort bezig met de her in troduc

tie van het “bril len schaap”. Dat is een oud scha pen ras

uit het zui den van Oos ten rijk, Slo ve nië en de Ita li aanse

Fri uli. Aan het einde van de Tweede Wereld oor log was het

bijna uit ge stor ven, maar nu telt de vee sta pel vier hon derd

kop pen. Het is het enige gekeur merkte schaap van Oosten

rijk en zijn smaak volle vlees begint ver kocht te worden,

vooral in de tien res tau rants van Kar in thië.

“Er is een heel grote vraag,” zegt Fried helm. “Onze pro motie

cam pagne is in feite ver der ge gaan dan onze ver koop ca-

LEADER magazine 22 zomer 97 nr.15

pa citeit!” Friedl gelooft met name in het enga ge ment van

pri vé per so nen. De pro mo tie van het pro duct wordt vol ledig

gefi nan cierd door de ver e ni ging Alpen­Adria: hor lo ges,

T­shirts, para plu’s, enz. met de afbeel ding van het kostbare

schaap wor den ver kocht tij dens beur zen en andere

acti vitei ten die de ver e ni ging tij dens het jaar orga ni seert.

Tevens is de ver e ni ging bezig met de aan leg van een

‘Trans hu man ce route’, de route die het vee volgt bij de

sei zoens trek tus sen twee wei de ge bie den. “We wil len binnen

drie jaar vol le dig zelf be drui pend zijn, zodat we het

bij voor beeld afkun nen zon der de twee pro gramma’s die ons

een duw tje in de rug heb ben gege ven, LEADER en INTER-

REG. Het eer ste pro gramma heeft voor de nodige tech ni sche

bij stand gezorgd, zodat we op de markt kon den komen en

het twee pro gramma heeft ons gehol pen scha pen fok kers in

Slo ve nië aan te trek ken en te orga ni se ren.”

“Door de com mu nau taire hulp kon den we rela tief “plaatsaf

han ke lijke” land bouw pro duc ten, zoals tra di ti o nele plaatse

lijke ras sen, her waar de ren. Dat was niet moge lijk geweest

voor de toe tre ding van Oos ten rijk tot de Euro pese Unie”,

zegt ook Raphaël Plie mit scher. Hij is het hoofd van de

ver e ni ging van fok kers van blonde koeien, een ver e ni ging

van zes tig land bou wers uit het LEADER­gebied Nori sche

Region, waar dit zeer rus tieke ras oor spron ke lijk van daan

komt. Deze land bou wers heb ben een deel van hun sta pel

ver van gen door wat vroe ger beschouwd werd als “de beste

koe uit het Oos ten rijks-Hon gaars kei zer rijk”. We kun nen hier

spre ken van een eco no mi sche keten, omdat de actie

betrek king heeft op fok kers, sla gers, res tau rant hou ders,

toe ris me bu re aus en de lokale bevol king, de laat ste groep

omdat de pro mo tie van de “blonde koe” gebeurt door het

hou den van dorps fees ten.

In het Duits noemt men lokale ont wik ke ling eer der “regionale

ont wik ke ling” en net zoals in Duits land is in Oos tenrijk

de “Region” de beste gebieds een heid om lokale ontwik

ke lings ac ties op te enten. De regio is een micro we reld

die meestal over een komt met een dal of een aan tal dalen

die his to risch gezien een cul tu rele, eco no mi sche en sociale

een heid heb ben. De eco no mi sche ketens die in Kar inthië

zijn opge zet ver le nen deze iden titeit een nieuwe

dyna miek. Zoals Bar bara Kle mens, LEADER­ver ant woor delijke

voor de Nori sche Region, opmerkt: “Ze plaat sen de

land bou wers in het cen trum van de ont wik ke ling van het

plat te land.” <

______

[*] “Gou den mou wen”, een woord grapje dat ver wijst naar de kwaliteit

van de met de hand gemaakte kle ding en naar een voor ma lige

acti viteit in dit gebied dat een goud af zet ting had, die nu niet meer

ont gon nen wordt. Goud is een beeld dat als een rode draad door

het toe risme van het gebied loopt: De ‘Goud route’ is een wan deltra

ject door heel Gross glock ner-Obe res Möll tal.

LEADER KÄRNTEN

Opper vlakte van het gebied: 1 586 km 2

(Gross glock ner­Obe res Möll tal: 596 km 2 ;

Car nica Rosen tal: 467 km 2 ; Nori sche Region: 523 km 2 )

Bevol king: 45 928 inwo ners

(Gross glock ner­Obe res Möll tal: 8 577 inwo ners;

Car nica Rosen tal: 22 475 inwo ners; Nori sche Region: 14 876 inwo ners)

Finan cie ring door LEADER II: 8 400 000 ECU ­ EU: 2 900 000 ECU

Andere open bare fond sen: 2 900 000 ECU ­ Privé: 2 600 000 ECU

LEADER II Geschäftstelle Kärnten

Amt der Kärtnter Landesregierung ­ Abteilung 20 Landesplanung,

Sachgebiet Orts­ und Regionalentwicklung

Wulfengasse 13, A­9020 Klagenfurt

Tel: +43 463 536 32062 - Fax: +43 463 536 32007

E­mail: akl20.eu@online.edug.co.at


LEADER­semi nars (okto ber 1997­april 1998)

Het Euro pees Obser va to rium LEADER orga ni seert vanaf nu

tot april 1998 een reeks semi nars. Alle bij een kom sten

vin den plaats in een gebied waar van de LAG over belang­

rijke erva ring inzake het behan delde thema beschikt. De

pro gramma’s, talen en plaat sen zijn 2 maan den voor de

datum van de acti viteit bekend (Con tact: Euro pees Obser­

va to rium LEADER, een heid “Orga ni sa tie”).

> “Vor ming en lokale ont wik ke ling”

Datum: 8-11 okto ber 1997.

Talen: Fins, Engels, Duits.

Plaats: LAG North-Eas tern Savo (Vii ta niemi, Fin land).

“De lokale samen wer king orga ni se ren

Dit tweede dos sier uit de serie “Inno va tie op het platte

land” gaat over de vor ming en de wer king van een

lokaal samen wer kings ver band en dus ook over de

Publi ca ties van LEADER II (reeds aan ge kon digd)

> Klap per “Com mu nau taire acties

en plat te lands ont wik ke ling”

(Prijs: 1 800 BF incl. / onge veer 45 ECU).

> Klap per “Inno ve rende acties in plat te lands ont wik ke ling”

(Prijs: 1 800 BF incl. / ong. 45 ECU).

> “Het toe ris tisch poten ti eel van een gebied eva lu e ren

(metho do lo gi sche hand lei ding).

(Prijs: 300 BF incl. / ong. 7,5 ECU)

Zeven ope ra ti o nele natio nale LEADER II­net wer ken

Op het moment van de redac tie van dit arti kel (juli 1997)

waren er in de vol gende lan den natio nale LEADER II­net­

wer ken ope ra ti o neel:

DUITS LAND:

LEADER­Net zwerk­Deut schland,

t.a.v. Her mann Klen ner,

Bun de san stalt für Land wirt schaft und Ernäh rung,

Adic ke sal lee 40, D­60322 Frank furt am Main.

Tel: +49 69 15 64 756; Fax: +49 69 15 64 790.

OOS TEN RIJK:

LEADER­Net zwerk­Öster reich,

t.a.v. Luis Fidl schus ter,

ÖAR­Regi o nal be ra tung GmbH,

Ama lienstr. 68, A­1130 Wenen.

Tel: +43 1 877 94 21; Fax: +43 1 877 94 25.

E­mail: oear@ping.at

FIN LAND:

Hoofd kan toor van het net werk: LEADER­ver kos to yksikkö,

t.a.v. Mari Ojan perä,

Prän nä rin tie 17, SF-61800 Kau ha joki.

Tel: +358 6 2360 067;

E­mail: mari.ojan pera@lea der.kau ha joki.fi

Zweed sta lig bureau:

Fin lands LEADER­nät verk sen het (Kris ti ne stad),

t.a.v. Ulf Grind gärds,

Kommunbyrån, SF­64300 Lappf järd.

Tel: +358 6 2221 496; Fax: +358 6 2222 462;

E­mail: ulf.gind gards@lea der.kau ha joki.fi

> “Lokale pro duc ten com mer ci a li se ren

in een korte kring loop”

Datum: 5-9 novem ber 1997.

Talen: Por tu gees, Frans, Spaans.

Plaats: Miran della, Ter ras Quente (Norte, Por tu gal).

> “Toe ris ti sche pro duc ten uit wer ken rond een trek tocht”

Datum: april 1998.

Talen: Ita li aans, Duits, Engels.

Plaats: LAG Appen nino Pia cen tino,

Parma (Emi lia-Romagna, Ita lië).

methode die zo’n ini ti a tief – duur zaam – moge lijk

maakt. Orga ni sa tie van de plaat se lijke krach ten is een

hoofd e le ment in het lokale ont wik ke lings pro ces. (Prijs:

300 BF incl. / onge veer 7,5 ECU).

> “De gemeen schap pe lijke orga ni sa tie van een sec tor

voor de lokale exploi ta tie van land bouw pro duc ten: het

voor beeld van de trans for ma tie in de kaas sec tor”

(“Inno va tie op het plat te land” – Cahier n°1).

(Prix: 300 BF incl. / onge veer 7,5 ECU per docu ment).

> LEADER II­pos ter

(Prijs: 700 BF incl., onge veer 18 ECU; een tweede pos ter

naar het zelfde adres: 200 BF incl. BTW, onge veer 5 ECU).

IER LAND:

LEADER II Irish Natio nal Net wor king (LINN) Serv ice,

t.a.v. Far rell Grant Sparks,

Moly neux House, Bridge Street, IRL­Dublin 8.

Tel: +353 1 475 81 37; Fax: +353 1 475 20 44;

E­mail: fgs@fgs.ie

ITA LIë:

Rete nazio nale ita li ana LEADER,

t.a.v. Gerardo Del fino / Franco Man tino,

INEA (Isti tuto Nazio nale di Eco no mia Agra ria),

Via Bar ber ini, 36, I­00187 Rome.

Tel: +39 6 487 07 93; Fax: +39 6 474 19 84.

NEDER LAND:

Neder lands LEADER Net werk

t.a.v. Klaas Bij le veld, Pro vin cie huis Fries land,

Post bus 20120, NL-HM 8900 Leeuw ar den.

Tel: +31 58 292 52 89; Fax: +31 58 292 51 25

ZWE DEN:

Svenska LEADER­Nät ver ket

Box 787, S­45126 Udde valla.

Tel: +46 522 65 39 13; Fax: +46 522 65 39 29;

E­mail: nils.lager roth@hs­o.hush.se

LEADER magazine 23 zomer 97 nr.15

IN LICH TIN GEN:

netwerk

EU RO PEES

OB SER VA TO RI UM LE A DER

Sint-Pie ters steen weg 260

B­1040 Brus sel

Tel: +32.2.736 49 60

Fax: +32.2.736 04 34

E­Mail:

leader@aeidl.be

World Wide Web:

http://www.rural­europe.aeidl.be

“Rural Europe”:

LEA DER on­line in 6 talen

Publi ca ties als het LEA DER

Maga zine, INFO­LEA DER,

de tech ni sche dos siers,

enz., het acti vi tei tenprogramma,

de bij ge werkte

lijst van de erkende

LEADER­begunstigden en

verschillende data ban ken

kun nen on­line op Inter net

wor den geraad pleegd in

6 talen (Frans, Engels,

Duits, Spaans, Ita li aans en

Portugees). Boven dien zijn

er aller lei forums geo pend.


eschrijving

Naam: LE A DER

(“Li ai son en tre Ac ti ons de Dé vel op pe ment de l’Eco no mie Ru ra le”)

Soort pro gram ma: Ini ti a tief van de Eu ro pe se Unie

Be trok ken ge bie den: re gio’s on der Doel stel ling 1 (met ont wik ke lings ach­

ter stand), re gio’s on der Doel stel ling 5b (kwets ba re plat te lands ge bie den)

en re gio’s on der Doel stel ling 6 (noor de lijke ge bie den met een zeer lage

be vol kings dicht heid) van de Eu ro pe se Unie. 10% van het bud get voor

5b­re gio’s mag ech ter toe ge kend wor den aan aan gren zen de re gio’s die

niet in aan mer king ko men.

Doel: LE A DER II is in het ver leng de van LE A DER I (1991­1994) ge richt op:

> het aan moe di gen van lo ka le ont wik ke lings ini ti a tie ven die tot voor beeld

kun nen die nen;

> het ge ven van on der steu ning aan ver nieu wen de, over tui gen de en over­

draag ba re cam pag nes die to nen wel ke nieu we we gen de plat te lands ont wikke

ling kan in slaan;

> uit brei ding van de uit wis se ling van er va rin gen en de ken nis over dracht;

> het steu nen van in ter na tio na le sa men wer kings pro jec ten af kom stig van

de lo ka le be trok ke nen, die uit druk king ge ven aan hun so li da riteit.

Be gun stig den: LE A DER II geeft fi nan ci ë le steun aan twee ca te go rie ën

begun stig den:

> in de eer ste plaats aan de “lo ka le ac tie groe pen” be staan de uit over­

heids­ en pri vé ver te gen woor di gers, die sa men een stra te gie en in no va­

tie ve maat re ge len op zet ten voor de lo ka le ont wik ke ling van een plat telands

ge bied (min der dan 100 000 in wo ners);

> voor het ove ri ge aan ge za men lijke over heids­ of pri vé bet rok ke nen

uit het lan de lijk mi lieu (lo ka le ver ban den, ad vies ka mers, co ö pe ra ties,

ver e ni gin gen, enz.), op voor waar de dat het doel van hun ac tie past

bin nen de lo ka le ont wik ke ling van hun ge bied.

Soor ten maat re ge len: ver wer ving van vaar dig he den op het ge bied van

plat te lands ont wik ke ling, pro gram ma’s voor ver nieuw ing op het plat teland

(be roeps op lei din gen, plat te land stoe ris me, steun aan klei ne on derne

min gen, op waar de ring van de land­ en bos bouw pro duc tie en van de

lo ka le vis vangst, ver be te ring van het mi lieu en de leef om ge ving, enz.)

en in ter na tio na le sa men wer king.

De ver schil len de on der de len van LE A DER II zijn ver bon den door een

“Euro pees net werk voor plat te lands ont wik ke ling” dat een bre de ver ­

sprei ding (se mi nars, uit wis se lin gen, pu bli ca ties) van de in no va tie ve

ac ties voor het plat te land mo ge lijk maakt en de in ter na tio na le sa menwer

king ver een vou digt. Dit net werk wordt ge leid door het “Eu ro pees

LE A DER­Obser va to ri um”.

Duur van het pro gram ma: 6 jaar (1994­1999)

Be drag van de EU­steun: on ge veer 1 755 mil joen ECU (waar van meer dan

1 000 mil joen voor de re gio’s on der Doel stel ling 1) uit de drie Struc tuur­

fond sen.

Eu ro pees

Ob ser va to ri um LE A DER

Europese Commissie

DG VI Land bouw

LEADER magazine is het kwar taal blad van het pro gram ma voor plat te lands ont wik ke ling LE A DER II. LE A DER II (“Li ai son En tre Ac ti ons de Dé vel op pement

de l’Eco no mie Ru ra le”) is een EU­Ini ti a tief dat uit gaat van de Eu ro pe se Com mis sie en dat wordt ge co ör di neerd door het Di rec to raat­Ge ne raal voor de

Land bouw (een heid VI­F.1.1). De in houd van LE A DER Ma ga zi ne drukt niet nood za ke lij ker wijs de me ning van de in stel lin gen van de Eu ro pe se Unie uit.

Redactieleiding: A.E.I.D.L./Eu ro pees Ob ser va to ri um LE A DER ­ Ver ant woor de lijke uit ge ver: Wil li am Van Din ge nen, A.E.I.D.L., Sint-Pie ters steen weg 260,

B­1040 Brus sel ­ Samenstelling: Jean­Luc Ja not ­ Werk ten mee aan dit num mer: Yves Champetier, Jacques Fournier, Katell Gurnic, Bertrand Hervieu,

Michel Hofmann, António Realinho, Veronika Veits ­ Foto’s: LEADER groepen, Campagne Campagne, Ann Linden, Ferdinand Neumüller, Hans­Olof Utsi ­

Omslagfoto: Campagne Campagne ­ Pro duc tie co ör di na tie: Christine Char lier ­ Lay­out: Ka li gram ­ Ge drukt in Bel gië op chloor vrij pa pier ­ LE A DER ma gazi

ne ver schijnt in de elf ta len van de Eu ro pe se Unie in een op la ge van 37 500 exem pla ren. In lich tin gen: LE A DER ma ga zi ne, A.E.I.D.L., Sint-Pie ters steen weg

260, B-1040 Brus sel -Tel: +32 2 736 49 60 - Fax: +32 2 736 04 34 - E-mail: le a der@aeidl.be - WWW: http://www.ru ral-eu ro pe.aeidl.be

LEADER magazine 24 zomer 97 nr.15

NL 15

More magazines by this user
Similar magazines