klik hier

mmk.be

klik hier

LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER

Infosessie verkeer en gezondheid – 17 mei 2010 – Leuven

Lieslotte Wackenier – 02 553 11 26 – lieslotte.wackenier@lne.vlaanderen.be

Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu en Gezondheid

Koning Albert II-laan 20, bus 8 - 1000 Brussel


INHOUD

1. het Europese kader

2. de situatie in Vlaanderen

3. mogelijke maatregelen


1. EUROPEES KADER

DOEL: voorkomen of verminderen van de schadelijke gevolgen voor de

menselijke gezondheid en het milieu als geheel

NEC-RICHTLIJN (2001/81/EG): nationale emissieplafonds

- doel: uitstoot van verzurende en verontreinigende stoffen beperken

- gewesten verantwoordelijk voor stationaire bronnen, voor niet-stationaire

bronnen (verkeer) is een Belgisch plafond

- de jaarlijkse NOx-emissies moeten tegen 2010 dalen tot maximum 68 kton

- licht dalende trend maar doelstelling wordt waarschijnlijk niet gehaald

uitstoot (ton)

110.000

100.000

90.000

80.000

70.000

NOx-emissies door transportsector

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

jaartal

Bron: milieudataset VMM, 2007


1. EUROPEES KADER

EUROPESE KADERRICHTLIJN LUCHTKWALITEIT (2008/50/EG):

luchtkwaliteitsnormen

PM10

PM2,5

NO2

daggemiddelde norm =

maximaal 35 keer

overschrijding van 50 µg/m³

jaargemiddelde norm = 25

µg/m³ (vanaf 2020)

uurgemiddelde norm =

maximaal 18 keer

overschrijding van 200 µg/m³

jaargemiddelde

norm = 40 µg/m³

blootstelling

maximum 20 µg/m³

jaargemiddelde

norm = 40 µg/m³


2. SITUATIE IN VLAANDEREN

AANTAL OVERSCHRIJDINGEN DAGGEMIDDELDE NORM PM 10 IN 2010

Bron: luchtkwaliteit langs snelwegen en belangrijke gewestwegen in Vlaanderen: tussentijdse resultaten VITO, maart 2010


2. SITUATIE IN VLAANDEREN

JAARGEMIDDELDE NO 2 CONCENTRATIE IN 2010

Bron: luchtkwaliteit langs snelwegen en belangrijke gewestwegen in Vlaanderen: tussentijdse resultaten VITO, maart 2010


FIJN STOF

2. SITUATIE IN VLAANDEREN

link emissies en concentratie is vrij zwak

oorzaak: snelle verplaatsing (100 – 1000 km/dag)

invloed van meteorologische omstandigheden

- dominante westenwinden importeren fijn stof uit Frankrijk

HEEFT HET ZIN OM IN VLAANDEREN INSPANNINGEN TE LEVEREN

OM DE FIJNSTOFEMISSIES TE REDUCEREN?


JA, WANT

2. SITUATIE IN VLAANDEREN

plaatselijk kan de bijdrage van Vlaamse verkeersemissies 30 tot 40 % zijn

Vlaanderen is een netto-exporteur van fijn stof

reductie-inspanningen voor fijn stof hebben ook een positief effect op andere

emissies (o.a. NOx)


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

HOE LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER TEGENGAAN?

TRANSPORTVOLUME


miljoen voertuigkilometer

60000

55000

50000

45000

40000

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

Evolutie van het wegverkeer in Vlaanderen

(1990 - 2008)

1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Bron: FOD Mobiliteit en Vervoer


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

Vlaamse acties: het ontwerp mobiliteitsplan Vlaanderen

- beheersen van verkeersvolumes om de verkeersleefbaarheid te verhogen:

- hinder aan de bron tegengaan door verplaatsingen te vermijden:

• betere ruimtelijke ordening:

een gericht locatiebeleid met een sterke verweving van functies

de mobiliteitstoets, richtlijnenhandboek MOBER

• ondersteunen en promoten van autodelen: Cambio/Autopia

één gedeeld voertuig vervangt 3 privévoertuigen

autodelers: gemiddeld 30% minder autokilometers, gebruik van fiets, bus en trein

stijgt met 5% tot 20%

vooral effectief in grote steden waar volwaardige alternatieven aanwezig zijn


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

Vlaamse acties: het ontwerp mobiliteitsplan Vlaanderen (2)

- hinder aan de bron tegengaan door verplaatsingen te vermijden:

• gebruik van IT: telewerken, e-governement

VL telt ongeveer 340.000 telewerkers (thuis of op satellietkantoor)

minder congestie (EK: -850 mio euro), minder emissies (EK: -28 mio euro), minder

ongevallen (EK: - 26 mio euro)


mogelijke lokale acties:

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

- autodelen:

• Antwerpen, Leuven, Mechelen:

vaste standplaats voor autodelers van Autopia

vrij en onbeperkt parkeren op parkeerplaatsen waar de parkeerduur wordt beperkt

met autodeelkaart

Nijmegen:

ondersteuning bij de plaatsing van de nieuwe deelauto’s, huis-aan-huis

informatievoorziening,

verdubbeling aantal abonnementen

- telewerken: voorbeeldfunctie lokale overheid


mogelijke lokale acties:

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

- dynamische parkeergeleidingsystemen

• tijdens de spitsuren bestaat 30 tot 40 % van het verkeer uit voertuigen op zoek naar

een parkeerplaats (onderzoek in Brussel en Duitsland)

• dynamische parkeergeleidingsystemen informeren autobestuurders over de vrije

parkeerruimte en bestuurders leiden naar een beschikbare parkeerruimte.

• Voorbeeld: Keulen, Aken, Stuttgart en Frankfurt

-15 % parkeerzoekverkeer, -50% files voor parkeerplaatsen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

HOE LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER TEGENGAAN?

TRANSPORTVOLUME

MODALE KEUZE


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

MODALE VERDELING: verdeling van het gemiddeld aantal verplaatsingen per

persoon per dag volgens hoofdvervoerswijze

13,3

17,8

14,1

3,5

1,7

1,7

0,9

46,9

autobestuurder autopassagier te voet fiets

bus/tram/metro trein brom-/snor-/motorfiets andere/onbepaald


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

Vlaamse acties: het ontwerp mobiliteitsplan Vlaanderen

- doel: een modale shift realiseren

- het autogebruik afraden:

• voeren van een restrictief parkeerbeleid;

• voeren van een prijsbeleid;

• …

- het gebruik van alternatieve modi stimuleren

• opbouwen van multimodale systemen;

• kwaliteitsverbeteringen aan openbaar vervoer, het spoor- en waterwegennet;

• uitbouwen van functionele netwerken voor het fietsverkeer, o.a. via

mobiliteitsconvenant

• …


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: restrictief parkeerbeleid

- een geïntegreerd parkeerbeleid (prijsregulering, tijdsbeperkingen, beperking

parkeerplaatsen) kan het autoverkeer met 20 % (Amsterdam) tot 30 % (Wenen)

doen dalen.

HOE?

- betalend parkeren, variabele tarieven

- beperken van de parkeerduur (blauwe zones)

voorbeeld: Bern

• blauwe zones hebben geleid tot een vermindering van het verkeer in residentiële

wijken, vooral tijdens de ochtendspits (-14%) en de avondspits (-21%).

- P+R (stimuleren OV in centrum)

- voorbeeldfunctie: eigen parkings overheidadministratie


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: restrictief parkeerbeleid (2)

- beleid omtrent privéparkings via stedenbouwkundige vergunning

voorbeeld: Zürich: parkeerrestricties voor nieuwe ontwikkelingen

• een nieuw winkelcentrum: niet meer dan 8.000 autotrips per dag genereren anders

(financiële) gevolgen,

• investeerders betalen mee in de ontwikkeling van openbaar vervoer in de omgeving

• 19.000 bezoekers/dag – 850 parkeerplaatsen

• 70 % van de bezoekers komt met het OV, het winkelcentrum promoot actief mee het

OV


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: bannen/omleiden van (zwaar) verkeer

- vooral in winkelgebieden en historische centra

- vanuit milieuoogpunt: bij de selectie van de verkeersvrije zone en het aanduiden

van de alternatieve routes ook rekening houden met de luchtkwaliteit en

geluidshinder.

- lokale verbetering van de luchtkwaliteit door afname van het verkeersvolume,

effect op stadsniveau is eerder beperkt.

- door het weren en omleiden van vrachtverkeer kan de NO 2 concentratie op

stadsniveau met 0,5-5 µg/m³ afnemen en de PM 10 concentratie op stadsniveau

met 1-2 µg/m³,


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: invoeren variabele tol- of kilometerheffing

- doel: financiële middelen verzamelen, het verkeer binnen het centrum

verminderen en/of een betere luchtkwaliteit binnen de stad bereiken

- voorbeeld: Stockholm

tolheffing sinds 1 augustus 2007 voor voertuigen tijdens werkdagen bij het in of

uitrijden van de stad

evaluatie na 6 maanden:

voertuigbewegingen per dag doorheen de betalende zone - 22 %

verkeersvolume op de binnenstedelijke wegen - 8 %

volume op de invalswegen binnen de zone - 5 %

NO2 - concentratie max. – 2 µg/m³

PM10-concentratie max. – 2 µg/m³

Aantal gewonnen levensjaren per 100.000 pers. over 10 jaar 206


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: stimuleren fietsgebruik

- onderzoek NL: vervanging van 10% van de autokilometers door fietsbewegingen

op stedelijk niveau leidt tot concentratieverminderingen tot 2 µg/m³ NO 2 en 0,5

µg/m³ PM 10 .

HOE?

- uitbouw voldoende dicht fietsnetwerk met veilige en degelijke fietspaden;

- voldoende, degelijke en veilige (bewaakte) fietsstallingen voorzien op belangrijke

locaties, vb. bij stations, winkelcentra, scholen, publieke gebouwen, enz.;

- voeren van een fietsdiefstalbeleid;

- wachttijden aan verkeerslichten tot een minimum beperken (in NL: groene golf

voor fietsers)

- fietsverhuur voor inwoners en bezoekers van de stad/gemeente;

- sensibilisatieacties

- …


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: stimuleren fietsgebruik

- voorbeeld: Groningen

• 60 % van de verplaatsingen gebeurt met de fiets

• 205 km fietspaden (veel fietsstraten),

• de stad voorziet meer dan 11.000 fietsparkeerplaatsen,

• spitsrekken tijdens drukke momenten in combinatie met rode lopers om wildparkeren

te vermijden

• op kruispunten krijgen fietsers uit de 4 richtingen tegelijkertijd groen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: stimuleren van het openbaar vervoer

HOE?

- verbeteren van het aanbod (verhogen van de frequentie en verdichten van het

netwerk)

- verbeteren van de betrouwbaarheid en snelheid van het openbaar vervoer door

infrastructurele maatregelen, zoals verbetering spoorwegnet en

doorstromingsmaatregelen

- beschikbaar stellen van duidelijke informatie m.b.t. route, tijdstip van vertrek,

reisduur, enz.

- het uitbouwen van overstapmogelijkheden voor andere modi

- ruimtelijke structurering van functies volgens de openbaar vervoersstructuren


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: stimuleren van het openbaar vervoer

- voorbeeld: Zürich (Zwitserland)

• 80 % van de inwoners gebruikt regelmatig het openbaar vervoer

• halte op 300 m voor gebieden met meer dan 300 inwoners/jobs/studenten met

frequentie van 7 – 8 minuten

• invoeren van busbanen en trambeddingen, afschaffen van parkeerplaatsen langs

belangrijke tram- en busroutes

• lichtengeregelde kruispunten geven maximale prioriteit aan het OV

• verkeerscontrolecentrum voor informatie-uitwisseling en snelle interventies


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

HOE LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER TEGENGAAN?

TRANSPORTVOLUME

MODALE KEUZE

VOERTUIGKEUZE


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

het Vlaamse wagenpark: sterke verdieselijking

- dieselwagens stoten meer fijn stof en meer NOx uit dan benzinemotoren


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

het Vlaamse wagenpark: sterke verdieselijking

- aandeel dieselwagens in de vloot aan personenwagens in de EU

(1995, 1997, 1998)


Europese acties

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

- euronormen: emissienormen sinds jaren ’90 voor personenwagens en

vrachtwagens


Vlaamse acties

- premie roetfilters

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

- ontwikkeling van een milieu-evaluatiesysteem voor personenwagens: de

ecoscore (www.ecoscore.be)

- ondersteuning voor gemeenten en provincies voor een milieuvriendelijker

wagenpark (via SO milieu)

- aanpassing belasting op inverkeersstelling (BIV) en de jaarlijkse

verkeersbelasting voor personenwagens


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: instellen van een lage-emissiezone (LEZ)

- LEZ = ruimtelijk begrensd gebied binnen een stad of gemeente, waar bepaalde

toegangsbeperkingen gelden om luchtverontreiniging te verminderen

- in meer dan 70 Europese steden en gemeenten

- permanent rijverbod (24u per dag, 365 dagen per jaar)

- toepassingsgebied: minstens zware vrachtwagens boven 3,5 ton, meestal ook

bussen.

- in Duitsland en Italië: ook voor personenwagens.

- in Italië: ook milieuvervuilende motorfietsen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• de milieuzone (NL)

nationaal kader: convenant voor de stimulering van schone

vrachtauto’s en milieuzonering,

toepassingsgebied: vrachtwagens boven 3.5 ton

datum toegelaten

tot 1 januari 2010 euro 1 en 3 met roetfilter

euro 4 en hoger

van 1 januari 2010 tot 1 juli 2013 euro 3 met roetfilter en als niet ouder dan 8 jaar

euro 4 en hoger

na 1 juli 2013 euro 4 en hoger

lokale overheden beslissen zelf of ze een milieuzone invoeren en

welke uitzonderingen ze toestaan

systeem met kentekenregistratie

controle door BOA’s (Buitengewoon Opsporingsambtenaar), niet

voor buitenlandse voertuigen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• de milieuzone (NL)

NO 2 -concentratie daalt gemiddeld met 0,2 µg – 1,1 µ g/m³

PM 10 -concentratie daalt gemiddeld met 0,1 tot 0,6 µg/m³

(afhankelijk van het aandeel zwaar vervoer in de milieuzone)


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• de Umweltzone (D)

nationaal kader:

Klasse Sticker Dieselvoertuigen Benzinevoertuigen

1 geen slechtere emissie dan klasse 2 zonder driewegkatalysator

2

euro 2 of euro 1 met een

roetfilter*

3

4

lokale invulling

euro 3 of euro 2 met een

roetfilter*

euro 4 of euro 3 met een

roetfilter*

euro 1 of beter met een

driewegkatalysator

systeem met stickers die achter de voorruit moeten geplaatst

worden

controle door politie, ook voor buitenlandse voertuigen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• de Umweltzone (D) – Berlijn


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• de Umweltzone (D) – Berlijn

PM

impact op de emissies van PM en NOx

de jaarlijks gemiddelde PM-concentratie - 3 %, aantal

overschrijdingsdagen - 4

impact op de NO2-concentratie: -5 tot -12 %

NO x


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

• lage-emissiezones in Vlaanderen?

onderzoek naar de invoering van lage-emissiezones in

Vlaanderen

nagaan of, en onder welke voorwaarden, het instellen van een LEZ

in stedelijke centra kan leiden tot een verbetering van de lokale

luchtkwaliteit (criterium - toepassingsgebied)

onderzoeksgebied: Antwerpen en 2 regionale steden

relevante elementen aanreiken voor de uitwerking van een uniform

kader (handhaving, sociale effecten)

timing: start begin mei; einde november-december


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: gedifferentieerd parkeren

- differentiatie van parkeertarieven naar de milieuprestaties van voertuigen

- doel: gebruik van milieuvriendelijke auto’s in de stad stimuleren

- Voorbeelden

Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht, (Apeldoorn, Leiden en Nijmegen)

• proefexperiment: van 01/01/11 – 01/01/15

Graz (Oostenrijk):

• bestuurders met een milieuvriendelijke wagen krijgen 30 % korting op het

parkeertarief via een zgn. “umweltjeton” (parkeermunt), in combinatie met

parkeersticker.

• eerste 1,5 jaar: 60 registraties


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: gedifferentieerd parkeren

Stockholm (Zweden):

• inwoners met elektrisch aangedreven auto of auto op biogas/ethanol konden gratis

parkeren (2005 – 2008)

effect: verkoop van nieuwe schone auto’s was verdubbeld (19 % van nieuwe auto’s

zijn schone auto’s, t.o.v. 13 % landelijk)


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: publieke voorbeeldfunctie

- inventarisatie van het eigen voertuigenpark en het opmaken van een actieplan

voor een milieuvriendelijkere vloot: MTV (zie verder)


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

HOE LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER TEGENGAAN?

TRANSPORTVOLUME

MODALE KEUZE

VOERTUIGKEUZE

RITDYNAMIEK


RITDYNAMIEK

3. MOGELIJKE MAATREGELEN

- 60 – 100 km/u: emissies constant bij constante snelheid, onafhankelijk van de

snelheid, vanaf 100 km/u: snelheid grote impact op emissies

- in steden/gemeenten (lagere snelheden): emissies vooral beïnvloed door

ritdynamiek

- juist schakelen en aanpassen van de snelheid = vermindering van CO 2 -uitstoot

van 5 % (stad) tot 25 % (buitenweg), halvering NO x -uitstoot

Vlaamse acties:

- “invloed van het rijgedrag op de verkeersemissies: kwantificatie en maatregelen”

- ROB-campagne, energiezuinig rijden

- ondersteuning projecten via SO

- 90 km/u maatregel tijdens smogperiodes

- proefprojecten rond dynamisch verkeersmanagement


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: groene golf

- doel: snelheid min of meer constant houden door het afstellen van de timing van

de verkeerslichten zodat wie een bepaalde snelheid aanhoudt, steeds groen

krijgt

- maximale lengte van een groene golf: ongeveer 2 km

- effecten: vlotter verkeer, constantere snelheid, beperkte acceleraties

Maatregel Referentie Brandstof PM10

(g/km)

Groene Golf (t.o.v. gewone Benzine

verkeerslichten) Diesel -35%

NOx

(g/km)

-40%

-40%

FC CO2

(l/km) (g/km)

-20%

-20%


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: zone 30

- bij goede inrichting wordt er trager en rustiger gereden

- effecten: vlotter verkeer, constantere snelheid, beperkte acceleraties

Maatregel Referentie Brandstof PM10

(g/km)

Zone 30 (t.o.v. Benzine -

bebouwde kom) Diesel -35%

- bij inrichting verkeersplateaus vermijden!

meer acceleraties, hogere emissies

Maatregel Referentie Brandstof PM10

(g/km)

Verkeers- (t.o.v. Benzine -

plateau bebouwde kom) Diesel + 75%

NOx

(g/km)

-50%

-

NOx

(g/km)

+ 55%

+ 75%

FC CO2

(l/km) (g/km)

-10%

-10%

FC CO2

(l/km) (g/km)

+ 45%

+ 55%


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: slimme afstelling verkeerslichten

- verkeerslichten langer op groen bij veel verkeer, korter op groen bij weinig tot

geen verkeer

- effecten: vlotter verkeer, constantere snelheid, beperkte acceleraties

- prioriteit voor vrachtwagens/bussen: groter positief effect

- voorbeeld: Zwolle

• ochtendspits: - 3 tot 15 % reductie van schadelijke emissies

• daluren en avondspits: - 15 tot 25 % reductie van schadelijke emissies


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

HOE LUCHTVERONTREINIGING DOOR VERKEER TEGENGAAN?

TRANSPORTVOLUME

MODALE KEUZE

VOERTUIGKEUZE

RITDYNAMIEK

BLOOTSTELLING


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

BLOOTSTELLING BEPERKEN

- curatieve maatregel: hoeveelheid emissies wijzigt niet, wel blootstelling aan de

effecten ervan

- vooral in zones waar (gevoelige) groepen langdurig blootgesteld worden aan

luchtverontreiniging

mogelijke lokale acties: integratie luchtkwaliteit bij ruimtelijke inrichting

- bestemming/locatie kwetsbare functies in stedelijke omgeving

• drukke verkeersweg weinig tot geen impact op de luchtkwaliteit in de achtergelegen

parallelstraat:

kwetsbare functies naar de achterzijde van het bouwblok

inplanting van fietsroutes, locatiekeuze verluchting gebouwen,…

• wervel binnen streetcanyon blaast luchtvervuiling tegen de gevel windopwaarts

kwetsbare functies windafwaarts van de overheersende

windinrichting plaatsen


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

overheersende windrichting

lijzijde loefzijde

Modellering uitgevoerd door VITO


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: integratie luchtkwaliteit bij ruimtelijke inrichting

- bestemming/locatie kwetsbare functies in stedelijke omgeving

• concentratie vervuilende stoffen op kroonlijsthoogte 20 % lager dan op het maaiveld:

- inrichting en beheer – wanden

kwetsbare functies op een hoger vloerniveau plaatsen

• onderbreking van de wanden positief effect op de luchtkwaliteit 50 m voor en na de

onderbreking

• effect op streetcanyon en invulling functie plein afhankelijk van de windrichting


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: integratie luchtkwaliteit bij ruimtelijke inrichting

- inrichting en beheer – wanden

• beperking van de bouwhoogte windopwaarts: concentraties op grondniveau dalen tot

40 % (overheersende wind loodrecht op straat )

- inrichting en beheer – vegetatie

• groenbuffers: geen effect windopwaarts, windafwaarts eerst toename, daarna

snellere afname


3. MOGELIJKE MAATREGELEN

mogelijke lokale acties: integratie luchtkwaliteit bij ruimtelijke inrichting

Vergelijking EC case 4, wcs

z

25

20

15

10

5

0

- inrichting en beheer – vegetatie

• laanbomen: niet altijd positief voor luchtkwaliteit

80 100 120 140

x

z

25

20

15

10

5

0

80 100 120 140

x


VRAGEN?

More magazines by this user
Similar magazines