LANGS DE BALTISCHE KUST - Op Pad

oppad.nl

LANGS DE BALTISCHE KUST - Op Pad

34

FIETSEN

Bossen,

Baboesjka’s en

Borsjtsj

Tekst en fotografi e Kees Swart

5 - 2008

LANGS DE BALTISCHE KUST

In Estland, Letland & Litouwen

fi ets je door moderne tijden

achter nog steeds een dun

laagje Sovjetvernis. Een

aanrader voor wie houdt van

een beetje pionieren in jonge

landen met een fascinerende

historie en cultuur.


5 - 2008

35


De feiten

HET GEBIED De Baltische Staten zijn grotendeels vlak en bezaaid met bossen,

meren en moerassen. In het oosten zijn heuvels tot 300 meter hoogte. Vilnius,

Riga en Tallinn hebben prachtige binnensteden.

DE TOCHT Trektocht van 1100 km in 14 fi etsdagen plus 4 extra dagen voor

stedenbezoeken onderweg. Start: Litouwse havenstad Klaipeda. Einde: Tallinn.

ZWAARTE/MOEILIJKHEIDSGRAAD Wegen van wisselende kwaliteit, soms

gravel. Stevige banden zijn geen luxe. De route is vrijwel vlak.

NAVIGATIE Deze tocht hebben we zelf uitgestippeld m.b.v. kaarten (1:100.000

tot 1:200.000) die we kochten bij toeristenbureaus en supermarkten. Langs de

Litouwse kust en in Estland zijn bewegwijzerde fi etsroutes.

OVERNACHTEN Kamperen, B&B, hotel.

BESTE TIJD Goed fi etsweer is het meestal van mei t/m september. `s Winters

ligt er sneeuw. Het noorden van Estland kan in de lente nog fris zijn.

ER NAAR TOE rechtstreekse vluchten vanuit A’dam en Brussel naar Riga,

Vilnius en Tallin of per boot vanuit Noord-Duitsland (www.balticferries.nl). Het

is niet mogelijk om fi etsen mee te nemen in treinen die verder dan Polen gaan.

MEER FEITEN www.oppad.nl.

Na een dag varen doemt een grijze strook

land op. Roestige havenkranen rijzen op

boven verweerde pakhuizen. We verlaten

de veerboot. Het asfalt is een gatenkaas.

Bij een rotonde snijden opgelapte auto’s

ons de pas af. Mensen lopen zwijgend

tussen grauwe fl ats. Dan gaat het asfalt

over in keien en maken de Sovjetfl ats

plaats voor statige Pruisische huizen. We

bellen aan bij een kamerverhuurder. Een

vrouw doet open: ‘Welkom in Klaipeda!’.

Een pontje brengt ons naar de Koerse

Schoorwal, een landtong aan de Oostzee.

Fietsroutebordjes loodsen ons langs geurende

dennen en stuivend zand naar

Nida, een vissersdorp met kleurige houten

huisjes. In de haven zien we een schipper

bezig met zijn zeilboot. Corrie en ik

kijken elkaar aan.

‘Zou hij ons het Koerse Haf over willen

varen? Dan hoeven we niet terug naar

36 5 - 2008

Een huis in Nida, waar Thomas

Mann een vakantiehuis had.

Klaipeda.’

‘Nicht heute, zuviel Wind’, zegt de man

in gebroken Duits. Morgen willen meer

mensen meevaren. En de fi etsen mogen

dan ook mee.

EIGENAARDIG LANDJE

We fi etsen door een land vol tegenstellingen.

Eerst picknicken we op een deken

van paardenbloemen en madeliefjes onder

een ooievaarsnest, dan drinken we

oploscappuccino in een hippe bar, waar

Litouwse hardrock de ruiten in de sponningen

doet dansen. ‘We staan weer op de

foto!’, roept Corrie wanneer de zoveelste

arm met een gsm uit een voorbijkomende

SUV steekt. ‘Ze hebben hier vast nog

nooit ligfi etsen gezien.’

Even later maak ik zelf een foto van een

keuterboertje dat met paard en wagen

achter ons aanrijdt. Bij Vilkija willen we

Een fi ets route leidt ons naar het

strand van Jurmala, een verzameling

badplaatsen aan de Golf

van Riga.

de Memel over. We rijden een pontje op

en wachten lang. ‘De pontbaas zal zijn

koffi e met wodka nu toch wel op hebben?’

Ik loop naar de veerman en wijs met een

ronddraaigebaar naar mijn linkerpols.

‘Wann abfahren?’, vraag ik.

De man kijkt op met een mañanablik in

zijn ogen, schudt zijn hoofd en mompelt:

‘Autocar’.

Ik wijs naar onze fi etsen en gebaar naar

de overkant. ‘Zwei litas’, antwoordt de

pontbaas. Ik geef hem het geld, tevergeefs.

‘Vier litas’, wordt het nu. De man komt in

actie.

TRAUMATISCH

Op de zuidoever van de Memel is het heerlijk

fi etsen, totdat de avondspits losbarst.

Links van ons denderen vrachtwagens


over de smalle weg, rechts scheuren personenauto’s

voorbij op een krappe invoegstrook.

Als opgejaagd wild bereiken we

Kaunas. Pas in de oude binnenstad raken

we onze adrenaline kwijt op een bankje

met uitzicht op bakstenen Hanzegevels en

de spierwitte barokke façades van het

oude stadhuis en de Jezuïetenkerk.

LITOUWSE TAJ MAHAL

We verlaten Kaunas veilig per trein en

stappen uit bij het openluchtmuseum

van Rumsiskes, dat zo groot is dat we er

rond mogen fi etsen. We zien een ideaalbeeld

van het traditionele Litouwse platteland,

dat ineens wordt onderbroken

door een plaggenhut uit een Siberisch

werkkamp. Voormalige dwangarbeiders

vertellen hier hun verhalen over oorlog en

verbanning aan schoolkinderen. Een veel

groter openluchtmuseum ligt verspreid

Eerst picknicken we op een deken van

paardenbloemen en madeliefjes, dan drinken

we cappuccino in een hippe bar

Een simpele houten molen

completeert het onbedorven

platteland van eiland Hiiumaa.

In Trakai op een eilandje in

een meer staat het beroemdste

kasteel van Litouwen.

over de rest van het land, in smoezelige

dorpjes en vergeten provinciestadjes met

hun oude kerken, synagogen en fabrieken.

Overal zien we in beton gegoten of

uit hout gesneden monumenten met leuzen,

die voor of na de val van de Muur

correct waren; allemaal barstensvol herinneringen

aan een traumatische eeuw die

nog maar net voorbij is. ‘Je gelooft het

niet, ik hoor muziek’, zegt Corrie terwijl

we over een bospad naar een kampeer-

veldje rijden.

Op de oever van een meer hangen jongeren

met gettoblasters rond een kampvuur.

Als we voorbij fi etsen, krijgen ze de

slappe lach. Honderd meter verder zetten

we ons tentje op. Een uur later stopt de

muziek en horen we een auto wegrijden.

We lopen naar de verlaten hangplek, vegen

fl essen en blikjes bij elkaar, blazen

het kampvuur nieuw leven in en genieten

van de stilte. ‘s Avonds zitten we pal aan

5 - 2008 37


het water te kokkerellen bij een houtvuurtje

met uitzicht op kasteel Trakai dat

zich in de avondzon van zijn beste kant

laat zien. Het kasteel is het epicentrum

van de Litouwse geschiedenis. Vytautas

de Grote bouwde het in de vijftiende

eeuw toen zijn grootvorstendom zich uitstrekte

van de Oostzee tot de Zwarte Zee.

Twee eeuwen later werd het kasteel verwoest,

maar in de twintigste eeuw is het

stukje bij beetje weer opgebouwd. Zoals

de Taj Mahal een icoon is voor India, is

Trakai dat voor Litouwen: je kunt en wilt

er niet omheen als je toch in de buurt

bent. Ondanks de souvenirkraampjes en

Baltische Staten

38 5 - 2008

Litouwers, Russen en Polen leven hier nog

altijd samen, maar het Jeruzalem van het

Noorden is niet meer

de accordeonist met zijn eeuwigdurende

vogeltjesmars.

ORGIE VAN BAROK

Achter de stadspoort van Vilnius ligt een

wirwar van kronkelende straatjes en pleinen.

We vergapen ons aan een orgie van

barok, maar ook andere bouwstijlen zijn

herkenbaar in een bonte mix van ruwe

bakstenen, zachte pasteltinten, marmer

en klatergoud. Op iedere straathoek is

wel een kerk of kapel. Vanaf een heuvel

zien we overal torens oprijzen boven een

waaier van rode dakpannen. Vroeger

stonden hier ook nog eens honderd syna-

gogen, waarvan er slechts één is overgebleven.

Het is symbolisch voor het lot van

de joodse bewoners van Vilnius, die voor

de oorlog de grootste minderheid vormden

in een stad waar geen enkele groep in

de meerderheid was. Litouwers, Russen

en Polen leven hier nog altijd samen,

maar het Jeruzalem van het Noorden is

niet meer. We buigen ons over de routekaart

en zien dat als we naar Riga fi etsen,

we drie dagen onderweg zijn en amper

tijd overhouden om de stad goed te bekijken.

We besluiten de bus te nemen. Een

vriendelijke dame verkoopt ons wel buskaartjes,

maar weet niet of de fi etsen mee

In Kuldiga, Letland.


mogen. ‘Dat hangt van de chauffeur af.’

Gelukkig is de buschauffeur in een goede

bui; de fi etsen kunnen voor niks onderin.

ENKELE REIS SIBERIË

Riga is een echte Hanzestad. Noord-Duitse

baksteengotiek en strakke Zweedse lijnen

zetten de toon in het centrum. Heel

anders dan de tierelantijnen in Vilnius, al

Kerktorens in

Vilnius, Litouwen.

is het zeker geen Versailles versus Ikea.

Ook nu lopen we door een labyrint van

pleinen en stegen met een ratjetoe aan

bouwstijlen. Net buiten het centrum

staan schitterende staaltjes van Jugendstil.

Niet slecht voor een stad die eeuwenlang

niet meer dan een Duitse, Zweedse

of Russische kolonie was. Toen de Letten

hier de touwtjes in handen kregen, stond

Riga eventjes bekend als het Parijs van het

Noorden. Daarna kwam de terreur van

Stalin, Hitler en wederom Stalin. Het torenhoge

vrijheidsbeeld Milda, in 1935 gebouwd,

is altijd blijven staan, maar werd

wel ‘het reisbureau’ genoemd: wie het

waagde er bloemen neer te leggen, kon rekenen

op een enkele reis Siberië. Ook in

de andere richting moeten de treinen vol

zijn geweest: bijna de helft van de bevolking

is hier nu van Russische afkomst.

UITBUNDIG WORDT INGETOGEN

Van Riga loopt een heuse fi etsroute naar

het strand van Jurmala: een goed begin

van de zeshonderd kilometer die we tot

Tallinn nog voor de boeg hebben. Al is de

bewegwijzering een zoekplaatje, we zijn

blij dat we de grootste Baltische stad veilig

uit kunnen fi etsen. Na de verweerde

houten buitenhuisjes, moderne neppalei-

EuroVelo

In Estland kwamen we deze fonkelnieuwe

routebordjes van EuroVelo

tegen, een Europees fi etsroutenetwerk

in ontwikkeling. Van de

twaalf geplande routes is alleen de

6000 km lange Noordzeefi etsroute

helemaal bewegwijzerd. Ook de

Rivierenroute van Nantes in Frankrijk

naar Constant¸a in Roemenië is

ver gevorderd. Twee routes zullen

via de Baltische Staten gaan

lopen: de Oostzeeroute (8000 km)

en Oost-Europaroute van Athene

naar de Noordkaap (6000 km).

Zie: www.eurovelo.org.

zen en enkele betonnen Sovjetgedrochten

in Jurmala begint het eindeloze platteland

van Koerland: moerassen en dicht

beboste duinen waarachter sporadisch

een glimp van de zee is te zien. Landinwaarts

zien we vervallen landhuizen, die

in de jaren veertig zijn verlaten door

Duitse grootgrondbezitters. Hier vinden

we niet meer de barokke kerkjes, houten

kruizen en mystieke sfeer uit Litouwen,

maar de ingetogen Lutherse stijl van

Noord-Europa. Het vlakke land gaat even

golven bij Sabile, met zijn spierwitte kerk,

abrikooskleurige synagoge, noordelijkste

wijngaard ter wereld en kunstpark Pedvale,

dat op theatrale wijze wordt uitgelicht

door de avondzon.

5 - 2008 39


Tallinn, Estland,

eindpunt van de

rit.

WE DRUIPEN AF

`s Ochtends bepakken we onze fi etsen onder

een loodgrijze lucht. ‘Het is in ieder

geval nog droog’, zegt Corrie optimistisch.

Vijf minuten later giet het uit de lucht.

We vluchten naar een expositie in de synagoge.

‘Goed weer voor de paddenstoelen’,

vindt het meisje dat de kaartjes verkoopt.

Paddenstoelen verzamelen is een

favoriete bezigheid van de Letten. Als we

de expositie driemaal bekeken hebben,

regent het nog steeds. Vijf minuten later

zitten we in een eetcafé waar een echte baboesjka

in een weeshuispan met borsjtsj

staat te roeren; ook kunnen we kiezen uit

twintig verschillende soorten oploscappuccino.

Een uur later gaan we toch fi etsen,

weer of geen weer. Maar na twintig

kilometer druipen we letterlijk af, de volgende

eettent weer in. De eigenaar gooit

direct hout op het vuur als hij ons ziet en

we raken aan de praat. ‘Was u blij dat het

Sovjetsysteem verdwenen was?’

De man haalt zijn schouders op. ‘Vroeger

was het niet zo slecht. Er was niet zoveel

te koop, maar we hadden altijd geld. Nu

puilen de winkels uit, maar kunnen we

ons weinig veroorloven.’

In het mooie stadje Kuldiga is de zon

40 5 - 2008

terug. We halen taartjes bij de bakker en

zetten koffi e in een picknickhuisje met

uitzicht op de breedste waterval van Europa.

Dat de hoogte van dit natuurwonder

slechts twee meter is, hindert niet.

DE CHARMES VAN HAAPSALU

We varen naar het eiland Saaremaa en

volgen de bordjes van Estlands fi etsroute

nummer één door uitgestrekte bossen

met af en toe een blik op zee. Vervolgens

hoppen we naar buureiland Hiiumaa,

waar een groot oud schip in het licht van

de ondergaande zon staat te pronken. Op

het vasteland vallen we direct voor de

charmes van Haapsalu. Afgeragde muren

omringen de kathedraal en de kasteelruïne,

gemoedelijke straatjes met houten

huizen dalen af naar het kurhaus aan de

kustpromenade. Vergane glorie zonder

opsmuk, nagelaten door Duitse bisschoppen,

Zweedse zeeschuimers en Russische

tsaren. Laaghangende wolken bedekken

We volgen de bordjes van Estlands

fi etsroute nummer één door

uitgestrekte bossen en langs zee

Hiiumaa, Estland.

de zon wanneer we Haapsalu uitfi etsen.

Het kwik blijft steken op dertien graden

en een schrale noordenwind maakt de

laatste honderd kilometer naar Tallinn

verre van zomers. Urenlang rijden we

door niemandsland met dennen, berken,

veenpluis en gelukkig nog een goed verwarmd

winkeltje, waar het aantal soorten

oploskoffi e alle oude records doet sneuvelen.

Na vijftig kilometer doemt uit de grijze

nevel een vervallen klooster op, snel gevold

door hoge muren met wachttorens,

woonkazernes en soldaten. Het voelt alsof

we terug zijn in de Koude Oorlog.

DOOR EEN ROZE BRIL

Het oude Tallinn is een prachtige Hanzestad

omgeven door muren, poorten en

wachttorens. Boven op een rots ligt

Toompea, de stad van dominees en aristocraten,

die neerkijkt op Vanallinn, waar

de kooplieden hun domein hadden. Nog

altijd is Toompea een rustige buurt rond


een eerbiedwaardige domkerk, met monumentale

gevels waarachter ministers en

ambassadeurs hun zaakjes regelen, terwijl

in de benedenstad funshoppers en feestgangers

zich uit kunnen leven. Buiten de

stadswallen wordt de façade van het nieuwe

Estland uit de grond gestampt. Overal

zien we nieuwe auto’s, hotels, kantoren,

etalages met iPods, een moeder op skates

achter haar kinderwagen. Tallinn staat

symbool voor een nieuwe generatie, die

het liefst door een roze bril naar de toekomst

kijkt. Het oude Hanzeverleden

mag gekoesterd worden, maar van alle

narigheid uit de twintigste eeuw hebben

ze van hun ouders genoeg gehoord. Honderden

kilometers en evenzovele indrukken

later is onze tocht ten einde.

Zelf fi etsen door de Baltische Staten?

Op onze website vind je uitgebreide informatie die je nodig hebt om deze tocht na te maken.

Onder meer over de heen- en terugreis, een globale routebeschrijving van dag tot dag, uitgebreide

informatie over de overnachtingsmogelijkheden, boeken en kaarten en extra achtergronden over

de gebieden en mooie steden onderweg.

oppad.nl

Download de pdf met praktische informatie

Frisse herstart na

een bezoek aan dit

kurhaus, Haapsalu.

5 - 2008 41

More magazines by this user
Similar magazines