Houtbewerking docentenkaarten

Vlak en haaks schaven basisbewerkingen
oefening in
het schaven
van een balkje
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
vlak en haaks
schaven van een
balkje
gereedschap
de blokschaaf, de
winkelhaak, de
duimstok, het
potlood, de werkbank
met bankschroef
materiaal
het balkje geschaafd
vurenhout 550x45x45
Inleiding Waarom schaaf je hout? Bekijk een aantal latten en balkjes met 1 oog en
bespreek of deze vlak en haaks zijn. Laat dit ook door de cursisten doen.
Demonstratie Hardop pratend duidelijk maken wat er aan een balkje geschaafd moet worden.
Gebruik in deze toelichting de winkelhaak om de observaties te controleren.
Het balkje vastzetten in de bankschroef. Hoe ligt een schaaf op de werkbank?
Voordoen van de schaafrichting. Laat zien hoe je tussentijds controleert. Eerst
de vier kanten schaven. Daarna de kanten breken.
Terugkijken Kijk met 1 oog of de zijden vlak en haaks zijn.
Registreren
Minuten
Oefenen Balkje vastzetten, schaven, controleren
Noteer de vorderingen
Vaktaal Vastzetten, vlak, schaven, kantje breken, de blokschaaf, de houding, de
richting, de winkelhaak, het potlood, de duimstok, de bankschroef, de houtkrul
© Leerwerk centrum
b1

Op maat schaven basisbewerkingen
oefening in
het op maat
schaven van
een balkje.
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het leren aftekenen
van de juiste maat,
schaven en
controleren
gereedschap
de blokschaaf, het
winkelhaak, de
duimstok, het
potlood, werkbank
met bankschroef, de
passer
materiaal
het balkje geschaafd
vurenhout
Inleiding We meten eerst het balkje op en zetten de maten in de materiaalstaat. Hoe kun
je op een balkje aftekenen hoever je mag schaven? Over de hele lengte moet
het geschaafde vlak even diep en vlak zijn. Welk hulpmiddel kan je dan
gebruiken? Hoe controleer je de afgetekende maat?
Demonstratie Laat het meten en aftekenen zien. Soms is het handig om het werkstuk om te
draaien tijdens het schaven. Verduidelijk waarom dat zo is. Vraag of de schaaf
goed afgesteld is. Hoe kan je dat zien? Hoe controleer je of een geschaafd vlak
echt vlak is? Welk hulpmiddel kun je gebruiken?
Oefenen Dit is een opdracht die regelmatig aan de orde moet komen om een goed
gevoel voor de schaaf te ontwikkelen. Een tussendoortje. Controleer
regelmatig de houding van het lichaam.
Terugkijken Regelmatig beoordelen van je vorderingen. De tijd nemen voor schaven en
kijken. Samen met de cursist het eindresultaat bekijken op de mate van
vlakheid. Is het kruishout goed gebruikt?
Registreren
Minuten
Vaktaal de lengte, de balk, het afmeten, het aftekenen, de schaaf, schaven,
afschaven, dik, dun, afstellen, controleren, vlak, plat, glad, de werkhouding,
los, losmaken, vast, vastzetten, vastzitten, de bankschroef, draaien,
losdraaien, vastdraaien
© Leerwerk centrum
b2

Recht vlak uithollen basisbewerkingen
oefening in
het uithollen
van een recht
vlak
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het met een duimstok
uitmeten, aftekenen,
inkruisen met een
kruishout en met een
spookschaaf 1 cm
diep uithollen van een
balkje vurenhout
gereedschap
de duimstok, het
potlood, de
winkelhaak, het
kruishout, de
spookschaaf, de
werkbank met
bankschroef
materiaal
het balkje vurenhout
Inleiding Vertel wat uithollen is. Laat de spookschaaf zien. Vraag de cursisten hoe je
ermee werkt. Wat is het verschil met een blokschaaf? Wanneer gebruik je
een spookschaaf? Kun je meer voorbeelden verzinnen uit het timmermansvak?
Demonstratie Laat zien hoe een balkje wordt voorbereid en vervolgens uitgehold.
Spookschaaf goed instellen. Duwend schaven. Werkstuk regelmatig draaien
om een regelmatige vorm te krijgen.
Terugkijken Controleer de handelingen en bespreek de vaardigheden.
Registreren
Minuten
Oefenen De cursist oefent de handelingen, niet te diep, juiste vorm, houding bij het
schaven.
Noteer de vorderingen
Vaktaal Uithollen, de duimstok, het potlood, de winkelhaak, kruishout, de spookschaaf,
hol, bol, de vorm, de regelmatige vorm, de werkhouding, van je af, naar je toe
© Leerwerk centrum
b3

Schuren met een klos basisbewerkingen
oefening in
het leren
schuren met
een klos
doel
Tijd 30
Lesvolgorde
de cursist leert een
klos uit te zoeken,
schuurpapier te
kiezen en te schuren.
Het gaat om een glad
oppervlak en om het
breken van de kantjes.
gereedschap
het schuurpapier, de
klos
materiaal
het ongeschaafd
balkje
Inleiding Vertel over hout, houtsoorten, grove nerven en fijne nerven. Wat is de
bestemming van het hout? Waar ga je het hout voor gebruiken? Maakt het uit
of je hout regelmatig aanraakt? Of je hout nog ziet in een werkstuk? Grof
werk of fijn werk? Vraag voorbeelden, stel er vragen bij over de toepassing.
Demonstratie Wat is precies de opdracht? Hoe pak je het schuren aan? In welke richting
schuur je? In welke richting breek je de kantjes in de lengterichting? En in de
breedterichting? Wat eerst? Per vlak werken. Daarna de kantjes breken.
Wanneer kan het fout gaan? Schuren en voelen: bespreek de aanpak.
Schuren en kijken, bespreek de aanpak.
Oefenen Het is nuttig om schuren regelmatig als aparte opdracht aan bod te laten
komen. Dat kan klassikaal, gelijktijdig. Bijvoorbeeld voorafgaand aan of bij de
afsluiting van een les. Door hardheid van het hout af te wisselen bij de
opdracht ontstaat variatie voor de cursist. Een kleine schuurwedstrijd : hoeveel
mm in 5 minuten?
Terugkijken Controleer door te voelen, door te kijken met het blote oog, door aan de cursist
datzelfde te vragen. Controleer of de vlakken vlak en haaks zijn gebleven.
Registreren
Minuten
Vaktaal Het hout, het houtsoort, de nerf, de nerven, de structuur, ruw, grof, fijn, hard,
zacht, de toepassing, waarvoor? In het zicht? Aanraken, kijken, voelen,
beoordelen, meten, de richting, met de nerf mee, haaks op de nerf, de splinter,
de scheur, de barst, de breuk, de kwast.
© Leerwerk centrum
b4

3 kepen uitsteken basisbewerkingen
oefening in
het leren
gebruiken van
steekbeitels
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
het gevoel voor de
werking van de
steekbeitel verkrijgen
en een juiste
werkhouding
aangereikt krijgen
gereedschap
de winkelhaak, de
kapzaag, het
kruishout, de
duimstok, de houten
hamer, de
steekbeitels 16 en 25,
het schuurpapier
materiaal
het balkje van
400x70x45
Inleiding Een goede werkhouding is van belang. Laat zien hoe je staat, hoe de hamer
beet gehouden wordt en hoe de beitel gebruikt wordt. Laat zien hoe er van
onder naar boven gewerkt wordt. De ene zijde na de andere zijde. Na het ruwe
werk overgaan op het snijden met de beitel. Wijs op de schuine hoek van de
beitel. Werk hier met twee handen aan de beitel.
Demonstratie Vertel over het vastzetten van het werkstuk. Eerst de grote stukken van twee
kanten verwijderen, dan de details. Laat zien hoe de duimstok gebruikt kan
worden om na te gaan of het vlak dat gesneden wordt echt vlak wordt.
Oefenen Controleer of de beitel van de cursist voldoende scherp is. Het is voor de
cursist van belang om het gevoel te krijgen hoe de kracht van de hamer
doorwerkt op de beitel. Het leren controleren van de kracht speelt ook bij de
afwerking zonder hamer een rol.
Terugkijken Controleer of de kepen op de vooraf geplande diepte zijn uitgekomen. Laat de
cursist dit ook beoordelen. Vraag naar de ervaringen. Is er veel kracht nodig?
Is de aanpak systematisch geweest.
Registreren
Minuten
Vaktaal de keep, van beneden naar boven werken, afwerken, de snede, de kant,
scherp, glad, vlak, horizontaal, de maat, de schuine hoek van de beitel, de
kracht, eerst grof dan fijn
© Leerwerk centrum
b5

Steken in MDF basisbewerkingen
oefening in
het steken in
MDF
doel
Tijd 240
Lesvolgorde
de cursist schrijft de
eigen naam op MDF
en steekt die uit
gereedschap
de guts 6 mm, de
beitel 6 mm, de
passer, het potlood
en de gum, de
duimstok, het
stanleymes, de
winkelhaak
materiaal
1 plaatje MDF bijv.
300x200, het A4
papier, het
carbonpapier, het
plakband
Inleiding De cursist heeft de keuze om direct op het MDF of indirect via papier en
carbonpapier te werken. De letters moeten op het oog goed verdeeld zijn over
de breedte. De keuze voor een bepaald soort letter kan de moeilijkheidsgraad
nogal beïnvloeden. Sierranden zijn er in veel soorten te maken.
Demonstratie Het gebruik van de guts en de beitel vraagt om wat aandacht. Het Stanleymes
is erg geschikt om rechte begrenzingen van letters mee te maken. Niet te diep
werken. De gekozen diepte vasthouden.
Terugkijken Kan de cursist zichzelf een opdracht geven en zich daar aan houden? Hoe
precies doet de cursist dat?
Registreren
Minuten
Oefenen Voor cursisten die veel begeleiding nodig hebben is het nuttig om eerst op
papier te gaan tekenen. Stap voor stap vervolgen. Elke stap laten controleren.
Cursisten die dit enkele keren oefenen kunnen overgaan op eigen opdrachten.
Belangrijk zijn dan de stappen waarin de cursist eerst vastlegt wat deze gaat.
maken, het echte maken en de controle op de zelfgeformuleerde opdracht.
Het leren gebruiken van beitel, guts en Stanley-mes vraagt om regelmatige
oefening. Door variatie aan te brengen in de opdrachten ontstaat vaardigheid.
Vaktaal de beitel, de guts, steken, uitsteken, carbon, overtrekken, de vorm, de vormen,
de rand, de sierrand, lengte en breedte, evenwichtige verdeling, recht, krom,
rond, diep, de diepte
© Leerwerk centrum
b6

Scharnieren uitsteken basisbewerkingen
oefening in
uitsteken van
scharnieren
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
het leren aftekenen,
uitsteken en
bevestigen van een
scharnier
gereedschap
de houten hamer, de
steekbeitel, het
stanley-mes, de
duimstok, het
potlood, de werkbank
met de bankschroef,
de schroevendraaier
materiaal
2 balkjes vurenhout
van 1500 x 70 x 45,
12 schroeven 4,0 x
40, 2 scharnieren
Inleiding De precieze hoogte waarop elk scharnier geplaatst wordt, is in deze opdracht
minder van belang. Het gaat om het aftekenen, uitsteken en bevestigen. Wat
is een scharnier? Wat doet een scharnier? Wanneer gebruik je een scharnier?
Voorbeelden.
Demonstratie Bekijk de balken. Ga na of ze recht zijn. Sluit de naad tussen twee op elkaar
gelegde balken? Hoe zorg je ervoor dat de twee helften van het scharnier
verbonden kunnen worden? Hoe zorg je ervoor dat het tweede scharnier op de
juiste plaats komt? Neem de buitenvorm van het scharnier over in het hout met
behulp van een Stanley-mes. Begrens de rechter- en de linkerkant door met de
beitel een snede aan te brengen. Teken de diepte af.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Oefenen Het uitsteken van scharnieren vraagt om de nodige oefening. Regelmatig
herhalen.
Na meerdere keren geoefend te hebben.
Vaktaal het schanier, de pen, de deur, de deurpost, het raam, het raamkozijn, de beitel,
steken, uitsteken, verbinden, draaien, indraaien, vastdraaien, de pen van het
scharnier erin slaan, de naad, verbinden, de schroef
© Leerwerk centrum
b7

Gebruik lijmklem basisbewerkingen
oefening in
het gebruik van
een lijmklem
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
de cursist leert een
lijmklem te gebruiken:
ruimte maken,
vastzetten van het
werkstuk en losmaken
van het werkstuk
gereedschap
de lijmklem
materiaal
twee plankjes
Inleiding Wanneer gebruik je een lijmklem? Welke lijmklemmen zijn er? Hoe stel je een
lijmklem af? Hoe zwaar stel je druk af?
Demonstratie Laten zien en direct door de cursist na laten doen.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de handel, de klem, losmaken, vastzetten
© Leerwerk centrum
b8

Platen lijmen basisbewerkingen
oefening in
het lijmen van
lakboard op
multiplex
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het leren verwerken
van Bison-kit bij het
lijmen van twee platen
gereedschap
de spatel, de
lijmklemmen
materiaal
1 plaat multiplex, 1
plaat lakboard, 1
steunbalk, 1 tube
Bison-kit
Inleiding Verduidelijk hoe de werking is van dit soort lijm. Vraag of de cursisten weten
hoe het aangebracht wordt. Wat doe je met een spatel? Wat is indrogen? Wat
voor effect heeft het op het lijmen? Wat doet een hoge temperatuur? En wat
doet een lage temperatuur? Kun je de delen na het samenvoegen nog
loskrijgen?
Demonstratie Verduidelijk elke stap. Het is nuttig om met de cursist eens na te gaan wat er
gebeurt als een steeds langere droogtijd wordt aangehouden. Bijvoorbeeld
verspringend met 5 minuten.
Oefenen Als de cursist oefent, dan is het handig om iets onder het werkstuk te leggen,
zodat de werkbank schoon blijft.
Terugkijken Test na afloop van het drogen of de verbinding geslaagd is.
Registreren
Minuten
Vaktaal lees de gebruiksaanwijzing van de lijmverpakking, bespreek de vaktaal
© Leerwerk centrum
b9

Dubbele pen-gatverbinding lijmen basisbewerkingen
oefening in
het lijmen van
een dubbele
pengatverbinding
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het leren aanbrengen
van lijm, verdelen,
stellen van de
onderdelen en
klemmen
gereedschap
de lijmklem, de
winkelhaak, de
houten hamer
materiaal
2 delen hout, 1 pot
lijm
Inleiding Hoe is deze verbinding gemaakt? Wat kun je van deze verbinding zeggen?
Welke toepassingen zijn er te bedenken bij deze verbinding?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken Is de verbinding haaks? Zijn de lijmresten goed weggehaald? Is de verbinding
sterk geworden?
Registreren
Minuten
Vaktaal verbindingen in soorten en maten, voor allerlei doelen. Mooie, sterke,
eenvoudige, complexe. De kracht van de verbinding. Gemakkelijk te maken,
moeilijk te maken.
© Leerwerk centrum
b10

Open pen-gatverbinding lijmen basisbewerkingen
oefening in
het lijmen van
een open pengatverbinding
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het leren aanbrengen
van lijm, verdelen van
lijm, stellen van de
onderdelen, klemmen
gereedschap
de lijmklem, de
winkelhaak, de
houten hamer
materiaal
2 delen hout, 1 pot
houtlijm
Inleiding Vraag hoe deze verbinding gemaakt is. Welke stappen zijn er gezet. Wat
maakt deze verbinding sterk? Wat maakt de verbinding zwak? Heeft lijm nog
invloed op de verbinding?
Demonstratie Doe voor en geef commentaar bij de handelingen. Vraag aan de cursisten om
de lijmklem vast te zetten. Wanneer zit deze te los? Wanneer te vast? Laat
zien hoe de haak gebruikt wordt bij inregelen van de hoek van 90 graden.
Oefenen
Terugkijken Het is interessant om na het drogen na te gaan of de verbinding sterk is
geworden. Als de twee delen geforceerd gescheiden worden, wat valt dan op?
Registreren
Minuten
Het is niet nodig om veel te oefenen.
Vaktaal de verbinding, klemmen, de klem, de lijmklem, los, losmaken, losdraaien, vast,
vastdraaien, vastmaken, te los, te vast, vastgeklemd, vastgelijmd, de hoek, de
graden, 90 graden
© Leerwerk centrum
b11

Open pen-gatverbinding basisbewerkingen
oefening in
Deze opdracht
is gelijk aan
opdracht b11
Tijd 15
Lesvolgorde
Inleiding
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
doel gereedschap materiaal
Minuten
b12

Halfhout-verbinding lijmen basisbewerkingen
oefening in
het lijmen van
een halfhoutverbinding
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
de cursist leert om
een halfhoutverbinding
te lijmen
gereedschap
de lijmklem, de
houten hamer
materiaal
2 delen hout, 1 pot
houtlijm
Inleiding Waarom heet dit een halfhout verbinding? Waar kun je dit goed toepassen? Is
het een sterke verbinding?
Demonstratie Lijm aan 1 kant aanbrengen.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
b13

Zwaluwstaart-verbinding lijmen basisbewerkingen
oefening in
het lijmen van
een
zwaluwstaartverbinding
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
de cursist leert een
zwaluwstaartverbinding
te lijmen
(het doel is
vergelijkbaar met
andere
lijmopdrachten).
gereedschap
de lijmklem, de
winkelhaak, de
houten hamer
materiaal
2 delen hout, 1 pot
houtlijm
Inleiding Wat kunnen we van vorm van de verbinding zeggen? En wat van de sterkte?
Als we een pen-gatverbinding ernaast leggen, wat valt dan op? Wat voor
toepassing kunnen we voor de zwaluwstaart bedenken?
Demonstratie Laat zien dat deze verbinding ook zonder lijm al werkt. Hoeveel beweging is
er mogelijk in de verbinding? De verbinding schoonmaken, een deel van lijm
voorzien, inpassen en stellen met de winkelhaak.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
b14

Recht zagen basisbewerkingen
oefening in
het recht
afzagen van
een stukje van
een balk
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
de cursist leert een
balk zo te verdelen
dat na het zagen er
vier gelijke stukken
zijn, de cursist leert
het zaagplankje te
gebruiken, de cursist
traint de zaagtechniek
gereedschap
de zaagplank, de
winkelhaak, het
potlood, de duimstok,
de handzaag
materiaal
1 balk van
bijvoorbeeld 1250 x
44 x 44
Inleiding Hoe teken je een balk aan de vier zijden op dezelfde plaats af? Hoe verdeel je
de balk in vier gelijke delen? Hou je een stukje over? Aan welke kant van de
aftekenlijn zaag je? Wat is de bedoeling van een zaagplankje? Wat gebeurt er
bij het zagen?
Demonstratie Hoe zet je de zaagplank vast? Waarom zetten we zaagplank vast? Hoe
houden we zaag beet? Waar zetten we de wijsvinger? Wat doet de wijsvinger
van de hand die zaagt? Wat doet de duim van de hand die niet zaagt? Kijk
eens hoeveel van de zaaglengte gebruikt wordt? Wat gebeurt er met een zaag
die voor een deel gebruikt wordt? Hoe sta je bij het zagen? Welke voet staat
voor als je rechts bent?
Terugkijken Bespreek met de cursist wat goed ging en wat niet. Gebruik de haak om na te
gaan of de zaagsnede haaks is.
Registreren
Minuten
Oefenen Elke stap begeleiden. Meten en aftekenen: laat de cursist vooraf noteren hoe
groot elk van de af te zagen delen zal worden. Zagen: precies de houding laten
aannemen door de cursist. Begeleid het starten van het zagen. Hoeveel druk
zet je? Kun je daar mee spelen? Hoeveel druk zet je aan het einde van een
zaagtaak, net voordat de twee delen loskomen?
Recht zagen mag regelmatig geoefend worden. Een exacte maat en een
haakse snede zal steeds preciezer nagestreefd dienen te worden.
Vaktaal zagen, in twee stukken delen, in twee stukken zagen, haaks, de maat, het
zaagblad, sturen, botte tanden, scherpe tanden, de gezette tanden
© Leerwerk centrum
b15

Een rechte lat schulpen basisbewerkingen
oefening in
het schulpen
van een rechte
lat
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
de cursist leert een
rechte lat in twee
delen te verdelen met
de handzaag
gereedschap
het kruishout, de
handzaag, het
potlood, de duimstok,
het zaagbankje
materiaal
1 lat van bijvoorbeeld
1000 x 100 x 25
Inleiding Als je van een lat een deel afzaagt en je tekent de precieze maat af, waar zaag
je dan? Alleen als je een lat in twee gelijke delen wilt verdelen is dat anders.
Waar zaag je dan? We doen deze opdracht met een zaagbankje. Wat valt op
aan dat bankje? Hoe zet je de lat vast?
Demonstratie Laat zien hoe het werkstuk eerst met de knie en later met de schoen en de
hand wordt vastgezet.
Terugkijken Leg de latten naast elkaar en vergelijk. Is de hoek van de zaagsnede 90o?
Registreren
Minuten
Oefenen Regelmatig oefenen is nuttig. Bij onderhoudswerk neem je weinig tot geen
machines mee. De zaag heb je altijd bij je. Door veel te oefenen ontstaat
vaardigheid en zelfvertrouwen. Het is bijvoorbeeld een goed manier om
groepsgewijs de les te starten. Door de hoeveelheid tijd erin te betrekken kan
de cursist beoordeeld worden op tempo en uitvoering.
Na herhaalde oefening registreren
Vaktaal het onderhoudswerk, afzagen in de lengte, doormidden zagen in de
lengterichting, schulpen, vastzetten, de knie, de hand, het zaagbankje, de lat,
de plank, een deel, twee delen, naast elkaar, gelijk, ongelijk, precies, de
aftekenlijn, ondersteunen bij het zagen, breken, scheuren, afscheuren,
losscheuren
© Leerwerk centrum
b16

Tanden zagen basisbewerkingen
oefening in
het zagen van
tanden
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren afmeten van
de hoogte van de
tanden, aftekenen
met de winkelhaak en
het uitzagen
gereedschap
de winkelhaak, het
potlood, het
kruishout, de
duimstok, de
handzaag, de
werkbank
materiaal
1 plankje
Inleiding Zonder te rekenen kun je toch systematisch aftekenen. Hoe teken je de
hoogte af van de tanden? Hoe bepaal je de hoek van de zijden van de
tanden? Welke hoeken zijn op de winkelhaak al aangebracht? Hoe noemen we
die? Hoe schrijven we dat op?
Demonstratie Hoe kun je horizontaal zagen? Laat zien dat voor elke zijde van de tand, het
werkstuk overnieuw vastgezet wordt. Je zaagt dus ongeveer op een gelijke
plaats aan de werkbank. Kan deze opdracht ook met een andere zaag
uitgevoerd worden?
Terugkijken Wat is gemakkelijk gegaan? Wat ging moeilijk? Meet de hoogte van de
tanden op. Vraag aan de cursist of dat de maat was die deze wilde hebben.
Zijn alle tanden evenhoog? Ook aan de andere kant van de plank? Zijn de
zijden van de tanden glad? Welke hoek heeft een vlak van een tand ten
opzichte van de plank?
Registreren
Minuten
Oefenen Stapsgewijs oefenen. Laat de cursist vooraf opschrijven hoe hoog de tanden
zullen worden. En het aantal. Hoe kan dat opgeschreven worden in de
materiaalstaat? Na meten en aftekenen eerst controleren voordat de cursist
verder kan met zagen.
Een aantal keren oefenen voordat tot registratie wordt overgegaan.
Vaktaal rekenen, meten, aftekenen, de hoogte, de hoek, de zijde, horizontaal, 45o, 45
graden, 90o, 90 graden, evenhoog, gelijk.
© Leerwerk centrum
b17

Een cirkel zagen basisbewerkingen
oefening in
het zagen van
een cirkel
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
de cursist leert het
midden te vinden van
een rechthoek, de
passer in te stellen
een cirkel te trekken
en die uit te zagen
met de schrobzaag
gereedschap
de schrobzaag, de
rasp, de duimstok,
het potlood, de
steekpasser, het
schuurblokje, het
stofkapje
materiaal
1 plaat MDF van 300
x 300 x 18
Inleiding Vertel wat MDF is. Zijn er veiligheidseisen te stellen aan de verwerking? Hoe
vind je het midden van een rechthoek? Hoe stel je de passer in als de cirkel
een doorsnede moet krijgen van 250mm?
Demonstratie Werkstuk vastzetten en ondersteunen. Eerst zagen, dan raspen en tenslotte
schuren.
Terugkijken Is de zaagrand recht? Is het gelukt om bij het zagen de lijn te volgen die
afgetekend was? Hoeveel keer is het werkstuk gedraaid? Wat is de
doorsnede van de cirkel nu de opdracht klaar is? Hoe controleren we of de
cirkel rond is?
Registreren
Minuten
Oefenen Het gaat hier vooral om het gevoel van controle op de schrobzaag. Het rond
zagen vraagt om doorlopende aandacht.
De cursisten kunnen meer oefenen op zelf bedachte werkstukken.
Bijvoorbeeld het tekenen en zagen van een sierrand. Ook kan er met echt hout
gewerkt worden. De schrobzaag kan ook gebruikt worden om een gat in een
houten werkstuk groter te maken. Een opengewerkt figuur is dan het resultaat.
Vaktaal MDF, de veiligheid, het stof, het stofmasker, veiligheid voor alles, de rand,
recht, rond, vlak, de doorsnede, de cirkel, raspen, het gevoel, de beheersing,
de controle, vragen om, vereist, klaar, de sierrand, het figuur, openwerken
© Leerwerk centrum
b18

Potloodhouder basisbewerkingen
oefening in
het maken van
een
potloodhouder
doel
Tijd 50
Lesvolgorde
het leren meten en
aftekenen, uitboren en
afwerken van een
potloodhouder
gereedschap
de winkelhaak, de
kapzaag, de
duimstok, het
potlood, de
zaagplank, het
kruishout
materiaal
1 balkje vurenhout
van bijvoorbeeld 400
x 45 x 40
Inleiding In deze opdracht is het precies meten en aftekenen van belang. De gaten
moeten op de geplande plaats geboord worden. Het werkstuk moet
systematische afstanden hebben tussen de gaten en de twee rijen gaten. Hoe
rekenen we dat uit? Kunnen we kiezen? Lastig? Maak een tekenopdracht op
papier.
Demonstratie Bespreek met de cursist hoe de maten kunnen worden gevonden voor de
afstanden tussen de openingen.Maak duidelijk dat de twee lange lijnen op
veel plaatsen kunnen staan. Het gebruik van het kruishout zorgt ervoor dat er
symmetrie ontstaat. Fris de aanwijzingen voor het gebruik van de
kolomboormachine even op voordat de cursist aan de slag gaat.
Terugkijken Meet de verschillende aftekenpunten op en ga met de cursist na of de maten
goed zijn uitgevallen. Bespreek eventuele verschillen.
Registreren
Minuten
Oefenen Voor cursisten die het ingewikkeld vinden is een stapsgewijze aanpak
gewenst. Laat de cursist de maten optekenen die deze kiest voor het werkstuk.
Het werkstuk kan verfraaid worden door er vier duvels in te maken op de
onderzijde, zodat het werkstuk vrijkomt van het oppervlak waar het op komt te
staan.
Een variatie op deze opdracht is de boorhouder.
Vaktaal meten, aftekenen, het aftekenpunt, boren, plannen, bespreken, uitrekenen,
overnemen van papier op hout, duvel
© Leerwerk centrum
b19

Een halfhout verbinding basisbewerkingen
oefening in
in het maken
van een
halfhout
verbinding
doel
Tijd 30
Lesvolgorde
het leren maken van
een passende
halfhout verbinding
gereedschap
de kapzaag, de
steekbeitel no. 16, de
winkelhaak, het
kruishout, de
duimstok, het
potlood, de houten
hamer, het
schuurpapier
materiaal
2 latten van 300 x 50
x 25
Inleiding Vertel over verbindingen. Vraag welke verbindingen cursisten kennen.
Bespreek die verbindingen. Vergelijk deze. Welke is gemakkelijk te maken en
welke moeilijk. Welke is mooi en welke is mooier.
Demonstratie In de demonstratie gaat het over de opeenvolgende handelingen die tot succes
leiden. Het meten is hier niet zo belangrijk. De cursist gaat ontdekken dat als
van de ene lat het dikste deel en van de andere lat het dunste deel verwijderd
wordt, we altijd een perfect passende verbinding krijgen.
Oefenen Het is de moeite waard om de cursist deze opdracht een paar keer te laten
uitvoeren, zodat deze het gevoel van succes ervaart.
Terugkijken Bespreek de vorm van de keep. Meet de hoeken van de in elkaar gezette
verbinding op met de winkelhaak. Past de verbinding goed?
Registreren
Minuten
Vaktaal de verbinding, de halfhout verbinding, het aftekenen, inzagen, uitsteken,
gemakkelijk, moeilijk
© Leerwerk centrum
b20

Een open pen-gat verbinding basisbewerkingen
oefening in
in het maken
van een open
pen-gat
verbinding
doel
Tijd 90
Lesvolgorde
het leren maken van
een haakse,
sluitende verbinding
gereedschap
de kapzaag, de beitel
no.12, de winkelhaak,
het kruishout, de
houten hamer, het
potlood, de duimstok,
de rasp
materiaal
2 balkjes van 360 x
70 x 40
Inleiding Bij deze oefening is het zorgvuldig zagen van belang om een passende
verbinding te krijgen. De diepte van de verbinding is 70. Leg uit waarom dat zo
is. Leg uit waarom het kruishout ongeveer op een derde van de breedte kan
worden gezet.
Demonstratie Ondertitel alle handelingen. Laat de cursisten verklaren wat er gebeurt en
waarom.
Oefenen Herhaald uitvoeren is van belang om deze opdracht goed in de vingers te
krijgen. Varieer met allerlei maten.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal haaks, sluitend, zorgvuldig, de open pen-gat verbinding
© Leerwerk centrum
b21

Een dichte pen-gat verbinding basisbewerkingen
oefening in
het maken van
een dichte pengat
verbinding
doel
Tijd 90
Lesvolgorde
het leren zagen van
een pen en het
hakken van een gat
gereedschap
de kapzaag, de beitel
no.16, de houten
hamer, de
winkelhaak, het
kruishout, de
duimstok, de rasp
materiaal
2 latten van
bijvoorbeeld 300 x 70
x 35
Inleiding Naar keuze kan bij deze oefening aandacht gevraagd worden voor het maken
van de pen of het hakken van het gat. Toepassingen uit de meubelindustrie
kunnen voorafgaand aan de oefening worden getoond en besproken.
Demonstratie In de demonstratie is het de bedoeling om veel toelichting te geven op de
toepassing van het kruishout. De regel is dat het hout van de pen en het gat
een maat hebben van 1/3 van het hout. Als die handelingen voor de cursist
lastig zijn, dan kunnen we oefenen met hout van allerlei maten, voordat we echt
deze oefening uitvoeren. In de demonstratie staat het hakken van het gat
centraal. De pen is eerder behandeld.
Terugkijken Bij het terugkijken is het belangrijk dat de cursist in eenvoudige woorden kan
vertellen wat hij gedaan heeft. De logica laten verwoorden bevordert de transfer.
Registreren
Minuten
Oefenen Het leren hakken vraagt om begeleid oefenen. Herhaling hoort bij deze
opdracht. Toewerken naar enige routine. Variatie in de opdracht kan worden
aangebracht door een excentrische pen te leren maken. Ook kan bijvoorbeeld
breder stuk hout gebruikt owrden om het gat in te maken.
De pen-gat verbinding is in het timmermansvak van betekenis. De oefening
behoort met enige regelmaat en in de nodige variatie aan bod te komen. De
eindbeoordeling bewust laat plannen.
Vaktaal de pen, het gat, de verbinding, steken, een derde, 1/3, de borst
© Leerwerk centrum
b22

Een pen-gat verbinding, 2 tanden basisbewerkingen
oefening in
het zagen van
de pennen en
het steken van
de gaten
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
het leren aftekenen
van pennen en gaten,
het zagen en steken
gereedschap
de kapzaag, de
beitel no.12, het
dubbele kruishout, de
winkelhaak, de
houten hamer, het
potlood, de
accuschroefmachine
met vlinderboor 12
materiaal
1 balkje van 350 x 70
x 15 en 1 balkje van
250 x 70 x 15
Inleiding Vergelijk deze verbinding met andere verbindingen. Wat valt op? Vergelijk de
sterkte, de zichtbaarheid, toepassing.
Demonstratie Bespreek hoe de lengte van de pen gevonden kan worden. De vorm van de
pen moet vierkant worden. Is het erg als de pennen te lang worden? Of te
kort? Zaag naast de aftekenlijn van de pen. Bespreek de algemene regel dat
je aan de kant van de zaaglijn blijft waar het materiaal weg gehaald wordt. Zaag
wanneer mogelijk, boor als het niet anders kan. Na het passen kunnen de
pennen afgetekend worden op lengte en los van de plan met de gaten
Oefenen Een aantal oefeningen is wenselijk. Gebruik gelijke balkjes met andere maten.
Terugkijken Bekijk de pennen en de gaten. Bespreek de vorm, de passing.
Registreren
Minuten
Vaktaal de accuschroefmachine, de vlinderboor, te lang, te kort, passing, de aftekenlijn,
binnen de lijn, buiten de lijn, dicht en open, een sterke verbinding, een mooie
verbinding, de vorm, de afwerking
© Leerwerk centrum
b23

Spijkeren op lijn basisbewerkingen
oefening in
in het recht
spijkeren
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren spijkeren op
tempo, recht en op de
juiste diepte
gereedschap
het kruishout, de
duimstok, de hamer
en 2 zaagplankjes
materiaal
1 plank van
bijvoorbeeld 550 x 45
x 30, 10 spijkers 2.2 x
45, 1 hulplat
Inleiding Bespreek wat recht is. Trek hulplijnen aan de voorkant en achterkant. Zo zien
we hoe recht de spijker in het hout zit. Stel de afstand vast tussen de spijkers.
Demonstratie Toon de manier van beethouden van de hamer. Laat zien hoe we een spijker
vasthouden. Hoe starten we? Hoe voorkomen we splijten van dun/kwetsbaar
hout? Hoe gebruiken we de zaagplankjes?
Oefenen Veel oefenen baart kunst. Elke praktijkles een korte spijkeroefening? Varieer
met spijkers van verschillende maten.
Terugkijken Meet met de duimstok de afstand op tussen de spijkers na het timmeren
Registreren
Minuten
Vaktaal timmeren, spijkeren, de kop, vastspijkeren, recht spijkeren, vastslaan, inslaan,
zaagplankje, splijten, de voorkant, de achterkant
© Leerwerk centrum
b24

Twee plankjes spijkeren basisbewerkingen
oefening in
het bevestigen
van twee
plankjes door
middel van
spijker
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren
voorspijkeren en
afspijkeren van
multiplex
gereedschap
de hamer, de
duimstok, de
winkelhaak, het
potlood
materiaal
2 plankjes multiplex
van 200 x 200 x 15,
spijkers van 2.0 x 40
Inleiding De lijn waarop gespijkerd wordt, bevindt zich op een afstand die gelijk is aan de
helft van de dikte. Hoe spijker je twee plankjes vast onder een hoek van 90o?
Hoe controleer je dat?
Demonstratie Eerst de lijn vasststellen waarop gespijkerd wordt. Als tweede stap
voorspijkeren. Daarna het tweede plankje vastzetten in de werkbank en de
twee plankjes vast spijkeren.
Oefenen
Terugkijken Controleer of er recht gespijkerd is. Gebruik de winkelhaak om na te gaan of de
plankjes een hoek van 90o hebben. Zitten de plankjes goed aan elkaar vast?
Registreren
Minuten
Vaktaal een hoek van 90o, voorspijkeren, vast spijkeren, multiplex, de helft van de
dikte, het materiaal
© Leerwerk centrum
b25

Recht schroeven basisbewerkingen
oefening in
het leren
schroeven
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren gebruiken
van de
accuschroefmachine
voor het schroeven
gereedschap
de
accuschroefmachine,
de bithouder, het
bitje, het kruishout
materiaal
1 plankje van
bijvoorbeeld 300 x 40
x 20, 10 schroeven
3.5 x 40
Inleiding Vertel iets over schroefsoorten, de accuschroefmachine en de
rol/toepassingen die die combinatie heeft in het timmer- en onderhoudsvak.
Geef een toelichting op de werking van de schroef. Hoeveel kracht er gebruikt
moet worden. Veilig werken.
Demonstratie Aan twee kanten aftekenen met het kruishout. Zo kunnen we zien of er recht
geschroefd wordt. Vastzetten van het hout waarin geschroefd wordt. De
schroef ondersteunen bij de start.
Oefenen Bij de eerste schroeven even begeleiden.
Terugkijken Wat valt op? Is de bit goed gekozen? Moet er kracht gezet worden? Wat
gebeurt er als er teveel kracht wordt gebruikt? En bij te weinig kracht?
Registreren
Minuten
Vaktaal de schroef, de kruiskop, schroeven, draaien, vastdraaien, losdraaien, de accu,
verwisselen, veilig werken, de bithouder, soorten schroeven
© Leerwerk centrum
b26

Voorboren, soevereinen en schroeven basisbewerkingen
oefening in
het vastzetten
van twee
plankjes onder
een hoek van
90o
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren aftekenen,
voorboren,
soevereinen van het
boorgat en
vastschroeven van
twee plankjes
gereedschap
de
accuschroefmachine,
de winkelhaak, de
boor 3mm, de
soeverein, de
duimstok, het potlood
materiaal
2 plankjes multiplex
200 x 200 x 15, 15
schroeven 3.5 x 40
Inleiding Het gaat in deze opdracht over het foutloos doorlopen van een aantal stappen
die leiden tot een correcte bevestiging van twee stukjes multiplex door middel
van schroeven.
Demonstratie De eisen die bij elke stap gezet worden mondeling toelichten.
Oefenen
Terugkijken De winkelhaak gebruiken om te kijken of de hoek 90o is. Hoe sterk is de
verbinding in deze vorm? Heeft het aantal schroeven daar iets mee te maken?
Is er recht geschroefd. Zijn de schroeven goed verzonken?Is de verbinding ook
mooi?
Registreren
Minuten
Vaktaal de soeverein, afschuinen, voorboren, haaks, 90o, sterk, verzinken
© Leerwerk centrum
b27

Glassnijden basisbewerkingen
oefening in
het recht
snijden van plat
glas
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
de cursist leer op een
systematische wijze
om glas af te tekenen,
de glashaak te
gebruiken, de
glassnijder te
gebruiken en het glas
te breken langs de
snijlijn
gereedschap
de glassnijder, de
glashaak, de viltstift
materiaal
het platte glas
Inleiding Vertel over de spanning die in het materiaal opgeslagen is. De snede
verandert de spanning in het glas. Door aan de onderkant voorzichtig te tikken
kan de snede zich uitbreiden en is uiteindelijk het glas te breken.
Demonstratie Laat de deelnemers aandachtig naar de handen kijken. Wijs op de risico's van
splinters, scherpe randen. Demonstreer het opmeten van een ruitje met
behulp van een echte deur. Bespreek hoeveel ruimte het ruitje mag/moet
hebben.
Terugkijken De eerste keer dat een cursist oefent is het nuttig om erbij te blijven, zodat
direct de juiste houding bij het snijden ontstaat. Ook het tikken en breken
vraagt soms om wat aandacht.
Registreren
Minuten
Oefenen Het duurt enige tijd voor de cursist het gevoel van het snijden in glas heeft
ontwikkeld. Verspreid oefenen over meerdere dagen is nodig. Extra: na een
aantal oefeningen met rechthoeken, kan de cursist ook andere vormen
uitproberen. Ruiten in oude ramen en deuren zijn niet altijd haaks. Dat vraagt
wat extra aandacht bij het opmeten en aftekenen. Laat zien hoe de haak hier
gebruikt kan worden.
Als de deelnemer aangeeft dat het snijden van een ruitje gemakkelijk is, kan
beoordeling plaatsvinden.
Vaktaal het glas, vlak glas, platglas, snijden, tikken, breken, splinter, schilfer, naald,
gruis, scherp, de wond, de snede, de pleister, het bloed, de deur, het raam, de
ruit (materiaal, opening, vorm), de rechthoek, de cirkel, de vierkant, wit
gekleurd, doorzichtig, helder, mat, de glazen, de glazenwasser
© Leerwerk centrum
b28

Afzuiginstallatie elektrische machines
oefening in
stofzakken
verwisselen van
de
afzuiginstallatie
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het op een veilige
wijze de opvangzak
van de
afzuiginstallatie die
dient als vezamelpunt
voor houtstof
verwisselen
gereedschap
de afzuiginstallatie
materiaal
de stofzak
Inleiding De afzuigkap is een veilige manier om houtstof te verzamelen. De werking: het
aan- en uitzetten. Vraag aan de cursisten wat stof is. Hoe maak je stof. Op wat
voor manieren heb je weinig last van stof? Hoe is de stofafzuiging geregeld in
een timmerwerkplaats. Hoe zijn machines aangesloten op het systeem? Hoe
ga je met het systeem om? Wanneer zet je het aan of uit?
Demonstratie Laat zien hoe je een volle stofzak zonder al te veel stuiven verwijdert en
vervolgens een nieuwe stofzak plaatst.
Terugkijken Controleer of de cursist zelfstandig een stofzak kan verwisselen.
Registreren
Minuten
Oefenen Laat de cursist een stofzak verwisselen.
Noteer de vooruitgang op de kaart
Vaktaal Afzuigen, stofzak, het stof, niet zo stoffen, een werkstuk afstoffen, de stof
dwarrelt door de lucht, houtmot, zaagsel, stuiven, verwisselen, vezamelzak,
vol, leeg, halfvol, ik heb last van stof, ik ben allergisch, ik klop mijn kleren uit, ik
klop mijn kleren af, schoonblazen, de hoge druk, de afzuiginstallatie
© Leerwerk centrum
em1

Langgatboor instellen elektrische machines
oefening in
instellen van de
langgatboor op:
hoogte, breedte
en diepte
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
leren kennen en
bedienen van de
langgatboor
gereedschap
de langgatboor, de
duimstok
Inleiding Vertel over de machine, wijs op belangrijke onderdelen.
materiaal
Demonstratie Laat zien hoe de hoogte, breedte en diepte worden ingesteld. Laat de de
verschilde boor-methodieken zien.
Terugkijken Controleer de handelingen.
Registreren
Minuten
Oefenen De cursist oefent.
Noteer de vorderingen.
Vaktaal Langgatboor, hoogte, breedte en diepte, instellen, boormaat, de boor
© Leerwerk centrum
em2

De slijpmachine elektrische machines
oefening in
het slijpen met
de slijpmachine
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
de cursist leert de
slijpmachine te
gebruiken
gereedschap
de slijpmachine, de
veiligheidsbril, de
winkelhaak
materiaal
1 schaafbeitel
Inleiding Wat is een schaafbeitel? Kun je laten zien hoe de schaafbeitel het hout raakt?
Welke hoek maakt de beitel dan ten opzichte van het hout? Hoe kunnen we
die hoek ongeveer bepalen? Wat is de naam van het snijvlak? Wanneer is de
vouw goed geslepen? Hoe controleer je dat?
Demonstratie Vertel over rechtshandigheid en linkshandigheid. De hand die de beweging van
rechts naar links maakt is altijd de dominante hand. De andere hand gebruiken
we om de beitel aan te drukken op de leunspaan. De tijd die de beitel contact
heeft met de slijpsteen bepaalt hoeveel er af gaat. Regelmatig bewegen is dus
van groot belang om een regelmatig slijpvlak te krijgen.
Oefenen Een eenmalige oefening is hier niet voldoende. Regelmatig oefenen is nodig
om een min of meer constante vaardigheid op te bouwen. Oefenbeitels zijn dan
erg handig.
Terugkijken Door de beitel te beoordelen op het oog en met de winkelhaak, is er stof
genoeg om te praten met de cursist.
Registreren
Minuten
Vaktaal Slijpmachine, veiligheidsbril, leunspaan, grove en fijne slijpsteen, de beitel, de
schaafbeitel, slijpen, de beitel, de schaafbeitel, slijpen, de slijpsteen, de grove
steen, de fijne steen, de leunspaan, afstellen, vastdrukken op de leunspaan,
bewegen over de leunspaan, de druk, de richting, de hoek, de controle, kijken
en meten, controleren, rechtshandig, linkshandig, de dominante hand, de bril,
de veiligheidsbril, voorzichtig werken
© Leerwerk centrum
em3

De figuurzaag elektrische machines
oefening in
het leren
gebruiken van
een elektrische
figuurzaag
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
de cursist leert de
zaag te ontspannen,
los te schroeven, te
vervangen en af te
stellen zodat er mee
gewerkt kan worden
gereedschap
de elektrische
figuurzaag, de
inbussleutel
materiaal
1 pakje zaagjes
Inleiding Waar gebruiken we de figuurzaag voor? Wat is een figuur? Welke wiskundige
vormen ken je? Wat kun je er beter mee doen, dan met andere zagen? Als we
zaagbladen van deze machine vergelijken met die van de handzaag en de
kapzaag en de schrobzaag, wat kunnen we daarover vertellen?
Demonstratie Is de stroom van de machine af? Hoe klinkt het gespannen zaagblad? Hoe
voelt dat aan? Hoeveel bewegingsruimte zit er in? Wat voor zaag zit er nu in?
Wat kun je over de tanden vertellen. Hoe ontspan je de zaag? Losdraaien van
de zaag boven en onder. Hoe zien de bevestigingspunten er uit? Welke
materialen kun je met een figuurzaag bewerken? Hoe blaas je het stof weg?
Hoe snel kan je zagen? Hoe snel kan je bewegen? Wat gebeurt er als je te
snel beweegt? Welke rol heeft iedere hand?
Oefenen De cursist oefent in het ontspannen van de zaag, het losdraaien van de
bevestigingen, het vervangen van een zaagblad, het spannen en afstellen.
Aansluitend kan er stroom op de machine gezet worden en een oefenstukje
gezaagd worden.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal Elektrische figuurzaag, zaagblad, spannen, ontspannen, recht en scheef, los of
vast, onder stroom, zonder stroom, losdraaien, vastdraaien, boven en onder, de
tanden van de zaag,
© Leerwerk centrum
em4

Kolomboormachine elektrische machines
oefening in
het boren van 6
gaten in MDF
t.b.v. een
koffiebekerhoud
er
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
Inleiding
Demonstratie
Oefenen
het op de juiste
afstand boren van 6
gaten in een plaatje
mdf
gereedschap
de
kolomboormachines,
de werkstukklem, de
veiligheidsbril
materiaal
1 plankje vurenhout
Terugkijken Bespreek de belangrijke punten en geef aan waar verbeteren mogelijk is.
Registreren
Minuten
Noteer de voortgang van de cursist.
Vaktaal Koffiebekerhouder, gatenboor, mdf.
© Leerwerk centrum
em5

Cirkelzaag elektrische machines
oefening in
het werken met
de cirkelzaag
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
het leren kennen van
de werking van de
cirkelzaag met de
verschillende
onderdelen: zaag,
spouwmes, blad,
geleiders, geleider
voor plaatmateriaal.
gereedschap
de cirkelzaag, de
duimstok
materiaal
Inleiding Vertel over de cirkelzaag en hoe je op een veilige manier moet werken, waar de
verschillende onderdelen voor dienen.
Demonstratie Laat zien hoe een schuurmachine werkt en hoe de diverse onderelen
verwisseld moeten worden.
Terugkijken Controleer de vorderingen.
Registreren
Minuten
Oefenen Laat de cursist de werking uitleggen en demonstreren.
noteer de vorderingen
Vaktaal het spouwmes, de geleiders, het blad, de zaag, het blad van de zaag, de
geleider voor plaatmateriaal.
© Leerwerk centrum
em6

De afkortzaag elektrische machines
oefening in
het afkorten van
houten delen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het op de juiste wijze
korter maken van
houten delen
gereedschap
de afkortzaag
Inleiding Vertel over de afkortzaag, de beschermer, aan/uitschakelaar.
materiaal
1 plankje vurenhout.
Demonstratie Laat zien hoe je met een afkortzaag de houten delen kunt afkorten. Gebruik de
zaagbeschermer.
Terugkijken Bespreek de vaardighed3en die de cursist heeft opgedaan.
Registreren
Minuten
Oefenen Laat de cursist de handelingen uitvoeren en controleer de vooruitgaang.
Noteer de voortgang.
Vaktaal Afkortzaag, zaagbeschermer, aan/uit, handgreep, blad.
© Leerwerk centrum
em7

De vandiktebank elektrische machines
oefening in
het gebruik van
de vandiktebank
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
Inleiding
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
het instellen van de
vandiktebank, houten
werkstukken schaven
Noteer de vorderingen.
gereedschap
de vandiktebank
Vaktaal Vandiktebank, frame, doorvoerblad, bladrol, sterwiel..
© Leerwerk centrum
Minuten
materiaal
de balkjes
em8

De vlakbank elektrische machines
oefening in
werken met een
vlakbank
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
Inleiding
afvlakken van een
houten werkstuk
gereedschap
de vlakbank
Demonstratie Laat de werking van de vlakbank zien.
Oefenen De cursist vlakt een werkstuk.
Terugkijken Controleer de handelingen.
Registreren
Noteer de voortgang.
Vaktaal Vlakbank, frame, afvoerblad, geleider, beitelas, aanvoerblad.
© Leerwerk centrum
Minuten
materiaal
de plank
em9

De bandschuurmachine elektrische machines
oefening in
het leren
kennen van de
bandschuurmac
hine
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
verkennen van de
bandschuurmachine,
instellen van de band
in liggende en
staande stand en
kennis nemen van de
instellingsmogelijkhed
en van andere hoeken
gereedschap
de
bandschuurmachine
materiaal
de balk
Inleiding Wat is het verschil tussen een verplaatsbare bandschuurmachine en een vaste
bandschuurmachine? Wat doet een bandschuurmachine? Als je dat vergelijkt
met een losse schuurmachine? Hoe fijn kan je schuren met een
bandschuurmachine?
Demonstratie De docent laat zien op welke wijze er trefzeker en veilig gewerkt kan worden
met de machine. De geleiding zorgt voor het trefzekere werken. Ook
aandrukken helpt. De lengte van de band zorg ervoor dat grote oppervlakken
vlak geschuurd kunnen worden. Hoe zorg je ervoor dat je het werkstuk
stilhoudt? Wat doen we met losse kledingstukken, lange mouwen e.d.?
Terugkijken De cursist doet zichzelf een plezier als deze regelmatig controleert hoe het
schuren vordert. Teveel verwijderd is altijd fout.
Registreren
Minuten
Oefenen Voordat de cursist een werkstuk of werkstukonderdelen schuurt met de
machine, is het handig om een zeker gevoel te krijgen bij het elektrisch
schuren. Door vooraf te meten en achter te controleren, krijgt de cursist zicht
op de werking van de band. Een goed maatvoering kan je niet vervangen door
veel te schuren. Schuren is vooral afwerken van een op maat gemaakt
onderdeel.
Noteer de vorderingen op de kaart.
Vaktaal de schuurband, de bandschuurmachine, spannen, rechtzetten, vlak schuren.
recht schuren, onder een hoek schuren, instellen, afstellen, de werkrichting, de
pijl van de werkrichting, aandrukken, de afzuiging van stof, aanzetten, uitzetten,
controleren, vlak, trefzeker, veilig
© Leerwerk centrum
em10

Decoupeerzaag elektrische handgereedschappen
oefening in
het leren
gebruiken van
de
decoupeerzaag
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
leren gebruiken van
de decoupeerzaag, de
zaag vervangen,
allerlei toepassingen
leren kennen
gereedschap
de decoupeerzaag
materiaal
enkele soorten
zaagjes, de plaat MDF
Inleiding Wanneer gebruiken we de decoupeerzaag? Wat is het voordeel van een
decoupeerzaag ten opzichte van een handzaag? Wat voor zaagsoorten zijn er
voor de decoupeerzaag. Wanneer gebruik je een bepaalde zaag?
Demonstratie Hoe vervang je een zaagje? Hoe zaag je met de decoupeerzaag. Diverse
vormen.
Oefenen Cursisten oefenen op diverse vormen met allerlei materialen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de zool, aandrukken, de zaag, de vertanding, grof, fijn, hout, kunststof, hard,
zacht, vlak houden
© Leerwerk centrum
he1

vVakschuurmachine met stofafzuiging elektrische handgereedschappen
oefening in
het leren
bedienen van
de vlakschuurmachine
met
stofafzuiging
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
leren inschakelen van
de machine,
vervangen van de
schuurzool, leren
gebruiken
gereedschap
de vlakschuurmachine
materiaal
het velletje
schuurpapier
Inleiding Wanneer is een dergelijke machine handig in gebruik? Wanneer niet? Welk
schuurpapier gebruiken we? Waarvoor dienen de gaten in de schuurzool?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal vlak, schuren het stof, de afzuiging, de machine, bedienen, de schuurzool
© Leerwerk centrum
he2

Accuschroefmachine elektrische handgereedschappen
oefening in
het
gebruiksklaar
maken van de
accuschroefmac
hine
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
leren vervangen van
de accu, verwisselen
van de boortjes e.d.
gereedschap
de
accuschroefmachine
Inleiding Wanneer gebruiken we een accuschroefmachine?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
materiaal
de bithouder, de bits,
de boor, de
soevereinen
he3

Elektrische boormachine elektrische handgereedschappen
oefening in
het leren
kennen van de
machine en de
hulpmiddelen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
toepassingsmogelijkheden
van de
boormachine
ontdekken
gereedschap
de elektrische
boormachine, de
werkbank
materiaal
enkele boren, het
plankje
Inleiding Op welke manier gebruikt de timmerman een elektrische boormachine in het
dagelijkse werk? Wat is het verschil met een machine op een accu? En de
vaste kolomboor?
Demonstratie Welke soort boor gebruikt de timmerman? Welke maten hebben de boren die
in deze machine passen? Hoe werkt zo'n houtboor?
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de boor, de houtboor, de vlinderboor, het gat, de maat, vastzetten,losmaken
© Leerwerk centrum
he4

Dremel elektrische handgereedschappen
oefening in
het leren
kennen van de
Dremel en de
hulpmiddelen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
met zorg leren
omgaan met fijn
gereedschap
gereedschap
de dremel
Inleiding Waarvoor gebruiken we de afzonderlijke hulpstukken?
Demonstratie
Terugkijken
Registreren
Minuten
materiaal
de hulpstukken
Oefenen boren, slijpen, polijsten, schuren, enzovoorts in diverse materiaalsoorten
Vaktaal het borsteltje, de slijpschijf, de houder, boren, slijpen, reinigen, schuren, een
hobby-gereedschap, fijn werk, precisie
© Leerwerk centrum
he5

Schrapper slijpen handgereedschappen
oefening in
het leren slijpen
van een
schrapper
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
leren bedienen van de
slijpmachine, veilig
leren werken, de
juiste slijptechniek
verwerven
gereedschap
de slijpmachine, de
veiligheidsbril
materiaal
de schrapper
Inleiding Wat is een leunspaan? Hoe stel je die in? Je gebruikt twee handen. Wat doet
elke hand? Waarom gebruik je een veiligheidsbril?
Demonstratie Aandacht voor de hand die op de leunspaan drukt en de hand die het voorwerp
laat bewegen over de steen
Oefenen Veel oefenen om gevoel te krijgen voor de werking van zo'n machine.
Terugkijken Is de hoek goed?
Registreren
Minuten
Vaktaal De hoek, de leunspaan, strak, niet verbrand, de vonk, wegspringen, veilig
werken, aandrukken, bewegen, heen en weer, gereedschap, de schrapper, de
beitel
© Leerwerk centrum
hg1

Steekbeitel slijpen handgereedschappen
oefening in
het slijpen van
een steekbeitel
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
leren afstellen van de
slijpmachine onder
een hoek van 30
graden, leren slijpen
gereedschap
de slijpmachine, de
veiligheidsbril
materiaal
de steekbeitel
Inleiding Welke vorm heeft de vouw van een beitel? Is het scherpe deel recht?
Waarom? Welke toepasssingen zijn er vor de beitel in het timmervak?
Demonstratie Slijpen is ingewikkeld. Een regelmatige demonstratie helpt om de vaardigheid
van de cursist 'scherp' te maken.
Oefenen Veel oefenen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de grove slijpsteen de fijne slijpsteen, bot, scherp, de slijptechniek
© Leerwerk centrum
hg2

Steekbeitel wetten handgereedschappen
oefening in
het wetten van
de steekbeitel
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
verwijderen van
bramen
gereedschap
de wetsteen
materiaal
Inleiding Wat is wetten? Wat gebeurt er dan? Waarom gebruik je water?
Demonstratie
Terugkijken
Registreren
Minuten
Oefenen Veel oefenen
het water, de
steekbeitel, het teiltje
Vaktaal een draaiende beweging, glanzend, glad, scherp, messcherp, bot, minder, meer
© Leerwerk centrum
hg3

Steekpasser handgereedschappen
oefening in
het leren
gebruiken van
de steekpasser
bij het meten en
aftekenen
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
verduidelijken wat
belangrijke
toepassingen zijn van
de steekpasser in het
dagelijkse werk
gereedschap
de steekpasser, de
duimstok
Inleiding Hoe maken we een cirkel van een bepaalde diameter?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
materiaal
1 plaat MDF
Vaktaal De diameter, de doorsnede, de omtrek, de cirkel, de maat, de maat
overnemen, meten, aftekenen
© Leerwerk centrum
hg4

De blokschaaf handgereedschappen
oefening in
het
demonteren,
het monteren
en afstellen, het
slijpen van de
schaafbeitel
doel
Tijd 30
Lesvolgorde
Inleiding
leren kennen,
onderhouden,
instellen en gebruiken
gereedschap
de blokschaaf, de
slijpmachine, de
winkelhaak, de
wetsteen
materiaal
het plankje, het
water, het teiltje
Demonstratie Laat zien hoe de schaaf in elkaar zit, hoe we de beitel los kunnen maken,
slijpen, weer monteren en afstellen
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de beitel, de keerbeitel, afstellen, diep, de afstelknop, indraaien, uitdraaien,
vastzetten, losmaken, de beitel staat schuin, de beitel staat recht
© Leerwerk centrum
hg5

Steiger opbouwen veiligheid
oefening in
het opzetten
van een steiger
Tijd
Lesvolgorde
doel
het leren aanvoeren,
opzetten en
gebruiksklaar maken
en demonteren van
een steiger
gereedschap
de steigerdelen, de
schoren, de
borgpennen
materiaal
de fles zeep
Inleiding Waneer gebruik je een steiger? Bekijk de aanwijzingen die de fabrikant
vermeldt. Systematisch werken. Samenwerken door te overleggen. Vertel wat
je doet. Vertel wat je wilt. Geef aan als je hulp nodig hebt.
Demonstratie Aanvoer vanuit de opslag. Leg ter plekke uit wat waarom en hoe dingen
moeten gebeuren. Volg het vaste systeem in het opbouwen. Eis dat dat zo
opgevolgd wordt. Controleer elke stap.
Terugkijken Een video-opname maken kan duidelijk maken hoe de cursisten hebben
samengewerkt en of zij zich aan de afgesproken regels hebben gehouden. Het
is voor cursisten van belang om hoog te kunnen werken. Deze oefensituatie
kan gebruikt worden als eerste gewenning.
Registreren
Minuten
Oefenen De cursist oefent het opzetten van de steiger onder stricte begeleiding. Het is
nuttig om gebruik te maken van rollen: iemand die het opzetten organiseert en
de ander die helpt.
Het is nodig om twee keer een steiger op te zetten. Een keer als hulp en een
keer als degene die het opzetten organiseert.
Vaktaal De steiger, de steigerdelen, de schoor, de borgpen, de rem, passen, recht,
scheef, stroef, zeep, glijden, aangeven, aanpakken, oppakken, vastzetten,
verrijden, klimmen, opklimmen.
© Leerwerk centrum
v1

Kamersteiger opbouwen veiligheid
oefening in
het opzetten
van een
kamersteiger
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
veilig en
klantvriendelijk leren
opzetten van een
kamersteiger
gereedschap
de kamersteiger
materiaal
het grondzeilof het
plastic
Inleiding De kamersteiger is bedoeld voor gebruik op een maximale werkhoogte van 3
meter. De steiger kan in veel gevallen de ladder vervangen.
Demonstratie De kamersteiger kan door 1 persoon worden opgezet. Het is handig om dat
door een ervaren cursist te laten begeleiden. Wijs op de vergrendelingen en de
borgpen die het opzetstuk koppelt. Controleer voor gebruik.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Elke cursist oefent twee keer verspreid in de tijd, voordat beoordeling
plaatsvindt.
Vaktaal steiger, kamersteiger, vergrendeling, brogpen, opzetstuk
© Leerwerk centrum
v2

Opsteekladder verplaatsen veiligheid
oefening in
het veilig
verplaatsen van
een ladder
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
leren omgaan met
grote ladders
gereedschap
Inleiding Er wordt getild vanuit de derde sport.
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
de opsteekladder
Vaktaal tillen, sport, ladderboom, ladder, opsteekladder
© Leerwerk centrum
Minuten
materiaal
v3

Lopen met een opsteekladder veiligheid
oefening in
het lopen met
een
opsteekladder
doel
Tijd 15
Lesvolgorde
veilig leren tillen van
de opsteekladder,
leren lopen
gereedschap
de opsteekladder
materiaal
Inleiding Het gaat om het correct optillen, in balans brengen en tenslotte om het lopen
met de ladder.
Demonstratie Voordoen en direct na laten doen.
Terugkijken Na een aaantal keren is de deelnemer zo vertrouwd met het materiaal, dat
deze beoordeeld kan worden.
Registreren
Minuten
Oefenen regelmatig oefenen is nodig om hier routine in te krijgen.
Na herhaald oefenen.
Vaktaal de ladder, de opsteekladder, opsteken, omhoog brengen, geleiden, vastzetten,
borgen, de balans, het evenwicht, de rechte rug, kijken, veilig lopen
© Leerwerk centrum
v4

Een dubbele ladder uitzetten veiligheid
oefening in
het leren
uitzetten van
een dubbele
opsteekladder
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren uitzetten van
een dubbele ladder,
ten behoeve van
gebruik, los van een
muur
gereedschap
de dubbele
opsteekladder
materiaal
Inleiding Laat zien op welke plaats de ladder kan scharnieren. Het gaat om een vaste
stand.
Demonstratie De demonstratie ook gebruiken om te laten zien hoe je op deze ladder staat en
werkt.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
v5

Een ladder opsteken veiligheid
oefening in
het leren
opsteken van
een ladder
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
leren aannemen van
een tilhouding die zo
weinig mogelijk
belastend is voor de
rug. Lern opsteken
van een ladder
gereedschap
de opsteekladder
materiaal
Inleiding Ladders worden steeds minder gebruikt. De steiger vervangt de ladder. Voor
een kleine klus is een ladder soms handig. Maak duidelijk hoe er veilig mee
gewerkt kan worden.
Demonstratie Laat zien hoe de ladder opgestoken wordt. Klim in de ladder tot de maximaal
toegestane werkhoogte.
Oefenen Laat herhaald de ladder gebruiken voor allerlei kleine klussen.
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
v6

Een uithouder gebruiken veiligheid
oefening in
het leren
gebruiken van
een uithouder
op een ladder
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
het aanleren van
juiste procedures voor
het in gebruik nemen
van een ladder met
een uithouder
gereedschap
de dubbele ladder, de
uithouder
materiaal
Inleiding Waarom wordt een uithouder gebruikt? De werkvolgorde wordt besproken. De
ladder wordt neergezet tegen de voorkant. De uithouder wordt bevestigd aan
de kant waarop je de ladder oploopt. Je loopt de ladder af en draait de ladder
om. De uithouder raakt nu de muur. De ladder wordt opgestoken. Je kijkt
tegelijk naar de plaats waar de uithouder de muur raakt.
Demonstratie Opzetten, gevolgd door het afbreken van de opstelling.
Oefenen De docent blijft bij de oefening. Door een kleine klus te geven ontdekt de
deelnemer hoe het is om op de ladder te werken.
Terugkijken Heb je vooraf nagedacht over de materialen en gereedschappen die je op de
ladder nodig hebt? Teruglopen is niet zo handig. Waar laat je de materialen of
gereedschappen?
Registreren
Minuten
Vaktaal uithouder, opsteken van de ladder, 180o draaien, de voorkant, de achterkant,
de sport van de ladder, de boom, de ladderboom, de ladder opzetten, de ladder
afbreken, de werkvolgorde, de ervaring, hoog, laag
© Leerwerk centrum
v7

Een schuifladder uitschuiven veiligheid
oefening in
het uitschuiven
van een ladder
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren neerzetten,
ontgrendelen,
uitschuiven en
vergrendelen van een
schuifladder
gereedschap
de schuifladder
materiaal
Inleiding Vertel over het neerzetten van de ladder. Wijs op de hoek die de ladder
inneemt ten opzichte van de ondergrond en het voorwerp/de muur waar de
ladder tegen staat.
Demonstratie De knoop van het touw losmaken. De vergrendeling lostrekken, omhoog
trekken van de tweede ladder met het touw en weer voorzichtig vergrendelen
door het touw te laten vieren. Laat zien wat de maximale werkhoogte is. En
weer terug.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Oefenen Onder begeleiding laten oefenen. Natuurlijk buiten en tegen een blinde muur.
Later ook voor ramen. Halen en wegbrengen kan met tweetallen. Extra: als er
voldoende ruimte is en de deelnemer heeft genoeg kracht, dan kan dat ook
door 1 persoon gebeuren. Dat is geen eis.
Beoordeel het opzetten en afbreken.
Vaktaal de ladder, de uitschuifladder, de vergrendeling, uitschuiven, de knoop, het
touw, laten vieren van het touw, de werkhoogte, de muur, de hoek, de
ondergrond, de bodem, de vloer, de straat, gelijk staan, stevig staan
© Leerwerk centrum
v8

Opzetten van een variabele ladder veiligheid
oefening in
het leren
opzetten van
een variabele
ladder in de
mogelijke
standen
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
het leren volgen van
de aanwijzingen van
de fabriakant bij het
opzetten van de
variabele ladder
gereedschap
de variabele ladder,
de loopplanken
materiaal
Inleiding Vertel over de toepassingsmogelijkheden van de variabele ladder.
Demonstratie
Oefenen Begeleid oefenen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal trap, ladder, variabele ladder, steiger, opzetten, uitzetten, de knik, knikken, de
plank, de loopplank
© Leerwerk centrum
v9

Tillen 1 persoon veiligheid
oefening in
het verantwoord
tillen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren kennen van
de tiltechniek
gereedschap materiaal
1 zwaar artikel
Inleiding Vertel waarom je verkeerd kan tillen. Waar zet je kracht mee als je goed tilt?
Vergelijk de belastbaarheid van de ruggewervels met de belastbaarheid van de
benen. Wat is het sterkst? Wat betekent dat voor het tillen? Onderzoek:
werken in de bouw is goed voor de geest, het hart en de bloedvaten. De
schade aan het lichaam is groter bij werkers in de bouw dan bij andere werken
in Nederland. WAO-kans is 1 1/2 maal zo groot.
Demonstratie Vraag aandacht bij de demonstratie voor de opeenvolgende houdingsaspecten
Oefenen Benadruk de combinatie van tillen en denken. Weet wat je gaat doen en hoe je
dat gaat doen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal tillen, de benen strekkken, denken, de rechte rug, verticaal, de last, tillen met
verstand, de techniek, vertillen, optillen, neerzetten, de armen bij het lichaam
houden
© Leerwerk centrum
v10

Tillen 2 personen veiligheid
oefening in
het tillen van
een groot
voorwerp met
twee personen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren
samenwerken bij bj
het veilig verplaatsen
van een groot
voorwerp door twee
personen
gereedschap materiaal
1 doos
Inleiding Ken jezelf voordat je gaat samenwerken. Hoe lang ben ik? Hoe lang is de
ander? Wat betekent dat? Wie neemt het initiatief? Hoe praat je tijdens het
tillen? Wat zeg je?
Demonstratie In de demonstratie beginnen we met een niet al te zwaar voorwerp. Het gaat
om het omhoog tillen, maar ook om het tillen van hoog naar laag. Bespreek het
effect van tempo op het tillen.
Terugkijken Van belang is het dat de cursist de taal leert gebruiken bij het tillen.
Aanwijzingen geven en aanwijzingen ontvangen en begrijpen moet stevig
geoefend worden. De beweging en de taal horen bij elkaar. Laat de cursist
praten over het tillen.
Registreren
Minuten
Oefenen Begeleid oefenen. Tillen is een verplicht onderdeel van het vak.
Niet direct registreren. Herhaald observeren van de vaardigheid van de cursist
dienst aan afsluitende registratie vooraf te gaan.
Vaktaal Tillen, optillen, halen en brengen, ophalen, wegbrengen, pakken, wat?, waar
naartoe? omhoog? omlaag?, een beetje naar boven, beneden, rechts en links,
stop, help, kom hier, zet neer, op, mijn hand, mijn arm, mijn voet, mijn hoofd
(benoem de basisanatomie),
© Leerwerk centrum
v11

Tillen 2 personen van platen veiligheid
oefening in
het verplaatsen
van grote
voorwerpen
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren hanteren en
tillen van grote
voorwerpen door twee
mensen en het leren
lopen met grote
voorwerpen
gereedschap
eventueel
werkhandschoenen
materiaal
1 grote plaat
Inleiding Bespreek vooraf wat je gaat doen en hoe je dat gaat doen. Wie bepaalt wat er
gebeurt? Wie loopt voorop?
Demonstratie Voor doen met een cursist. Na laten doen door diezelfde cursist en een nieuwe
cursist.
Terugkijken Doorpraten over het effect van afspraken op het verplaatsen. Hoe gaat het
zonder afspraken?
Registreren
Minuten
Oefenen Begeleidt trainen, wissel de rol af van 'bepaler' en 'volger'.
Veel door de cursisten laten verplaatsen tijdens de training. De kaart pas
aftekenen aan het einde van de training.
Vaktaal De plaat, de hand, de handen, tillen, achter elkaar lopen, tussenin, tussen je
in, hup, o.k., goed, tillen, pas op, optillen, lopen, neerleggen, plat leggen, veilig,
gevaarlijk, stoten, beschadigen.
© Leerwerk centrum
v12

Brandinstructiebord invullen veilgheid
oefening in
het gebruiken
van het
brandinstructieb
ord
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
het leren lezen van
een
brandinstructiebord en
het leren maken van
een
brandinstructiebord
voor de eigen
werkplek
gereedschap materiaal
het nog niet
beschreven
brandinstructiebord
(het
brandinstructiebord
van de eigen
instelling/werkplaats)
Inleiding Lees het brandinstructiebord van de eigen organisatie. Bespreek de symbolen.
Demonstratie
Oefenen Test het bord in overleg met de verantwoordelijke medewerker. Bespreek
vooraf hoe deze oefening moet verlopen.
Terugkijken Vraag of deze medewerker achteraf commentaar geeft op de brandoefening.
Wat deden de mensen goed en wat niet? Wat kan beter?
Registreren
Minuten
Vaktaal de brand, de brandmelding, de brandoefening, de telefoon, de blusmiddelen,
de looprichting voor de uitgang, kom, loop, snel, rennnen, vlucht, er is gevaar,
gevaarlijk, ontruimen, evacueren
© Leerwerk centrum
v13

Brandblusser hanteren veiligheid
oefening in
het leren
hanteren van
de brandblusser
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren afnemen van
de brandblusser, het
simuleren van het
ontgrendelen en het
richten bij het spuiten
gereedschap
de brandblusser
materiaal
Inleiding Vertel over blusmiddelen. Het verschil tussen poeder en schuim.
Demonstratie Vertel hoe een denkbeeldig vuur bestreden wordt. Wat doet poeder/schuim
met het vuur?
Oefenen Een echte brandoefening, onder gecontroleerde omstandigheden behoort
meestal niet tot de mogelijkheden. Droog oefenen is dan een mogelijkheid. Het
bekijken van een video is ook een goed alternatief.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal het blussen, de blusmiddelen, de schuimblusser, de poederblusser,
ontgrendelen, richten van de straal, de vlam, de spuitmond, de opening, het
schuim, de poeder, opruimen, ontruimen, doven, uit het vuur, de vlammen, de
rook, smeulen, waar rook is, is vuur
© Leerwerk centrum
v14

De brandslang veiligheid
oefening in
het leren
gebruiken van
de brandslang
doel
Tijd 30
Lesvolgorde
de cursist leert, de
watertoevoer te
ontgrendelen, de
brandslang af te
rollen, te spuiten en
andersom
gereedschap
de goedgekeurde
brandslang, de
brandmelder, het
ontruimingsplan
materiaal
Inleiding Praat over brand, vraag naar brandervaringen. Wat kan je zelf en wat niet?
Eigen veiligheid. Wat blus je met water? Wat niet?
Demonstratie Vaste volgorde laten zien van de handelingen.
Terugkijken Als er een groepje geoefend heeft kan er terug gekeken worden. Wat vind je
moeilijk? Begrijp je alles? Wil je verder oefenen?
Registreren
Minuten
Oefenen Elke leerling oefent de complete aanpak. De begeleider controleert en geeft
tips.
Na enkele keren overgaan tot registratie.
Vaktaal brand, ervaringen, veiligheid, blussen, blusmiddelen, de slang, de watertoevoer,
de afsluiter, afrollen, oprollen, brede straal, een smalle straal, hoog laag,
mikken, aan, uit, opbellen, ontruimen, opruimen
© Leerwerk centrum
v15

Nooduitgangen vinden veiligheid
oefening in
het leren
gebruiken van
de uitgangen
van het eigen
gebouw
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
de cursist verkent de
eigen werkomgeving,
ontdekt alle uitgangen
en daarbij behorende
aanwiijzingen en
tekent die uitgangen
in op een voorbewerkt
papier
gereedschap
de rolmaat, het
potlood, de liniaal
materiaal
Inleiding Bewust worden van de uitgangen en de toegankelijkheid van die uitgangen.
Demonstratie Nagaan hoe de uitgangen geopend worden, bekijken van de ruimte achter elke
uitgang. Opmeten en intekenen van de werkruimte. Deuren worden als
streepjes weer gegeven in een tekening. Het streepje wijst naar binnen als de
duer naar binnen opengaat en naar buiten als deze naar buiten opengaat.
Oefenen In tweetallen opmeten en intekenen. In tweetallen kan blindemannetje
gespeeld worden om de deelnemers te laten ervaren hoe je in een door rook
gevulde, donkere ruimte de weg zoekt. De ene deelnemer houdt de ander, die
geblinddoekt is, vast.
Terugkijken Hoe voelt het als je de weg zoekt in een ruimte en je kunt bijna niets zien?
Hoe belangrijk is het om de doorgangen vrij van rommel te houden?
Registreren
Minuten
Vaktaal doorlopen, de gang, uitgang, obstakel, hinderen, doorgang, toegang, poort,
deur, slot, sluiting, ruimte, opmeten, intekenen, blind, blindemannetje,
vasthouden, rechtdoor, links, rechts, terug
© Leerwerk centrum
v16

Een splinter behandelen veiligheid
oefening in
het leren
behandelen van
een splinter
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het op een correcte
wijze verwijderen van
een splinter en het
verzorgen van de
wond en het
inventariseren van de
inhoud van de
verbandtrommel
gereedschap
de pincet, de schaar,
de EHBO-koffer
materiaal
de pleister
Inleiding Vertel over de rol van de EHBO-er. Soms heet zo'n medewerker BHV-er
(bedrijfshulpverlener) Wat mag je wel doen. Wat niet.
Demonstratie Verwijder met een pincet de splinter. Knip een pleister af en maak er aan beide
kantenen een punt in. Plak de pleister op de vinger.
Oefenen Na het oefenen van het verbinden, nemen de deelnemers de inhoud op van de
verbanddoos, aan de hand van de materiaallijst in de opdracht.
Terugkijken Wat vind je moeilijk? Heb je de wond met je vingers aangeraakt?
Registreren
Minuten
Vaktaal splinter, verwonden, pijn, eruit halen verwijderen, verzorgen, de pleister,
plakken, vastplakken, de schaar
© Leerwerk centrum
v17

Een wond verbinden veiligheid
oefening in
het verbinden
van een wond
met
verbandmateriaa
l
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
op een juiste wijze
leren een wond te
verbinden met
verbandmateriaal
gereedschap
de verbandschaar
materiaal
1 snelverband, 1
bandafix, 1 steriel
gaasje, 1 rolletje
verbandgaas, 1 rol
lucoplast
Inleiding Vertel over soorten wonden. Wanneer gebruik je een pleister? Wanneer een
snelverband? Wat is een snelverband? Hoe zit het in elkaar? Hoe breng je dat
aan? Wat doe je daarna?
Demonstratie Wonden simuleren. Met enige regelmaat, zodat alle cursisten hier in kunnen
oefenen.
Terugkijken Praat met het gesimuleerde slachtoffer en met degene die de wond verzorgt.
Is het slachtoffer technisch gioed behandeld? Voel het slachtoffer zich goed
behandeld? Is de verzorger goed aan de slag geweest? Wat vond deze
moeilijk? Tips?
Registreren
Minuten
Oefenen Afspreken met het gesimuleerde slachtoffer wat er aan de hand is. Vertel wat
er gebeurt is, wat de klachten zijn. Geef aan welke rol
Een aantal keren oefenen is zeker aan te bevelen, voordat tot registratie kan
worden over gegaan.
Vaktaal Ik ben gewond, Ik heb een wond, Ik heb mijn ... beschadigd, au, pijn, help, ,
Kun je mij helpen?, verbinden, verzorgen, voorzichtig, Ik voel me niet goed,
Kan ik zitten? Ga zitten, Blijf liggen, Hoor je mij? Doet het zeer? Ik ga je
verbinden, de dokter, de huisarts, de verpleger, de verpleegster, de portier, het
ziekenhuis, de eeerste hulp.
© Leerwerk centrum
v18

Een mitella maken veiligheid
oefening in
het aanbrengen
van een mitella
doel
Tijd 10
Lesvolgorde
het leren ontlasten
van een geblesseerde
arm door het
aanbrengen van een
mitella
gereedschap materiaal
1 driekanten doek
Inleiding Vertel over het nut van een mitella bij de behandeling van een wond.
Demonstratie Laat zien hoe de mitella kruiselings wordt gebruikt. De punt wordt opgerold en
achter een rand van de mitella geschoven.
Oefenen Enkele keren oefenen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal dragen, de mitella, steun, knopen
© Leerwerk centrum
v19

(Los-)koppelen van de sterkstroomstekker veiligheid
oefening in
het gebruik van
de
sterkstroomstek
ker
Tijd 5
Lesvolgorde
doel
de cursist leert op een
veilig wijze hoe een
sterkstroomstekker in
een
sterkstroomstopcontac
t kan worden gebracht
(v.v.)
gereedschap
de sterkstroomstekker
materiaal
Inleiding Grote elektrische machines gebruiken sterkstroom. Wat is dat? Waarom is dat
zo? Kun je op zo'n stopcontact ook gewone apparaten aansluiten? Hoe pak je
zo'n stekker beet?
Demonstratie Laat zien hoe je de stekker loshaalt. Wijs op het dekseltje. Vertel iets over de
stekker. Wat zijn de verschillen met een gewone geaarde stekker?
Oefenen Onder begeleiding uitvoeren.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal sterkstroom, zwakstroom, stekker, stopcontact, stroomkabel, klepje, stroom
aansluiten, stroom afsluiten, koppelen, loskoppelen
© Leerwerk centrum
v20

Dobbelsteen werkstuk
oefening in
bewerken van
een blokje hout
tot een
dobbelsteen
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
aftekenen, inboren en
vijlen van een blokje
hout
gereedschap
het kruishout met 2
schalen, het potlood,
het schuurpapier met
blokje, de 6 mm boor,
de vijl, de
accuschroefmachine,
de verzinkboor
materiaal
1 blokje hout van 50 x
50 x 50
Inleiding Instellen van het kruishout op 12 1/2 en 25 mm en daar rondom lijnen mee
trekken.
Demonstratie Aftekenen voordoen, na laten doen op papier. Eventueel een uitslag laten
tekenen. Vervolgens aftekenen in hout. Laten controleren.
Oefenen Voordat de stippen geplaatst worden, moet de cursist laten zien hoe de
vlakken afgetekend zijn.
Terugkijken Zijn de stippen op de juiste plaats aangebracht? Zijn de hoeken en de randen
rond gemaakt? Zijn de aftekenlijnen weggeschuurd?
Registreren
Minuten
Vaktaal diagonaal, diagonalen, linkerkant, rechterkant, gelijke vakjes, het vlak, vlakken,
lijnen trekken, de verzinkboor, recht boren, de maat instellen, de maat
overbrengen, afwerken, de hoeken de randen
© Leerwerk centrum
w1

De bekerhouder werkstuk
oefening in
het maken van
een
bekerhouder
doel
Tijd 90
Lesvolgorde
leren meten,
aftekenen, uitboren
en afwerken van een
bekerhouder in MDF
gereedschap
de
kolomboormachine,
de gatenboor no. 64,
de duimstok, het
potlood, de
steekpasser, de
decoupeerzaag, de vijl
materiaal
1 plaat MDF van 300
x 200 x 12, 1
koffiebeker
Inleiding Vertel over MDF. Over het werken met de kolomboormachine, Wat is veilig
werken met de kolomboormachine.
Demonstratie Het werkstuk kan goed in fasen gemaakt worden. Eerst kijken we naar het
meten en aftekenen. De plaat in de lengterichting aftekenen in twee gelijke
stukken. Twee halve cirkels aan de korte kanten trekken. Lengte in vier gelijke
delen en de breedte in 3 gelijke delen verdelen. Voor cursisten die moeite
hebben met de vele stappen kan een meer stapsgewijze demonstratie en
uitvoering worden geregeld.
Terugkijken Laat de cursist vertellen welke stappen er achtereenvolgens gezet zijn. Wat viel
op? Wat ging lastig?
Registreren
Minuten
Oefenen Stap voor stap voordoen en na laten doen. Cursisten die nog geen les hebben
gehad in het technisch tekenen kunnen de opdracht eerst uitvoeren vanuit
imitatie van het voorbeeld van de docent. De opdracht kan na behandeling van
het lezen van eenvoudige technische tekeningen vanaf tekening gemaakt
worden.
In het algemeen gasan we er vanuit dat een opdracht een aantal keren aan bod
komt voordat deze uitgevoerd wordt voor een eindbeoordeling.
Vaktaal cirkel, halve cirkel, lange kant, korte kant, gelijke delen, uitboren, afwerken
© Leerwerk centrum
w2

De kaasplank werkstuk
oefening in
het maken van
een kaasplank
doel
Tijd 45
Lesvolgorde
leren meten,
aftekenen, zagen en
afwerken van MDF
gereedschap
de decoupeerzaag,
de winkelhaak, de
steekpasser, de
duimstok, het
potlood, de vijl, het
schuurpapier
materiaal
1 plank MDF 375 x
160 x 12
Inleiding Vertel over MDF. Gebruikskenmerken, voordelen, nadelen. Aandacht voor het
vijlen van MDF in het bijzonder (van het werkstuk af). Is MDF geschikt voor
gebruik als kaasplank? Welk materiaal is beter geschikt?
Demonstratie Steekpasser op 20 mm voor de 1/4 ronding. Werkstuk goed vastzetten bij het
gebruik van de decoupeerzaag en bij het afwerken met de vijl.
Oefenen Aandacht vragen voor de symmetrie, regelmatig kijken en vergelijken hoort bij
het werk. De opdracht kan uitgevoerd worden op basis van de aanwijzingen uit
de demonstratie. De vorm en de maten worden dan vanuit het 'gevoel'
gekozen. Later kan de opdracht ook vanaf een tekening gemaakt worden. Als
je zelf een ontwerp maakt voor een kaasplank, hoe ziet dat er dan uit? Kun je
dat tekenen? En maken?
Terugkijken is het werkstuk in evenwicht? Kun je het goed beetpakken? Zijn de randen
gelijkmatig en evenwichtig afgewerkt? Is het werkstuk mooi? Is het werken aan
dit werkstuk meegevallen? Wat was lastig?
Registreren
Minuten
Vaktaal symmetrie, kijken, vergelijken, steekpasser, de maat, de kantjes, breken, de
vorm, de bovenkant, de onderkant en de zijkant
© Leerwerk centrum
w3

De kaarsenstandaard werkstuk
oefening in
het zagen en
steken van een
kaarsenstandaar
d
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
het leren afmeten,
aftekenen, zagen,
steken en verbinden
van de onderdelen
van een
kaarsenstandaard.
gereedschap
de kapzaag, de
winkelhaak, de
duimstok, het
kruishout, het
potlood, de beitel, de
rasp, het
schuurpapier, de
kolomboormachine,
de speedboor
materiaal
1 balk vurenhout van
300 x 50 x 50, 3
stukken vierkant MDF
in 12 mm in de maten
110, 90 en 70, 1 pot
houtlijm
Inleiding In deze opdracht proberen we de cursist voor te bereiden op het uitvoeren van
een stevig aantal opeenvolgende verschillende handelingen. De
praktijkkaarten worden bij de hand gehouden door de cursist tijdens de
demonstratie.
Demonstratie Met name het aftekenen van de kaarshouder vraagt veel aandacht. Veel praten
bij de stappen ter verduidelijking helpt bij het krijgen van inzicht. De
aftekenstappen zijn op de eerste pagina van de kaart ook toegevoegd aan de
rechterzijde. Doe voor hoe al tekenend het midden gevonden kan worden van
een vierkant, als hulpmiddel voor het stapelen van de drie vierkanten.
Oefenen De opdracht kan voor cursisten die moeilijk overzicht houden opgedeeld
worden in stappen. De resultaten worden worden per stap beoordeeld. Later
kan een herhaling van deze opdracht gedaan worden waarbij alle stappen
direct na elkaar gezet moeten worden.
Terugkijken Door de cursist te laten vertelen hoe het aftekekenen in elkaar zit, wordt het
inzicht verdiept. Naast de praktijkoefening kan de cursist aanvullende
opdrachten doen in dezelfde sfeer. Bijvoorbeeld een kaarshouder laten
tekenen met een iets ander patroon. Dit laten maken is dan een goed
aanvullende praktijkopdracht.
Registreren
Minuten
Vaktaal meten, aftekenen, grootte, even groot, de zaagdiepte, het steken, het
afwerken, lijmen
© Leerwerk centrum
w4

De snijplank werkstuk
oefening in
het maken van
een snijplank
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
het verlijmen van twee
soorten hout en het in
model zagen, raspen
en schuren van de
snijplank
gereedschap
2 lijmtangen, de
kapzaag, de
winkelhaak, de
schuurmachine, het
schuurpapier, 2
hulplatten, de rasp
materiaal
5 plankjes licht hout,
5 plankjes donker
hout van 400 x 35 x
20, 1 pot watervaste
houtlijm
Inleiding Vertel over het verlijmen van hout en het drogen met behulp van lijmtangen.
Het belang van 24 uur drogen Daarna schuren.
Demonstratie Lat voor lat voorzien van lijm en vervolgens op de hulplat leggen, aandrukken.
In het juiste model brengen, lijmklem bevestigen. Controleer of alles vlak en
haak is.
Oefenen Neem voldoende tijd om het werkstuk te laten drogen in de juiste vorm.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal lijm, lijmklem, lijm aanbrengen, vastlijmen, overtollige lijm, lijm verwijderen, vlak
en haaks
© Leerwerk centrum
w5

Een voetenbankje werkstuk
oefening in
het maken van
een
voetenbankje
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
leren zagen, leren
steken, boren en
monteren van een
werkstuk
gereedschap
de kapzaag, het
kruishout, de
decoupeerzaag, de
beitel 16 mm, de
winkelhaak, de
steekpasser, de
drevel, de
souvereinboor, de
houtboor 3 mm, de
accuschroefmachine,
materiaal
7 latten multiplex 350
x 30 x 9, 1 lat vuren
600 x 290 x 18, 2
latten vuren 240 x 88
x 18, 1 pot houtlijm,
de schroeven 3,5 x
35 en de spijkers 1,8
x 30
Inleiding Zaag naast de aftekenlijn. Ronde vormen met de decoupeerzaag afzagen.
Rechte vormen met de kapzaag.
Demonstratie Wat is multiplex? Hoe wordt het gemaakt en zijn er bepaalde eisen aan de
verwerking te stellen? Veiligheid? Hoe pak je een werkstuk als dit aan? Laat
de cursist aangeven wat een werkvolgorde kan zijn. Vraag naar de punten die
onbekend zijn. Wat zijn de kritieke punten?
Oefenen Stap voor stap. Elke keer het tussenresultaat bespreken. De eerste keer laten
werken met voorgezaagd hout. Een volgende keer vanaf een tekening laten
maken en alles zelf op lengte laten zagen.
Terugkijken Veel keren terugkijken op de stappen die gezet worden. De deelnemer moet
verder kunnen werken op een geslaagde 'ondergrond ' van voorliggende
handelingen.
Registreren
Minuten
Vaktaal multiplex, eisen, verwerking, afwerking, afstand tussen latten, aftekenlijn, de
mal voor de maat
© Leerwerk centrum
w6

Een spijkerbak werkstuk
oefening in
het leren zagen
met de
decoupeerzaag
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
het leren meten,
aftekenen, haaks
zagen, voorboren,
schroeven, afkrassen
met de steekpasser,
zagen met de
decoupeerzaag,
inzetten en lijmen van
de bodem en de
gereedschap
de kapzaag, de
winkelhaak, het
potlood, de duimstok,
de
accuschroefmachine,
het bitje, de
decoupeerzaag, de
steekpasser, de
soevereinboor, het
boortje 3 mm, het
materiaal
1 lat vurenhout 1400
x 100 x 15 , 1 lat
vurenhout 800 x 150
x 19, schroeven 3.5 x
40, 1 pot houtlijm
Inleiding Een oefening waar een aantal handelingen in zijn verweven t.w. midden
bepalen, aftekenen, voorboren, lijmen/schroeven, afwerken.
Demonstratie In de demonstratie vragen we aandacht voor de wijze waarop de verschillende
gereedschappen in dit werkstuk toegepast worden.
Terugkijken kijk of de cursist de opdracht heeft begrepen. Laat de opdracht zonodig
herhalen. De opdracht moet door de cursist - na de eigen oefening- ook op een
eenvoudige wijze besproken kunnen worden. Uit de taal van de cursist blijkt
ook het vorderende inzicht.
Registreren
Minuten
Oefenen Eerst zijkant aan elkaar, bodem monteren, handgreep maken, midden van de
bak bepalen, monteren. Bij de eerste uitvoering kan gewerkt worden met hout
dat al voorgezaagd is op de juiste maat. Bij een vervolgoefening kunnen we
aan de cursist vragen om ook dat deel van de opdracht zelf uit te voeren. Na
die stap wel even controleren of de maten juist zijn van de onderdelen.
noteer de vorderingen
Vaktaal kapzaag, winkelhaak, potlood, duimstok, accuschroef/boormachine + bit,
decoupeerzaag, steekpasser, verzinkboor, boor, op lengte, voorzagen, op maat
brengen, inpassen, passen, haaks
© Leerwerk centrum
w7

Een schuurbord werkstuk
oefening in
het zagen van
een plaatje
multiplex,
aftekenen van
een stuk
vurenhout en
deze materialen
verwerken tot
een schuurbord
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
het juist meten,
aftekenen, zagen met
de handzaag, steken
met de steekbeitel,
het raspen, schaven
met de blokschaaf,
boren en verzinken
gereedschap
de rasp, de houten
hamer, de
accuschroefmachine,
het bitje, de
handzaag, de
blokschaaf, het
potlood, de duimstok,
de winkelhaak, de
steekbeitel, de
soevereinboor, het
materiaal
1 handgreep
vurenhout 350 x 70 x
34, 1 bord multiplex
400 x 150 x 14, 4
schroeven
Inleiding Wat is een schuurbord? Waarvoor wordt het gebruikt? Hoe heet dat vak?
Demonstratie Laat de handelingen zien.
Terugkijken Is er veilig gewerkt?
Registreren
Minuten
Oefenen Bij de eerste keer dat dit werkstuk uitgevoerd wordt ligt het accent niet op de
precieze maatvoering. Bij de tweede keer kunnen we de cursist vragen om de
maten van een tekening te volgen. De beoordelingspunten richten zich dan
ook op de juiste maat van elk onderdeel. Als tweede stap kan ook aan de
cursist gevraagd worden om de onderdelen afzonderlijk te tekenen. De maten
volgen dan de feitelijke maten van het door de cursist gemaakte werkstuk
noteer de vorderingen
Vaktaal aftekenen, zagen met de handzaag, steken met de steekbeitel, het raspen,
schaven met de blokschaaf, boren en verzinken, rasp, houten hamer,
accuboor/schroefmachine + bit, handzaag, blokschaaf, potlood, duimstok,
winkelhaak, steekbeitel, verzinkboor, boortje 3 mm
© Leerwerk centrum
w8

Kandelaar werkstuk
oefening in
het maken van
een houten
kandelaar
doel
Tijd 60
Lesvolgorde
het leren zagen met
de lintzaag,
aftekenen, boren en
verbinden van
onderdelen van een
houten kandelaar
gereedschap
de
kolomboormachine,
de lintzaag, de
veiligheidsbril, de
steekpasser, de vijl,
de boor 22 mm, de
duimstok, het
potlood, de hamer, de
knijptang, de
winkelhaak, het
materiaal
2 platen MDF 100 x
100 x 18,1, 1 lat
vurenhout 130 x 100
x 18, de spijkers 1,8 x
30, de schroeven 3,5
x 40, 1 pot houtlijm
Inleiding Vertel over de werking van de lintzaag, de richting van zagen, veiligheid,
stofafzuiging. Laat zien hoe de duvelverbinding toegepast wordt in dit werkstuk.
Demonstratie Veel aandacht voor veilig werken met de lintzaag. Laat de cursisten begeleid
hier aan werken tot het moment waarop er voldoende inzicht en vaardigheid is.
Oefenen Cursisten kunnen vooraf wat gevoel opdoen bij de werking van de
lintzaagmachine op wat resthout. Als de cursist voldoende vertrouwen heeft in
de eigen vaardigheid, dan kan deze onder begeleiding aan de slag met deze
machine. Als dat niet het geval is kan er handmatig gezaagd worden.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de lintzaag, de zaagbeweging, doorlopend, resthout, begeleiding, vrees, angst,
gevaar, weet wat je doet, de drevel, een verbinding
© Leerwerk centrum
w9

Een raam lijmen werkstuk
oefening in
het lijmen van
een raam
doel
Tijd 20
Lesvolgorde
zorgvuldig lijmen van
de onderdelen van
een raam, klemmen,
borgen met
raamstiften en
afwerken
gereedschap
de lijmklemmen, de
houten hamer, de
winkelhaak
materiaal
2 machinaal
voorbewerkte delen
vurenhout 500 x 70 x
40, 2 idem 390 x 70 x
40, 4 pennen
(aluminium
raamstiften), 1 pot
houtlijm
Inleiding In de opdracht gaat het om het leren verbinden van houten onderdelen. Hoe
kun je hout verbinden? Welke verbindingsmiddelen ken je? Als een raam
klaar is, hoe wordt er dan kracht op uitgeoefend? Als er geen lijm in de
verbinding gebruikt is, wat gebeurt er dan met het raam? De raamstift heeft
ook een bepaald doel. Waarom gebruiken we die?
Demonstratie Het werkstuk ligt vlak bij het vastzetten van de lijmklemmen en de controle op
de haaksheid.
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de verbinding, de delen, het geheel, haaks, negentig graden, een hoek,
passen, op maat, de overtollige lijm, schoon werken, klopt het, controleren,
vlak, haaks, de maat
© Leerwerk centrum
w10

De kinderstoel werkstuk
oefening in
het meten,
zagen en
steken,
voorboren en
verzinken,
lijmen en
monteren
doel
Tijd 180
Lesvolgorde
precies leren werken
gereedschap
de duimstok, het
potlood, de
handzaag, de
kapzaag, de beitel
32, de rasp, de
blokschaaf, de
accuschroefmachine,
de soevereinboor, de
boor 3 mm, het
schuurpapier, het
materiaal
1 plaat MDF 350 x
300, 1 plaat MDF 350
x 370, 2 latten
vurenhout 580 x 45 x
20, 4 laten vurenhout
280 x 45 x 20, 1 lat
vurenhout 300 x 45 x
20, de schroeven 3,5
x 25, 1 pot houtlijm
Inleiding Welke eisen stel je aan een kinderstoel? Wanneer is een kinderstoel niet goed?
Demonstratie
Oefenen De opdracht kan eenvoudig gehouden worden door de materialen voorgezaagd
aan de cursist te geven. In een tweede ronde kan de cursist zelf alles op maat
zagen. In een afrondende opdracht kan de cursist de stoel bijvoorbeeld iets
kleiner, hoger of breder maken. Voorafgaand aan een dergelijke oefening
moet de cursist wel leren tekenen.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de verbinding, de handzaag, de kapzaag, de beitel, steken, gelijk
© Leerwerk centrum
w11

De fruitschaal werkstuk
oefening in
het zagen,
lijmen,
klemmen en
vormen van een
fruitschaal
doel
Tijd 240
Lesvolgorde
de cursist leert dat
een werkstuk tijd en
inspanning vraagt
gereedschap
de lijmklemmen, de
sergeanten, de
steekpasser, de
gutsen, de beitels 25,
de beitel 16, de
houten hamer, de
Dremel, de
decoupeeerzaag of
de lintzaag, de
veiligheidsbril, de
materiaal
4 balkjes vurenhout
280 x 70 x 40,
hulpbalken voor het
klemmen
Inleiding Het werkstuk vraagt veel tijd en inspanning. In die zin is het een goede training
in het uithoudingsvermogen.
Demonstratie De demonstratie bestaat uit twee stukken. In de eerste ronde wordt er
gezaagd, gelijmd, geklemd en afgetekend. In de tweede ronde wordt de vorm
aangebracht. Daartussen zit minstens 1 dag. De beiteltechniek vraagt
ongetwijfeld de nodige aandacht. Veilig werken in een rustig tempo is van
belang.
Oefenen De fruitschaal in deze opdracht is heel elementair van vorm. Daar kan
natuurlijk veel op gevarieerd worden.
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal de guts, de hamer, vlak, uithollen, rondom, glad, regelmatig, de afwerking, rond
© Leerwerk centrum
w12

de kralen werkstuk
oefening in
het bedenken
en maken van
kralen
doel
Tijd 240
Lesvolgorde
de cursist leert om
een schets te maken
van een denkbeeldige
kraal en die zo veel
mogelijk handmatig
vorm te geven
gereedschap
de beitel, de rasp, het
schuurpapier, de
kapzaag, de
duimstok, het
potlood, de houten
hamer, de
bankschroef, de boor
4 mm, de
accuschroefmachine
materiaal
1 ronde steel
beukenhout 500 x 30,
1 metseldraad 300
Inleiding De cursist wordt gevraagd om een eigen idee voor een kraal vorm te geven.
De maat is ongeveer 2 centimeter. De aanpak is vrij. Er zijn dus veel manieren
om tot een goed eindresultaat te komen.
Demonstratie In alle gevallen is het wel handig om vooraf een gat te boren, voordat de kraal
z'n vorm krijgt. Vraag aandacht voor de veilige bevestiging van het hout tijdens
het vorm geven.
Oefenen elke kraal doorloopt de stappen: idee, schets, uitvoering
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
w13

Zagen en lijmen werkstuk
oefening in
het
verstekzagen
en lijmen
doel
Tijd 30
Lesvolgorde
leren zagen in
verstek, meten, lijmen
gereedschap
de verstekzaag, de
klemmen
materiaal
4 profielen, 1 pot
houtlijm, de spijkers
Inleiding op hoeveel graden wordt de verstekzaag ingesteld voor het maken van een lijst
om een rechthoek?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Vaktaal
© Leerwerk centrum
Minuten
w14

Het slot steken werkstuk
oefening in
het steken van
sloten
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
de cursist kan meten,
aftekenen, steken en
monteren
gereedschap
de boormachine met
aanslag, de
vlinderboren 8 en 18,
de winkelhaak, de
hamer, de steekbeitel
6 en 32, het
kruishout, de
duimstok, het
scherpe potlood, 2
schroevendraaiers
materiaal
1 balk vurenhout 750
x 400 x 120, 1 slot
compleet
Inleiding Hoe steek je het gat uit? Hoe diep moet het gat worden? Waarvoor gebruik je
de vlinderboren? Hoe bepaal je de openingen voor de handgrepen op de deur?
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal vlinderboor, winkelhaak, steekbeitel, het gat, steken, uitsteken, de diepte, de
lengte, de hoogte, afmeten
© Leerwerk centrum
w15

Het herstellen van een kozijn werkstuk
oefening in
het vervangen
van een rot stuk
uit een kozijn
doel
Tijd 120
Lesvolgorde
netjes vervangen van
ee deel van het kozijn
met nieuw hout
gereedschap
de kapzaag, de
steekbeitel 20 en 26,
de duimstok, het
potlood, het
kruishout, de
winkelhaak, de
houten hamer
materiaal
1 beschadigd kozijn
vurenhout 300 x 70 x
40, 1 lat vurenhout
120 x 30 x 15, 1 pot
houtlijm
Inleiding Bepaal de plaats en de grootte van het te verwijderen stuk hout. Werk strak.
Demonstratie
Oefenen
Terugkijken
Registreren
Minuten
Vaktaal kapzaag, steekbeitel, beschadigd kozijn, de maat overnemen, inzagen, steken,
de beitel laag vasthouden, snijden
© Leerwerk centrum
w16