Zeeland klaar voor bediening op afstand - OTAR

otar.nl

Zeeland klaar voor bediening op afstand - OTAR

MOBZ

Modernisering Objectenbediening Zeeland

Z e e l a n d k l a a r

v o o r b e d i e n i n g

o p a f s t a n d

2008

augustus 2008

oktober 2008


081168

Verstand van water!

Met meer dan 25 jaar ervaring biedt Cegelec oplossingen die alle aspecten afdekken van het managen van water. Als een van de

leidende partijen op het gebied van watermanagement kan Cegelec zeggen verstand te hebben van water! Of het nu gaat om

het zuiveren van water, het distribueren van drinkwater of de techniek van waterbeheer middels bruggen en sluizen: Cegelec is

uw partner die voor elke vraag een passende oplossing heeft. U mag dan ook kwaliteit op hoog niveau van ons verwachten bij

alle diensten die we leveren: advies, engineering, automatisering, installatie, service, onderhoud en technisch management!

Binnen het project MOBZ ontwerpen, leveren en installeren de Business Units Infra en Building Projects van Cegelec alle elektrotechnische,

civiele en HVAC installaties. Zowel voor de installaties binnen het Topshuis als het installatiewerk op de sluizen. Voor

de systeemdelen wordt samengewerkt met een gerenommeerde en gespecialiseerde partij in Nederland.

De Cegelec Business Units

- Business Unit Infra

natte en droge infrastructuur,

energie, telecommunicatie,

waterzuivering, luchthavens,

transport en gasdistributie

- Business Unit Industrie

- Business Unit Building

Maintenance

- Business Unit Building

Projects

Postbus 19 - 4780 AA Moerdijk - Tel.: 0168 388 000 - Fax: 0168 388 088

info.nl@cegelec.com - www.cegelec.nl

Inhoud MOBZ special

4

7

10

13

17

19

De eerste vier Zeeuwse

Rijkswaterstaatsluizen zonder

sluiswachter

De eerste vier sluizen van Rijkswaterstaat

in Zeeland zijn over op bediening op

afstand. Het is het begin van een

ontwikkeling die niet meer te stoppen

is: Modernisering Objecten Bediening

Zeeland (MOBZ).

40.000.000 TUE

Hans van der Togt, directeur

Water en Scheepvaart vertelt

wat er zo bijzonder is aan

MOBZ.

Totaalplaatje van de

Voor de Zandkreeksluis is

in mei een proef gestart

met het ‘stitchen’ van

camerabeelden op een

sluizencomplex. Een primeur

voor ons land.

“De ontwikkeling van

techniek en human capital

ging hand in hand”

De nieuwe ontwikkelingen

hebben veel impact op de

medewerkers. Hoe zijn zij

betrokken?

Alvast oefenen met de nieuwe

apparatuur

Om de bedienaars alvast te laten

wennen aan de nieuwe manier

van werken is er een speciaal

simulatieprogramma ontwikkeld.

Het leidt tot enthousiasme.

Professioneel opdracht-

geverschap is nog wennen

De marktpartijen moeten nog steeds

wennen aan het professioneel

opdrachtgeverschap (POG) waarmee

Rijkswaterstaat zijn opdrachten voor

aanleg en grote verbeteringswerken

in de markt zet.

23

27

29

Colofon

‘Technische aanpassingen op

sluizen grootste uitdaging’

Uniformiteit was een van de belangrijkste

eisen van Rijkswaterstaat. Om

alle sluizen op dezelfde manier te laten

werken bleek een grote uitdaging.

Veiligheid voorop

Het op afstand bedienen mag

natuurlijk niet ten koste gaan

van de veiligheid. Hoe veilig is

MOBZ?

Deze MOBZ Special is een uitgave onder redactie van

Otar magazine in opdracht van Rijkswaterstaat directie

Zeeland, ter gelegenheid van de afronding van de

eerste fase van bediening op afstand en opening van de

Nautische Centrale Neeltje Jans.

Otar magazine, het vakblad voor managers beheer

en onderhoud infrastructuur, is een uitgave van

AcquiMedia

Brouwerstraat 2-4

3364 BE Sliedrecht

tel. 0184-481042.

www.otar.nl

Redactie

Astrid Melger, Olav Lammers.

Vormgeving

Yes Well b.v., Dordrecht.

Contact project MOBZ

Rijkswaterstaat Zeeland

tel. 0118-622000.

e-mail mobz@rws.nl

“Ik vind het wel een

Medewerker Rudi Aantjes vertelt

hoe hij steeds enthousiaster is

geworden over het bedienen op

afstand.

MOBZ 2008

3


De eerste vier Zeeuwse

Rijkswaterstaatsluizen

zonder sluiswachter

Tekst: Astrid Melger

Het is een mijlpaal. Vanaf oktober zijn de eerste vier sluizen van Rijkswaterstaat in Zeeland over

op bediening op afstand. Het is het begin van een ontwikkeling die niet meer te stoppen is:

Modernisering Objecten Bediening Zeeland (MOBZ). Een prachtig en groots project,

waarbij bruggen en sluizen voortaan zeven dagen per week en 24 uur per dag worden bediend.

Er is één belangrijk nadeel: de nostalgie van het vak van sluiswachter verdwijnt.

De Zandkreeksluis bij Kats, de

Roompotsluis in de stormvloedkering

bij Neeltje Jans, de

Bergsediepsluis bij Tholen en de

Grevelingensluis bij Bruinisse worden

sinds september bediend vanuit de

Nautische Centrale in het ir. J.W. Topshuis

op Neeltje Jans. Het eerste concrete

resultaat van het project Modernisering

Objecten Bediening Zeeland (MOBZ).

Met dit project gaat Rijkswaterstaat de

bediening van de sluizen en bruggen

centraliseren in twee zogenoemde

nautische centrales. Een voor het

noordelijk deel van de provincie op het

ir. J.W. Topshuis en een in de bestaande

verkeerscentrale bij Terneuzen voor het

zuidelijk deel.

24/7

De grootste winst voor de scheepvaart

is de 24-uursbediening van alle sluizen

en bruggen van Rijkswaterstaat. Ook de

kleine sluizen en bruggen, die in beheer

zijn bij Rijkswaterstaat, worden in de

toekomst dag en nacht, zeven dagen per

week bediend. Stress op de boot om de

Slaagt het in Zeeland, dan

wordt hetzelfde systeem ook

op die manier in de rest van

Nederland ingevoerd.

laatste schutting te halen, behoort dan

dus tot het verleden. Op termijn kunnen

ook de bruggen en sluizen van de

provincie en gemeenten op het systeem

worden aangesloten. Door MOBZ kan

Rijkswaterstaat met minder mensen

publieksgerichter werken. Nu werkt er per

object een bedienaar. In de winterperiode

gaat er in sommige recreatiesluizen, zoals

de Bergsediep sluis, maar één schip per

dag door. In zulke rustige periodes kan

één operator dus makkelijk meerdere

sluizen bedienen.

Verbetering

Maar er zijn meer voordelen voor de

scheepvaart. Het verkeersmanagement

zal op den duur ook verbeteren, omdat

de operators vanuit de nautische centrale

het scheepvaartverkeer op een totale

corridor kunnen overzien en er beter

kan worden samengewerkt. Hierdoor

kunnen er ook ‘groene golven’ ontstaan,

waardoor de schepen tijdwinst boeken.

Verder moeten de operators allemaal de

benodigde papieren hebben, waardoor ze

schippers altijd op de juiste manier kunnen

informeren. Maar dat ene grote nadeel,

dat blijft: de sluiswachter verdwijnt. Veel

schippers waarderen de service en zijn

gesteld op ‘hun’ sluiswachter. Verdween

eerst het slingertje, nu gaat ook de

sluiswachter zelf.

Niet enthousiast

Ook voor de medewerkers van

Rijkswaterstaat is het een flinke

omschakeling. In het begin was er verzet

en zag het gros van de medewerkers de

reorganisatie niet zitten. Maar gaandeweg

het proces is er een kentering gekomen.

Veel medewerkers zien in dat het een

ontwikkeling is die niet te stoppen is en

willen er nu, hier in Zeeland, iets moois

van maken. Er zijn geen gedwongen

ontslagen gevallen. Iedereen die dat

wilde, heeft een nieuwe plek gevonden.

In het meekrijgen van de medewerkers

is veel energie gestopt. Ze hebben

cursussen gevolgd, zijn op werkbezoeken

geweest en hadden veel inspraak in

de ontwikkeling van de techniek. Hoe

is het zicht optimaal? Wat is de beste

werkplek? Hoe moeten de camera’s

komen te hangen? Allerlei zaken die aan

de medewerkers werden voorgelegd.

Sinds juli oefenen ze met een speciaal

simulatieprogramma en nu gaan ze dus

echt aan de slag.

Meer verkeer

Er waren verschillende redenen om met

het project MOBZ te starten. Ten eerste

bleek uit wensen van vaarweggebruikers

dat zij behoefte hebben aan een corridor

in de vaarwegen, zodat zij sneller kunnen

varen. Daarnaast drong de politiek aan

op een vermindering van de controlelast

voor het bedrijfsleven en hiervoor is

betere samenwerking noodzakelijk. Het

is dus niet gek dat Den Haag MOBZ op

de voet volgt. Verder is de verwachting

dat de internationale samenwerking

zal toenemen. Het is dus belangrijk

dat bediening, begeleiding, toezicht,

handhaving en regelgeving steeds

eenduidiger wordt. Maar de belangrijkste

reden is wellicht de efficiency. Voortaan

levert Rijkswaterstaat met minder

mensen een veel betere service. De

sluizen worden immers altijd bediend.

Proeftuin

MOBZ is aangewezen als pilotproject.

Dit betekent dat oplossingen rond

bedieningstechniek, automatisering,

werkwijze, ontwikkeling medewerkers

en de projectaanpak gebruikt zullen

worden om de landelijke standaard

voor Rijkswaterstaat in te voeren. Slaagt

het in Zeeland, dan wordt hetzelfde

systeem ook op die manier in de rest van

Nederland ingevoerd.

De eerste stap is gezet. Het is het

begin van een olievlek. Eerst deze vier

sluizen, dan in 2010/2011 de drie grote

Planning

2008

Oplevering bediening op afstand

van kleine sluizen en bruggen:

• Zandkreeksluis

• Roompotsluis

• Bergsediepsluis

• Grevelingensluis

Bediening vanaf Nautische Centrale

Neeltje Jans per 1 september 2008.

2008/2009

Planvorming technische realisatie voor de

bediening op afstand van grote sluizen en

bruggen:

• Sluizen Hansweert met Vlakebrug

en Postbrug

• Kreekraksluizen

• Krammersluizen

Voorbereiding van bediening vanaf

Nautische Centrale Neeltje Jans

2008/2009

Planvorming technische realisatie voor de

bediening op afstand van grote sluizen en

bruggen:

• Sluizen en bruggen Terneuzen

• Bruggen Sluiskil/Sas van Gent

Voorbereiding van bediening vanaf

Nautische Centrale Terneuzen

2010/2011

Oplevering bediening op afstand van grote

sluizen en bruggen:

• Sluizen Hansweert met Vlakebrug

en Postbrug

• Kreekraksluizen

• Krammersluizen

Bediening vanaf Nautische Centrale

Neeltje Jans

2010/2011

Oplevering bediening op afstand van grote

sluizen en bruggen:

• Sluizen en bruggen Terneuzen

• Bruggen Sluiskil/Sas van Gent

Bediening vanaf Nautische Centrale

Terneuzen

sluizen in het noorden van Zeeland. Dat

zijn de Kreekraksluizen in de drukke

binnenvaartroute tussen Rotterdam

en Antwerpen en de Krammer- en

Hansweertsluizen op de route naar het

Westscheldebekken. Vervolgens zijn de

zuidelijk gelegen sluizen en bruggen aan

de beurt en dan wellicht …….de rest van

Nederland. •

4 MOBZ 2008 MOBZ 2008 5


EEN GEWICHTIG MAN

Gestoord door zijn vrouw

bij een goed diner,

haast de sluiswachter zich

naar zijn grote waterdam

om het nieuwe lijk binnen te loodsen.

Een schipper, roepend om een doorgang,

strompelt over de uitstekende randen

van de sluisdeur,

alsmaar de traagheid

van het water verwensend.

De sluiswachter leunt voorover en

trekt haar met zijn blote handen naar boven.

Haar witte ogen, naar boven gerold,

blijven staren.

Hij is een gewichtig man nu.

En neemt zijn taak weer op:

het water vloeit bergop.

THE IMPORTANT MAN- Jeffrey Wainwright

40.000.000 TEU

Rotterdam heeft in 2007 11 miljoen contai-

ners verwerkt en Antwerpen 8 miljoen. Beide

havens voorzien een verdubbeling binnen enkele

jaren. 40.000.000 twintigvoets containers. En

wij in Zeeland zitten daar midden tussenin.

Rijkswaterstaat heeft de ambitie om in het jaar

2020 een verdubbeling van de vervoersstromen

te kunnen faciliteren. Daarvoor moet alles uit de

kast: zowel op het gebied van de infrastructuur

als op het gebied van het verkeersmanage-ment!

De centrale bediening van sluizen is daarin een

eerste stap, een logische stap. Optimalisatie

van de verkeersstromen vraagt om een cen-

traal besturingssysteem. Alleen dan kunnen,

ter bevordering van de doorstroming, door de

vaarwegbeheerder de juiste besluiten genomen

worden. Vanaf 2010 worden alle Zeeuwse

Rijkswaterstaat bruggen en sluizen ‘centraal’

bediend.

De voordelen zijn evident; 24-uurs bediening

voor alle objecten, vaarwegmanagement per

corridor en efficiëntie in de bedrijfsvoering. En

dat alles met moderne systemen en hulpmid-

delen.

In oktober 2008 gaan de eerste vier Zeeuwse

sluizen over op de centrale bediening. We zijn

er reuze trots op want met een stukje techniek

en veel glasvezelkabel alleen kom je er niet. Er

zijn jaren van onderzoek, bewustwording, oplei-

dingen, inspraak en betrokkenheid aan vooraf

gegaan. Dankzij de inzichten van velen en in

belangrijke mate door de betrokkenheid van de

sluisoperators zelf is dit resultaat bereikt.

Ik bedank een ieder die hierbij betrokken is

geweest.

Hans van der Togt

Directeur Water en Scheepvaart

MOBZ 2008

7


Zeeland gaat open en dicht vanaf twee plaatsen

PZC Rolant Quist bron RWS.


Stitchen van

camerabeelden

Totaalplaatje van de

Tekst: Astrid Melger

In de Zandkreeksluis loopt een pilot met stitchen.

Voor de Zandkreeksluis is in mei een proef gestart met het ‘stitchen’ van camerabeelden op

een sluizencomplex. Een primeur voor ons land. Stitchen is een techniek waarmee in een frac-

tie van een seconde camerabeelden aan elkaar gekoppeld worden en als één monitorbeeld

worden getoond.

Peter van Dijk

10 MOBZ 2008

De bedienaars van de sluizen

waren bang dat zij bij bediening

op afstand geen goed overzicht

over de sluis hadden,vertelt Peter van

Dijk, technisch projectcoördinator en

betrokken bij de proef met stitching.

“TNO kwam toen met het idee om

te kijken of het mogelijk was om de

camerabeelden te stitchen, zodat er

een compleet plaatje ontstaat.

De letterlijke betekenis van het Engelse

woord ‘stitchen’ is ‘aaneennaaien’.

Met deze techniek is het mogelijk om

meerdere losse camerabeelden te

presenteren als een overzichtsbeeld.

Camerabeelden worden dus letterlijk

aan elkaar genaaid. Een sluiskolk wordt

dan niet meer gepresenteerd met vijf

tot acht losse camerabeelden, maar als

een overzichtsbeeld.

Helicopterview

Van Dijk: “Bij een conventioneel

cameraplan staan de camera’s in de kolk

en die hebben allemaal hun eigen beeld.

De operator ziet deze camerabeelden

los van elkaar. Afhankelijk van de kant

van de kolk waar de camera staat, vaart

het schip van links naar rechts of van

rechts naar links. Dat geeft soms een

verwarrend beeld. Daarnaast heb je

met de reguliere cameraopstelling last

van slagschaduw, waardoor sommige

delen van de sluis moeilijk te zien zijn.

Eigenlijk zou je een helicopterview willen

hebben, zodat het zicht optimaal is.

En dat gebeurt met stitchen.”

Eenvoudig principe

Het principe van stitchen is eenvoudig.

De beelden van de camera worden naar

een computer gestuurd, die de beelden

netjes aan elkaar ‘plakt’. De computer

selecteert een aantal referentiepunten.

Vervolgens worden de beelden eenmalig

handmatig aan elkaar gezet. Het

totaalbeeld dat vervolgens verschijnt,

wordt wel helemaal automatisch

gerealiseerd.

Van Dijk: “Toch zijn er wel wat factoren

die het wat ingewikkelder maken. Er is

bijvoorbeeld veel wind bij de sluizen,

waardoor de camera’s bewegen. Je

moet oppassen dat het beeld niet

wazig wordt. De software corrigeert dat

allemaal.”

Volgens Van Dijk hoeft het stitchen niet

veel te kosten. “Bij stitchen worden

er minder camera’s gebruikt. In de

Zandkreek staan nu voor de proef aan

beide kanten vijf camera’s, maar dat kun

je optimaliseren. Dan zouden er minder

nodig zijn.” De camera’s zijn in principe

hetzelfde als bij een conventioneel

cameraplan, wel moeten ze op hoge

masten worden geplaatst. “De kosten

zitten hem vooral in de software.”

Vijf camera’s aan iedere kant

houden de sluis in de gaten.

Twee aanbieders

Het was niet eenvoudig om een partner te

vinden voor het project. Marktonderzoek

over de toepassing en levering van deze

techniek in 2006 leverde wereldwijd

slechts twee partijen op. Eén van

de partijen die over stitchapparatuur

beschikt, is het Amerikaans-Israëlische

DVTel. Het Nederlandse VCS

Observations realiseerde de stitchpilot

voor Rijkswaterstaat met apparatuur

van dit Amerikaanse bedrijf. Van Dijk:

“Stitching wordt veel gebruikt in de

beveiligingswereld. Bijvoorbeeld om

een plein met verschillende hoeken te

beveiligen. Of om een gebouw heen,

zodat je er helemaal om heen kunt

kijken. Het wordt ook veel ingezet op

vliegvelden, maar daar buiten zie je het

nog niet zoveel.”

Realisatie

VCS Observations uit Waalwijk

realiseerde de technische omgeving voor

de stitchpilot op de Zandkreeksluis, die

per jaar zo’n 50.000 schepen doorlaat.

Er is voor deze kolk gekozen omdat het

voornamelijk een recreatiesluis is. “Het

is minder kritisch als een sluis waar de

hele dag beroepsvaart doorgaat.”

Er zijn twee 34 meter hoge masten

geplaatst voor een goede camerazweergave.

Op de masten zijn vijf

vaste en één draai-wendbare camera

bevestigd. “Ze staan een meter uit de

kant, dus de kans op aanvaringen is

nihil,”aldus Van Dijk.

Op de voet

Rijkswaterstaat volgt de ontwikkelingen

op de voet, want de pilot moet tot een

goede mening over stitchen leiden.

Door stitchen ontstaat een totaalplaatje van de kolk.

Gaat het vaker worden gebruikt of blijft

het bij deze pilot? Van Dijk heeft er in ieder

geval een goed gevoel over. “De eerste

reacties zijn zeer positief. We lopen wel

tegen wat praktische zaken aan, maar

het zicht op het object is duidelijk beter

dan met een conventioneel cameraplan.

Qua veiligheidbeleving merk ik dat het

de bedienaars rust geeft. Je bekijkt de

kolk eigenlijk weer vanaf de plek waar

nu de sluiswachter zit.” Daarnaast merkt

Van Dijk dat de bedienaars het erg

waarderen dat er naar hen is geluisterd.

“Er is iets gedaan met de angst die zij

naar voren brachten, namelijk dat ze

bang waren onvoldoende te zien. Ze

voelen zich gehoord. Ze zien dat we

nieuwe technieken uit de kast halen,

om alles zo goed mogelijk te laten

verlopen.”

Toekomst

De proef loopt sinds mei. Voor het eind

van dit jaar moet een eindoordeel komen

of het verder wordt uitgerold. Van Dijk:

“Ik denk wel dat we voor sommige

sluizen hiermee verder gaan. Of het

voor alle sluizen gaat gebeuren, betwijfel

ik. Voor sommige situaties is het heel

lastig. Nu hebben we twee masten van

34 meter, een soort gsm-masten. Je

moet kijken of het in het landschap past,

of je het vergunningstechnisch voor

elkaar krijgt en of je een grote sluis als

de Kreekraksluizen ook volledig in beeld

kunt brengen en welke meerwaarden

het voor de operators biedt.” •

MOBZ 2008

11


Routeplanning, bereikbaarheid ...

wij bieden de integrale oplossing

Mobiliteit als voorwaarde voor vrijheid. Daarom werken we bij Siemens aan innovatieve, veilige en milieuvriendelijke

concepten voor een betere bereikbaarheid. We ontwikkelen en realiseren telematicaoplossingen, verkeersregelsystemen,

route- en parkeerbegeleidingssystemen. Gebaseerd op een heldere visie op mobiliteit. Voor u zetten we daar graag vaart

achter. Bel 070-333 2515.

www.siemens.nl/traffi c

Anouk Verschuur,

projectmanager

Verandertraject

“ De ontwikkeling van

techniek en human

capital ging hand in

Tekst: Astrid Melger

Dat het gros van de sluizen en bruggen in Zeeland

uiteindelijk op afstand zal worden bediend,

heeft gigantische impact op de

200 sluismedewerkers.

Er verandert veel voor

hen. Van zelfstandige

sluiswachters die veel

contact hebben met de

scheepvaart, moeten zij zich omvormen tot operators

die meerdere sluizen bedienen.

Het zal je maar gebeuren. Je werkt

al twintig, of misschien zelfs wel

dertig jaar als sluiswachter op

een mooie sluis in Zeeland. Je bent zo

goed als eigen baas. Je maakt je eigen

beslissingen, kent veel van de schippers

die langskomen en hebt weinig tot

niets met collega’s te maken. Woonwerkverkeer?

Vijf minuten, hooguit

een kwartiertje op de fiets. Dan wordt

besloten dat alle Zeeuwse sluizen van

Rijkswaterstaat voortaan op afstand

zullen worden bediend vanuit twee

operatorrooms. Dat betekent voortaan

in teamverband werken, geen direct

contact meer met de scheepvaart,

sluizen bedienen waar je misschien nog

nooit geweest bent en een reisafstand

die er niet om liegt. Kortom, een enorme

verandering.

Kleine baasjes

In 2004 is de businesscase voor

Modernisering Objecten Bediening

Zeeland (MOBZ) opgesteld en werden

de eerste voorbereidingen getroffen

foto Ente Breed

voor de technische realisatie. Maar

over die techniek maakte directeur

Water en Scheepvaart Hans van der

Togt zich niet zoveel zorgen. Dat zou

wel in orde komen. Wel vroeg hij zich

af hoe hij de sluiswachters, die eigenlijk

allemaal kleine baasjes op hun sluizen

waren, kon omvormen tot teamplayers.

Ze moesten immers samen op het ir.

J.W. Topshuis gaan werken. “Omdat

hij de impact op het personeel goed

inschatte, heeft hij HRM al vrij aan

het begin aan tafel uitgenodigd. Het

MOBZ 2008

13


personeel van solisten tot teamplayers

en de ontwikkeling van de techniek

gingen daardoor hand in hand,” stelt

Anouk Verschuur, senior adviseur HRM

en projectmanager Verandertraject.

Veel weerstand

Toen bekend werd dat het op afstand

bedienen van de sluizen definitief

doorging, was er veel weerstand. In

de eerste plaats zouden er minder

medewerkers komen. MOBZ betekent

immers een flinke efficiencyslag, waarbij

46 FTE zouden verdwijnen. Verschuur:

“Dat was inderdaad spannend. Konden

we iedereen wel plaatsen? Gelukkig

heeft iedereen een nieuwe plek

gevonden en zijn er geen gedwongen

ontslagen.” Daarnaast waren de

sluiswachters bang dat de veiligheid

onvoldoende gegarandeerd zou zijn. Is

alles wel goed te zien op zo’n scherm?

Kan het geen kwaad dat ze de sluis

die ze bedienen niet door en door

kennen? “De meeste medewerkers zijn

ontzettend betrokken bij hun sluis,” stelt

Verschuur, die sinds 2006 meewerkt aan

MOBZ. “Sommigen werken er al dertig

jaar. We hebben hun kennis en kunde

daarom gebruikt bij de ontwikkeling

van de techniek. Is inderdaad alles

te zien op de schermen? Wat is de

beste positie voor de camera’s? Daar

weten deze medewerkers alles van.

Mijn stelling is dan ook: praat niet

over mensen, maar met mensen,”

aldus Verschuur.

Op de zeepkist

Hans van der Togt en de

toenmalige HID van Zeeland

hebben er volgens projectleider

Verschuur alles aan gedaan om

de medewerkers mee te krijgen.

“Bij alle belangrijke momenten

waren ze aanwezig en Hans

van der Togt is op een gegeven

moment op de zeepkist gaan

staan. Hij heeft de medewerkers

toen echt even wakker geschud,

zo van: ‘we kunnen er heel moeilijk over

doen, maar het op afstand bedienen

is een ontwikkeling die niet tegen te

houden is. We kunnen er als Zeeland

iets heel moois van maken en daar trots

op zijn of we kunnen boos blijven met

het grote risico dat de sluizen straks

vanuit India bediend worden.’ Dat heeft

zeker ogen geopend.”

14 MOBZ 2008

Wielersport

Voor het verandertraject is de metafoor

met de wielersport gekozen. Er is

gewerkt met een sponsorgroep,

een kopgroep en een peloton. De

sponsorgroep bestond uit teamleiders

en districtshoofden en in die groep zijn

de formatierapporten, beleidsstukken

en visies geschreven. Er waren twee

kopgroepen, waarin medewerkers zaten

die bereid waren hun nek uit te steken.

Verschuur: “De sluismedewerkers

werken nu op LBO of LBO+ niveau.

Ze worden straks operator, dus het

niveau en de competenties veranderen.

Daarnaast werken ze nu veelal alleen en

moeten ze straks in teamverband aan

de slag.” Per kopgroep begonnen tien

medewerkers met een begeleidings- en

coachingstraject van een jaar waarin hun

eigen competenties centraal stonden.

Samenwerken, conflicthantering,

welke invloed heb je op het gedrag van

anderen. “Dat was zo succesvol, dat

we wilden dat alle medewerkers het

programma zouden volgen. Het jaar

daarop zijn er dus veertig medewerkers,

het peloton, aan de slag gegaan,”

vertelt Verschuur. Ze legt uit dat het niet

mogelijk is om iedereen tegelijk op te

leiden omdat er met vol continuroosters

wordt gewerkt. De sluizen moeten

natuurlijk wel bemenst zijn.

Om de metafoor met het wielerpeloton kracht

bij te zetten, was de kick--off op de fiets.

Op werkbezoek

De lesdagen zijn aangevuld met

werkconferenties en werkbezoeken.

Bijvoorbeeld naar de verkeerscentrale

in Rhoon, waar ook met bediening op

afstand wordt gewerkt. Daar konden de

medewerkers zien hoe het werkt en er

is verteld hoe het implementatietraject

daar is verlopen. “Ze weten zo beter

wat hen te wachten staat. Ze kennen nu

alleen het werk, zoals ze dat nu doen.

Door ergens anders te kijken, zien ze

dat veranderingen niet perse negatief

hoeven te zijn,” aldus Verschuur.

Tijdens de werkconferenties kwamen

zowel technische als niet-technische

onderwerpen aan de orde. Zo is

de cameratechniek gepresenteerd,

waarna de medewerkers daar op

konden reageren. Naar aanleiding

van deze opmerkingen heeft TNO een

aanvullende opdracht gekregen, om

bepaalde zaken nader te onderzoeken.

Tweede Kamer

In het op afstand bedienen van sluizen

is Zeeland niet uniek, want dat gebeurt

ook in Brabant en Limburg. In de Tweede

Kamer worden de projecten met grote

interesse gevolgd. Vooral de veiligheid

blijkt een hot issue te zijn. Verschuur stelt

dat er een duidelijk verschil is tussen

de subjectieve en objectieve veiligheid.

“Het gaat om het gevoel, mensen

denken vaak dat het veiliger is als er

een sluiswachter ter plekke is, maar het

enige dat die doet bij een ongeval is de

brandweer of een ambulance bellen.

Verder kan een sluiswachter ook niets.

En het inschakelen van de hulpdiensten

kan net zo snel van uit de operatorroom

gebeuren.” Volgens de HR-functionaris

blijkt uit onderzoek dat mensen die

op afstand bedienen meer zien dan

wanneer ze lokaal kunnen bedienen.

“Camera’s staan op alle hoeken. Ze

zien meer, dan wanneer ze lijfelijk

aanwezig zijn.”

Voorsprong

Verschuur heeft eerder dit jaar,

met enkele medewerkers, een

presentatie gegeven voor de vaste

Kamercommissie voor Verkeer en

Waterstaat. Ze vindt dat Zeeland

een duidelijke voorsprong heeft

doordat medewerkers vroeg

zijn betrokken. “In Limburg is de

sfeer veel negatiever. Ik denk

dat het goed is dat Zeeland

ook gepresenteerd is aan de

kamerleden. Wij hebben het wat

meer in balans kunnen brengen. Als

het alleen vanuit Limburg gedaan zou

zijn, zouden de commissieleden een

negatievere indruk hebben gekregen.”

De voortvarende aanpak heeft ook zijn

keerzijde. Volgens Verschuur zijn de

mensen nu toe aan de overstap van

hun huidige werk naar het op afstand

bedienen. Het gros van de medewerkers

begint hier echter pas in 2010 of in 2011

over, wanneer de grote objecten

ALTEN NEDERLAND

Consulting & engineering in

advanced technology

Alten is een toonaangevende dienstverlener op het

gebied van high-tech consultancy en technische

software ontwikkeling. De kracht van Alten ligt in de

focus op onze core business, namelijk technologie.

Alten bestaat sinds 1988 en heeft meer dan 11.000

medewerkers en vestigingen in heel Europa. Alten heeft

de kracht en de omvang om verantwoordelijkheid te

nemen in de projecten die we uitvoeren. Wij beschikken

over hoog gekwalificeerde consultants die in staat zijn

complexe opdrachten succesvol uit te voeren.

• Embedded Systems

• Simulation & Modeling

• Monitoring & Control

• Business Critical Systems

• Test & Quality Management

Adv_Alten_196_136.indd 1 06-08-2008 20:15:33

VCS staat aan de top in de wereld van veiligheid met vooruitstrevende

camerasystemen, uitkijkcentrales en intelligente

software. Met als doel het verbeteren van de veiligheid en

leefbaarheid in iedere mogelijke situatie.

Met de wens van Rijkswaterstaat om afstandsbediening voor

bruggen en sluizen te realiseren ontstond een groot nadeel.

Door het wegvallen van de lokale bediening zou het directe

zicht op de voorhavens en naderingsgebieden vervallen.

In samenwerking met gekwalificeerde onderzoekinstituten,

de inbreng van het Rijkswaterstaat bediening personeel en

de inzet van de specialistische kennis binnen VCS, werd een

vooruitstrevend camerasysteem ontwikkeld.

Met dit systeem is het mogelijk om ‘live’ losse camerabeelden

aan elkaar te koppelen (stitchen) en zonder vertekening en

vertraging als éen monitorbeeld te tonen. De weergave van

de beelden is natuurgetrouw, alsof men zelf op de locatie

aanwezig is.

Het samenwerken met Rijkswaterstaat bij dit omvangrijke

project is voor VCS een groot voorrecht en een geweldige

uitdaging.

Veiligheid is immers niet alleen ons vak, maar ook een missie.

VCS Observation • Havenweg 28 • 5145 NJ Waalwijk • Tel: 0416-541010 • www.vcsobservation.com


zover zijn. Verschuur: “Je merkt dat de

mensen eraan toe zijn, dus we proberen

het te versnellen, maar of dat lukt…..”

Overdracht

Verschuur is momenteel bezig de

projectleiding af te ronden. “Ik ben er nu

ruim twee jaar mee bezig geweest en

vind dat het tijd is om het een plaats te

geven in de lijnorganisatie. Voor mij als

HRM’er is het leuk om met veranderingen

om te gaan. Maar ik snap dat het voor

andere mensen moeilijk is. Zeker als het

om je eigen functie gaat. Het is bijzonder

voor Rijkswaterstaat dat techniek en

HRM zo integraal zijn opgepakt. Het is

winst als medewerkers vanaf het begin

nauw betrokken zijn. Zo hebben we wat

kinderziektes voorkomen. Voor mij was

dit echt een prachtproject. ”

20-60-20

Maar het verandertraject is nog

niet klaar. Guust Neve, teamleider

bediening en begeleiding, neemt het

stokje van Anouk Verschuur over.

Hij is geen onbekende. “Ik was lid

van de sponsorgroep en heb mede

het organisatie- en formatierapport

geschreven.” Verschuur: “Door mensen

als Guust Neve, die een lijnfunctie

bekleden, al vanaf het begin te betrekken,

kunnen we echt van een integrale

aanpak spreken.” Neve verwacht geen

wezenlijke veranderingen en wil de lijn

die nu is uitgezet voortzetten.

Hij realiseert zich dat er nog

steeds medewerkers zijn

die het, ondanks alle

inspanningen, niet zien

zitten. Volgens hem is dat inherent aan

een reorganisatie als deze. “Verandering

gaat altijd gepaard met emoties.

Dat hebben wij ook ervaren. Bij een

reorganisatie heb je altijd te maken met

een 20 – 60 – 20 regeling. 20 procent

van de medewerkers heb je altijd mee,

60 procent moet je begeleiden en 20

procent houdt weerstand, daar kun je

niets mee. Er zijn erbij die uitkijken naar

iets anders en er zijn er die mokkend

mee gaan. De laatste categorie biedt

aardig wat weerstand, maar heeft ook

door dat er niets tegen te doen is.”

Flexibeler

Neve vindt dat de mensen flexibeler

zijn geworden. Hij vertelt dat in eerste

instantie er veel terughoudend waren,

omdat ze gewend waren hun eigen

object te bedienen. Om de medewerkers

over de drempel te helpen, zijn er

uitwisselingen geweest waarbij ze

andere objecten leerden te bedienen.

“Nu het bijna zover is dat de eerste aan

de slag gaan op het ir. J.W. Topshuis,

zie je dat ze het toch leuk vinden.”

Neve en Verschuur spreken allebei

met trots over ‘een prachtproject’.

Verschuur: “Het is een simpele,

eenvoudige aanpak, die subliem is in

zijn uitwerking.” •

Guust Neve

Alvast oefenen

met de nieuwe apparatuur

Speciaal simulatieprogramma

voor MOBZ

De Zandkreeksluis, de Roompotsluis, de Bergsediepsluis en de Grevelingensluis worden

voortaan op afstand bediend. Om de bedienaars alvast te laten wennen aan de nieuwe

apparatuur is er een simulatieprogramma gemaakt. En het werkt goed…

Nu ik dit zie, word ik toch wel

optimistisch. Het werkt goed en

het is niet ingewikkeld. Erik Roth

oefent vandaag voor het eerst met zijn

collega Frans Lindhout met de nieuwe

programmatuur. Ze zijn een paar uur

aan het werk, maar het ziet eruit alsof

ze nooit anders hebben gedaan. Op de

computer zien ze vanuit verschillende

hoeken de zon opkomen en de eerste

bootjes arriveren. Wanneer er genoeg

boten in de sluis liggen, laten ze de

deuren dichtgaan. Alsof ze gewoon aan

het werk zijn.

Vier sluizen

Peter van Dijk, technisch projectleider,

vertelt: “De simulator werkt met de

gebruikersinterface zoals we die

straks ook echt gaan gebruiken. De

medewerkers leren hier te werken met

de nieuwe grafische interface, maar ze

doen ook objectkennis op, want alle

vier de sluizen zijn opgenomen in het

programma.” Daarnaast is de simulator

bedoeld om ervaring op te doen met

het ritsend bedienen. Bijkomende

functie van de simulator is dat deze ook

gebruikt kan worden om de definitieve

positie van de camera te bepalen.

Van Dijk: “De cameraopstelling is

natuurlijk op de desk bedacht, maar de

bedienaars weten natuurlijk het beste

waar een camera uiteindelijk moet

komen te staan. Hun opmerkingen zijn

dus heel belangrijk.”

Koudwatervrees

Van Dijk vertelt dat Rijkswaterstaat met

de simulator ook koudwatervrees bij de

operators weg wil nemen. Sommigen

moeten namelijk sluizen gaan bedienen

waar ze misschien nog nooit zijn

geweest. Volgens hoofdoperator Rudi

Aantjes is het wel de bedoeling alle

operators een keer op de sluizen te

laten kijken. “Zo krijgen ze er toch meer

feeling mee.”

De operators oefenen nu zo’n zes uur

per dag op de simulator. De eerste

mensen die naar het Topshuis gaan,

hebben inmiddels allemaal geoefend

op de simulator en leren zo ook wat

handigheidjes. Het is bijvoorbeeld

mogelijk om een camera in te stellen

alsof het een verrekijker is. Roth: “Dat

is een functie die je best vaak gebruikt.”

Ook heeft de simulator een belangrijk

voordeel ten opzichte van de realiteit:

het is mogelijk acties te versnellen.

Lindhout: “Dat is prettig, anders duurt

het wel heel lang voor een sluis dicht

is. En als er geen boten zijn, spoel ik de

dag gewoon wat verder.”

Van Dijk: “Iedereen kan hier rustig

oefenen en vooral ook fouten maken,

zonder dat het consequenties heeft.

De bedienaars weten nu echt waar ze

straks mee te maken krijgen.”

Calamiteitenstop

Toch zijn er ook wat dingen niet in de

simulatie opgenomen. Zo krijgt in de

echte werksituatie iedere operator

een calamiteitenstop op zijn desk.

16 MOBZ 2008 16

MOBZ 2008 17

Eric Roth

Tekst: Astrid Melger


18

Mocht er iets misgaan en er wordt op

die knop gedrukt, dan stoppen alle

activiteiten. Ook is de omroepinstallatie

niet in de simulatie opgenomen en heeft

de bedienaar geen marifoon tot zijn

beschikking. Aantjes: “Daar kun je als

sluiswachter ook niet zonder, zeker niet

op de recreatiesluizen.”

Echt mensenwerk

De operators komen in het Ir. J.W.

Topshuis te zitten aan grote bureaus die

een beetje krom zijn, zoals een banaan.

Het lijkt op een meldkamer of een

brokersroom met veel beeldschermen.

De operators kunnen op hun stoel

van het ene bureau naar het andere

rijden om zo ‘ritsend te bedienen’. In

de ruimte waar de operators komen

te werken, hangen grote schermen

waarop iedereen kan zien wie welke

sluis bedient. Aantjes: “Het kan dus

niet zo zijn, dat er twee tegelijk aan een

object werken.”

Alhoewel de computer straks een

belangrijke rol krijgt in het geheel,

benadrukt Van Dijk dat het echt

Toekomstgericht!

Grontmij ontwerpt en realiseert plannen voor de

toekomst door mensen, partijen in regio’s bij elkaar te

brengen en met elkaar te verbinden.

Wij doen dat met respect voor de omgeving, voor

onze klanten en … voor elkaar.

mensenwerk blijft: “De operators

moeten goed blijven kijken of een brug

open kan of een sluisdeur gesloten

kan worden. We hebben wel gekeken

naar apparatuur met sensoren, maar

die is nu nog veel te storingsgevoelig.

De medewerkers zijn en blijven de

belangrijkste schakel.” •

Frans Lindhout

Grontmij in Middelburg is betrokken bij het project

‘Modernisering Objecten Bediening Zeeland’ (MOBZ)

voor het advies in en ontwerp van constructies en het

opstellen van een functioneel pve voor de werktuigkundige

en elektrotechnische installaties.

www.grontmij.nl

Professioneel opdracht-

geverschap RWS slaat aan

bij marktpartijen

Tekst: Olav Lammers

De marktpartijen moeten nog steeds wennen aan het professioneel opdrachtgeverschap

(POG) waarmee Rijkswaterstaat zijn opdrachten voor aanleg en grote verbeteringswerken in

de markt zet. Dat bleek ook bij het gunnen van de eerste opdracht voor de Modernisering

Objectenbediening Zeeland (MOBZ). “Men is nog niet zo ver, maar men is wel hard bezig om

zover te komen,” zo omschrijft projectmanager Mart de Goffau zijn ervaring met de eerste

fase van het MOBZ-project.

Aan de andere kant is ook binnen

onze eigen organisatie niet

iedereen al helemaal ingesteld

op de nieuwe manier waarop Rijkswaterstaat

zijn opdrachten uitbesteedt.

Een aantal van ons heeft wel al ervaring

opgedaan bij projecten elders en

weet waar ze het over heeft, terwijl

anderen er nog niet helemaal inzitten.

Dat levert ook binnen de organisatie

soms discussies op over hoe wij het

zelf moeten aanpakken. Het kost

wel wat extra energie en kan soms

enigszins vertragend werken, maar in

het leerproces hebben we met z’n allen

weer grote stappen gezet”, aldus De

Goffau.

Zoals bekend komt de nieuwe werkwijze

van Rijkswaterstaat erop neer dat ten

aanzien van te vergeven opdrachten

meer verantwoordelijkheid bij de markt

wordt gelegd. De aannemer moet geheel

zelfstandig zijn opdracht uitvoeren,

terwijl die uitvoering tussentijds wordt

Mart de Goffau

getoetst door de opdrachtgever.

De aannemer is uiteindelijk aan het

eind van de rit verantwoordelijk voor

het geheel, conform het afgesloten

contract.

Kwaliteitssysteem en toetsing

De Goffau: “Dat betekent dat wij

ook binnen het MOBZ-project voorafgaand

aan de opdrachtverstrekking

voornamelijk kijken naar de wijze waarop

de aannemer het product tot stand denkt

te brengen. Wij richten onze aandacht

MOBZ 2008

19


daarbij vooral op zijn kwaliteitssysteem;

of hij voorafgaand aan de gunning

zijn organisatie voldoende op orde

heeft om de opdracht daadwerkelijk

overeenkomstig onze eisen tot stand

te kunnen brengen. Tijdens het

bouwproces toetsen wij regelmatig of

dat proces ook dienovereenkomstig

in de praktijk functioneert. Voor ons

is het belangrijk te weten hoe de

aannemer bij voorbeeld omgaat met

afwijkingen, als er onderdelen niet

goed verlopen. In de oude situatie

was het aan Rijkswaterstaat om op die

momenten bij te sturen. Nu gaat het

erom dat de aannemer afwijkingen zelf

signaleert, aanmeldt, bijstuurt en het

ook administratief geheel zelfstandig

afhandelt.”

De Goffau vertelt dat deze insteek

ook zeer bepalend is geweest voor

de wijze waarop de marktpartijen zijn

geconsulteerd voor het MOBZ-project.

“Je hebt er niets aan als een aannemer

houtje-touwtjeswerk levert en gewend

is precies voorgeschreven te krijgen

wat hij moet leveren. Een opdracht in

de trant van: ‘lever mij 1000 m3 beton

en 1000 m3 asfalt en zorg maar dat

het in die weg terechtkomt’, is heel wat

anders dan ‘maak een weg die een

druk van 20 ton kan doorstaan en 10

jaar onderhoudsvrij is’.”

Marktscan vooraf

Om allereerst te bepalen of eventuele

kandidaten in staat zijn volgens de

nieuwe methode te werken en of zij ook

de omvang van het MOBZ-project en

de integrale opdracht over meerdere

disciplines aan kunnen, is door

Rijkswaterstaat vooraf een Europese

marktscan verricht. De Goffau:” Door

middel van een internetsessie konden

belangstellenden allerlei vragen

invullen. Daar hebben veel aannemers

gebruik van gemaakt. Vervolgens

volgde ook nog een informatiesessie

waarbij wij met de markt hebben

gesproken over de aard, omvang

en werkwijze met betrekking tot het

project. Dit was eigenlijk het voorwerk

waaruit wij konden constateren dat er

voldoende aannemers bestonden die

geïnteresseerd waren en ook in staat

zouden moeten zijn het werk uit te

voeren.”

Vijf offertes

Daarop, zo vervolgt De Goffau, is een

Europese aanbestedingsprocedure

gestart voor het eerste deel van de

realisatie met een omvang van rond

de 10 miljoen euro: de aanpassing op

de kleinere sluizen en de inrichting van

de Nautische Centrale Neeltje Jans in

het ir. J.W. Topshuis. Hierop kwamen

uiteindelijk vijf offertes binnen. Eén offerte

daarvan bleek niet geldig en een van

de partijen zou zich later terugtrekken.

“Op basis van de gestelde criteria zijn

we met de drie resterende kandidaten

verder gegaan. Daarbij bleek dat de

mate waarin de kwaliteitssystemen op

orde waren om aan te sluiten op de door

ons gewenste werkwijze, per kandidaat

toch nog behoorlijk verschilde. De

aanbieding van Siemens kwam hieruit

als beste uit de bus.”

Systeemgerichte

contractbeheersing

Siemens is daarop na gunning van de

opdracht voortgegaan met de verdere

invulling van het ontwerp en uitvoering

van de werkzaamheden. Op basis van

systeemgerichte contractbeheersing

is vervolgens tijdens de uitvoering van

de werkzaamheden de voortgang door

Rijkswaterstaat in samenwerking met

de opdrachtnemende partijen getoetst.

De Goffau:”Tijdens de uitvoering

worden door ons steekproefsgewijs

toetsen gedaan om te zien of het

kwaliteitssysteem gevolgd wordt en de

werkprocessen op orde zijn. Het gaat

daarbij vooral om te kunnen beoordelen

of bijvoorbeeld het plan van aanpak

voldoet aan de door het bedrijf zelf

gehanteerde normen, of het proces van

kwaliteitsborging binnen het bedrijf wel

goed functioneert.”

Niet alle criteria duidelijk

De Goffau vervolgt: “Daarbij kwam naar

voren dat voor de contractpartij toch

nog niet alles altijd even duidelijk is wat

het betekent om een integraal ontwerp

uit te werken op basis van de criteria

die wij als Rijkswaterstaat stellen. Zoals

wij ook elders hebben geconstateerd,

zijn aannemers altijd gewend geweest

bepaalde dingen op een bepaalde

manier te doen. Hierdoor sluiten

proces- en projectaanpak in de praktijk

niet volledig aan op de geïntegreerde

verantwoordelijkheid voor ontwerp en

realisatie. Natuurlijk beogen wij vanuit

Rijkswaterstaat niet dat alle aannemers

hun complete proces- en bedrijfsvoering

totaal moeten veranderen. Maar wij

verwachten wel dat de aannemer

volgens zijn eigen kwaliteitssysteem

op een gecontroleerde manier de

producten tot stand brengt,” aldus de

projectmanager.

Verbetering inzichten

De Goffau constateert echter dat de

discussie met de aannemer ook tijdens

de uitvoering van het MOBZ-project

wederzijds tot een verbetering van

inzichten heeft geleid. “En dat kan er

bij mogelijke toekomstige opdrachten

alleen maar toe leiden dat we meer

gesynchroniseerd met elkaar bezig

kunnen zijn.”

Vervolg pilotproject

Had deze eerste pilotopdracht een

omvang van rond de 10 miljoen euro, de

volgende fase en daaraan gekoppelde

werkzaamheden zal beduidend meer

gaan kosten. Dan worden de drie grote

sluizencomplexen in Zeeland-Noord

die ook vanuit het ir.J.W. Topshuis

bediend gaan worden onder handen

genomen, gevolgd door de sluizen en

bruggen ‘onder’ de Westerschelde en

inrichting van de Nautische Centrale

Terneuzen. Deze opdracht wordt

volgend jaar in de markt gezet en moet

in 2010-2011 gereed zijn. Dan zullen

de Krammersluizen, Kreekraksluizen,

Sluizen Hansweert, Postbrug en

Vlakebruggen en de sluizen in Terneuzen

en bruggen bij Sluiskil en Sas van Gent

bediend worden vanuit respectievelijk

de Nautische Centrale Neeltje Jans

en de Nautische Centrale Terneuzen.

Meeliften?

Tenslotte wordt nog bekeken of dienst

Zuid Holland met ons project mee

kan liften om een aantal sluizen uit

de Biesbosch op afstandbediening

te brengen. Verder wordt er in

samenwerking met de provincie Zeeland

onderzocht of de bediening van bruggen

en sluizen in het Kanaal door Walcheren

alsmede de Oosterscheldebrug met het

project geïntegreerd kan worden. Dan

is de gehele pilot afgerond en kan de

standaardisering ook elders in Nederland

worden ingevoerd. Overigens vindt

ondanks de pilotfase al nauw overleg

plaats met andere delen van het land

over de tot nu toe behaalde resultaten

opdat de standaardisering daar door

tussentijdse aanpassingen zoveel

mogelijk synchroon kan meeliften. •

20 MOBZ 2008 MOBZ 2008

21


22









Nacap zorgde voor het

engineeren, leveren, realiseren

en in stand houden van

glasvezelverbindingen, voor het

project Modernisering Objecten

Bediening Zeeland. Hiermee

kunnen de sluizen en

bruggen op afstand bediend

worden.

Nacap realiseert voor haar

klanten een veelvoud aan

infrastructuren.

www.nacapbenelux.nl





IOB_Adv 97x136_FC 02-09-2008 16:24 Pagina 1

Aanleg glasvezelverbinding MOBZ

ENGINEERING

OP HOOG

NIVEAU

IOB is een groot ingenieursbureau met ruim 150 medewerkers verdeeld over vestigingen in

Dordrecht en Hellevoetsluis. Het bureau onderscheidt zich van de traditionele ontwerpteams,

omdat het de bouwkundige en constructieve uitwerking onder één dak heeft.

Tevens heeft IOB intern een eigen bouwkosten- en installatieadviesbureau. Maak verder

kennis met onze organisatie en kijk voor openstaande vacatures op www.iob.nl

We bring energy to its destination

Struytse Hoeck 1

Postbus 238

3220 AE Hellevoetsluis

T 0181-318122

F 0181-321099

algemeen@iob.nl

www.iob.nl

‘Technische

aanpassingen op

sluizen grootste

uitdaging’

Tekst: Olav Lammers

“De grootste uitdaging voor ons in fase 2 van het MOBZ-project vormde toch wel de techni-

sche aanpassingen die wij op de verschillende bestaande installaties bij de sluizen moesten

uitvoeren. Geen enkele installatie was hetzelfde, maar toch is het ons gelukt er een uniform

bedieningssysteem van te maken.”

Jaap Rebel, senior projectleider

bij Siemens kijkt met grote

tevredenheid terug op de

resultaten die hij met zijn medewerkers

heeft weten te bereiken. Zowel ten

aanzien van de aanpassingen op de

Zandkreeksluis, de Grevelingensluis,

de Roompotsluis en de Bergsediepsluis

als de hele inrichting van de Nautische

Centrale Neeltje Jans in het ir. J.W.

Topshuis waar vandaan de sluizen op

afstand bediend zullen gaan worden.

Siemens Nederland kwam als beste

uit de bus van de drie aannemers

die een offerte indienden voor de

klus die Rijkswaterstaat op de markt

heeft gezet voor de Modernisering

Objectenbediening Zeeland. Dat gold

niet alleen voor de prijs – waarvoor

Siemens het werk dacht te kunnen

klaren - maar ook de wijze waarop zij

haar werkproces had ingericht en de

innovatieve aanpak die daarbij werd

voorgesteld. De nieuwste technische

mogelijkheden zouden worden

“We hebben qua kennis en

tools een behoorlijke stap

voorwaarts kunnen maken”

ingezet zoals krachtige computers,

nieuwe programmatuur, camera’s,

biometrische verlichting en zicht- en

detectiehulpmiddelen.

Jaap Rebel

Sinac-concept Siemens overal

toepasbaar

Jaap Rebel: “De gehele opdracht

betekende voor ons een enorme

uitdaging omdat het de allereerste

nautische centrale in Nederland en

wellicht ook in Europa of de hele wereld is

die op deze wijze moet worden opgezet.

Voorlopig is het nog een pilot, maar

wel een pilot die, eenmaal geslaagd,

mogelijk als nationale standaard voor

Rijkswaterstaat gaat gelden. Het

concept kan worden toegepast op

alle verschillende locaties, zowel in

Nederland als daarbuiten. Speciaal

voor deze opdracht heeft Siemens

namelijk een uniforme bedieninterface

ontwikkeld, genaamd Sinac, Siemens

Nautische Centrale. Een ‘custom made’

solution, maar geschikt voor toepassing

MOBZ 2008

23


in elke situatie waar bediening op

afstand van bruggen, sluizen, stuwen,

et cetera is gewenst. ”

Turnkey-project Nautische

De Siemensprojectleider vertelt

over de opbouw van de nautische

centrale in het ir. J.W. Topshuis op

Neeltje Jans die als turnkeyproject is

uitgevoerd. “We hebben de gehele

derde verdieping omgebouwd in

samenwerking met onder meer

Cegelec, een bedrijf dat systemen

en subsystemen ontwerpt, installeert

en onderhoudt in de industrie en

infrastructuur. Op de derde verdieping

is een grote bedienzaal ingericht

van waaruit de operators hun

werkzaamheden verrichten, inclusief

sanitair, keuken, vergaderzaal en

dergelijke.

Het ontwerp mocht de bestaande

gebouweigenschappen als het

cassetteplafond niet aantasten.

Daarom is het ontwerp verder

ontwikkeld door architecten van

ingenieursbureau IOB. De bedienzaal

straalt een typisch Zeeuwse sfeer uit:

“De vloerbedekking refereert aan de

Zeeuwse stranden en de vliegende

meeuwen zwevend in de wind komen

terug in de verlichting. Op de vierde

verdieping hebben wij een grote

technische ruimte ingericht waar

zich de centrale computerapparatuur

bevindt waarmee de bediening op

afstand feitelijk wordt aangestuurd,”

aldus Rebel.

De ogen van de bedienaar

De gehele automatisering, spanningsvoorziening

en ook engineering is

door Siemens Nederland uitgevoerd.

Rebel: ”Schermen, bureaus, computers,

camera’s en dergelijke zijn

allemaal door Siemens geleverd,

al dan niet via subcontracters en

partners. Wij hebben ze aangesloten

en geïntegreerd in het totale softwarepakket.

Via ons Sinacsysteem

zijn niet alleen de sluizen te besturen,

ook omroepsystemen kunnen ermee

bediend worden, radarbeelden

bekeken en een hele sessie camera’s

worden ermee aangestuurd die op

twee grote 30 inchschermen op de

nautische centrale een compleet

beeld geven van de sluiscomplexen.

Zij vormen als het ware de ogen van

de bedienaar. Niet alleen de sluiskolk

wordt voor 100 procent in beeld

gebracht, ook de bewegingen er

omheen worden geregistreerd of er bij

voorbeeld mensen op de brug lopen

of auto’s zitten opgesloten tussen

slagbomen.”

Behalve algemene camera’s worden

ook meer geavanceerde pan/tilt/zoom

(PTZ) camera’s gebruikt die behalve

van links naar rechts, ook van boven

“We hebben langs de rijkswegen

toch ook niet om

de zoveel honderd meter

iemand staan die kan helpen

als er iets gebeurt?”

naar beneden kunnen bewegen en

die optisch kunnen inzoomen op ver

weg gelegen objecten. Op die manier

kunnen schepen op grote afstand al

worden geïdentificeerd.

Uniform bedieningssysteem

“De interfaces waren echt een hele

grote uitdaging,” zo vervolgt Rebel.

“Maar samen met de Data-ICT-Dienst

(DID) van Rijkswaterstaat is dit proces

soepel en van beide kanten heel positief

verlopen. Hij vertelt dat het probleem

om tot een uniforme bedieningswijze

te komen vooral gelegen was in het

feit dat de bestaande, onderliggende

systemen op elke sluis telkens

weer door een andere leverancier

waren opgebouwd en dus andere

eigenschappen hadden. Twee van de

vier sluizen draaiden nog op een oude

relaistechniek en de andere twee

maakten gebruik van PLC-techniek.

“Wij moesten dus een vrij intensieve

check doen om te weten wat er precies

stond en hoe de interfaces waren

opgebouwd. Pas daarna konden we

met de uniformering aan de slag.

Vooral niet-standaardsituaties, zoals

gebruik van de procesnoodstop

vergden een behoorlijke inspanning. “

Gelust glasvezelnet

Alle informatiestromen tussen de

sluizen en het ir.J.W. Topshuis en

dus ook de bediening van de sluizen

geschiedt via het glasvezelnet van

Rijkswaterstaat waar tot nu toe alleen

de verkeerscentrales aan waren

gekoppeld.

Het netwerk in Zeeland is in opdracht

van de DID en in samenspraak met

Siemens speciaal voor het MOBZproject

uitgebreid door het bedrijf

NACAP en aangesloten op de eerste

vier sluizen.

Gedurende de verdere uitvoering

van het MOBZ-project, waarvoor

de opdrachten nog moeten worden

verstrekt, zal het glasvezelnet verder

worden uitgebreid en ook volledig

gelust om op die manier in geval van

storingen de bediening van sluizen

en bruggen toch voort te kunnen

zetten. In totaal gaat het om zo’n 120

kilometer glasvezelkabel.

Ten slotte heeft Siemens in

samenwerking met VSTEP, een firma

gespecialiseerd in trainingsplatformen,

ook de sluissimulator geleverd waarin

het Sinacsysteem in is geïntegreerd

en waarmee het bedienend personeel

al in een vroegtijdig stadium heeft

kunnen oefenen.

Spin off

Jaap Rebel van Siemens – dat

met Rijkswaterstaat ook een

onderhoudscontract voor een periode

van twee jaar heeft afgesloten –

kijkt tevreden terug op de behaalde

resultaten en het feit dat Siemens zich

met dit project over de volle breedte

heeft kunnen profileren. “We hebben

qua kennis en tools een behoorlijke

stap voorwaarts kunnen maken binnen

het segment waar wij graag actief

in willen zijn. De spin off die er van

uitgaat, biedt goede mogelijkheden

voor ons in de toekomst.”

Zwarte vlekken uitgesloten

Mart de Goffau, projectmanager

MOBZ bij Rijkswaterstaat vertelt

dat nu ook elke sluis qua bediening

precies hetzelfde werkt als de

andere. ”Waar eerst verschillende

bedieningslessenaars stonden, is de

nieuwe bedieningslessenaar op alle

sluizen volkomen identiek aan de

andere en ook aan die op het ir. J.W.

Topshuis. De sluizen werden voorheen

voornamelijk met drukknoppen aan

de lessenaar bediend. Dat zijn nu dus

ook bedieningsschermen geworden

met daarnaast een scherm dat

eveneens 100 procent zichtdekking

biedt op de sluis en de voorhaven

aan beide kanten. Zwarte vlekken

zijn uitgesloten. Daaronder bevindt

zich het radarscherm en een scherm

waarop alle gegevens over lading en

eindbestemming van de beroepsvaart

zijn af te lezen.

Juist vanwege de standaardisering kan

elke bedienaar dus overal, zowel op

het Topshuis als willekeurig welke sluis

(bijvoorbeeld bij calamiteiten, of indien

gewenst in drukke zomerperiodes),

zijn werkzaamheden uitvoeren. Voor

zowel recreatie- als beroepsvaart

verandert er eigenlijk niets, behalve de

24-uurs bediening die ermee wordt

ingevoerd. De gehele schutprocedure

verloopt zoals die altijd geweest is,

inclusief de communicatie per marifoon

of telefoon en omroepinstallatie. Ook

de stewards op de sluizen blijven

actief en staan in verbinding met de

nautische centrale.”

Veiligheid

En wat de veiligheid of het

veiligheidsgevoel van de mensen op

de passerende schepen betreft: “Ook

die is niet veranderd en misschien juist

wel verbeterd omdat het overzicht

vanuit de centrale beter is dan in

de oude situatie op de sluizen. Bij

calamiteiten worden onmiddellijk de

hulptroepen gewaarschuwd waar

een heel draaiboek voor bestaat.

De bedienaar moest ook in de oude

situatie vooral aan de knoppen blijven.

En zeg nou zelf, als er een schip in de

sluis ontploft, kun je maar beter niet in

een hokje er boven zitten.”

En als er iemand te water raakt dan?

De Goffau: “Ook die mogelijkheid

hebben we in de aanloop naar de

MOBZ uitvoerig met elkaar besproken.

Maar je moet reëel blijven: we hebben

langs de rijkswegen toch ook niet om

de zoveel honderd meter iemand staan

die kan helpen als er iets gebeurt?” •

24 MOBZ 2008 MOBZ 2008 25


Veel bedienaars van sluizen waren bang dat het op afstand bedienen van sluizen minder veilig

zou zijn. Daarom heeft TNS-NIPO uitgebreid onderzoek gedaan. De veiligheid voor medewer-

kers en gebruikers van bruggen en sluizen moet zeker zo hoog zijn als in de huidige situatie.

Modernisering Objectenbediening Zeeland (MOBZ) gaat zelfs voor een nog veiligere omgeving!

Om optimale veiligheid te

garanderen zijn er maar

liefst vier onderzoeken

geweest. Eerst drie vanuit technisch

oogpunt door Rijkswaterstaat zelf.

Vervolgens onderzocht TNS-NIPO het

veiligheidsgevoel van direct betrokken

bedienaars en gebruikers.

Grote overgang

Peter van Dijk, technisch projectleider

van Rijkswaterstaat: “Zowel voor de

medewerkers als de gebruikers van de

sluizen, is het heel belangrijk te weten

dat de veiligheid optimaal gegarandeerd

is. Het is een grote overgang, waarbij

niet zozeer de objectieve, als wel de

subjectieve veiligheid, een grote rol

speelt. Mensen moeten zich veilig

voelen en het is anders als er iemand

bij de sluis aanwezig is, dan wanneer

iemand op het Topshuis zit.”

Het eerste onderzoek, dat in 2006 is

gehouden, toonde aan dat er geen

onoverkomelijke bezwaren waren om

tot bediening op afstand over te gaan.

Sterker nog, uit de resultaten kwam naar

voren dat het juist voordelen biedt.

Veiligheid

voorop!

Tekst: Astrid Melger

Onbemande sluizen

Vervolgens is onderzocht hoe de bruggen,

sluizen en bedieningsgebouwen

veilig beheerd kunnen blijven terwijl

ze onbemand zijn. De Adviesdienst

Verkeer & Vervoer van Rijkswaterstaat

heeft hiervoor tips gegeven.

Het uitgangspunt is het huidige gebruik

zo goed mogelijk in stand te houden.

Immers, bij noodsituaties moeten de

bruggen en sluizen altijd weer vanaf

de locatie zelf weer kunnen worden

bediend.

MOBZ 2008

27


Ook is onderzocht hoe de veilig-

heidssituatie is bij de bruggen van Sluiskil

en Sas van Gent en de verkeersposten

bij Wemeldinge en Ouddorp. Daaruit

kwam naar voren dat het wegvallen

van direct zicht moet worden

gecompenseerd met een modern

radarsysteem en real-time CCTVbeelden.

Per locatie moet bekeken

worden welke aanvullende apparatuur

nodig is. Het blijft maatwerk.

Meer te zien

Tot slot onderzocht TNS-NIPO de

veiligheid rond bedienen op afstand.

Van Dijk: “Uit dit onderzoek kwam

naar voren dat er met een camera

zelfs meer te zien is, dan met het

blote oog. Terwijl veel medewerkers

bang waren dat de camera minder in

beeld zou brengen.” Een belangrijke

ontwikkeling die door dit onderzoek in

gang is gezet is het stitchen: het aaneen

‘Met een camera is zelfs

meer te zien dan met het

blote oog’

In de Tweede Kamer

Tijdens de bespreking in de Vaste

Kamercommissie Verkeer & Waterstaat

bleek dat ook voor de

Kamerleden veiligheid een hot issue

is. Staatssecretaris Tineke Huizinga

heeft toegezegd dat er bij de overgang

rijgen van camerabeelden, zodat een

helicopterview ontstaat. Van Dijk: “Dit is

echt uit de input van de medewerkers

naar voren gekomen. Momenteel

loopt hiermee een proefpilot in de

Zandkreeksluis en de eerste resultaten

zijn veelbelovend.”

Daarnaast wordt de mogelijkheid

onderzocht van het inzetten van

specifieke sensoren zoals snuffelpalen

– die brand en gasgeuren signaleren –

en warmtegevoelige camera’s. Bij

een calamiteit kunnen deze sensoren

de hulpdiensten alarmeren en van

informatie voorzien.

Ritsend bedienen

Ook is gekeken hoe de nieuwe werkwijze

zo veilig mogelijk kan worden ingevoerd.

van de grote sluizen in het begin nog

geruime tijd een bedienaar op de

sluis aanwezig zal zijn. Verder zal

er tussentijds worden geëvalueerd,

waarbij naast de kosten, vooral op de

veiligheid zal worden gelet.

Een van de grote voordelen van MOBZ

is dat het personeel efficiënter kan

werken. Vanaf elke werkplek kunnen

de bedienaars twee objecten tegelijk

‘ritsend’ bedienen. Hierbij werkt één

persoon vanuit de bedieningscentrale

tegelijkertijd met twee objecten. Als

het druk is bij de ene sluis, kan een

collega de andere sluis overnemen. Op

rustige momenten bedient de operator

twee objecten. Maar deze efficiënte

werkwijze mag uiteraard niet ten koste

gaan van de veiligheid. Daarom mogen

cruciale handelingen, zoals het openen

en sluiten van bruggen of sluizen, nooit

bij twee sluizen tegelijkertijd verricht

worden door een persoon. Van Dijk:

“Bewegende delen zijn eenmaal kritiek

voor de veiligheid, dan kun je geen

Medewerker aan

het woord:

Rudi Aantjes

‘Ik vind het

wel een uitda-

Tekst: Astrid Melger ging’

Toen Rudi Aantjes (31) voor het eerst hoorde over de reorganisatie, was hij niet enthousiast:

“Ik zat er niet op te wachten.” Maar langzaam aan is hij naar de nieuwe situatie toegegroeid,

hij heeft een nieuwe functie en ziet het werken op het ir. J.W. Topshuis nu als een uitdaging.

Toen ik de eerste keer hoorde van

alle veranderingen, vond ik het niet

leuk. Je zit er niet op te wachten.

Het plan kwam voor ons vrij plotseling.

Er werd wel over gespeculeerd, maar

het is nooit aan de medewerkers

voorgelegd, gevraagd of wij ons er in

konden vinden. Eigenlijk was iedereen

erop tegen. Er zijn veel enquêtes

geweest en een aantal vergaderingen

en bijeenkomsten. Van lieverlee zijn de

medewerkers steeds meer betrokken,

wat uiteindelijk een hele positieve

uitwerking heeft gekregen. Mensen

hebben nu de knop om kunnen zetten,

van ‘we gaan er naar toe’. De negativiteit

is steeds meer verdwenen.

Vakantiewerk

“Zelf werk ik inmiddels negen jaar bij

Rijkswaterstaat. Ik ben als vakantiewerker

begonnen op de Zandkreeksluis.

Toen belde het uitzendbureau met

het verzoek of ik niet tijdens ziektes

en vakanties in wilde springen op de

Kreekraksluis. In eerste instantie wilde

ik het niet, want het leek me niets om

hele dagen op een stoel te zitten. Ik ben

het toch gaan proberen en ik zit er dus

nog steeds.”

Promotie

“In het kader van MOBZ moesten we

solliciteren op de nieuwe functies. Eerst

was je alleen sluiswachter, maar dat is

nu breder geworden. Daarom moesten

we extra diploma’s halen, zodat

we aan alle wettelijke voorwaarden

“Of het allemaal echt

publieksvriendelijker wordt,

is koffiedik kijken”

voldeden. Ik heb gesolliciteerd op

de functie van hoofdoperator en dat

ben ik geworden. Er zit dus meteen

een promotie aan. Het verschil is dat

ik voorheen echt in de bediening zat

en nu meer een coördinerende taak

krijg. Ik moet mensen aansturen en

bij aanvaringen of problemen ben ik

eerst verantwoordelijke. Dat is een hele

verandering.”

Situatie per sluis

“Ik ben sinds 1 mei al in mijn nieuwe

functie gekomen. Ik zit alleen nog in

de weekeinden in de bediening. Verder

vlieg ik nu van sluis naar sluis om te

kijken hoe de situatie ter plekke is.

Straks als we op het Topshuis zitten,

moeten we ook weten hoe alle sluizen

in elkaar zitten. Daarom maak ik nu met

collega’s mapjes met informatie over

de objecten. De echte objectkennis

met informatie over de omgeving zal

MOBZ 2008

29


verdwijnen. Dat vind ik wel een nadeel.

Ik zit nu zeven jaar op de Kreekraksluizen

en dan weet je meteen hoe je de

mensen kunt helpen. Als een schipper

belt en zegt: ‘ik vaar bij die boei’ of ‘die

ton is aangevaren’, dan weet ik meteen

waar het is. Straks zitten er mensen

die nog nooit ter plaatse zijn geweest

en als er dan een vraag per marifoon

binnenkomt, hebben ze geen idee waar

het over gaat.”

Publieksvriendelijker

“Het is de bedoeling dat we in de

toekomst op een andere manier met

zulke vragen omgaan. Er is een project

van Rijkswaterstaat dat ‘Meer geel op

het water’ heet, waarbij medewerkers

30 MOBZ 2008

van Rijkswaterstaat surveilleren. Die

moeten straks een grotere rol krijgen

wanneer er ergens schade is. Of het

allemaal echt publieksvriendelijker

“De echte objectkennis met

informatie over de omgeving

zal verdwijnen”

wordt, is koffiedik kijken. We moeten

zien hoe het werkt als het draait. Nu kun

je iemand die gewond is direct helpen.

Dat kan straks niet meer. Er zijn mensen

die regelmatig gebruik maken van de

sluizen en als je een aantal jaren op een

sluis zit, krijg je daar een band mee. Dat

raak je straks kwijt, want je zit overal ver

vandaan. Het contact met de mensen

vind ik leuk. Je krijgt wel eens kaartjes

van mensen als je een goede service

hebt verleend.”

Geen flauwekul

“Voor de nieuwe functies moesten we

ook opleidingen volgen. Voorheen

hadden sluiswachters geen papieren.

Mensen kwamen van de vaart

en draaiden de sluizen open.

Langzamerhand zijn er meer eisen

gesteld. We moeten nu de cursussen

nautische functies behalen. Best een

pittige cursus, geen flauwekul.

De negatieve gedachtes, die er aan

het begin waren, zijn steeds meer

bijgedraaid omdat er naar de mening

van de bedienende medewerkers werd

gevraagd. Er is ook beloofd dat we het

beste van het beste materiaal zouden

krijgen en dat stelt mensen wel gerust.

Veel medewerkers vinden vooral de

locatie van het Ir. J.W. Topshuis niet

ideaal. Nu wonen ze vaak een kwartiertje

fietsen van hun werk en straks moeten

ze een eind reizen. Dat geldt voor mij

ook. Ik ben straks ook drie kwartier

onderweg.”

Uitdaging

“Of ik een betere band met mijn collega’s

krijg? Ik werk nu op een grotere sluis

met meerdere collega’s, dus dat

verandert eigenlijk niet. Ik denk dat het

wel een omschakeling is voor collega’s

die alleen werken, bijvoorbeeld op de

Roompotsluizen. Die zullen moeten

wennen. Je gaat op een hele andere

manier werken en hoe dat uiteindelijk

uitpakt, weet ik niet.

Ik vind het ook een uitdaging. Straks

krijgt iedereen met meer collega’s te

maken, dat zal wel heel anders zijn.

Je bent 24 uur per dag open, dat is

natuurlijk service. Voor mij persoonlijk

verandert er niet zoveel. Ik werk nu ook

als ’s nachts, in het weekend en op

feestdagen. Dat hoort erbij, maar dat

is niet erg, ik vind het werk gewoon zo

leuk om te doen. “ •


MOBZ als voorbeeld

voor Nederland

Rijkswaterstaat Zeeland geeft op een unieke en innovatieve wijze

vorm aan de realisatie van bediening op afstand van sluizen en

bruggen. De vernieuwende wijze waarop de beste tracés voor

de aanleg van glasvezelkabels in kaart zijn gebracht en worden

gekozen, de zorgvuldig uitgevoerde inspecties en de goede

samenwerking tussen de diverse partijen, maken dat MOBZ voor

vele andere projecten in Nederland een voorbeeld kan zijn.

Samen met onze opdrachtgevers werken wij aan oplossingen voor

bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit.

Of het nu gaat om projectmanagement, advisering of ingenieursdiensten.

Wij gaan graag samen met u de uitdaging aan.

Meer weten?

Bel 033 4771 103. Of via E-mail: info@arcadis.nl

Kantoren in:

Amersfoort, Arnhem, Assen, Apeldoorn, Goes, ’s-Gravenhage,

‘s-Hertogenbosch, Hoorn, Hoofddorp, Maastricht, Marknesse,

Rotterdam, Wageningen en Zwolle.

Imagine the result

32

More magazines by this user
Similar magazines