Download PDF-bestand

Voorwoord
Waterlaboratorium Noord, WLN, is opgericht door de drinkwatermaatschappijen van de provincies Groningen en Drenthe.
Ons laboratorium was in eerste instantie bedoeld om op de kwaliteit van het geleverde drinkwater toe te zien. Dat doen
we nog. De waterbedrijven hebben in de loop der jaren steeds meer zaken bij ons ondergebracht, waardoor we ons hebben
kunnen ontwikkelen tot het kenniscentrum op het terrein van de waterkwaliteit en de watertechnologie voor de beide
bedrijven. Tegelijkertijd waren de oprichters van mening dat wij als zelfstandige en onafhankelijke organisatie uitstekend
als partner voor andere marktpartijen zouden moeten kunnen fungeren. En gelijk hadden ze: met een team van vijftig
medewerkers werken we inmiddels voor zo’n vierhonderdvijftig bedrijven en instellingen.
Er is door de jaren heen heel wat veranderd
bij WLN. Zo zijn ons klantenpakket en onze
adviserende taak in de loop der tijd niet alleen
omvangrijker, maar vooral ook gevarieerder
geworden. Dat komt doordat water steeds meer
hoofdzaak in plaats van bijzaak is geworden in de
meest uiteenlopende sectoren. De risico’s, maar
zeker ook de mogelijkheden die samenhangen
met de kwaliteit van water, hebben sterk aan
belangstelling gewonnen de laatste decennia.
De rol van WLN voor
Waterbedrijf Groningen en WMD
Wij vervullen een centrale rol voor de beide
waterbedrijven. Jaarlijks worden in onderling
overleg plannen opgesteld voor de bewaking van
de waterkwaliteit bij winning, zuivering en distributie
en over de wijze van rapporteren. Wij
beheren de waterkwaliteitsgegevens voor de
bedrijven, wij signaleren afwijkingen in de
waterkwaliteit en we rapporteren daarover con-
form de overeengekomen procedures. We onderzoeken
wat de redenen van afwijkingen kunnen
zijn en we geven adviezen gericht op verbetering.
Daarnaast voeren we onderzoeken uit gericht
op het ontwerp van nieuwe installaties voor de
zuivering van water en de verbetering van bestaande
installaties. In overleg met de waterbedrijven
dragen we bij aan landelijk onderzoek,
waaronder Kiwa-BTO en Wetsus.
Risico’s en mogelijkheden
Als het om risico’s gaat, denken we natuurlijk al
gauw aan Legionella. En denken we aan mogelijkheden,
dan zijn de toepassing van proceswater
- in plaats van drinkwater - en de recycling van
afvalwater in de industrie prachtige voorbeelden.
Steeds meer organisaties hebben daarom
behoefte aan de ondersteuning met kennis en
advies door een waterlaboratorium als WLN:
ziekenhuizen, verpleeghuizen, industriële bedrijven,
onderzoeksbureaus op het gebied van
1
Gerrit Veenendaal,
directeur WLN

jaarverslag WLN 2004 - Voorwoord
milieutechnologie, tuincentra, zwembaden,
campings, dierentuinen, fabrikanten van levensmiddelen,
gemeenten en provincies. Diverse vormen
van wet- en regelgeving, gericht op het
milieu, de volksgezondheid of het duurzaam
omgaan met drinkwater, maken zelfs dat zij het
niet meer zonder onze dienstverlening kunnen
stellen.
Gevarieerder klanten- én takenpakket
Bij WLN verrichten we chemisch, biologisch en
technologisch onderzoek naar grond-, drink-,
proces-, oppervlakte-, zwem- en afvalwater. In
de beginjaren van ons bestaan hielden we ons
nagenoeg uitsluitend bezig met het analyseren.
We namen monsters, onderwierpen ze aan een
analyse en informeerden de opdrachtgever over
de meetresultaten. We interpreteerden de resultaten
nauwelijks; dát deed de opdrachtgever zelf.
Jammer, want een hoop kennis die we wél in huis
hadden, werd zo niet benut. Gelukkig ligt die tijd
inmiddels achter ons.
Ons takenpakket heeft, mede dankzij de oprichting
van de afdeling Watertechnologie, een aanzienlijke
uitbreiding ondergaan en is daarmee
aanmerkelijk boeiender geworden bovendien.
Het ‘geweten’ als ‘t om water gaat
Ten aanzien van controle, rapportage, beheer en
advisering omtrent het hele waterspectrum,
ervaren we onszelf als het ‘geweten’ van onze
klanten. En zo ervaren zij ons ook. Om als
2
waardevol verlengstuk - als huislaboratorium en
huisadviseur - van bedrijven en instellingen te
kunnen functioneren, hebben wij precies de juiste
omvang. Niet te klein, maar evenmin te groot.
Schaalvoordelen en korte lijnen
We zijn groot genoeg om schaalvoordelen te
kunnen bieden. Kwalitatieve, servicegerelateerde
en prijstechnische schaalvoordelen. Groot ge-

noeg ook om, zoals ik hiervoor al aanroerde,
kennisbron te zijn. Elke WLN-medewerker die
een rapportage opstelt, weet wat de vermelde
cijfers te betekenen hebben, hoe zij tot stand
zijn gekomen en wat er gedaan kan worden
om eventuele problemen te verhelpen.
Daarnaast hebben we diverse specialisten in
huis die kunnen adviseren over zaken als
waterbehandeling, reiniging, waterbesparing,
waterkringloop, waterwinning of de toe te
passen waterkwaliteit. Ook kunnen klanten bij
ons terecht voor allerhande praktijkgerichte
cursussen. Anderzijds zijn we klein genoeg om
korte communicatielijnen in stand te houden
en daarmee de efficiency en effectiviteit van
processen te waarborgen.
Medewerkers van ons en medewerkers bij
onze klanten beschouwen elkaar als collega’s,
spreken elkaar in sommige gevallen dagelijks
en hebben niet het gevoel dat ze elkaar storen
met een telefoontje. Met deze gang van zaken
is de kwaliteit op alle fronten het meest gediend,
zo is onze overtuiging.
Nederland loopt op kop
Ook vanuit maatschappelijk perspectief is te
verklaren waarom ons bedrijf de laatste decennia
sterk in ontwikkeling is geweest. Water
staat hoog genoteerd op de maatschappelijke
agenda. Op alle niveaus. Van de politiek en de
wetenschap tot en met grootverbruikers en
consumenten. Nederland vervult wat dat
betreft een voortrekkersrol.
Op het gebied van kwaliteitsbewaking van
drinkwater en het beleid omtrent duurzaam
gebruik ervan behoren wij tot de meest
Voorwoord
-
vooruitstrevende landen ter wereld. Nergens is
de wet- en regelgeving zo streng als bij ons.
2004
En nergens is de watertechnologie, zoals toegepast
in industriële en andere bedrijven, zo
WLN
geavanceerd als hier.
3 jaarverslag

jaarverslag WLN 2004 - Voorwoord
Meedenken op elk niveau
WLN draagt aan dit alles beslist een steentje
bij. Zo leveren we een belangrijke bijdrage aan
de activiteiten van het onderzoeksinstituut
Kiwa van onze branche, dat als adviseur van
ondermeer de Rijksoverheid en lagere overheden
optreedt. Voor grootverbruikers fungeren
we als partner waar het hun waterhuishouding,
collectieve waterinstallatie, gesloten
kringloop, eigen waterbron of zuiveringsinstallatie
betreft. We denken mee over de realisatie
van installaties, we testen deze installaties, we
meten, we rapporteren, we staan borg voor
wettelijke verplichtingen waaraan voldaan
dient te worden, we adviseren over mogelijkheden
om het milieu te sparen, om op kosten
te besparen en veel meer.
Vooraan lopen levert meerwaarde op
WLN staat wijd en zijd bekend als een innovatief
bedrijf. Dat willen we ook zijn. Op dat
punt zijn we uitermate ambitieus. Het zal te
maken hebben met de nieuwsgierigheid die
onderzoekers eigen is. Altijd willen we meer
weten. Het antwoord op een vraag leidt altijd
tot een volgende vraag. Toch zijn we niet innovatief
om het innovatief zijn. Dat kunnen we
ons niet permitteren. Onze innovatieve aard
manifesteert zich uitsluitend als we ervan overtuigd
zijn dat het zinvol is. Zinvol op de korte
of op de lange termijn; dat is ons om ‘t even.
We zijn niet bang te investeren in kennis waar
4
we wellicht jaren later pas de vruchten van
plukken. En daarmee nemen we binnen onze
sector een tamelijk unieke plaats in. Vooraan
lopen als kennisinstituut levert meerwaarde op.
Daar twijfelen we niet aan.
We willen de beste zijn
Menig nieuwe techniek of technologie werd
en wordt als eerste bij ons toegepast. Daar zijn
natuurlijk aanloopkosten mee gemoeid, maar
de meerwaarde die ermee behaald wordt, blijkt
uiteindelijk altijd groter te zijn. Voor ons, maar
zeker ook voor onze klanten. Zij hoeven nooit
naar een ander uit te wijken omdat onze
dienstverlening niet up-to-date is en onze inzichten
achterhaald zijn. We willen onze
opdrachtgevers op de best mogelijke manier
van dienst zijn, dus niet per definitie op de
goedkoopste en al evenmin op een middelmatige
manier. Zelf hebben we daar ook baat
bij. U kunt zich voorstellen dat het buitengewoon
aantrekkelijk is om bij een innovatief
bedrijf te werken. Dat motiveert. Elke dag
opnieuw. Vooraan lopen betekent namelijk ook
dat we bepaalde werkzaamheden niet verrichten.
Uitgebreid routinematig werk bijvoorbeeld.
Te veel routine is funest voor de creatieve
en nieuwsgierige geest. Van problemen
en vraagstukken die echter nieuw voor ons
zijn, veren we op. We weten veel, maar niet
alles. Er is altijd wel iets nieuws te ontdekken.
Gelukkig maar.

Onze insteek op de markt
Wij richten ons vooral op klanten die behoefte
hebben aan informatie en niet enkel aan een
kaal analyseresultaat. Voor deze klanten willen
we partner zijn. We gaan met een probleem of
een vraag aan de slag en willen op efficiënte
wijze een doelgericht antwoord geven. Dit
leidt tot een klantenkring waar we binding
mee hebben. Vaak ook worden meerjarige
contracten afgesloten, waarin de afspraken
worden vastgelegd. In 2004 zijn nieuwe
klanten met ons in zee gegaan, waaronder
enkele grote industrieën, instellingen in de
zorgsector, gemeentelijke instellingen en een
grote bierbrouwerij die onder andere het water
bestemd voor de bierproductie in binnen- en
buitenland door ons laat controleren.
Klanten houden ons scherp
In dit boekwerkje komt een achttal opdrachtgevers
van WLN aan het woord, die voor uiteenlopende
zaken een beroep op ons doen.
Klanten zijn voor ons heel belangrijk. Omdat
zij ons scherp houden. Zij zuigen ons mee in de
ontwikkelingen die zij zelf doormaken. De
ontwikkeling van nieuwe producten, de implementatie
van nieuwe technieken, nieuwe wetten
waar klanten mee te maken krijgen: niet
zelden hebben zij direct of indirect gevolgen
voor de taak die wij bij de klant vervullen.
Vaak worden we al in een zeer vroegtijdig stadium
bij nieuwe ontwikkelingen betrokken.
Onze kennis en de praktijk bij onze klanten
gaan de mooiste verbintenissen met elkaar
aan. Het is soms buitengewoon verrassend
hoe breed onze kennis zich laat toepassen.
De geïnterviewde opdrachtgevers geven daar
aansprekende voorbeelden van.
De organisatie van WLN
Flexibiliteit naar onze klanten vereist een flexibele
organisatie. De verschillende activiteiten
bij WLN zijn niet ondergebracht in afdelingen,
maar in zogeheten werkvelden. Grenzen daartussen
zijn aanwezig, maar niet hard.
Activiteiten worden vaak in projectvorm
opgepakt. Wij hebben veel deskundigen in
huis en willen daar ook een maatschappelijke
rol mee vervullen. Zo zijn we een erkend
leerbedrijf voor diverse beroepsopleidingen.
Regelmatig leiden we stagiaires en afstudeerders
op en in 2004 zijn we zelfs een stap
verder gegaan. In samenspraak met het CWI
en de vakbonden hebben we vier jeugdige
werklozen een ontwikkelkans geboden:
gedurende drie jaar worden zij opgeleid op
MBO-niveau Chemie en werken zij in de praktijk
als monsternemer/veldanalist.
Ik wens u veel leesgenoegen.
Gerrit Veenendaal,
directeur WLN
5 jaarverslag WLN 2004 - Voorwoord

jaarverslag WLN 2004 - Interview
6

[interview]
Functie van WLN voor waterbedrijven houdt bij wettelijke verplichtingen niet op
Met het oog op technologie en innovatie
is WLN als kenniscentrum onmisbaar
Waterlaboratorium Noord is het gezamenlijke eigendom van twee
drinkwatermaatschappijen: Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD)
en Waterbedrijf Groningen. Het zijn de eerste en belangrijkste opdrachtgevers.
Aan WLN namelijk de cruciale taak om op de kwaliteit
van het drinkwater in de verzorgingsgebieden van beide bedrijven toe
te zien. Een taak die direct aan de volksgezondheid is gelieerd. En dat
is niet het enige. Ook ten aanzien van technologie en innovatie vervult
WLN als hoogwaardig kenniscentrum een onmisbare functie voor
de waterbedrijven. Achtereenvolgens geven Karst Hoogsteen, directeur
van WMD en Harmen Hoogeveen, directeur van Waterbedrijf
Groningen, hun visie op de meerwaarde die WLN biedt aan hun bedrijven
en doelstellingen, nu en in de toekomst.
“De verbondenheid van WLN aan onze bedrijven hangt in de eerste
plaats samen met wettelijke verplichtingen waaraan wij dienen te voldoen”,
legt Karst Hoogsteen uit. “De werkzaamheden van het laboratorium
raken elke schakel in de waterketen: waterwinning, waterzuivering,
waterdistributie en waterconsumptie. WLN controleert van de bron tot
en met de kraan. Water is een grondstof met unieke eigenschappen.
Er lost van alles in op, het neemt van alles op en het is voedingsbodem
voor allerhande stoffen. Anders dan bijvoorbeeld gas, is water buitengewoon
veranderlijk. En juist omdat leven zonder water niet mogelijk is,
is het van vitaal belang dat we die veranderlijkheid voortdurend toetsen
aan de eisen die aan water als bron van leven worden gesteld.
7
Karst Hoogsteen, directeur Waterleidingmaatschappij Drenthe

jaarverslag WLN 2004 - Interview
Voor mens, dier en natuur. Met water heb je in het leven altijd en overal te maken. Het stroomt
tot in alle haarvaten van de samenleving. En is er te weinig van, dan is er een probleem; is er te
veel van, eveneens.”
WLN is voorwaardenscheppend
“De analyse van drinkwater vormt de kern van de relatie tussen de waterbedrijven en WLN,
maar zeker zo belangrijk is WLN voor ons als kennispartner. Bij innovatieve en technologische
ontwikkelingen die onze bedrijven doormaken, is WLN in nagenoeg alle gevallen zeer nauw
betrokken. Men beschikt daar over hoogwaardige technologische en continu voortschrijdende
kennis en bovenal weet men deze kennis naar voor ons zinvolle toepassingen te vertalen. Denk
aan de interessante ontwikkelingen die momenteel gaande zijn op het gebied van membraantechnologie.
Buitengewoon boeiend zijn de onderzoeken naar de haalbaarheid van Blue Energy: de
techniek waarmee uit zoet- en zoutwater energie kan worden opgewekt en die misschien wel
resulteert in een energiebron die wind- of zonne-energie overbodig maakt. Mede dankzij intensieve
samenwerking met universiteiten, onderzoeksinstituten, industrie en andere laboratoria
speelt WLN een voorwaardenscheppende rol bij de ontwikkeling van nieuwe producten en technieken.
Dat komt de kwaliteit van ons product, onze dienstverlening en onze bedrijfsvoering zeer
ten goede. Én die van de andere opdrachtgevers van WLN.”
De kracht van kleinschaligheid
WLN is een relatief kleinschalig bedrijf. Maakt dat WLN tot een kwetsbaar bedrijf? Karst
Hoogsteen: “Het is natuurlijk waar dat een grote dosis kennis bij WLN eigendom is van een
betrekkelijk kleine groep mensen. Op deze mensen moeten we dus heel zuinig zijn. In de kleinschaligheid
ligt evenwel tegelijkertijd de grote kracht van WLN. De lijnen zijn er kort, de verschillende
werkvelden zijn niet scherp afgebakend, diverse inzichten laten zich er gemakkelijk
bundelen. De kleinschaligheid maakt bovendien dat alle medewerkers nauw bij hun werk en
elkaar betrokken zijn. Wordt bijvoorbeeld een groot contract afgesloten, dan is iedereen daar
trots op. Bij WLN schuilt daarnaast niet het gevaar dat het een grote analysefabriek wordt.
Er zal daarom altijd een uiterst gevarieerd werkaanbod zijn. Aantrekkelijk voor goede,
gemotiveerde mensen.”
8

Sparringpartner in ondernemerschap
Harmen Hoogeveen van Waterbedrijf Groningen ziet de bijdrage die WLN aan de waterbedrijven
levert, de komende decennia alleen maar verder toenemen. Waterbedrijven zijn van oudsher
typische nutsbedrijven en zullen dat altijd blijven. Maar ook voor ondernemerschap zal, inherent
aan de mogelijkheden die de beide bedrijven reeds volop in huis hebben, steeds meer ruimte
komen. Voor WLN is daarbij een belangrijke rol als sparringpartner weggelegd.
“De degelijkheid van het nutsbedrijf en voortvarend, slagvaardig ondernemerschap laten zich
inderdaad uitstekend met elkaar verenigen”, is de overtuiging van Harmen Hoogeveen.
“We gaan de komende decennia een andere koers varen. Ons bestaansrecht blijft gelegen in het
dienen van het algemeen maatschappelijk belang in termen van volksgezondheid. Maar behalve
dat we de leveranciers van zuiver drinkwater zijn, willen we ten aanzien van de meest uiteenlopende
kwesties die met water te maken hebben, de aanbieder van totaaloplossingen zijn.”
Overeenkomstige bedrijfscultuur
“Onze activiteiten ten aanzien van bijvoorbeeld bronnenbeheer en aansluiting op natuurbelangen,
leveringszekerheid, zorg voor leidingen en pompstations, vestigingsklimaat voor de industrie,
partner voor gemeenten en provincie, klantenservice en mogelijkheden voor waterbesparing
zullen daarom vanuit een ondernemender bedrijfscultuur benaderd gaan worden dan men altijd
van ons gewend is geweest. Voor WLN zal bij dit alles een sterk geïntensiveerde rol zijn
weggelegd. Als kenniscentrum hebben we WLN nodig om onze ambities waar te maken. In
WLN vinden we wat dat betreft een ideale sparringpartner. Hun corebusiness is nauw verbonden
met onze nutsfunctie en tegelijkertijd weten ook zij dat goed te combineren met ondernemerschap.
We delen dezelfde bedrijfscultuur.”
Technologische kennis hoog én concurrerend
“Kijk, zo lang het om drinkwater gaat, hebben we niets te maken met concurrentie en is het
denken in termen van inkomsten van sterk ondergeschikt belang. Anders wordt het zodra we
Interview
-
naar vele andere toepassingen van water kijken, gedemineraliseerd water voor de industrie
bijvoorbeeld. Bij de productie en verkoop daarvan komt vrije marktwerking om de hoek kijken
2004
en neemt de concurrentie nationaal en internationaal sterk toe. Dan tellen de baten wél en
moeten we als ondernemer risico’s durven nemen. Vanuit onze kennis, kunde en corebusiness zie
WLN
ik daar talrijke mogelijkheden voor de toekomst. Diverse oriënterende gesprekken met mogelijke
partners worden reeds gevoerd.”
9 jaarverslag

jaarverslag WLN 2004 - Interview
Over de rol die bij dit alles voor WLN is weggelegd, vervolgt Harmen Hoogeveen: “Zonder
WLN zijn nieuwe ontwikkelingen, zeker ook richting de vrije markt, niet realiseerbaar. WLN
vormt voor ons de waarborg dat onze technologiestand altijd op een hoog én concurrerend
niveau blijft. Ik ben mede daarom zeer gelukkig met de aansluiting van WLN op het onderzoeksinstituut
Wetsus en met de vooraanstaande positie die WLN binnen Kiwa inneemt.
Zo weten we altijd wat er in de wereld van water speelt en kunnen we altijd een constructieve,
marktgerichte vertaalslag naar onze eigen regio maken. En wellicht zelfs over de grenzen van de
eigen regio heen. ‘Think global and act local’ is een devies dat in deze volop van toepassing is.”
Harmen Hoogeveen, directeur Waterbedrijf Groningen
10

Chemisch onderzoek
Het chemisch laboratorium van WLN verricht in
opdracht van bedrijven, instellingen en overheden een
breed scala aan analyses in elk type water: variërend
van grond-, drink- en proceswater tot mineraal-,
oppervlakte-, zwem- en afvalwater. Daartoe worden
de meest uiteenlopende technieken ingezet. Direct
verbonden met de analysetaak zijn de activiteiten die
het laboratorium onderneemt op het gebied van monsterneming
en advisering. Bij het verstrekken van
analyseresultaten houdt de betrokkenheid van WLN
bij opdrachtgevers beslist niet op. In veel gevallen
begint de relatie vanaf dat punt pas echt inhoud te
krijgen.
Ons laboratorium voldoet aan de hoogste
kwaliteitseisen. Wij zijn geaccrediteerd conform
de strenge eisen van de Raad van Accreditatie, de
RvA. Tal van opdrachtgevers leggen deze accreditatie
als eis neer bij de uitbesteding van opdrachten.
Zelf beschouwen we de accreditatie evenwel
als norm die minimaal aan onze kwaliteit gesteld
mag worden. Waar mogelijk, leggen we de
prestatielat altijd nog hoger. Deze ambitie is,
gezien het sterke kwaliteitsbesef dat onze medewerkers
van zichzelf reeds hebben, zeker geen
ijdele ambitie. De investeringen die we plegen in
Nieuwe ICP MS unit
hun kennis en kunde voegen daar het nodige
aan toe.
De winst die met innovatie wordt geboekt
Innovatie is eveneens een belangrijk speerpunt
voor het laboratorium. Bij het toepassen van
nieuwe technieken en apparatuur - bij voorkeur
geautomatiseerd - nemen wij in onze sector een
voorhoedepositie in. Alvorens tot investeringen
over te gaan, toetsen we de nieuwste ontwikkelingen
uiteraard grondig aan onze doelstellingen
in termen van grotere nauwkeurigheid,
11

jaarverslag WLN 2004 - Chemisch onderzoek
verbreding van dienstverlening, kostenefficiency
en hogere snelheid. De efficiency binnen Chemie
is ook in 2004 sterk toegenomen. Daarmee kon
het extra aanbod van werk flexibel worden
opgevangen. Tijdwinst is onder meer geboekt
dankzij de uitbreiding van de apparatuur, waardoor
de kwetsbaarheid bij storing sterk afnam.
Er is een tweede discrete analyser aangeschaft en
voor de analyse van metalen zijn twee ICP-MS
systemen aangeschaft.
Efficiency resulteert in tijdwinst
Optimalisatie van het werkproces blijft een belangrijk
aandachtspunt. Bij HPLC is door het
combineren van analyses in één methode veel
tijdwinst geboekt. Ook door keuze van andere
kolommen kon een halvering van de analysetijd
worden gerealiseerd. Daar wordt veel gebruik
van gemaakt: met name de analyse van
glyfosaat/ampa is in 2004 sterk toegenomen.
Zowel het waterschap Hunze en Aa’s als collegawaterlaboratoria
in binnen- en buitenland laten
deze analyse door ons uitvoeren. Het combineren
van de analyse van alle metalen, met uitzondering
van kwik, in één analyserun met behulp van
ICP-MS levert eveneens tijdwinst op.
Samenwerking gericht op kwaliteitsverbetering
Samen presteer je meer én beter dan alleen: dat
is de reden waarom het laboratorium, en overigens
ook alle andere werkvelden binnen WLN,
intensief met andere partijen samenwerken.
12
Van universiteiten en kennisinstituten tot collegalaboratoria
en waterschappen. Samenwerking
geschiedt zowel in de vorm van krachtenbundeling
voor het beproeven en in gang zetten van
nieuwe ontwikkelingen, als van uitbesteding of
uitruil van analyses. Door samenwerking kan een
zeer breed spectrum van analyses worden aangeboden,
waarbij de kwaliteit door ons wordt
bewaakt. Waar mogelijk, beperken we de
hoeveelheid uitbesteed onderzoek, onder meer
door het zelf operationeel maken van analysemethoden
(bijvoorbeeld ftalaten) die door een
veranderde vraag kostendekkend in eigen beheer
kunnen worden uitgevoerd.

[interview]
Overnight-analyse van grondwater in Groningen-gasveld in opdracht van ARCADIS
Er mag beslist geen tijd verloren gaan
De gasdruk op de diverse locaties voor aardgaswinning van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in het
Groningen-gasveld is na dertig jaar intensief gebruik sterk afgenomen. Door de installatie van nieuwe compressoren
wordt de gasdruk weer op peil gebracht. Ook worden verschillende milieumaatregelen getroffen, conform de eisen
van de huidige tijd. Iedereen herinnert zich ongetwijfeld de grote brandvlammen op de locaties. Als de gasdruk te
hoog is, wordt het overtollige gas op deze wijze verbrand. De renovatie op de locaties is erop gericht de vlam te verwijderen
en het proces van gasbehandeling zodanig aan te passen dat van overtollig gas nauwelijks nog sprake zal
zijn.
Deze omvangrijke operatie is in 1999 van start gegaan en neemt naar verwachting
tien jaar in beslag. Voor de saneringswerkzaamheden die met deze
renovatie gepaard gaan, trok de NAM het advies- en ingenieursbureau
ARCADIS aan. Inzicht in de kwaliteit van het grondwater op de gaslocaties
is voor ARCADIS van cruciaal belang. Zodra er grondwatermonsters worden
genomen, moet dat inzicht bovendien razendsnel worden verschaft.
Alleen WLN bleek in staat aan deze servicewens te voldoen.
Signaleren van kwik
“Op de locaties bevinden zich waterzuiveringsinstallaties voor de zuivering
van opgepompt grondwater”, legt projectmanager Hans Vlaar van
ARCADIS uit. “Het water kan in deze installaties van alle vormen van
verontreiniging worden ontdaan, behalve van kwik. Kwik wordt weliswaar
zelden aangetroffen, maar mag in geen geval in aanraking komen met de
metalen onderdelen van de zuiveringsinstallatie. Het opgepompte grondwater
wordt daarom eerst opgeslagen in een buffertank en bemonsterd.
Om het bouwproces zo min mogelijk te vertragen, is het nodig dat de
monsters zo snel mogelijk worden geanalyseerd. Tijd is geld. Veel geld,
in dit geval.”
13
Hans Vlaar, projectmanager Arcadis

jaarverslag WLN 2004 - Interview
Onmiddellijke analyse vereist
“Zodra we monsters aan WLN hebben aan te bieden, melden we dat voor één uur ‘s middags.
Om drie uur haalt WLN de monsters op en verricht de analyse nog diezelfde avond. Zo weten
wij ‘s ochtends direct of de waterstroom door de zuiveringsinstallatie kan worden geleid of, in
geval van aanwezigheid van kwik, langs speciale weg moet worden afgevoerd. Het is voor WLN
dus dagelijks even afwachten of zij monsters van ons ontvangen. Alleen een flexibele dienstverlener
is in staat een dusdanig onvoorspelbare overnight-service te bieden. WLN is tot op heden
de enige die aan deze wens kan voldoen.”
Gascondensaat in de bodem
“WLN analyseert het grondwater tevens op de aanwezigheid van BTEX, afkomstig van gascondensaat”,
vervolgt Hans Vlaar. “Aardgascondensaat is tijdens het proces van gasbehandeling in
enkele gevallen gelekt op het installatieterrein van de locatie, evenals op het terrein van de
brandvlam buiten de locatie. Tijdens de sanering wordt deze verontreiniging verwijderd en daarbij
maken we gebruik van de analysegegevens van WLN.”
Er staat veel op het spel
“Het mag duidelijk zijn dat er veel op het spel staat. De renovatie op zich zorgt al voor kostbare
vertraging van het gaswinningproces, dat is onoverkomelijk, maar er mag dus beslist geen extra
tijd verloren gaan. Bij WLN begrijpen ze dat heel goed en kunnen ze die verantwoordelijkheid
uitstekend aan. Hun werkwijze en methodes sluiten nauw op onze wensen aan. Hun koeriersdienst
is uitermate stipt. Daarin zijn ze uniek, zo is onze ervaring.”
14

15 jaarverslag WLN 2004 - Interview

jaarverslag WLN 2004 - Biologisch onderzoek
Biologisch onderzoek
In een waterwereld waarin efficiency en snelheid een steeds belangrijkere
positie innemen, staan binnen de biologische afdeling
de klassieke kweekmethodes nog altijd centraal. Het bepalen van
allerlei bacteriën wordt meer dan ooit bepaald door de wetgeving,
die exact voorschrijft welke methodes moeten worden toegepast.
Voor het jaar 2000 was dit voornamelijk een nationale aangelegenheid;
tegenwoordig wordt dit zelfs vanuit Brussel opgelegd.
Zo houdt het werkveld Biologie zich de meeste tijd bezig met het
wateronderzoek in de provincies Groningen en Drenthe en worden
vooral analyses als Coli37, Escherichia coli en koloniegetal 22°C
uitgevoerd.
Daarnaast wordt veel drinkwateronderzoek
voor derden uitgevoerd en is 2004 met name
een jaar geweest, waarin een relatief groot
aantal analyses voor Bacteriofagen is uitgevoerd.
Dit is één van de parameters waarover
bij WLN veel expertise aanwezig is, zeker
gezien de historie van de ontwikkeling van de
methode waarbij WLN destijds een zeer actieve
rol heeft gespeeld. Zo is WLN ook nog
steeds het enige waterlaboratorium in Nederland
dat onderzoek kan uitvoeren naar ijzerbacteriën
in het water.
Record aantal analyses
Niet alleen de klassieke microbiologie is een
belangrijke bezigheid binnen het werkveld,
16
maar ook nieuwe technieken zijn in 2004 weer
ruim aan de orde gekomen. Dit alles, naast een
belangrijke parameter van de laatste jaren:
Legionella. Records zijn er om gebroken te
worden. In 2004 is met het aantal Legionellaanalyses
een nieuw jaarrecord gevestigd. De
magische grens van 5000 analyses is overschreden.
En dan te bedenken dat we er vijf
jaar geleden nog maar zo’n 100 van uitvoerden.
In 2003 waren dat er 4500. In één jaar is
derhalve een stijging van 13% gerealiseerd.
Legionella blijft een centraal item voor microbiologie:
zowel waar het de analyses zelf, als
de randactiviteiten betreft. Zo zijn er enorm
veel strubbelingen geweest met de kwaliteit
van de voedingsbodem, met als gevolg dat
we de overstap naar een andere leverancier
hebben gemaakt.
Legionella in water
Het DNA-onderzoek is in 2004 voor een groot
gedeelte gefocust geweest op Legionella.
Samen met Kiwa, IQproducts en Bioclear is
een BTS-subsidieproject uitgevoerd naar een
Realtime PCR-methode voor het aantonen van
Legionella in water. WLN had hierbij de taak
om met behulp van PCR en kweekmethode
veel watermonsters te onderzoeken op
Legionella pneumophila. In juli 2004 is het
project afgerond en in december is het geheel

gerapporteerd. Het onderzoek heeft geresulteerd
in een bruikbare RT-PCR-methode voor
Legionella, waarbij het resultaat binnen 4 uur
na aanlevering van het monster bekend is. Wel
is duidelijk geworden dat er nog aanvullend
onderzoek nodig is naar de opwerkingsstap
van het DNA. De opbrengst bij de opwerking
is te variabel en onvoorspelbaar. Kiwa en WLN
zullen hier in 2005 gezamenlijk onderzoek naar
doen.
Snellere ATP-metingen
Sneller dan snel: niet alleen bij PCR, maar ook
bij de ATP-metingen. In 2004 is een nieuw
Luminescentie-apparaat gebaseerd op een 96wells
format aangeschaft. Hierdoor kunnen per
tijdseenheid aanzienlijk meer ATP-monsters
worden geanalyseerd in aanzienlijk minder
analistentijd. Bij het oude apparaat was één
analist een hele dag bezig om circa 50 monsters
te analyseren; met het nieuwe systeem
kost dit circa 2 uur tijd. Daarnaast is het systeem
veel flexibeler om ‘even’ een monstertje
tussendoor te meten.
Onderzoek drinkwater
Projecten hebben in 2004 een grote invloed
gehad op het werkveld Biologie en zullen dat
vanaf 2005 zeker ook hebben. WLN participeert
in het Kiwa-project ‘Veiligheid van distributie
van drinkwater, grote volumes’. Een
speciale Kiwa-werkgroep is erop gericht het
achtergrondniveau van indicatororganismen in
distributieleidingen met behulp van echt grote
volumes vast te leggen. WLN heeft hier praktisch
aan bijgedragen door bij incidenten
bemonsteringen op locatie uit te voeren met
de MF-sampler.
Meldingen
In 2004 is een aanzet gemaakt voor een
nieuwe inspectierichtlijn betreffende meldingen.
Een van de onderdelen in deze richtlijn
betreft het bacteriologisch onderzoek van
drinkwater. De grote verandering zal zijn dat
17
jaarverslag WLN 2004 - Biologisch onderzoek

jaarverslag WLN 2004 - Biologisch onderzoek
bedrijven binnen 2 uur na isolatie van verdachte
coli37 aan de inspectie moeten melden
of er verdachte E.coli bacteriën zijn aangetroffen.
Dit houdt voor het laboratorium in dat alle
verdachte kolonies voor E.coli met PCR
moeten worden bevestigd. In 2004 is reeds
een vergelijkend onderzoek gestart, zodat bij
de beoordeling van de RVA de PCR-methode
gecertificeerd kan worden. Daarnaast presenteert
WLN samen met Kiwa in het begin van
2005 een tweetal artikelen in H2O over de
toepassing van de PCR-methode: Het RT-PCR
BTS-project Legionella pneumophila en E.coli
bevestiging met behulp van RT-PCR.
Hydrobiologisch onderzoek
Op hydrobiologisch gebied heeft 2004 geen
spannende ontwikkelingen te zien gegeven.
18
Wel is nagedacht over de toekomst van de
hydrobiologische analyses en de waarde en
invloed op de sturing van het mengbekken.
Verwacht wordt dat er wel zaken gaan veranderen,
waardoor het laboratorium ten aanzien
van hydrobiologische kwaliteitsaspecten dichter
bij de directe sturing en kwaliteitsbewaking
komt te zitten. In 2005 zal worden overgegaan
tot aanschaf en inzet van een algenmonitor
waarmee de ontwikkelingen van de algen in
het mengbekken online gevolgd kunnen worden.
Dat dit ten dele de handmatige tellingen
zal vervangen, mag duidelijk zijn. De metingen
op zich zullen echter door de enorme tijdswinst
beter gebruikt kunnen worden voor de directe
bewaking. 2005 zal dan ook een uittest- en
validatiejaar zijn.

19 jaarverslag WLN 2004 - Biologisch onderzoek

jaarverslag WLN 2004 - Interview Kalsbeek
[interview]
Kalsbeek doet voor Legionellamonsters een beroep op WLN
We zijn in meer dan alleen de
uitkomsten van analyses geïnteresseerd
Kalsbeek in Assen is een landelijk bekende naam op het gebied van
waterbehandeling. Het bedrijf weet alles van de waterbehandeling
van bijvoorbeeld cv-installaties, koelsystemen, stoomketels, industriële
procestechnieken en drinkwaterinstallaties. Ook worden
uiteenlopende metingen verricht die verband houden met het binnenklimaat,
zoals microbiologische luchtmetingen, geluidsmetingen,
luchtkwaliteitscontroles, asbestmetingen en metingen van gassen,
dampen en stof. Daarnaast opereert Kalsbeek als inspecteur en
adviseur op het gebied van Legionella. Al decennialang fungeert
WLN daarbij als huislaboratorium.
“Op het gebied van Legionella doen wij alles behalve analyseren”, legt
Arjen Kempen, directeur van Kalsbeek uit. “Als inspecteur en adviseur
ondersteunen wij ondermeer zorginstellingen, industrieën, recreatiebedrijven,
utiliteitssector, gemeenten, maar ook de on- en offshorelocaties
van de Nederlandse Aardolie Maatschappij bij hun wettelijke
verplichting ten aanzien van risico-inventarisatie en beheersplannen.
Onze werkzaamheden beslaan het hele scala van inventarisatie van
drinkwatersystemen, rapportages, opstellen van beheersplannen,
begeleiding van installatie-aanpassingen en het uitvoeren van audits,
preventieve controles en reinigingen.”
20
Arjen Kempen, directeur van Kalsbeek

We doen allebei waar we goed in zijn
Op dit terrein is Kalsbeek één van de grootste partijen in Nederland. Het bedrijf neemt jaarlijks
zo’n twee- tot tweeëneenhalf duizend Legionellamonsters. Waarom analyseren zij deze eigenlijk
niet zelf? Arjen Kempen: “Omdat WLN daar nu eenmaal veel beter in is. We doen allebei waar
we goed in zijn. In plaats van elkaar te beconcurreren, versterken we elkaar. WLN werkt met
zeer geavanceerde apparatuur en loopt in deskundigheid altijd voorop in de branche. Omdat we
niet enkel in de uitkomsten van analyses geïnteresseerd zijn, maar ook uiteenlopende vragen
willen kunnen stellen, is dat heel belangrijk voor ons. Ook voor bijvoorbeeld biologische
vraagstukken met betrekking tot binnenhuisinstallaties doen we regelmatig een beroep op ze.”
Onderzoekspartners
WLN en Kalsbeek zijn al diverse malen partner in onderzoeksprojecten geweest. Een proefproject
dat voor het voorjaar van 2005 op de planning staat, betreft een nieuwe manier om koeltorens
de desinfecteren. “Wij hebben een apparaat ontwikkeld waarmee desinfecterende stoffen
door middel van stroom worden aangemaakt. Deze techniek is veel vriendelijker voor het milieu
dan de stoffen die nu worden toegepast en zorgt bovendien voor een aanmerkelijke energiebesparing.
Behalve WLN, is ook energieadviesbureau NOVEM bij dit proefproject betrokken.”
Verstandhouding op alle niveaus uitstekend
Heeft Kalsbeek in al die jaren nooit overwogen zich eens bij concurrenten van WLN te oriën-
teren? “Ik moet toegeven dat we wekelijks door andere partijen worden benaderd”, vertelt Arjen
Kempen. “Maar wat wil je: om tweehonderd monsters per jaar wordt bij wijze van spreken al
een veldslag gevoerd en wij leveren maar liefst het tienvoud daarvan aan. Toch is een overstap
Kalsbeek
naar een andere partij bij ons nooit aan de orde geweest. We hebben goede afspraken met WLN
en de onderlinge verstandhouding is op alle niveaus uitstekend. De mensen die bij ons werken,
kennen hun collega’s bij WLN heel goed. De communicatielijnen zijn zo kort als ze maar zijn
kunnen. WLN zit bovendien slechts tien minuten rijden bij ons vandaan en ook dat is bijzonder
Interview -
plezierig.”
2004 WLN
21 jaarverslag

jaarverslag WLN 2004 - Monsterneming
Monsterneming
Door toegenomen werkzaamheden en verschuivingen in taken van
twee monsternemers richting Technologie was uitbreiding van de
monsterneming noodzakelijk. Deels is de versterking gezocht in
het aannemen van vier jeugdwerklozen in een drie jaar durend leerwerkproject.
In de inwerkperiode van de nieuwe monsternemers is
veel aandacht besteed aan de praktijkopleiding, door ze samen met
ervaren krachten op pad te sturen.
Ook is extra druk op de bezetting van de monsterneming
ontstaan als gevolg van de Arbowetgeving,
die voorschrijft dat bemonstering in
gesloten ruimtes, onder andere in pompputten,
met twee personen moet worden uitgevoerd.
Onderzocht wordt nog of er door het gebruik
van het persoonsbeveiligingssysteem van WLN
voldoende waarborgen zijn om de monsterneming
alleen te mogen uitvoeren. Hierbij speelt
met name de bereikbaarheid van de mobiele
telefoons in bijvoorbeeld pompputten een rol.
Ook wordt gekeken of door aanpassingen in
de constructie van de deksels of het gebruik
van hulpmiddelen de arbeidsomstandigheden
kunnen worden verbeterd.
22
Kwaliteitsborging
Door het toenemend aantal monsters moet
worden gekozen voor een ander systeem van
kwaliteitsborging. Het houden van audits, in de
vorm van het meerdere keren per jaar begeleiden
van de monsternemers bij hun werkzaamheden,
kost te veel tijd. Het borgen van de
kwaliteit door middel van instructie en afstemming
op de vergaderingen van de monsternemers
neemt een belangrijker plaats in, evenals
meer aandacht voor het beoordelen van de

analyseresultaten van de kritische parameters
met betrekking tot monsterneming. In 2005
wordt gestart met het houden van audits op
het laboratorium en pompstation De Punt,
waarbij de praktijksituatie wordt gesimuleerd.
Conserveren van monsters
Naar aanleiding van de beoordeling door de
Raad voor Accreditatie (RvA) is in 2004 gestart
met het in het veld conserveren van monsters.
In eerste instantie is gekozen voor het op het
laboratorium toevoegen van conserveermiddel
aan de monsterflessen. Een deel wordt reeds
met conserveermiddel ingekocht bij toeleveranciers.
Het is de bedoeling in 2005 alle monsterflessen
met conserveermiddel in te kopen. Dit in
overleg en afstemming met collega-laboratoria.
Logistiek
Door het toenemend aantal monsternemers is
het wagenpark uitgebreid met twee auto’s,
waarvan een is ingericht als zwembadbus.
WLN beschikt nu over twee volledig ingerichte
zwembadbussen en een derde, die als reserve
kan worden gebruikt. Er is een proef uitgevoerd
naar de toegevoegde waarde van een
navigatiesysteem. Dit wordt binnen de monsterneming
als een waardevol hulpmiddel
beschouwd. In 2005 zal een nadere keuze
worden gemaakt met betrekking tot de aanschaf
van navigatiesystemen, in combinatie
met routeplanning en doorgifte van positie
naar de planning van de monsterneming.
Dit laatste kan ook weer een bijdrage leveren
aan de traceerbaarheid van de monsternemers
en daardoor bijdragen aan de veiligheid door
het beperken van de reactietijd bij problemen.
Planning en relatiebeheer
Planning en relatiebeheer zijn gesplitst in twee
aparte functies. Hierdoor is voor beide
activiteiten meer duidelijkheid ontstaan.
Relatiebeheer is een staffunctie geworden en
valt niet meer binnen monsterneming. Voor de
planning van de monsterneming worden drie
monsternemers opgeleid om de vervanging en
assistentie van de planner op zich te kunnen
nemen.
23
jaarverslag WLN 2004 - Monsterneming

jaarverslag WLN 2004 - Interview Provincie Groningen
24

[interview]
Meting van grondwater- en bodemkwaliteit in Provincie Groningen
Veld- en labmedewerkers moeten zeer
deskundig en ervaren zijn
Ter fundering van het beleid inzake vermesting, verzuring en verontreiniging door zware metalen van de bodem,
hebben Provincies informatie nodig over de grondwater- en bodemkwaliteit. De Provincies Groningen en
Drenthe hebben daartoe gekozen voor de procedures en het kwaliteitssysteem van WLN, waarbij Groningen
bovendien de bemonstering en de analyse aan WLN heeft uitbesteed. Analyses maken enerzijds effectmetingen
van het gevoerde beleid mogelijk en geven anderzijds richting aan toekomstig te voeren beleid.
Bemonstering vindt plaats op zogeheten kwaliteitsmeetnetten die
zich op allerlei plaatsen in de Provincie Groningen bevinden. Van
zo’n 130 percelen wordt de bodemkwaliteit gemeten. Op de zandgrondpercelen
gebeurt dat jaarlijks, op de kleigrondpercelen eens in
de vier jaar. Door middel van peilbuizen, die zich hoofdzakelijk
langs de kant van wegen bevinden, worden jaarlijks grondwatermonsters
genomen.
Sander Rumahloine is in zijn functie van meetnetbeheerder bij de
Provincie Groningen de vaste contactpersoon voor WLN.
Hij vertelt waarom de Provincie voor WLN heeft gekozen en licht
de Provinciale visie op kwaliteit toe.
Het eisenpakket waaraan WLN moet voldoen
“Sinds 2000 bemonstert en analyseert WLN ons bodem- en grondwaterkwaliteitsmeetnet.
WLN is via een aanbestedingsprocedure,
die eens in de vier jaar plaatsvindt, geselecteerd. Aan deze procedure
is een aantal criteria verbonden. De aanbieder moet in de
eerste plaats kunnen voldoen aan ons bemonsteringsprotocol:
wordt voldaan aan ons eisenpakket ten aanzien van parameters,
welke werkzaamheden worden uitgevoerd en welke methoden
25
Sander Rumahloine, meetnetbeheerder Provincie Groningen

worden gehanteerd? In de tweede plaats beoordelen we de kwaliteit van de veld- en labmedewerkers.
In de derde plaats moet de bedrijfscultuur bij de aanbieder ons aanspreken. Om dat te verduidelijken,
kan ik aangeven wat ons bevalt aan WLN. De mensen van WLN werken vlot en zijn
prettig in de omgang. Altijd zijn ze bereid iets extra’s voor ons te doen, bijvoorbeeld als we specifieke
wensen ten aanzien van de aanlevering van data hebben. Ze geven regelmatig tips, hetgeen
laat zien dat ze meedenken. Verder durven we ze altijd te bellen met vragen, zonder bang te zijn
dat de kassa onmiddellijk rinkelt. Belangrijk is ook de wijze waarop zij communiceren met de
eigenaren van de percelen waar monsters worden genomen. De boeren geven ons aan geen
enkele reden tot klagen te hebben. En ten slotte hechten wij er veel waarde aan dat WLN is geaccrediteerd
door de Raad voor Accreditatie.”
Meten is weten... maar hoe meet je?
De kwaliteitswaarborg is een verantwoordelijkheid die WLN en Provincie samen delen. Sander
Rumahloine: “Er bestaan diverse manieren om de grondwater- en bodemkwaliteit te bepalen,
maar die staan niet per definitie garant voor nauwkeurigheid. Meten is weten, maar hoe je meet,
bepaalt in hoge mate wát je weet. Het is dan ook niet voor niets dat we kritisch kijken naar de
ervaring, deskundigheid en oplossingsgerichtheid van de veldmedewerkers en de mensen in het
lab. WLN was reeds onze partner en is dat op grond van het onderscheidende kwaliteitsniveau
na de aanbestedingsprocedure ook gebleven.”
Kwaliteit borgen én verbeteren
“We leveren zelfs actief een bijdrage aan de geboden kwaliteit. Jaarlijks organiseren we samen
met de Provincies Drenthe en Friesland een bemonsteringsdag waar alle veldmedewerkers aanwezig
zijn. Dat zijn bijzonder leerzame dagen waarbij tal van praktische tips worden uitgewisseld.
Daarnaast ontwikkelen we samen met de andere Provincies in Nederland een systeem voor
kwaliteitsborging, op grond waarvan we kunnen garanderen dat bemonstering op de juiste wijze
plaatsvindt en dat de resultaten van analyses kloppen. Als Provincie hebben we tenslotte verantwoording
aan de burger af te leggen.”
26

jaarverslag WLN 2004 - Watertechnologie & advies
Watertechnologie & advies
Op het gebied van watertechnologie neemt WLN landelijk gezien een zeer vooraanstaande positie in. De ontwikkeling
en toepassing van nieuwe technologie en de hoogwaardige, praktijkgerichte kennis die daarmee samenhangt
worden door collega-bedrijven, wetenschappelijke en overheidsinstanties en opdrachtgevers nauwlettend
gevolgd én uiteraard benut. Aspecten als het milieu, bedrijfseconomische voordelen, wettelijke normen, volksgezondheid
en procesbewaking vormen altijd afzonderlijk of in combinatie met elkaar de grondslag van oplossingen.
Als procestechnologisch onderzoeker en
huisadviseur werkt WLN voor Waterbedrijf
Groningen en Waterleidingmaatschappij
Drenthe en (industriële) bedrijven met een
eigen voorziening voor waterwinning,
-zuivering en/of -distributie. Twee terreinen
waarop het werkveld Watertechnologie zich
onderscheidt, zijn de optimalisatie van
Drinkwaterpompstations en Membraanfiltratie.
Drinkwaterpompstations
De technologische ondersteuning die WLN aan
waterbedrijven biedt, is primair gericht op het
optimaal functioneren van de pompstations
waar drinkwater wordt geproduceerd. Het
technologisch functioneren van het zuiveringsproces
wordt in de eerste plaats beoordeeld op
basis van waterkwaliteitsgegevens. Deze gegevens
alléén maken in geval van normoverschrijdingen
echter uitsluitend reactief handelen
mogelijk. Voor een goede technologische
beoordeling is daarom ook informatie over de
28
bedrijfsvoering en configuratie van de waterbehandeling
van groot belang. Inzicht in de
relaties tussen ingaande kwaliteit, bedrijfsvoering
en uitgaande kwaliteit is nodig om juist
pro-actief te kunnen handelen. Door inzicht in
het technologisch functioneren van de verschillende
procesonderdelen te hebben, kunnen
eventuele knelpunten vroegtijdig worden gesignaleerd
en aangepakt.
Van reactief naar pro-actief
De waterbedrijven zien zich geconfronteerd
met steeds strengere regelgeving en een steeds
kritischer consument. Een accentverschuiving
van reactief naar pro-actief handelen is daarom
wenselijk en noodzakelijk. Om die reden
hebben WLN en de waterbedrijven in 2004
besloten de technologische ondersteuning en
rapportage van de pompstations sterk te intensiveren.
Naast een technologische analyse van
de hoofdprocessen wordt nu ook de algehele
performance van de drinkwaterbehandeling en

de spoelprocessen bestudeerd en beoordeeld.
Waar nodig, worden relaties gelegd tussen
bijvoorbeeld de waterkwaliteitsanalyses, debieten,
draaiuren van pompen en on-line metingen.
Deze technologische beoordeling wordt
in nauwe samenwerking met de operators en
deskundigen uit andere disciplines in beeld
gebracht. Met als doelstellingen:
• een betere drinkwaterkwaliteit door betere
procesbewaking en -sturing
• vaststelling van grondslagen waarop
toekomstig ontwerp kan plaatsvinden
• onderlinge vergelijking van pompstations
• genereren van kennis en inzicht
• vaststelling van een efficiënt en optimaal
analysepakket
Projecten
Bijzonderheden die uit de technologische
doorlichting naar voren komen, worden in
projecten nader uitgewerkt. Zo is in 2004
onderzoek verricht naar verbetering van de
biologische stabiliteit en vermindering van
onderhoudswerkzaamheden op het drinkwaterpompstation
in Sellingen. Daaruit kwam
naar voren dat bij de huidige capaciteit geen
aanpassing nodig is, maar dat bijplaatsing van
een aantal filters en een vacuümontgassing
raadzaam is zodra de levering wordt opgevoerd
naar de vergunningscapaciteit van 3,5
Mm3 advies
& Watertechnologie -
/j. Daarnaast is voor pompstation De Punt
2004
bestudeerd welke UV-desinfectie in aanmerking
komt om de veiligheidschloordosering te
WLN
vervangen.
29 jaarverslag

jaarverslag WLN 2004 - Watertechnologie & advies
Ervaringen en inzichten van het oppervlaktewaterbedrijf
De Punt zijn ingezet om het
ontwerp voor de nieuwe waterbehandelingsinstallatie
voor AVEBE te onderbouwen.
Realisatie zou betekenen dat er een compleet
nieuwe installatie wordt gebouwd voor de productie
van ca. 4 Mm3 /j industriewater van
drinkwaterkwaliteit.
Ook is in 2004 een eerste WaterVeiligheidsPlan
(WVP) uitgewerkt voor het pompstation De
Punt. In dit onderzoek zijn alle stadia in de
productie van drinkwater vanuit oppervlaktewater
en grondwater de revue gepasseerd; een
gezamenlijk project met technologen, biologen,
procesoperators en procesbeheerders.
Dit onderzoek heeft zich beperkt tot risico’s
ten aanzien van de microbiologische veiligheid
in de drinkwaterbereiding. De doorlichting
heeft geresulteerd in actualisatie van de inzichten,
waarbij optimalisaties in beheersing van de
procesvoering van de drinkwaterproductie zijn
benoemd. Een aanvullend en belangrijk resultaat
is dat een dergelijke doorlichting met alle
betrokken disciplines leidt tot het vergroten
van de betrokkenheid en de kennis van de
direct verantwoordelijke procesbeheerders.
Membraantechnologie
De technologen van WLN hebben de nieuwe
inzichten op het gebied van membraanfiltratie
inmiddels doorvertaald naar uiteenlopende fullscale
installaties. Zij verwachten dat de moge-
30
lijkheden ervan nog lang niet zijn uitgeput. Het
WLN-onderzoek bestaat uit testen op labschaal
(jartesten of testen met minimodules), testen
op pilotschaal (< 10 m3 /h) of gecontroleerde
testen op de full-scale installaties. Voorop staat
altijd dat de installaties conform de ontwerpgrondslagen
dienen te functioneren; uiteraard
tegen acceptabele kosten.
Het afgelopen jaar heeft het onderzoek zich
onder andere gericht op:
• vlokmiddeldosering
• membraanintegriteit
• testen nieuwe ultrafiltratiemodules (meer
membraanoppervlak = meer opbrengst)
• performance van de installaties
(drukval en fluxen)
• beperking en hergebruik van spoelwater
• slib- en concentraatproductie
• biofouling
• metaalvervuiling
Opkomst ijzerhoudend vlokmiddel
bij ultrafiltratie
Ultrafiltratie is een waterbehandelingstechniek,
die wordt gebruikt voor de verwijdering van
zwevende en colloïdale stoffen, bacteriën en
virussen. Ultrafiltratie wordt vaak toegepast als
voorbehandelingstechniek voor de nog fijnere
membranen van omgekeerde osmose,
waarmee demi-water geproduceerd wordt.
Ultrafiltratie maakt gebruik van membranen

tussen de 5-500 nm. Vaak is voor ultrafiltratie
dosering van een vlokmiddel noodzakelijk:
veelal een aluminiumhoudend middel dat goed
in staat is organische componenten te verwijderen.
Het product van de ultrafiltratie dient
deeltjes- en bacterievrij te zijn en een laag
gehalte aan organische componenten te bevatten.
Een nadeel van het huidige toegepaste vlokmiddel
is dat aluminium een milieuvreemde
component is en dat het hoge slibkosten met
zich meebrengt. Pilotonderzoek in 2004 heeft
uitgewezen dat ook een ijzerhoudend vlokmiddel
geschikt is. De kosten daarvan zijn vergelijkbaar
met die van het aluminiumhoudende
vlokmiddel. Voor bestaande installaties geldt
dat het aluminiumhoudend vlokmiddel
gehandhaafd moet worden zolang de verwijdering
van organische componenten, naast
uiteraard een goede filtratie, het doel blijft.
Bij nieuwe installaties is het voor de verwijdering
van organische componenten echter
noodzakelijk om alternatieve voorbehandeling
in heroverweging te nemen, zoals anionenwisseling
en nanofiltratie. Met succes is op de
gietwaterlocatie in Klazienaveen (waar gietwater
wordt geproduceerd door middel van ultrafiltratie)
het aluminiumhoudende vlokmiddel
inmiddels vervangen door een ijzerhoudend
vlokmiddel.
Waarborgen van membraanintegriteit
Membraanintegriteit, dat wil zeggen: geen
membraanrietbreuk, is continu van cruciaal
belang. Op de langere termijn resulteert door-
advies
draaien met rietbreuk namelijk in een slechte
&
waterkwaliteit en een slechte performance van
de installatie. Intensieve reinigingen zijn dan
noodzakelijk. De bestaande monitoring op
rietbreuk bleek soms in onvoldoende mate
gevoelig te zijn. Met behulp van deeltjestelling
en drukmetingen kan rietbreuk nu veel eerder
Watertechnologie -
worden geconstateerd. WLN kan met haar
eigen deeltjesteller de integriteit op de full-
2004
scale installaties periodiek controleren.
WLN
31 jaarverslag

jaarverslag WLN 2004 - Watertechnologie & advies
Beheersing biofouling bij omgekeerde osmose
Indien ultrafiltratie als voorbehandeling dient
voor een omgekeerde-osmose-installatie, is
een beheersbaar proces een absolute voorwaarde.
De waterbedrijven beschikken over
twee industriewaterplants, waarbij met omgekeerde
osmose hoogwaardig proceswater
wordt geproduceerd (geleidend vermogen
< 2 mS/m).
Bij een goed functionerende ultrafiltratie is de
vervuiling van de omgekeerde-osmose-membranen
beheersbaar. De meest voorkomende
vervuilingsvormen zijn: scaling van zouten,
fouling van colloïdale deeltjes en biofouling.
Scaling kan prima worden beheerst door het
doseren van een antiscalant, waardoor de
metaalneerslag wordt uitgesteld. Moeilijker te
beheersen is biofouling. Biofouling op membranen
wordt nog maar sindskort als probleem
herkend. De uitdaging is de komende periode
meer inzicht te krijgen in het beheersen en
minimaliseren van ervan. Een gezamenlijk
onderzoek van de waterbedrijven Vitens,
Waterbedrijf Groningen en Waterleidingmaatschappij
Drenthe heeft geresulteerd in
meer inzichten over het ontstaan van biofouling
en over middelen om biofouling te minimaliseren.
Uit het onderzoek bleek dat vroegtijdige
signalering van biofouling van groot
belang is. Daarnaast is aangetoond dat de
effectiviteit van de membraanreiniging bepalend
is voor de beheersbaarheid van biofou-
32
ling. Zodra biofouling beheerst kan worden,
zal het aantal toepassingsmogelijkheden van
membraantechnologie aanmerkelijk toenemen.
Advisering WLN in 2004
• Proefonderzoek pompstation Sellingen
• Waterveiligheidsplan pompstation De Punt
• Pilotonderzoek anaërobe nanofiltratie om
drinkwater te ontharden op pompstation
Zuidwolde
• Pilotonderzoek naar verwijdering van
organische stof met anionenwisseling op
pompstation De Punt
• Technologische begeleiding en optimalisatie
drinkwaterpompstations
• Technologische begeleiding en optimalisatie
industriewaterinstallaties (Kisuma,
Waterfabriek Veendam, Nedmag, Norit,
Gietwater, Waterland)
• Stroomdal: decentrale sanitatie
• Industriewaterlevering Delfzijl
• AVEBE: uitwerken scenario’s en procesontwerp
• NAM: uitwerken procesontwerp met
hergebruik rwzi-effluent als uitgangspunt
• DSM: grondwatersanering
• Optimalisatie ultrafiltratie (gezamenlijk
onderzoek WMD/WbG)
• Pilotonderzoek t.b.v. beheersing van biofouling
op RO-membranen (gezamenlijk
onderzoek WMD/WbG)

33 jaarverslag WLN 2004 - Watertechnologie & advies

[interview]
WLN adviseert en controleert in Dierenpark Emmen
Kringloopsluiting bewijst hoe nuttig
afval kan zijn
Op het waterwingebied De Es in Emmen, waar Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD) de concessie voor heeft,
is in 2002 een nieuw onderdeel van Dierenpark Emmen gerealiseerd. Hier bevinden zich een aantal dierenverblijven,
waaronder Playa Pinguïnos met zo’n 150 Humboldt-pinguïns, en het educatief centrum en de Waterfabriek
van de WMD. Alle afvalwaterstromen uit het hele dierenpark komen in de Waterfabriek samen.
Na zuivering wordt het water in het dierenpark benut in bassins en vijvers, voor de toiletspoeling en als schoonmaakwater.
Drie circulatiesystemen voor de behandeling van het water van drie dierenbassins maken eveneens deel
uit van de Waterfabriek.
Jan van Duinen, eerste dierverzorger van de aquaria en terraria in
Dierenpark Emmen
Jan van Duinen, eerste dierverzorger van de aquaria en terraria
in Dierenpark Emmen, vertelt over de werking en de
effecten van De Waterfabriek en over de rol die WLN daarbij
speelt.
“De Waterfabriek heeft een capaciteit van 40 kuub water per
uur. Deze capaciteit wordt niet altijd ten volste benut. In de
rustige winterperiode wordt er minder afvalwater aangeboden.
Breekt dan de voorjaarsvakantie aan, dan moet het systeem
ineens op volle toeren gaan draaien. Het eerste jaar
heeft ons dat heel wat hoofdbrekens bezorgd. Om het proces
te reactiveren, bleek dat we zuiveringsslib moesten aanvoeren.”
De zuiverende werking van nijlpaarden- en olifantenmest
Over de oplossingen vertelt Jan van Duinen: “Het eerste jaar
hebben we een lading slib uit Sleen aangevoerd en het tweede
jaar hebben we gebruik gemaakt van nijlpaardenmest, hetgeen
een aanmerkelijk beter effect sorteerde. Zo kwamen we
34

op het idee om ook olifantenmest te gebruiken. WLN heeft onderzocht of olifantenmest aan de
vereiste criteria voldeed en dat bleek het geval. Toepassing is evenwel nog niet mogelijk omdat de
rioolbuizen te smal zijn.”
Membraantechniek ultrafiltratie
Na gedegen vooronderzoek en op grond van adviezen van WLN is in de Waterfabriek gekozen
voor een biologische waterzuivering en nageschakeld een zuivering op basis van de membraantechniek
ultrafiltratie. Een hoogwaardige techniek voor de verwijdering van bacteriën, virussen
en andere organische componenten, waar WLN zeer goed in thuis is. De afvalwaterstromen
komen in eerste instantie in de Micro Zoo terecht (zo genoemd vanwege het microscopisch
kleine levende materiaal dat zich dan nog in het water bevindt). Het water wordt vervolgens
door rietjes geperst, wordt dan langs een UV-lamp geleid voor de laatste ontsmetting en komt
uiteindelijk als bedrijfswater met nagenoeg de kwaliteit van drinkwater weer tevoorschijn.
WLN adviseert over de processen en instellingen in de Micro Zoo (in overleg met Waterschap
Velt en Vecht), de bedrijfsvoering van de ultrafiltratie-installaties en overige zuiveringen,
de procesmonitoring en de waterkwaliteit.
Voor elke toepassing het juiste water
In de drie circulatiesystemen van de Waterfabriek wordt het water van de pinguïnzee, het nijlpaardenbassin
en het zoutwater rifaquarium met daarin vier soepschildpadden en diverse zeevissen
behandeld. Met name aan het nijlpaardenbassin bewijst het systeem een grote dienst, constateert
Jan van Duinen. “Voorheen bood het water hier nauwelijks doorzicht, hooguit vijf centimeter.
Nu is ‘s ochtends zelfs de bodem zichtbaar. De nijlpaarden zitten natuurlijk niet stil en in de loop
van de dag wordt het water iets troebeler, maar voor het publiek is het bassin nu veel aantrekkelijker.
Voor we dit systeem installeerden, hebben we een proefopstelling gemaakt waar WLN
de metingen heeft verricht. WLN heeft eveneens een rol gespeeld bij de overstap van gechloreerd
water naar een biologisch systeem voor het bassin van de Manenrobben. In de aanloop naar de
hele Waterfabriek hebben we uiteraard ook een groot beroep op WLN gedaan. WLN heeft toen
een complete inventarisatie gemaakt van de eisen waaraan het water op de diverse locaties in het
dierenpark moet voldoen. De WMD had die kennis nodig om te kunnen bepalen welke waterkwaliteiten
in welke hoeveelheden aan het dierenpark geleverd moeten worden.”
35

jaarverslag WLN 2004 - Innovatie
Innovatie
WLN is het laboratorium en het technologisch kenniscentrum voor de twee waterbedrijven en wil de beschikbare
kennis en middelen breed inzetten om nieuwe kennis en ontwikkelingen te kunnen genereren. Dit betekent dat
medewerkers van WLN altijd alert zijn op het signaleren en anticiperen van ontwikkelingen vanuit de vakinhoudelijkheid
en de markt. Onze medewerkers hebben toegang tot specifieke vakliteratuur en zijn bekend met nationale
en internationale kennisnetwerken.
In samenwerking met leverancier Interscience
is de GC-MS TOF analyser aangepast met een
binnen WLN ontwikkelde techniek. De piekvorm
over een groot gebied kon daarmee
aanzienlijk worden verbeterd. DE GC-MS TOF
analyser is overigens voor het grootste deel
van 2004 buiten gebruik geweest als gevolg
van apparatuurstoringen. Pas na vervanging
van het systeem door de leverancier kon de
validatie weer worden opgestart.
Alternatieve detectiemethode
In 2004 is een BTS-subsidieproject uitgevoerd
met een Real-Time PCR apparaat met als titel:
‘RT-PCR Legionella pneumophila’. Doel daarvoor
was alternatieve detectiemethoden te
ontwikkelen voor de huidige tijdconsumerende
en arbeidsintensieve bacteriologische kweekmethode
voor Legionella Pneumophila. Dit
project werd uitgevoerd in een samenwerkingsverband
tussen WLN, Kiwa, IQproducts
en Bioclear.
Membraantechnologie
Membraantechnologie is één van de voornaamste
speerpunten voor het Innovatieplatform
van het Ministerie van Economische
Zaken en één van de belangrijkste thema’s
binnen Kiwa, het onderzoeksinstituut voor
drinkwater en Wetsus, het nieuwe onderzoeksinstituut
van het bedrijfsleven en kennisinstellingen.
Het werkveld Watertechnologie
van WLN heeft unieke ervaringen opgedaan
met membraanfiltratie. Waterbedrijf Groningen
en Waterleidingmaatschappij Drenthe passen
membranen al sinds 1996 toe om spoelwaterhergebruik
op drinkwaterpompstations
mogelijk te maken. Binnen de drinkwatersector
wordt grootschalige membraantoepassing tot
op heden slechts bij één ander bedrijf (PWN)
toegepast. Membranen worden vooral ingezet
voor de productie van industriewater met
oppervlaktewater of afvalwater als waterbron.
Binnen het voorzieningsgebied staan
momenteel negen installaties voor ultrafiltratie
36

en twee installaties voor omgekeerde osmose.
Een installatie voor nanofiltratie wordt gebouwd.
Membraan-autopsies
Een nieuwe tak van sport binnen WLN zijn de
Membraan-autopsies. In samenwerking met
Watertechnologie voert Biologie autopsies uit
op membraanmodules. Naast Kiwa, is WLN
het enige laboratorium in Nederland dat dit
aan de klant aanbiedt.
37 jaarverslag WLN 2004 - Innovatie

jaarverslag WLN 2004 - Interview Interscience
[interview]
Gezamenlijke productontwikkeling met instrumentenleverancier Interscience
WLN staat in de branche bekend als
innovator en kenniscentrum
Innovatie is een constant aandachtspunt bij WLN. Daar liggen in de eerste plaats kwalitatieve, maar eveneens
economische drijfveren aan ten grondslag. Immers, snellere, vollediger of meer geautomatiseerde analyses leiden tot
een lagere analyseprijs. WLN gaat daarom in de relatie met leveranciers van meetapparatuur vaak verder dan het
uitsluitend afnemen van standaardoplossingen. Interscience in Breda is zo’n leverancier die de inzichten, praktische
ervaringen en wensen van WLN effectief koppelt aan de kennis en kwaliteiten die men in eigen huis heeft. Voor
beide partijen is daar voordeel mee te behalen, is de overtuiging van Marcel van den Bosch, general manager van
Interscience.
Interscience levert onder meer gaschromatografen met
massaselectieve detectie aan WLN. Daarmee wordt de
analyse van organische stoffen zoals bestrijdings- en
oplossingsmiddelen verricht. Om een groter aantal stoffen
te kunnen meten en aldus de toepassingsmogelijkheden
van de apparatuur te verruimen, heeft WLN een aantal
aanpassingen ontwikkeld, die door Interscience zijn ingebouwd.
Deze verbeterde versie van de gaschromatograaf is
inmiddels aan diverse waterlaboratoria geleverd. WLNsenioranalist
Herman Gerdes, bedenker van de aanpassingen,
is daarbij door Interscience ingehuurd ter ondersteuning
van de implementatie van de applicatie bij deze afnemers.
Als nieuwste project verwachten Interscience en
WLN binnenkort een verbeterde versie van een zeer snelle
gaschromatograaf met massaselectieve detectie te voltooien
waarmee nog meer stoffen in nog kortere tijd
geanalyseerd kunnen worden.
38
Marcel van den Bosch, general manager van Interscience

Interscience wil meer zijn dan alleen ‘dozenschuiver’
“Onze ambities reiken verder dan het enkel aanbieden van standaardproducten”, verklaart
Marcel van den Bosch. “Wij willen, om het even oneerbiedig te zeggen, meer zijn dan alleen
dozenschuiver. Daartoe is de praktische ervaring van onze afnemers onontbeerlijk. Wij zijn
daarom bijzonder ingenomen met een klant als WLN die actief met ons meedenkt en bijdraagt
aan de verbetering van ons product. De optelsom van hun praktische inzichten en onze bekendheid
met de technische facetten van de toepassing resulteert in meerwaarde voor ons allebei.”
Het begint met de bereidheid tot investeren
“WLN laat met deze werkwijze zien een voortrekkersrol binnen de branche te willen vervullen.
Die reputatie hebben ze ook. Ze staan in hun sector bekend als innovator en kenniscentrum.
Maar dat vraagt veel van ze. Ze moeten bereid zijn daarin te investeren. Om te beginnen moet
het management aan laboratoriummedewerkers de tijd en de middelen verschaffen om zich met
een op een innovatie gericht samenwerkingsproject bezig te kunnen houden. Het management
dient daarnaast te accepteren dat uitkomsten niet altijd onmiddellijk duidelijk zijn en soms
aanzienlijk verder in de tijd liggen. Zeker bij deze frontlijn-analysetechnieken is dat het risico.
Het vereist van beide partijen het nodige vertrouwen en doorzettingsvermogen. Natuurlijk is het
voor WLN van belang er alert op te zijn dat er geen sprake is van innoveren om het innoveren
alleen. Innovatie ‘pur sang’ kan niet de bedoeling zijn. Voor beide partijen is het daarom zaak de
eigen kwalitatieve en commerciële belangen goed te waarborgen, met andere woorden, een
gezonde zakelijke relatie met elkaar te onderhouden.”
Inspanning loont de moeite op meerdere fronten
“De bereidheid te investeren in innovatie is geen gemeengoed bij afnemers”, is de ervaring van
Marcel van den Bosch. “Maar dat valt te verklaren uit het feit dat de meerwaarde niet altijd
onmiddellijk te kwantificeren is. Des te opvallender is daardoor de inspanning die WLN verricht.
En gezien de belangstelling van collega-waterbedrijven voor de verbeterde toepassingsmogelijkheden
die wij samen ontwikkelen, loont deze inspanning beslist de moeite. De resultaten zijn
bevorderlijk voor de kwaliteit van de dienstverlening, de omzet en het imago. Van ons allebei.”
39

jaarverslag WLN 2004 - Opleidingen
Opleidingen
WLN is een kennisinstituut bij uitstek. De verschillende waterspecialisten van WLN hebben in 2004 hun kennis
gedeeld met anderen. Zo is er het afgelopen jaar opnieuw een basiscursus ZwemWaterKwaliteit gegeven op
onze locatie in Glimmen, waaraan ruim dertig medewerkers van zweminrichtingen deelnamen. Voor de beide
moederbedrijven zijn er opleidingen op maat - veelal in company - verzorgd met als onderwerpen: veiligheid en
chemicaliën, hygiënisch werken aan drinkwaterinstallaties, waterkwaliteit en waterbehandeling in het algemeen.
Bij WLN intern is in 2004 aandacht besteed
aan statistiek en de basisvaardigheden wis-,
natuur- en scheikunde.
Daarnaast volgen de nieuwe medewerkers van
het werkveld Monsterneming een leerwerkproject,
waarbij de chemische opleiding
wordt gevolgd aan het Drenthe College
(MBO-niveau drie). Binnen WLN zijn tevens
twee medewerkers aangewezen, die deze
opleiding binnen WLN begeleiden.
In 2004 zijn vier medewerkers van WLN gestart
met een door de Stichting Wateropleidingen
verzorgde cursus op MBO-niveau:
Basisopleidingen Drinkwaterproductie.
40

[interview]
Cursus Waterkwaliteit en Waterbehandeling in Zwembaden
Kennis en inzicht resulteert in
effectievere meting en behandeling
Onder de naam SamZwem werken twintig zwembaden in Drenthe samen,
onder meer waar het de gezamenlijke inkoop betreft. Zo hebben zij WLN
ingeschakeld voor het verplichte maandelijkse onderzoek van het zwemwater.
Ook heeft een aantal medewerkers de uitgebreide cursus Waterkwaliteit
en Waterbehandeling in Zwembaden bij WLN gevolgd. Het subtropisch
zwemparadijs Aqualaren in Zuidlaren is één van de in SamZwem verenigde
instellingen. Manager Roelof Rutgers is van mening dat inzicht in de
oorzaken en gevolgen van wisselende waterkwaliteit leidt tot effectievere
controle en behandeling van het zwemwater. Daarom nam ook een technisch
medewerker van Aqualaren aan de cursus deel.
“Naast de maandelijkse controle die WLN bij ons verricht en waarover
officieel wordt gerapporteerd aan de Provincie, zijn wij zelf ook verplicht
het zwemwater twee keer per dag te controleren. In Aqualaren doen we dat
zelfs vier keer per dag”, vertelt Roelof Rutgers. “In ons verantwoordelijkheidsgevoel
richting bezoekers gaan we dus nog een stap verder dan waar
we wettelijk verplicht toe zijn. Bezoekers kunnen er de hele dag door van
op aan dat zuurgraad, chloorgehalte, temperatuur en doorzicht in orde
zijn.”
Alerter reageren
“Zelf heb ik de opleiding tot zwembadmanager gevolgd. Uit ervaring weet
ik dat inzicht in de factoren die van invloed op de waterkwaliteit zijn,
maakt dat je daar alerter op bent. Daarom is het wenselijk dat er binnen
een organisatie als de onze meer mensen zijn die verstand van zaken hebben.
41
Roelof Rutgers, manager Aqualaren

jaarverslag WLN 2004 - Interview Aqualaren
Metingen kunnen door iedereen worden verricht. Dat is niet zo moeilijk. Gewoon een kwestie
van de gemeten waardes noteren. Maar beter is het als de medewerker ook begrijpt hoe een
bepaalde waarde tot stand komt, wat de reden van een normoverschrijding is en wat daar vervolgens
aan gedaan kan worden. Wordt er bijvoorbeeld een iets hogere chloorwaarde geconstateerd,
dan zal een medewerker die er verstand van heeft zelf bedenken om een uurtje later nog
eens een meting uit te voeren in plaats van een paar uur te wachten. En is de chloorwaarde
opvallend laag, dan zal de deskundige medewerker eerder op het idee komen dat er misschien
iets met de chloorleiding in de kelder aan de hand is en daar dan een kijkje gaan nemen. Het kan
immers zijn dat er een lek in de leiding zit. Als je daar niet alert op bent, zal er pas worden ingegrepen
zodra er een laagje chloor op de keldervloer wordt aangetroffen. Dan is er misschien al
een dag overheen gegaan.”
Uitgebreide en basiscursus
De uitgebreide cursus Waterkwaliteit en Waterbehandeling in Zwembaden neemt acht dagdelen
in beslag en besteedt aandacht aan alle aspecten van de waterkwaliteit: de normen, de oorzaken
van overschrijdingen en de te nemen acties. Uiteenlopende behandelingsmogelijkheden, zoals
zuiveringstechnieken en desinfectie, komen aan de orde en er wordt gewerkt aan basiskennis van
chemie en microbiologie. WLN verzorgt tevens een op de dagelijkse praktijk gerichte basiscursus
waarin een beperkte selectie van deze onderwerpen wordt behandeld.
WLN doet meer dan meten alleen
“Het is inderdaad heel handig om enige kennis van de zuiveringstechnieken te hebben. Zo weten
we redelijk goed hoe de filters werken”, zegt Roelof Rutgers. “Mocht zich een storing voordoen,
dan kunnen we eerst zelf bekijken of we daar iets aan kunnen doen. We verliezen daardoor geen
tijd en we besparen ons de kosten van een externe monteur. Ach, en een telefoontje naar WLN is
zo gepleegd natuurlijk. Ik vind dat een buitengewoon klantvriendelijk bedrijf. Ook de mensen
die hier elke maand komen meten, zijn erg aardig. Ze zijn hier inderdaad maar heel even, maar
toch. Bij WLN willen ze duidelijk meer voor je zijn dan uitsluitend meters en rapporteurs. Ze
zijn vooral ook adviseur en ondersteunen je bij je kwaliteitsambities richting de recreërende
klant.”
42

Samenwerkingen
In 2004 zijn verschillende projecten uitgevoerd, waarbij meerdere WLN-werkvelden hun eigen expertise
hebben ingebracht. Voorbeelden hiervan zijn het WaterVeiligheidsPlan De Punt, een gezamenlijk project
van de werkvelden Watertechnologie en Biologie en het ontwikkelen van een methode voor membraanautopsies.
Door WLN is bijgedragen aan het ontwikkelen van een nieuwe kookproef, die informatie geeft over de
kalkafzetbaarheid van het water binnen de drinkwatersector. Deze methode is inmiddels operationeel.
Ook is een geur- en smaakpanel opgestart.
De samenwerking met XENDO Laboratories,
gericht op de analyse van platina in bloedserum
(restant van cytostatica), is in 2004 sterk
verminderd doordat XENDO zelf ICP-MS
apparatuur heeft aangeschaft.
In 2004 is WLN gestart met een samenwerking
met Waterschap Hunze en Aa’s. Afspraken zijn
gemaakt over het onderling uitwisselen van
monsters, met als doel elkaar te versterken.
Ook is er een goede samenwerking met het
laboratorium van Vitens.
Werkveld Watertechnologie
Op projectbasis werkt het werkveld
Watertechnologie daarnaast volop samen met
wetenschappelijke instituten zoals Kiwa,
Wetsus, Technische Universiteiten, Waterschappen
Hunze en Aa’s en Velt en Vecht en
andere partijen. Ook zijn de medewerkers van
dit werkveld actief in landelijke werkgroepen
en begeleidingsplatforms op specifieke terreinen
als ontharding, membraanfiltratie, integrale
zuiveringen, biofouling en ontzouting.
Werkveld Biologie
Het werkveld Biologie is vertegenwoordigd
in de Werkgroep Inspectierichtlijn Analyse
Microbiologische Veiligheid Drinkwater en in
de Werkgroep Veiligheid van Distributie van
Drinkwater grote volumes. Daarnaast is er op
het gebied van methodeontwikkeling van
moleculair-biologische technieken veel samengewerkt
met Kiwa, IQproducts en Bioclear.
Met name de samenwerking met Kiwa zal in
de toekomst bij het optimaliseren van de technieken
worden geïntensiveerd.
43
jaarverslag WLN 2004 - Samenwerkingen