Natuuronderwijs - Houtinfo.nl

1
Natuuronderwijs
Kidscorner
Postbus 1350
1300 BJ Almere
www.centrum-hout.nl
www.houtinfo.nl/kidscorner
Houtinformatielijn: 0900 - 56329946 (1 gpm)
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

2
Natuuronderwijs
1. Inleiding
Hout is een natuurproduct. Hout komt uit de levende natuur. Bos en hout hebben een
directe en veelzijdige relatie met het natuuronderwijs. Hieronder zijn een aantal
aanknopingspunten genoemd. In dit blad vindt u enkele opdrachten en suggesties. Het
aantal opdrachten dat te bedenken is, is haast oneindig.
Sommige onderdelen van opdrachten kunnen in het vak rekenen of handvaardigheid
worden behandeld.
2. Aanknopingspunten
- Confrontatie met levende en niet-levende natuur
- Ontdekkend bezig zijn, binnen en buiten
- Eigen onderzoek doen
- Antwoorden op eigen vragen vinden.
3. Kerndoelen: 30 en 32.
4. Opdrachten
- Boom-o-theek
- Hoe bomen groeien
- Dunnen
- Drinken en verdampen.
5. Kidscorner
- Bomen
- Bosbeheer.
6. Kidsstuff werkbladen
- Bomen I
- Bomen II.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

Boom-o-theek
Er zijn in de wereld wel 10.000 verschillende houtsoorten getest op bruikbaarheid. Maar
er zijn wel 50.000 verschillende boomsoorten. Ze zijn allemaal verschillend. De bladeren
hebben verschillende vormen en kleuren, ze hebben alle hun eigen bloemen en vruchten.
Ook worden niet alle bomen even hoog en hebben ze vaak een andere schors. Met deze
opdracht leren de leerlingen de onderdelen van een boom onderzoeken en de verschillen
tussen de bomen herkennen. Laat de kinderen indien mogelijk vooraf het onderdeel
Bomen van de Kidscorner bekijken.
3
Kern
Laat de leerlingen vertellen wat een boom is.
Vraag de leerlingen te vertellen welke verschillende boomsoorten ze kennen.
Schrijf deze op het bord of laat dit doen.
Vraag de leerlingen wat het verschil is tussen een naaldboom en een loofboom.
Zijn de boomsoorten die op het bord staan, loofbomen of een naaldbomen?
Welke boomsoorten zijn er te vinden in de omgeving van de school?
Onderstreep deze boomsoorten.
Verdeel de leerlingen in groepen van 3 of 4 leerlingen.
Laat elke groep een naam van een van de boomsoorten die onderstreept zijn, uitkiezen,
of verdeel ze zelf.
Vraag de groepen te onderzoeken welke onderdelen aan ‘hun boomsoort’ te herkennen
zijn.
Laat de leerlingen deze onderdelen opschrijven of tekenen.
(Stam, twijgen, wortels, bladeren/naalden, bloemen, zaden/kegels)
Laat de leerlingen in boeken, tijdschriften of via het internet (Kidscorner) opzoeken
hoe die onderdelen er echt uitzien.
Buitenopdracht
Dit onderdeel kan als afsluiting worden gebruikt, wanneer er blad aan de bomen zit en
de weersomstandigheden dit toelaten.
Materialen
*Zak of schoenendoos (1 per groep)
*Vel wit papier A4 formaat (per leerling)
*Vetkrijt
*Schrift met daarin de onderdelen van een boom erop
*Pennen en potloden
Laat de leerlingen de onderdelen van hun boom buiten verzamelen.
Geef vooraf instructie over het gedrag buiten (kleine takjes of bladeren van een boom
halen mag, maar geen vernielingen).
Laat de leerlingen aangeven welke onderdelen ze niet kunnen verzamelen.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

4
Waarom kunnen zij bepaalde onderdelen niet vinden?
(Bijvoorbeeld het seizoen)
Van de schors kunnen ze met het vel papier en de vetkrijtjes een afdruk van de schors
maken door het vel papier tegen de schors te houden en er met vetkrijt overheen te
gaan.
Afsluiting
Laat de groepen op een daarvoor aan te wijzen plaats een uitstalling maken van wat ze
hebben gevonden. Laat er naambordjes bij maken.
Laat de groepen vertellen wat ze hebben gevonden en, bij welke boomsoort de vondsten
behoren.
Vraag eventueel ook of ze weten wat de naam van het hout is dat van deze boom komt.
Waar wordt dit hout voor gebruikt?
Bespreek dit na.
Ten slotte kunt u de leerlingen een eigen boom-o-theek laten maken door de onderdelen
en informatie per boomsoort in een (schoenen)doos te laten doen.
Laat op de doos de naam van de boomsoort zetten, met eventueel versieringen.
De inhoud van de boom-o-theekdozen kan steeds worden aangevuld.
Bijvoorbeeld met brochures die aan te vragen zijn bij Centrum Hout.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

Hoe bomen groeien
Deze opdracht is zeer geschikt om in het voorjaar uit te voeren, net voordat de bomen
buiten uit gaan lopen. Verzamel zelf een aantal takken van bomen die knoppen hebben.
Zet deze takken in twee verschillende vazen. Laat de leerlingen er goed naar kijken.
Kern
Laat de leerlingen vertellen wat ze zien.
Laat de leerlingen vertellen wat ze denken dat er zal gebeuren als de takken langer in de
klas staan.
Zet een van de vazen in de klas in het licht, maar onzichtbaar voor de leerlingen.
Zet de andere in een donkere kast of dek deze af met een donkere vuilniszak.
5
Sta elke dag (op een zelfde moment) even stil bij de takken en kijk met de leerlingen
naar wat er is gebeurd.
Is er verschil te ontdekken tussen de groei van de takken in de twee verschillende
vazen?
Hoe zou dat komen?
Hoe noemen we wat er gebeurt?
Wat voor soort groei is dit: lengtegroei of diktegroei?
Wat heeft een boom nodig om te groeien?
Afsluiting
Leg ter afsluiting uit hoe een boom groeit. Een boom kent lengtegroei en diktegroei.
Lengtegroei vindt plaats in de punten van de takken, door het uitbotten van de knoppen.
Dit kun je zien aan groei van de takken in de vaas. Als je de tak zou doorsnijden zie je
groeiringen. Een boom groeit ook in de dikte. Het cambium, een dun laagje onder de bast
zorgt ervoor dat er ieder jaar een nieuwe laag hout in de vorm van een ring wordt
bijgemaakt. Leg ook uit dat een boom licht, water, zon en voedingsstoffen nodig heeft
om te groeien. Laat de leerlingen indien mogelijk het onderdeel Bomen en Hout op de
Kidscorner bekijken. Ter afsluiting kan werkblad Hout II (Kidsstuff) worden gemaakt.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

Dunnen
Vaak hoor je zeggen dat het jammer is om bomen te kappen. In de meeste gevallen is
het kappen van bomen juist nodig om een gezond bos te krijgen. Het kappen van bomen
is vaak een belangrijk onderdeel van bosbeheer. Dunnen is een voorbeeld van
bosverzorging. Dit kunnen we met de volgende proef aantonen.
Laat de leerlingen indien mogelijk vooraf het onderdeel Bosbeheer bekijken op de
Kidscorner.
Kern
Verdeel de leerlingen in een aantal groepen. Geef iedere groep een setje materialen.
Laat ze de instructies eerst lezen, nadenken over de stappen en de proef daarna
gezamenlijk uitvoeren.
Maak zelf een aantal reserveproefbekertjes met zaad, voor het geval er een paar
mislukken.
6
Materialen
*1 theelepel vogelzaad
* 2 kartonnen/plastic koffiebekertjes
*2 schoteltjes
*Schaar
*Schoon zand voor twee bekertjes
*Liniaal
*Water
*Ruitjespapier
*Huishoudfolie
Tabel
Laat de leerlingen op het ruitjespapier de volgende tabel maken:
dag Aantal
plantjes
1 (of datum)
2
..
..
..
..
..
..
14
Bekertje 1 Bekertje 2
Gemiddelde
lengte
Aantal
plantjes
(Tabel zelf maken en uitdelen kan natuurlijk ook)
Gemiddelde
lengte
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

7
Proef
(Instructies voor de leerlingen)
Maak met de schaar kleine gaatjes (niet te klein) in de bodem van de bekertjes.
Vul de twee bekertjes met schoon zand, tot 1 centimeter onder de rand.
Schenk net zolang water in de bekertjes tot het uit de gaatjes loopt.
Laat de bekertjes uitlekken op de schoteltjes tot er geen water meer uitkomt.
Gooi het lekwater op de schaaltjes weg.
Verdeel het zaad in twee gelijke delen.
Zaai de zaadjes in de twee bekertjes.
Strooi een laagje zand, zo dik als het zaadje zelf, over de zaadjes.
Druk het zand voorzichtig aan met de toppen van je vingers.
Dek de bekertjes af met een stukje huishoudfolie.
Zet de bekertjes op de schoteltjes.
Zet de bekertjes op een plaats in de klas, niet in de zon.
Laat de groep elke dag controleren of er al zaadjes ontkiemd zijn.
Er zijn groene sprietjes te zien!
Laat de groep vanaf nu elke dag het aantal plantjes tellen.
Laat in de tabel opschrijven hoeveel plantjes er te zien zijn.
Als de plantjes boven de rand van het bekertje uitgroeien moet en ze ook de gemiddelde
lengte van de plantjes met de liniaal opmeten.
(Dus de lengte die de meeste plantjes ongeveer hebben)
Laat de gemiddelde lengte noteren in de tabel.
Het stukje huishoudfolie hoeft niet meer op de bekertjes.
De plantjes zijn 2 centimeter groot!
Als de plantjes één centimeter boven de rand van het bekertje zijn uitgegroeid, kunnen
de leerlingen gaan dunnen.
Geef het ene bekertje het nummer: 1.
Geef het andere bekertje het nummer: 2
Pak bekertje 2.
Hoeveel plantjes staan er in bekertje 2?
Knip met de schaar om en om de helft van de plantjes weg.
Dus niet de helft aan een kant.
Dit noemen we (uit)dunnen.
In bekertje 1 blijven alle plantjes staan.
Laat de zaadjes nu een week groeien.
Controleer of de plantjes genoeg water hebben.
Geef een beetje water als dat nodig is.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

8
Schrijf elke dag de gemiddelde lengte en het aantal plantjes op in de tabel.
Aan het einde van de week:
(Laat eventueel een lijngrafiek maken van de gevonden gemiddelde lengte (verticaal,
centimeters) en aantallen (horizontaal, dagen) (bekertje 1 en 2 in zelfde grafiek))
Afsluiting
Laat de groepen vertellen wat nu de gemiddelde lengte van de plantjes in bekertje 1 is.
Laat de groepen vertellen wat nu de gemiddelde lengte van de plantjes in bekertje 2 is.
Schrijf deze getallen op het bord of laat dit doen.
Laat de groepen vertellen wat nu het aantal plantjes in bekertje 1 is.
Laat de groepen vertellen wat nu het aantal plantjes in bekertje 2 is.
Schrijf deze getallen op het bord of laat dit doen.
Kunnen deze getallen ook netjes in een tabel worden gezet?
Doe dit of laat dit doen.
Wat zijn de gemiddelde lengtes van de plantjes en de aantallen plantjes in bekertje 1,
en in bekertje 2?
Conclusies trekken
Wat zijn de verschillen tussen de plantjes in bekertje 1 en bekertje 2?
Zijn de plantjes in bekertje 2 gemiddeld langer dan in bekertje 1?
(Zijn de plantjes in bekertje 2 gemiddeld steviger dan in bekertje 1?)
Was er verschil te zien tussen bekertje 1 en 2 voor het dunnen?
Wat is het ‘gevolg’ van dunnen voor deze plantjes?
Waar komt dit door?
Bomen in het bos
Wat voor effect heeft dunnen dus op bomen in het bos?
(Door het dunnen krijgen de overgebleven plantjes/bomen meer:
water, voedingsstoffen, maar vooral meer licht. Hierdoor worden de plantjes/bomen
hoger en steviger/dikker).
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

Drinken en verdampen
Om te groeien nemen planten en bomen met hun wortels water op uit de bodem. In het
water zitten voedingsstoffen. Deze heeft de plant nodig om te groeien. In de bladeren
van de plant zitten huidmondjes (kleine gaatjes). Door deze huidmondjes verdampt
(ontsnapt) het water weer uit de bladeren. Deze huidmondjes kun je met het blote oog
niet zien. Met de volgende proefjes kun je laten zien dat planten echt water opnemen en
planten door hun bladeren echt water verdampen.
9
Drinken
Kern
Wortels en bladeren staan met elkaar in verbinding door bastvaten (leidingen). Door
deze leidingen wordt het water met daarin de voedingsstoffen naar de bladeren
gebracht. In de bladeren wordt hiervan met behulp van zonlicht en koolstofdioxide
(CO2), voedsel gemaakt door de bladgroenkorrels.
Proef
De anjer wordt in een glas met gekleurd water gezet. Na verloop van tijd zal de witte
bloem verkleuren doordat de kleurstof omhoog wordt gezogen.
Materialen
(per groep of per leerling)
*Witte anjers
*Keukenmesje
*Hoog glas/Jampot
*Crêpepapier (rood/groen/blauw)
*Water.
Vul het glas met water
Doe een stukje gekleurd crêpepapier in het glas met water.
Zie je het water verkleuren?
Snijd de anjer voorzichtig schuin af.
Gebruik hiervoor het keukenmesje.
Zet de anjer in het gekleurde water.
Zet het glas met de anjer op een veilige plaats.
Laat het een dag staan.
Afsluiting
Vraag de leerlingen te beschrijven wat ze zien.
Vraag de leerlingen hoe het komt dat de anjer is verkleurd.
Leg uit hoe dit komt: de plant zuigt water op.
van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout

Verdampen
Kern
Vraag de leerlingen of er in de lucht water zit.
Kun je dit water zien?
Zit er water in je adem ?
Kun je dit zien?
Wat gebeurt er als je uitademt tegen een koud raam?
(Leg uit dat dit water is dat tegen het raam condenseert)
Proef
(per leerling of per groep)
Materialen
*Plastic boterham zakje
*Kamerplant (bijv. ficus)
*Touwtje.
Zet de kamerplant voor je neer.
Kies een tak met bladeren uit.
Doe om de tak het boterhamzakje.
Bind het zakje dicht met het touwtje.
Afsluiting
Kijk met de leerlingen de volgende morgen naar wat er te zien is.
*Wat zie je in de zak?
*Wat zijn die druppels?
*Wat betekent dit nu?
10 van 10 Natuuronderwijs ©Centrum Hout