Werkatelier gemeente Smallingerland, Drachten-west - Atelier Fryslân

atelierfryslan.nl

Werkatelier gemeente Smallingerland, Drachten-west - Atelier Fryslân

Werkatelier gemeente Smallingerland

Drachten-West

Atelier Fryslân

werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Werkatelier gemeente Smallingerland

Drachten-West

Atelier Fryslân, Leeuwarden, mei 2012


4

Inhoudsopgave

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


(0) Inleiding 6

Deel 1: Ruimtelijke Kwaliteit in Fryslân 9

Deel 2: Case Drachten-West 21

( 1 ) De vraag 22

( 2 ) Analyse 24

( 3 ) Uitwerkingsrichting 52

( 4 ) Aanbevelingen 70

Colofon 72

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

5


6

( 0 ) Inleiding

Voor u ligt het verslag van het vierde werkatelier dat Atelier Fryslân heeft

verzorgd. Op verzoek van de gemeente Smallingerland hebben wij ons

in dit werkatelier gericht op de mogelijke ontwikkeling van het gebied

dat is aangeduid als Drachten-West. Daarbij is grofweg het woon- en

werkgebied tussen het centrum en het Buitentsverlaat, langs de Drachtstervaart,

in ogenschouw genomen.

Werkatelier

Het werkatelier is vooral gericht op kennisoverdracht. Wat verstaan

we onder het begrip ruimtelijke kwaliteit in de Friese situatie en meer

specifiek vertaald naar de lokale situatie in Drachten? Hoe kunnen we

ruimtelijke kwaliteit vertalen naar de opgaven die hier spelen? Doel is

om de deelnemers op een andere wijze te leren kijken naar hun dagelijkse

werk- en leefomgeving. Kijken wordt zien.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Het werkatelier is opgebouwd uit een vijftal stappen:

1. Het intakegesprek.

Het werkatelier is vraaggericht. Aan de hand van een oriënterend

gesprek is de vraag geformuleerd en waar nodig aangescherpt.

2. De werkatelierdag.

Op 18 januari is in het gemeentehuis van Smallingerland de visie van

Atelier Fryslân op ruimtelijke kwaliteit gepresenteerd, met een doorkijk

naar de situatie van Drachten-West. Tijdens deze werkatelierdag

is een gezamenlijke fietstocht gehouden waarbij verschillende locaties

zijn bekeken en bediscussieerd. Daarna is in groepen gewerkt

aan mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor het gebied.


3. De terugkom-ochtend.

De resultaten van het werkatelier zijn door het atelierteam verwerkt

in een eerste conceptrapportage die op 21 maart met de gemeente

is besproken. Op- en aanmerkingen zijn vervolgens verwerkt tot het

voorliggende definitieve rapport.

4. De openbare presentatie.

Op 30 mei zijn de resultaten van het Werkatelier Drachten-west aangeboden

aan de wethouders van de gemeente Smallingerland.

De vier stappen laten zien dat in relatief korte tijd het begrip ruimtelijke

kwaliteit handen en voeten kan worden gegeven. De deelnemers hebben

geleerd bewuster te kijken naar hun dagelijkse werk- en leefomgeving.

Het rapport wordt afgesloten met een reeks aanbevelingen. In die zin is

het resultaat van het werkatelier met de gemeente Smallingerland geen

ontwerp, maar een aanscherping van de vraag; een eerste stap op weg

naar verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in Drachten-West.

Status

Atelier Fryslân is een onafhankelijke werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit.

Het Atelier brengt gevraagd en ongevraagd advies uit over ontwikkelingen

op het gebied van ruimtelijke kwaliteit in de provincie Fryslân.

De werkateliers maken onderdeel uit van de activiteiten van Atelier

Fryslân, gericht op samenwerking en kennisoverdracht.

Peter de Ruyter, landschapsarchitect

leider Atelier Fryslân

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

7


8

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


DEEL 1

Ruimtelijke Kwaliteit in Fryslân

Gerrit Benner ’Blauw landschap’, ca. 1960

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

9


10

Integraliteit

Ruimtelijke kwaliteit is een integraal begrip. Het vormt de basis van

waaruit gekeken wordt naar ontwikkelingen en opgaven die op een

plaats of gebied afkomen. Juist de koppeling aan de opgave geeft aan

ruimtelijke kwaliteit zijn invulling. Door verschillende opgaven met

elkaar te combineren ontstaat er veelal de kans om de kwaliteit van een

plek te verhogen. Het geheel wordt meer dan de som der delen.

Verscheidenheid

Fryslân is de rijkste provincie van Nederland als het gaat om de verscheidenheid

aan landschapstypen. Nergens anders komen er op zo’n

korte afstand van elkaar zoveel verschillende landschappen voor als

hier. Fryslân is daarmee veel meer dan alleen weide en water. Het landschappelijke

palet bestaat uit vele kleuren; van de terpen in het open

kleilandschap tot de bossen bij Appelscha, van de houtsingels in de

Wouden tot de kliffen aan de Gaasterlandse kust. Die verscheidenheid

komt ook tot uitdrukking in verschillen in dynamiek en verandering;

grotere kernen langs de doorgaande snelwegen kennen daarmee een

wezenlijk andere setting dan bijvoorbeeld de dorpen achter de Waddendijk.

Een ander aspect van de verscheidenheid is het verschil in

belevingssnelheden. Het Friese landschap, met zijn grote toeristisch/

recreatieve kwaliteiten, wordt niet alleen vanuit de auto ervaren, maar

juist ook vanuit de boot, vanaf de fiets of te voet. Hoe kun je die verschillende

belevingssnelheden (‘tempi’) inzetten om tot kwalitatief

hoogstaande ontwerpen te komen?

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Ontwikkeling

Het (stedelijke) landschap is continu in ontwikkeling. Verandering is het

enige onveranderlijke in het landschap. Elk landschap zoals we dat nu

kennen is het resultaat van een vaak eeuwenlang proces van groeien,

aanpassen en omvormen. Woeste gronden zijn ontgonnen, water is

in land omgezet en landbouwkundig gebruik heeft het landschap in

belangrijke mate vormgegeven. Maar ook nieuwe infrastructuur, verstedelijking,

natuurontwikkeling en wateropgaven leiden tot veranderingen

in het landschap. Ruimtelijke kwaliteit is dan ook het resultaat van een

proces; het is verbonden met tijd en plaats. Waar kom ik vandaan, waar

ben ik nu? Waar wil ik naar toe? Ruimtelijke kwaliteit heeft in die zin ook

nadrukkelijk te maken met imago en ambitie.

Aandacht

Daarbij is landschap in Fryslân vooral ook mensenwerk; het is het resultaat

van menselijk handelen. Mensen verschillen en dat betekent ook

dat er verschillende belangen zijn wanneer het gaat om de inrichting

van het landschap. Tegelijkertijd is het landschap van ons allemaal. Niet

alles kan en moet overal; ruimtelijke keuzes en afwegingen zijn dan ook

noodzakelijk. Het is van groot belang dat die ruimtelijke keuzes met

zorg en aandacht worden gemaakt en uitgewerkt. Kennis en aandacht

is de basis voor een zorgvuldig omgaan met het Friese landschap en de

steden en dorpen die daarin liggen.


Diversiteit landschapstypen

Landschapstypen in Fryslân Hoogtekaart van Fryslân

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

11


12

Doorsnede Fryslân van noord-west naar zuid-oost

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Dynamiek van ontwikkeling

1850 1955 2000

1850: vervoer over het water

• bebouwing gerelateerd aan water

• openbare oevers

1955: uitbreiding wegennet, groei van de steden

• introductie nieuwe snelheid

• bebouwing zoekt wegen op (zichtlokaties)

• en oevers worden geprivatiseerd

2000: snelwegen, regionale ontwikkeling

• grote verschillen in belevings snelheden

• uniforme ontwikkelingen aan snelwegen

• toeristisch recreatieve betekenis Fryslân

neemt toe

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

13


14

Dynamiek van ontwikkeling

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Verschillende tempi in het landschap

Verschillende belevingssnelheden (tempi)

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

15


16

Ruimtelijke kwaliteit is een complementair begrip:

Zoals wit bestaat bij de gratie van zwart, bestaat snelheid bij de gratie

van vertraging. Als alles snelheid heeft, heeft snelheid geen betekenis

meer.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Kleurenleer:

Complementaire kleuren versterken niet alleen elkaar, maar zorgen er

ook voor dat afzonderlijke kleuren intenser worden beleefd.

Jan Frearks van der Bij ‘Landschap met donkere bomen en koeien’, 1977

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

17


18

Landschapstypen

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Dynamiek Tempi

Verscheidenheid


Waar bevind ik me?

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

19


20

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


DEEL 2

Case: Drachten-West

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

21


22

( 1 ) De vraag

Aan de westzijde van Drachten ligt een interessante opgave. Hier ligt

de kans om één van de belangrijkste entreegebieden te upgraden zowel

richting centrum als richting het Havengebied (zie ook verstedelijkingsnota,

Fryslân opkreazje”: integrale gebiedsontwikkeling Westelijke

invalsroute/Centrum noordwest”).

Enerzijds is de vraag gericht op transformatie van de werklocaties naar

een toekomstgerichte invulling, waarbij ook andere functionaliteiten

niet worden uitgesloten, maar anderzijds gaat het ook om de kwaliteit

van de omgeving die daarin een meerwaarde zou kunnen opleveren.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Om met dat laatste te beginnen; de kwaliteit en (potentiële) aanwezigheid

van water is een kracht waar veel meer in zit dan nu wordt benut.

Uiteraard is de functionaliteit van water als vaarweg, met oevers waarlangs

laad/los faciliteiten zijn een eerste, maar is de visuele en recreatieve

kwaliteit minstens zo belangrijk.

De definitie van de opgave is ook niet zo strak te leggen, maar heeft te

maken met het leggen van verbanden/relaties. De kern van de opgave

en grootste spanning zit in eerste instantie op de kruising Noorderhogeweg/Tussendiepen,

maar heeft ook alles te maken met relaties

richting centrum en relaties naar buiten (Moleneind/Lange West en

Drachtstervaart/Haven).


De opgave zou dan ook in globale termen kunnen worden gericht op

de relaties centrum en buitengebied en meer concreet gefocust op de

versterking van de aanpalende locaties aan de Noorderhogeweg. Daar

maakt nadrukkelijk de voormalige distributieruimte van Philips deel van

uit, maar ook locaties daarbuiten. De insteek van gemeentewege is gericht

te komen tot een versterking van hoogwaardige werkgelegenheid

(RenD) vanwege de kansen en mogelijkheden richting Philips, maar

ook vanuit de te verwachten spin off.

Vandaar dat de insteek in dit verband niet op voorhand wordt bepaald

door programmatische mogelijkheden/onmogelijkheden die nu bekend

zijn, maar veeleer op een lang en nog ongewis transformatie

proces. Van het aanbieden van ruimtelijke kansen en ideeën moet een

verleiding uitgaan, zodat diverse partijen kunnen worden geënthousiasmeerd.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

23


24

( 2 ) Analyse

Waar komen we vandaan ?

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Waar zijn we nu ? Waar willen we heen ?


2.1 Opbouw

De analyse is opgebouwd aan de hand van drie vragen:

I. Waar komen we vandaan?

Hoe heeft het landschap zich ontwikkeld tot wat het nu is, wat zijn

daarin belangrijke ontwikkelingen en keerpunten geweest?

II. Waar zijn we nu, wat zien we?

Hoe zit een gebied nu in elkaar; wat zijn daarin de belangrijkste dragers,

wat zijn kwaliteiten en knelpunten, hoe is een gebied in zijn essentie te

duiden?

III. Waar willen we heen, wie willen we zijn?

Wat komt er op een gebied af, welke ontwikkelingen spelen er, en welke

koers wil men varen; wat zijn de ambities, wat is het gewenste imago?

Aan de hand van bovenstaande vragen wordt een duiding gegeven van

de belangrijkste aanknopingspunten voor een visie op de ontwikkeling

van Drachten-west.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

25


26

Waar komen

we vandaan ?

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Waar zijn we

nu ?

Waar willen

we heen ?


2.2 Waar komen we vandaan ?

Het ontstaan van Drachten is verbonden met de hoogveenontginning.

Vanaf de 17e eeuw werd de ontginning van de veengronden langs de

randen van de provincie ter hand genomen en onstonden de verschillende

hoogveencompagnieën. De ontginning ging gepaard met de

aanleg van de Drachtser Compagnonsvaart (1642-1664) voor de afvoer

van de turf. Drachten ontstond uit de dorpjes Noorder-Dragten en

Zuider-Dragten aan het riviertje de Drait of Dracht (dracht = doorwaadbare

plaats).

Een bijzondere plek vanuit de scheepsbouw historie is die van het Buitensvallaat

waar al vroeg in de 18e eeuw een scheepswerf wordt gesitueerd,

op de kruising tussen de Drachtstervaart en de Drait.

verveningen in Friesland de Friese hoogveen compagnieën

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

27


28

Omstreeks 1664

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Drachtstervaart

De Drait

Noorder Drachten

Suyder Drachten


De Drait

Drachtstervaart

Hoge Weg

Station (stoomtram)

Noorder-dwarsvaart

Zuider-dwarsvaart

Omstreeks 1927

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

29


30

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

1931

Beelden van Drachten jaren ‘20 - ‘30 vorige eeuw.


De ontwikkeling van Drachten is aanvankelijk sterk gekoppeld aan de

Drachtstervaart en de haaks daar op staande Noorder- en Zuiderbuurt.

Van wat bescheidener aard is de ontwikkeling langs de Noorder- en Zuiderdwarsvaart

meer naar het oosten.

Vanaf de jaren ‘50 van de vorige eeuw is er sprake van een meer planmatige

ontwikkeling en worden nieuwe wijken en bedrijventerreinen

gerealiseerd. De aanleg van het rijkswegen-net en de aansluiting van

Drachten hierop speelt daarbij een belangrijke rol.

Belangrijk voor de verdere groei van Drachten is de vestiging van met

name Philips, maar ook andere bedrijven zoals Dobbelman en Union.

De jaren ‘50 - ‘60

1958

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

31


32

Om de explosieve groei in de jaren vijftig in goede banen te leiden

wordt ook het centrum van Drachten op de schop genomen. Naar ontwerp

van architectenbureau Van den Broek en Bakema word het winkel-

en voetgangersgebied onder handen genomen met als doel het gebied

een meer ‘stedelijk’ aanzien te geven, naar voorbeeld van de Lijnbaan in

Rotterdam. Onderdeel van de plannen is de demping van de Drachtervaart

eind jaren ‘60.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Het laatse turfschip, 1966

Het dempen van de Drachtervaart, 1968


de Haven, 1975

In de zeventiger jaren vindt er een verdere uitbreiding van Drachten

plaats waarbij een belangrijke rol is weggelegd voor het bedrijventerrein

‘De Haven’ aan de westkant. Zoals de naam al aangeeft is het gelegen

aan het water door de aanleg van een nieuw kanaal en havenbekken.

In dezelfde periode wordt ook gestart met de aanleg van de wijk de

Drait in de zuidwesthoek van de gemeente.

Nieuwbouw De Drait

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

33


34

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Huidige situatie


1850: Ontwikkeling langs de Drachstervaart

Drachtstervaart

1995: Groei van Drachten en "De Haven"

1950: Aanleg de Swetten en vestiging van Philips 1970: Snelle groei. Ontwikkeling "De Haven" en aanleg

van nieuw kanaal met havenbekken

2010+: Sprong over de A7 en de N31

1995: Groei van Drachten en "De Haven" 2010+: Sprong

kaartreeks: DAAD uit ‘Drachten -XL’.

1850: Ontwikkeling langs de Drachstervaart 1950: Aanleg “De Swetten” en vestiging van Philips 1970: Snelle groei. Ontwikkeling “De Haven” en

nieuw kanaal met havenbekken

1995: Groei van Drachten en “De Haven”

Drachten ontwikkelt zich in de loop der tijd tot een (voor Friese begrippen)

forse kern: na Leeuwarden is het qua inwonertal de grootste plaats

met zo’n 45.000 inwoners.

De goede bereikbaarheid aan zowel weg als water heeft de ontwikkeling

van één van de grootste bedrijventerreinen van (Noord) Nederland

mogelijk gemaakt.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

35


36

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Cultuurhistorische waardenkaart


Drachten is door de sterke groei vanaf de jaren 50 qua uitstraling een

vrij ‘jonge’ kern. Vanuit de historie van het gebied zijn met name de

historische structuurlijnen nog goed terug te vinden in de bestaande

stedelijke structuur van Drachten. De Noorder- en Zuiderbuurt, de

Hogeweg en Noorder- en Zuiderdwarsvaart zijn nog steeds belangrijke

lijnen in de kern. Ook de Drachtersvaart is, ondanks het feit dat het

water oostelijk van de Hogeweg is verdwenen, nog goed herkenbaar als

structuurlijn.

Op elementniveau zijn er nog enkele historische relicten terug te vinden;

veelal gekoppeld aan bovengenoemde histiorische lijnen. In totaal

zijn er 24 rijksmonumenten in Drachten en nog eens zo’n 50 gemeentelijke

monumenten. Daarnaast zijn er meerdere interessante objecten in

de categorie na-oorlogs industrieel erfgoed.

Buitenstverlaat Tabaksfabriek Bleeker Hus Smelnehus

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

37


38

Waar komen

we vandaan ?

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Waar zijn we

nu ?

Waar willen

we heen ?


2.3 Waar zijn we nu ?

Drachten ligt in de oksel van de snelwegen A78 (Heerenveen - Groningen)

en N381 (Leeuwarden - Oosterwolde) en is daarmee verzekerd van

een goede bereikbaarheid.

Eernewoude

De Alde Feanen

Wijde Ee

N31

Oudega

Smalle Ee

Opeinde

A7

De Leien

De Haven

Beetsterzwaag

Drachten

Drachtster-compagnie

N381

A7

Ureterp

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

39


40

Bossen van Beetsterzwaag:

esdorpen

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Veenplassen van Wijde en Smalle Ee:

poort naar het Friese Merengebied

De Wouden:

kleinschalig singellandschap

bewerking van kaartbeeld door DAAD uit ‘Drachten-XL’;

onderdeel advies ‘Werkend Landschap’.


harde rand bedrijventerrein

overgang woonwijk-landschap

snelweg als barrière

barrièrewerking infrastructuur

Tegelijkertijd weet Drachten zich omringd door uiteenlopende landschappen.

Grofweg zijn daarin drie typen te onderscheiden:

- de bossen van Beetsterzwaag in het zuiden

- het kleinschalige singellandschap van de Wouden in het oosten

- het veenplassengebied van de Wijde en Smalle Ee met verderop het

natuurgebied de Alde Feanen.

De relatie tussen de kern Drachten en de omliggende landschappen is

echter niet sterk vanwege de aanwezigheid van de snelwegen aan de

zuid- en oostkant. Deze infrastructuur vormt een stevige barrière.

Ook de relatie met het waterrijke landschap van de Smalle Ee aan de

westzijde van Drachten is echter niet sterk ontwikkeld. Hier vormt het

bestaande industriegebied De Haven een belangrijke barrière.

Feitelijk is er alleen in de zuid-westhoek van Drachten sprake van een

relatie tussen kern en omliggend landschap, waarbij de toegankelijkheid

echter nog verbeterd kan worden.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

41


42

landschap

de Haven

Drachtstervaart

de Drait

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Noorder Hogeweg

centrum

Zuider Hogeweg

A7

N381

Ligging studiegebied

De focus van het werkatelier ligt op de verbinding tussen centrum en

landschap in westelijke richting.

In dit gebied spelen diverse ontwikkelingen en opgaven die vragen om

een integrale benadering. Naast de vraag hoe stad en landschap hier

weer meer met elkaar in verband gebracht kunnen worden spelen hier

ontwikkelingen ten aanzien van wonen, werken en bereikbaarheid een

prominente rol.

Een centrale positie binnen het gebied wordt ingenomen door de

Drachtstervaart.

Op de volgende bladzijden wordt in een reeks kaarten de structuur van

het gebied geduid.


Buitenstverlaat

jachthaven

Drachtstervaart

De Haven

Tussendiepen

havenkanaal

De Drait

Drachtstervaart

Slingepark

Veemgebouw

Hogeweg

Philips

De Lange West

Moleneind

Gauke Boelensstraat

Thalenpark

gemeentehuis

centrum

De Lawei

Studiegebied

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

43


44

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Functies

Groen


Infrastructuur

Bedrijvigheid

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

45


46

Kwaliteiten en knelpunten

+ Tussen drie mooie landschappen

Drachten weet zich gesitueerd tussen drie fraaie landschappen met elk

een uitgeproken karakter.

+ Hoog voorzieningenniveau

Er is sprake van een hoog voorzieningen niveau binnen de kern. Er is

sprake van een regiofunctie op het gebied van cultuur (Lawei), onderwijs

en zorg (o.a. ziekenhuis).

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

+ XL - kwaliteit

Drachten biedt ruimte aan bedrijven van formaat. De Haven is een van

de grootste bedrijventerreinen van (Noord-)Nederland. Drachten is een

echte ‘werk-gemeente’, met hoog arbeidsethos.

+ Aanwezigheid historische structuurlijnen

Binnen de kern spelen de historische lijnen van water en wegen nog

steeds een belangrijke rol.


- Barrières

Drachten is omgeven door grote infrastructurele lijnen die een belangrijke

barrière vormen in de relatie tussen stad en landschap.

Het beeld van Drachten wordt daarmee van buitenaf ook vooral bepaald

door geluidswallen, -schermen en bedrijventerreinen.

- Weinig zichtbare historie

Drachten kent een rijke historie, maar daarvan is weinig zichtbaar of

herkenbaar. De pareltjes die er zijn liggen verstopt.

- Onduidelijke identiteit

Drachten ontbeert een duidelijke eigen identiteit; een beeld dat beklijft -

wat is nu typisch Drachten ?

- Stagnerende onwikkeling

De ontwikkeling op het gebied van woningbouw en bedrijvigheid stagneert

(zoals overal) als gevolg van de economische recessie. Leegstand,

braakligging en gebieden die ‘in de wacht’ staan is het gevolg.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

47


48

Waar komen

we vandaan ?

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Waar zijn we

nu ?

Waar willen

we heen ?


2.4 Waar willen we heen ?

In het gebied spelen er diverse plannen en ontwikkelingen.

Drachtstervaart.

Een belangrijk project is dat van de Drachtstervaart. De plannen behelzen

een woningbouwprogramma ten zuiden van de bestaande vaart in

combinatie met het weer terugbrengen van de Drachtstervaart tussen

de Hogeweg en het centrum. De nieuwbouw in het meest westelijke

deel is gerealiseerd maar de verdere ontwikkeling stagneert als gevolg

van de huidige economische malaise.

Philips.

Philips heeft onlangs een uitbreiding gerealiseerd bij de bestaande locatie

aan de Hogeweg.

Het Veemgebouw aan de overzijde wordt niet langer gebruikt door het

bedrijf en krijgt nu andere (tijdelijke) gebruikers.

Achter het Veemgebouw bevinden zich enkele gebouwen waar Philips

haar Research en Development afdeling huisvest. In aansluiting hierop

worden kansen gezien voor een verdere ontwikkeling met meer hoogwaardige

vormen van bedrijvigheid in een campus-achtige setting.

Centrumplan

Voor het centrumgebied is door Mecanoo een masterplan opgesteld.

De gemeente werkt aan een stapsgewijze realisatie van de onderdelen

uit het Masterplan.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

49


50

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Impressie Werkatelier

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

51


52

( 3 ) Uitwerkingsrichting

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


CONTEXT

• Verbinding leggen tussen centrum en landschap.

Drachten als poort naar de Friesen Meren.

• Drachtstervaart als back-bone.

• Hogeweg als interne hoofdstructuur, entree tot Drachten,

ontsluiting van de Haven, verbinding tussen A7 en N381.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

53


54

Huidige situatie

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


havenkanaal

werk-campus

buitenstverlaat e.o.moleneind

drachtstervaart

groenzone slingepark

KOERS: Versterken van de structuurlijnen

hogeweg

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

historisch lint

55


56

plek aan het water de knoop:

kruising vaart - hogeweg

KOERS: Versterken van de structuurlijnen met dwarsverbindingen en plekken

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

centrum


Historisch lint

• Versterken van de historische lintstructuur


Centrumfuncties

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

57


58

Moleneind: Drachtstervaart naar binnen

• Ontwikkeling langs nieuwe Drachtstervaart.

• Mix van wonen en werken, kleinschalig.


Water doorzetten tot in centrum.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


Drachtstervaart naar buiten

• Omvormen van zone tussen weg en Drachtstervaart.

• Publieke toegankelijkheid oever; werken aan route, groener

karakter.

• Mix van vrij kleinschalige bedrijvigheid (evt. wat grootschaliger

dan langs Moleneind, ook woon-werk of

andere combinaties)

• Voorkanten naar het water.

• Weg Tussendiepen omvormen tot groene laan

• Onderzoek naar mogelijkheden verkleinen maaswijdte

ontsluitingsstructuur bedrijventerrein en creëren extra

noord-zuid verbinding

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

59


60

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Parkway Hogeweg

• Ontwikkelen Hogeweg tot groene route,

parkway.

• Entree van Drachten, gezicht van wonen, werken

en landschap (water) naar de weg.

• Opheffen van de barrièrewerking van de

Hogeweg voor kruisend recreatief verkeer, bv

door ongelijkvloerse kruisingen


Havenkanaal

• watergerelateerde bedrijvigheid,

• openbare toegankelijheid kades

• zicht vanaf de doorgaande weg naar buiten:

zichtrelatie met het landschap.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

61


62

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Werk-campus

• Tansformatie tot groen werklandschap,

campus-setting.

• Potentie voor technisch hoogwaardige

bedrijven


Oriëntatie op Hogeweg; zichtlijnen.


Groenezone Slingepark.

• Groene routes en parkfuncties (sport en spel).


Verbinding met landschap.

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

63


64

Drachten aan de Friese Meren

• Toegankelijkheid van het landschap, de oever.

• Plek aan het water, recreatieve bestemming vanuit woonen

werkgebieden.

• Versterken cluster rond Buitenstverlaat: historisch erfgoed,

werf, jachthaven, recreatie

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit


uitwerkingslocatie

Buitenstverlaat

uitwerkingslocatie

de knoop

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

65


66

Jachthaven en werf

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

Horeca, bootverhuur, etc.

Strandje

Buitenstverlaat

pontje

Schets van de plek aan het water; Buitenstverlaat e.o.

Ruimte voor (tijdelijke /

recreatieve) functies

Uitzicht / vliegerheuvel

Uitbreidingsruimte bedrijventerrein:

tijdelijke invulling

Laanbeplanting Tussendiepen

Grondwal

Pad langs oever Drachtstervaart

Pad langs oever Havenkanaal


Openbare oevers

Versterken groenstructuur

langs Tussendiepen

Aanluiting op campus-sfeer

Ontwikkelen toegankelijke noord-oever en

groen langs Drachtervaart

Zicht op havenkaal, doorkijk landschap

Parkway met representatieve bebouwing

Herstel Drachtstervaart

Aandacht voor ‘koppen’ bij Drachstervaart

Schets van de ‘knoop’: Hogeweg - Drachtstervaart

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

67


68

Pleidooi voor tijdelijk gebruik

Ontwikkelingen laten soms op zich wachten. De plannen voor de

Drachtstervaart liggen momenteel stil. En ook op het bedrijventerrein

liggen verschillende terreinen braak in afwachting van een definitieve

bestemming. Hoe om te gaan met dergelijke gebieden die ‘in de wacht’

Moestuinen Stadslandbouw Teelt van energiegewassen

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

staan? Ze bieden een kans voor verschillende tijdelijke vormen van gebruik;

zoals tijdelijke natuur, stadslandbouw, kunst of evenementen. Ze

krijgen daarmee weer betekenis voor stad en bewoners en kunnen een

impuls geven aan het bedrijventerrein.


Tijdelijke natuur Tijdelijke kunst / landart Festival / evenementen

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

69


70

( 4 ) Aanbevelingen

1. Integrale visie voor groter Drachten op lange termijn.

Zet in op het ontwikkelen van een integrale visie voor de lange termijn. Door

het uitstippelen van een (globale) koers op basis van een aantal strategische

keuzes worden ad-hoc oplossingen zoveel mogelijk voorkomen.

Kijk over de projectgrenzen heen: waar willen we heen op de lange termijn en

hoe passen de afzonderlijke projecten binnen deze ambitie?

Een goed voorbeeld wat dat betreft is het centrumplan: dat begint nu vruchten

af te werpen. Het zou goed zijn een dergelijke visie op te schalen naar het

niveau van Drachten als geheel en daarbij de relatie met het omliggende landschap

te betrekken.

2. Versterk relatie met het landschap

Versterk de relatie met het landschap. De omgeving van Drachten is prachtig,

maar de verbinding tussen stad en landschap is zwak. Voor Drachten-west

gaat het hierbij om de link met het Friese merengebied; een kwaliteit die nu

niet of nauwelijks beleefd kan worden.

Atelier Fryslân, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

De relatie tussen stad en landschap kan op verschillende manieren versterkt

worden:

Maak het water zichtbaar.

Het water van de Drachtstervaart, maar bv. ook van het Havenkanaal. Zorg

voor het kunnen beleven van de lange zichtlijnen over het water naar buiten

toe. Hiermee trek je het landschap als het ware de stad binnen.

Creëer aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer tussen stad en landschap.

Benut hierbij vooral ook de oevers van het water. Zorg voor goede aansluitingen

op bestaande fiets- en wandelpaden en verminder de barrièrewerking van

grote infrastructuur door bijvoorbeeld ongelijkvloerse kruisingen.

Maak nieuwe bestemmingen aan het water.

Een recreatieve plek aan het water kan een aantrekkelijke bestemming zijn

voor routes vanuit de stad.


3. Drachten als poort naar het Friese Merengebied

De ligging aan het water kan ook functioneel veel sterker worden benut door

de ontwikkeling van strandjes, haven/aanlegplekken tot dicht bij het centrum.

Drachten kan zich daarmee ontwikkelen tot oostelijke poort van het Friese

merengebied. Dit biedt ook kansen op toeristisch recreatief gebied. De ligging

aan de Friese Meren vraagt om een visie op de positie van Drachten hierbinnen,

en op welke wijze dit verder versterkt zou kunnen worden. Een belangrijke

troef voor Drachten is hierbij het hoge voorzieningenniveau, zowel qua

winkelapparaat als culturele voorzieningen. Het ontwikkelen van Drachten als

poort naar het Friese Merengebied betekent dat moet worden ingezet op het

aantrekkelijk maken van een bezoek aan de stad via het water. Goede aanlegvoorzieningen,

het vormgeven van een fraaie entree via het water en een

duidelijke koppeling met het centrum maken hier deel van uit. De gemeente

dient hiertoe een voortrekkersrol op zich te nemen door het ontwikkelen van

een duidelijke visie hierop. Het lopende, en succesvolle, Friese Merenproject

biedt goede aanknopingspunten om hieraan meer inhoud te geven.

4. Sleutelplekken

Zet actief in op het ontwikkelen van een aantal sleutelpekken. Het werkatelier

heeft geleid tot het inzicht dat er voor een betere verbinding tussen stad en

landschap binnen het studiegebied een tweetal ‘sleutelplekken’ zijn aan te

wijzen. Het gaat hierbij om plekken die cruciaal zijn in de verdere ontwikkeling

van het gebied en die daarbij een soort ‘aanjaagfunctie’ kunnen hebben.

De Knoop

Hiermee wordt het gebied op de kruising van Hogeweg en Drachtstervaart

bedoeld. Hier komen verschillende gebieden, structuren en projecten samen

die in onderlinge samenhang gebracht moeten worden. Het maken van goede

representatieve voorkanten naar de weg, zichtlijnen door het gebied, nieuwe

routes etc. spelen hierbij een rol. Op deze plek moet de verbinding gemaakt

worden tussen de bestaande stad, de Drachtstervaart en het te herontwikkelen

bedrijventerrein. Een nadere uitwerking van deze plek is noodzakelijk.

Plek aan het water

Een andere cruciale plek ligt aan het einde van de Tussendiepen. Op deze plek

achter het bedrijventerrein, kan een nieuwe recreatieve bestemming gerealiseerd

worden. In eerste aanleg kan dit een bescheiden, informele voorziening

zijn die op termijn uit kan groeien tot meer. Drachten kan hiemee een plek aan

het water krijgen die samen met de bestaande voorzieningen rond Buitenstverlaat

recht doet aan de ligging aan de Friese Meren. Ook hiervoor geldt dat

een nadere uitwerking van deze plek noodzakelijk is.

5. Functiemengen; bedrijvigheid + recreatie/wonen/voorzieningen

Streef naar functiemenging in de overgang van centrum naar landschap. Juist

door wonen, werken en recreatie te mengen ontstaat een interessant, aantrekkelijker

gebied. Daarbij leidt het ook tot een levendiger deel van de stad; waar

zowel overdag als ook ‘s avonds en in het weekend activiteiten zijn.

Voor het bedrijventerrein langs de Tussendiepen kan dit wellicht gepaard gaan

met het verkleinen van de maaswijdte van de ontsluitingsstructuur, en daarmee

ook een verbetering van de toegankelijkheid. Ook de aantrekkelijkheid

van de wegen kan verbeterd worden door bijvoorbeeld een versterking van de

groenstructuur (lanen) toe te passen en daarmee ook andere gebruikersgroepen

(langzaam verkeer) beter te faciliteren.

6. Pleidooi voor tijdelijkheid

Denk na over zinvolle / betekenisvolle vormen van tijdelijk gebruik; tijdelijke

invullingen van braakliggende terreinen. De realiteit is dat er er momenteel

een rem zit op ontwikkelingen. Ga daar creatief mee om.

Gebruik plekken die functieloos in wacht staan, door ze actief te benutten voor

tijdelijke activiteiten en gebruiksfuncties. Denk aan evenementen, stadslandbouw,

moestuinen, energieteelt en tijdelijke natuur. Benut de ‘tussentijd’ !

Werkatelier Smallingerland, Drachten-West

71


72

Colofon

De werkateliers van Atelier Fryslân zijn met name gericht op

kennisoverdracht. Aan geïnteresseerde partijen wordt gevraagd een

opgave in te brengen die tijdens het werkatelier behandeld wordt.

Gezamenlijk met betrokken ambtenaren en/of andere betrokkenen

wordt de case binnen en buiten geanalyseerd, bediscussieerd en

worden de kansen in beeld gebracht. Het gaat met name ook om

het aanscherpen van de vraag. Immers alleen op een juist gestelde

vraag kan een goed antwoord worden gegeven. Zo wordt tijdens het

werkatelier op maat kennis gedeeld en advies gegeven. Op basis van

de oogst uit het werkatelier brengt het Atelier een klein, concreet

advies uit met een aangescherpte vraag en enkele aanbevelingen voor

het vervolg waarmee men daadwerkelijk zelf aan de slag kan.

Atelier Fryslân

Eewal 66

8911 GT Leeuwarden

t 058 - 2333980

e info@atelierfryslan.nl

w www.atelierfryslan.nl

Mark Berger

Rianca Huisman

Ilse Luijken

Peter de Ruyter

Abe Veenstra

Werkatelier deelnemers gemeente Smallingerland:

Lourens Trimp

Henny Bruynzeel

Jaap Lobbezoo

Jan Hoeksema

Mariët Tefi

Jarno Brouwer

Wim Mulder

Simon Regnerus

Eduard Ridder

Erik Gommers

Het werkatelier is met name gericht op mensen die dagelijks werken

aan ruimtelijke opgaven, maar voor wie ruimtelijke kwaliteit nog niet

als vanzelfsprekend geworteld is in het handelen. Het werkatelier is

specifiek gericht op medewerkers van gemeenten, waterschappen en

maatschappelijke organisaties.

More magazines by this user
Similar magazines