Lesmap - Mooov

REBELLE
jekino
EDUCATIE

REBELLE
Film en educatie…
... in het vertoningscircuit van
Lessen in het donker, in het kader
van Filmfestival MOOOV, ter gelegenheid
van een workshop verzorgd door
Jekino of van een film in de klas...
Het medium film kreeg een plaats
in het lessenpakket van heel wat scholen,
daarom zorgen wij graag voor
een degelijke programmatie en pedagogische
omkadering. We maken
jaarlijks een pittige selectie van een
30-tal films uit het afgelopen seizoen,
organiseren op heel wat plaatsen
vertoningen en zorgen met kant-enklare
lesmappen voor een boeiende
verwerking in de klas. Daarbij spelen
we in op de eindtermen en ontwikkelingsdoelen.
In elke lesmap streven we naar
een filmtechnische en inhoudelijke
benadering van de film en focussen
we op één filmterm.
doelgroep reBelle:
VanaF het Vierde
middelBaar
jekino
EDUCATIE
www.jekino.be
www.mooov.be
www.lesseninhetdonker.be
FeedBack op
de FilmFiche!
We horen graag je reactie. Surf
naar www.filmfiches.be en laat
je (sterren)mening achter bij de
film die je zag. De fiches zijn tegelijk
een digitale, meer visuele
uitdieping van deze lesmap met
trailers, foto’s en interessante
achtergrondinfo.
inhoudstaFel
Filmfiche _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 5
Regie en productie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 7
Reacties verzamelen bij de leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ 15
Opdracht: W-vragen
Opdracht: begin-midden-einde
Opdracht: verbind de woorden
Bespreking van de belangrijkste personages _ _ _ _ 19
Focus op ... geweld in film _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 23
Vertelperspectief
Buiten beeld
Woorden in plaats van beelden?
Klankband
Een andere kijk
Thematiek _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 29
Magisch realisme
Een ander Afrika
Magie en albinisme
Context: rebellenlegers in Afrika _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 33
Opdracht: de huidige situatie
Bibliografie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 37
Fiche voor de leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 38
FilmFiche
Kopieer de filmfiche op de volgende pagina voor je leerlingen. Zo zijn
ze meteen goed voorbereid op de voorstelling. Ook voor je collega’s die de
leerlingen vergezellen, kan het een handige leidraad zijn.
P 2 P 3

FiLmFichE
technische kaart
Canada, 2012, 90 min., Frans en
Lingala gesproken, Nederlands
ondertiteld.
Regie & Scenario: Kim Nguyen
Producenten: Pierre Even en Marie-Claude
Poulin
Fotografie: Nicolas Bolduc
Geluid : Martin Pinsonnault
Montage: Richard Comeau
Decor: Josée Arsenault
Kostuums: Éric Poirier
Met: Rachel Mwanza, Alain Bastien,
Serge Kanyinda, Ralph Prosper,
Mizinga Mwinga
Distributie in België: Imagine Film
Verhaal
Het 14-jarig meisje Komona is kindsoldaat
uit Zwart-Afrika. Ze vertelt
haar verhaal aan het ongeboren
kind in haar buik. Twee jaar geleden
werd ze door de rebellen ontvoerd
en tot soldaat gemaakt. Wanneer
ze als enige een grote aanval overleeft,
zien de rebellen daar een bewijs
in dat ze een soort toverkracht
bezit die hun kan beschermen.
Wanneer ze de knappe en stoere
Magicien leert kennen, verschijnt
een lichtpuntje in haar helse leven.
palmares
• Oscarnominatie voor Beste
Buitenlandse Film
• Beste Film en Beste Actrice op
het Tribeca Filmfestival
• Beste Actrice op het Filmfestival
van Berlijn
“Ik wil vooral de menselijke veerkracht
tonen. Niet omdat ik het
publiek wil beschermen tegen de
vreselijke beelden, maar omdat
ik vertrouwen in hen heb: ze zullen
de omvang van de gruwel zelf
wel kunnen inschatten.” - Kim
Nguyen
oFFiciële weBsite
http://www.rebelle-lefilm.ca
Neem zeker een kijkje op de fotopagina!
wat Vindt de pers?
“Sentimenteel noch sensatiebelust,
het verhaal van de film is er
één recht uit het hart en zal niemand
onberoerd laten”
Hollywood Reporter
“Kim Nguyen maakte een intelligente
film die een harde, wrede
realiteit combineert met de tedere
vriendschap tussen twee lotgenoten.
Het merkwaardige en rauwe
talent van de vijftienjarige hoofdrolspeelster,
Rachel Mwanza, is er
ééntje om in de gaten te houden.”
Filmmaker Magazine
Vóór je naar
de Film gaat
REBELLE is geen film voor iedereen.
De wreedheid in de film is
vaak confronterend. Toch is RE-
BELLE voornamelijk een verhaal
van liefde en mens-zijn. En dat
tegen de achtergrond van het
wrede bestaan als kindsoldaat.
De inhoud is hard, de realiteit is
hard, maar de film wordt nooit
heel zwaar of overdadig. Maar zet
je alvast schrap voor een confronterende
filmervaring. Wat weet
je eigenlijk over kindsoldaten in
Afrika? Heb je daar al iets over gelezen
of films ver gezien?
P 4 P 5

REgiE En
pRoductiE
regie en productie
Kim Nguyen (°1975) werd geboren
in Montréal als zoon van een
Vietnamese vader en een Canadese
moeder. Hij woont nog steeds
in Canada, maar hij kan het niet
laten om over zijn landsgrenzen
heen te kijken om zijn films te
maken. Zijn vorige film LA CITÉ is
volledig in de woestijn van Tunesië
gedraaid, REBELLE diep in de
Congolese bossen.
De passie voor film ontsproot tijdens
zijn middelbare school, toen
een leerkracht hem toonde hoe je
foto’s moest ontwikkelen. Nguy-
en voelde zich meteen aangetrokken
tot het medium fotografie.
Nguyen: “Die leraar had een link
gevonden tussen mijn twee grote
passies: schrijven en het maken
van beelden”.
Ook nu nog schrijft Nguyen steevast
het scenario voor zijn eigen
films. “Al gaat schrijven me veel
moeilijker af dan regisseren. Het is
ook een zwaardere discipline. Met
een drietal reclamespots onder
je riem kan je al een leuk ogende
film in elkaar boksen, maar een
goed script schrijven vergt veel
tijd en zweet.”
P 6 P 7

maken is loslaten
REBELLE is de vierde langspeelfilm
van Nguyen. Uit zijn eerdere
films had hij geleerd dat te veel
controle houden niet altijd in het
voordeel van de film speelt: “Door
altijd de controle te houden, bereik
je slechts negentig procent
authenticiteit. Toeval en het lot
moeten deel kunnen uitmaken van
het uiteindelijke resultaat. Anders
ademt de film niet.” Tijdens het
regisseren van REBELLE trachtte
hij zoveel mogelijk de vooraf bedachte
structuur te vergeten. Elke
keer opnieuw probeerde hij open
te staan voor wat voor de camera
spontaan gebeurde, zonder acteurs
of emoties te forceren.
Ook de jonge acteurs moesten leren
om die controle los te laten.
Daarom liet Nguyen hen het script
niet zien, en filmde hij alles in chronologische
volgorde. Zo wisten de
acteurs vaak niet wat de ander zou
doen, en wisten ze ook niet alles
wat hun personage verder nog zou
meemaken. “Zo maak je echt sterke
dingen los. Er is namelijk niets
zo moeilijk als verrassing veinzen.”
Voor deze nieuwe werkwijze vond
hij inspiratie in hoe regisseuse Andrea
Arnold het aanpakte in haar
film FISH TANK (2009). Deze film
(ook met een jong meisje in de
hoofdrol) had zo’n danig grote indruk
op Nguyen nagelaten, dat hij
ook op die manier een film wou
maken.
“Gek genoeg is REBELLE de film
waar ik het minst controle over
had en tegelijk de film die het
meest in de buurt komt van de
visie waarmee ik begonnen ben.”
- Kim Nguyen
de geest Van congo
Het verhaal hoefde zich volgens
Nguyen aanvankelijk niet noodzakelijk
in Congo af te spelen. Hij
vindt de locatie niet echt belangrijk
omdat hij met REBELLE een
universeel verhaal wil vertellen.
Voor de kijker moest het lijken alsof
het overal gefilmd had kunnen
worden. Maar tijdens de prospectie
naar de juiste locaties voor de
film, werd de regisseur helemaal
verliefd op Congo.
Volgens hem is Congo uniek. De
mensen zijn er geweldig in het
recycleren. Alles krijgt een nieuw
leven. Kapot of niet, het kleinste
prulletje komt terug. Dat zie je ook
in de film. Let bijvoorbeeld in de
openingsscène op de huizen, ze
zijn gebouwd op steigers en gemaakt
van oude reclameborden.
Of op de sandalen van de man op
de ladder: die zijn gemaakt van
plastic flessen
De regisseur heeft dit gegeven
gebruikt om de menselijke veerkracht
van de Congolezen te tonen
in het dagelijks leven, en dat
P 8 P 9

is waar de film uiteindelijk om
draait.
Ook de muziek brengt ons naar
het hedendaagse Congo. Vooral
de gezangen zijn indrukwekkend.
Die werden allemaal ter plekke,
tijdens de opnames, geïmproviseerd.
Muziek en ritme zitten de
Congolezen in het bloed. Met muziek,
zingen en dansen tonen ze
hun kracht en vreugde.
Maar Congo is ook getekend door
pijn. Een pijn die veroorzaakt
wordt door de constante oorlogen.
Het land is rijk aan grondstoffen,
maar “wij, de Congolezen,
weten niet hoe we die moeten
gebruiken”, vertelt Rachel Mwanza,
“dus stelen we, vechten we,
voeren we oorlog.” Telkens wanneer
een nieuwe grondstof wordt
ontdekt en ontgonnen, start een
nieuwe golf van geweld.
Zoeken naar
acteurs:
straatkinderen
De meeste acteurs in de film zijn
niet-professioneel en zowat de
helft is letterlijk van de straten van
Kinshasa geplukt. Tijdens zijn research
had Nguyen contact met
kindsoldaten in Burundi. “Wat me
vooral opviel, waren hun ogen.
Soms leeg, soms vol haat, soms
akelig, maar altijd intens. Ik vond
dat terug bij de straatkinderen van
Kinshasa.”
Straatkinderen hebben een hard
leven. Ze moeten constant over
hun schouders kijken. Dat geeft
hun een specifie e uitstraling en
zorgt voor intensiteit in hun spelen.
Een acteur moet zijn tekst kunnen
brengen, maar als hij geen uitstraling
heeft, krijg je geen magie
op het scherm. Het rauwe talent
waar deze kinderen over beschikken,
maakt ze zo fascinerend om
naar te kijken.
Voor de casting in Congo werden
kinderen op straat gezocht
en werd een open auditie georganiseerd.
Rachel Mwanza, die de
hoofdrol kreeg, werd getipt door
de Belgische documentairemaker
Marc-Henri Wajnberg. Hij had al
met haar gewerkt voor zijn documentaire
KINSHASA KIDS. Mwanza
is echter geen echt straatkind.
Ze werd al vroeg door haar ouders
in de steek gelaten, maar kon
gelukkig af en toe bij haar grootmoeder
verblijven. Toch bracht ze
het grootste deel van haar leven
op straat door. “Ze is de meest fenomenale
actrice waarmee ik ooit
heb gewerkt”, zegt Nguyen. Ze kan
lachen, huilen... elke emotie uit ze
met de puurste naturel. Ze ont-
ving natuurlijk niet voor niets de
Zilveren Beer voor Beste Actrice
in Berlijn!
De minderjarige acteurs uit RE-
BELLE, zoals Mwanza, worden
nu verder begeleid via een meerjarenplan.
Zo ontvangt ze haar
gage in verschillende fases en kan
ze pas over het volledige bedrag
beschikken wanneer ze achttien is
geworden. Haar school en onderdak
worden voorlopig betaald, en
ze krijgt ook een beetje zakgeld.
Op die manier kunnen haar veel
meer kansen worden geboden.
Graag zou Rachel professionele
actrice worden. Momenteel leert
ze lezen en schrijven en volgt ze
Franse les.
Serge Kanyinda was al achttien
toen hij gekozen werd voor de rol
van Magicien. Voor meerderjarigen
bestaan er jammer genoeg
geen opvolgingsprogramma’s.
Serge werd dus na het draaien
van REBELLE gewoon uitbetaald
voor zijn medewerking.
taalgeBruik
In REBELLE spreken de personages
een mengelmoes van Frans
en Lingala, een Bantoetaal die
gesproken wordt in en rond Kinshasa,
de hoofdstad van Congo. De
taal ontstond uit de communicatie
tussen vissers en handelaars
P 10 P 11

op het einde van de negentiende
eeuw. ‘Lingala’ betekent letterlijk
‘taal van de rivier’.
wist je dat...
… regisseur Kim Nguyen zo’n tien
jaar aan het script heeft gesleuteld.
de inspiratie voor de film uit een
verhaal over twee kindsoldaatjes
in Birma kwam. Johnny en Luther
Htoo, een tweeling van ongeveer
tien, waren mythische figuren geworden
in hun rebellenbeweging.
Ze waanden zich de reïncarnatie
van de Messias en vertelden hun
strijdkameraden dat ze over magische
krachten beschikten. Volgens
de legende hadden ze 250.000 on-
zichtbare soldaten onder hun bevel.
En wie hen volgde, kon niets
overkomen.
… het personage van Magicien
in het oorspronkelijke script geen
albinojongen was. Op de casting
kwam Serge Kanyinda gewoon uit
als de beste acteur.
… Serge Kanyinda stiekem heeft
gelogen over zijn leeftijd om te
mogen meedoen aan de casting.
Hij zei dat hij zestien was, maar eigenlijk
was hij al achttien.
… de producenten de scene met
het albinodorp aanvankelijk niet
in de film wilden. Volgens hen
was de scène niet relevant genoeg
voor het verhaal. Nguyen bleef
echter knokken: “Volgens mij
moeten er in elke film altijd twee
of drie elementen die niet relevant
zijn. Het leven is immers ook niet
altijd relevant.”
...de Engelse titel van de film
WAR WITCH is?
De Engelse titel, WAR WITCH,
geeft een ander gevoel aan de
film. Het kan interessant zijn even
dieper in te gaan op wat een titel
precies doet voor een film. En wat
er verandert als de titel in een andere
taal moet.
• Wat vind je van de titel RE-
BELLE? Denk je bij het woord
‘rebel’ eerder aan iets positiefs
of negatiefs?
• Wat vind je van de titel WAR
WITCH? Verkies je deze?
• Welke Nederlandse titel zou jij
aan de film geven?
• Kan je zelf nog andere titels
voor de film bedenken? En leg
uit waarom je vindt dat jouw titel
bij de film past.
P 12 P 13

REactiEs
vERzamELEn
Bij dE
LEERLingEn
Vlak na de vertoning willen leerlingen
vaak hun eerste indrukken
kwijt. Je hoeft niet onmiddellijk
dieper in te gaan op de bedenkingen
van iedereen, laat de leerlingen
gewoon even ‘stoom aflate ’.
Daarbij kunnen enkele eenvoudige
vragen helpen:
• Vond je het een goede film?
Waarom (niet)?
• Vond je de film hard? Waarom
(niet)?
• Wat vond je het sterkste aan
deze film
• Waardoor bleef je geboeid?
Was er iets wat je minder
goed vond?
• Was er iets wat je niet begreep?
• Welk moment uit de film is je
het meest bijgebleven? Welke
scène zal het langst in je herinnering
blijven?
• Zou je de film aanraden aan
je vrienden? Aan je ouders?
Waarom wel/niet?
• Met welk gevoel bleef je achter
in je bioscoopzetel?
• Werden er dingen behandeld
waarover je meer wil weten?
• Weet je nog wat het allereerste
beeld van de film as? En
het laatste?
• Welke gevoelens maakte de
film bij je los
• Heeft de film je geraakt?
Waarom?
• Wat vond je van het einde?
Vond je dit geloofwaardig?
• Denk je dat Komona van haar
kind zal gaan houden?
P 14 P 15

w-Vragen
De meeste films hebben een duidelijke
verhaalstructuur. Ze hebben
een duidelijk begin, midden
en einde: Na de eerste 10 à 15 minuten
kan je al snel een antwoord
geven op de 5 W-vragen (de expositie
van de film)
• Over WIE gaat de film
• WAAR speelt het verhaal zich
af?
• WAT gebeurt er in het verhaal?
• WANNEER speelt het verhaal
zich af (en over welke tijdsspanne)?
• Kan je omschrijven WAAROM
het verhaal een bepaalde
wending krijgt?
Om na te gaan of de klassengroep
het verhaal volledig heeft begrepen,
kan je de leerlingen een reconstructie
van de verhaalstructuur
laten maken. Laat ze een antwoord
geven op de 5 W-vragen!
Begin-midden-einde
In het begin van de film laat de
regisseur de kijker kennismaken
met de belangrijkste personages,
het sociale kader en het tijdskader
waarin de film zich afspeelt, en
krijgt ook het plot vorm. Al deze informatie
is nodig om de kijker een
structuur te geven die hij/zij nodig
heeft om het verhaal te volgen.
Vanaf het midden van de film
krijgt het verhaal een duidelijke
wending. Een aantal acties grijpen
plaats, het hoofdpersonage krijgt
bepaalde informatie die zijn visie
op de zaken verandert, er komt
een belangrijk personage bij…
Het einde van de film brengt meestal
de oplossing, de ontknoping, de
verlossing, en maakt het verhaal
af. Het einde van de film is steeds
erg belangrijk: het kan de film
goed maken, maar ook juist slecht.
Laat de leerlingen de belangrijkste
plotpunten zoeken.
VerBind de
woorden
Om gemakkelijker reacties los
te maken bij de leerlingen kunnen
hen enkele termen worden
aangereikt. Daarbij kan je hen
vragen deze te verbinden met een
specifie e scène en uit te leggen
waarom ze die scène bij die term
hebben gezet.
- angst - liefde - bewondering
- afschuw - spanning - walging -
verdriet - blijdschap - wreedheid -
meeleven - medelijden - boosheid
- verbazing - ...
P 16 P 17

pERsonagEs
komona
Komona is een sterke vrouw. Wat
ze ook meemaakt, ze staat steeds
weer op en gaat verder. Zo slaagt
ze erin een bepaald geluk te vinden.
Op haar twaalfde kwam ze terecht
in het rebellenleger. Ze werd
gedwongen haar ouders te doden,
toe te kijken hoe haar dorp werd
vernield en hoe iedereen werd vermoord
of meegenomen. Als ze bij
de rebellen aankomt, heeft ze niets
meer. Bij Magicien vindt ze voor
het eerst weer tederheid en warmte.
Wanneer ook hij van haar wordt
afgenomen, vindt ze toch opnieuw
de kracht om verder te gaan.
magicien
Waar Magicien precies vandaan
komt of hoe hij exact in het rebellenleger
is terecht gekomen, weten
we niet. Zijn oom vraagt hem
op een bepaald moment of “hij
nu eindelijk gedaan heeft met de
oorlog”, wat er misschien op wijst
dat hij zich vrijwillig bij de rebellen
aansloot..
Magicien is een beetje de lolbroek
van de bende. Hij kan goed verhalen
vertellen en weet ze mooi
aan te dikken. Maar tegelijk heeft
hij zin voor verantwoordelijkheid.
Hij is immers degene die Komona
overtuigt het rebellenleger te verlaten.
Magicien wordt in zekere
P 19

zin aanbeden voor zijn magische
krachten. Hij beschikt eveneens
over een betere status binnen het
leger, maar beseft al sneller dan
Komona dat dit niet noodzakelijk
een voorrecht is. Dolverliefd als hij
is, wil hij haar beschermen en ook
een beetje imponeren. Zo ontfrutselt
hij geld van een Franse militair
door zichzelf tegen zijn auto aan te
gooien en moet en zal hij een witte
haan vinden om Komona te kunnen
trouwen.
‘le Boucher’
Hij is de oom van Magicien en
woont met zijn vrouw op een
boerderij. Hij wordt ‘le Boucher’
genoemd, want hij is de slager van
het dorp. Hij is een goed mens, die
Magicien en Komona liefdevol onder
zijn hoede neemt. We weten
dat hij iets vreselijks heeft meegemaakt
en zowat zijn hele fami-
lie heeft verloren. Wat er precies
gebeurd is, wil Komona ons niet
vertellen, omdat we anders “niet
meer zouden luisteren” en doen
alsof we “gaten in de oren hebben”.
Vragen
• Vond je de personages in deze
film geloofwaardig? Waarom
wel of waarom niet?
• Hoe zou je Komona omschrijven?
• Wat hebben jij en Komona
gemeen met elkaar? En welke
eigenschappen zijn helemaal
anders?
• Wat vond je van de acteerprestaties?
Als je één acteur
uit de film een prijs moest geven,
wie zou hem winnen?
P 20 P 21

Focus op …
gEwELd
in FiLm
REBELLE is, ondanks de harde gebeurtenissen,
geen echt harde film.
Heel wat andere films die rond
kindsoldaten werken, concentreren
zich net op die gewelddadige elementen,
en lijken bijna bedoeld om
de kijker te choqueren. Maar dat is
bij REBELLE dus niet het geval. De
gruwelijkheden worden meestal
impliciet getoond. Ze gebeuren
buiten beeld, of worden enkelverteld,
en wat er ook gebeurt, de beelden
blijven wondermooi.
Dit is een bewuste keuze van de
regisseur. Niet omdat hij het publiek
wil beschermen tegen vreselijke
beelden, maar omdat hij vertrouwen
in hen heeft: “De kijkers
zullen de omvang van de gruwel
zelf wel kunnen inschatten.”
• Vond je REBELLE een gewelddadige
film?
• Heb je al gewelddadiger films
gezien? Hoe verschilden die
met REBELLE?
• Hoe zou je de gewelddadige
scènes uit deze film omschrijven?’
• Verkies je films waar het geweld
explicieter in beeld
•
komt, of gaat je voorkeur uit
naar deze aanpak?
Vind je dat deze aanpak werkt
voor een dergelijke harde thematiek?
P 23

VertelperspectieF
“Ik moest leren om de tranen terug
in mijn ogen te laten gaan”
- Komona
In REBELLE wordt het verhaal
verteld vanuit het standpunt van
Komona. Dit zorgt ervoor dat de
gruwelijke werkelijkheid rondom
haar iets minder hard wordt. Als
gids doorheen haar eigen verhaal
kiest ze er ook voor om de meest
wrede dingen te verbergen voor
haar ongeboren zoon, en dus ook
voor ons, de kijker. We zien dus
nooit bloederige lijken. Na elke
slag zien we de doden opstaan en
witgekalkt weg wandelen, alsof
de geesten van de overledenen
naar een betere plaats trekken.
Wanneer Komona’s ouders haar
in haar dromen komen bezoeken,
zien we geen bebloede kwade demonen,
maar serene witte figuren,
die enkel proberen rust te vinden.
We zien de gruwel door de ogen
van het kind, ontdaan van extremen,
verzacht door haar eigen
verbeelding.
Buiten Beeld
Heel wat gewelddadige gebeurtenissen
vinden net buiten beeld
plaats. Dit gebeurt op verschillende
manieren. De ene keer is
er een close-up van bijvoorbeeld
een gezicht of een struik, terwijl
een vreselijke daad zich voltrekt.
De andere keer zoomt de camera
uit naar een breder shot en draait
ze weg, zodat we de actie slechts
deels of vanuit een hoekje kunnen
volgen. Wanneer Komona bijvoorbeeld
aan het begin van de film gedwongen
wordt haar ouders neer
te schieten, krijgen we op het moment
dat ze de trekker overhaalt,
een close-up van haar gezicht te
zien. Na het schot verschuift het
beeld terug naar de plaats waar
de ouders met hun rug tegen een
wit doek stonden. Op het doek is
nu een rode vlek achtergebleven,
die niets meer aan de verbeelding
overlaat.
Komt de scène hierdoor minder
gruwelijk over?
Kunnen de leerlingen zich nog scènes
als deze voor de geest halen?
Welk effect bereikten zulke scènes
bij hen? Hieronder sommen we
kort enkele andere voorbeelden op.
• Bij de grote aanvallen tussen
het rebellenleger en het
overheidsleger zien we geen
bloederige veldslagen, maar
focussen we op Komona,
•
wegrennend of schietend. We
zien zo min mogelijk wie er allemaal
wordt geraakt.
Op het moment dat Magicien
door de rebellenleider wordt
gedood met een machete,
zoomt de camera uit en zien
we slechts in een hoekje van
het scherm hoe Magicien, met
de rug naar ons gekeerd, het
mes over de keel krijgt.
• Er is een scène naar het einde
van de film, waar Komona in
gevecht is. Ze springt achter een
struik en hakt er met een mes
op los. We zien haar enkel hakken,
maar niet wie of wat er zich
precies achter de struik bevindt.
P 24 P 25

• Wanneer Komona opnieuw
‘verplicht moet slapen’ met de
commandant, zien we enkel
het gezicht van de commandant.
De twee komen tijdens
de werkelijke verkrachting
geen moment samen in beeld.
De scène berust geheel op
suggestie. (De acteurs hebben
dit moment zelfs elk apart opgenomen.)
woorden in plaats
Van Beelden
Terwijl Komona haar verhaal vertelt,
krijgen we meestal letterlijk
te zien wat ze vertelt. Toch zijn er
ook wreedheden die we – gelukkig
– niet te zien krijgen. Wanneer
Komona vertelt over de jongen
die coltan gestolen had van
‘Le Grand Tigre’, krijgen we zijn
verhaal niet te zien, maar vertelt
ze enkel hoe de ongelukkige
jongen aan zijn eind kwam (hij
werd levend begraven, met enkel
zijn hoofd boven het zand).
Tijdens dit verhaal zien we beelden
van de coltanmijnen en het
hard labeur dat er onder toezicht
van de rebellen wordt verricht.
Het verhaal van de oom van Magicien,
‘le Boucher’, krijgen we
evenmin te zien. We krijgen het
zelfs niet te horen. Komona vertelt
dat het zo wreed is, dat “de mensen
dan niet meer zouden luisteren
en doen alsof ze gaten in hun
oren hebben.” Er wordt dus enkel
gesuggereerd dat hij iets onwaarschijnlijk
wreeds heeft doorstaan,
en dat hij daarom altijd een emmer
naast zich heeft staan wanneer
hij in het vlees hakt, voor het
geval hij weer te misselijk wordt.
klankBand
Geluid is zeer belangrijk voor een
film. Het kan beelden een specifi -
ke sfeer meegeven. Een regisseur
kan ervoor kiezen sommige geluiden
te accentueren en andere dan
weer weg te laten. Zo heeft de regisseur
er voor gekozen om bij gewelddadige
scènes het geluid weg
te laten, doffer te laten klinken of
te focussen op achtergrondgeluiden,
zoals natuurgeluiden, in
plaats van op kreten of schoten.
Dit geeft de scènes in zekere zin
een intiemer karakter. Alsof we
vaak ook door de oren van Komona
luisteren. Alsof Komona zelf de
wrede geluiden weglaat om het
voor zichzelf draaglijker te maken.
een andere kijk
Er zijn vele films waar de problematiek
rond kindsoldaten aan bod
komt. BLOOD DIAMOND (2006),
bijvoorbeeld, van de Amerikaanse
regisseur Edward Zwick, met Leonardo
DiCaprio in de hoofdrol. De
film speelt zich af in Sierra Leone,
ten tijde van de burgeroorlog. Op
een harde, ruwe manier ontdekken
we hoe kinderen gebrainwasht
worden bij de rebellen. En
hoe het westen “onrechtstreeks”
en “onwetend” de rebellenlegers
steunt via de diamanthandel.
Uiterst frappant is het verschil met
de film JOHNNY MAD DOG (2008)
van Jean-Stéphane Sauvaire.
Johnny Mad Dog en zijn Kleine
Commando plunderen, stelen en
slachten iedereen af die hen om de
een of andere banale reden voor
de voeten loopt. Het is een harde,
rauwe, brutale film. De toon wordt
meteen gezet in de openingsscène.
Ook hier wordt een jongen door
de rebellen gedwongen zijn vader
neer te schieten. De manier waarop
dit in beeld wordt gebracht, is geheel
tegengesteld aan de aanpak
in REBELLE. Let ook vooral op de
klank en de kleur. Gillen, kreten en
geweerschoten worden extra benadrukt,
en de film heeft iets blauwgrijs
over zich, wat een koele sfeer
creëert.
Als je leerlingen tegen een behoorlijke
stoot kunnen, kan je de trailer
van deze film eens vergelijken met
de trailer van REBELLE. Je vindt
beide trailers op YouTube.com onder
de titels Johnny Mad Dog-Trailer
en WAR WITCH official trailer
VRAGen
• Wat zijn de verschillen tussen
deze twee trailers?
• Welke van deze twee films
spreekt jou persoonlijk het
meeste aan? Waarom?
• Hoe zou jij dit onderwerp aanpakken
in een film
P 26 P 27

thEmatiEk
magisch realisme
REBELLE is een magisch-realistische
film: alles lijkt op het eerste
gezicht realistisch, maar hier en
daar duikt er ook iets onrealistisch
en magisch op. Zo ziet Komona
bijvoorbeeld de geesten van haar
slachtoffers. Een magisch gegeven
dat het contrast met de gruwelijke
daden zowel lijkt te vergroten als
te verzachten. Dit gegeven is gedeeltelijk
terug te brengen op het
belang van magie in de Afrikaanse
samenleving, maar eveneens op de
fantasie die eigen is aan een kind.
VRAGen
• Kan je zelf voorbeelden bedenken
van films die realiteit
en magie combineren?
• Zou je die dan ook meteen als
magisch-realistisch beschouwen
of denk je dat er toch nog
een onderscheid te maken valt?
• Is bijvoorbeeld HARRY POT-
TER magisch realistisch?
• En wat met ETERNAL SUN-
SHINE OF THE SPOTLESS
MIND, INCEPTION of BLACK
SWAN?
een ander aFrika
Met REBELLE wou Nguyen een
verhaal vertellen dat, ondanks het
feit dat het zich in Afrika afspeelt,
tegelijkertijd ook universeel aanvoelt.
Nguyen: “Ik wilde geen didactische
film over kindsoldaten
maken. Ik wil geen oordeel vellen,
maar verschillende perspectieven
laten zien. Ik denk dat we in
het Westen veel te somber of te
P 29

omantisch over Afrika denken.
Maar Afrika is meer dan kindsoldaten,
oorlog en honger. Er zijn
mensen die lachen, liefhebben,
proberen te overleven. Afrika
heeft veerkracht en dat wilde ik laten
zien.”
VRAGen
• Welk beeld had je van Afrika
voor je deze film zag
• Heeft deze film dit beeld eerder
bevestigd of veranderd?
In welke zin?
magie en alBinisme
Albinisme is een aandoening
waarbij in de huid en/of het haar
het pigment ‘melanine’ ontbreekt
waardoor huid en haar grotendeels
kleurloos zijn. Mensen met
albinisme zijn daarom erg gevoelig
aan de zon en hebben ook vaak
een beperkt zicht of ze zijn blind.
Deze genetische afwijking komt
ook voor bij dieren, denk maar aan
de albino gorilla Sneeuwvlokje, de
enige albino van haar soort.
In Afrika vallen mensen met albinisme
ten prooi aan discriminatie,
racisme en vaak ook aan fysiek
geweld. Aan albino’s worden magische
krachten toegeschreven en
ze worden beschuldigd van hekserij.
Soms worden ze daarom vermoord
en worden hun lichaamsdelen
verkocht als geluksbrengers,
die zorgen voor welvaart en
bescherming: grigri’s.
P 30 P 31

contExt:
REBELLEn-
LEgERs in
aFRika
Rebellen verzetten zich tegen de
gevestigde orde in hun land. Ze
zijn erop uit de regering en het
leger omver te werpen om zo een
nieuw regime op poten te zetten.
Het bekendste rebellenleger is het
Lord Resistance Army, of het LRA.
Al meer dan 25 jaar zijn ze, onder
leiding van Oegandese rebellenleider,
Joseph Kony op rooftocht
doorheen Centraal-Afrika. Zo’n
400.000 mensen zijn op de vlucht
voor aanvallen van het LRA en leven
in diepe armoede.
Andere rebellenlegers vallen veel
vlugger uiteen. Maar dat wil niet
zeggen dat ze ongevaarlijk worden.
Integendeel. Congo wordt momenteel
geteisterd door rebellen
die tot geen enkele groep meer behoren.
Losse groepjes van vijf tot
vijftien personen plunderen erop
los. Ze hebben geen doel meer en
zijn nog moeilijker te bestrijden.
Rebellen maken graag gebruik
van kinderen om hun leger uit te
bouwen. Ze beschikken namelijk
over de essentiële eigenschappen
van een goede soldaat: ze
durven veel, ze sluiten zich graag
aan bij een groep, en ze hebben
een onbevangen geloof in magie.
Je kan hen gemakkelijker vertellen
dat de kogels op hen zullen
afketsen, dat ze onaantastbaar
zijn. Deze combinatie maakt hen
tot de perfecte moordmachines.
P 33

“Ik heb de oorlog in Sierra Leone
meegemaakt. Het heeft mijn leven
getekend. De oorlog heeft bijna al
mijn dromen vernietigd. Hij heeft
mijn jeugd en mijn schooljaren kapotgemaakt.
Hij heeft mijn levenslust
en moed gekraakt. Ik woonde
in Freetown toen de rebellen binnenvielen.
Ze vermoordden en
verminkten honderden mensen. Ik
verloor veel van mijn vrienden. Ze
werden bijna allemaal kindsoldaten.
De rebellen leerden hen wapens
te gebruiken en boden hen
drugs aan. Ik besloot me bij hen
aan te sluiten. Alleen zo zouden ze
me niet vermoorden. Eerst leerde
ik met wapens omgaan. Daarna
wilden ze me leren in het wilde
weg te doden.”
Daniel Bonga, 14 jaar
Zoals we in REBELLE kunnen zien,
financieren vele groeperingen zich
via de (illegale) handel in grondstoffen.
Afrika is een schatkamer
aan diverse grondstoffen, die wij
in de westerse wereld maar al te
graag willen. Coltan bijvoorbeeld.
In de film zien we hoe mensen
door de rebellen gedwongen worden
in de coltanmijnen te werken.
Komona vertelt ons dat het daarna
wordt verkocht voor wapens.
Wie zelf met een deel van de buit
probeert aan de haal te gaan, zal
het niet meer navertellen. Coltan
wordt gebruikt in condensatoren
in de elektronica. Mobiele telefoons,
mp3-spelers, dvd-lezers,
laptops… ze bevatten alle een
brokje Congo.
Op deze manier houdt de Westerse
wereld deze oorlogen mee
in stand. Een kistje Kalasjnikovs
voor wat diamant, goud, coltan…
terwijl wij rustig verder leven.
surFtip
http://www.childsoldiers.net
Op deze site vind je getuigenissen
en tekeningen terug van kindsoldaten.
Klik op “Kinderen getuigen”
en vervolgens op “Getuigenissen”.
opdracht:
de situatie nu
Heeft het kind van Komona uitzicht
op een betere toekomst? Zoek een
recent krantenbericht over de situatie
in Congo, en beschrijf hoe de
situatie er nu is. Is ze verbeterd?
P 34 P 35

BiBLiogRaFiE
• http://www.youtube.com/watch?v=V27HSvNezsc
http://www.rebelle-lefilm.com
• http://www.blackbookmag.com/movies/war-witch-una-noche-taketop-tribeca-honors-1.47771
• http://blogs.indiewire.com/shadowandact/war-witch-director-onracism-in-global-film-distribution-actresses-cu
rent-life-struggles
http://cinema-scope.com/currency/rebelle-kim-nguyen-canada/
• http://www.filmpjekij en.com/interview/details/interview-kim-nguyen-over-rebelle
• http://www.worldcinemaamsterdam.nl/index.php?option=com_cont
ent&view=article&id=997%3Ainterview-kim-nguyen-regisseur-rebell
e&catid=69%3Areportages&Itemid=216&lang=nl
• http://www.filmma ermagazine.com/news/2012/05/kim-nguyen-onwar-witch/
• http://www.cinema.nl/artikelen/9229664/kind-in-oorlog
• http://cineville.nl/magazine/kim-nguyen-over-rebelle-het-gaat-allemaal-om-loslaten
• http://quebec.huffingtonpost.ca/2 12/04/20/kim-nguyen-film
rebelle_n_1424242.html
• VAN REYBROUCK, D., Congo. Een geschiedenis, De Bezige Bij,
Amsterdam, 2010
Interview met Kim Nguyen door Gert Hermans in het kader van Mooov
festival, in functie van deze lesmap.
FiChe VooR De leeRlinGen:
Op de volgende pagina vind je een fi he voor de leerlingen. Daarop staan
een aantal trefwoorden, citaten en vragen die met de film te maken hebben.
Je kan deze fi he gebruiken als leidraad tijdens de bespreking van
de film
P 37

De meeste acteurs in de film zijn nietprofessioneel
en zowat de helft is letterlijk
van de straten van Kinshasa geplukt.
Tijdens zijn research had regisseur Kim
Nguyen contact met kindsoldaten in Burundi.
“Wat me vooral opviel, waren hun
ogen. Soms leeg, soms vol haat, soms
akelig, maar altijd intens. Ik vond dat terug
bij de straatkinderen van Kinshasa.”
Rachel Mwanza, die de hoofdrol speelt
is geen echt straatkind. Ze werd al vroeg
door haar ouders in de steek gelaten,
maar kon bij haar grootmoeder verblijven.
Toch bracht ze het grootste deel van
haar leven op straat door. Volgens de
regisseur is ze de meest fenomenale actrice
waarmee hij ooit gewerkt heeft.
De film is geïnspireerd op een verhaal
over twee kindsoldaatjes in Birma.
Johnny en Luther Htoo, een tweeling van
ongeveer tien, waren mythische figuren
in hun rebellenbeweging. Ze waanden
zich de reïncarnatie van de Messias
en vertelden hun strijdkameraden dat
ze 250.000 onzichtbare soldaten onder
hun bevel hadden. Wie hen volgde, kon
niets overkomen.
REBELLE is, ondanks de harde gebeurtenissen, geen echt harde
film. Heel wat andere films die rond kindsoldaten werken,
concentreren zich net op die gewelddadige elementen, en lijken
bijna bedoeld om de kijker te choqueren. Hoe hebben de
filmma ers de gruwelijkheden proberen te verzachten?
“Ik woonde in Freetown toen de rebellen
binnenvielen. Ze vermoordden en verminkten
honderden mensen. Ik en mijn
vrienden werden kindsoldaten. De rebellen
leerden ons wapens te gebruiken en
boden ons drugs aan. Eerst leerde ik met
wapens omgaan. Daarna wilden ze me
leren in het wilde weg te doden.”
Daniel Bonga, 14 jaar
Welk beeld had je van Afrika voor je deze
film zag? Heeft deze film dat beeld eerder
bevestigd of veranderd? In welke zin?
Heeft het kind van Komona uitzicht
op een betere toekomst?
Kan je voorbeelden geven uit REBELLE waar realiteit
en magie hand in hand gaan? Ken je nog
andere boeken of films die dit doen?
SuRFTiP
http://www.childsoldiers.net
Op deze site vind je getuigenissen
en tekeningen terug van kindsoldaten.
Klik op “Kinderen getuigen”
en vervolgens op “Getuigenissen”.