nederlanden.

KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK 

ril8 - '35 

COLLECTIE-TH IERRY 

B R U I K L E E N 

van de Ned. Herv. 

Gemeente 

te 's Gravenhage

GESCHIEDENISSEN 

DER VEREENIGDE 

N E D E R L A N D E N .

GESCHIEDENISSEN 

D E R 

V E R E E N I G D E 

NEDERLANDEN. 

VOOIS. DE VAUERLANDSCHE JEUGD. 

Z E S D E DEEL. 

MET PLAATEN EN POURTRAITEN. 

TE AMSTERDAM, BY 

JOHANNES ALLART, 

M D C C L X X X V .

DRIE- EN- DERTIGSTE GESPREK. 

I N H O U D . 

Bezigheden der Staaten, terjlond na den dood. 

van Prins Willem den I. De Heer J. van 

Oldenbarneyeld draagt zorge voor Graaf 

Maurits. Vergadering der Slaaten te Delft. 

Aanftdüng van den Raad van Staaten; wat 

tot derzeher verrigtinq behoorde. Raad 

van Slaaten in Holland. Schikkinge in ande 

re Gewesten. Bedryyen van Parma. De 

Graave van Hohenlo, word Overfie Veld 

heer, onder Graaf Maurits en de R.aadvan 

Staal en; beveiligd BergenopdenZoom. Raad 

pleegingen over de Opdragt der Opperheer- 

fchappye, het zy aan Frankryk, of aan 

Engeland of aan beide gezamenlyk. Ver- 

fchillende gedachten der Staatsleden daar 

over. Handelingen van den Franfchen Gezant 

Pruneaux. Verklaaring van Elizabeth. 

VI. DEEL. A$ M Mm

6 GESCHIEDENISSEN DER 

tlanlyk antwoord van Koning Hendrik de III. 

, aan deSpaanfche Afgezant. De Oppermagt 

word hem aangeboden. Reden waarom hy 

^dezelve moet afwyztn* Antwerpen door 

Parma bemagtigt, enz. Aldegonde en Blois 

van Treslong raaken in ongunst, de laatjle 

word te Middelburg gevangen genomen. 

Verhaal van de Proceduures en zyne Vry- 

fpraak. Vernieuwde onderhandeling ?net Ko 

ningin Êlizabeth. Voorwaarden waarop zy 

zig verklaart, de Staaten haare befcherming 

Xe verleenen. De baatzugtige oogmerken van 

Koningin Êlizabeth, worden door Barneyeld 

ontdekt. Maatregelen daartegen te werk 

gefield-, nut Graaf Maurits van Nasfau te 

verheffen tot Stadhouder van Holland en 

Zeeland. Hy doet den Eed in die waar' 

digheid. Krygt den tytel van geboorenPrinfe 

van Oranje. Onzekerheid van zynen lastbrief 

Staaten Zegel en Tytel yastgcjleld. Misnoe 

gen van Leicester daar over, word wegge 

nomen. Leicesler komt te VUsfmgen enz. 

Word door E. Leoninus begroet, en de Op- 

perlu;t:iY')Ogdye opgedragen. Verfchil onder 

de

VEREENIGDE NEDERLANDEN. f 

de Proyintien en Steden daar over. Êliza 

beth toont daar over te onvreeden te zyn. 

Mr. Johan yan Oldenbarneveld, word Ad 

vocaat van Holland. Neemt dat Ampt aan 

op voorwaarde, doet den Eed. Bedryven- 

van Parma. De Heer van Hemert 

word geftrafl om de overgave yan de Stad 

Graave. Parma belegerd Venlo, neemt 

Venlo en Nuits in. Leicester overwint 

Doesburg, belegert Zulphen. De Oyerfte 

Sidny fncuyelt. Na dat hy alvoorens met 

Prins Maurits, Axel enz. had ingenoomen. 

Leicester zoekt Holland en Zeeland te 

overheerjchen, begeeft zig naar Utrecht, 

Verbind zig aldaar met Reingoud, Proun- 

nlck en Burggraaf. Hun karakter. Hy regt 

een Munt te Amfterdatn op, beraamt een 

plakaat op de Zeevaart. Algemeene klagten 

tegen hem; gebruikt zyn Wapen tot een te 

gen Zegel; wil een kamer der Geldmiddelen 

opriglen. Buys weigerd met Reingoud een lid 

daar yan te zyn. Leicester verwerft zig dt 

gunste yan het Gemeen door vertoon van 

Godsdienstigheid; trekt fommige Predikanten 

A 4 tot

5 

GESCHIEDENISSEN DER 

*tot zig, g unt hun groote voorregten. Ver 

weerden daar door zyn achting. Die yan 

Utrecht, begeer en de Opper mngt aan Êliza 

beth op tè draagen. Leicester trekt naar 

's /lage. Paülus Buis, word gevangen genoo- 

mcn, en eenige aanzienlyke Burgers de 

Sladt uitgezet. Leicester veranderd de Re- 

geering te Utrecht, maakt -Prouninck Burge 

meester. Uarncveld loont de Staaten van 

Holland het gevaar daar van aan; de Bal 

lingen worden in Holland in befcherming 

genoomen. Leicester tragt Barneyeld te 

Utrecht te hrygen, dat door de Staaten van 

Holland geweerd word. Steven Parel, word 

op last der Staaten gevangen genoomcn. 

Leicester, R.eingoud gevangen hebbende doen 

neemen, laat hem ontfnappen, zyn uiteinde. 

Parma noodzaakt Leicester het beleg vcrn 

Zutphen op te brecktn. Drie Schantfen 

door Leicester bemagligd. Hy field R. Joh 

en IV. Stanlei aan tot overflen tegen denzin 

der Staaten. M. Schenks, aanflagop Nymee- 

gen mislukt. Parma en Leicester, doen de 

troeptu >de Winterkwartieren betrekken. 

VA-

(A0. 1785.) VEREENIGDE NEDERLANDEN. 9 

V A D ER.Reeds weder hier myn Zoon? 

Ik zie, dat de Vaderlands-liefde, die ik met 

vreugde in u befpeur , meer en meer aan- 

wakkeit, en u dus fpoedig herwaards 

dryfe, om onderricht te worden ten aan 

zien van de gevolgen na den ongelukkigen 

dood van Prins Willem den I. 

ZOON. Juist deeze dryfveeren en myn 

verlangen, om deeze gevolgen te weeten, 

lieten my niet toe langer te toeven. 

V. Zet u dan neder, tervvyl ik trachten 

zal u te voldoen. Ik behoeve u niet 

te zeggen, dat door het pleegcn van dit 

gruweiftuk de haat tegen de Spanjaarden 

by giootcn en kleinen ten hoogtlen top 

fteeg, zo dat zy , die aan het Roer der 

llegeering zaten moeite genoeg hadden, om 

de gemoederen binnen de paaien te hou 

den, en om zulke middelen te beraamen, 

op dat de verwarring niet alles het onder- 

fte boven keerde. Ten dien einde werd 

nog op denzelfden dag , op welken de 

moord gefchied was, door de Staaten van 

Holland, die te Delft by een waren, eene 

A 5 

V c f 

"

ia GESCHIEDENISSEN DER 

Vergadering belegd , waar in met eene 

buitengjwoone bedaardheid en kloekmoe, 

digbeid brieven ontworpen en afgevaardigd 

werden aan den Graavc van Holienlo, aan 

Graaf Willem Lodewyk van Nas/au, en aan 

de Bevelhebbers der voornaamfte grensfte- 

den, met bevel, om het Krygsvolk in de 

Vestingen in eed en gehoorzaamheid der 

Staaten te houden en te bevvaaren, en mee 

belofte, dat men voor eene fpoedige betaa- 

üug der agterftallige foldy zorgen zoude. 

Graaf Maurits van Nasfuu, Zoon 

van Willem den I. en van Anna van 

Saxen, bereikte op dit pas den ouderdom 

van omtrent vyftieir jaaren, en bevond zig 

op de Hooge School te Leyden, alwaar hy, 

op kosten van de Provintiën van Holland 

fn Zeeland in alle nodige en nuttige We- 

tenfehappen onderweezen werd. Op 

raad van den fleer Johan van Oldenïarne- 

veld, groot vertrouweling van wylen Prins 

Willem den I. werd hy nu van daar naar 

Delft ontboden. Innrddels had.men 

ook brieven afgezonden naar Antwerps, 

wel-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. li 

welke Stad cjoor Parma meer en meer be« 

naauwd werd , met aanmaaninge tot ftand- 

vastigheid en het handhaaven der onderlirge 

verëeniging. Kort daarna werden de 

Edelen en Steden in grooten getale , te 

Delft befchreven, om orde te Hellen op 's 

Lands Regeering. Op die Vergadering 

werd een Raad van Staaten aangefteld, be- 

fhiande uit achtien Leden, aan het hoofd 

vnu welken Raad de jonge Graaf Maurits 

geplaatst werd, eensdeels uit erkentenis 

voor de nagedagtenis zyns Vaders , en 

vooral door de bewerking van den gemel- 

den Heer van Oldenbarneveld, 

Z. En zeker werd met een aan deezen 

Raad een Berigtfchrift gegeven, waar naar 

zy het bewind zou oefenen ? 

V. Ja wel. Volgends hetzelve werd aan 

deezen Raad vooreerst aanbevolen, de ee- 

nigheid tusfehen de Gewesten tc bewaa- 

ren, en 's Lands Voorrechten voor te ftaan; 

de ingewilligde Lasten tc ontvangen ; Krygs- 

volk te werven te land en te water; Ad- 

miraliteits-Kollegië'n aan te ftellen , Zee- 

A 6 Over-

Ï2 GESCHIEDENISSEN DER 

Overften te kiezen, en Krygs-Ampten te 

begeeven. Doch, zonder tocltemming 

der Staaten , die gewooidyk tweemaal des 

jaars op befchryving van deezen Raad ver 

gaderen zouden , kon de Raad niets be 

iluiten over Vreede of Oorlog, bet aan 

gaan van Verbonden of het Huk der geld- 

munte. De Staaten van Holland , 

wier bezigheden van dag tot dag vermeer 

derden , beflooten mede ten deezen tyde, 

om eenen Raad van Staaten voor hun Ge 

west in 't byzonder op te rigten , die» 

wanneer de Staaten niet vergaderd waren, 

zorge zoude draagen voor de Krygszaakcn 

en het invorderen der gemeene Middelen, 

welk Kollegie den naam kreeg van Gekom- 

mitteerde of Gemagtigde Raad der Staaten 

van Holland , op denzelfden voet, als men 

cenige jaaren te vooren in Noord-Holland 

een dergelyke Raad had aangefteld. In U- 

trecht Helde men Joost de Zoete, Ileere yan 

Villers, tot Stadhouder aan , henevens ee 

nen Erfraad van Veertig Raaden. , 

li-üs ï-feJfeK&ïi*..

VERJSENIGDE NEDERLANDEN. 13 

Z. Welke was de tegenswoordige gefteld- 

hcid der overige Verëenigde Gewesten? 

V. Groningen en tle Ommelanden waren in 

de magt van Parma. In Friesland was al 

les krachteloos door binnelandfche verdeeld 

heden. In Gelderland en Overysfel wa 

ren mede veele Steden in handen van den 

vyand , en uitgezonderd Gend, Oojlende, 

Sluis , Brusfel, Antwerpen , . Mechelen en 

eenige kleine Steden was Parma meester 

van Vlaanderen en Eraband. 

Z. Waren deeze nieuwe opgerigte Kol- 

legiën nu ten eerften bedagt, om den vy 

and allen mooglyken afbreuk te doen, en 

zig tot eene belioorlyke tegenweer te be 

reiden ? 

V. Zeker Ja, doch Parma fmeedde, om 

hun voor te komen, een ontwerp, om zig 

van de aanzienlykfte Steden meester te 

maaken, en hier toe lag Antwerpen het eerst 

aan de beurt , welke Stad , hy wist, dat 

door burgerlyke onëenighedcn van binnen 

verdeeld was. De fchans Liefkenshoek 

werd op bevel van Parma door eene 

A 7 krygs-

14 ' GESCHIEDENISSEN DER 

krygslist overmeesterd , doch de aanflag 

van Mondragon op Lillo mislukte , en na 

eene belegering van drie weeken was hy 

genoodzaakt deeze fchans te verlaaten \ 

evenwel overmeesterden de Spaanfchen daar 

entegen Dendermondc, Willebrock, Vilvoor- 

dan en andere plaatzen. • Gend, ïngei 

flooten zynde , trad nu , het oor geleend 

hebbende aan een verraaderlyk ontwerp, 

in onderhandeling met Parma, en gaf zig 

op den i?den September aan hem over. 

—— In Gelderland, Friesland en Overyspel, 

werd de kryg meest met geheime awfla- 

gen en plunderen gevoerd, terwyl de Ko- 

hirigsgezfniteri echter voor veele plaatzen 

het hoofd ftieten , en de Staatsgezinden 

me st verweerender wyze te werk gingen, 

arbeidende voórnamelyk , om het Staats 

bewind en Krygsbeftier op eenen goeden 

voet te brengen. 

Z. Wie had thans het opperbevel ovef 

het Leger? 

V. De Graaf van HoWnJó verkreeg den 

titel van Opperfle Veldheer of Luitenant 

Ge'

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 1$ 

Generaal, onder Graaf Maurits en den 

Raad van Staaten , onder wiens gehoor 

zaamheid ook het Krygsvolk gefield werd. 

Zyne eerfte verrigting in die waardigheid 

was , dat hy Bergen op den Zoom in vei 

ligheid ftelde tegen eenen vcrraderlyken 

aanflag van Parma. Thans Hepen 'er 

zo veele gcvaarlyke zaaken te famen, dat 

de Staaten geene andere uitkomst zagen, 

dan zig aan eene vreemde Mogendheid te 

onderwerpen. • Ten dien einde werd 

dan eerst een Gezantfchap naar Frankryk 

afgevaardigd , het welk reeds derwaards 

vertrokken was voor den dood van Prins 

Willem den I. Doch dewyl alle deeze on 

derhandelingen op niets uitliepen , zal ik 

met een wydlopig verhaal daarvan u niet 

vermoeien , alleen zal ik u zeggen, dat 

men naar het voorbeeld van wylen zyner- 

Doorluchtigheid te gclyk met Engeland han 

delde , en ook derwaards Gezanten had 

afgezonden. • Deeze verzochten aan 

Êlizabeth om eenen fpoedigen ondeiftand 

van 9000 man Krygsvolk en 300,000 pon 

den

l6 GESCHIEDENISSEN DER. 

den Buskruid, voor welker betaaling de 

Algemeene Staaten, of zodaanige Provin- 

tien, als haare Majefteit zoude verkiezen, 

zig zouden verbinden. . Dan de Ko 

ningin , in plaats van in dit aanbod ge 

noegen te neemen , vorderde eenige fterke 

plaatzen tot onderpand. . Binnenslands 

waren de gemoederen zeer verdeeld , de 

één wilde zig aan Frankryk en de ander 

aan Engeland onderwerpen , en weder 

anderen op eigene verdeediging zig verlaa- 

ten. • In eene Vergadering der Staaten 

toonde de jonge Maurits, dat een verbond 

met Frankryk hem niet zeer naar den zin 

was, ten minfteu by verzocht, dat de be 

langen van zyn buis daarby niet veron 

achtzaamd mogten worden ; beloovende 

van zynen kant, fchoon jong en onërvaa- 

ren , alles te zullen aanwenden, wat ten 

beste van het Land ftrekken kon. Be 

nevens hem kantten Amjleldam en MonnU 

k&ndam zig hevig tegen den handel met 

Frankryk\ maar boven allen verzette zig 

Gouda tc:en denzelyen buitengemeen fterk. 

De

VEREENIGDE NEDERLANDEN. I? 

De party echter, die voor Frankryk was 3 

de fterkfte zynde, -bracht het zo verre, 

dat men Frankryk en Engeland te gelyk 

zoude verzoeken, gezamenlyk de befchcr- 

ming der Landen op zig te neemen, en 

zo Frankryk dit weigerde, dat men dan by 

Koningin Êlizabeth om befcherming zoude 

aanhouden. En dit geen voortgang 

hebbende, werd vastgefteld ter Algcmeene 

Staatsvergadering, dat men de oppermagt 

aan den Kon mg en kroon van Frankryk 

zoude aanbieden. Doch Utrecht en 0- 

yerysfel weigerden daar in te Memmen, en 

in Heiland bleef de Srad Gouda by haar 

gevoelen. De beroemde Pairfus Buis , Ad- 

yolaat van Holland, ziende, dat men den 

handel met Frankryk met geweld wilde 

doordryven , ontfloeg zig van zyn Ampt 9 

en het is meer dan waarfchynlyk, dat Mau 

rits, fchoon by zig nkt openlyk verklaar 

de , echter zig van de bekwaamheid van 

Mr. Francais Franken, Tcnfionaris van Gou- 

da -bedii') d heeft, om die Stad zo bepaald 

by haar eerfte voorllel te doen blyven, 

De


De Franfche Gezant, Pruneaux, die 

zig ongelooflyk veel moeite gegeven bad , 

zo in de Staatsvergadering als by derzeb. 

ver byzondere leden , hebbende zelfs eene. 

reize door de Stede» gedaan, om de Re 

genten voor.zyncn Meester te doen item. 

men, de zaak nu zo verre gevorderd zien 

de, trok weder naar Frankryk , wordende 

door de Staaten befchonken met eeueri 

gouden keten, ter waarde van 2000 gul 

dens. 

- Z. Dus fcheen nu Koning Hendrik toetst 

fmaak in het aanbod der Oppetfte Magt te ' 

hebben, dan voorn.en? 

• V. Ondertusfchcn had Konin/un Eliza- 

leth , om deezen handel met Frankryk te 

vcru-aagen , of wel , indien moosdyk , ge* 

heel te fluiten , ^frefl Afgezant Layidfon 

herwairds overgezonden, die op den Sften 

van de Maand December aan de Staaten 

verklaarde,,, dat haare Majefteit gaarne de 

„ Befcbcrm'mg der Nederlanden gezamen- 

„ lyk met den Koning van Frankryk zou 

„.hebben aanvaard, doch dat zy den Ko- 

„ ning

(A0.I585) VEREENIGDE NEDERLANDEN. 

, } ning bier toe niet had kunnen beweegen} 

„ dat zy daarom hem Davldfon herwaards 

„ gezonden had , om den tegenwoordige» 

„ ftaat van 's Lands zaaken te verdaan, 

„ en op wat wyze men die best zou kun» 

„ nen redden, waartoe haare Majefteit gaar- 

„ ne de behulpzaame hand zou bieden , 

„ zonder dat zy van zins was, het werk 

„ met Frankryk , zo men daar iets meer 

„ in gedaan had , te verachteren , of zig 

„ ter Hecrfchappy der Landen in te drin- 

» gen." 

Z. Dit was zeker eene van haare flaat- 

kundige ftreeken ? 

V. Ik geloove vastclyk, dat zy Davldfon 

enkel herwaards bad gezonden, opdat men 

zig met Frankryk niet te diep zoude in- 

laaten. Inmiddels werd zy door de 

Staaten bedankt voor haare genegenheid , 

en aan baaren Afgezant werd door de Ge- 

volmngtigden kennis gcgeeven van den 

ftaat der Zaaken en rpei ing van den han 

del met Frankryk. • Op den 3den van 

de Maand January des jaars 1585 veitrokkeu

2° GESCHIEDENISSEN DER 

ken de Gezanten der Algemeene Staaten uit 

den Briel naar Frankryk. De Spaanfchen 

deeden alle weer, dat zy aldaar by hunne 

aankomst niet ter gehoor zouden worden 

toegelaaten, dan Hendrik de III. betoonde 

zig tegen hun een achtingswaardig Vorst 

te zyn, en beantwoordde den Spaanfchen 

Afgezant, gelyk die verdiend had: „ Vol- 

s, ken, zeide hy , die zig tegen hunnen 

„ Vorst niet verzet hebben, dan na het 

„ beproeven van alle wegen en middelen 

van zagtheid, om hem van zyne dwi^ge- 

„ landifche behandelingen af te brengen , 

» zyn in myn oog geen oproermakers ; 

„ Z. ude ik deeze oude ondtrtfaanen van 

„ myn Ryk , die myrte befchermïng ver- 

p zoeken, niet hoóren ? De edelSartigè 

Franschmin fUt \r altyd eene eer in, 

„ om verdrukte Vorften en Volken te' 

„ helpen." Koning Hendrik be 

wees daarenboven den Gezanten alle 

eer , die men aan Gezanten bèWyzèn 

kon , en verleende hun op den i 4den 

van de Maand Febrüary gehoor. Llbcrtm 

U-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 21 

Leonlnus, Kanfelier van Gelderland, voerde 

by deeze gelegenheid het woord; en bood 

daarby den Koning de Heerfchappy aan. 

. i Vervolgends gaven zy op bevel 

des Konings hunnen Lastbrief fchriftelyk 

over, en de Koning zeide, dat hy over eene 

zaak van zo veel inziens zig met zynen 

Raad beraaden zou. 

1 

Doch de over 

gave van Br as fel, even gclyk die van Gent 

aan Parma deed den Koning, zo hy voor 

gaf, aarzelen en van dag tot dag krompen 

zyne vooruitzigtcn in, te meer, toen de 

Spanjaarden den aanhang van Guize tot 

muitzttgt aanfpoorden, het welk redenen 

genoeg waren, om eenen Vorst, zo onftand- 

vastig als Hendrik de III. aan het wankelen 

te brengen, en dus liep de gelegenheid, 

die Frankryk thans bad, om de Nederlanden 

aan zyne kroon te hegten, en tevens de 

hoop op byftand, die men hier van Frank' 

ryk verwachtte, te niet. 

Z. Deeze omkeering, waar over men zig 

naderhand heeft moeten verheugen, zal toen 

ze-

È2 GESCHIEDENISSEN DER 

zekerlyk grootc verflagenheid gebaard hebben? 

V. Het baarde zeker voor dien tyd groote 

verflagenheid, waar by kwam, dat een aan 

flag vsn den Graave van Uohenlo op 'ffléf- 

togenbosch mislukte, met groot verlies van 

Volk en Krygsgereedfchap. Eenige 

kleine voordeden, die de Staatfchen in 

Friesland, alwaar in dit jaar de Hooge 

School te Franeker opgericht werd, behaal 

den, konden ook zo min als de overkomst 

van Maarten Schenk tot de Staaten Party, 

niet opwegen tegen het verlies van Antwer 

pen, om welke Stad te winnen, Parma on 

eindige fehatten gefpild , en al wat de 

Kunst des Oorlogs vermogt, en waar van 

men tot nog toe geen voorbeeld gezien had, 

in het werk had gefield; waar voor zy ein- 

dclyk bukken moest. Aldegonde, 

fchoon in de daad onfchuldig, moest echter 

de ongunst der Staaten eenigen tyd beznu-' 

ren, als of hy zig om het verdeedigen der 

Stad niet wakkerlyk genoeg gekweeten had;' 

doch eenige maanden te vooren was nog 

een

vi.B.Pi.nx, 

BIL ©IS V A K T 1 K S J L 0 M , W O I K D T G E V A N G E N 

© F 'S G K A V E N S T E 1 N G E B I A M .

VEREENIGBE NEDERLANDEN. 2$' 

een oud dienaar van den Staat, en boezem 

vriend van wylen Prins Willem den I. in on 

gunst getaakt, en van zyne Ampten verha 

ten, te weeten de Admcraal Willem Blois 

yan Treslong. 

Z. Wat was de reden van liet ongenoegen 

tegen deezen? 

V. Hy, een fier Zeeuw, toonde zig eerst 

onvergenoegd op eenige Leden van de Ad 

miraliteit in Zeeland, welke verzuimd hadden 

lastbrieven uit te geven aan twee Hopluiden, 

door hem benoemd; bcfchuldigende dezelve 

daar over voor Graaf Maurits en den Raad 

der Regeering te Middelburg, tevens verklaa- 

rende den Lande geen dienst meer te wil 

len doen, zo de Raadsman Helns en de 

Advokaat-Fiskaal Valerius niet werden' afge^ 

2 e t > •_. - Dit werd door Graaf Maurité 

en den Raad van Rcgcering zo hoog opge 

nomen, dat Blois yan Treslong daar om varf 

zyne Ampten ontflageri en te Middelburg ge 

vat en op s' Grayenftein gevangen gezet 

werd. 

Z. Dit was vry fterk gehandeld, dunkt

GESCHIF.DENISS.EN DER. 

wy, met eenen Ma* van die Verdienden. 

Was zyne befehuldiging ten laste van die 

Hecrcn dan volftrekt onwaar ? 

Z. De Staaten van Holland w a r e n bier 

gantsch niet mede ,in bunnen fchik, en ver 

zochten aan Maurits en aan den Raad, dat 

zy met Treslong als eenen Edelman zouden 

handelen, en zyne voorheen gedaane dien- 

ften indagtig wezen, ten minden zo ver in 

Rechten beftaaubaar was. ? y M 

Huisvrouw, de Graaf van Uohenlo en and"! 

ren vervoegden zig by Maurits, eifchende 

dat hy voor zynen bevoegden Rechter mogt 

gefield worden; doch Maurits en de Raad 

oordeelde, dat de zaak hun aanging, dat zy 

bevoegd waren, Rechters over hem te del 

len, of dat men zig anders tot de Algemeene 

Staaten kon wenden. — , I n d e 

Maand van April werd Blois van Treslong 

voor het gerecht van Middelburg te recht 

gefield. . D e B a l j- U w Z ( ) m e r b e = 

fchuldigde hem van gekwetffe Majefleit, en 

andere fnoode misdaaden, eifchende zy». 

leven en goederen De gevangen in 

Zee-

VF. REEN TG DE NEDERLANDEN. 25 

Zeeland niemand kunnende vinden , die zy 

ne zaak wilde verdeedigen, ontbood eenen 

Advokaat uit *s Gravenhagg , die als een 

feerlyk man zyne zaak deftig voorftond , 

vorderende inmiddels zyn ontilag onder be- 

boorlyke Rorgtogt. 

Z. En bier aan werd, ongetwyfeld, vol 

gends Rechten voldaan ? 

V. Neen de zaak werd flepende gehou 

den. ' De Baljuw, alles zynde bchal- 

ven een eerlyk man , konkelde bedrieglyk 

met den Cipier , welke aan. Treslong aan 

bood, hem gelegenheid te zullen geven om 

tc ontvlugten, mits hem vooraf duizend 

guldens betaald werden , en dan nog 

duizend guldens na zyne ontkoming, hier 

omtrent kwam men over een , en rde Ci 

pier bevestigde dit met eenen fchriftely- 

ken Eed. Zo haast de eerde duizend gul 

dens door de Huisvrouw van Treslong be 

taald waren, {treek de Baljuw die na zig, 

en maakte te gelyk een groot gerucht we- 

gsns de voorgersoomene vlugt van Treslong, 

en vorderde hem tot de pynbank, doch 

VI. DEEL. B dit

&6 GESCHIEDENISSEN DER 

dit werd hem ontzegd. De zaak werd 

va-der flepcnde gehouden. Tc vergeefs 

klaagde Treslong over de onbevoegdheid en 

onbekwaamheid van zyne Rechters , als 

zynde meest Kooplieden , en dus buiten 

Haat, om over krygszaaken, hoedaanigc de 

meesten zyner befchuldigingen betroffen , 

tc kunnen oordeelen. Te vergeefs , zeg 

ik, verzocht hy, om voor eenen Krygsraad, 

gefterkt met Gemagtigden van de Algemee- 

Re Staaten, te recht gefield te mogen wor 

den, of wel voor den Hove van Holland, 

maar niet alleen werd zyn verzoek , maar 

©ok de voorfpraak van de Koninginne van 

• Engeland in den wind geflagen , en hy 

bleef gevangen tot na de aankomst van 

den Öraaf van Leicester. Deeze Landvoogd 

gaf hem eerst zyn huis, en daarna *s Gra- 

venhage tot eene gevangenis , en eindelyk 

in de Maand November van bet volgend 

jaar 1586 verlof, om te reizen, waar hy 

wilde, mits onder eede beloovende , op 

T.lle vermaaning van het Hof van Holl&nd 

te zullen verfchynen. • Daarna deed

VEREENIGDS NEDERLANDEN. *7 

hy met Leicester eene keer naar Engeland^ 

van daar met Brieven van Voorfchryving 

yan de Koningin Êlizabeth weder gekeerd , 

dagvaarde hy den Baljuw Zatter voor het 

Hof van Holland, dan het Hof deszelfs 

competente Rechter niet zynde , werd hy 

ontbeeven, o.n voor het zelve te verfchy- 

nen. , Ook ftelde de Wethouderfchap 

van Middelburg van tyd tot tyd uit , om 

de Hukken , tot het Proces behoorende i 

over te zenden. In het jaar 1588 verzocht 

Treslong, dat de Advokaat Fiskaal en Pro 

cureur Generaal van Holland zyne zaak wil 

den ter hand neemen, doch deeze verklaar 

den geene {tof van befcbuldiging tegen hem 

te vinden. Treslong, die als een eer- 

lyk man, zeer nayverig op zyne eer was, 

befloot ten laatften elk, die iets tegen hem 

had, voor het Hof te dagvaarden, en nie 

mand verfchynende , werd hy op den ioden 

van de Maand Juny des jaars 1595 van al 

le misdaad zuiver verklaard, waar van hemr 

ook de Staaten van Holland vry verklaar 

den. 

B Ï Z. Hoe

'2 8 GESCHIEDENISSEN DER 

Z. Hoe ging het toen, met den Baljuw 

Zomer ? Werd deeze geftraft, en Treslong 

weder in zyn Ainpt herfteld ? 

V. En Treslong en de Baljuw waren voor 

het afloopen van het Proces reeds overlee- 

den, doch des Baljuws Erfgenaamen wer 

den ingevolge van het vonnis van het Hof 

van Holland bovengemeld, genoodzaakt de 

gemelde duizend guldens , die door de 

Huisvrouw van Treslong aan den Cipier 

betaald en aan den Baljuw ter hand gefield 

waren, met de interesten " van dien aan 

Treslong of deszelfs Erfgenaamen weder uit 

te keeren. Het Ampt van Treslong, 

als Admiraal van Zeeland, was kort na 

zyne gevangenneming begeeven aan Jastinus 

yan Nasfau, natuurlyken Broeder van Graaf 

Maurits. Evenwel werd dit alles aan 

Blois van Treslong vergoed, wanneer Mau 

rits hem , met goedvinden der Staaten, 

aanftelde tot Luitenant, groot Houtvester m 

Valkenaar van Holland, in welke aanzienly- 

ke Posten hy zyn leven eindiade in het 

jaar 1594. • Dit geval dus omftandig 

ver-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. £9 

ha- id hebbende , kcerc ik te rug , om u 

verder te zeggen, hoe zig de zaaken met 

Kon'ngin Êlizabeth fchikten , na dat de on 

derhandelingen met Koning Hendrik ten ein 

de geloop en waren. • Nauwlyks waren 

de Afgezanten uit Frankryk te rug gekoo- 

men, en hadden verflag gedaan van hun 

ne verrigtingen, of de Heer de Gryze, die 

van wegen Braband in Engeland geweest 

was , gaf den Algemeenen Staaten oenen 

Brief over van de Koningin Êlizabeth, waar- 

by zy aan de Staaten te kennen gaf, dat, 

hoe zeer bet haar fraertte, dat de zaaken 

in Frankryk niet naar den wensch der Staa 

ten waren uitgevallen , zy aan dezelven 

echter deed weeten , dat haare zugt , om 

dezelve te befchermen , eer toe dan afge 

nomen was. En op de daar op ge 

volgde verzekering van den Gezant Davld 

fon , werd beflooten , de opperheerfchappy 

aan haare Majefteit aan te bieden , of zo' 

zy die mogt weigeren , haar om onderfiand 

te verzoeken. Tot het eerde maak 

ten Amfteldam en Alkmaar zwarigheid , en 

B 3 . Gou-

30 GESCHIEDENISSEN DER- 

Gouda wilde daar toe zo min als te vooren 

tot Frankryk, Hemmen. Een twaalf 

tal van aanzienlyke en bckwaame Man 

nen werden toen naar Engeland afgevaar 

digd, die den oden van de Maand July ter 

gehoor by de Koningin werden toegelaaten. 

Zeer diende ten hunnen voordeele, dat Fi~ 

Ups ten dien tyde beflag had doen leggen 

op alle Flollandjche, Zeeuw>]che, Oosterfche, 

.Engelfche en andere Schepen, hetwelk van 

die uitwendng was , dat de Koningin ter- 

ftond in alle de Havens van haar Ryk be 

flag op alle de Spaanfche Schepen deed 

leggen , en fchoon zy niet kon befluircn , 

uit vreeze voor Spanje, en onder den dek 

mantel van het gevaar, dat daarin voor haa 

re Onderdaanen gelegen was, de opper- 

heerfchappy te aanvaarden, of eene altyd- 

duurende befeberming op naar te neemen. 

Zo bewilligde zy echter tot het ver- 

leenen van ruimer byfland, dan zy tot hier 

toe gedaan bad , op daar toe bepaalde voor 

waarden, welke op den aden Oclober dooi 

de Algemeone Staaten bekrachtigd werden. 

Z, Mag

VEREENIGDE NEDERLANDEN. gl 

Z. Mas «k u vragen, waar in die voor 

waarden hpofdzaaklyk benouden? 

V. Haare Majetteit zou ten dienst der 

Algemeene Staaten , onderhouden vierdui 

zend Knegten en vierhonderd Ruiters,, zo 

lang de oorlog duurde, behalyen nog ze 

venhonderd Man, die zy leggen zou in de , 

plaatzen , welke haar ten ondeipand zou 

den gegeven worden. Over dit Krygsvolk 

zou zy aanftellen eenen O verft en van 

naam, en zyude van het waare Christelyk, 

Geloof, benevens hem zou zy nog benoe 

men twee haarer Onderdaanen , die met 

den Stadhouder in den Raad van Staaten 

zouden zitten, waarin ook de Overften der 

verpande plaatzen , Flisfingen , Rammekens 

en den Briel toegang zouden hebben. 

De gemelde plaatzeu zouden zo Lang in 

pandfehap blyven , tot haar haare vcr- 

fchootcn penningen zouden zyn goed ge 

daan. De Overften en daar in lig 

gende Bezettingen zouden aan de Koningin 

en aan de Algemeene Staaten trouwe zweer 

ren, en hunnen Godsdienst yry oefenen 

B 4 naar


naar het gebruik der Engelfche Kerk. . 

In den Krygsraad zou de Koningin des 

noods zodaaniqe Perzoonen rangen (tellen , 

als haar Algemeene Stedehouder zoude 

raadzaam oordeelen : Ook zou deeze met 

den Raad van Staaten befchikking raaa- 

ken , op het herftelleh der misbruiken in 

de Regeering, de krygstucht, het beschik 

ken der geldmiddelen, en verders op alles 

het geen den genieenen welvaart raakte, 

raids niets onderneem en de tegen den waa- 

ren Godsdienst of de voorregren des Lands. 

Zonder tocfteinmïng van haare Ma- 

jefteit zouden de Starten noch met den 

VySnd, noch met eenige andere Mogend- 

beid in onderhandeling mogen rreéden. . 

De Algemeene Staaten zouden dat zelfde 

voorregt van haare Majeftelt genieten , en 

zo men gezamenlyk eene Vloot tegen den 

aïgemeenen Vyand in zee bracht , zou dee 

ze Vloot ftann onder het bevel van eenen 

Engeïfchen Zeevoogd. Doch nadat 

Antwerpen, geïyk ik u verhaald heb, aan 

.Panna was overgegaan , werden 'er in dit 

ver-


verdrag nog eenige veranderingen gemaakt, 

waardoor de Staaten meer byftand , en de 

Koningin meer verzeekering kreeg. 

Z. My dunkt, dat alle deeze Voorwaar 

den voor Êlizabeth voordceliger waren , 

dan voor de .Staaten, want de zaaken voor- 

waards gaande, kon zy haar gezag uitbrei 

den, en te rug gaande, zig ook daar van 

onttrekken. Terwyl intusfchen haar eigen 

belang vorderde , om de magt van Spanje 

te helpen fnuiken , werden haare oogmer • 

ken niet fchielyk bekend? 

V. Ja zeer fchielyk, wanneer zy den 

Graave van Leicester tot haaren Stedehou 

der benoemde, hetwelk wel niet zeer naar 

den zin der Staaten was , maar wat kon 

men doen, zodra Êlizabeth verklaarde, dat 

dit haar wil was, men nam immers tot haar 

den toevlugt, alleen door nood gedwongen, 

en dus moest men zig zulke fchikkingen 

laaten welgevallen^ Ook twyhel ik, of men 

van Leicester toen reeds wel zo veel 

kwaads venyagtte, als men naderhand on 

dervond. —— Want niemand der Gezan- 

B 5 ten

.34 GESCHIEDENISSEN DF.R 

ten b *«««*, befeu^ d 0 

Ot**»*rti bad site 2yne„ heersch 

M 1 

' d 

I * « o„ve,ge.vke- 

We S M » . h, e g a l d a a r o o l ; ^ » 

«an Leicester ter hsnrl m n.„u 

WÏF naud gefield ; waarhy aan 

£ b e V 

* n 

' * * * o„der2„et doen Mar het vermogen d e e 2 e i. ^ 

" * geraaden was g . 

word» Op p e r h e e r f c h a p p y „ 

den, zo men de Atoto,*,, rac£ d 

zr ***** » ko„ „si: 

men - _ BdTêyeld, dit gele», ontdekt 

"ebbende, openbaarde bct.e.ve ailee"- 

" ~ m g e „ en ber^lj 

de met de 2el«„, om alle baat 2,,g, ige „„. 

n.e,*cn te doen misbdtten , 

eenen voe, in bet Land M r a, El 

*•» toe bediende r*» z i g va„ Cratf^ 

«ag om doezen tot de Stadhondetlvte 

S 4 

*" 1 

V M h & m r J 

/ A , & t ó 

- * * * « /er! 

en op den tfte,, „n de M t ó nd N o. 

»y >h Stadhouder van dee. 

2e

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 3^ 

ze beide Provintiën aangefteld , op den 

I4dcn deed by den eed op die waardig 

heid , wordende toen ook vastgefleld, hem 

voortaan den titel te geeven van gehoor en 

Vr'infe van- Oranje, fchoon dit Prinsdom 

eigen'yk zynen ouderen Broeder Filips toe 

behoorde, die zig nog in Spanje bevond. 

• Z. En hy werd zeker aangefteld op een 

bepaald Berigtfchrift ? 

V. Wat zal ik hier op zeggen, Ja of 

Neen? Want, na dat hy den eed reeds ge 

daan had, werd 'er een berigt-fchrift ont 

worpen, en zyn Lastbrief werd wel in het 

jaar 1587 uitgebreid , doch noch de Last 

brief van Prins Maurits, noch het Berigt 

fchrift der volgende Stadhouders zyn ze» 

gefchikt, dat men daar uit de eigenlyke 

magt des Stadhouders kan afleiden. 

De eeuigfte byzondcrhcid , die daar by is 

aan te merken , is, dat Maurits de eerde 

Stadhouder was, die zynen Lastbrief of 

mftruétie had op naam van de Staaten van 

die Gewesten, waarvan hy Stadhouder was, 

ten blyke hunner Oppermngt. . Om 

B 6 dei-

36" GESCHIEDENISSEN DER 

deeze Oppermagt te meer te doen blyken, 

deeden de Staaten van Holland zelfs een 

nieuw zegel maken met het omfchrift: Sigil- 

tum ordimm HoUandia. Ook werd de titel 

der vergaaderdc Leden vastgefteid, als: De 

Ridderfchapi Edelen en Steden van Holland\ 

rertoanende de Staaten van dcnzelven Lan 

dt; . Leicester, van dit alles herig t in 

Engeland krygende, toonde zig daar over 

zeer geftoord, vraagende , wat hy in Ne 

derland te doen had, daar Hollanden Zee 

land reeds van eenen Stadhouder voorzien 

waren? als ook, of men Graaf ^fatahs den 

titel van Prinfe gegeeyen had , opdat die 

koven hem in rang zoude zyn? Men 

wist echter met eenige tegenredenen zyne 

gramfciiap , ten minnen in fchyn, tot be- 

daaren te brengen. In Holland meende nu 

de Raad van Staaten van het bewind ont- 

flaagen te zyn, en men kon zelfs naauw- 

lyks de Leden daarvan by één houden; 

dus was ook het getal der Leden van de 

Algemeene Staatsverta 'erii g zo gering , dat 

men genoegzaam tot nu is befliijten kon : 

ook

(AO. 15^)6.) VEREENIGDE NEDERLANDEN. 37 

ook naaste men met niets , dewyl toch 

Leicester binnen kort hier vervvngt werd, 

Prins Maurits, de Graave van Hohen- 

lo en Graaf Willem Lodtwyk werden met ee 

nige Staats-Lcden verzogt om den Graaf te 

ontvangen , die den 2often van de Maand 

December te Vlisfingen aanlandde. > 

Men ontving hem hier byna koninglyk. Na 

eenige dagen vertoevens , en Filips Sidney 

als Bevelhebber van Vlisfwgen , en Thomas 

Cecil in den Briel hebbende aangefteld, ver- 

vertrok hy van daar naar Dordrecht en an 

dere Hollandfche Steden, in welke alle hy 

met groote pragt werd ingehaald. • • By 

het gemeen in de Steden maakte hy zig 

tciftond aangenaam, door het ltipt en daag- 

lyks bywoonen der Predikaatfiën. Op 

den ^den van de Maand January 15C6 werd 

hy door den Kanfelier van Gelderland, EL 

lert Leoninus , op eene fierlyke wyze uit 

naam van de Algemeene Staaten verwel 

komd , en drie dagen daarna werd hem de 

Oppc; 'Landyoogdy opgedi aager. 

B 7 Z. En


Z. En ging dit nu By. alle de gewesten 

zonder teênftreving door? 

V. Verre van daar. Friesland wilde in 

het eerst daar niet in bewilligen ; Holland 

bedong eenige voorwaarden , byzonder de 

privilegiën en de belasting betreffende; Het 

Noorder-kwartier begeerde zyne Gekommit- 

teerde Raaden te behouden. ——. Maar he 

viger waren de verfchillen over het gezag 

van den Raad van Staaten, en het liep aan 

tot den eerften van de volgende Maand , 

eer 'er deswegens een verdrag met hem 

getroffen wierd ; vervolgends ontving hy 

zynen Lastbrief van de Algemeene Staa 

ten , over welken hy weder zwaarigheden 

maakte, zeggende, dat hem daar by te 

weinig gezag was toegekend , ook kon men 

het met hem niet ééns worden, voor dat 

hem was toegefïaan , dat hy het Berigt- 

fehrift , waar naar hy en de Raad van 

Staaten zig zouden moeten gedraagen 9 

naar zyne zinlykheid hervormde, en hy 

dat verrigt hebbende, werd het voor den 

tyd


tyd van één jaar op naam van de Alge 

meene Slaaten uitgegeeven. 

Z. Ik zie wel, dat deeze zig zo gemak- 

lyk niet liet leiden , als de Aardshertog, 

of Don Jan , of Alencon gedaan hadden » 

maar deeze opdragt der Opper-Landv< og- 

dye ftrced immers tegen het oogmerk van 

de Koningin , die geweigerd had , de op- 

permagt te aanvaarden. 

V. Voor het uiterlyke ja; en zelfs om 

aan Spanje te toonen, dat zy dezelve in 

dè daad niet aanvaard had , veinsde zy 

daar over te onvrede te zyn , fchryvende 

zelfs fcherpe brieven deswegens zo aan dé 

Algemeene Staaten, als aan Leicester, dien 

zy hevig beftrafte, dat hy een gezag aan 

vaard had , hetwelk door haar was afge- 

weezen. ——— Doch men wist hier te 

Lande de zaaken zodaanig te ploojen, dat 

de Koningin zig voldaan hield. Inmiddels 

dat men hier mede bezig was, vonden de 

de Staaten van Holland raadzaam , om in 

plaats van Paulns Buis tot 's Lands Advo- 

haat, of zo als men nu zegt, Raadpenjïond-

4"> GESCHIEDENISSEN DER 

ris aan te {tellen Mr Jahan van Oldenbarne- 

ycld, toen ter tyd Pcnfionaris of Loontrek 

kend Raadsman van Rotterdam , niettegen- 

ftaandc hy te Amersfoort gebooren was. 

! Earneveld vond eene menigte zwarig 

heden in dit hachelyk ampt, en aanvaard 

de het op voorwaarde, van terftond zyn 

ontllag te zullen erlangen , ingevalle van 

handel, om het Land aan Spanje te bren 

gen , waar voor by bedugt was , als ook 

dat hy tot geene buitenlandfche bezending 

tegen zynen wil zou gebruikt worde?-. . 

Dit hem zyndc toegtiiaan , deed hy den 

Sffx-n Maart zynen Eed, en ontving daarna 

zynen Lastbrief, twee dagen te vooren op- 

gefteld, waarby zyne wedde op 1200 pon 

den van veertig grooten bepaald was. 

Z. Hoe ftond het thans met de zaaken 

des Oorlogs ? daar van hebt gy in lang niet 

gefyroken. 

V. Op bevel van Parma was, met den 

aanvang van dit jaar de Overfte Tasfis in 

Friesland gevallen. Eenige maanden te voo 

ren had de Graave van Munsfeld eenen in 

val

VI. D. PI .IV. 

J."VAN OliBEKBAHNEVÏLBjWOHBT ADVOKAAI 

VAN HOIiLANB o

VERÉtNlGDl NEDERLANDEN. 41 

val in de Bonunelcr.vaard gedaan, doch de 

Graave van Höhènlo, de dyfcen hebbende 

doen doeriteeken , waren de Spanjaarden 

laict zonder moeite het gevaar ontkomen , 

begeevende zig naar 'j Hertogenbosch. 

Schenk behaalde in Gelderland etne aan- 

zienlyke overwinning op de Spaanfchen. 

Mansfeld belegerde toen de Stad Graave, 

welke door Hohenlo een en andermaal ge- 

fpyzigd werd, doch echter kort daarna by 

verdiag werd opgegeeven door deszelfs Be 

velhebber Lubbrecht Turk , lleere yan He- 

mert, waarvoor hy benevens twee Hoplie 

den met de d< od geftraft werd. Dit ge 

val gaf echter gelegenheid , dat 's Lauds 

Ingezetenen tenen haat teren Leicester op 

vatten, nitt omdat by den lleere van He- 

teert deed flrafnn, maai omdat hy datzelfde 

recht niet oefende aan eeiun E: ge!feilen 

Hopman , JJ'eltz genaamd , die voorheen 

Aalst aan Spanje verkocht hebbendé, in 

Spaanfchen dienst was overgegaan, en nu 

als gevangen in zyne magt was ; a's < ok 

om de bevordering van zyren Neef Filips. 

Sid"


Sidney, dien hy tegen de oude gewoonte bo 

ven andere en Ingeboorenen Krygsbevelheb- 

bers den voorrang gaf. Terwyl men 

dus de tweedracht weder voet gaf, beleger 

de Famcfe Venlo, hetwelk by verdrag aan 

hein overging, en daarna floeg hy het beleg 

voor Nuis , hetwelk door den Graave van 

Nieuweriaar in naam van den geweezen Bis- 

febop van Keulen, Cerhard Trtichfes in be 

zit genomen was. Deeze was thans een 

vlugteling, zynde om het aangaan van een 

Huwelyk, en het omhelzen van den Gere 

formeerden Godsdienst afgezet , cn zig in 

de Nederlanden onthoudende , alwaar hy 

thans tot zyne fnertc zien moest , dat 

Parma zig ook van deeze zyne Suid mees 

ter maakte. 

Z. Trok Leicester ook niet te veld ? 

V. Ja, nadat Nuts en toen Meurs bemag- 

tigd was, floeg Famefe bet beleg v

VERÉENlGDE NEDERLANDEN. 43' 

den, veranderde het beleg van Rynbcrk in 

eene Blokkade. Eene Spaanfche Bende, 

aangevoerd door Guano, werd door de En- 

gelfcben by Warmfeld geflaagen , doch hier- 

by fneuvclde de Overfte Filips Sidney, een 

man alleen meer waard, dan dj gcheele 

Spaanfche bende, Maurits had hem twee 

maanden te vooren vergezeld op eenen 

togt, waarin zy Axel en eenige omliggende 

Schanzen hadden ingenomen. Doch geluk 

kig zou het geweest zyn, indien Leicester 

alleen gepoogd had, om den vyand te over 

meesteren, maar in plaats van dit, bevly- 

tigde hy zig om de Heerfchappy te beko 

men over een vry Volk. • . Doch ras 

bemerkende, dat dit in Holland en Zeeland 

terilond tegenftand zou ontmoeten , zo ver 

koos hy Utrecht tot de plaats van zyn vcr- 

blyf, alwaar hy 'er veele gebetten vond op 

Holland, cn hyronder op Amfleldam , ook 

vloog alles in Gelderland op z\ne wenken. 

De lieden, die by tot zyne gemeen 2 aam (te 

cn vcttrouwdrlc Vrienden en Raadsmannen 

verkoos, waren zekere Jacob Reingcud, een 

Bra-

44 


Brabander, en in dat gewest om zyne on 

trouw van zyn ampr verlautcn , een ge- 

veinsd-godsdicnsïige Huichelaar , welke rol 

hy zo fttrk en in het oog loopende fpeel • 

de , dat verftahdigen 'er de fpot mede drce- 

ven. De ander was Gerard yan Prounink, 

een man , geboortig in den Bosch , doch 

opregter en getrouwer aan zyne Godsdienst- 

belydenis dan Reingoud, maar daarom met- 

niet min hcerfchende gebreken bchebt , 

waar onder ondraaglyke hoogmoed wel de 

voornaamfte ondeugd was. Hier by kwam 

Daniël Burggraaf, een Vlaming, wiens Af 

goden wa.en zyne Beurs cn Buik, en die 

meer van eenen. Italiaan, dan van ce>;cn Ne 

derlander bezat. ; • Door deeze drje, 

welke de vlyërs van zynen hoogmoed en 

hcerschzugt waren, liet zig Leicester, wat 

zal ik zeggen"? bellieren of' bederven ? Op 

hunnen raad was het, dat hy, te Amfeldam, 

om die Stad , akyd nayveiig , om haajpe, 

grootheid te bejaagen, aan zyne fnoer te 

krygen , fchoon ftrydig niet de Privilegiën 

van Holland, eene Munt opregtte, laatende 

al.

VEREENTGDE NEDERLANDEN. 45 

aldaar dubbele Rozenobels liaan, met bet wa 

pen van Engeland, die veertig Huivers bo 

ven de waarde werden uitgrgeeven. 

Dordrecht haatte hem om deeze reden meer 

dan alle de overige Steden. Amfteldam zelf, 

meer belang Hellende in de toegenegenheid 

der Staaten van Holland , dan in die van 

Leicester, deed den voortgang der Munte 

ftaaken; en verzette zig, zo wel als de an 

dere Steden tegen een Plakaat, dat hy op 

het fuik van de Zeevaart had doen uitgaan, 

dewyl , het zelve Hand houdende, alle 

Koophandel en Zeevaart zouden hebben 

moeten {Klftaan. De klagten zo over 

bet één als ander werden ter Algemeene 

Staatsvergadering ingebragt, en wel in zulk 

eene menigte, dat zy Lelcstter hadden moe 

ten doen bloozcn. ; Dan in plaats van 

dit , verzon by nog andere nieuwigheden , 

bedienende zig van zyn eigen wapen tot 

een zegel. Hy rigtte een Kamer van Geld 

middelen op, en benoemde Reingoud tot 

Thcfaurier daar van, maar de vermaarde 

Paulus Buis weigerde te gelyk met Reingoud 

te

4-6 GF,^CrTIEnEN7SSF,JV DER 

te zitten en Lid van dezelve te zmr. —— 

Echter bekreunde Leicester zig geheel niet 

om ai den haat en verachting , die tegen 

zyn perzoon daardoor ontftond. Zyn ge- 

waarde Godsdienst-yver verwierf hem de 

gunst van de mindoorzigtige Nederlanders , 

en om zig daarvan meer en meer te ver 

zekeren , bevlytigde hy zig, om fommigc 

Predikanten in zyne belangen te wikkelen. 

Hy verleende hun eene foort van on- 

afhanglykheid, ftond hun toe het houden 

van Synoden buiten de bewilliging der Staa 

ten , gaf hun verlof eene Kérken-Ordening 

vast te Hellen, en fchikkingen op de Leer- 

ftellingen te maken, zo als bun goed dacht. 

Kortom hy wist hun meestcilyk op hunne 

zwakke zydc aan te tasten. De Leer 

aars bier door volftrekt afhanglyk van hem 

geworden zynde, werd zyn lof alömme ten 

breeeften uitgemeeten, waardoor hem ook 

de Gemeente toeviel, en hoe grooter de ach 

ting voor hem ten top rees, des te meer 

daalde die der Staaten van dat Gewest. - . 

Hetwelk zo verre ging, dat men te Utrecht 

vol-

VErEEXIGDE NEDER LANDEN» A? 

volftrckt het Oppergezag aan Êlizabeth on 

der bcftier van deezen fnoodcn vyand wil 

de opdnagen, en dit ging door niet alleen 

in de Hoofdftad van die Trovintie , maar 

zelfs in de overige Steden van dezelve. • 

Leicester den loden July van Utrecht naar 

's Gravenhage vertrokken zynde, zo werden 

eenige oogenblikken daarna de Burger-Hoplie 

den, door twee zyner Afhangelingen aange 

maand , om Paultis Buis , die Leicester in 

meer dan ééne zaak tcgenftond , gevangen 

te neemen , hetwelk ook ras gefchiedde tot 

ergernis van veele weidenkenden, eenige an 

dere aanzienlyke Burgers werden de Siad 

uitgezet. • Leicester daarna wederge 

keerd, veranderde de Wethouderfchap, en 

befchonk Vreemdelingen met ampren; wor 

dende Vroun'ink door hem tot de Burge- 

ïneesterlyke Waardigheid verheeven. 

Z. Verzetten de Staaten van Holland zig 

daar niet tegen? My dunkt, zy hadden toch 

hetzelfde te dugtcn. 

V. Barneveld bracht hun het gevaar ten 

duidelykfien onder het oog, en fpoorde hun 

aan j

4?> GESCHIEDENISSEN DER 

aan, om don Graaf het onb: j 

(tannbaare dce- 

zer handelwyze met alle derzelver gevolgen 

voor te (teilen, als ook, om de ballingen in 

hunne befclienning te neemen, gelyk ook ge- 

fchiedde. Leicester , ligt vermoedende , dat 

hy hier van de bewerker was , deed alle 

moeire, om Barnevüd te Utrecht te krygen, 

maar de Staaten van Holland weerden den 

flag, met te zeggen, dat zy hunnen Advo- 

kaat niet mtsfen konden. En in plaats 

van Barneyeld aan het lot van Buis bloot te 

(lellen, deeden zy eenen Steven Paret, die 

.zig zo met woorden als gofchriften, fchul- 

dig gemaakt had aan gekwetfle Majefteit te 

Rotterdam vatten, en op de Voorpootte in 

'ƒ Ilage gevangen zetten, alwaar by bleef tot 

den volgenden Zomer, wordende toen on 

der handtasting ontflaagen. Twee jaaren 

daarna werd hy gevonnisd, om openlyk te 

verklaaren, dat hy berouw had, van het 

geen hy onwaarachtig ten nadeele van de 

Staaten had gefchreven. Men bracht 

Leicester vervolgends dc ontrouw van zy 

nen vriend Reingoud zo klaar onder het 

oog,


oog, dat hy zig genoodzaakt vond, wilde 

hy zyne achting niet geheel verliezen, zy 

nen gunsteling in hechtenis te neemen. 

Z. En wat ftraf onderging hy,? 

V* Geene. Leicester verfchoof het onder 

zoek zo lang, tot hy gelegenheid vcnd,. om 

hem te doen ontfnappen. Toen hield hy 

,eerst zyn verblyf te Vlisfutgen, verfchui- 

lende zig onder de daar zynde Engelfchen, 

en nadat Leicester de Landvoogdye had af 

gedaan, begaf hy zig naar Drusfel, alwa,ar 

.die Huichelaar den Roomfchen Godsdienst 

wederom omhelsde, en zyn leven in armoe 

de eindigde. 

Z. Gelukte het or.dertusfchen Leicester, 

,om. Zutphtn te veroveren, hetwelk gy my 

gezegd hebt, dat hy belegerd had? 

V. Neen. Parma , die , gelyk ik zcide , 

het beleg van Rynherk had opgebroken , 

bracht 'er zo veel voorraad binnen , dat 

Leicester van alle hoop, om meester van 

de Stad te worden , moest afzien. —— 

Nogthans veroverde hy drie daar om lig 

gende fchanfen. By het beltonnen van éd- 

VI. DEEL. C ne

5© GiSCtHRDUNlSS-BM DER. 

sfte dsrafoe bekwam tfo&?»/o eens wonde 

ïn het aangczigt, waarvan hy echter geluk 

kig geneezen werd. Roeland Jorh werd tot 

Ovcr!le van de grootfte Schans aangtfteld; 

en WilVmm Stanley tot Ovcrfre van Der 

ter, zeer tegen den zin der Staaten, alzo 

zy beide Roomschgczind, en in dienst van 

Spanje geweest waren, tot welken zy, gc- 

ïyk wy nader zien zullen, ook weder over 

gingen. Maarten Schenk, nu zo ge 

trouw voor den Staat, als eertyds voor 

Spanje, ondernam eenen aanflag op Ny. 

megen, die door het gedrag der Engelfche 

Soïdaaten vrugteloos afliep. Parma 

begaf zig, na het eindigen van den Veld- 

togt , naar Brusfel, en vierde aldaar de 

Uitvaart van zynen Vader en Moeder. 

• • Leicester deed zyne Troepen medej 

de Winterkwartieren betrekken , wanneer' 

hy binnenslands verrigtte het geen ik reeds! 

gemeld heb, en u in een volgend Gefprek 

verder melden zal. 

VIER-

VS&REEN IGDE NEDERLANDEN. 5* 

VIER- EN- DERTIGSTE GESPREK, 

I M H 0 U D. 

geicesttr word met eenen grooien Zilver-ver 

gulden Kop lefchonken. Men fielt hem de 

bezwaaren tegen zyn bejluur voor. Zyne 

onderhandeling deswegens met Gemagtigden 

der Staaten. Opfchudding te Utrecht. 

Prounick word geweerd uil de Vergade 

ring der Algemeene Staaten. Leicester 

vraagt hier van de reden. Geeft den Staa 

ten lerigt van zyn vertrek naar Engeland. 

Hy begeert, dat Prins Maurits hem ver 

zette , hetwelk door Barneyeld gekeerd 

word. Ongenoegen hier over door Leicester 

betoond. Zyn gedrag te Dordrecht en te 

Veere. Der Staaten Afgevaardigden hebben 

gehoor by de Koningin. Ontvangen een 

fieekend antwoord. De Koningin eischt na 

der opening yan 'J Lands zaaken. Zwaa- 

C a tig-

5* GESCHIEDENISSEN DER 

righeden, waarin Êlizabeth zig gewikkeld 

vind. De Afgezanten vervaardigen eene 

verdeediging voor de Staaten. Jprk en 

Stanfèi verraaden Deventer en de Schans 

over Zutphen. Marchand verkoopt het Slot 

te Wouw aan de Spaanfchen. Stanlei en 

Jork ingedaagd, en zwaan geld/ommen op 

hun hoofd gezet. De Staaten vernietigen 

Leicesters Plakaat op de Zeevaart. Zenden 

tenen Brief ter hunner Verdeediging naar 

Engeland. fVceren de Afhangelingen van 

den Landvoogd uit den Raad van Staaten. 

Magtigen Prins Maurits tot het aanneemen 

van Waardgelder sï Weigeren aan Êliza 

beth den uitvoer van Rogge. Slecht gedrag 

van SonoL Hy fieunt op de gunst der Ko 

ningin en van Leicester. Weigert Prins 

Maurits binnen Medemblik te laaien komen. 

Bedryven van Prouninck en den Graave van 

Nieuwenaar ten nadeele van de Staaten. 

Zoeken de band der Unie te breeken. 

Tragten Gelderland, Friesland en Overysfel 

als ook Holland en Zeeland in hunne be- 

.kwgsnjs krygen. Die van Utrecht bege 

ren

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 53: • 

ren aan Êlizabeth de oppér:nagt zonder be 

paaling op' te dragen. Dtti ook Friesland,, 

httv.>elk Gezanten ten dien einde naar En- 

geland zend. De Predikanten vaardigen een 

hunner ook derwaards af. Eeicester betoont 

Zyn 1 

haat legen Buis. Ferklaaring van de 

Koningin, die den eerlyken Bukorst als Ge 

zant herwaards zend. Verdichte Brieven 

yan Rethaller en Modet ontdekt. Bukhorst 

keurt het gedrag der Staaten goed, en yer- 

detdigt hetzelve. Barneyeld verzoekt zyn 

ent/lag, en laat zig met moeite beweegen « 

om in zynen post te blyyen. De Staaten' 

vermaanen de Predikanten tot hunnen pligt. 

Voordeelige fiaat der Verëenigde Nederlan 

den , in tegenöverftelling der Spaanfche Ne 

derlanden. Parma beleegert en verovert' 

Sluis. Leicester land ten iweedenmaal in 

Zeeland, tracht vergeefs Sluis ie ontzetten. 

De Gcmagtigden der Staaten brengen hem 

de zaaken, geduurende zyn afzyn gebeurd, 

onder het oog; en by zonder zynen Brief 

aan Junius. Hy veinst voldaan te zyn.- 

Hohenlo weigert zig met hem te verzoenen* 

G & ft*

GESCHIEDENISSEN DE4. 

De Staaten zyn genoodzaakt, hem nieuwe 

bezwaaren tegen zyn beflier voor te dragen. 

Hy doet te Dordrecht voor/lagen yan v/eede 

met Spanje , die euvel worden opgevat. 

Ontkent zulks daarna, en word door zynen 

Lastbrief overtuigd. Inhoud van zyn geheim 

berichtfehrift. Redenen yan Êlizabeth en 

Leicester, om dus ontrouw te handelen, 

Leicester zoekt zig van Barneyeld, Prins 

Maurits en den Graave v-stn Hohenlo mees 

ter te maaken» Hetwelk mislukt , §elyk 

ook zyn aanflag op Amfeldcm, die gekeerd 

word door Burgemeester P'ieter Comellszoon 

Boom. Zyn verfocilyk oogmerk. De Graaf 

yan •Niev.wenaar , zyne party te Utrecht 

yerlaaten hebbende, eifchen de Edelen hun 

ne oude Voorrcgten. Zyn aanflag op Enk- 

hulzen mislukt. Sonol vergast hem te Me. 

demblik. Gedrag van den Friefchcn Pre. 

fident Altsma door de Staaten afgekeurd, 

Hy word yan zyn Ampt yerlaaten. De 

Staaten verhinderen Leicester in het be~ 

fchryven van eenen Landdag. Leicester 

•z-:cki heul by de Predikanten. De Holland- 

feke

VEREENIODE NEDERLANDEN. 5'. 

ifche Predikanten doen een verloog aan de 

Staaten. Worden door Barneveld op last 

der Slaaten beantwoord. Leicester zoekt 

door oproer in de Sleden het [pel meester 

te worden. Te Dordrecht mislukt het hem. 

Oproer te Leiden. Staat dier Slad. Adolf 

yan Meetkerken, Saravia en anderen t man 

ken de Rcgccring by de gemeente verdacht-. 

Het getal der V/aakers aldaar vermeerderd. 

Gedrag van Cosmo Pcscarcngcs. Hy ge 

raakt in verdenking. Word te Leiden ge 

vat. Zyne bekentenis. Volmar word im%b- 

Ijks geval, als ooi Nikolaas de Maalde te 

Wouden. Cosmo en Volmar worden ont 

hoofd. Te Leiden word een Pardon afge 

kondigd ; waarvan Meetkerken 4 

van de» 

IVouwere en Saravia worden uitgeflooten, 

Jakob IVilliams te Gouda ter dood veroor 

deeld en Martini gebannen. Leicesters aan 

flag, om jakob van Zuilen van Nyveld te 

doen vangen, mislukt. Leicester verlaat de 

Nederlanden t. fmeekt in Engeland om de 

befchertning van de Koninginne. Hy be 

roept zig in het Parlement op haar ge- 

C 4 heit»


ham Beyelfchrift, Êlizabeth Vereelt hek 

'nfftand te doen yan de Landvoogdy. Dt 

Algemeene Staaten fl ellen, geduurende zy;; 

'cfzyn , de Regeerins aan den Rand va, 

Staaten en aan den Baron IVlllougby, dien 

de Koningin tot haaren Bevelhebber in plaats 

van Leicester benoemt. Leicester zend lier- 

bert herwaards met yoorf.agen tot weed*. 

Be Slaaten zenden om die reden Afgevaar 

digden naar Engeland. Roeroord door Har 

ten fchenk iemagtigd en weder vtrlaatem 

Bon by verrasjing ingenomen in naam van 

den ouden Keurvorst Truchfes. 

V A D E R.jfffc heb u, by bet einde var. 

•n* voorgaande Gefprèk gezegd, dat Lei- 

cesier zig, na bet eindigen van den Veld- 

togt naar Utrecht begaf, van daar trok by 

naar den Haag, alwaar by den 6den No- 

vember ftaatlyk werd verwelkomd , en met 

eenen zilver-vergulden kop befchonken, die 

eens mans- hoogte had en. negenduizend 

gvJdens waardig gefchat werd. Doch, on. 

— *UB. aeftze. oetoonmgen van achrjgg 

was

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 5f 

was röèri yVrfg bezig, om de punten van 

bezwaar, welke toen tegen zyn beüuur 

had, in orde te brengen, om hem die voor 

te leggen, gelyk in een manlyk vertoog 

gedaan werd. Leicester begeerde over dee 

ze punten met Gcmagtigden der Staaten in 

onderhandeling te komen , waartoe door 

hen benoemd werden Barneveld, Silla en 

Reinier Kromhout van wegens Holland, Cas- 

par van Vosbergen van wegens Zeeland, en 

Vitus van Kamminga van wegens Friesland. 

Na lange onderhandelingen eindigde men 

met een verzoek van voldoenend antwoord 

op het Vertoog der Staaten, waartoe Lei- 

cesier zyn woord gaf. Terwyl men 

bier mede in Holland bezig was, geraakte 

te Utrecht alles in rep en roerc. — De 

Staaten van die Provintie hadden den Bur 

gemeester Prouninct gemagtigd , om van 

hunnent wego ter Algemeene Staatsverga- 

dering zittinge te noemen, met oogmerk , 

dat hy door zynen invloed Holland en Zee- 

land zoude zoeken te beweegen , tot hen 

©odraên der Opnermagt aan Koningin Bli- 

C 5

£8 GESCHIEDENISSEN DER 

zaheth. Prouninck verfchcen den nden No 

vember in de vergadering der Algemeene 

Staaten, doch mm weerde hem, als zyn- 

dc, omdat hy een Brabander was, niet ge- 

regtigd, om Burgemeester van Utrecht te 

zyn, u! JT dat meer is, de Staaten van 

Holland namen terftond een befluit , om 

geene Gemagtigden ter Algemeene Staats 

vergadering tc zullen zenden, zo-lang hun 

het recht, waar op Prouninck tot Burgemees 

ter te Utrecht bevorderd was, niet getoond 

werd. Prouninck deed zyne klagten 

hier over aan Leicester, die Barneveld en 

vyf anderen uit de Algemeene Staaten by 

zig ontbood, vragende, wat men tegen 

Prouninck had m te brengen ? zy zeiden het. 

Prouninck toen binnen geroepen zynde , 

bragt het zyne daar tegen in. Eindelyk 

betalen de Algemeene Staaten hem, naar 

Utrecht te gaan , en te zorgen , dat een 

ander in zyne plaats gezonden werd. 

ZOON. Nam Leicester deezen hoon, zy. 

wen vriend aangedaan, niet euvel op? 

D i ï 

feairt if ligt bevroeden , devvy! 

d^sr-


daardoor zyn gantfcbe Plan te niete liep, 

-=— By eenen Brief aan de Staaten van 

Utrecht, verklaarde hy, dat by de achtbaar 

heid van Prounhik zou handhaaven, begee- 

rende, dat zy hetzelfde zouden doen. * 

Tervvyl Prouninck nog in den Haag was , 

geraakten de Burger-Hoplieden te Utrecht 

weder aan den gang, haaiende de gefchillen 

van het jaar 1582 weder op, en begeereu- 

de, dat de Gekoorenen in de plaats der 

Geestelykbeid uit de Regeering gezet en 

het eerfle Lid van Staat zou vernietigd 

worden; waar by zig de Vroedlchap voeg» 

de , zodat de Stad bier toe op den iften 

December befloot. Dit deed de zaak 

van Prouninck groot nadeel, dewyl alles 

thans in de war geraakte, en ook tevens 

de zaak van Leicester fterk achter uit ging. 

Deeze Melde nu in plaats van Rein- 

rond, Joris de Bie tot algemcenen Thefau- 

rier en luVps Doublet tot algemcenen Ont 

vanger aan, welke aanftelling door het lof- 

lyk gedrag deezer mannen hem tot eere 

ftrekte. Kort darrna gaf hy den Scaa-

6o GESCHIEDENISSEN DER 

ten kennis, dat zyne tegenwoojdiglieïd in 

het Parlement van Engeland vereischt werd, 

beloovende aldaar de zaaken der Nederlan 

ders te zullen handhaaven. Dit berigt 

gaf aanleiding tot allerhande bedenkingen , 

fchoon hy wczenlyk niets anders beoogde, 

dan de Koningin berigt van den waaren toe- 

fïand des Lands te geeven, en met baar te 

raadpleegen , wat verder zou ondernomen 

v/orden. —— Hy verklaarde aan Bameyeld 

en anderen , dat hy niet vertrok uit haat 

tegen de Staaten, offchoon hem het vertoog 

van Holland fterk tegen den zin geweest 

was. Na vervolgends veele zaaken 

gefchikt, toegeftaan en geweigerd te heb 

ben, begeerde hy, dat de Staaten van /Pd. 

land, Prins Maurits aan het hoofd des Ge- 

zantfehaps zouden (tellen, hetwelk de Staat 

voorneemens was naar Engeland te zenden, 

dan om gewigtige redenen werd hem hier in 

zyne begeerte geweigerd; waartoe Bamevela 

de Steden had doen befltiiten. Leices 

ter toonde zig deswegens ten hoogften mis 

noegd, zo wel op de Staaten als op deezen 

door-

VEaEENlGIMI NEDERLANDEN. Cl 

doorzigtigen Staitsman , e i vroeg op een' 

barsfen toon, wat hy uit naam der Alge 

meene Staaten , by zyne komst in Enge 

land , iler Koninginne had aan te dienen ? 

waarop men hem zo befcheiden en voldoen 

de antwoordde , als mooglyk was. 1 

Leicester gaf op den 24ften November het 

bewind der burgerlyke ziaken cn die des 

oorlogs , geduurende zyn afweezen , over 

aan den Raad van Staaten, laatende het be 

leid van den oorlog te water aan Prins Mau 

rits als Admiraal, en daags daar aan nam 

hy affcheid van de Algemeene Staaten, hun 

voor het laatst den Godsdienst en de uit 

voering van de beraamde Kerk en-orde ern- 

ftig aanbeveelende , fchynende nu in alles 

vergenoegd te zyn. Dan zo haast was 

by niet te Dordrecht gekomen, of hy toon 

de op nieuw, dat hy niet gezind was, 0:11 

éénsgezind met de Staaten te werk te gaan. 

Hy ftelde aldaar eenen, Johan Komvai aan 

als Admiraal over den oord van Vlaanderen, 

en rechtte eene Admiraliteit te Ooftende op ; 

zaaken, die de Staaten onmooglyk konden 

C 7 goed-

•€l (Ao. 1587.) GESCHIEDENISSEN DER 

goedkeuren. Van Dordrecht begaf hy 

zig naar Zeeland, verblyvende twee weeken 

te rilsfingcn, en geduurende dat hy aldaar 

naar bckwaatnen wind wagtehdé was, zette 

hy de bezetting van Vcere op tegen Prins 

Maurits. Kortom, by deed niers, of het 

was genoegzaam ten nadecle der Staaten.. 

Z. Maar kon men de Koningin hiervan * 

geene kennis geeven ? 

V. Ja zeker, en om dit te doen, werd met 

het voorgenomen Gczantfchap alle mooilyke 

fpoed gemaakt. ——De Afgezanten in En 

geland ge'and zynde , hadden den sden Fe- 

brdary gehoor by de Koninginne, die zy in 

naam der Algemeene Staaten met uitbondi- 

ge Lofredenen dankten , voor den tot hier 

toe verleenden byfhud , en aantooning van 

de hoope, die de Staaten nog voedden, dat 

het haare Majeiïeit behaagen zoude, de 

aangebodene Heerfchappy onder billyke voor 

waarden te aanvaarden ; doch terwyl Joost 

van Men'in, Penfiortaiis van Dordrecht, het 

woord voerde , gaf de Koningin duf'elyke 

blyken van haar ongenoegen , en pas had 

hy

VEREENTGDE NEDERLANDEN. 6*3 

hy geëindigd met fpreeken , of zy voer in 

hevige bewoordingen tegen de Gezanten uit. 

Men had, zeide zy, haare dienden met on 

dankbaarheid beloond , haare ovtrgezondene 

hulpbenden flegt behandeld ; den Graaf van 

Leicester gehoond , en hem wel den titel van 

Landvoogd gegeeven , maar zelf de magt in 

handen gehouden , die echter, ten voordeele 

van de Staaten, zyne goederen, zyn leven, 

en haare gunden in de waagfchaal gedeld 

had ; men mogt, cn dit bevestigde zy met 

eenen Eed , de geheele VVaereld dcror zoe 

ken , flegter, noch onberaadener en onhan- 

delbaarer Volk zou men niet vinden dan de 

Nederlanders : eindigende onder meer andere 

vernederende uitdrukkingen , met deeze 

woorden: „ En nog durven de Staaten my 

5, om meer byflands vraagen ; maar eer ik 

„ daar toe verda , wil ik eerbiediger bejeo 

9, gening; ik wil weeten , wat 'er in Neder* 

„ land is omgegaan , en van alles voldöe- 

„ ning hebben." 

Z. Dit waren zeker flegte Troostredenen, 

uit welke de Afgezanten konden afleiden , 

hoe-

*4 GBSCHIEBENISSSN DER 

hoedaanigc berichten Leicester haare Majefteit 

moest hebben medegedeeld. Maar door 

wat middel wisten zy de Koningin te bevredigen 

? 

V. Êlizabeth bevond zig juist ten dien tv- 

de in eene ongunftige omftandigheid. . 

Maria , Koningin van Schotland, was haar, 

fchoon zy baar reeds negentien .jaaren in 

gevangenis gehouden had, nog in den weg; 

de toebereid-zeis , die in Spanje semaakt 

werden , om haar te verlosfen, en ten koste 

van Êlizabeth op den Engdfchen Troon te 

plaatzen, maakten baar zo ongerust, dat zy 

het gehaatte beftuit nam , om baar te doen 

onthoofden. Waarby, ten nadeele van de 

Nederlanden, kwam, dat deeze trotfche Vor- 

ftin zig in den Persoon van haaren Gunste 

ling gehoond achtte. De Afgezanten, 

•terwijl Êlizabeth raadpleegde over den dood 

van Koningin Maria , vervaardigden intus- 

feben eene Verdeediging hunner Meesters , 

en terwyl zy daar aan arbeidden , kregen zy 

het onaangenaam berigt van de verradery 

van Jork en Slankt, aan welke Leicester, 

tc-

Vr.RIiENIGDS MBDERLANttEN'. 6$ 

üegefi d'.n zin der Staaten, de Sehftn* over' 

Zutpben ca Deventer had to :ver.rouwd, als 

öok van eenen Marchand, aa.i wien het Slot 1 

te Womv , naby Bergen-op den Zoom , door 

Leicester was aanbevolen. Marchand had 

dit Slot aan Parma' verkocht,hebbende Stan- 

l-ei cn Jork de Stad Deventer en de Schans 

over Ziftphen verraderlyk aan de Spanjaarden 

overgeleverd. Dit berigt, hoe onaange 

naam , Helde nogthans de Afgezanten over 

vloedig in ftast, om de eer van hunne 

Meesters te verdedigen, en de ontrouw vatr- 

Leicester aan tc toonen. 

Z. Deeze trouvvlooze verraderyën moeten 

een algemeen wantrouwen tegen de Engel- 

fche Bevelhebbers binnens Lands verwekt 

hebben. Wat deeden de Staaten in die . ge 

vallen ? 

V. De Staaten fielden aanz'enlyke Geld- 

fbmmen op de lyven van Stanlei en Jork.. 

••—- De haat regen de Engelfchcn werd ge 

noegzaam algemeen , doch , gelyk 'er geen- 

kwaad zo groot is , of het kan iets goeds- 

vctöorzaaken, zo gmg het ook in dit geval;: 

war.t.

VER.EENIC.aE KEDEBXANDEN. &7 

derwerpende; ook fielden zy goede orde op 

den Eed, dien de Soldaaten doen moesten ; 

zy verleenden aan verfcheiden Steden vry- 

heid, om ter haarer veiligheid Waardgeldera 

te werven; en gingen zelfs zo verre, dat 

zy aan de Koningin den uitvoer van 2000 

Last Rogge heufchelyk affloegen , onder 

voorgeven van fchaarsheid der graanen en 

vreeze van duurte. 

Z. Dus feheen liet dan uiterlyk gefchaa- 

pen,als of men met Engeland breuken wilde, 

was men bet waaxiyk voorneemens ? 

V. Neen, maar men zorgde alleenlyk, dat 

men niet uit de Spaanfcbe üaverny in de 

Engeifcho moge vallen. Doch terwyl 

men aan eene nngtke Vorftin daar van 

openlyke blyken gaf, zo durfde één enkel 

Man de magt der Staaten trotfeeren. —— 

Diederik van Sonol, reeds ten tyde van 

Willem den I, in dienst der Staaten , 

berokkende thans , vervoerd door waan 

en heerseuzucht, geen. gerirg fpel. —— 

Gouverneur zynde van Waifriesland , 

ha.d hy reeds lang getracht , om dit 

W

63 GESCHIEDENISSEN DKR. 

Gewest tot eene afzonderlyke heer- 

fcbappy te maken. Leicester had- 

zynen Lastbrief vernieuwd, en by frond 

diep in de gunst van hem en van Êlizabeth. 

Hier op Mout, weigerde ,hy den nieuwen 

Eed , door de Staaten aan het krygsvolk 

voorgefch reven. Maurits toog , om hen» 

daar toe te beweegen, naar Medenblik, maar 

Sonoi floot hem de poort voor het hoofd, 

en weigerde hein den ingang. Veelen 

(tónden toen , om hem terftond door ge 

weld tot zynen pligt te noodzaaken , doch 

Maurits was één van de genen, die verhin 

derden , dat men tot dit befluit kwam, ver- 

toonende dc gcvaarcn van binnenlandfche on 

lusten-, die daar uit tc duchten waren. • h 

Onder de genen, tM&SènWs zaak verdeedig- 

deu , waren , hot geen gy naauwlyks geloo- 

ven zoudt, ook Piedikanten. Sonoi beriep- 

zig daar op , dat hy eerst van zynen E d, 

aan Leicester als Landvoogd gedaan, moest' 

ontllaagen zyn, en daar in werd hy uit En 

geland geflyfd , tot dat men hem eindelyk 

met geweld moest noodzaaken. » Niet 

at

VI.B.Pl.1.

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 6t| 

•alleen dat Sonoi dus onrust veroorzaakte ? 

maar Prouninck, zyne wraak nog niet ge 

koeld hebbende, ftookte een nieuw twist 

vuur. . Hy , en de Leden der Utrecht* 

fche Regeering , die Afhangelingen van Lei- 

tester waren., gefterkt door den Graave van 

Kieuwenaar , mede door den Landvoogd 

vergiftigd , en belangsfalven party van 

Prins Maurits - 3 dien de Staaten van Holland 

en Zeeland hadden voorgellagcn tot Stad 

houder van Utrecht , berokkenden iets , dat 

de gcheele Unie had kunnen doen in duigen 

vallen. ,——*- Zy toonden zig geftoord, dat 

de Algemeene Staaten een befluit genomen 

hadden, om voortaan hunne vergadering te 

houden in 'J Cravcnhage ; terwyl zy daar 

toe Utrecht wilden beffernmen, verzoekende 

die van Gelderland en Qyerysfel, om hunne 

Gemagtigden derwaards te zenden ; ook no 

digden zy 'er Holland en Zeeland mede toe, 

maar deeze zonden den Brief aan de Algemee 

ne Sta:ten, die 'er niet min e rullig danfeher- 

pelyk op antwoordden. De Vroedfchap 

van Utrecht beging hier op nog een kwade 

pas,

fO GESCHIEOENPSSF.N I>E* 

pas , arcrclctide clicn Brief rond aan d« 

Vroedfchappen der Hotlandfche en Zeeuw- 

fche Steden, doch deeze zaak was zo onbe- 

raaden aangevangen en uitgevoerd » dat zy 

alömme in het ongelyk gefield werden. . 

De Kwaïykgeztnden in Utrecht fmoorden 

verder bet kwaad niet in hunnen boezem, 

maar aangeftookt wordende uit Eagelandi 

hielden zy onwettige onderhandeling met 

eenige Perzoonen in Overyrfel en in Gelder 

land , maar byzonder in Friesland, afwaafi 

*er veelen waren , die even als de Utreeht- 

fchen haakten, om aan Êlizabeth de opper» 

tragt zonder eenige Voorwaarden aan te bie 

den en op te dragen , ten welken einde uit 

dat Gewest , buiten kennis der Algemeene 

Staaten, en met eene afgedwongene toeflem 

ming van den Stadhouder , Graaf Willem 

Lodewyk van Nas/au, Afgezanten naar Enge 

land gezonden werden. De Predikanten 

zonden te gelyker tyd eenen Leeraar der 

waards , om haare Majefteit om byftand te 

fmeeken voor ongelukkige Dienaaren van 

Cod , die zig voor haare voeten wierpen. 

Z.

Vt'RBENTGDE NE DER LAN DEM. ?1 

Z. Hemel, hoe is het mooglyk, dat me ri 

te hen , by welke men meer v erfland , d

fft G£S C IflEDE pj 1S 5 OER 

©tegen te zyn de llecrfchappy tc aanvaar- 

..der , noch gelegenheid tc hebben tot bet 

i-e,; raeerderen van haaren onderftand, door 

-d-n oorlog, waarmede zy zelve door Span 

je gedreigd werd. Doch dat zy eerstdaags 

den Baron Uukhorst herwaards zon zenden, 

om kennis te neemen van den ftaat der 

' Nedei landen, waarna zy befluiten zou op 

bet wederzenden van Leicester en het ver 

meerderen van den byffcand. —— In Utrecht 

had men echter reeds veertien dagen te 

vooren al ander bericht ontvangen, en men 

wist daar uit de berichten van eenen Ra- 

thaller en Modet te vertellen, dat Leicester 

met meer luister binnen kort herwaards 

zou komen. De Utrcchfchen waren 

daar op zo moedig, dat zy Gelderland door 

verdichte Brieven genoegzaam mede aan 't 

wankelen brachten , waartoe de Leidfche 

Hoogleeraar Donettus zig eok liet gebrui 

ken. 

Z. Zond Êlizabeth ondertusfehen den 

lieer Bukhorst over, of was dit flechts 

een voorweudzd ? 

V. Neen,


V. Neen , hy verfchecn zelfs fpoediger 

dan m.n verwet hal, en de Staaten von 

den in hem eenen eerlyken , onpaitydigen 

en verftanüigen Man ; hy, van alles onder 

richt zynde , keurde het gehouden gedrag 

der Staaten van Holland en Zeeland goed, 

letzelve verdeedigende in zyne Brieven aan 

den Geheimfchryver der Koninginne , tot 

fpyt van Leicester en zyne verderflyke aan- 

hangers. IFalfmgham, deeze berichten ont 

vangen hebbende , deed daar van aan de 

Koninginne een getrouw verflag. oi- 

denbameveld, op wien de groote last der 

zaaken het meest aankwam , uit gebrek aan 

mannen van moed en ftandvastigheid, voor 

ziende den haat, dien hy als een getrouw 

Vaderlander op zig laadde, verzogt ontflag 

van zynen dienst , als Advokaat van Hol 

land, en liet zig niet dan met moeite over- 

haalen, om nog een half jaar in zynen post 

te blyven. Om de Kerkelyken in Hol. 

land by hunnen pligt te houden, beflooteu 

de Staaten den Hoogleeraar Adriaan Saravia 

van Leiden, met twaalf van de voornaamfte

74, GESCHIEDENISSEN DER 

Predikanten in den Haag te ontbieden, al 

waar zy ernflig vermaand werden , om bun 

nen Toehoordcren eendracht en gehoor 

zaamheid voor de Overheid in te feberpen. 

Ook werd Junius, Secretaris van Leicester 

voor het Hof ontboden , en genoodzaakt, 

om zekeren Brief, door hem van Leicester 

ontvangen , tc vertoonen , die , nadat hy 

voorgeleezen was , hem weder werd ter 

hand gefield, en bevoleu, hoe daar mede te 

handelen. 

Z. Verliepen onder alle deeze twisten de 

zaaken des Lands niet geweldig? Ik 

vreeze dit te zullen hooren, welke voordee- 

len Parma daardoor behaalde ? 

V. Neen, uwe vreeze is in dit (luk on 

gegrond. De welvaart der Nederlanden nam 

ongemeen toe, door middel van de voor 

deden van den Koophandel ; en daaiënte 

gen verarmden de Spaanfche Nederlanden 

zodaanig , dat Steden en Dorpen, ontbloot 

van bewooners , de akkers in plaats van 

gvaanen , met rnigte cn wild begroeid wa 

ren, zodat zelfs veele sanzien'yke en ade- 

ty-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. jrjj 

lyke Lieden tot den bedelzak geraakten. 

En deeze armoede en gebrek aan levens 

middelen , was oorzaak , dat Parma geene 

zulke voortgangen maakte , als g/ Wet 

vreesde. Het was niet voor in de Maand 

Mey, dat by zyn Leger te veld kon bren 

gen , en zyn voorgenomen beleg van Sluis 

aanvangen, voor welke Stad by bezig werd 

gebonden tot in de Maand Augustus, gaan- 

de toen Sluis by verdrag aan hem over. 

Terwyl intusfehen de Schans Engelenburg 

door' Jlohenlo belegerd en veroverd was"- 

hebbende Hautcpenne , die dezelve zocht te 

ontzetten, daar by het leven ingefchooten. 

De Schans werd daarna verfterkt, en kreeg 

den naam van Crevecocur. Genoeg 

zaam op denzelfden tyd, dat Parma het be 

leg voor Sluis geflagen had, kwam Leicester 

in Zeeland te rug, en bereidde zig ter- 

ftond, om de Stad te ontzetten , doch 

vruchteloos, wytende hy de fchuld • daar 

van aan de Staaten , die hem , naar zyn 

voorgeven, van geld en volk onvoorzien ge- > 

laaten hadden. Terfrond by zyne overkomst 

D 

* brac»-

Jr


voornaame punten van bezwaar tegen hein 

in te brengen. Maar in plaats , dat Leices 

ter daar op een voldoenend antwoord zou 

geven, toonde hy veel meer, dat het wan 

trouwen der waare Vaderlanders zo op hem 

als op Êlizabeth meer dan gegrond was. 

" Hy deed in eene vergadering te Dor 

drecht eenen voorflag tot vreede met Span 

je , beloovende daar toe den byftand der 

Koninginne, of, zo de Staaten liever met 

Parma afzonderlyk wilden handelen , bet 

was (zeide hy) der Koninginne onverfchil- 

lig. Deeze taal klonk den vergaderden 

Leden als een donderdag in de ooren. Doch 

ras ontdekte hy, dat de gedaane voorflag 

eene gantsch andere uitwerking deed, dan 

hy verwagt had, dies trad hy te rug, en 

zocht de Algemeene Staaten, welke hy met 

duizelven als flaaven in zyne keetenen 

trachtte te kluisteren , te doen begrypen , 

dat de Afgevaardigden te Dordrecht zyne 

meening kwalyk verftaan of verkeerd over 

gebracht hadden. Doch zyn fchriftely- 

|e Lastbrief getuigde hier tegen hein. 

D 3 Ech*

75 GESCHIEDENISSEN DES. 

Echter ontzag liy zig niet, om het volk 

op zyne zyde tc houden , eene verdeedi 

ging in het licht te geeven, en zwoer ver 

volgends by zynen graauwen baard, by de 

kroon der Koninginne, en by het licht der 

zonne, geenen last tot handelen met Spanje 

te hebben. 

Z. Maar kon men hem in dit geval niet 

yan myneedigheid overtuigen ? 

V. ó Ja, cn zulks was nodig, om de 

Staaten van Gelderland en Utrecht te over 

tuigen , voor wien zy de verdeediging ter 

harte namen. Der Staaten Afgezant 

Ortcl in Engeland, vond middel, om al 

tlaar het geheim berigtfehrift, door de Ko 

ningin aan Leicester ter band gefield, magtig 

te worden. Hy zond bet aan Oldenbdrne- 

veld, die den inhoud daarvan bekend maakte 

ter plaatze , daar zulks verëischt werd. Uit 

hetzelve zag men : ., dat de Graaf zig 

„ in zyn voorig. gezag moest doen herftel- 

len; eenen vredehandel met Spanje voor- 

„ flaan; en, in gevalle de Staaten daar toe 

„ ongenegen waren, als da» yerklaaren , dat 

haa-


n haare Majefleit in de noodzaaklykbéid 

„ zou komen, om afzonderlyk met Parma 

„ te handelen. Deezen voorflag moest 

„ hy aan vertrouwde perzoonen fmaaklyk 

„ maken, hun vertoonende, hoe men met 

„ zo kleine raagt zonder den byftand van 

», Engeland niet kon oorlogen, en hoe zy 

„ daarentegen in vrede vermindering van 

„ lasten te wagtcn hadden. Zo Prins Mau- 

» rits en Hohenlo tegen de vrede waren , 

„ mogt hy hun verzekering geven, dat hy 

„ die verdrag voor hunne belangen behoor- 

j, lyk zou gezorgd worden." 

Z. Wat mag toch de reden van dit bedrog 

geweest zyn.? Êlizabeth meende het 

immers zo min als de Staaten, om vrede 

met Spanje te maken? 

V. Niet anders , dan om de Staaten daar 

door in de angfte te brengen, Leicester 

meerder gezag te geeven , en de lasten , 

hoe boog hy die ook mogt opftellen, ge- 

reedelyk te doen opbrengen. Leicester 

met alle deeze listen niet voort kunnende, 

zocht door geweld zyn oogmerk te berei- 

D 4 ken. —-

8o GESCHIEDENISSEN DER 

ken. Hy wilde den nimmer bevrees 

der] Ohlenbarneveld, Maurits cn llohcnlo doen 

vatten, dan de fchraidci heid van 's Lands 

Advokaat deed ook dit mislukken, en toen 

zocht hy zig van Amjïcldam meester te ma 

ken ; welke S

VI.D.Pl.ij. 

AANKOMST VAX jLEICESTEK TE AMSTELDAM.

VEREENIC.DE NEDERLANDEN. Ut 

ken tc geven , indien Leicester meer volk 

by zig had , dan men getrne binnen bad. 

• Buil, geen teeken gevende, werd de 

Graaf binnen gclaaten, en in het Latyn ver 

welkomd door den Schepen Jan Verhee, 

alzo de Oud-Burgemeester Mr. Maarten Kos 

ter , als te goed Leicesters-gezind zynde , 

het geweigerd had. -e— Leicester werd de 

Kalverftraat door naar het Trinfenhof geleid. 

• Tegen over eene der poorten vaa dit 

gebouw, had Mr. Maarten Koster in de Ou 

de Doelenftraat woonende, eene agterdeur, 

waaruit men in den nacht een Man , hem 

gelykende, ten Hove zag inlluipen, en kort 

daarna te rug kecren. Daags daar aan 

had de Graaf de Burger-Kolonellen en Hoplie 

den ter maaltyd genoodigd. . Na het 

omgaan van een ftyven dronk, werd hun 

door Daniël clc Burggraaf, een der Vafallen 

van Leicester, bedektelyk te kennen gege 

ven , dat zy behoorden hun voorncemen 

kenbaar te maaken, naamJyk , dat zy gereed 

waren , um Burgemeesteren by den bals te 

grypen; doch duidelyker verklaarde hy zig, 

D 5 dat

$2 GESCHIEDENISSEN DER. 

dat men alle avonden, geduurende het ver- 

blyf van den Landvoogd, hy hem het woord 

moest laaten haaien. 

. Z. Welk eene fchendaad! Burgemeesteren by 

den hals te grypcn, en dat door de hoofden 

der Schuttcrye ? Hoe werden deeze voor 

dellen opgenomen? 

V. Op het eerde voordel hield men zig, 

als of men het niet verdaan had , doch het 

tweede maakte bedenking , devvyl deeze eer 

doorgaans aan aanzienlyke perfoonen vergund 

werd. > Onder de Gasten bevond zig» 

fchoon geen Lid van den Krygsraad zyn de, 

zeker Vriend van Leicester, genaamd Herman 

Beffen Rodenburg , met oogmerk, om de 

party van den Graaf te dyven. Doch ter- 

wyl de Leden van den Krygsraad de hoof 

den by een hadden, over het geven van het 

woord , treed de regeerende Burgemeester, 

pietcr Corndiszoon Boom, als Opper-Kolonel, 

met de deegen op zyde, ter Kamer in, en 

Rodenburg verneemende , vraagt hy hem, 

\?a.t hy daar te doen had ? Deeze hier door 

Wget % antwoordde zeer beteuterd , dat hy 

daar

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 

daar als een opregt Patriot gekomen was. 

De Burgemeestet gebood hem , terftond te 

vertrekken, waar op hy , boe ftout anders, 

ttillekcns afdroop. . Burgemeester Boom 

toen het voorflel van Burggraaf gehoord 

hebbende, liet het haatelyke daar van, als 

hem mede betreffende, onbeantwoord ; doch 

op het ander antwoordde hy : dat niemand 9 

dan de Proedfchap , verandering mogt maken s 

omtrent het haaien van het fVaglwoord. 

Z. Welk mag toch wel eigenlyk het voor 

noemen van Leicester geweest zyn ? 

V. liet minfte was, de Regeering te ver 

anderen , en zig daarna meester te maken 

van een aantal van veertien perfoonen, die 

alles opzetten tot voorftand van Vryheid 

en Godsdienst, en zo als. men naderhand 

ontdekte , was hy voorneemens geweest, 

die alle veertien , en onder hun den ver 

maarden Kornelis Pieterszoon Hoofd, ecn T 

fchandelyken dood te doen ondergaan. - 

Doch de Amjleldammers waren te zeer op 

hunne hoede. Reinier Kant, op wien hy 

het mede gemunt hadt, ging hem nietfpree- 

D 

* ion,

5 4 


Ren , dan wel gewapend, en verzeld van 

eenen ltoct gewapende Burgers, die hem aan 

de deur opwagtten. Leicester , dus- 

buiten ftaat gelteld, om zyn oogmerk te 

bereiken , begaf zig daags daar aan weder 

naar Utrecht. Daar komende , vond hy 

de zaaken geheel veranderd. De Graaf van 

Kieuwenaar beter inzien gekreegen hebben 

de , had zyne party verlaaten , en zig ge 

voegd by de Edelen, die op het betitel van 

hunne Voorregten aanhielden. Hy floeg 

toen het oog op Enkhuizen, welke Stad de 

Kapelle genaamd werd, en welke hy door 

bewerking van Sonoi in zyne magt meende 

te krygen ; doch op weg zynde ontving hy 

berigt , dat hy de Poorten geflootcn zou 

vinden , derhalven toefde by weinige dagen 

te Medenblik , daar Sonoi nog meester was. 

Aj'sma , Prefident van de Staaten van Fries 

land , had hem op eigen gezag verzogt der 

waards te komen , maar ook dit mislukte, 

want Aistna werd door de Staaten van dat 

Gewest van zyn Ampt verlaaten , en aan 

Leicester by eenen Brief keunis gegeeven , 

dat

VEREEN!GDE NEDERLANDEN. «5 

dat het hun niet geleegeii kwam , eenen 

Landdag te befchryven , en dat de magt 

daar toe alleen in hun berustte. 

Z. Gaf Leicester den moed toen nog niet 

verlooreu ? 

V. Neen nog niet geheel, doch ziende by 

de Staatsperzoonen niet te kunnen vorde 

ren , bediende hy zig van de Predikanten, 

die nog door htm begoocheld en misleid 

bleeven. De Predikanten van Holland had 

den de ftontheid , om aan de Staaten eenen 

Brief en Vertoog te fchryven,en toe te zen 

den, waar in zy hun tot eendracht vermaan 

den. Okknbarneveld werd gelast hunnen Brief 

te beantwoorden, en deeze gaf hun te ken 

nen : dat 'er in hun vertoog niets fond, of 

de Heeren wisten het, en nog meer daar toe; 

Bat deeze, niet min dan zy , V Lands wel 

vaart ter harte namen : Dat hunne Afgevaar 

digden maar naar huis konden keeren, en de 

Heeren met de zaaken laaten begaan. Hy 

gaf hun nog een fchriftelyk antwoord op 

reize mede , waar in zy vermaand werden 

zig aan het voorbeeld van Vlaanderen te 

D 7 fpie

o6 GESCHIEDENISSEN DER 

fpicgelcn ; op gelyke wyze werd de Regee- 

riug van Utrecht, die op denzelfden zin als 

de Predikanten gefchreven had, en byzonder 

de Burgemeester Prounink beantwoord. —— 

De laatlte poging van Leicester was , om 

door oproer de zaak meester te worden. 

Te Dordrecht zogt men dit aan te vangen, 

maar het mislukte aldaar ; maar te Leiden 

beloofde men zig eenen beteren uitflag. > 

Leiden was te dien tydé opgevuld met Vla 

mingen en Brabanders , die daar , als ver 

volgde Geloofsgenooten , met opene' armen 

ontvangen , en van alles wel vooizi.n wa 

ren. De vermaardheid der Hoogieeraa- 

ren had eene groote menigte Jongelingen der 

waards gelokt , en de Pro fesforen en Predi 

kanten waren genoegzaam allen de party van 

Leicester toegedaan , en hier door lieten zig 

de Studenten vervoeren ; terwyl eenige 

woelzieke Gasten den twist aanftookten , 

waar onder wel de voorbaarigltcn waren , 

Adolf van Meetkerken, voorheen Lid van 

den Raad van Staaten , doch om zyhen 

©nrustigen aart, onlangs door de Staaten 

daar

vi.B.pi.ni.

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 8f 

daar uitgezet, Adrianus Saravia , Hoogleer- 

aar iti de Godgeleerdheid, de Predikant 

Christiaan van den Wouwere , de Ouderling 

Jakob Volmar, Jakob Schot, Oud-Schepen, 

en verder Hobbe Floriszoon, jftv^fa ?MI 

Zoest, Gerrit Janszoon du Byn , Jan Kab* 

beljaauw en Willem yan der Weege. . 

Deeze hitften de Gemeente op tegen de 

Regeering , die hefchuldigende , dat zy de 

Synode had zoeken te (hemmen , fchryvende 

de magt, om dezelve te beroepen , alleen 

toe aan de Staaten, daar 'er echter bevvyzen 

waren , dat de Prins van Oranje zulks 

tweemaal gedaan had. . Zy boden , 

zeiden zy, onzuivere Leeraars de hand, enz. 

Met het begin van Augustus werd aan de 

Magiftraat berigt, dat 'er een verderfiyken 

aanflag in de Stad gebrouwen wierd , waar 

op men befloot de gewoone wagt van 50 

man met nog 100 te vermeerderen ; en 

den eerften O&ober kreeg de Magiftraat 

van Gouda het affdirift van eenen Brief, 

waar by de Kapitein Cosmo Pcscarengis, die 

Voorheen te Leiden gewoond, en daar eene 

bank-

33 


bank v:n Leening gehouden had , verzocht, 

dat men de knechten, welke hy door Gou 

da naar Sonoi zond, lpoedig wilde voort 

helpen. Men vatte kwaad vermoe 

den op Cosmo op, dewyl het aan geen 

Kapitein Haan kon , om de bezetting te 

verleggen. Ondertusfchen bezorgde men te 

AmfkUam en elders, dat die knechten ver- 

ftrooci raakten, waar op de Kapitein in 

hegtenis genomen werd , terwyl hy zig te 

LMen bevond , om de trom te laaten roe 

ren , ter werving van 300 man , op bevel 

van Leiaster- • Zo dra Paearèpgis in 

bewaaring genomen was, veranderde de ge- 

heele zaak , a'zo vejlen , die ichuLUg wa 

ren, zig door de vlugc t'zoek maakten.' 

Cosmo beleed in een geftreng onderzoek, dat 

de toeleg was, om met beoidp van het Volk 

van K'ipk..:in Nicolaas de Manier, en van 

bet Vendel van ILraugkrc, de Stad te over 

meesteren , eenigen uit de Regeering en van 

de Burger-Hoplieden ge\angen te neemen, 

en dus eie hekken te verhangen. De 

O uderling Voirnar werd mede gevat, en de MWt 

Ier


Ier te Woerden agterbaald. Cosmo cn 

Volmar beriepen zig op Leicester. De gemag- 

tigden der Staaten , en Prins hoor- 

den zelve de gevangenen, cn ontdekten daar 

by, dat het vermoeden tegen Joost de Me- 

nyn , Penfionaris van Dordrecht, ongegrond 

was. De gevangenen werden , vol 

gens inhoud van hun vonnis , te Leiden voor 

*s Gravenfiein onthoofd , op den 25fhn Oc- 

tober. Ten zelfden dage werd van het Raad 

huis te Leiden een Pardon afgekondigd voor 

de z.ulken , die door ornoozelhtid daar in 

gewikkeld waren. Doch Jdolf yan Meet 

kerken , yan den Wouw ere, en Saravia, die 

naa; Engeland geweeken was, en eenige an 

deren werden daarvan uitgeflooten. Saravia 

zo ët zig naderhand voor 't Hof van Holland 

te zuiveren, doch vrugteloos. Te Gou 

da raakte een Engelsman, Jakob Williams, 

om dergelyke redenen in hegtenis, en werd 

ter dood veroordeeld; en zekere Mr. /imbro- 

fius Martini werd gebannen. Leicester 

iaar&'tegcn zogt zig meester te maken van 

Bén peifcon van Jabob yan Zuilen yan Ny- 

veld 9

pO GESCHIEDENISSEN DER 

veld , doch deeze werd door een' boef ge- 

waarfchouwd. 

Z. Hoe gedroeg zie? Leicester, toen hyzag, 

op welke wyze zyne Aanhangers beloond 

werden? Deed hy nog meer pongingen, om 

het gezag metster te worden? 

V. Neen , thans begon by te begrypen, 

dat bet tyd was , zyn eigen hoofd te ber- 

-gen. • Hy be 5af z'g naar Engeland , op 

eene wyze , die meer vaar eene vlugt dan 

naar een eerlyk vertrek geleek , houdende 

zig niet veilig , voor dat by van Alkmaar te - 

Utrecht, te Dordrecht, en van daar te Vlh- 

fingen gekomen was. De Staaten, die geen 

harts genot g baddfn , om hem vast te hou 

den , zagen hem met b'ydfcbap vertrekken. 

• In Engeland komende , was by niet 

minder bevreesd dan in de Nederlanden , de- 

wyl de eerlyke Bukhorst zig gereed maakte » 

om by wyze van befchuldig ng zyn gehouden 

gedrag in de Nederlanden op het papier te 

(tellen. Hy fmeekte dan, met traanen in de 

oogen , Êlizabeth , om hem door haar gezag 

voor (baande, te bevryden» In het Hoo- 

ger- \

VIJREENIGDfi NEDERLANDEN. £ 

gerhuis, in plaats van zyne zaak te verdee- 

digcn, beriep by zig, met toeftemming van 

de Koningin , (die door genegenheid en 

Staatkunde gedreven, zyne begimffigftcr 

was O op haare geheime berigifchnfien, die 

zyne openbaare bepaalden, en daarmede moest 

het onderzoek een einde neemen. FJU 

zaheth, ook ten duidelykften ontwaar wor- 

dende, dat baar Gnnftelmg de man niet 

was , om haar plag in Nederland te volvoe 

ren , beval bom,cm afftand van zyn bewind 

te doen,en hetzelve aan de Algemeene Staa 

ten weder op te dragen, zo als hy deed in 

de mannel December, alhoewel de Staaten 

de Brieven van Afftand eerst ontvingen in 

de maand van April in het volgende Jaar. 

Z. Ik verh,ug my, den Staat entflagen te 

zbn van eenen Staatkundigen Veinsaart, 

Maar wat maatregelen namen de Staaten by 

z>n vertrek? My dunkt, dat het gcvaaUyk 

zal geweest zyn, de zaaken zo te febikken, 

dat men tevens de Koningin te vrede hield! 

V. Kort ra zyn vertrek droegen de Alge 

meene Staten > 9 Lands 

Regeering op aa„ 

den

t)2 GESCHIEDENISSEN DER 

den Raad van Siaate, en aan den Baron van 

JFiUougby , als hebbende reeds het Opperbe 

vel over het Engelsch Krygsvolk, en zynde 

ook door haare Majefteit tot haaren Stede 

houder in de Nederlanden , in plaats van 

Leicester aangefteld. 

1 

Leicester , onver 

genoegd over de ftrarfen, den oproerigen te 

heyden aangedaan , zond nog voor zyn ver 

trek in de maand December, den Heerc 

Ilerbert tot de Staaten, met nieuwe voorlla- 

gen van vrede met Spanje. De Staa 

ten, om de Koningin eenigzins genoegen te 

geeven , zonden , om deeze reden, Gezan 

ten derwaards , die de vertooning maakten, 

als of de Staaten 'er niet origeneegen toe 

waren. En daar mede eindigde de gebaat* 

regeeiing van Leicester. Ondertusfchen was 

nien door alle de wederwaardigheden , die 

dit jaar plaats hadden. grootelyks verhinderd 

in het voortzetten van den Oorlog. Schenk 

had wel in de maand January Roeroord be- 

magtigd, miar moest de plaats in April we 

der veria iten. De geweezene Keurvorst van 

Keulen, l^ruchfes, had het vermaak, dat in 

de

VRR-EENIGOE NFDERLANDEN. ^ 

de maand December . op zynen naam, Bon 

by verrasfing werd ingenomen , waarvan hy 

op Honslaarsdyk , daar hy zyn verMyf hield, 

het berigt ontving. ï n het volgend 

Gcfprek zal ik u doen zien, welke gedaante 

de Regeering der Nederlanden met tenen 

Stadhouder aan het hoofd voortaan aan 

nam. 

VYF-

94 OE SCHIK DENlSSEN DER 

VYF- EN- DERTIGSTE GESPREK. 

I N H O U D . 

Gevolgen vr.n het kwaad gedrag van Leices~ 

ter. Muitcry onder het volk van Sonoi' 

Prins Maurilt word als Markgraaf van 

Vcere ingehuldigd. Gedrag van Sonei te 

Medenhlik. Maurits belegert Medenblik. 

Elizabslh dringt tot eene Vrede met Spanje 

het welke door de Staaten geweigerd word- 

Uiteinde van Sonoi. De Vredehandel tus- 

fchen Engeland en Spanje werd afgebroken. 

Onverwirdyke Vloot in Spanje uitgerust. 

Gedrag der Staatfche en Engelfche Admi 

ralen. Parma verdubbelt zynen yver, 

herneemt Don. Mansfeld veroverd Wachten 

donk. Prins Maurits noodzaakt Parma het 

beleg yan Bergcnopdcnzoom op te bree- 

ben. Dood van Leicester. Gedrag van 

Prouninck te Utrecht. Nikolaas yan Meet- 

ker-

VBREÈNIGDÏ NEDERLANDEN. 95 

kerken van daar naar Engeland gezonden. 

Prouninck word in hegtenis genomen, en de 

Regeering te Utrecht word door den Stad- 

houder veranderd. Muitery te Geertruiden. 

berg. De Stad word beleegerd, en door de 

verradery der Engelfche bezetting aan Par. 

ma overgegeven. De Spaanfchen veroveren 

Blyënbeek. Ffangois Veere brengt voorraad 

in Rhynberk. Maarten Schenk bemagtigt 

de Spaanfche Krygskas by Groningen. Her- 

vat zynen aanflag op Nieuwmegen cn ver. 

drinkt voor die Stad. Karakter van Schenk* 

Wreedheid door die van Nieuwmegen aan 

zyn Lyk gepleegd. Dood van. den Graave 

van Nieuwenaar. Maurits word Stadhou 

der van Geld-land en Utrecht. Danper ge 

ve gt van Fr. Veere met Varrabnn voor 

Rhynberk. Aanflag der Spanjaarden op het 

Leven van Graaf Willem van Nasfau ont- 

dekt, en de Verrader geftrafti Jan Antho- 

nisfen, Vkeadmiraal van Haarlem , doet 

voor Duinkerken zyn eigen Schip in de 

lucht fpringen. Togt der Nederlanders en 

Engelfchen naar Portugal. Klagten der 

Fran-.

J>

VEREEKICDB NEDERLANDEN. 9? 

jaloers over de voordeden der Staaten. 

Maurits bemagtigt Ootmarfum cn Koever, 

den. Verdugo poogt yrugtdoos Koeverden' 

te ontzette,. Parma krygt bevel, om r o o r 

je derdemaal naar Frankryk te trekken 

. Ijyjerft te Utrecht. De Gr«af v a n Mans', 

feld word by voorraad Landvoogd. Het op 

pcrbejïier opgedragen aan den"Graave ven 

luëntes en Barra. Slecht karakter van den 

cerften. Zyne wreedheid hem verleerd J„ 

val van den Graaf van Nasfau in Luxem- 

lurg, hy behaalt grooten buit. Maurits 

hlegert en overwint Geertruidenberg. Nood 

zaakt Mansfeld Creyecoeur te verlaaten. 

De Graaf yan Solems valt in * t Land 

van Waas. Fredrik Hendrik word Gouver 

neur van Geertruidenberg. Maurits zend 

een deel yan >t Leger naar Fti^lÂ »„, 

denen daartoe. Hy Jlicht de Schans op de 

Bourtange. Graaf Fredrik van den B?rg 

verovert eenige fchanfen. Verdugo zoekt 

vergeefs de nieuw-aangelegde Jierkte te ver- 

meesteren. Belegen Koeverden. Muiter* 

onder de Spaanfche Soldaaten. Zwaare 

VI. DEEL. R n 

Jlorm»

«>8 (AO, I580.) GESCHIEDENISSEN DEK 

0orm* Ërneiiai, Aardshertog van Oosten- 

ryk, word Landvoogd. Komt herwaards. 

Zyne onbekwaamheid tot de Regeering. 

Tragt de Staaten over te haaien lot verè'c- 

nigtng met Spanje. Zend Uartius en Ko- 

mans ten dien einde naar 's Grayenhage. 

• Zyn yoorflag word van de hand gcwcezen» 

Renichon en P. da Four omgekogt om I 

Maurits te vermoorden. In *s Hags en te 

Bergen op den Zoom geftraft. Hunne be 

kentenisje. Mislukte aan/lagen van Maurits 

op *s Hertogenbosch en Maastricht. Hy 

noodzaakt Verdugo het beleg van Koever- 

den op te breeken. Belegert en verovert 

Groningen. Verdugo doet eenen inval in 

Friesland. Fu'èntes bemagtigt Kameryk. 

' VADER. In bet laatfte Gefprek verheug- 

det gy u, over het vertrek van Leicester. 

cn dat de Staat van hem ontflagen was; 

by liet echter nog niet na, kwaad zaad te 

ftrooïen. Het terug houden der Brieven , 

waavby hy affbind van het bewind deed , 

kracht de' Staaten in mcikelyhc verlegen 

heid J

VER.EENIGDE NEDERLANDEN. p$ 

heid, want, geiyk ik te vooren zeide, men 

ontving die niet voor in de Maand April 

van het jaar 1588. Inmiddels werden de 

Predikanten en anderen door Brieven tegen 

de Staaten opgehitst; en deezen hitften ook 

weder het gemeen op. . Doch dit nam 

een einde, toen men eindelyk de formeele 

Akte van afftand van hem bekomen had. 

Maar toen vonden de Staaten terftond nieuw 

werk, om de muitery der bezettingen van 

verfcheiden Steden te ftillen. Deeze 

eischten volle betaalinge hunner foldy , ert 

weigerden de Staaten en Prins Maurits te 

gehoorzaamen. Onder het volk van Sonoi 

te Medemblik vertoonde de muitery zig al 

lereerst , cn floeg van daar naar veefe an 

dere plaatzen over. Te Ter Veere wer 

den de Bezettelingen eerst weder tot be- 

daaren gebracht, nadat Prins Maurits aldaar 

tot Markgraaf was ingehuldigd, en Wil- 

•lougkby beloofd had , voor de betaalin* «. 

zullen zorgen. • Te Medemblik moesten 

andere middelen in het werk gefield wor- 

tten. ~»« Somt en zyne bezetting eischten 

E 

* vol-

100 


volle bétaaling , ontwapenden de' Burgcry , 

ramen het Stadhuis in, en veranderden de 

Regeering* Noch de Afgezondenen der 

Staaten, noch Prins Maurits vermogten iets 

op Sonoi, om hem te winnen. Dus moes 

ten de Staaten tot geweld befluiten, om 

hem tot reden tc brengen, waar toe niets 

overbleef dan de Stad te belegeren. 

Prins Maurits, verzeld van 's Lands Advo- 

kaat Oldenbarneveld, begaf zig dan eerst 

naar Hoorn, cn vertoonde zig op den ajftcn 

February met eenige Vaandelen Noord-hol- 

landers en weinige Soldaaten voor de poor 

ten der Stad. —— Sonoi bleef hardnek 

kig, en Maurits was genoodzaakt zig voor 

de Stad te verfchanfen. Van wederzyden 

werden van tyd tot tyd eenige fchooten 

gedaan, cn kleine Schutgevegten gehouden. 

. De Haven der Stad was gefJooten 

door eenige Oorlogfchepen. Ondertus- 

feben verzwaarde de nadere aandrang, die 

Êlizabeth in dien tusfehentyd deed tot eene 

vrede met Spanje, de kommerlyke vooruit- 

ziften zo buiten als binnen 's Lands ; te 

meer,

VPREEMGD2 NEDERLANDEN. 1 @ l 

meer, toen Êlizabeth de Vredehandeling t e 

Bourbourg door haare Gezanten met dis 

van Spanje werklyk deed aanvangen. 

Z. Kwam Êlizabeth tot dien flap uit vree 

ze voor de toebereidzelen , die in Spanje 

gemaakt werden, of uit wraak, om het 

geen hier te lande met Leicester was voor 

gevallen ? Wat deeden toch de Staaten 

in dit geval? 

V. De Algemeene Staaten, hoe gevaarlyk 

dit ook fchynen mogt, toonden zig onver- 

zettelyk, en verklaarden tot geenen Vrede 

handel te zullan verftaan met eenen Vorst, 

op wiens beloften, noch eeden geen Haat te' 

maken was. — Medemblik hoopte intus- 

fchen op ontzet door de Engeifche Vloot, 

die voor Zeeland kruiste, ten minden dit 

bericht werd aan Sonoi gegeven door Jan 

Michielszoon , Predikant ' te Grootenbroek. 

- Dan toen Sonoi, in plaats van ontzet, 

tyding kreeg , dat Leicester affland gedaan 

had, begeerde hy met Prins Mauritsin on 

derhandeling te komen, waarop deeze zyne 

E 

3 In

ÏCU GESCHIEDENISSEN DER 

intreede in de Stad deed, en de nodige 

fchikkingen maakte. 

Z. ik verlang te hooren, wat lot Sonoi 

wegens zyne ongehoorzaamheid te beurt 

V. De gantfche Burgery was na deeze 

verandering zo zeer tegen hem verbitterd, 

om al de moeilykheden, haar- door hem be 

rokkend, dat Maurits werk genoeg vond, 

em hem tegen de woede van bet gemeen 

te beveiligen. — Als hy nog niet afliet, 

met de muitende Soldaaten te handelen, 

verklaarden de Staaten van Holland aan de 

Algemeene Staaten zynen dienst niet langer 

te bcgeeren , waarop hy zyn ontllag ver. 

aOgt cn verkreeg, begeevende zig naar En- 

geland, alwaar hy brieven van voorfchry- 

titig van de Koningin aan de Staaten ver 

wierf. In het jaar 1593 werden hem twee 

duizend ponden betaald op afrekening van 

de fomme, die by zcide, van den Staat 

te goede te hebben , ook werd hem een 

jaargeld van duizend ponden toegelegd , 

iet welk na zyn ovcrlyden op zyne doch 

ter

VEREENIGD-E NEDERLANDEN. joj 

ter zou verftervcn. , Uit Engeland naaf 

Worden in Oost-Fries: end gekeerd zynde , 

onthield hy zig daar eenigen tyd, en ein 

delik overleed deeze onrustige en wreed© 

Krygsman in het jaar i 597 0p het Kasteel? 

ten Dyke in Groningerland. 

Z. Hoe ging het inmiddels met de Vre 

dehandeling te Bourbonrg? 

, V. Dezelve werd plotzelyk afgebroken , 

dewyl Êlizabeth onderricht werd, dat Filips 

in plaats van oprecht vrede te willen flui 

ten, zig gereed maakte, om met een ont-- 

zachlyke magt eerst Engeland te overwel 

digen, waarna de Nederlanden, zo hy meen 

de,, van zelf zouden moeten bukken. ~ 

De Vloot, welke ten dien einde in Spanje 

werd toegerust, gaf Filips voor, dat naai 

de IFest-IndiJn gefchikt was. - De 

Voorzienigheid toonde echter thans weder, 

dat het haar aan gecne middelen ont 

breekt, om den hoogmoed van Dwingelan 

den te ftraffen. De Vloot, die Enge 

land cn de Nederlanden moest vernielen r 

bcflond uit 140 meest groote en zwaai* 

E 

4- Sohe-


Schépen , en een groot aantal kleiner Vaar- 

Tuigcn , en was bemand met omtrent 

20,000 Koppen, en ftond onder bevel van 

Medina Sidonia. Panna, om deeze Vloot 

te onderfteunen, verzamelde in Vlaanderen 

een Leg.r van 30,000 Mannen, die te 

Duinkerken in 28 groote Oorlogfcbepen 

zouden worden ingefcheept. 400 Platbo- 

deinde Vaartuigen waren op zyn bevel fa. 

men gebracht, om de Levensbehoeften, Volk 

en Voorraad toe te voeren. Men had, 

volgends den trötfehen aart der Spanjaar 

den , aan deeze Vloot den naam van de 

onvenvhinelyke gegeeven. Op het einde v; n 

de Maand Mev ftak de Vloot van Lisbon 

in zee, en was genoegzaam in het gezigt 

van Engeland, wanneer de Koningin door 

een loos gerugt misleid, dat de V!oot niet 

komen zou , belast had, haare Vloot te 

onttakelen en op te leggen. Ten gelukke 

voor haar Ryk werd de Vloot van Parma 

het uitloopen uit de haven van Duinkerken 

belet, door eenige E^gelfcbe, Hollandfche 

en Zteuwiche Schepen , en Medina, die 

last

VEREÊNIGDE NEDERLANDEN. 16£ 

last had zig met Parma te verëenigen , 

verhinderd , om Engeland te overvallen. 

•—— Echter raakte iry op de hoogte van 

Plelmonlh flaags met den Admiraal Drake. 

Deeze zo wel als de Hollandfche Admiraal 

Jonkheer P. yan der Does behaalde ver- 

fcheiden voordeden op de Spaanfehe Vloot» 

zo dat Medina, ziende het onmooglyk te 

zyn , dat hy zig met Parma verëenigen 

kon , en zyne Vloot reeds tot 70 Schepen 

verminderd, befloot, om noordwaards achter 

Ierland om, naar huis te keeren. Hier 

werd hy in de Maand Oétober van eenen 

bccvigen en aanhoudenden ftorm beloopen, 

waardoor veele Spaanfehe Schepen op de 

Kusten van Ierland ftrandden. —- Niet 

meer dan 50 kwamen 'er in Spanje te rug, 

zynde meer dan de helft der Manfchap ge- 

fncuveld , waar onder zig veele Grooten 

van het Ryk bevonden. Daarentegen had 

den de Engelfchen geen één Schip , en 

flechts honderd man, en de Hollanders 

niets verloorcn. 

2. Dit moet by de Engelfchen geheel 

E 5 an-

ie6 GESCHIEDENISSEN DER, 

aiï'kre denkbeelden ten aanzien van de 

Nederlanders veroorzaakt hebben, dewyl 

deeze onderneming der Spanjaarden, zo ik 

my veibeelde, meest te niet liep, door het 

binnen bouden van de Vloot van Parma. 

Deed deeze dappeie Landvoogd niets, om 

zig over deeze te leur Helling te wree» 

ken ? 

V. Koningin Elizalucth zag by deeze ge« 

tegenheid dat de Nederlanders meer waren dan 

lieden, dien zy uit mededoogen de bebulpzaa- 

me hand bood ,zy erkende zelfs openlyk ,dat 

zy het behoud van haar Ryk grootelyks aan 

htm in dit geval verfchuldigd was. ——~ 

Parma, fchoon men hem met reden niets 

te laste kon leggen, kon echter den laster 

niet ontgaan, en droeg de fchuld van dee 

ze mislukking. Hy, om zig bier van te 

zuiveren, verdubbelde zyne poogingen om 

zyne eer te herftellen. —— Hy deed het 

beleg van Bon met geweld voortzetten, en 

deeze Stad gaf zig na een beleg van zes 

waanden, aan hem over, —— Wagtendonk % 

mmr been de bezetting van Bon zig voor 

een

VEREENIGDE NE9ERLANDEN. l9f 

een gedeelte hegeeven had, werd door 

Mmsfild veroverd. Nu floeg Parmx 

het beleg voor Bergen op den Zoom, eu 

deed al wat men van eenen ervaaie» 

krygsman verwagten kon, om zig van dee 

ze Stad meester te maken, doch Maurits 

wist 'er zorg voor te dragen, en als de 

aanflag van Parma, om zig van het Eiland 

Thoolen te verzekeren, mislukte, werd het 

beleg van Bergen op den Zoom opgebro 

ken. 

Z. Ik verhenge my over dit voordeel, 

hetwelk van buiten eenigen ademtogt a af : 

Hoe fdiikten zig de zaaken binnens Lands t 

Begonden de Misleiden nu niet de oogen 

tc openen, en te erkennen, dat het bellier 

der Staaten zo flecht niet was, als zy ge 

dacht hadden? 

V. Veelen van de Misleiden begonden 

dit te erkennen, en den overigen ontzonk 

de moed, met den dood van Leicester, die 

op den i+den September voorviel. Doch 

in Utrecht was 'er nog eene meenigte. die 

hnn voorheen ontworpen plan nog a a n. 

F 

' * kleef.

I03 GESCHIEDENISSEN DER. 

kleefde. Prouninck was aldaar nog eene 

pest , wiens befmetting geen einde nam. 

Hy wist daar uit te werken, dat Nikolaas 

yan Meerkerks naar Engeland gezonden 

werd , om te beproeven , of dc Koningin 

geneg nbeid betoonde, om de flooge Re- 

geering, ten minden van Gelderland, Ut 

recht , Overysfel cn het beste deel van 

Friesland te aanvaar ien. De Graaf van 

Nieuwenaar werd by eenen Brief door ElU 

zabeth verzogt, om den Burgemeester 

Prouninck by de aanftaande Magiftraats-ver 

andering in het bewind te houden , doch 

deeze was zyn grootfte tegenparty, en gaf 

aan haare Majefteit een volleedig bericht 

van zyn perzoon. — Hy was niet alleen 

een vyand van Prouninck , maar ook van 

alle de Engelsch-gezinden , die nog in de 

Regeering waren. -— Den ndun October, 

de Verkiezingsdag aahftaande zynde, poog 

den de beide partyën zig door geweld 

meester te maaken. • Nieuwenaar, als 

Stadhouder, de meeste magt hebbende, 

deed Prouninck, en eenige van zyne aam 

han-

(AO. l580.)VEfcEENICnE NEDERLANDEN. IO£ 

hangers in hegtcnis neemeu, waar op de 

Stadhouder door de Staaten van die Pro 

vin de gemagiigd werd, om de Regeering 

te veranderen, zo als hy deed, vyf dagen 

voor den gewoonen tyd. Prouninck 

kreeg zulke zwaare befehuldigingen tot zyn 

hst, dat de Schout zyn hoofd cischte, en 

hy zou hetzelve verlooren hebben, zo de 

Koningin zig niet fterk, ten zynen voorde ele 

had uitgelaaten. i„ de M a a n d v a n 

July des volgenden jaars 1589 werd hy uit 

Utrecht gebannen , en voortaan tot alle 

ampten onbekwaam gekeurd ; gelyk hy ook 

zyn leven buiten alle bediening eindigde. 

• Nog erger fpel berokkende de Bezet 

ting van Geertruidenberg. Deeze, meest 

uit Engelfchen beflaande , floeg aan het 

muiten, en eischte betaaling, weigerende 

niemands bevel te erkennen, dan alleen dat 

van Willoughby. Men zogt hun wel te 

vrede te Hellen, en ging een verdrag met 

hun aan, doch zy fchpnden het, en Wil 

loughby zelf werd van veelcn verdacht ge 

houden , om dat hy ten deezen tydc de 

E 

7 be-

flO GESCHIEDENISSEN DER. 

bezetting nog verfterkte; ook weigerde zyn 

Schoonbroeder de Stad aan Maurits over 

te' geven. • In dc Maand Maart van 

het jaar 1589, befiootcn de Staaten Geer* 

truidenberg even als voorheen Mede mb lik , 

door Prins Maurits te doen belegeren. De 

Stad werd hevig befchooicn, niettegenftaan- 

de Willoughby uit Engeland fchreef, dat de 

Stad aan Parma zou geleverd worden , zo 

de Bezetting gcene' voldoening gegceven 

v v c rd. De Muitelingen begonden eene 

geveinsde onderhandeling, cn rekten die zo 

lang , tot Panna met zyn Leger zig om- 

trcnt de Stad vertoonde, aan wien zy de 

poorten openden cn de Stad veikochten. 

Z. Hoe namen de Staaten dit op? Brag- 

ten zy hunne regtmatige klagten daar over 

in Engeland niet in? 

V. Dit zoude van weinig vrucht geweest 

zyn; In plaats van dit verklaarden de Staa» 

ten deeze Muitelingen, g'cVruenlyk Bsrgver- 

'koopers genoemd, voor fcliefïïiêh en dood- 

fchuldigm , en fielden aanzienlyke fommen 

©p de hoofden van alle medipligtigen. 

Par-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. Z xy 

Parma echter vleidde zig, m d i e p e r { n H o U 

land te zullen kunnen indringen. —— Hy 

dèed nu het beleg van liynberk, dat reeds 

twee jaaren geduurd bad , fterker voortzet-, 

ten. De Overlle Schenk en de Graaf van 

Nieuwenaar wisten het beleg nogthans te 

vertraagen , door telkens nieuwen voorraad 

in de Stad te brengen , terwyl de Spaan 

fchen het Huis van Blyenbeek veroverden, 

hetwelk Schenk toebehoorde. Naderhand 

bracht de Overfle Francais Veere 'er nog 

«enigen leeftogt in, gelyk wy in het vervolg 

zien zullen. Schenk, door het verlies 

van zyn huis Blyenbeek tegen de Spanjaar- 

den in woede onnïoolten , zwoer hun dit 

ten duurfltn te zullen doen betaalen. Hy 

vervolgde dan eene bende Spanjaarden, die 

met eene aanzienlyke fomme gelds op weg 

waren, naar Groningen, en dezelve achter 

haald hebbende, maakte hy zig meester van 

de Krygskasfe. — Dit verricht hebbende, 

hernam hy zynen voorheen mislukten aan! 

ilag op Nieuwmegen, (lellende in eenen 

donkeren nacht zynen aanflag in het werk.

112. . GESCHIEDENISSEN DER. 

met 20 Schepen en 5 Pleiten, wel voorzien 

van Krygsvolk , vaareride van Schenken» 

fchans, door hem in het jaar 1535 gedicht, 

en naar hem genoemd, de Waal af op den 

ioden Augustus. De St. Antonis Poort 

werd opengeloopen, en om te fpoedigcr op 

de markt te komen, werden de yzren tra 

liën aan zeker huis, dat van achteren aan 

de Rivier uitkwam, uirgebrooken, doch het 

ongeluk wilde, dat men hier juist bruiloft 

hield, en dus op de luen was. Het 

gerucht verfpreidde z'g dan fchielyk dooi 

de gebeele Stad, de bezetting kwam in de 

wapenen, en de inwooners verëcnigden zig 

met hun. Schenk en de zynen over 

mand zynde , moesten wyken , en werden 

al vluztende door de Soldaaten ter poorte 

uitgedrongen. De fterke ftroom had 

ondertusfehen een gedeelte der Schepen eri 

Pleiten voorby de Stad doen dryven , en 

men wierp zig in de overigen met zo veel 

drift , dat het dén omfloeg en het ander 

zonk, Schenk zelf in het water ge 

raakt ,


rankt, en te zwaar gewaapend, om zig te 

kunnen redden, liet hier het leven. 

Z. Ik heb elders zyn karakter befchreeven 

gevonden , als zynde een Geldersen Edel 

man, die van de laagfte kryg$dichfren tot 

Veldheer was opgeklommen, door Leicester 

tot Ridder getogen , en die nu eens de 

fehrik der Bondgenooten en dan der Span 

jaarden was. . Die even als Sonoi den 

kryg op eene woeste wyze voerde, binden 

de zig aan wet noch regel, en ontziende 

vriend noch vyand. ; Bemind by de 

Soldaaten, gehaat by het Volk en de Re- 

goerders. . Een man, die alle hoedaa- 

Bigheden bezat, tot ftoute ondernemingen 

nodig, doch die het aan een goed overleg 

fö.utyus haperde ; wiens ftoutmoedigheid 

menigmaal zyne voorzigti èheid vooibyMrecf- 

de. Strookt dit afbeeldzel met de waar 

heid ? 

V. Volmaakt ; hy was nu in het veer- 

tigfte jaar van zynen ouderdom , wanneer 

hy op de gezegde wyze fneuvelde. Die 

van Nieuwmegen haatten hem bovenmate, 

na


na va-loop van eenige dagen vischten zy 

zyn lyk op, en oeffendcn aan hetzelve hun 

ne wraak, want het ligehaam. gevierendeeld 

hebbende, {telden zy het met het hoofd op 

en omtrent de St Antonis Poort ten toon, 

1 

Dan zyne Soldaaten zetten dit weder 

die van Nieuwmegen, welke in hunne han 

den vielen, betaald, doodende hen op de 

wreedfte wyze ; men haalde eindelyk de 

flukken van zyn ligehaam van de muuren 

af, en deed die in eene kist, welke Prins 

Maurits, twee jaaren laater , met groote 

pracht , in het graf van de Hertogen van 

Gelder , in het choor van de St. Stevens 

Kerk liet. begraaven.. . Twee maanden 

daarna kwam dc Graaf van Nieuwenaar on 

gelukkig om het leven, wordende door twee 

nieuwe fchietgcrccdfchappen, die hy bczig- 

tigen wilde , en die onaelukkig los fpron- 

gen, te Utrecht zodaauig getroffen , dat hy 

dood ter aarde viel; met zynen dood kwam- 

het Stadhouderfchap van Gelderland en Ut 

recht mede aan Prins Maurits. De Staaten 

zonden inmiddels nieuwen toevoer naar Ryn- 

berk,

VÏREENIGDE NEDERLANDEN. (Ao. I5OO.) lig 

ierk , onder bevel van den Graave van 

Overftein, den Baron Podeütz en den be 

roemden Francois Veere, die, zo wel a's zyn 

Bloeder Uorathis, een Engclsch Krygsbe- 

velhebber, en een man van £rooten naam 

was. . Varrabon, die in naam des KCH 

nings Stadhouder van Gelderland was, poog 

de hun den doortogt te beletten ; waarop 

van weerszyde met moed en dapperheid ge- 

ftreeden werd, doch in het einde moesten 

de Spaanfchen wyken; de nederlaag, die zy 

leeden , was geweldig, en Fr. Veere behaal 

de daar by grooten roem, zodat hy tot de 

hooglte krygs-ampten bevorderd werd. 

Hy kwam dus in Rynberk, en bragt te we- 

ge, dat de Stad de blokkade uithield tot 

in het jaar 1590 , wanneer zy dn sden 

Eebruary aan den Graave van Mamfdd over 

ging. Op dien zelfden tyd gaven de 

Spanjaarden op nieuw een blyk van hunne 

ontrouw en moordzugt.. Eerlyke, dappere 

Mannen van beproefde trouwe en ftandvas- 

tigkeid, die zy met de wapenen niet kon 

den overwinnen, ftondeu ten doel van hun- 

neis

iiS GESCHIEDENISSEN DER 

nen moordlust. Dus waren, om op zulk 

eene verraaderlyke wyze Graaf IVÏllem van 

Nasfau, Stadhouder van Friesland te doen 

omkomen, op last des Konings, en niet 

zonder medewecten van den Hertog van 

Parma, omgekogt Sanchio de la Rofa en 

Pedro Moralis, doch zy werden ontdekt, by 

Kollum gegreepen , van bet feit overtuigd a 

onthalsd en gevierendeeld. 

Z. Na het my toefchynt , ging het nog 

gantsch niet voordelig voor de Staaten met 

den oorlog te lande. Ik merk wel , dat 

prins Maurits verfcheide Steden behield cn 

van de belegering verlustte, maar dit belette 

echter niet, dat Parma nog fteeds in het 

veld de meester blééf. Hoe ging het ter 

zee, na dat Spanje met de zogenoemde o«- 

verwinnelyke Vloot, zo veel nadeel geleeden 

had P 

• V. De fchade, die de Spanjaarden daar 

by hadden ondergaan, maakte de Nederlan 

ders ffcout , en dit gaf aanleiding tot ver- 

fcheiJen voorvallen , die wel goeden buit 

aanbragten, maar ook aan eene groote me 

nig.

VEKEENIG3E NEDERtArfDEff. 

nigte menfchen het leeven kostten. ! 

Zekere Jan Anthonisfen, Vice Admiraal van 

Haarlem, bevond zig raet zyn Schip alleen 

voor Duinkerken, om de Rovers van daar 

het uitloopcn te beletten, terwyl de andere 

Oorlogfchepen in Zee waren , om de vy- 

Snden op te Ipooren. De Duinkerkers had 

den dit zo dra niet vernomen, of zy kwa 

men uit en omfirêlden zyn Schip met vcr- 

fcheiden groote en kleine Vaartuigen; door 

de menigte overmand zynde, kon by de 

entering niet beletten , doch in plaats van 

zig over te geven, ftak hy het vuur in zyn 

eigen kruidkamer en vloog dus met zyne 

befpringers in de lucht Dit was ech 

ter niets in vergelyking van den Zeetogt, 

die ondernomen werd naar Portugal, onder 

voorgeven van Don Antonio , 'verdreeven 

Koning van Portugal weder op den troon 

te herfl-ellcn. De Vloot belfond uit Engel- 

fche en Hollandfche Schepen , d>cli°de 

aanflag, om Lisbon te bemagtigen, liep te 

niet, vooreerst door dien' men zig by Bis- 

kaaien te lang met plunderen en verbran* 

den

lït GESCHIEDENISSEN DER 

den der Schepen ophield, cn ten tweeden 

door het terug blyven van den Engelfchen 

Admiraal Brake. De Vloot kwam derhal- 

vcn , veel volk verloorcn hebbende, nog- 

thans met goeden buit te rng, en Don Au- 

tonw won 'er niets by, dan dat hy reden 

gefcrecgen had, om zig over de Engelfchen 

te beklaagen. Ook hadden zy door hun 

roofzugtig gedrag regtmatige oorzaaken van 

klagten gegeeven aan de Oosterlingen, van 

welken zy op deezen togt insgelyks veele 

Schepen genomen hadden, onder voorgee- 

yen, dat zy mondbehoeftens tot den vyand 

voerden, en dewyl de Nederlanders zig daar 

aan niet hadden fchuldig gemaakt, werden 

zy in veele gevallen, door de Hanze-Steden 

boven de Engelfchen bevoorregt , hetwelk 

gevoegd by den nayver over den Koophan 

del , die hier hoe langs hoe uitgebreider 

werd, eenen afgunst by de Engelfchen ver 

oorzaakte , welke daarom weigerden den 

byftand, dien zy aan de Staaten verleenden, 

te vermeerderen. Doch hier te land be 

gon reen te bemerken , dat Prins Maurits 

ver-

VCREENIGDE NEDERLANDEN'. Iï£ 

verftand en raoeds genoeg bezat, om de 

zaaken met de Staaten te bellieren , en 

derhalvcn deed men door de in Engeland 

zynde Afgezanten, bewerken, dat mihughby 

niet tot de waardigheid , welke Leicester 

bezeeten bad, verbeeven werd. Dus toon 

de men niet alleen, dat men minder om de 

hulp der Engelfchen verleegen was, dan te 

vooren, maar Koning Hendrik de III , voor 

wiens troon men als 't ware, met geboogen 

knieën voorheen om hulp gefmeekt had, 

vond zig in de noodzaaklykheid gebragt , 

de Nederlanders, ter flilling van de beroer- 

tens in Frankryk ontdaan , om byftand te 

fmecken, en deeze Vorst vermoord , en 

opgevolgd zynde door Hendrik den IVden, 

werd deeze door de Nederlanders met 30,000 

kroonen, krygs- en mondbehoeftens, en na 

derhand nog met vyf Oorlogfchepen , on- 

derfteund. 

Z. Waarlyk eene verbaazende verandering ï 

Ik verheiige my de zaaken zulkcn keer te 

2ien nemen. Nu verwagt ik, dat men niet 

lan-

120 GESCHIEDENISSEN DER. 

langer verweerender, mam- ééns aanvallender 

wyze den oorlog zal voeren ? 

V. De togt v?n Parma naar Frankryk tot 

hulp der oproerigen aldaar, veroorzaakte 

ook veel goeds, want daar door werd de 

vyiindlykc magt zeer verzwakt, en de Staa 

ten kreegen daardoor, gelyfe gy wel hebt 

aangemerkt , in de daad gelegenheid, om 

aanvallender wyze te oorlogen, en binnens 

lands de zaaken , het beduur des Lands 

raakende, op eenen beteren voet te bren 

gen , byzonder die van de Admiraliteit. 

Prins Maurits deed, volgends het getuigenis 

van //. de Groot, al wat van een?n dap 

peren Veldöverdcn kan begeerd worden. 

Hy hiJd de vestingen in eenen behoorly- 

ken ftaat van tegenweer, en zorgde, dat 

alom goede wagt werd gehouden. — Hy 

wist door zyne ervaarenheid, die vm dag 

tot dag toenam, de bekwaamde Legerplaat. 

zen uit te kiezen. Het dormgereedfchap 

was altyd by de hand. . fl ec 

Krygsvolk, tot hier toe zeer onbedreeven 

m Veldflagen en het aantasten van Sterktcns, 

Jeer-

(Ao. I500.)VEREEMGDE NEDERLANDEN. 12* 

leerde hy, door zyne eigene oefening, op 

eene betere wyze te paard ryden , de gc- 

ïederen te bewaaren, Ipyze met zig te voe 

ren, en aan loopgraven en borst weeringen te 

arbeiden. Zyn Leger werd dus een Oefen- 

fchool der Krygskunde, en hierdoor als ook 

door de verbetering van het bellier der zaa 

ken, kreeg de Staat eene gedaante, die hy 

tot hier toe niet gehad had. De eerde 

gelukkige onderneming was , dat men zig 

in het begin des jaars 1590 door eene krygs- 

list van Breda meester maakte. Filips'yan 

Nas/au, broeder van den Stadhouder van 

Friesland was 'er de aanraader van, en de 

Kapitein Karei van Heraugiere gaf'er'met 

deszelfs voorweeten aan Maurits opening 

van, die de uitvoering aan hem en Lambert 

Charles , als mannen vu onverfchrofckcn 

moed, toevertrouwde. , Heraugiere wist 

Adriaan Janszoon van Bergen een Turffchip- 

Per, die gewoon was, de bezetting van het 

Kasteel van Turf te voorzien, in zyn belang 

over te haaien . De twee Hoofden koo- 

zen uit verfcheiden Vendels, zeventig rappe 

VI. DEEL. F Gas-


Gastendie in het Scbfp, dat van boven 

met Turf gedekt was , * verborgen werden. 

De ftrenge vorst, gebrek aan voedzel , laag 

water cn andere toevallen maakten den togt 

ten uiterft.cn gevaarlyk. Zy naderden bet 

Kasteel niet voor den sden van Maart. 

Een Korporaal, gezonden om het Schip te 

doorzoeken, was by geluk zo onaatzaam , 

dat hy geen het minfte onraad vernam , 

daar, als hy langer vertoefd had, het hoes 

ten der Soldaatcn , waarmede veelcn ge 

kweld waren, de zaak noodwendig zou ver 

klapt hebben, fchoon de Schipper, om het 

geluid daar van te verminderen, geduurig de 

pomp deed gaan. De bezetting , om 

brandftof verleegen , was yverig bezig met 

de Turf, nadat zy het Schip hadden hel 

pen binnen flccpen , te losfen , het geen 

eene nieuwe vreeze aan den Schipper ver 

oorzaakte , alzo zy daar mede voortgaande, 

fchielyk de zoldering zouden ontdekt heb 

ben. Dus gaf hy, veinzende benevens 

zyne knechts tc zeer vermoeid te zyn, aan 

het werkvolk ecu' drinkpenning, zeggende, 

op

V»R*8»IGB« NEDERLANDEN. 123 

op morgen de rest te zullen i osr en. D u s 

van hun onttogen zynde, bragt Heraugiere 

onder begunftiging van het maanlicht, zyne' 

Soldaaten uit het Schip, t e m y l d e p o n i. 

pen om het gedruis niet te doen hooren 

fterk gaande werden gehouden. —_ D e' 

Schildwagt, verrascht zynde, werd «fl» 

fflaakt, en de overige van de bezettin/^ 

het binuenfte van het Kasteel gedreeven 

Pjulo Anionio Lmdfavechia had hier, by het 

deezen zyn, vaders , het bevel , "doch 

«-er drtft dan ondervinding bezittende 

waagde hy eenen uitval met s te,, waar' 

van de meesten gedood werden, en hv *e' 

vangen genomen, de overigen namen dé 

vlugt, tervvyl Heraugiere belette, dat de 

Burgers de bezetting niet te hulp k v v a, 

men. 

2. Had Prins MM» nict g d 

U M t by de ha„d tc z y„, o m d e c z e 

fcere mannen te onderftcuncn ? 

V. Ja, hy en de Gra a v e van Hohenlo wa 

ren niet verre van daar geleefd, cn zy 

hadden zodra hier van geen berigt gekree- 

F 2 

r 

* 

gen

124 


gen, of trokken met een gedeelte van het 

Leger derwaards , cn bunagcigden ook de 

Stad , in welke Prins Maurits, als in zyn 

Vaderlyfc Erfgoed , eene plegtige Intrede 

d eed. De Staaten beloonden allen die 

deel in deezen aanflag hadden gehad, ryk- 

lyk met gefchenken, onder anderen werd aan 

den Advokaat Oldenharneveld een fchoonc 

vergulden Kop gefchonken , waar op de 

gantfche Gefchiedenis kunstig gedreeven 

was* De Graaf van Mansfeld, die in 

het afzyn van Parma het bevel over 's Ko- 

«iugs Leger had, kreeg terftond orde, om 

de Stad en het Kasteel te herneemen , doch 

Heraugiere, die 'er tot Bevelhebber was aan 

gefteld , maakte van binnen aUes tot cene 

bekwaame verdeediging gereed. Prins 

Maurits trok met zyn Leger in de P,etuwe, 

voorwendende, Nieuwmegen te willen bele 

geren , Mansfeld brak toen .het beleg van 

Breda op , om Nieuwmegen te bewaaren. 

. prins Maurits, niet van zins het be 

leg voor die Stad te flaan, deed de fchans 

Knedzenkarg aanleggen , om daar mede de 

ftad

VEREENIGDtf NEDERLANDEN. X 2~ 

Stad te kunnen WoKkeèrea en befbhieten * 

Hy belette verders, geduurendc den gant' 

clten Zomer, den vyiind, om iets van be 

lang te kunsen verrichten, terwvl hy inte 

gendeel nog verfebeiden voordeden behaal 

de vermeesterende het huis te fiW, 

de fcbanfen Ttlsnout en Crevecoeur, het huis 

te m


doei] van de Staaten minzaam er ontvangen 

en beantwoord. • Op bevel van den 

Staat waren ook vyf Oorlogfcbepen naar 

Frankryk gezonden, ter beveiliging van de 

Kusten. Ook werd de lieer van 'St. Alde- 

gonde, die dus lang buiten openbaare be 

diening geweest was, gefield in de waardig 

heid van Gezant der Algemeene Staaten aan 

het Hof van Hendrik den lVden. Or- 

tel, de Agent der Staaten aan bet Hof van 

Êlizabeth, overleed den 3den Oélober te 

London, en werd naderhand opgevolgd door 

Noè'l van Karon. 

Z. Ik verh.ug my, dat dit jaar Zo geluk 

kig ten einde liep, cn verheelde my, dat 

het volgende nog gelukkiger zal geweest 

zyn, zo uit hooide van de verdeel'ng der 

Spaanfehe Krygsmagt, cn uit de onwillig 

heid der Soldaaten , als wel vcornaamlyk 

uit de bekwaamheid, die Maurits onder het 

bellier van den fchranderen Barnevdd deed 

blyken , en dus dat de Staaten meer en 

meer gelegenheid gekreegen hebben , om 

aanvallender wyze te we;k tc ga^n. En 

ik

(Ao. 1591.) VEREEN IGD3 NJ0F.RIANDEN. 127 

ik verlang te hoeren , of de uitkomst aan 

myne vcrwagting zal beantwoorden? 

. V 

* V o l l 

^kt. De voordee'en, die in bet 

jaar i 5 9i behaald werden, overtroifen verre 

die van bet verttreeken jaar. Het Le 

ger van den Staat werd magtig vqrfterkt. 

' Aan den vermaarden Engelfchen Krygs- 

bevelhebber, Francais Veere, werd bevolen 

de fterkte over Zutphen aan te tasten 

waarvan hy zig door de volgende krygslist 

mester maakte. Eenigen van 2 v n e 

Soldaaten vermomd in het gewaad van Boe 

ren en Boerinnen, kwamen als vlugtende 

met hunne goederen by de fchans, ingelaa- 

ten zynde, overmanden zy de bezetting, en 

maakten met byftand van anderen, zig van 

de fchans meester • Daags daaraan ver 

toonde zig Prins Maurits met een gedeelte 

van het Leger voor Zutphen, hetwelk kort 

daarna zig aan hein overgaf. Van hier 

trok hy Leventer, waarin Graaf Her 

man van den Berg het bevel had. - De 

Overfte Vette- om de fchande van het ver 

raad van Stanlei af te wisfehen, betoonde 

F 4 in


in die beleg wonderen van dapperheid, c>j 

de Graaf van den Berg, om te toonen, dat 

hy het wel met den Koning meende, ver- 

deedigde de Stad met gelyke dapperheid. 

—- Nadat Maurits, geduurende acht da 

gen , Deventer had doen befchieten, beval 

hy de plaats te beltonnen, verfcheiden aan 

vallen werden mannelyk doorgedaan , doch 

de bezetting, den moed verinoren gevende, 

dwong den Bevelhebber, die zwaar gewond 

was, tot de overaaavc, zo als dan ook op 

voorwaarden gefchiedde. Daarop volg 

de eene oiiêrhèemiflg van meer belang , 

namelyk het beleg v n Groningen. Verdugo 

deal al , wat in zyn vermogen was , om 

het beleg voor te komen: Maurits vrcezerfc 

de , dat de Srad Ferduô's troepen zou 

innemen, deed een groot gedeelte van zyn 

Leger aftrekken , en veranderde het beleg 

in een blokkade. Hy wierp toen een oo^ 

op Steemvyk, doch vernemende, dat Parma 

Groningen wdde ontzetten, maar van plan 

veranderd zynde, het Fort Knodzenburg 

tegen over ' Nieuwmegen belegerd had , 

fpoed»

VEREENIODE NEDERLANDEN. 129 

fnoedde hy zig herwaards , cn hoe fier 

Farneze was, hy moest den. fpyt onder 

gaan, om voor den jongen Held liet veld 

te ruimen, hoewel hy de laagheid hier 

van bewimpelde met de nieuwe beveclen 

van Filips. die hem andermaal gebood, met 

dc grooifte magt naar Frankryk te keeren, 

cn geen meer Volk in bet Land te laatcn, 

dan ter verdeediging nodig was. 

Z. Met deeze verkeerde (taalkunde van 

Filips, deed Maurits zekerlyk zyn voordcel? 

V. Zeer zeker deed hy dit. En fehoon 

de aftogt van Parma een meestciftuk van 

krygskunde was , waarmede hy grooten 

Jtocm behaalde, naderde Maurits, om met 

deezen aftogt zyn voordeel te doen, nadat 

Knodzenburg verlaaten was , Nieuwmegen , 

en ftookte het vuur van onëenigheid aan, 

dat in die Stad fmeulde ; het echter nog 

niet geraaden vindende, om haar te belege 

ren, deed hy zyn Volk de Winterlegeringen 

betrekken. —- i n perzoon begaf hy zig 

naar Zeeland, en eenige benden vezameld 

F 5 heb

Ï.P GESCHIEDENISSEN DER. 

bende , viel by in bet Land van Waas, cn 

veroverde , in een beleg van vyf dagen , 

Hulst in de maand van September; en Helde 

het geheele Land van Waas onder brand 

schatting. —— Dit verrigt hebbende, deed 

hy met allen fpoed het Leger weder te veld 

trekken , en verlterkt door Graaf IV'ülcm Lo- 

dewyk, floeg hy het beleg voor Nieuwmegen; 

de Stad hebbende doen opeis 1'chen , kreeg 

hy een fpottend antwoord : Prins Maurits 

was een jonge Vryër, zeiden zy , cn Nieuw 

megen eene oude Vryster, daar hy om kwam, 

dan hy zou meer arbeid moeten doen, om 

haar te krygen. Daar op werd de Stad uit 

het fort Knodzenburg heftig befchooten. 

De Gemeente geraakte daardoor aan het 

woeden tegen de Magiftraat, cn rustte niet, 

voor dat deeze beloofde, met Prins Maurits 

in onderhandeling te treeden, en op eerlyke 

voorwaarden de Stad te zullen overgecven. 

Zo als dan ook gefchiedde, en nadat 

Prins Maurits daar alles naar zynen zin ge- 

chikt had, begaf hy zig naar 'sGrave.nhage, 

llwaar hy met 20 veel gejuich en dankërken-

VEREENICDE NEDÊRLAN&EN. l3ï 

kentcnisfe ontvangen werd, als "zyn door 

luchtige Vader, wiens bewind men gelukkig 

geweest was, nooit gefmaakt had. 

Z. Dit waren fterke prikkel* voor eenen 

Vorst van zyne jaaren; werd hy niet verblind 

door den roem, dien hy behaald 

had? 

V. Neen, zo lang de getrouwe Barneveld 

zyn raadsman en beftuurder was, was hy 

daar voor beveiligd; hy erkende zelf, dat 

de voorfpoed der wapenen en het gelukkig 

flagen zyner onderneemingen grootendcels 

moest worden toegefchrecvcn aan de afwen 

ding in Frankryk, welke de magt van Span 

je verzwakte, en om die gaande te houden, 

bewoog hy de Staaten, om nieuwe onder- 

ftanden naar Frankryk te zenden , offchoon 

Koning Hendrik de IVde, door overmaat 

van meed, dikwils merklyke misdagen be. 

ging. De flaatkunde vorderde te zorgen , 

dat Parma noch Filips meester over Hendrik 

wierden. Doch boven al vermaande hy de 

Staaten, het oor niet te leenen aan voor 

togen van Vredesonderhandelingen met Span-

GESCHIEDENISSEN DER. 

je, evenveel van wie dezelve aan lnm 

mogten gedaan worden. Mén was gereeder 

in het tocflemmen van deeze twee vooiftcl- 

ien , dan in het beraamen van het plan 

waarnaar de krygsbedryven met den aan 

vang van dit voorjaar 1592 zouden worden 

aangevangen, en het liep aan tot de Maand 

van May, eer Maurits zig met een Leger 

van S- of 5000 man voor Steetiwyk vertoon 

de. Deeze Stad had tot haaren Bevel 

hebber eenen dapperen Krygsman Antonio 

de Coquel, die eene aanzienlyke bezcuing 

van meer dan 1000 dappere mannen onder 

zig had, die allen gezwooren hadden, zig 

tot het uiterfte te zullen verdeedigen, wel 

ken eed zy ook getrouwlyk nakwamen. 

Maurits noodzaakte nogthans de plaats , 

meer door fchrander krygsbeleid, dan wel 

door het geweld van zyn gefchut, na .eene 

manlyke verdeediging tot de overgave. 

De Engelfchen, jalours over de voordeden, 

die, de Staaten behaalden, zogten den aan 

was van hunne magt te fluiten , door de 

verleende Hulptroepen op te eifchen , de 

Ko-

VEREENIGOE NEDERLANDEN. 13^ 

Koningin toonde zig zeer verfbord , over 

de aan Frankryk verleende byftand , zonder 

baar raad te vragen; cn dit veroorzaakte, 

dat veele Staatsleden beceuden , dat men 

met de overmeestering van Stcenwyk den 

veldtogt deezes jaars zoude befluiten, ook 

wilden zy gaarn zien , dat Maurits zig i u 

rust geneezen liet van de wonde , die hy 

aan de wang in het beleg gekreegen had. 

Doch zyn voorflag, om meer voordee- 

len te behaalen, en de reeds behaalde voort 

te zetten , had de overhand. 

Z. Dus toonde hy zig dan weinig bevreesd 

voor. den ommekeer van de Oorlogs-kans', 

en van de vermindering van de magt der 

Staaten. Gelukten hem zyne oogmerken 

? 

V. Uitnemend! Zig van Ootmarfum mees 

ter gemaakt hebbende, floeg hy bet beleg 

voor Koeverden, om, dit bemagtigd zynde, 

zynen aanflag op Groningen gemaklyker te 

maaken, van welks overmeestering de vei 

ligheid van Friesland cn Drenthe grootlyks 

afhing • Zodra was het beleg voor Koe* 

F 7 yer*

X33 GESCHIEDENISSEN DER 

verden niet geflagen , of men viel aan liet 

graaven. Graaf Fredrik van den Berg, 

die het Kasteel verdeedigde, had het vlek, 

als onhoubaar zynde, in brand doen ftee- 

ken, en deed nu cn dan gelukkige uitvallen, 

verdeedigende zynen grond voet voor voet. 

. Maurits tot binnen het vlek genaderd, 

kreeg berigt, dat op het Kasteel aan niets 

gebrek was , behalven aan water, hetwelk 

men niet, dan uit ééne put binnen de ves 

ting, of by nacht, met gevaar, uit de Graft 

bekomen moest. De Prins Helde alle 

kunst te werk, om de put tc doen droog 

loopen, dan het mislukte hem. Toen beval 

hy, het water uit de graft af te leiden, en 

de bolwerken te ondergraavcn; maar geduu- 

rende deezen arbeid, keerde het Leger van 

Parma uit Frankryk te rug , en Verdugo 

poogde met een deel van hetzelve , Koever* 

den te ontzetten, gelyk by dan ook werklyk 

bet Leger der Staaten aantastte , doch hy 

werd door Graaf Willem Lediwyk , die by 

deeze gelegenheid gekwetst werd, afgefla- 

gen. Dit had ten gevolge, dat de Beleger 

den

VEREENIGDE NEDERLANDEN, 135 

den op den iaden van de Maand September 

het Kasteel by verdrag overgaven. De 

Lcgeis hielden nog cenigen tyd eikanderen 

in vrees, doch verrichtten niets. Ondirtus- 

fchen kreeg Parma voor de derde maal be 

vel, om naar Frankryk te keeren, en nog 

voor het einde van de Maand Oclobcr floeg 

hy van Brusfd derwaards op wtg, geduu- 

rende de Maand November onthield hy zig 

te Atrecht, alwaar hy den 2den December 

door zulke fterke flaauwtens overvallen 

werd, dat hy daags daar aan overleed. 

Z. Zou Filips hem ook door een langzaam 

werkend vergif hebben doen omkomen ? In 

dien dit zo was, dan genoot hy , die de 

ziel der famenzweeringen was, gefmeed tegen 

het leven van Prins Willem den Iften, den 

Hertog van Anjou en veele anderen , eene 

flechte belooning voor zyn veertienjaarig be 

wind in de Nederlanden, waar van de aan- 

vang zo fchitterend was. Wat is 'er van 

deeze zaak? 

V. Als men den wantrouwenden aart van 

Filips met de bekwaamheden , die Famczs 

bev

J3Ö GESCHIEDENISSEN DER 

bezat, vergelykt , zyn 'er weinig reduien» 

om aan deeze zaak te twyfelen, Indien 

Farncze vry geweest was van die ondeug 

den , welke in zyne Eeuw aan liet Hof, al 

waar hy was opgevoed, zo gewoon waren, 

als een eerlyk man daar een wonder was, 

hy zou met recht onder de grootfte mannen 

van zynen leeftyd verdiend hebben gefield 

te wezen. Zyne Helrtogten in Frank 

ryk waren den naam van Mecstei Hukken in 

de krygskundc waardig. Zyn beleid in het 

voeren van den oorlog deed hem doorgaands 

van eenen gelukkigeu uïtflag zeker zyn. In 

het Staatsbeltuur overtrof hy alle Spanjaar 

den; hy wist met menfehen om te gaan, en 

die aan zig te verbinden. De voordeden, 

die hy daar door geduurende de negen eer- 

11e jaafen van zyne Landvoogdy behaalde, 

moesten noodzaaklyk by eenen Vorst als 

Filips wantrouwen veröorzaakcn , en den 

loop zyner overwinningen doen bepaalen > 

fchoon hy de eeniglte- zou geweest zyn , 

bekwaam om de zaaken des Konings te her- 

ftcllcn, en de Nederlanden weder aan Spanje 

te

(Ao. I593O VEREENIGDE NEDERLANDEN. I37 

te onderwerpen. • Dan het zy hoe het 

wil, zyn dood dreigde groote onheilen voor 

de Nederlanden te zullen veroorzaak ie ri. 

Z. En waardoor zouden dié veroorzaakt 

worden? Dit wenschte ik wel tc weeten £ 

My dunkt, bekwaamer veldheer, giootrr 

ftaatsman , afgerigter of geheimer mooi de- 

naar kon \v in zyne plaats niet komen. 

V. Gy zult zien , hoe gy hier mistast. 

Het Landbeftuur was by voornad opgedra 

gen aan den Graave van Mansfeld, die zeker 

geere vreeze zou veröorzaakt hebben , in 

dien hem werklyk de Landvoogdy was toe- 

betrouwd , i>iec om dat het hem aan be 

kwaamheid ontbrak, maar uit hoofde van 

zynen ouderdom. Maar de wezenlyke 

mng't des bewinds was gelleld in handen 

van Don Pedro 'Henrigues d'Jzevedo, Graaf 

van Fuentes cn Don Esievan dWnarra; dee 

ze hratfte deed zo min kwaad als goed, 

maar de eerfte was in zyne geaartheid een 

tweede Albn, waarvan hy terltond in het 

jnar 1593 blyken gif, door de opregiing 

van eenen Krygsraad , weinig verfchillerde 

van


van Albr.as Broedraat!. En volgends 

zyn bevel, hoe zea- 'er Mansfeld en lbarra 

tegen wanen, moest echter de eerstgenoem 

de een bevelfchrift afkondigen , waar by op 

doodftrarlê verboden werd , eenige brand- 

fchattingen aan den vyand te betaalen, of 

vrybrieven te nemen; ook gaf hy last, om 

alle gevangenen , zonder het minfte bewys 

van genade, om het leven te brengen. 

Z. Hoe gedroegen zig de Staaten daar 

omtrent V Volgden zy hem in deeze on- 

menschlykheid na ? 

V. Hoe zeer het hun fmerte, zy waren 

genoodzaakt, hem op dezelfde wyze, als in 

't begin des QOflQgs, aan Alba meer mensch- 

Jykheid te leeren , en ten dien einde een 

dergelyk bevelfchrift af te kondigen. Ech 

ter, om te tooncn, hoe zy van alle wraak 

neming eenen afkeer hadden, gebinikten zy 

tevens de edelmoedigheid, om de uitvoering 

daar van, tot een' zekeren termyn te be- 

paalen, in hoope, dat Fuentes het zyne in 

dien tusfehentyd herroepen zoude, doch als 

hy voortging, i.oodzaahtc men de Spanjaards 

wel

VEREEN1GDE NEDERLANDEN. 139 

welhaast door wedervergelding, dit on- 

menschlyk bevel te herroepen, cn het krygs- 

gebruik van befchaafder volken te volden. 

Z. Hoe ftond het met de zaaken van den 

oorlog? Was Fusntes even zo ervaaren, als 

wreed ? 

V. Het beleid derzelve berustte by den 

Ouden en ervaaren Graave van Mansfeld, en 

de bloeddorftige Fuentes fpeelde hier eene 

geringe rol , zo als gy nader zien zult. 

Maar laat ik u het beloop des Krygs mel 

den. De Graaf van Nasfau deed met 

den aanvang van dit jaar 1593, eenen inval 

met 3000 man in Luxemburg, cn verliet 

dien oord niet, dan na dcnzelvcn uirgtp!un- 

derd en grooten buit behaald te hebben. 

Schoon het voornaamfle oogmerk van zynen 

togt mislukte, hetwelk was, om den Graa 

ve van Mansfeld zynen togt met het Leger 

van Parma naar Frankryk te betwisten, alzo 

men alle pogingen in bet wetk ftelde, om 

Hendnk den IVden, byftand te doen. 

In Fldland werd de Veldtogt door Prins 

Mater'us b.gonnen, met het beleg van Geer-


'trüidenberg. De Ruitery, die te Heus den cn 

Breda in bezetting lag, berende de Stad den 

27 Maart, en daags daar aan kwam Maurits 

'er voor, terwyl bet Leger van tyd tot tyd 

verflerkt werd, n.aakende Prins Maurits allen 

fpoed, on de Stad te bemagtigen, voor dat 

het Spaanfehe Leger weder uit Frankryk te 

rug keerde. Echter kreeg men in de maand 

Juny bericht, dat de Ruitery van Mansfeld 

reeds te Turnhout was aangekomen, doch 

Maurits, hoewel hy in het beleg aog niet 

véél gevorderd was , droeg genoegzaame 

zorg, dat deeze Ruitery Geertruidenberg ïfet 

kon naderen, zelfs werd zy in eene ontmoe 

ting ge (lagen ; eindelyk overmeesterde by 

den 24ften Juny een der Raveiynen van de 

Stad , en op denzelfden dag gaf de bezet 

ting, in weerwil van alle de poogingen der 

vyanden, om dé Stad te ontzetten, dezelve 

op voorwaarden aan hem als Overwinnaar 

'over. J) r a gelukte het hem, Mans 

feld het be'eg van de.Schans Crevecoeur, dat 

hy onde-nomen ha 1, op te trekken. 

Daags na het overgaat van Gcerlruiilenberg, 

viel

VI.JLD.JPl.V.

VEREENIGDE KEDERLANDEN'. 14T. 

viel de Graaf van Sohns. , in het Land van 

Waas , bcmagtigende aldaar eenige Stesk- 

tens, welke de dappere Mondragon hem 

echter noodzaakte weder te verlaaten. Het; 

hevel van Geertruidenberg , werd toever 

trouwd aan den jongen Prins Fredrik Hen- 

drik, die reeds door dc Staaten begiftigd was 

met een Regiment van twintig Vendelen 

knechten, op dat zyne Vrouwe Moeder . uit 

de voordeden daarvan, een gedeelte der 

kosten zyner opvoeding vinden zou. 

Z. Behaalde Prins Maurits dit jaar nog 

meer overwinningen ? 

V, Hy ondernam in dit jaar geéne belege 

ringen meer, by veinsde wel, voornemens 

te zyn, om zig voor V Hertog, nbosch neder 

te (laan, om Mansfeld te misleiden, maar hy 

zond te ge'yk eén groot gedeelte van zyn 

Leger naar Friesland, om aan Groningen den 

toevoer te beletten, en Verdugo te verhinde 

ren, om eenen inval in dat Landfchap te 

doen. Graaf Willem yan Nasfau (lichtte ook 

eene Sterkte op de Bourtange, en plaatfte 

zig toen nader by Groningen, hoopende, dat 

de-

I 1.2 GESCHIEDEN tSSEN DER 

de Stad , aan welke nu alle toevoer was 

afgefnecdea, zig zoude overgaven, doch 

hier in bedroeg by zig. Integendeel 

maakte ©raaf Fredrik van den Berg zig 

meester van het Stedeken Ootmarfum, Au- 

wartterzyl, Sllgtercn, Wedde cn WmfdiootPH^ 

alle ïcbanfcn in dien oord, te vooren dor 

Graaf Willam vermeesterd , waardoor Gro 

ningen weder eeifgcii ademtogt kreeg. . 

Vervolgends begaf Verdugo zig naar Bour- 

ttrnge, met oogmerk, om ook de nieuwe 

Sterkte aldaar meester te worden , doch 

dit mislukte hem ; ook heroverde Graaf 

Wdlcm weder ecnigen Schaufen, en Verdugo 

bleef met zyn Leger, geduurende den win 

ter voor Koeveren, zonder echter iets te 

vorderen , alleen veroverde hy nog Ruwy- 

nen, cn daarmede werd de Veldtogt van 

dit jaar heilnoten. 

Z. liet einde van dit jaar was op verre 

na zo voordeelig niet , als het begin ; Ik 

vreeze, dat die de moed der Spanjaarden 

tvcdfr zal hebben doen hcrlccven. 

V. ó Neen! Het jaar was nog niet ge* 

tin.

VERESNIGDE NEDERLANDEN. I43 

êïndigd, of dc Spaanfehe Soldanten, die in 

de meeste plaatzen gebrek aan bctaahng en 

mondbehoeften hadden, begonden op nieuw 

* muiten. De Suatfchen waren ook wel 

te onvrede.:, doch werden fchielyk vol 

daan. Doch een ongemeen zwaare ftoim, 

die zig op den 24(ten December verhief, 

deed het Land in 't algemeen ongelyk meer 

nadeel, en veroorzaakte veel fchade aan 

den Koophandel cn Zeevaard, zo door het 

vergaan van Schepen, als Koopwaren, voor- 

namelyk Graanen. De gefteldheid van 

's Konings zaaken was echter nog veel er 

ger, zyn fchatkist was uitgeput, en de In- 

difche Vloot, die ze weder moest aanvul- 

lèit, was door den ftorm verftrooid cn bleef 

achter. • i n deezen. toeftand van zaaken 

kreeg men berigt, dat Filips, Er nestas, 

Aartshertog van Oostenryk , als Landvoogd 

over de Nederlanden had aangeftetd , op 

hoope, dat deeze aan de Nederlanders beter 

zou behaagen dan een Spanjaard. 

Z. TILIPS zal hem dan gekend.hebben, als 

een Man van moed, cn v:n genoegzaame 

bc«


bekwaamheden, om deezen gewigtigen post 

wsnr te neemen ? 

V. Niets minder dan dat; maar by bezat 

iets, bet welk FILIPS in eenen Landvoogd 

begeerde; door gebrek van vermogens was 

by e.n volmaakt afhangeling van de bevelen 

van Spanje, cn laf van aart zynJe, behoelde 

de Koning hem niet te wantrouwen. Om 

hem te meer van zig nfhanglyk te maaken, 

beloofde FILIPS hem de kroon van Frankryk 

op het hoofd te zetten, en de Infante Iza* 

hettd ten huwelyk te geven. Hy werd in 

den aanvang van het jaar 1594 met overmaa- 

te van vreugde te Brusfel ingehaald, doch 

de goede gedachten, die men van hem had 

opgevat, verkeerde fpoedig in minachting; 

zyne vadzigbeid, lust tot de vrouwen cn an 

dere fchandelykc gebreken fielden hem ten 

doel der fpotterny, het ontbrak ook niet aan 

fmaad- en lasterfchriften, waarin men zelfs 

zyne ligebaams zwakheid niet verfchoonde. 

• — Dus onbekwaam, om iets met ge 

weld te onderncemen, verkoos hy den weg 

van bemiddeling, en gebruikte daartoe twee 

fnc-

VEREENiGDE NEDERLANDEN. 14j 

inedige mannen Otto Hartius en Jerouhnus 

Komans, die mee een vrygeleide voorzien in 

den Haag kwamen. Het hoofd van den 

Brief, dien zy van wegen den Aardshcrtog 

aan de Staaten overgaven, was : Welgcboo- 

ren, EdelenErmtfesten, Lieven, By zonde- 

.•en. Doch het aanbod daar in gedaan, werd 

met verachting van de hand geweezen. 

. Deeze twee mannen, byzonder Hartius wa- 

en reeds voor hunne aankomst by 's Lands 

•*-.!vokaat verdacht. Doch het geen de vre- 

, .ftJiaudeiing geheel en al deed verwerpen, 

*;.s de on dekking van -enen Mkhiel Reni- 

..•./•-, Priester h> het Land van Namen, die» 

men, op vermoeden, dat hy eenen aanflag 

op Breda in den zin had, in het gewaad 

van eenen Soldaat, in de Maand Maart ge 

vat , en naar den Haag gebragt bad ; hy 

bad in de gevangenis gepoogd, zig zelve» 

met een ftrop het leven te beneemen , dit 

flrekte nog. meer tot zyn bezwaar, en hy 

werd fcherper ondervraagd, waarop hy. be 

leed , en deeze belydenis herhaalde hy in 

het byzyn van Hartius en Romans, dat hy 

VI. DEEL. C i o o V

I4Ö 


door den Öraave van Barlaimont, met ken 

nis van den Aardshertog was omgekogt, om 

Prins Maurits van kant te maaken, dat hy 

en meer anderen zig ten dien einde her 

waards hegeeven hadden, en dat niet alleen 

Maurits, maar ook Prins Fredrik Hendrik, 

Oldenbarneyeld, A\degonde en andere vo 

naame mannen gevaar liepen, van htm leven 

te verliezen. Hartius en Komans beweer 

den, dat alles, wat Renichon beleed, ver- 

digt was, echter bleef de gevangene by zyne 

bekentenis, en werd daar op in de Maand 

Juny, volgends iriboud van zyn Vonnis, 

eerst onthoofd, en daar na gevierendeeld. 

In de Maand November werd te Bef gen op 

Zoom eene Pier re Du Four insgelyks ter 

dood gebragt op zyne" gedaane bclydenis , 

'dat la Motte , Asfomillè en de Aardshert 

hem hadden aangefpoord, om Prins Maurits 

' ie vermoorden.' 

Z. Indien 'er 'Spanjaards zyn,'die'de Ge 

beurtenisfen van Nederland naflaan, moeten 

zy , dunkt my , -Jdoozen , over het gedrag 

iiiuinèr VoorzXuen , en heef dit by hun 

gee-

VER, EENIGDE NEDERLANDEN. 14,7 

geene plaats , dan moest ten miniten het 

verhaal der zaaken, cn de moeite en gevaar, 

waarmede 's Lands Vryheid bewerkt is., allen 

Nederlanders de hartclykfte zucht inprenten, 

om dezelve te bewaaren. Wat verrichtten 

de dappere * Handhaavers onzer Vryheid in 

dit jaar te velde? 

V. De twee eerfte aanflagen van Maurits 

op 'sHertogenbosch en Maastricht misluk- 

• ten. Maar hy noodzaakte Verdugo , 

• om het beleg van Koever den op te bree- 

ken , en hier door kreeg hy ruimte ,' om 

kroningen te belegeren en te overmeesteren, 

waardoor die Stad en deszelfs omlanden , 

als het zevende Gewest tot de Verëeniging 

der Staaten gebragt werd; en deeze waren 

< de voornaamfte bedryven in dit jaar. Ver 

dugo deed in den winter nog wel eenen 

• inval 'In Friesland, maar hy deed 'er' niet 

~ véél nadeel'; De Graave van Fuentes' ver- 

: 

Överde Kameryk, en dit was her ook alles, 

watde vyanden uitvoerden. Het geen ver- 

' d'ers vóorviel in -bet volgende jaar, zullen 

befpaaren tot het volgend Gcfprek. 

G 2 ZES-

I48 OESCLÏlËWiNtSSRN DER 

ZES. EN- DERTIGSTE GESPREK. 

1 N H 0 U St. 

De Graave van Fuentes. door Filips als Op. 

yolger van Ernestns in de Landvoogdy be 

vestigd , tot ongenoegen der Onderdaanen, 

Aarfchot verlaat daarom de Nederlanden. 

Listige oogmerken van Fuentes, om de Ne 

derlanders te bedriegen , worden • ontdekt. 

De Staaten doen hem door vair Mulderè 

antwoorden. Dood van Filips van Nas/au, 

yan Mondragou en Don Antonio. Schaars 

heid van graanen. Filips zend Albertus, 

Aardshertog van Oostemyk in plaatze van 

Fuentes. Francisco de Mendoza, Admirant 

yan Arragon en andere voornaame Span 

jaarden worden niet aanzienlyke ampten be. 

giftigd. Listen van den Aardshertog te 

werk gefield, om de Nederlanders te ver- 

fchalken. Filips Willem, Prins yan Oranje, 

keert

VEREENIGDE NEDERLANDEN. I 4j 

keert iiit Spanje weder, redenen om hem 

te wantrouwen. Koning Hendrik noodzaakt 

den Aardshertog, zyne magt naar Frank- 

ryk te wenden. Hy behaalt aldaar eenige 

voordeden. Verflagenheid in de Nederlan 

den daar over. Middelen aldaar te werk 

.gefleld. Hulst door den Aardshertog verö- 

-yerd. De Graaf-van Solms word deswe 

gens door, de Zeeuwen met den nek aange 

zien. Togt van de Hollanders en Engel 

fchen naar Kandia, en gevolgen van den- 

zelven. Spaanfehe Vloot door florm ver- 

flrooid, Nieuw verbond tusfehen Engeland 

• en Frankryk, waarin de Staaten mede deel 

neemen. Zy fluiten nog een afzonderlyk 

verbond met Frankryk. Slag by Turnhout^ 

waar in de Graave van Verax fneuvdt , 

en Maurits eene volkomene overwinning be 

haalt. Vafcheiden aanflagen van weerskan 

ten mislukken. De Aardshertog wint Amiens^ 

Maurits verovert Alfen, Rynberk, Meurs' 

Grol, Breevoort, Goor, Enfchede, Ootmar- 

fum, Oldenzcel, Lingen. Emilia van Nas- 

fau trouwt Don Emanuël tegen den zin 

G 

3 v&f>

I50 GESCHIEDENISSEN DER. 

van haarcn Broeder. Denemarken , Poolen 

*n den Keizer tragten de Staaten tot vrede 

•te beweegen. Binnelandfche twisten. Spanje 

•en Frankryk /luiten de vrede, waarin Eli. 

zabeth veinst te willen deel nemen. Gezant- 

fchappen ten dien einde naar beide Ryken 

- gezonden. Gedrag van ' Oldenbarneveld 9 

waardoor Êlizabeth bef uit tof het voortzet 

ten van den oorlog. De Infante Ifabella 

Klara Eugenia trouwt met den Aardsher 

tog Albertus. Filipt verklaart de-Nederlan 

den als eenen bruidfchal aan haar te willen 

zfftaan. De oogmerken ,- door hem' daarby 

bedoeld, worden kenbaar. Gedrag der Staa 

ten ten opz'igte van het geveinsd aanbod 

• van vrede door den Aardshertog. Piet er 

Panne te Leiden ter dood gebragt en zyn 

vonnis in het licht gegceven. Albertus reist 

naar Spanje, draagt het bewind op aan den 

Kardinaal Andreas, en de krygszaaken aan 

den Admirant van Arragon. Dood van Fi 

lips den II. De Admirant bemagtigt Orfoi. 

Moord van den Graave van Broek. Wezel* 

Rees en Emmerik neemen Spaanfehe bezet 

ting

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 151; 

ling in. Maurits beveiligt de Betuwe, doet 

den yyand aftrekken, en bemagtigt eenige 

• Sterktens. Bommel door den Admirant be-. 

leegert en verlaaten. Het Staatfche Leger' 

door de Franfchen onder den Heere de IK 

Nouë yerjlerkt zynde, behaalt eenige voor 

deden. Toerusting van eene Scheepsvloot 

onder den Admiraal Pieter van der Does, 

en deszelfs verrigtingen. Vyf Duinkerk- 

fche Kapers genomen. Overwinning op de 

Galeien yan Spinola behaald. Graaf Lode- 

wyk overmeesterd Wagtendonk. G tv egt yan 

Breaute en Gerard Abrahamszoon. Maurits 

verovert Creyecoeur en de Schans St. An- 

dries. Togt naar Vlaanderen. Slag by 

Nieuwpoort. Gevolgen yan de overwinning, 

aldaar behaald. Misnoegen tusfchen-de Staa 

ten en Prins Maurits. De Aardshertog 

overmeestert Oudenburg en andere Schanfen. 

Nieuwpoort word yan het beleg ontheeyen. 

VADER. T f 

> ans 

zullen wy ons voorig 

Gdprek hervatten, met u te melden, dat 

de Aardshertog Ernestus, door de weinige 

G 

4 be-

152 (AO. 1505.) GESCHIEDENISSEN DER 

bekwaamheden, die hy bezat, ook weinig 

aan de verwagting, die men van hem gehad 

had, voldaan hebbende, in het begin van 

het jaar 1505 overleed, nadat de Graaf van 

Fuentes reeds by voorraad tot Landvoogd 

was aangefteld, die, nadien de zaaken des 

Konings merklyic verloopcn waren, insgelyks- 

weinig verrigten kon. 

ZOON. Werd deeze door den Koning in 

de Landvoogdy bevestigd ? 

V. Ja, maar al weder tot zyn nadeel; al 

zó het misnoegen der aanzicnlvkfie Neder- 

anders, lchoon and; goed Koningsgezind, 

daar door meer en meer toenam. -* Ge- 

ftâg vreemdelingen boven zig verheeven 

ziende, verklaarden zy openlyk, wel Onder, 

dactnen van den Koning, maar niet van dc 

Spanjaarden te zyn , dat bet klaar bleek, 

dat Filips hun tot eene eeuwige flaverny 

verweezen bad, doende hen, hun leven en 

goederen afhangen van de grilligheden van 

den eenen vreemdeling voor en den anderen 

n 1 

' 

d a c h 

* fcheeri , als of de Vorst 'er 

vei'maili in fthicp, orfi den haat zyn T On 

der-


derdaanen tegen hem te verwekken , ten * 

muitten verklaarden zy het niet anders te 

kunnen befchouwen, dan als eene openbaars 

terging. Wat had hem toch bewogen, 

vroegen zy , om den Graave van Mansfeld 

het beleid des oorloos te ontneemen , en 

hem naar llongaryen te zenden om den Kei 

zer tegen de Turken te dienen, wat anders, 

dan om aan Fuentes en Ibarra meerder magt 

te geeven? Waarom was Fuentes tot Land 

voogd veiheeven, dan om bet den Hertog 

van Aarfchot en anderen moede te maaken, 

cn het Land te doen ruimen ? 

7. En waren dit in de daad de gevolgen 

van deeze handelingen van Filips ? 

Ja. üe Hertog van Aarfchot verliet deeze 

Landen en zocht in Venetien een verblyf, 

daar hy ten minften vry zou kunnen fler- 

vcn; gelyk hy 'er ook met het einde van 

dit jaar overleed. Fuentes poogde, om zy» 

gezag vast tc Hellen, Brusfel van eene tal- 

ryke bezetting te voorzien, hetwelk hem 

nog gehaatter maakte, en de klagten der 

Ingezectenen algemeener deed .worden , cn 

G 5 

n c H


hen bcdagt zyn tot het bewerken van eene 

algemeene Vrede. . Fuentes om hun te 

verfchaHcen, veinsde ook van oordeel te ] 

wezen, dat dit volltrekt noodzaaklyk was, ; 

en beval aan den Markgraaf yan Ilavrech? 

ten dien einde eenen Brief te fchryven aan 

J*kob van Malderè', weleer zynen Huisge 

noot , doch op d:ezcn tyd in dienst van 

Prins Maurits. Deeze den brkf ontvangen 

hebbende , gaf 'er den Prins kennis van, 

en die weder aan de Staaten, welke aan 

van Mal :derè belastten in 's Prinfen naam te 

antwoorden, dat 'er geene hoop tot vrede, 

was, zo lang de Spaanfehe Krygsknechten 

niet alleen in de Nederlanden, maar ook 

zelfs in Boutgondiè'n gehouden wierden. • , 

Havrech antwoordde wel op zyne beurt, 

maar maakte van het toeftaan deezer voor-, 

waarde in het minst geen gewag. — Om 

welke reden yan Malderè daar na gelast 

werd, hem te fchryven, dat de Staaten op 

dien voet met de andere gewesten begeer 

den te handelen, maar niet met de Span 

jaards. — Dus werden 'er wel voorfla- 

geu

VEREENIGDE NEDERLANDEN. (Ao. 15^0^55 

gen gedaan, maar niet tot ftand gebragt. 

: Het jaar 1595 liep verders ten einde 

met eenige aan Hagen op verfcheiden Steden 

cn eene vrucbtelooze belegering van Grol 

door Prins Maurits, en met den dood van 

verfcheiden Helden van naam, zo van de 

Spaanfehe als van de Staatfche zyde, gelyk 

onder anderen van Filips yan Nasfau, Mon* 

dragon, Verdugo, Don Antonio enz. I n 

Holland heerschte eene ongemeene duurte 

van graanen, zynde het gebrek aan dezelve 

zo groot, dat de Regeering van Amfieldam 

zig by ecde verbond, om een geheim van 

de weinige voorraad te maaken, die in de 

Stad was. 

Z. Bleef de Graaf van Fuentes lang in de 

Landvoogdy der Spaanfehe Nederlanden? 

V. DeKoning, ondervindende, hoe vee 

le onlusten deszelfs aanflelling verwekte, 

poogde dezelve weg te neemen, zendende 

den Aardshertog Albertus van Ooflenryk der 

waards , voorzien van eene groote fomme 

ongemunt zilver, en ruim 3000 Spaanfehe 

Soldaaten, Hy deed den uden February 159Ó 

G 6 ee„

J50 GESCHIEDENISSEN DER. 

eene pragiige Intrede tc Brusfel, en het 

vertrek van den gchaatten Fuentes en Ibarr* 

vermeerderde niet weinig de vreugde over 

zyne komst. 

Z. Ik vreeze echter , dat men zig met 

deezen even gélyk met meer voorgaande, tc 

vroeg zal veiheugd hebben. 

V. Dit deed men zeker; Eu wanneer men 

ontwaar werd, dat de Aardshertog een man 

was van fchrander beleid, tcrwyl het Op 

perbewind van den Oorlog gefteld was in 

handen van den zeer ervaaren Veldheer Don 

Franchco de Mendoza, Admirant yan Arra- 

gon, en verfcheiden aanzienlyke en kundige 

Spanjaarden de aanzienlykfte Staats-ampten 

onder den Aardshertog zouden bekleeden, 

baarde dit aan de Staaten cn het feundigfte 

gedeelte der Ingezceteucn van onze Vcrcc- 

•n'igde Nederlanden geen geringe vreeze, dat 

de kans wel eens mogt kecren, te meer 

toen de fcherpziende vernuften tevens de lis - 

ten ontdekten, met welke de komst van 

deezen nieuwen Landvoogd verzeld was. 

—- Hy had aan veele Koopvaardyfchepen, 

dia

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 15* 

die in Spanje en Portugal waren aangehou 

den, ontflag bezorgd, tegèn het belang van 

Spanje aan , bet welk men voorzag, dat als 

een lokaas moest dienen, om de genegen 

heid der Nederlanders tot hem te trekken. 

Ja wat meer is, om niet alleen de 

gunst te winuen van hun , die by den 

Koophandel en Zeevaart belang hadden , 

maar ook van het gemeen , had by zelfs, 

en wel gelyk men voorgaf, enkel uit liefde 

tot regt en regtvaardigheid, het ontflag ver 

worven van Filips Willem, Prins van Oran 

je , den oudften Broeder van Maurits , die 

geduurende den tyd van 28 jaaren in Spanje 

gevangen ge'houden was. Albertus bragt 

hem met zig in de Nederlanden, doch het 

voordeel, hetwelk hy gedagt had, daar mede 

te zullen bejaagen, was niet zo groot, als 

hy zig verbeeld had. Daar liepen vee 

le redenen te faamen, om dit alles niet als 

zuiver edelmoedig te befchouwen , en de 

fchrandere Nederlanders doorgrondden ras de 

waare oogmerken van dit alles, om name- 

!yk door hem by de Roomschgezinden ee- 

G 7 nea

153 GESCHIEDENISSEN DElt 

jicn aanhang te maaken, en in die gcwes. 

ten, daar hun aantal de overhand had, ee 

ne omwenteling te veröorzaaken, en in de 

anderen het zaad van tweedracht te zaaien 

en zyne rechten tegen die van Prins Mau* 

rits tc doen gelden. 

Z. Hoe gedroeg zig de Prins , die nu 

zyne vryheid weder bekomen had ? Bragt hy 

de eene of andere party eenig voor- of na 

deel toe ? 

- V. Neen , hy werd daartoe buiten flaat 

-gelLld ; alzo de Staaten hem uit hoofde 

van zynen Godsdienst wantrouwden, én de 

Spaanschgczinden hem minachtten uit hoof- 

de van zyne afkomst, bleef hem gecne an 

dere keuze over, dan om een ampteloos 

leven te leiden, en zig nergens mede in te 

laaien, zig vergenoegende met het geen hem 

Prins Maurits, zyne Zuster, de Graavinne 

'van llohenlo, en de Koning daar toe affton- 

den. Dus ondervond de Aardshertog, 

dat hy alle zyne kunstenaaryën nodig had, 

-om de Nederlanders te verfchalken; en zag 

toen naar middelen om, om dat geen door 

magt

VtfREENIGOE NEDERLANDEN. 159 

magt van wapenen te bereiken, waartoe de 

list onbekwaam was. Doch de Ko 

ning van Frankryk bragt hier in ook ver 

traaging te weeg, noodzaakende hem zyne 

magt naar Frankryk te wenden, alwaar het 

hem gelukte, zig van Calais, Ardres en ee 

nige Kasteden meester te maaken. 

Z. De overmeestering van Calais, aïs 

zynde de Sleutel van het Kanaal, moet ee 

ne groote verflagenheid in de Nederlanden 

veroorzaakt hebben, te meer dewyl men 

ligt kon voorzien, dat Albertus zeer ras 

met het overwinnend Leger zou te rug 

keeren. , Ik verlang te weeten, op wat 

wyze men zig in ftaat ftelde, om hem te 

ontvangen. 

V. De verflagenheid daar over was zeker 

niet gering. De bezettingen van Oostende en 

Breda werden in der haast verfterkt, alle 

de troupen, langs den Rhyn leggende, wer 

den byè'en getrokken, en Waardgelders aan 

genomen, om hen te vervangen, de Man 

schappen, die naar Frankryk waren gezon 

den, weiden te rug ontboden. - Het 

tQC-

l6"o ' GESCHIEDENISSEN DER 

tocftcmming van Koningin Êlizabeth wei-den 

in Engeland, tot verfterking van de Vloot," 

nog 2000 man aangeworven. . De Aards 

hertog , in de Nederlanden te rug gekomen, 

fcheen het eerst op Oostende of Breda ge 

munt te hebben , doch tastte Hulst aan , 

niettegenftaandè deeze Stad door Prins Mau 

rits veel verbeeterd, verfterkt en genoeg 

zaam tot een Eiland gemaakt was. Al 

les wat het geweld en de kunst des oor- 

logs, gelyk ook de listen daar by gebruik- 

lyk , konden uitvoeren , werd in bet werk 

getiteld zo wel door de Belegeraars als door 

dc Belegerden. Doch het ontzet der 

Stad onmooglyk geworden zynde, bcfioot 

de Graaf van Solms, d,e Vr het bevel voer» 

de, met den Aardshertog tot verdrag te ko 

men , en de Stad aan hem over te geevcn, 

zo als gefchiedde op den i8den van de 

Maand Augustus, hebbende Albertus in dit 

-beleg meer dan 5000 Gemeen en en 60 Over 

ften verboren. De Aardshertog werd 

toen met groote pragt te Brusfel ingehaald. 

••••• • Maar de G;aaf van Solms, niettcgeu- 

ftan.

VEREENIGDE NEDERLANDEN. l6l 

flaande zyne dappeie verdeediging, en de 

wonde, die hy in het beleg ontvangen had, 

geraakte door de ovcrgaave in minachting, 

byzonder by de Zeeuwen, welke htm het 

bevel over hun Regiment ontnamen. 

Z,. Ik meen toch , dat hy een dapper 

Veldheer en getrouw Voorftander der Vry 

heid was; Geraakte hy toen geheel buiten 

dienst ? 

V. Neen: Hy verdecdigde zig manljk by 

de Staaten van Holland, vcrklaarende te 

vens, dat hy, om de perioneele beleediging, 

hem door de Zeeuwen aangedaan, den dienst 

der Staaten niet wilde verlaaten, maar daar 

in volharden, zo als by nu reeds 13 jaaren 

gedaan had, waarop hem een ander Regi 

ment in Staaten-dienst gegeeven werd. . 

De verflagenheid , door het overgaan van 

Huhi veroorzaakt, werd intusfehen vergoed 

door de gelukkige ondernceming der Engel 

fchen en Hollanders ter zee; cn het innee- 

men van Kadix. Men had in Engeland zo 

haa^t geen berigt gekreegen , dat Filips 

voorneemeas was, weder eene Vloot uit te 

rus-

Ï.C)2 GESCHIEDENISSEN DEIl 

rusten, om Engeland te overvallen, of Êli 

zabeth fpande alle haare krachten in , om 

hem voor te komen; De Vloot, die zy ten 

dien einde deed gereed maaken, beftond uit 

150 Schepen , bemand met 8000 Soldaaten 

en 7000 Matroozen, flaande onder het op 

perbevel van Lord Howard, en de Landmagt 

euder den Graave van Efex t 

den voor- 

naamften Gunfteling der Koninginne. •- — 

Deeze Vloot was door de Staaten vcrfferkt 

met 24 Schepen , flaande onder bevel van 

Jan van Duivenvoorden, H&ere van War 

mond , en de manfchap onder de Graaven 

Lodewyk en Willun van Nasfau, neeven van 

Prins Maurits. De beide Vlooten zig te 

Portsmouih vciëcnigd hebbende, liepen van 

daar den isden Juny in Zee ; hebbende 

last, om alleenlyk de Spanjaards cn zulken, 

die hen met krygs - en mondbehocfrens 

flyfden , te befchadigen. De Franfche cn 

Spaanfehe Kusten mydende , zeilde men 

door de ruime zee regt op Kadix aan, al 

waar toen eene aanzienlyke Vloot in de 

Haven lag, beltaandc uit Oorlogs- en Koop 

vaar-

VERF/ENIGBE NEDERLANDEN'. 16*3 

vawayfctfepen; 1 » — De Graaf w.ü- Efex 9 

db zig door de voornaamften van het Ryk- 

had doen volgen , kreeg deeze Vloot niet 

zo dra. in het gezigtôf hy beweerde,'dat 

men 'er terftond op moest invallen. 

De'Heer van Warmond was'van hetzelfde 

gevoelen , doch. Howard, die bepaalde last 

van'de.Koningin had, om haare Schepen te 

fpaaren,: dreef door, dat men den aanval 

tot den anderen dag uittTelde. Den iftert 

van de Maand July viel dan de verëenigde 

Vloot op de Spaanfehe aan, die gedeeltelyk 

naar Porto RöyrJ gewecken, cn gedeeltelyk' 

omtrent Kadix gebleevcn was ; en wel haast 

de ftraat door naar de Middclandfche Zec'j 

of by de plaats, daar zy lagen , op het 

ftrand gejaagd werd. Een Hollandsch 

en een Engchch Schip hadden het ongeluk, 

van door eigen kruid in de lucht te fpiin- 

gc '• —— De grootflen der Spaanfehe Sche-' 

pen genomen, vcibrand, of in de grond ge- 

fchootcn zynde, ztttc de Graaf van EO ex 

voet aan land, op den Uithoek, het Pantal 

geheeten, en het Hollandsch Bootsvolk vero 

ver-


ycrde met geweld bel Kasteel aan den Zee 

kant. Daar op trok Graaf Lodewyk , 

y&n Nasfau, aan bet hoofd van 400 Engel-' 

feben naar Kadix. Iïct volk, dat hun te 

gen ftand bood, meest befhande uit Spaan 

fehe Viywilligcrs en Geestelykcn, werd ras 

verflagen, en de Engelfchen trokken met.de 

overwonnenen de Stad in, dié zig by ver-,- 

drag overgaf, waarby de Inwooncrs de 

plundering der Stad en der Koopvaardyfche- 

pen afkochten, maar de Hertog van Medina- 

Sidonia als Landvoogd het verdrag weige 

rende te onderteekenen, werd de Stad ge 

plunderd, en hy zelf deed de Koopvaardy- 

fchepen in brand ftceken , waardoor meer 

dan 18 tonnen fchats aan de vlammen wer 

den opgeofferd. Effen wilde de Stad inhou 

den doch Uowcrd, veinzende gebrek aan 

mondbehoeftens te hebben, wilde daar in 

niet bewilligen , niettegenfhande de Heer 

van Warmond aannam de gantfehc Vloot , 

uit de zyne eene maand lang te willen fpy. 

zigen, en binnen dien tyd nieuwen voorraad 

van elders te zullen bezorgen. — De 

Stad

VEREENIGDE NEDERLANDEN. l6% 

Stad werd dan, geplunderd zynde, in brand 

geftooken, en de Vloot verliet, in liet mid 

den van de M/ând July, met buit bclaadcn, 

de Spaanfehe Kusten. 

Z. Uier door behaalde de Heer van ïïc.r- 

r.iond zeker groote eer by de Koningin, en 

de Nederlandss groote voordeden? 

V. Gy rekent buiten den waard, myn 

Zoon. De Koningin bedankte Warmond wel 

met eenen Brief voor zyne .gedaane dien- 

ften, doch in denzelvcn deeJ zy klaar zien, 

dat zy hem niet eaaru ten Hove zag , al 

waar by menigvmdige klagten over de En- 

gelfchen zou hcbb.n kunnen inbrengen, zo 

als hy deed in zyn ve.dlag aan de Algemee 

ne Staaten, zo wegens het onthouden van 

het regte aandeel in den gemaald en buit , 

als auderzins. liet yoornaamfte voordeel, 

hetwelk de onzen . daarby behaald hadden, 

- beftond in het nadeel , dat Koning Filips 

hier mede was toegebracht, ja in plaats van 

voordeel hadden dc Nederiandfche Kooplie 

den, door het verbranden van de Koop- 

.yaardyvloot, eene fchadc van meer dan drie 

maal

166 G F R C HS E n E N1 SS F, N » F. RJ 

«naai honderd dui/.cnd guldens ge'leéderf. 

FïUps'\ fctibon genoegzaam' doör deezen flag 

.geruïneerd, bracht echter in dit zelfde jaar 

weder eene aanzienlyke Vloot by een van 

•128''Schepen niet betzelfde oogmè'rlc als de 

voprige, dan bet behaagde de Voorzienig 

heid ook; deeze door eenen zwaaren ftorm 

meestal te doen vergaan. Terwyl de 

- .Koning met bei menisten van deeze Vloot 

~de handen vol bad, waren Engeland,-Frank' 

tftpk. cn de ..Algemeene' Staaten ' werkzaam ge- 

-weestj'om een nieuw verbond van Verè'e- 

-niging tegen 'Spanje te- fluiten , hetwelk nog 

•voor het einde van dit jaar tusfehen. Frank 

ryk en Engeland geteekend werd, en fchoon 

'hetzelve verfcheiden zaaken inhield, die 

.niet naar' den' zin 'der Staaten gefchikt wa- 

-rai , namen zy ''eï echter ' bélangskalven 

deel in. —— Ook ' flóoten de Staaten op 

den • laatden da§ van ' dé Maand -'Oétobër 

• nog een afzonderlyk verbond 'met ' Frank- 

•'tyk. -' - ''

VEREENIGDE NEDERLANDEN. l6> 

in magt cn aanzien toegenomen te zien, dat 

de Koning van Frankryk cn de nayverige 

Engelfche Vorften I-êt zig niet fchaamden, 

om öpenlyk met den Staat', nis eene 'Mo 

gendheid,, die hun gelyk was, ten fpyt van 

het gedachte Spanje , in onderhandeling tc 

trcedcn , en verbonden met dcnzelven aan 

te gaan. Bedongen de Staaten by het na 

der verbond met Frankryk ook eenige me&k 

dere voordeden? 

Mos i . . . .nswioa a'j-'iWo* • i - i g n 

V. Gy hebt zekerlyk gewigtige redenen 

om u te verheugen, als men dit tydftip 

met de voorgaande vergelykt. De Koning 

van Frankryk had ook moeite genoeg, om 

het zo verre tc brengen, de afgunftige Er. 

gelfchen waren 'er naauwlyks toe te bc- 

.wecgen , en dc jaloeifclie Elizabcih hield 

zig lang agterlyk, om anders met dc Staa 

ten te handelen , dan als met een volk, 

hetwelk onder haare befcherming Mond. - . 

Wat het verbond met Frankryk betreft, de 

voornaamfte en hoofd-inhoud van hetzelve 

was : j, Dat Koning Hendrik met den aan- 

„ vang der Leate van het volgend jaar een 

Le-

i68 GESCHIEDENISSEN DER 

„ Leger op de grenzen van Pikardyen eie 

5, Artols zonde voeren , cn dat de Staaten 

„daarentegen met 8000 knechten en 1500 

„ paarden , zouden in het veld verfchyuen, 

5, dat zy ook by de twee Regimenten, den 

Koning reeds ter hulpc toegefebikt, nog 

„ twee anderen zouden voegen , welken on- 

5, derfland, vermeerderd met nog 1000 pasr- 

„ den,zy wederom van Frankryk te wagten 

zouden hebben, zo dra 's Konings zaa- 

„ ken zulks geheugen zouden. ESk zou 

5, op zynen bodem het opperbevel hebben 

„ over de hulptroepen. Het zou den 

„ Koning gelieven , te volharden in zyne 

„ byzondere gunst over dc Steden der 

9, Veëenigdc Gewesten , cn vooral over 

„ bet huis van Nasfati, om deszelfs voor- 

trefiyke dienden, aan het Land gedaan. 

„ Voorts zouden de oude verbinte- 

„ nisfen omtrent het regt van Auba'ine , 

~ den vryën handelen in andere opzichten, 

„ ftand grypen , zo verre zy door het te- 

„ genwoordig verdrag, niet veran.'crd wicr- 

„ den." —— Dit verbond werd in alles 

naar-

(Ao. VEaEENiGBK NEDERLANDEN. 169 

aangekomen, alleen zonden de Staaten geld 

« Pjaats van volk 1 1 * ^ , w a a r n i c. 

de de Koning beter gediend was . E n 

geland toonde zig hier over zeer te onvre 

de , maar Koning Hendrik erkende deeze 

weldaad door eene verklaaring, dat de *c- 

tmgenisien der Hoogleeraaren van ' s L a n d s 

Hoogefchool te Leiden, voortaan ook in 

Frankryk in waarde zonden gehouden wor 

den , en derzelver Titels van bevordering 

aangenomen en erkend. 

. Z Z a 

' § m e n i n fa 

et volgende jaar i597 eenige 

gunstige gevolgen van deeze verbinten 

is ? 

V.Ja; De Bondgenooten openden den 

Veldtogt met een meesterftuk v a„ k 

kunde, waar van het oogmerk was, Braband 

open te houden tot het vorderen van brandfchatung 

als anderzins D e 

tog had, om dit te beletten, tusrehen de 4 

en 5000 man hy Turnhout doen legeren, waar 

over het bevel was aanbetrouwd a a n den 

Graave van Varax. Maurits, weetende, dat 

de bekwaamheid van deezen niet veel te 

VL DEEL. H 

C

170 OEAOHIF.nENISSEN DER 

beduiden had , befloot hem te verrasfen, 

en verzamelde, om dit uit te voeren, 5000 

Voetknechten en 800 Ruiters, by Geertrui 

denberg; Op den 23 January trok hy daar 

mede op weg, en naderde in middernacht 

op ééne myl na, het vyandlyk Leger, met 

oogmerk, om met het aanbreeken van den 

dag den Graave van Varax in zyne ver* 

ichanfingen aan te tasten, of zo die moeds 

genoeg had, hem in 't open velü flag te 

leveren. Varax van zyne aankomst 

berigt ontvangen hebbende , hield krygs 

raad, waar in beflooten werd, tctflond op 

de Hollanders aan te trekken, die vermoeid 

waren van den weg ; doch andere leden 

van dien raad waren van oordeel, dat het 

veiligst was, naar Heerentals te rug te wy- 

ken, en daar Prins Maurits af te wagten, 

welk gevoelen werd opgevolgd. Mau 

rits , door zyne fpionnen hier van onder- 

rigt , vaardigde terftond zyne Ruitery en 

aoo uitgeleezen Voetknechten af onder Fr. 

Veere.. Deeze voor uit gereeden, verdreef 

de Spanjaarden, die eene brug bewaarden, 

en

VERÈENIGDE NEDERLANDEN. i?j 

en viel den vyand in den ftaart. - . De 

Graaf van Hohenlo rende mee 400 man den 

vyand op zyde, wendde toen , en deed 

den eerften aanval. Varax was onvoorzig- 

tig genoeg, om zyne benden niet geflootea 

te honden , Zo dat die terftond aan het 

deinzen raakten. De Ruitery ook in ver 

warring geraakt zynde, werd de vlugt al 

gemeen. rjoch e e n w a n h o o p i g b efl. a a n 

had aan Maurits de zege by na uit de 

handen gerukt, want terwyl zyne Soldaa- 

tcn, verhit op buit, bezig waren, de vy- 

anden af te maaken en uit te fchudden , 

viel Nikolaas Baste, een dapper Man , de 

vyandlyke Ruitery weder verzameld heb 

bende, met losfen toom op de Sfaatfchen 

aan. Maurits had toen al zyn' moed en 

bekwaamheid nodig, om de wankelenden 

flaande te houden. Hy had tot hier 

toe vier kornetten paarden buiten het ge- 

vegt gehouden. Deeze nu aanrukkende 

deeden Basto wyken, waarop de flagting 

algemeen werd y a r a x z e I f m e t m e e f 

dan 2000 der zynen bleef op het flagvcld 

H 

*


en 500 werden krygsgevangen gemaakt. Al 

de bagaadje, het gefchut, de krygskas viel 

den overwinnaar in handen, die zig daags 

daar aan meester maakte van bet kasteel 

van Turnhout, hebbende Maurits niet meer 

dan tien man rerlooren, 38 vaandels wer 

den in triumf naar den Haag gevoerd, en 

Maurits zond het lyk van Varax aan den 

Aardshertog. 

Z. Dit was , meen ik , de eerfte keer, 

dat Maurits gelegenheid had, te toonen , 

dat hy zo bekwaam was, om in het open 

veld eenen flag te winnen als om Steden 

te vermeesteren. Diende het geluk hem 

verder geduurende dit jaar? 

V. In het begin deed zig dit niet wel 

aanzien. De Aardshertog maakte zig met 

list meester van Amisns, en hetzelfde poog 

de hy omtrent Schenkenfchans en Steenwyk 

te doen, maar dat mislukte hem. Maurits 

deed ook een' vergecffeben aanflag op Ven- 

Ie , waarby de dappere Matthys Held het 

leven liet, ook werd de Staatfche Ruitery 

in eene en andere ontmoeting geflagen. 

— Doch


Doch als de Aardshertog Amiens, het 

welk weder van Koning Hendrik den iVden 

belegerd was, willende behouden, zyn le 

ger uit Braband deed trekken, wist Maurits 

zig hier van te bedienen-, trekkende met 

een aanzienlyk Leger over den Rhyn. Hy 

nam de Stad en het Kasteel Alfen in, en 

veroverde Rynberk met verdrag, daarna'be- 

magtigde by Meurs, Grol, Breyoert, Goor y 

Enfchede, Ootmarfum, Oldenzeel, Lingen, en 

eindigde dus met roem en zegepraal den 

vcldtogt van dit Jaar. Dus zou het 

geluk van Prins Maurits en de Staaten op 

dat pas volkomen geweest zyn, indien het 

niet door tusfehenkomende gebeurtenisfen 

geftoord was geworden. Prins Maurits 

moest bet verdriet ondergaan, dat eene zy- 

ner volle Zusteren, Emilia van Nasfau, on 

danks zynen wil, zig j n Huwelyk begaf met 

Don Emanuël, zo men vermoedde een Bas 

taardzoon van DonAntonio, verdreeven Ko 

ning van Portugaal, een prin s, zonder be- 

wys van wettige geboorte, z 0nder goed, en 

den Roorafchen Godsdienst toegedaan, en 

H* die

ï?4 

GESCHIEDENISSEN DER. 

die niet bezat dan de aanminnigheid vaa 

zyn perzoon, waarop n 

Emilia zodanig verzot 

was, dat zy hem om lief of leed niet wilde 

verlaaten, fchroomende niet in eenen ftaat, 

verre benceden haare geboorte met hem te 

leven. *- De Staaten werden in onrust ge- 

bragt door de poogingen, die de Koning 

van Denemarken aanwendde, om den Staat 

tot vrede met Spanje te doen bcfluiten, het 

welk niet alleen de gemaakte verbonden maar 

ook de tydsomftandigheden ondocnlyk maak 

ten, offchoon de Koning van Poolen ten 

dien einde mede eenen gezant herwaards 

zond, en het gantfcbe Duitfche Ryk daar 

aan fcheen te willen arbeiden; waarby kwa 

men de onëenighedcn, die zig tusfehen de 

Provintiën van Holland en Zeeland opdee- 

den, zo over het heffen der verlofgelden a's 

over de fchikkingen van zaaken in de Admi- 

raliteits-CoIlegiën , als mede dc nieuwe twis 

ten tusfehen Groningen en de Ommelanden. 

Dan het geen zwaarer woog, was do 

ontdekking, die men deed, van de geneigd 

heid der Koningen van Spanje en Frankryk 

tot


tot eene afz.vnderlyke vrede, waaraan Paus 

Clemens de VIIllte onvermoeid arbeidde, 

zelfs waren de vicdehandelingen te St. 

Quintyn reeds aangevangen. De Konin 

gin van Engeland verklaarde aan Frankryk, 

dat, zo de Koning geneigd was, den Oorlog 

voort te zetten, zy haare hulp niet zoude 

onttrekken, doch begeerde Hendrik de vre 

de, Êlizabeth bleef geneegen, de voorwaar 

den aan te hooren. 

Z. Dus bleef dan al de zwaarigheid voor 

de Sraatcn, die, zo Frankryk en Engeland 

met Spanje flooten, den Ooriog alleen zou 

den hebben moeten voeren. Wat deeden de 

Staaten, om den flag te keeren? 

V. Zy zonden Gezantfchappen naar Enge- 

land en Frankryk, om was het mooglyk, 

Hendrik cn Êlizabeth tot het voortzetten van 

den Oorlog te beweegen, dan wat d e febran- 

dere Oldenbarneveld in Frankryk ook mogt 

verrigten, by kon Koning Hendrik tot geene 

andere gedachten brengen, cn de redenen, 

welke die Vorst voortbragt, waren ook zo 

gewigtig, dat, hoe zeer ze met het belang 

H 4 va*

176" (AO. 1593.) GESCHIEDENISSEN DER 

van den Staat ftreeden, 's Lands Advokaat 

den Koning billyken moest. Deeze dan floot 

in het Jaar 1598 de vrede met Spanje, doch 

zo eerlyk m getrouw ten opzigte van de 

Nederlanders, als men ooit zou hebben kun 

nen verwagtcn. Gantsch anders was hec in 

Engeland, de Leden waren aldaar verdeeld, 

de een voor de Vrede en de ander voor den 

Oorlog, kunnende Oldenbarneveld, die uit 

Frankryk naar Engeland overftak, om te be 

proeven, of hy iets meer dan de voorige 

Gezanten verrigten kon, en party van Bur- 

glei, die voor de Vrede was, niet te bo 

ven komen, en dus Hond liet gefcbaapen, 

dat Êlizabeth mede zig met Spanje verzoe 

nen zou. Filips, om den Staaten het 

net geheel over het hoofd te haaien, gaf vol 

gends zynen bedrieglyken aart voor, de 

Nederlanden en het Franfche Comtè, te zullen 

afftaan aan zyne Dochter Izabella Klara Enge- 

via, aan welke hy voorhad, den Aardshertog 

Albertus tot Echtgenoot te geeven, die voor 

zo eene bruid en bruidfehat den Kardinaals 

hoed en Geestelyken Staat zou afleggen, 

Z. Wat

VEREENIGDS NEDERLANDEN. 177 

Z. Wat was eigenlyk het oogmerk van 

Filips daar mede ? 

V. Om in febyn de Nederlanders van de 

Spaanfehe Regeering, waar tegen zy eenen 

onverzoenlyken haat hadden, te ontheffen, 

doch hoe listig Filips ook zyn mogt, hy kon 

hun niet verfchalken, dewyl men dra ont 

dekte, dat de Voorwaarden, op welke Al 

bertus de Nederlanden ontvangen zoude, zeer 

bedriegelyk waren ingefteld, en dat hy niets 

zoude mogen doen buiten bewilliging van 

den Koning, dat Izabella, zonder kinderen 

komende te fterven, (waarvan men in Spanje 

door het gebruiken van fchandelyke midde 

len zeker was, dat zy die nooit krygen kon) 

de Nederlanden weder aan de Spaanfehe 

kroon moesten vervallen. Het ontdek 

ken van deeze inzigten van Filips, als ook 

dat hy, met Frankryk de handen nu ruim 

hebbende, niet zou nalaaten, wraak van En 

geland te neemen, bewerkte een nader Ge- 

zantfehap naar Engeland, het welk door 01- 

denbarneveld met anderen bekleed werd; 

thans ftieif de oude Burglei,die fterkst voor 

H 5 de

Ï7& GESCHIEDENISSEN DER 

de vrede geyverd had, en wiens dood aa 

den Jongen Graave van Esfcx gelegenheid 

gaf, om Êlizabeth tot liet voortzetten van 

den Oorlog over te haaien, en te doen tree 

den in een nieuw verdrag met de Algemeene 

Staaten, waarmede dus het gevaar van dien 

kant, tot eene onfterfielyke eer van den Va- 

derlandfchen Staatsman werd afgekeerd. i 

Het gelukkig fluiten van dit verdrag met 

Êlizabeth, gevoegd by den vriendelykën on- 

derftand, dien de Staaten van Koning Hen 

drik genooten, ftelde hun in veiligheid voor 

de listen van Filips, zo dat de Staaten zig 

weinig Hoorden aan de overdragt, welke de 

Koning van de Nederlanden aan Albertus 

deed, en nog veel minder aan de voorwaar 

den, waar aan deeze zig onderwierp; zy 

zagen genoegzaam met onverfchillige oogen 

aan, dat Albertus in naam van zyn aan- 

ftaande Vrouw, de Regeering aanvaardde; 

©OK beantwoordden zy zyne voorflagen van 

bevrediging, zo min als de Brieven, die 

er ten dien einde ,door Filips Willem, Broeder 

van Prins Maurits, door den Jongen Hertog 

van

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 

van Aarfchot of anderen., aan de Staaten ge- 

fchreevcn wierden. Alleen lagen zy voor 

'bet oog der wereld bloot, wat zy van al 

deezen bedrieglyken handel dagten, met de 

uitgaave van onderfebepte Brieven, in welke 

Koning Filips zyne oogmerken' ten klaarden 

te kennen gaf. 

Z. Zy konden waarlyk noch Filips, noch 

den Aaartshertog met geen grooter minachting 

behandelen. 

V. Zy gingen noch verder; zy gaven in 

het licht bet vonnis geftrceken cn ter uit* 

voer gebragt over eenen Pieter Panne, die 

beleedcn had, door de Jefuiten te Douai 

te zyn omgekocht, cm Prins Maurits het 

leven te beneemen. Tevens vermaan 

den zy de Spaanfehe of Oostenrykfche Ne 

derlanders, om zig by hun te voegen en de 

Wapenen tegen den algemeenen Vyand, den 

Spanjaard op te vatten. De Aards 

hertog, de reize naar Spanje zullende aan 

vaarden, had voor zyn vertrek liet bewind 

der Nederlanden; geduurende zyn afzyn op- 

gedraageu, aan den Kardinaal Andreas van 

H 6 0$i.

loO GESCHIEDENISSEN DER 

Oostenryk, en het bevel over het Leger aan 

Mendoza, Admirant yan Arragon. Op reize 

zynde, vernam hy, dat zyn Schoonvader 

Filips de II. op den i3den September overlee- 

den was. 

Z. Gelukkige dag voor het menschdom, 

©p welken het leven werd uitgebluscht van 

eenen ondankbaaren Zoon, van eenen onna- 

tuurlyken Vader, van eenen wreeden Echt 

genoot, en fints drie- cn veertig Jaaren 

eenen bedrieglyken wreedaart cn tyran van 

zyne Onderdaancn. — • Ik ben begeerig, 

de gevolgen van deezen dood en de geval 

len onder het bellier van zynen Zoon Filips 

den III. van u te hooren, en byzonder, 

wat de zaaken van Oorlog in dit Jaar be 

treft. 

V. De Aardshertog had, voor zyn ver 

trek, den Admirant yan Arragon bevolen, 

zig van eene plaats aan den Rhynkant mees 

ter te maaken, om daardoor gelegenheid te 

krygen, den Soldaat, dien men buiten fcaat 

was te voldoen, op vyaidlyken bodem te 

doen leven. —— En hy was naauwlyks 

ver-

VEREENIGOE NEDERLANDEN. l8l 

vertrokken, of Mendoza tragtte zyn bevej 

naar te komen. Alzo - 'er geen beleg door 

hem kon ondernomen worden, en by eenen 

Veldflag fchroornde, verkoos by in onzydige 

Gewesten te trekken, waartoe de gefieldheid 

van Kleefsland hem ten dien tyde gelegen 

heid in overvloed verfchafte. In Kleefsltind 

getrokken zynde vertoonde hy zig voor 

Orfoi, niet als een eerlyk Krygsman, maar 

eer als een moordenaar; eifchende de over- 

gaave, door eenen beul voorzien met eene 

hand vol ftroppen en eenen Biechtvader, om 

hun ter dood te bereiden, zweerende een' 

iegelyk, die zig wilde verdeedigen, te zullen 

laaten ophangen. Waarop de Ingezete 

nen zig overgegeeven hebbende, deed hy ? 

tegen zyn woord en eed, de plaats, zo ras 

hy 'er binnen, was verfterken. — Ik 

kan u niet verhaalen, wat leed deeze ben 

den, ontbloot van geld, uitgehongerd, en 

zonder krygstucht al bedreeven. De moord, 

aan den Graave van den Broek gepleegd zal 

genoeg zyn, om u daarvan te doen oordee- 

len. • Ulrich van Valkenftein, buiten 

H 7 ftaat

l8» GESCHIEDENISSEN DER 

ttaat zynde, zyn zwak Kasteel, waar naar hy 

den naam van Graaf-yan den Broek voerde, 

te verdeedigen, had zig, na dat de Admirant 

Rynberk ingenomen had, by verdrag overge- 

geeveu, en deed, om aan het gemaakt ver 

drag te voldoen, zyne Soldaatcn zonder ge 

weer of wapenen van het fiot afgaan, welks 

alle, zo wel Soldaatenals Boeren , beneden op 

het plein van de poort, .d )or de Spanjaards 

vermoord werden, na dezdven alvooiens ge 

dwongen tc hebben zig naakt te ontkleeden; 

verfclioonende zy dus de klederen meer dan 

de m.n'ichen. Eemge van Rlendozas 

Soldaatcn tartten den Graaf zei ve i aan, na 

men hein den hoed van liet hoofd, rukten 

hem de kraag van den bals, zyn rapier en 

ponjaard van het lyf, cn ftieten hem onder 

de Paarden, alwaar hy zeker zou vertreeden 

zyn , zo niet een Spaansch Kapitein hem ont 

zet cn op het fiot geleid had. Daar 

was een verbaazend geroep: brengt Paar* 

den, brengt Paarden, dat wy den Lutheraan 

in vier f ukken ffruren. Straks viel men 

aan het Plunderen, kamers, kasten en kiften 

wer-

IfOOBD VAK DEÏ G1AAÏ TA» BEK M O I K .

VE&.EENIGDE NEDERLANDEN. ï8$ 

werden opgebroken, men roofde al wat voor 

kwam; eene menigte zakken met koorn» 

welke de huisluiden daar als in veiligheid 

gebracht hadden, werden uirgeltort en fchan- 

delyk vertreeden. Toen 'er niet meer te 

roovcn of te plunderen was, trokken de 

meestcn af; zestig of zeventig Spanjaarden 

bleéven aldaar, die daags daaraan den Graaf 

deeden gaan in het huis waar hy wilde, 

zynde de jonge Graavin cn haare Dochters 

by tyds van daar gevlucht, hebbende de 

Graaf niemand by zig dan zyn Neef, die 

door de Spanjaards van daar gejaagd werd. 

Op Zondag den nden 'OUober kwamen twee 

verkleedde Spanjaarden, en noodzaakten den 

Graaf met hun in den thuin te gaan wan 

delen. Deeze het niet durvende weigeren, 

ging met hun tot aan de Watermolen, al 

waar zy hem dwongen de vischfuik op te 

haaien, en daar mede bezig zynde, werd 

by door een' van hun doodgeflagen, en 

daarna in een kleen huisken gefleept, het 

welk met het ligehaam verbrand werd, om 

den gepleegden moord te verbergen; die 

eek.


echter docr eenen van 's Graaven Dienaars 

befpied en rugtbaar gemaakt werd, niet 

tegenftaande de Spanjaarden in het eerst wil 

den voorgeevcn, dat de Graaf tegen zyn 

woord aan ontvlugt was. Deeze opzettelyke 

moord was naar alle waarfchynlykheid niet 

zonder last van Mendoza geichied. -—— 

Hierna namen Wezel, Rees en Emmerik ook 

Spaanfehe bezetting in. 

Z. Waar was toch Prins Maurits met het 

Leger der Staaten? 

V. Te veld en in goede orde, in den Gel- 

derfchen Waard, van waar hy de Betuwe 

beveil'gde voor eenen inval der VySnden 

dien hy ook eerlang noodzaakte te rug te 

wyken, met achteilaating van meer dan 7000 

Man, die door honger en gebrek waren om 

gekomen, begeevende zig het overig Leger 

naar Munsterland en het Graaffchap Benthem 

en jaagende de Duitfche Vorften, wegens 

het fchenden van het onzydig grondgebied, 

in het harnas. Maurits maakte zig toen 

meester van Zevenaar, lleusfen en het Tol 

huis , en legerde zig daarna voor Doesburg. 

De

BELE&EJRINCG VAK 1§MME1^ 

VJLB, Pl 0V„

(Ao. 15990 VEREENIGDE NEDERLANDEN. 185 

De Admirant had met zyne hem overgeblce- 

ven Manfchap Deutichem bemagtigd, als ook 

het huis Schuilemburg ,neemende zyn wintcr- 

verblyf te Rees, en Maurits, na dat hy de 

Spanjaarden Emmerik had doen ruimen, te 

Arnhem. . Het volgend Jaar 1599 was 

wel zo gelukkig dan dit afgdcopene, ichoon 

het zig in het begin niet wel liet aanzien, 

zo uit gebrek aan Volk als geld, en om dat 

men het Leger in tweeën verdeden moest 

en de voornaamfte Legerhoofden elders wer 

den bezig gehouden. De Spanjaarden maak 

ten wel eenige veroveringen, maar die van 

weinig belang waren. Het voornaamfte,' dat 

de Admirant verrigtte, was, dat hy Bommel 

belegerde, doch Maurits noodzaakte hem de 

belegering op te breeken, vcrvolgei ds bouw 

de Mendoza de Schans St. Andries. —— 

Het Staatsch Leger eindelyk verfteikt zynde 

met 4000 Fianfchen onder den Hecre de La 

Noue', maakte Maurits het den Vyand alöm- 

me te benaauwd, en belette hem den inval 

in de Thielerwaard, ook betoverde Graaf 

Willem, Deutichem» De Veldtogt zou met 

één

i35 GESCHIEDENISSEN DER. 

één woord gelukkiger geweest zyn, indier* 

de Duitfche Vorften, die een Leger op de 

been gebracht hadden, om de Spaanfchen 

uit hunne Landen te verdry ven, even werk 

zaam en voorfpoedig geweest waren, dan 

zou Prins Maurits zeker aan de oogmerken 

der Staaten voldaan hebben, en den Vyand 

geheel hebben vernederd, waartoe hy als nu 

niet befluiien kon. Ziende, dat me» 

van het Duitfche Leger niets te wagten had, 

en het marren moede zynde, befloot men 

ter Zee iets te onderriemen , dat den kryg, 

zo men meende, beflisf-n zoude. 

Z. Dit doet myne hoop ten top ryzen, 

want op Zee vertrouw ik, dat de Span 

jaards zo min als te vooren, beftand zullen 

zyn. Laat my hooren, wat hier van wierd ? 

V. Filips de III, fchoon niet voor heel 

fnecdig gehouden wordende, meende echter 

verftandiger te zyn d;:n zyn Vader, en wilde 

den Nederlanders in ééns de hart-ader af- 

fleeken, dat is, hy wilde hunnen Koophan 

del en Zeevaart den bodem inflaan, en om 

dit oogmerk te bereiken, deed hy alle de 

Sche-


Schepen aan de Nederlanders toebeboorende 

wier vaart en handel Filips de If. uk eejie 

goede Staatkunde oogluikende had toege- 

laaten, in Spanje in beflag ncemen, en de 

Bootsgezellen in de gevangenis werpen, of 

dwong hen, in zynen dienst over te gaan. 

De Infante Izabella deed ten zelfden 

tyd, allen handel met de Verëenigde Ge. 

westen in de Spaanfehe Nederlanden ver 

bieden Om haar dit betaald te zetten, 

befloot men de Spanjaarden aan te tasten] 

daar zy het zwakst waren, dat is, in hun 

eigen Ryk. Z y Ve r b o d e„ ^ a l J e e n 

hunnen eigen onderzaaten allen handel op 

Spanje, maar ook aan alle andere Volken, 

waartegen zj g niemund verzette, dan de 

Koning van Denemarken, die de ecnigfte 

Vorst was, welke weigerde dit verbod in 

zyn Ryk te laaten afkondigen. De 

Vloot, die Spanje beftoken zou, en door 

de Algemeene Staaten uitgerust werd, be- 

Hond uit ruim 70 Schepen, die onder be 

leid van Jonkheer Pieter van der Does op 

den ag&en May uit de IMaas in Zee (la 

ken.

iS8 


ken. De last van den Admiraal was, de 

Spaanfehe Vloot, die in de Corunha werd 

gereed gemaakt, aan te tasten, en te vernie 

ten, de Westindifche Schepen te plunderen» 

cn de Spaanfehe Zeekusten af te loopen. 

Z. Voorwaar geen geringe onderneming! 

Volvoerde hy dien last ? 

V. Een gunstige wind voerde hem deit 

nden Juny voor de Corunha, doch de 

Spaanfehe Schepen, tot onder het gefchut 

van het Kasteel gevveeken, weigerden uit te 

komen, wordende de Staatfche Vloot onöp- 

houdelyk uit het Kasteel, van eene daarby 

gelegene flerkte, en van de Schepen zo vin 

nig begroet, dat de Admiraal , wel ziende 

dat de Spaanfchen tot geen gevecht te bren 

gen zouden zyn, befloot hun elders afbreuk 

te doen. Voortgezeild zynde tot aan 

den mond van de Taag, waren veelen 'er 

voor, om Lisbon aan te tasten, dan dit niet 

raadzaam geoordeeld wordende, vervolgde 

men den togt tot aan de Canarifchc Eilan 

den. De Vloot naderde den 26ften voor 

het Kasteel van Groot Kamiit'n. De Admi 

raal

VEREENIODK NEDERLANDEN. l8« 

i>aal beval terftond bet Kasteel te befcbieten, 

terwyl de Eilanders te voet en te Paard 

langs bet ftrand gefchaard, van bunnen kant 

met pylcn en musketten hevig fchooten. 

Ook werd 'er van het Kasteel vinnig ge 

vuurd. De dappere van der Does beval 

echter de floepen uit te zetten, viel een der 

eerften in dezelvcn, en fprong te water, 

toen de droogte de zynen verhinderde nader 

te komen. Onder dit gevaarlyk landen wer 

den 'er veelen gekwetst. De Admiraal zelf 

kreeg drie ligte wonden, 't Kasteel opge- 

eisctit zynde, werd, fchoon van alles wel 

voorzien,terftond in die verbaasdheid over- 

gegeeven, zynde de Inwooners naar de 

Siad AUaqona gevlug\ Men bragt 

toen ook het grof gefchut voor die Stad, cn 

daar werden eenige dagen met het beleg ge- 

fleeten, binnen welke de Inwooners zig met 

hunne meeste kostbaarheden, in ontoegang- 

lyke hoo'en en rotzen vcrfchoolen hadden. 

Toen werd de brand in de Stad cn de 

Kasteelen geftoken, welk lot Gomere, dat 

van zyne Inwooners insgelyks verlaaten was, 

me-

100 GESCHIEDE NISSEN DER 

mede trof. Hierna zond de Admiraal de 

helft der Vloot, met buit belaaden, naar 

huis, die in de maand September behouden 

binnen kwam. Met de overige Schepen be- 

floot de Zcevoogd naar Braztl te zeilen. 

Hy voer de gehcclc Kast van Afrika 

voorby , zonder iemand te befchadigen, nee. 

mende enkel eenige Spaanfehe Foopvaardy- 

fchepen. Aan bet Eiland St. Thome geko 

men, befloot hy daar te ververfchen tot zyn 

ongeluk. • De landing sefebiedde genoeg 

zaam zonder ecnigen tegenftand, ook werd 

de Stad Javoaza met weinig moeite bemag- 

tigd cn geplunderd. Doch het Kasteel, 

waarop Don Francisko de Menczes het bevel 

bad, werd ordcntlyk opgeëischt, en na dat 

het gefchut 'er voorgebragt was, overgegec- 

ven. De Eilanders, om de Nederlanders 

fpyt aan te doen, faken zelve de Stad in 

brand. Doch de Vlootelingen hadden 

zig niet lang op dit Eiland onthouden, of 

zy werden door de onmatige hettc en het 

gebruik van ongewoone^ vruchten van eene 

hevige en befmettelyke ziekte aangetast. 

Dc

VEREENÏGBË NEDERLANDEN. ïpi 

Dc Admiraal yan dc- Does, een zeer 

zwaarlyvig Man, overleed binnen twee da- 

gen, niet zo zeer door ziekte ais door 

overmatige bette Men begroef bet Lyk 

diep onder de aarde, en fpoedde zig, om 

dit Gewest te verlaaten , doch zelfs in vol- 

le Zee nam de b'efuiettmg nog geen einde, 

en 'er fii.rvcn binnen vyftien dagen meer 

dan iooo Vlootelingen. Echter zette 

Jonkheer Gerard Storm van Wena, die het 

bevel op zl $ genomen had, doch ook op 

de thuisreize overleed, den togt voort naar 

Brazil, daar weinig buit behaald werd, ein 

delik keerde dc Vloot tbuiswa rds, landen 

de zo door fterfte van het Volk als door 

zwaaren ftorm gedeelte yk in dc Havens dee. 

zer Landen en gedeeltelyk in Engeland, 

één Schip werd verlaaten , en een ander viel 

in handen van den Vyand. 

Z. Het fmert my, den ongeh.kkïgen uit- 

flag van deezen togt te hooren, 'te meer 

daar dc behaalde buit in lan 2 niet moet heb 

ben toegereikt, om de fchatten aan de uit 

rusting beftecd, te vergoeden. 

V. Op

102 (Ao. IÖ02.) GESCHIEDENISSEN DER 

V. Op verre na niet; het ecnigftc, waar 

ever men rede» had, zig te verheugen, was, 

dat de Spaanfehe Vloot, uit de Corunha uit 

gezeild, door een' zwaaren florm vcrltrooid 

raakte, en buiten {laat gefield werd, ecnig 

nadeel te doen; ook werd de fchade, by 

bovengemelde Vloot geleeden , den Nederlan* 

ders eenigzins vergoed, door het neenien 

van vyf Duinkerker Kapers, als mede door 

de overwinning, die dc Staatfche Oorlogfche- 

pen in liet gezigt van Vlisftngen behaalden 

op zes Spaanfehe Galeien, door Fredrik 

Üpinola ten dienst des Konings herwaards 

gevoerd. Zy waren iechter zo niet gehaa- 

vend, of Spinola bragt ze naderhand weder 

te water, en deed 'er zo lang kwaad mede, 

tot dat zy in het Jaar 1602 door de Staat 

fche Oorlogfchepen overzeild werden. 

Z. Maakten de Staaten geen toeflel tot 

een' tweeden Scheepstogt? 

V. Daar liepen veele zaaken te zaamen, 

die dit verhinderden. Binnenlandfche verdeeld 

heden, ontftian over het dragen der Lasten, 

die bezwaarlyker konden gevonden worden, 

naar

VEREKNTGOE NEDERLANDEN. (Ao. ifoo.) tpj 

naarmate dc inkomften door h}t éfcmnm 

van den Koophandel verminderden n- 

vordering van Koningin Êlizabeth tot herta 

ling der fciiuïden, en haare verklaaring, dat 

zy de Vrede niet langer kon ontbecren 1 ge. 

voegd by het opöntbod van haare hulptroe 

pen , veroorzaakten gevaarlyke uitziekten , 

die nog verzwaard werden door het aanbod 

van don Keizer tot bemiddeling en verzoc- 

nmg. — De kosten die 'er vcröischt 

werden voor den aanftaanden Vtldrokt, waar 

in de Staat van niemand ondeifteuncj werd 

dan van Frankryk, maakten bet eindJyk on. 

doenlyk. Met alle deeze zwaaügjiceden , by 

welke neg kwam de toeftel, dien de Aards 

hertog cn Izabdla, uit Spanje herwaards ge- 

komen , maakten , om den oorlog met het 

openen van den Veldtogt met kracht door 

te zetten, liep dit Jaar ten einde: Echter 

was het volgende jaar ióoo voorspoediger 

door den Vcldflag voor Nieuwpoort, dan 

men zig zou hebben durven verbeelden. 

Het voorgevallen* daar in, zal ik u meiden,. 

VI. DEEL. I c a

19+ 


den , en daar mede dit Gefprek bcflur- 

ten. 

Z. Als het ü belieft, myn waarde Vader. 

Ik luister met aandacht. 

V. Met den aanvang van dit Jaar 1600,' 

gelukte het Graaf Lodewyk, Wagiendonk by 

Verrasfirig in te neemefl , waartegen den 

AardsrVettog een aanflag op Venlo mislukte. 

—— Doch, eer de Legers te veld kwamenj 

gebeurde 'er een voorval , waar van men 

nog zeldzaam een voorbeeld gezien bad. 

Breaute, een jong Edelman uit Normandien, 

Overfte van een bende Ruiters in, Staaten 

dienst, werd met twintig der zynen uitge 

daagd tot een gevcgt , door eenen Gerard 

Abrahams , in de wandeling genaamd Lek* 

herbeetje. Maurits raadde te vergeefs aan 

Breaute dit gevegt af, doch de drift des 

Jongelings was niet te temmen , hy begaf 

zig dan met 19 der zynen naar de Fugier* 

heide, en vond daar zynen uitdaagcr met 

een gelyk getal. In den eerften aanval , 

werd Lekkerbectje door Breaute gedood, ook 

fheuvelde deszelfs Broeder, en 'er bieeven 

ver-

VEREENÏGDE NEDERLANDEN, 195 

verfcheiden van Bnautes party , cn hy zelf 

verloor een paard, btk'öm een tweede, 

vcrvolgends een' derde , eindelyk werd hy 

genoodzaakt te voet te vechten , dat hy een 

geruimen tyd deed , doch door dc zynen 

verlaaten , moest hy zig gevangen geeven* 

Sómmigen verhaalcn , dat hy zyn 

leven daar by be.longen had, anderen zeg. 

gen, dat de overwonnenen volgends affpraak 

niets dan den dood te wagtcn hadden. . 

Hoe het zy , Breaute, naar 's ILrtogenbosch 

gevoerd, werd op last van Grobbendonk, in 

koelen bloede met twintig wonden van het 

even beroofd, bevindende dus tc laat, de 

waarheid van Maurits zeggen, dat het ge- 

vaarlyk was, zig met fchelmcn in tc laaten. 

Maurits wist nogthans fpoedig den 

Spaanfchen hoogmoed te fnuiken ;. belegeren 

de de Sterkte Crevecoeur, die hem binnen 

drie dagen in handen viel, ook verfiocg hy 

de Spaanfehe Ruitery, die ter velfterkin* 

van de bezetting gezonden werd. Waarna 

het hem gelukte de Schans St. Andrlcs, wd- 

ke de Âardshertog den Sleutel van HoUa;;-: 

I 3 , pleeg

I,Q6 GESCHIEDENISSEN *>ER 

pleeg te noemen, magtig te worden. Dit 

echter was nog niets in vergelyking van 

den glorieiyken togt naar Vlaanderen, waar 

toe men bcflooten had, om dus den Vyand 

in zyn eigen Land aan te tasten. Het 

Eiland Walcheren was de zamelplaats der 

Kiygsbenden, welke eerlang tot i27Vende- 

len knechten aangroeiden, doch de Ruitery 

heftond uït niet • meer dan 25 Kornetten 

Paarden. Maurits , vcrzeld van eenige 

Afgevaardigden uit de Algemeene Staaten , 

zig mede derwaards begeeven hebbende, be- 

üuot men de Mond- cn Krygsvoorraad over 

j£ée, cn het Volk over de llonte naar Oost 

ende , cn voorts op vyands bodem over te 

voeren. -—— De vyand had Oostende met 

zeven Scbanfen omringd. Graaf Ernst van 

Nasfau bemagtigde de Schans Filippine , 

waarna het Leger in drie hoepen verdeeld 

werd, over welken Graaf George yan Solnis, 

Graaf Ernst, en de Ridder Francois Ver& 

het bevel voerden. De Ruitery ver 

deeld in zeven hoopen, Hond onder Graaf 

Lodewyk , laatende Maurits zyn oog en zorg 

over-

VBREBNIODE NEDERLANDEN. rp ? 

over alles garm. Die van Brugge dee- 

den al wat ky konden, om het Staatsefc Le 

ger , in J.et vooiby trekken, met hun gei 

ichut te benadelen , mam deeden weinig 

fcliade*. Veri'cheiden Sfchanfen in deezen 

oord-, door den vyand verlaten, werden 

door de onzen bezet, waar door de weg 

naar Oostende open raakte, wei-waards de 

mm van Sofris de Afgevaardigden der Slaa 

ten geleidde, tn na de Albertus Schans over 

meesterd te hebben, floeg hy zig met zyn 

keel van het Leger voor Nieuwpoort ne

l.o8 GESCHIEDENISSEN DER 

befchanst lag. Doch Maurits , wien 

het nooit aan moed ontbrak, beraadde zig 

jpocdig, en beval Graaf Ernst in den nacht, 

met negentien Vendels-knechten, vier Kor 

netten Paarden, en twee (lukken Gefplint, 

naar de brug by heffingen te trekken, pin 

Albertus den overtogt te betwisten, of zo 

rt.v mii-luktc, hem zo lang op te houden 

dat het Leger in Slag-orde kon gefchaard 

worden. Dan Albertus 'er reeds over 

zynde, viel op GraaF Ernst aan, en nood- 

«aakte hem, met verlies van 8co Man, te 

wykeii. Dit Êevegt, hoe nadeelig ook, 

had aan Maurits tyd gegeeven, om het Le 

ger in orde te fchaaren, voerende hetzelve 

te rug over de Haven van Nieuwpoort naar 

den kant van Oostende, van waar de vyih d 

vcrwagt werd. Hier had de Ridder Ft re 

het bevel or 2600 Engelfchen cn 2oco 

Friezen, die den voortogt uitmaakten, ge 

biedende de Graave van Sohns cn Graaf 

Ernst over den middeltogt cn agteihoede. 

. . Voor Nieuwpoort had Maurits eenige 

Vendelen el aaien, om den vyand het uit 

val-

VEREENIGDE NEDERLAKBEN. 199 

vallen te beletten, ook had by alle Schepen 

van Land doen fteeken, om den zynen het 

vlugten te verhinderen. j n de|zen 

ftand vervvagtte de Veldheer den vyand , 

htbbende de Zee ter linker, en de Diuflem, 

door den Ridder Ifere bezet , ter «gehand, 

cn Nieuwpoort van agteron. ündervvylc-n 

naderde de Aardshertog met zyn Leger, me 

de in drie hoopen verdeeld, cn alzo de 

Spaanfchen naar den ftryd reikhalsden, be- 

flpot hy 'er toe, maanende ieder tot zynen 

pligt aan. Mmtrïts verzuimde dit me 

de niet, rydende met zynen Broeder FrMïih 

Hendrik , die hem niet verlaaten wilde, het 

gcheele Leger door, en houdende elk voor 

pogen, dat, hoe veel groote* het gevaar was, des 

te heerlyker de zege zou zyn. Op 

den tweeden van de 'Maand July, des nadé- 

middags om twee uuren, gaf hy bet teel en 

tot den aanval m% twee fiukken gefchuts, 

opgefleept tegen de ll.iltc der duinen , wel 

ke op dai yyand gelost werden, die met 

acht fiukken van het vlakke flirand op de 

Staatfchen vuurden, doch door het gefchut 

I 4 de*

.E.SCilIKOENiSSEN DER 

Her Oorlogfcheptn genoodzaakt werden in de 

namen te wyken. Drie of vier uureu 

ia.g werd van wcderzyde alleihevigst met 

ongelyke uitkomst gevochten. : De Rid 

der Fere, zelf onder de voorflen firydendo, 

zyn paard vei loeren, cn twee wonden be 

komen hebbende, veiliet echter zyne plaats 

niet , voor dat hy die aan zynen Broeder 

Jhtojk, die met versch Volk was aange 

komen, had aanbevolen. Deezë'iheed 

aks wanhoopende, verfluande met de zynen 

wel 8co Man in de delling tusfehen twee 

deinen. De vyand drong zo fterk op de 

Staat feben in, dat een deel daar van aan het 

vlugten fioeg . echter bcrltelde Maurits door 

zyne bekwaamheid ras dè wanorde, die daar 

door ontftond. De Ruitery was inmid 

dels ook flaags geraakt , niet zonder dat 

Giaaf Ludcwyk, die pas van tien man ver- 

zeld, voor uit gereeden" was , in groot ge 

vaar raakte, wordende echter door den Rit 

meester Kloet nog gelukkig gered , by deeze 

gelegenheid werd Walraven, Baron van Gend 

gekwetst. . Laat in den namiddag be 

gon

VEREEMIGDE NEDERLANDEN. SOj 

gon de hitte des gevechts, zonder iets be- 

llist te hebben, van wederzyde te veiflaau- 

wen. Toen bciloot Maurits , om een 

einde van den ftryd te maaken, zig van de 

Ruitery, die het minne geiteden had , te 

bedienen. Twee Kornetten, dén van Vtte, 

en ec,i ander onder Buien, werden by het 

gefchut geplaatst, om den vyiind op nieuws 

in het gevegt te wikkelen. Albertus, 

die méde naar het einde van den ftryd haak 

te, zond 'er zyne .Ruitery op af, welke uit 

het gefchut zo hevig begroet werd, dat zy, 

na vergeeffche aanvallen,op de vjogt gejaagd 

wierd. Toen drongen de Staatfche Re 

gimenten op het vyimdlyk Voetvolk aan , 

dat ook genoodzaakt werd te wyken. Veel 

hielp het den Staatfchen, dat zy de zon 

en wind van agteren, en de vyiind in tegen- 

cel die vlak in het aangezicht hadden , zonder 

dat Maurits hun tyd gaf, om van ftand? 

plaats te veranderen. Hier by kwam 

nog , dat het vyimdlyk gefchut in het gulle 

zand flaande , daar in zonk, terwyl het 

onze eenen vloer van planken had. ? 

I 5 Ook

•02 GESCHIEDENISSEN DER 

Ook raakte het vuur in het vyandlyk Bus 

kruid , het welk eene verbaazende wanorde 

veroorzaakte. • De Aardshertog gedroeg 

zig als een beid, rydende, zo lang hem 

nog eenige hoop overig was, met het onge 

dekt aangezicht door zyne gelederen , en 

zig meer dan ééns aan dc onzen verwo 

nende ; wordende zelfs met eene piek aan 

het oor gekwetst. Doch alle hoop vet> 

looren zynde , beval hy 's avonds na ze 

ven uuren af te trekken. Zodra was 

hy niet geweeken , of zyn Volk begaf zig 

zonder orde wyd en zyd op de vlugt; wor 

dende het verftrooide Leger vervolgd , af 

gemaakt of gevangen genomen. De ze- 

Ce bleef dus volkomen aan der Staaten zy- 

ae, wordende het verlies van ons Leger 

gtreekend op 1800 man, waartegen 'er van 

den vyand byna 3000 verflagen en veelcn 

gevangen waren, onder welken geteld werd 

tic Admirant yan Arragon , die in het ha.- 

ehclykst van den ftryd van het paard ge 

worpen, en den Staatfchen in handen ge 

vallen was. Al het gefchut en eene groote 

BK-


'menigte Vendels werden buit gemaakt. • . 

de zo voorzigtige als dappere Prins Maurits 

oordeelde het niet raadzaam, den vlugtenden 

Vyiind, in het vallen van den avond, door 

Duinen en Moerasfcn in een Vyiiudlyk Land 

te vervolgen, hy bleef dan pret het algen-ac 

te Volk op het Slagveld, en dankte God 

voor het behoud van zyn leven en voor de 

behaalde overwinning. . Daags na den 

Slag, begaf zig Maurits, verzeld van zynen 

Broeder, naar Oostende, daar der Staaten 

afgevaardigden meer dan ook door 's Ihiu- 

fen komst, verblyd waren. De vermaarde 

Predikant Johannis ültenbogaard deed bie-r 

eene Dankpredikatie. , De Admirant van 

ArragcKi, die wegens zyne geboorte en rang, 

met alle teekenen, van onderfcheiding behan 

deld werd, by de maaltyd tegenwoordig zyn 

de, moest daar menigen fchamperen trek 

verduwen. Maurits zeide hem,, dat hy nu 

gelegenheid zoude hebben, om Holland te zien, 

waar naar hy reeds vier Jaaren yerlangd had. 

Ook werd hy eerlang op het fiot te Woer 

den, en daarna in 's Grayenbagc gevangen 

I C ge-

£.04 GESCI1IEL ÏL NISSEN DER. 

gezet, alwaar hy twee Jaaven" verbleef, en 

niet ontflagen werd, voor dat alle de Inge 

zetenen der Ferëentgde Nederlanden, uit de 

jSpaanfche Gevangenisfen gcflaakt waren. 

2. Welke waren de gevolgen van cleeze 

'heeilyke overwinning ? 

V. Een misnoegen tusfehen den Prins en 

de Staaten. De Hovelingen van Mmttïts be 

weerden, efl brachten het oiuler het Volk, 

darde Starten, en byzonder Barneveld, hem 

hadden zoeken , op de flachtbank te bren- 

•gen, en zelve bui:en gevaar gebleevcn wa 

ren. Barneveld van zynen kant werd be 

ducht, dat de Prins naar de Oppermagt van 

het Land 'ftond, ten minaen naar meer ge 

zag, dan hy tot nog toe gehad had. Deeze 

«wist liep zo hoog, dat Koningin Êlizabeth 

geraaden vond, den Prins en de Staaten tot 

eendracht te vermannen. Hicrby kwam, 

-dat 'er hevfge twisten ontftonden in Fries, 

dand en Groningen, die niet dan met moeite 

geftild werden. 

'• Z. Wat vertigtte de Aardshertog na hes 

verliezen van deezen ftryd? 

V. D«-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 20T 

V. Deeze toonde, den moed daarmede 

niet geheel veriooren te hebben. Oudenburg 

en andere Schanfen werden door hem van 

bezetting voorzien, en meer Volks binnen 

Nieuwpoort gebracht. Maurits had zig 

vier dagen . na den Slag, weder voor die 

Stad vertoond, maar het natte weder nood- 

• zaakte hem, het. beleg op te brceken; ook 

.belegerde hy vruchteloos de Izabella-Schans 

by Oostende, en daarmede liep dit Jaar ten 

einde, zonder dat 'er verders eene ondernee- 

ming van eenig aanbelang werd in 't werk 

gefield, hebbende de gemelde Slag de krach 

ten van wederzydcn te veel verzwakt. 

'17 ZV-

20(5 GESCHIEDENISSEN DER. 

ZE VEN-:EN-DERTIGSTE GESPREK. 

I N » Q U D. 

Verfcheiden aahjlógèn door de Spaanfchen en 

Sta'atfchén wederzyds vruchteloos onderno 

men. Prins Maurits trekt te Veld, belegert 

en verovert Rynberk ; -ook Meurs. Be 

Aardshertog belegert Oostende, Wélk beleg 

drie Jaaren duurt. Prins Maurits belegert 

Is Hertogenbos-ch te Vergeefs. Hy bemagtigt 

de Stad Graave. Muitery onder de Span 

jaarden., Graaf Ledew-yk van Nasfau doet 

eenen inval in Luxemburg, verovert St. Vit. 

Plundert verfcheiden Borpen. Be galeien 

van Fredrik Spihola overzeild. Algemeene 

Oostindifche Maatfmappy opgericht. Bood 

van Koningin Êlizabeth. Haar karakter. 

Jakobus de eerfle, Koning van Schotland, 

volgt haar op onder den titel yan Koning 

van Grocttritlanniën. Vreugde in Holland 

we-

VER'EENIGDE NEDERLANDEN. 207 

- wegens zyne komst tot den Troon. Ver- 

ond tusfehen hem en Frankryk. Zyne on 

derhandelingen met Spanje. Fredrik Spine- 

, la door Joost de Moor geflagen, hy zelf 

fncuvelt. • Tweede ver geef fche belegering van 

: '* Herlogenbosch door Prins Maurits. Hy 

valt in Flaandereu, verovert verf e heiden 

fier kiens. Bemagtigt Sluis. Oostende gaat 

hy verdrag aan den Aardshertog over. Ko 

ning Jakobus de Ijle fluit Frede met Span 

je Gevolgen daar van. Prins Maurits- 

onderneemt yrugleloos eenen aanflag op 

Antwerpen. F erover t het Kasteel van 

IFoti. Spinola valt in Ovcrysfel. Bemagtigt 

Oldcnzeel en hingen. Maurits trekt hem 

tegen. Zoekt hem tot eenen Ftldflag te 

noodzaaken. Schande.lyke lafhartigheid van 

-onze. Ruitery. Dapperheid van Marcelis Bax 

en weinig, anderen. JFaglendenk verkoren.' 

Mislukte aanflag op- Gelder. Geld-gebrek.aan 

de Spaanfehe zyde. Be fluit om verweereneler 

wyze te Oorlogen. Spinola brengt twee Le 

gers te Feld. Maurits voorzorgen tegen 

hem. Spinola bemagtigt Lochem. Hy Word 

l be-

£0S «ESCIIIEDENISSEN DER I 

belet, over de Rivieren-te komen. Verovert 

Grol en Rynberk. Muitery onder het 

Spaansch Krygsvolk. Graaf Ernst yan Nas- 

fan herovert Lochem. Maurits- belegert 

Grol, breekt het beleg op. -Zee/lag voor 

Gibralter. Overwinning door Jakob van- 

Heemskerk, aldaar op de Spaanfehe Vloot 

behaald. De Spaanfchen geven opening tut 

eenen Vredehandel. Redenen die hen daar 

toe bewegen. VerfchiUende gevoelens over de 

Vrede in de Nederlanden. Pater Jan Neyen 

komt herwaards over. De Aardshertogen 

Verklaar en met de Staaten te-willen hande 

len in hoedanigheid en dezelve houdende 

voor vrye Landen, 2*wht tusfehen Prins 

Maurits en Oldenbarneveld. Redenen, waar 

om deeze groote Staatsman voor de Vrede 

neigde. SUnkfdic handel van Neyen. On- 

• derhandellngen met Verreiken. , Jeannin, 

Franfche Gezant, zoekt meer gezag voor 

zvnen Koning in deezen Slaat te yerkry- 

gen. Engelfehe Gezanten in Holland. Be 

falt der Slat ten, om geen verdtag aan te 

gaan, dan waarin 's Lands Vryheid uit 

druk-

(AO. i6oi% VEREENIGDE tölïDEBJL AND E N, 209 

druklyk erkend word. Wapenfchorfchin^ g e. 

Jlooten. Verbond met Frankryk. De 3p m. 

Jche Ambasfadctirs komen \ n den Huav. 

• Ontmoeting der twee grootfte Veldheer^ 

hunner Eeuw, Spinola en Prins Mauritr. 

Het twaalfjaarig beftaud werd geteekend en 

afgekondigd. 

VADER. Ik zal ïö dit gefprek zonder 

wyÖloopïger voorbereid mg, den draad van 

ons verhaal weder opvatten. • . ft- n e ö u 

gezegd, dat in het voorbaande jaar icoo, 

door den berugten VddÖag voor Nieuwpoort] 

de beider zydfcbe krachten te veel verzwakt 

waren, om iets van gewigt te onderneemen. 

Voor dat de tyd daar was, in het Jaar rf5oi 3 

om de Legers te Veld te brengen, werden 

zo door den Aardshertog, als' door Be Siaa- 

'ten alle middelen te werk gefield, om eikan 

deren hier en daar eene kans af te zien, 

doch die meest mislikten, dèwyl elk op zy 

ne hoede was, ondertusfehen werd den na. 

buuren her meeste nadeel toegebracht dour 

de fcroperyën en muiterycii der Spaanfehe 

Krygs •

2 I Ö GESCHIEDENISSEN DER 

Krygsknechtcn. Dan de vooityd daar 

zynde, en de Staaten ondcrfteuning van 

Manfclmp uit Engeland, cn van geld uil 

Erankry k 

ontvangen hebbende, werd het Le 

ger der Staaten te Veld gebragt, cn naar den 

Rjrikant gevoerd. Maurits, onder voor- 

wendzcl van bet Bruiloftsfeest van Graaf 

Lode-vyk met de Weduwe van den Graave 

van Broek, by te willen woonen, zig naar 

Arnhem begeevende, belegerde met ruim 

honderd Vendelen-Kneehten en dertig Kor 

netten Paarden, Rynberk op den todt-n May, 

welke Stad zig den 30ff.cn • July aan hem 

overgaf, en eer hy met zyn Leger uit dien 

oord trok, bezette hy ook de Stad Meurs. 

De Aardshertog, zyn Leger mede v.er- 

ftetkt hebbende, nam, na een langdenrig be 

raad, voor, om Oostende te belegeren, en 

het koste wat het wilde, te overmeesteren. 

Doch alzo dit beleg meer dan drie Jaaren 

duurde, kostte het hem zo veel geld en 

Volk, dat by een langduurig beftand nodig 

had, eer hy weder op zyn verhaal kon ko 

men. — De Staaten in Vlaanderen niets 

kun-

(Ao IÓ02.) VEREENIGDE NEDERLANDEN, ÜÏI 

krnncrde onderneemen, dan enkel voor het 

belegerd- Oostende te zorgen, en aan den 

Ilhynkant mede niets van belang kunnende 

veirigten, 'beilooten, om den vyiind van 

Oostende te trekken, tot bet beleg vin 's 

• Hertogcnbosch. Prins Maurits kwam 'er 

voor den iften November, en tastte dc S;ad 

met alle geweld aan, bet welk even Maplyk 

werd afgekeerd, tot dat de opkomende Vorst 

• hem noodzaakte, de Stad neg 'voor bet ein 

de van die zelfde maand, weder te verlaa 

ten. 

Z. Dus w T 

as bet voordeel dit Jaar zeer ge 

ring, ik hoop dat het volgende meer zal op 

leveren. 

V. Men rekende genoeg te winnen, als 

men (ïechts niet verloor. De Lente van bet 

Jaar 1602 werd hefteed, met het Leger der 

Staaten voltallig te maaken, en dit gefebied 

zynde, deed Prins Maurits het by Nymegcn 

over de Maas zeiten , en voerde het in het 

Land van Luik, met oogmerk om het naar 

Bradend te leiden, doch de vermaarde Am- 

hrofius Spinola, met nieuw Volk uit Spanje 

ge-

212 


•gekomen zynde, voegde zig by bet Leger 

van den Admirant van Arragon, die uit de 

Staatfche grvargmis ontfhgen was. Thans 

wendde Maurits alle pogingen aan, om 

Mtndoza en Spinola tot eenen Vcldllag uit 

te lokken, dan zy, dit ongeraaden vinden 

de, moest hy zig over de Maas te rog be- 

geeven; nogthans om die verbaazende lom 

men, welke bet Leger kostte, niet ver- 

geefsch te verhellen , ondernam by in 't ge- 

zigt van 's Vyiinds Leger, de belegering der 

Stad Graave, welke Stacl 3 riettegenftaande 

de moeite, die Mendozu tot ontzet aan- , 

wendde, na een beleg van twee Maanden, 

den Overwinnaar, als haaren wetiigen Ba 

ron, binnen haare muuren ontving, en hem 

in deeze Hceilykheid van zynen Vader in 

huldigde. De Aardshertog moest nier 

alleen de fpyt gevoelen, dat dit in bet ge- 

zigt van zyn Leger gefchiedde, maar daaren 

boven nog de grootftc muitery onder zyne 

Soldaatcn uit gebrek van geld gedoogen. Om 

zich van deezen hoon te wreeken, verza 

melde by zo veel fcliats, als hem mooglyk 

was,

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 2ij 

was, en bewoog daarmede de benden, die zich 

nog ftil gehouden hadden, om de Muiters 

als Vyünden aan te tasten, doch ook dit 

mislukte hem. 

Z. Zo veel voordecliger, dunkt my, was 

het voor de Staationen , om eenige voordee* 

len te bchaalen, waaraan ik zelf niet twy- 

fel. 

V. Deeze waren echter niet heel groot. 

Wel is waar, Graaf Lodewyk van Nasfau 

deed eenen inval in het Land van Luxem 

burg, en bemagtigde St. Pit, hy haalde 

brandfehatting op, en hield 'er zig ééne 

maand bezig met rooven, plunderen en ver 

branden van eenige Dorpen, doch dit bena 

deelde meer den arme Landlieden dan den 

Vyand. Schooner ftond de kans ter Zee, 

niet alleen door het voordeel, het welk be 

haald werd met bet overzeilen der Galeien 

van Fredrik Spinola, waardoor zyne oogmer 

ken op Holland en Engeland vernietigd wer 

den; maar ook om dat men in dit Jaar, om 

zig van de vaart op de Oost-Indièn te ver 

zekeren, en de magt van Spanje en Portugal 

daar

214 (AC 1603O GESCHIEDENISSEN DER 

daar geheel te onder te brengen, befloót tot 

de opYegting van eene algemeene Oostindi- 

fche Éaatfèhappy van Koophandel, welke, 

zo ah gy weet, een van de voornaamfte 

eunpilaaren van de Rcpublyk is, en deeze 

was . maar pas met een oktrooi van 's Lands 

Staaten voorzien, of men begon zig ook 

met vrugt op de vaart naar de Westindfetf 

toe te leggen. Hier mede liep dan dit 

jaar ten einde. In de Lente van het Jaar 1603 

overleed Koningin Êlizabeth, die ons in deeze 

«Tcfcbiedenisfen nu zo menigmaal is voor 

gekomen. Zoude gy in ftaat zyn, om 

haar karakter uit het geen gy van tyd tot 

tyd van haar gehoord hebt, mede te dce- 

len? 

Z. Dit is eene myner nuttigde bezighe 

den', om de karakters van hun , wier ge 

drag zo grooten invloed had op onze Va- 

dedandfehc Gefchicdenisfen, te leeren ken 

nen, Ik wil dan gaarn beproeven, of ik 

het' karakter van Êlizabeth kan fchetzen. 

• . onder haare deugden muntte zy uit 

tn moed , ftandvastigheid , edelmoedigheid', 

door-

VEREEMGDE NEDERLANDEN. 215 

doorzichtigheid , waakzaamheid en beftendig- 

heid , welke echter ecnigzins verduisterd 

werden door eene al te groote geftrengheid, 

heerschzugt, onoprechtheid en te weinige, 

toegevendheid omtrent haare onderdaanen ; 

als ook door het dingen naar den lof van 

vrouwelyke feh'oonheid , en zugt voor lof- 

fpraaken, mmncnyd en fomtyds al te groo 

te oploopcndheid, fchoon zy door de kracht 

van haaren geest in ftaat was, haare drif 

ten in zo verre tc matigen , dat zy nooit 

tot buitenfpoorigheden verviel. Haare 

zonderlinge bekwaamheid om te regeeren, 

werd door haare geaanhèid en begaafthcelen 

onderfteund. -— Bezield met de gaaf, om 

over haar zelve te heerfchen, verkreeg zy 

welhaast een onwederftaanlyk gezag over 

haare onderdaanen, dat zy tot op den ou 

derdom van zeventig Jaaren, cn geduurende 

eene Regeering van vyf- en veertig Jaaren, 

wist flaande te houden, zo dat haare we- 

zenlyke en verfierde deugden haar volko 

men meestcresfe maakten van de harten der 

Engelfcheiu > Schoon weinig verdraag 

zaam-

21$ GESCHIEDENISSEN DER. 

zaamheld bezittende, zo nodig tot bet be- 

tcu DeIen van Godsdienstige panyfehappep, 

wist zy echter de Natie, hoe fterk daar 

aan* overgegeeven, door haare wysbeid voor 

buitenfpoorigheden te behoeden, gelyk zy 

haare eigene grootheid binnen cn buitens 

Lands, wist flaande te houden. Heb 

bende haaren roern wezcnlyk altyd meer be- 

ftaan in eene voornefiykc Koningin, dan een 

voortreflyk mensch tc zyn. 

V. Gy wilt zeker met dit laatfle te ken 

nen geven, dat zy, als mensch, haare zwak 

heden bezat, cn zeker, als vrouw had zy 

de zwakheid van trots op haare fchoonueid 

te zyn in den hoogden graad , als Voiftin 

bezielde haar eene onweerflaanbaare neiging 

naar de Opperheerlchappy, zelfs over vol 

ken buiten haar gebied , en deeze neiging 

vervoerde haar meer dan ééns tot daaden, 

die haar anderzins uitneemend karakter ont 

luisterden. Ook was het een onverfchoon- 

baar gebrek in haar , dat zy uit eigen be 

lang zelden ter goeder trouw in haare on 

derhandelingen met anderen te werk ging ; 

doen-

VEREENIGDE NEDERLA VDE.V. ï 2* 

doende zonder eigen voordeel, nooit wei 

aan haare Bondgenooten, en dan nog aityd 

onftandvastig , eifchende genoegzaam aïtyd 

dubbele vergelding voor Beweezen diensten. 

Om deeze redenen was hef, dat haar 

dood door haare Bondgenooten, vooral dooi 

de Staaten deezer Gewesten minder be- 

treurd wierd , dan gy u moog'yk z ult ver- 

beeld hebben. Te vveeten , zy leefden in 

hoop, dat haar Opvolger, Jakobus de eerftc 

van dien naam, die de Kroon van Schotland 

met die van Engeland verëenigde, als jong 

en naar krygsroem dingende, hunne zaak met 

meer vrugt zou ter hand ueemen, en ffand- 

vastiger byftand verleenen, dan Êlizabeth, 

die door ouderdom naar rust en vrede be 

gon tc neigen. Men liet zelfs in Hol 

land niet na, openbaare vreugde te bedry- 

ven wegens zyne komst tot den Troon, 

hem eerst door Brieven , en naderhand door 

een ftaatelyk Gezantfchap daar mede geluk 

doende wenfehen. 

Z. En. ik vreeze, dat men zich hier in 

merklyk bedrogen zal hebben gevonden. 

VI DEEL. K - T T " „ 

lv 

V. L we

21o GEsCIUEDEXlSSEN DER 

V. Uwe vreeze is volkomen gegrond. De 

Afgezanten, byzonder Oldenbarncveld ontdek 

ten ras, Oat Jakobus beter voor een Hoog- 

leeraar dan voor een Koning gefchikt was, 

en dat by meer bekwaamheid bezat, om 

met de Pen dan met de Degen te vechten, 

terwyl men het niet aan hem, maar aan zy 

ne Staatsdienaars en byzonder aan den 

Franfchen afgezant tc danken had, dat 'er 

een verbond tusfehen Frankryk .cn hem tot 

ftand kwam, waar in ook de Staaten belang 

hadden; doch dcw\l niemand in fiaa't was, 

hem van zyne neigingen af te brengen, zo 

kon men ook niet verhinderen, dat hy dc 

onderhandelingen met Spanje aanving, waar 

van wy in 't vervolg den uitflag zien zullen. 

Doch laat ons tot de zaaken van den Oorlog 

te rug keeren. • Fredrik Spinola, die 

onze Zeevaart met zyne Galeien grootlyks 

benadeelde, meende met acht van dezelve 

eenen inval in Wakkeren te doen, doch hy 

Haagde geheel niet in zyn oogmerk. De 

wakkere Joost de Moor, die daar met drie 

Oorlogfchepen en twee Galeien op de wagt

CAO 1604.O ••VEREEXIGDE NirnERLAN-WiX. 

kg,- werd door ty/W* aanpast, doch, 

fchoon hy i„ » t b,, i n van 't gevegt e«w* 

wonde bekwam, ontving hy |, C!n z 0 U T 1 ? 

dat zelf met meer dan honderd dc' 

zynen bet leven 'er b y ' m febooten, cn dc 

Galeien zeer gehaavend, de vlugt naar Siuis 

uamen. p ri n s M a n r U s o u d e r m m m i m 

tweeden nmle het beleg van 's Hertogen- 

bosch, d-ch moest die Stad even als te voo. 

ren, weder verlaaten. M e £ den aan- 

vang van het volgend Jaar 1604 werd het 

Lezer weder naar Vlaanderen gevoerd, en 

Maurits veroverde met hetzelve Tzendyke, 

Aardenburg cn andere fterkteus, cn na zig 

van de vaarten de Zoute, en de Zoete ver! 

zekerd te hebben, floeg hy het beleg voor 

Sluis, hetwelk inmiddels door Albertus fterk 

van Volk voorzien was, doch Maurits huif 

acn invoer van mondkost belettende, moesc 

de Stad zig in de maand van Augustus 

aan hem overgeeven, waar in hy groote» 

buit behaalde, en onder anderen twee Ga- 

Leien met haare Rocifiaaven, beflaande ' m 

byna 1400.Man, waaronder v,eie Turken exx 

K 

2 M*9.


Mooren, dien de vryheid gefchouken werd, 

cm naar hun Vaderland te heeren. > Na 

de bemagtiîng van Sluis, fcheen de Stad 

Oostende voor de Staaten van minder belang 

te zyn dan te vooren, waarom zy aan Da 

niël de Hertaing, Heer van Marquette, die 

'er toen het bevel in had, last gaven, om 

zig op eene eerlyke wyze met den Vyiind 

te verdragen, gelyk by deed op den twee 

den van de maand September, bedingende 

voor zig en de bezetting den vryën uittögt 

met hun geweer en vier fiukken gefchut. 

De Soldaatcn, die ten getale van 3000 uit 

trokken , werden door Prins Maurits te Sluis 

ontvangen, niet als overwonnenen maar als 

overwinnaars. Albertus en Izabella, die 

by dit beleg meer dan 50000 Man hadden 

verlooren, kwamen eerlang binnen de ver 

woeste Stad, die men naauwlyks herkennen 

kon, hoe zy te vooren was gefield geweest. 

De Inwooners, die nog overig waren, bega 

ven zig allen naar Sluis, en daar verliep 

een geruimen tyd, eer zig iemand te Oos 

tende wilde nederzetten. Het verlies 

va*

. VEREENIG DE NEDERLANDEN. 221 

van Oostende werd dus in de Verëenigde 

Nederlanden Weinig geacht, meer aandoening 

verwekte de tyding, die men kreeg, dat Ko 

ning Jakobus de Iffce op den s8ften van de 

maand Augustus de vrede geflóoten had met 

Filips den Hf., waar door men van allen 

byftand van Engeland ontzet was. 

Z. Hoe ging bet met de Steden, die hy 

nog in pandfehap had, en van Engclfche 

bezetting verzien waren, en ook met het 

Engelscb Volk, dat buiten dien in dienst 

der Staaten was ? 

V. Wat de verpandde Steden aanbelangt, 

Jakobus beloofde den Staaten bchoorlyken 

tyd te zullen fteMen, om zig op billyke 

voorwaarden,met den Aardshertog te bevre 

digen, of zo zy zulks weigerden ï zou hy 

zig putflagen rekenen van alle verbindtenis* 

fen aan hun, en met Vlisfingen, Ramr.iekcns, 

Briele en a»dere Sterktens, waar in zyne 

bezetting lag, handelen naar zyn welgevallen. 

• 

W : ! t 

" 

I i e c 

Krygsvolk betreft, hy deed 

'er geen onöntbod van, maar gaf de Spaanfchen 

ooi. vryheid, om in zyn Ryk te 

\: * 

" o wer-

HZ {AOi 160.5.) GESCHIEDENISSEN DER 

werven. Dus handelde hy op verre èa zo 

edelmoedig niet, als Koning Hendrik by hét 

fluiten der Vrede te Fervin gedaan had. > 

Op deeze wyze eenen magtigen Bondgenoot 

verlooren hebbende, moest men eigen kracht 

zo veel te meer te werk ftelleh , en alle 

middelen daar toe aangewend zynde , begon 

m:n in het Jaar 1605 den Vcldtogt met 

eene onderneeming zo fiout als gevvigtig. 

Men poogde -Antwerpen te belegeren 

en te overwinnen. Prins Maurits deed al 

wat men van eenen kundigen Kryg=man 

vorderen kan, maar Ambrofius Spinola, niet 

min kundig dan Maurits, verydelde alle des 

zelfs pogingen, düs men niet meer uitvoer 

de dan zig meester te maaken van het Kas 

teel te Wouw. Maurits, het beleg van Ant 

werpen opgebroken hebbende, trok met het 

Leger Vlaanderen in , om op 's Vyarids" 

bodem te Oorlogen. Spinola , hetzelve be- 

öogende, deed met een talryk Leger eenen 

Inval in Overysfel; Hy bemagtigde Üldcm .1 

en Lingen, en noodzaakte dus Maurits, in 

dien hy Friesland en Groningen wilde be- 

vei-

VEttEEMGi'jE NEDERLANDEN. 223 

veiligen, om fpoedig uit Vlaanderen te rug 

te komen. < Hy vloog dei waards, en 

verzekerde zig van alle toegangen, zo dat 

Spinola weder naar den Rhynkant moest 

trekken. Maur'üS volgde hem, en floeg zig 

neder onder Wezel, houdende zig van de 

Overwinning verzekerd , zo hy Spinola tot 

eenen Vcldilag kon noodzaaken. De vy- 

Sndlyke Ruitery en eeiïfcj Voetvolk was ge 

legerd in bet Dorp Mullïeim aan de Rhoer, 

deeze Manfcliap wilde hy eerst influitcn. 

Doch dit mislukte. De Staatfche Ruitery, 

ónder Graaf Fredrik Hendrik, nam op het 

Zien van den Vyand', die zig in Dagorde 

gefchaard had, de vlugt , en zy 'waren 

naauwlyks door her gezigt van den Veld 

heer tot ftaan te brengen. De dappe 

re Hopman , Marcelis Bax , gezonden urn 

het Huis te Broek in te nemen , was met- 

de vyandlyke Ruitery in gevegt geraakt, en 

zou hebben moeten wyken, als by niet door 

Graaf Fredrik Hendrik én eenige weinigen , 

die flnnd hielden , önderfleund was gewor 

den. —— 't Gevegt toen hervat zynde , 

K 4 raak-

ï«4 GESCHIEDENISSEN DER 

raakten dc Staatfchen andermaal met losfcu 

toom aan het vlugten. Maurits, liaan- 

de aan de overzyde, zogt hem door fchJ- 

den, dreigen, bidden als anderzins aan het 

Haan te krygen, doch alles te vergeeft* 

'sPrinfen Broeder en Bax ,manljk ftand hou 

dende, liepen groot gevaar, van gedood of 

geya

VEREENIG DE NEDERLANDEN. 22,5 

Z. Was Bet Verlies by deeze gelegenheid 

groot ? 

: 

V. Neen , rr.en rekende , dat bet verlies 

van Spinola rnim zo groot was ais bet on 

ze, maar dc felisnde bleef aan onze zyde, 

en dit werd gevolgd van liet verlies van 

Wagteudonk , en het mislukken van eenen 

aanflag van Maurits op Gelder, waarna de 

Winter de beide Legers noodzaakte , bet 

veld te veriaaren ; keetertde Spinola 

naar Spanje om geld, bet welk by niet kou 

bekomen, dan door zyne eigen goederen en 

die zyncr vrienden voor den Koning tc ver 

panden, het welk hem naderhand duur te 

Haan kwam. 

Z. Thans dunkt my , ging de zaak ideï 

vryheid echter niérklyk tc rug, want fchoon 

Spaije, wel is waar, geheel uitgeput raakte 

van geld , onze magt moet ook door den 

aanhoudenden Oorlog, en de verliezen, dié 

men hier en daar leed, merklyk verminderd' 

zyn, ook .moet de Manichap! hier ruim zo 

fchaars zyn geworden als het geld irr 

Spanje. 

K 5 V. Dit

:Z26 (AC 1Ó0Ó.) GESCHIEDENISSEN DER 

V. Die is zeker , cn daarom namen de 

Staaten een bcfluit, om het volgend Jaar 

den Oorlog enkel venveerender wyze te 

voeren, wordende hier toe genoopt niet zo 

zeer door gebrek aan geld, als wel aan man- 

fchap, welke door de onlusten in Frankryk 

en Duitschland ongemeen fchaars te bekomen 

was. De voordeden echter, die de Neder 

landers zo in dc Oost-als VVestindiën maak 

ten, vergoedden alle de verliezen te Land 

ryklyk. Met het Jaar 1606 bracht Spi 

nola, om den Koning te redden, twee ont- 

zachlyke Legers te Veld, met voorneemen, 

om die in het hart der Nederlanden te vee- 

ren. Met het eerfte, aan het hoofd van het 

welk hy zelf zig geplaatst had , zogt hy 

over den Tsfel in de Veluw te diingen cn 

zelfs tot Utrecht te komen. Het ander ge- 

Jeid wordende door den Graave van B.ucq* 

my, had last, eenen inval in de Betuwe te 

doen. 

Z. Hier hoop ik, zal prins Maurits wel 

voor gezorgd hebben ? 

V. Met alleen dc Prins , maar de Voor 

zie-

VEREENIGBE NEDERLANDÉ'N* 

zienighcid zelve zorgde, dat hun dit ont 

werp mislukte. Aanhoudende zwaare Aort- 

regens deeden den Tsfel zo opzwellen, dat 

ze onwaadbaar was, cn zyn Leger verzwak 

te ook merklyk door ziektens en ongemak 

ken. Hierdoor kreeg Maurits tyd en gele 

genheid , om Deventer, Zutphen en Does* 

burg van goede bezettingen te voorzien. Al 

leen gelukte het Spinola, Lochem:• te bemag- 

tigen. B-ucquoy werd mede in zyn oog' 

merk verhinderd, want een gedeelte van zyn 

Leger werd door den dapperen IParnar du' 

Bois te rug gedreeven. —— De Waal en 

Tsfel werden ook befchanst , en de heide 

Rivieren - door Uitleggers beveiligd. 

Toen floeg Spinola- het beleg voor Grol, 

hetwelk hy veroverde, vervolgends trok hy 

voor Rynberk, dat na eene belegering van 

veertien dagen insgelyks aan hem overging. 

Dan zyne verdere overwinningen wer 

den gefluit , door eene muitery onder het- 

Spaansch Krygsvolk, het welk Spinola bui 

ten ftaat was tc voldoen, zo min als zyns 

andere fch tilden. -— Die Veldheer had alle- 

K 6 zy-

«23 GESCHIEDENISSEN DER 

zyne Geldfchietcrs üitgefteld , tot op dc 

komst der Westindifche Vloot , cn deeze 

bleef achter , waar door al zyn Credit de 

bodem werd ingeflagen, 

Z. Ik fchrik nog meer voor die Muitelin 

gen dan voor het Leger zelf. Hoe maakten 

zy het in het Land ? 

V. v 

*cc^n diepen o et tot bet Leger van 

Maurits, anderen ftroopten op het platte 

Land, een getal van 600 xbegaf zig naar 

llooaflraien, cn legerde zig naby Breda, al 

waar Justinus van Nasfau hun levensmidde 

len toeftond , en byftand beloofde. 

Maurits bier door meer ruimte krygende , 

hernam Graaf Ernst van Nasfau, Lochem. 

Toen floeg Maurits het beleg voor Grol t 

doch moest hetzelve weder cpbreeken, het 

welk als een groote- misfiag werd aangc-, 

merkt, en by de Franfcheu veel ongenoegen 

veroorzaakte. Ook deed de Admiraal Ih:u- 

twee ongelukkige togten tegen de Span 

jaarden , waardoor de -Spaanfchen hunne 

Westindifche Vloot behouden binnen kre 

gen , en eenen nr.nzienlyktn fchat bekvva- 

* men.

(Ac 1607.) VEREENIGDE NEDERLANDEN. 2?$/ 

mcn, Iydende de Staatfchen daarentegen een 

verbaazend nadeel. Doch al die leed- 

werd in bet volgend Jaar vergoed , door 

de luisterryke Overwinning, die Jakob van 

Heemskerk op de Spaanfehe Vloot behaalde. 

Z. Ik bid u , verhaal my dit ,wat omtlan- 

diger, op dat myn moed en vreugde daar 

door weder opgebeurd worden. 

V. Deeze dappere Vlootvoogd, reeds ver- 

maard door zynen togt naar Nova Zanbla, 

en zyne overwinningen in Oostindiën behaald, 

liep in de maand Maart van het Jaar 1607 

met eene Vloot van 26 Schepen van Oorlog, 

en vier Proviantlthepen uit Texel, in Zee, 

met onbepaalden last van.de Staaten, om te 

doen, het geen hem geraden dagt te zyn. 

—— Uit Texel voortgezeild tot op de Kus 

ten van Spanje, had hy reeds bellooten de 

Taag in tc loopen, en de Indilehe Schepen, 

die voor Lisbon lagen, aan te tasten, dan 

vernomen hebbende, dat die reeds van daar 

vertrokken waren, en dat 'er eene fchoone 

Oorlogsvloot voor Gibr alter lag, om op de 

Ilollandfche Koopvaaruyvloot te wagten , ver- 

li 7 an-

£30 GESCHIEDENISSEN- &"ER 

anderde by van koers, en bevond, dat \r 

werklyk in de Baay van Gibrsltcr 9 Spaan 

fehe Galioeneu en 12 Oorlogfchepen lagen, 

onder bevel van d'Avila, hebbende de Spaan 

fehe Admiraal 700, en de Onder-Admiraal 

500 Soldaatcn op, ook werd die Vloot, op 

de eerfte tyding der Nederlandfche Vloot, 

nog verfterkt met eenige Schepen van Kadix 

en St. Luier. Heemskerk, de Straat van 

Gïbr alter ingeloopen zynde, deed eenen 

Krygsraad vergaderen, waarin beflooten werd, 

dat Heemskerk als Admiraal, met den Schout 

by Nacht Mooy Lambert, d'Avila zouden 

aantasten, en dat Alteras, Vice- Admiraal van 

Zeeland, en Hopman Bras van Hoorn, den 

Spaanfchen Vice- Admiraal zouden aanklam 

pen, en dat de overige Schepen ieder zyn 

man zouden zoeken. Oe Spaanfehe 

Admiraal, zo veel kleiner Schepen op de 

zynen ziende aankomen, fhk 'er den fpot 

mede, denkende die met zyn Schip alleen 

wel te kunnen vernielen. — Doch ziende, 

dat zy meer en meer n ^derden , verlier hem 

zyn- Spaanfehe Hoogmoed, hy deed bet an 

ker

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 231' 

ker kappen, en begaf zig dieper onder de 

Stad, hatende het gevegt voor de overige 

Schepen. Heemskerk zyn eed en plicht 

betragtende, zeilt die alle voorby, en zette 

het regt op den Admiraal aan, verbiedende 

te fchieten, tot dat men hem digt genoeg 

genaderd was. Hier op volgde, het geen hy 

verlangde, namelyk, dat lïAvïïa eerst vuur 

zou geven, waarmede deeze echter weinig 

fchade deed, toen loste Heemskerk de boeg- 

ftukken, gierde zynen Vyand op zyde, wierp 

het anker, en klampte hem zonder eenig 

iritftel aan boord. Heemskerk Hond te mid 

den op zyn Schip, toen d'Jyjta hem de 

tweede laag gaf, en een kogel, eenen ande 

ren, digte by hem, gedood hebbende, neemt 

hem het linker been weg, en kort daar op 

het leven. — tri zyne laatfte oogenblikken 

vei maande hy de zyren nog, om het begon 

nen werk dapper te volvoeren. Hopman 

meier Wilïemfe Verhoef, een Amfteldammrr, 

hield zyn dood geheim, cn vervolgde den 

ftryd. Mooi Lambert, die Heemskerk 

getrouw gevolgd was, gaf den Vyiind van 

ach»

32 


achteren de laag, en klampte hem daarna 

aan de andere zyde aan boord, waarna de 

andere Schepen zig mede in den ftryd meng 

den, al naar de gelegenheid zig opdeed. — 

Terwyl Aliiras draalde, met den Vicc-Ad- 

miraal aan te tasten, werd deeze door drie 

andere Schepen aangeklampt, daar zig nog 

een vierde byvocgee. De Onder-Admiraal 

raakte eindelyk ligter laagen in brand, waar 

op de onzen van hem afhielden cn : de vlam 

bluschten, die reeds in hunne eigene zeilen 

geflagcn was. 't Vyimdlyk Schip, van 

de Spanjaards verlaaten , die zig met geheele 

zwermen poogden te bergen, brandde tot op 

het water af. Een ander Spaa> sch Galioen 

onderging hetzelfde lot, een derden te ber- 

flen gefchooten ging te gronde; de overige 

zo Spaanfehe als Staatfche Schepen eikande 

ren niet durvende naderen, hielden fchutge- 

vaarte van verre, wordende inmiddels uit 

de Stad en het Kasteel hevig op de onzen 

gefchooten. — Op den middag vloog ceu 

der grootfte Spaanfehe Sch.pen door zyn ei 

gen buskruid in - de lucht, het. welk dooi 

den


den geweldigen flag, zulk een fchrik op de 

overigen bragt, dat zy ankers cn touwen 

kapten en bet op ftrahd zetten. — Het 

Schip van den Admiraal, zynde d"Aylïa 

kort na Heemskerk gesneuveld, hield alleen 

ftand, eerst tegen twee cn daarna tegen 

drie, maar toen 'er eindelyk de vlag afge 

haald was, ontzonk den Vyanden den moed. 

1 

— Ue onzen in grooten getale overge- 

fprongen zynde. ging het eer op een moor 

den dan vegten, eindtlyk maakte de nacht 

een einde van den ftryd. Daags daar aan 

bevond men, dat het Admiraals-Schip door 

eenige Spanjaards naar den wal gcflecpt 

was, dcwyl men verzuimd had 'er den 

brand in te fteeken. De Vloot der 

overwinnaars bleef nog twee geheele dagen 

op de plaats des gevegts, vervullende de 

gantfche Kust met vreeze voor eene landing. 

Eerlang echter zeilde zy van daar naar de 

Kust van Tetuas, om zig te berfteilen, van 

daar verdeelde hy zig kruisfende langs de 

rortugeefche en Vlaamfche Kusten. , 

Twee der Voorraadlchcpcn werden met de 

(TB.


gekwetftcn en het doode ligcfeaani van den 

Admiraal naar het Vaderland gezonden. Het 

zelve werd op 's Lands hosten, eene eer, 

die voor hein" nog geen der Admiraslen te 

beurt gevallen was, op den achtften van de 

maand July te Amjleldam in de Oude Kerk 

bcgraavcn, alwaar ook eerlang eene pragtige 

ÈJrafftede ter zyner eere werd opgeregt. 

Z. Naar het my vooikomr, behaalde de 

Siaatfche Vloot hier meer eer dan voordeel» 

i Wat verrigtte inmiddels de onderneem- 

zieke Spinola in de Nederlanden ? 

V. Hoe voordeclig ook dc Spanjaards zin dé 

twee Jaaren, gcöorlogd Hadden, zo weed 

echter tegen a'le vermoeden van de zyde 

des Aa-dshertogs de weg tot vrede of tot 

een befland geopend, 

Z. Hoe nu? nu hy overwinning op over* 

winning behaalde? dit dunkt my vreemd. 

V. U niet alleen, maar elk eenen kwam 

die ftap verwonderlyk voor , en daaröni zei- 

de ik ook tegen alle vermoeden, doch zy,. 

die der zaaken kundig waren, wisten, dat 

noch de Koning, noch de Aardshertog, noch

VEREENJGJJE NEDERLANDEN. 035 

Spfwold m ftaat waren, de kosten van den 

vioriog goed te maken, en verwonderden dus 

•"ig zo zeer niet, ja oordeelden, dat de Ko 

ning nu fterfter dan te vooren op vrede 

diende aan te dringen, als in denkbeeld zyn 

de, dn de Staaten 'er nu mooglyk te eer. 

der toe zouden besluiten. De Portuge 

zen, die zo wel als de Spanjaarden uitgeput 

werden, fmeekten 'er ook om; de Aardsher 

tog, die van natuure meer dc rust beminde 

dan den Oorlog, reikhalsde daar naar, cn 

de Infante zag met deernis den armocdigen 

ftaat van de Ingezetenen en Landzaaten 

van Braband en Vlaanderen. — Spinola was 

niet alleen geldcloos, maar boven mate zelfs 

ten dienfte des Konings met fchuiden over 

laden, en buiten cenig credit. — De Aards 

hertog bediende zig tot de eerfte aanmaning 

van eenei? vredehandel van JValrayen yan 

Wittenhorst, lleere van Horst cn Dros/aard 

vin den Lande van Kas/el. Deeze was 

reeds in de Maand May des voorgaanden 

Jaars 1606 ten dien einde in den Haag ge 

weest. 1 Doch Prins Maurits toen rè 

veld

23


goede voorwaarden bedingen; een derde 

looit, racer gematigd, was van oordeel, 

dat men vooraf zulke voorwaarden moesc 

vast {tellen, waarop het raadzaam zou zyn, 

met den Vyand tc verdragen. Eindelyk vond 

men 'er ook, die eene vrede, met behou 

denis der VRYHEID wenfchelyk en nodig 

voor den Staat oordeelden, en van deeze 

gedachten was ook 's Lands Advokaat. De 

grootfte moeite voor deezen was, om Prins 

Maurits tot die gedachten te brengen, doch 

op eene zachte wyze haalde hy hem eerst 

over, om de voorllagen van den Vyiind te 

hooren, en wist hem, ondanks zyne gene 

genheid allengs verder daar in te wikkelen. 

Terwyl hy zig des bevlytigde, verfcheen met 

Wittenhorst ook in deeze Nederlanden Pa 

ter Jan Neyen. 

Z. In het begin van het Vyfde Deeltje 

by het afbeeldzel van Margaretha van KaU 

Pagen, hebt gy mede van eenen Neyen ge 

wag gemaakt, behoorde deeze tot hetzelf 

de gedacht? 

v 

' J a 

, hy was een Zoon van dien Maar- 

ten

2;u GESCHIEDENISSEN' Dfïil 

ten Neyen, die door haar in liet Roohhek. 

verftoken werd. Jan was voorheen Overfte 

der Minderbroederen geweest, doch zeer wel 

ter taal, en tot St.natszaak.cn bekwaam zyn- 

de, was hy in veele dine.cn gebruikt zo in 

Spanje als te Brusjll. Men oordeelde hem 

ook in het tegenwoordig geval bekwaamer 

dan Wittenhorst , maar hy ondervond ras , 

dat, hoe bekwaam en doorliepen hy ook 

was, hy niets zou kunnen verrigten, zo de 

Aardshertog niet vooraf met ronde woorden 

de Vcrëeidgde Nederlanden en derzclver In 

gezetenen voor v R v E VOLKEN verklaarde. 

Neyen vertrok daar op naar Br asft l , 

cn. kwam binnen weinige dagen te rug, en 

ter Algemeene Staatsvergadering gehoor ge 

kregen hebbende , leverde hy Brieven over 

van den Aardshertog, gedagteekend den 

ESdcn Maart, waar in onder anderen ver 

klaard werd , dat Albertus eu Izabella, oor- 

logcns moede, gezind waren, met tic Alge 

meene Staaten der Verëcnigde Nederlanden, 

in hoedaanigheid, en als dezelve houdende voor 

vrye Landen ,. Vrovinilcu en Stralen , waai'

VI.B.Pl.VT. 

J- Mtuys,m».eéie(m. • .«.«w'Vaw/,, t < 'ij,.' - • V


9p zy uiers te eifchen hadden, in onderhandeling 

te treden over eene eeuwige Vrede, of over 

eenbeffcand van 12,15of 20Jaaren, ter keuze 

van de Staaten: 

Z. Dit moet zeker zeer naar den zin der 

Staaten geweest zyn. Maar ik bid u , geef 

my eens opheldering. Dat Prins Mairits 

meer voor den Oorlog was dan voor dp 

Vrede, kan ik ligt bevroeden, maar dat 's 

Lands Advokaat zo fterk yverdc voor Vrede 

of beftaud , is my een raadzel , als ik di v 

met zyn vooi-ig gedrag vergelyk. Wat be 

woog hem daar toe? 

V. Niets dan eene waare zucht en liefde 

voor het welzyn van het Vaderland. Deeze 

fchrandere Staatsman kende volmaakt den 

ftaat des Lands. Hy wist, dat Holland al 

leen , in de laatfte negen Jaaren, onaangezien 

men de Imposten op de gemeene middelen 

geweldig verhoogd had, nog 26 millioenen 

guldens achter uit gegaan was, dat de Inge 

zetenen en de Provintie zelve dien last 

niet lang meer zouden kunnen dragen , en 

dus dat dc Vrede noodzaaklyk was. ... 

Daar


Daar kwam by , dat by den Koning vair 

Engeland voor niet meer dan eenen nutte- 

loozen Vriend kon befchouwen, en dat, zo 

al de Koning van Frankryk eenen kracht 

dadiger byftand verleende, deeze ook bui 

ten twyfel uitgebreider oogmerken bad , 

dan om enkel een Bondgen ot der Staaten 

t e Zy H > , Dat, wileie men van deeze 

beide Vorften nut trekken, men zig tot 

den vrede genegen moest toonen. En wat 

andere Staatkundige oogmerken meer wa 

ren. En om die reden bcflooten de Alge 

meene Staaten eerst tot eene Wapentéhor- 

fing van acht maanden, waar over echter 

bet Volk in veele Steden, aangehitst dooi 

de Predikanten, die de zyde van den Stad 

houder hielden, gantsch niet wel te vrede 

was, en nog meer werd hunne drift gaan 

de, toen het gefchrift 'des Konings van 

Spanje ter bekrachtiging van de aanftaande 

onderhandeling onvoldoende gevonden wertl. 

Prins Maurits zelfs zeide opcnlyk, dat hy 

door Oldenbameveld bedrogen was ; wiên 

echter de Statten van Holland een gebed 

au-

VEREENIGDE NEDERLANDEN. 2 4| 

ander getuigenis gaven. . Echter gaven 

de Algemeene Staaten aan Verreiken, die 

msgelyks van wegens de Aartshertogen hier 

was, te kennen, dat hy vrylyk naar Bras- 

fel mogt vertrekken, alzo de onderhandeling 

was afgeloopen, dewyl de Koning en de 

Aardshertogcn hun woord niet hielden, maar 

de Koning integendeel zynen brief nog ge- 

teekend had, even als hy aan zyne Onder 

daanen gewoon was. OldenburneveB 

bracht hem ook onder het oog, dat Neyen 

te Delf eene rol fpeelde, die alles behalven 

eerlyk was, toonende hem eenen Diamant 

en een Handfchrift, het welk Neyen uic 

naam van Spinola aan Aarfens had ter hand 

gefteld, gevende met één hem dezelve te 

-rug. Verreiken wilde de fchuld daarvan op 

Neyen alleen doen affluiten, en beloofde ee 

ne bekrachtiging des Konings, ten genoege 

van dc Staaten te zullen bezorgen. * 

De handeling werd toen weder aangevangen, 

en te meer voortgezet, door dien Jeamzin 

de Franfthe Ambasfadeur, niet onduidelyk 

aan Prins Mcurits te h^ümn gaf, dat zo


men wilde voort Oorlógen, en zynen Koning 

om onderftand vergen, het ook niet meer 

dan billyk was, dat men hem eenig gezag 

in den Staat aanbood, of zelfs wel de Op- 

permogendheid; juist bet geen ik u gezegd 

heb, dat dc fchrandere Oldenbarneveld voor 

zien had; om Frankryk te vriend te houden , 

-verklaarde men aan Jcannln, dat zo men 

geraadcn zou vini'en, de Regecring te ver 

anderen, en het Gemeenebest tot een Ko- 

ningryk te maken, dat men als dan dtn Ko- 

'bing, zynen Meester tot Opperheer zoude 

jü e z e n. Ondertusfchcn werd de twee 

dracht tusfehen Maurits en 's Lands Advo- 

kaat van dag tot dag heviger aangeflookt. 

Van Engeland kwamen ook Gezanten in den 

Haag, die zig dan by deeze dan by geene 

van de Partyën vervoegden, al naar mate 

zy dachten, dat zy het fterkst waren. 

Dit den tyd van zes weeken geduurd heb 

bende, kwam eene tweede bekrachtiging uit 

Spanje. VVarrby &i Koning verklaarde, 

dat hy den Aards-Heitog volle magt verleen 

de, om in zynen naam } met de Staaten der 

ter*

CAO. lSc8.> ER E E N r G I ) E NEDERLANDEN. 24* 

lenigde Gewesten « de hoed a a mV b e i d 

van e e n ^ « £ e h 8^ l e n^ z y n d e .^ h e c 

Spaansch getcekend, A ^ ( 

De Staaten naamen kier op andermaal een 

befluu om tot geen verdrag te komen, dan 

van den Koning, maar regelrecht door den 

Komng zeiven 's Lands VRYHEID en on- 

âaglyfefaeid erkend werd, gevende echter 

»an den Aardshertog de keuzo, om de Wa- 

Penfchorfing nog voor 6 of 3 wecken te ver- 

emgen. Waarmede dit J, a r ten eind. 

liep, wordende met den aanvang van het • 

volgende Jaar x6o8, terwyl men nader bel 

«u.t tut Spanje wagtende was, een nieuw 

êrbond tusfehen Frankryk cn de Vereeni^ 

Gewesten tot ftand gebracht. ' 

d i t d 

1 ° 0 ? M a U 

* S o f 

marmveU bewerkt? 

V. Het was aap de g rootfte Staatsmannen 

van dien tyd Oldenbarneveld en f • 

su, atidia en fsanmn tópvertrouwd, 

en deeyp , 

, uecze droegen 'er ook ai den 

lof van weg. . n„ r • 

;* "e koning beloofde daar- 

* « ^ n , om *» staaten ce. 

L 2 

ue 

^

S44- GESCHIEDENISSEN DER 

ne coedc cn verzekerde vrede te bezorgen, 

waarna hy hun tegen dc Schenders dcrzelve, 

die, des vermaand, het ongeiyK weigerden 

te herftellen, met io 5oco Voetknechten op 

zyne kosten, voor zo langen tyd, als zy 

dezelven zouden nodig hebben, zoude on- 

derftcunen, en zejfs in geval van nood met 

meerder magt. Zo daarentegen de Ko 

ning Vyiindlyk werd aangetast, zouden de 

Staaten op gelyke voorwaarden, hem met 

5000 Voetknechten of ander Oorlogsvolk, 

of Oorlogfchepen ten zelfden kosten moeten 

byftaan. 'Doch het geen men eikanderen 

boven den bepaalden onderftand toelchikte, 

zou men eikanderen over en weder, na het 

eindigen van den Oorlog moeten te goed 

rïoen. — Geen van beiden, onderftand ge- 

nooten hebbende, zou met den Vyand mo 

gen handelen, buiten bewilliging van zynen 

Bondgenoot. — Het tegenwoordig verdrag 

zou eerst ftand grypen na den Vrede. — 

In het ftuk van den Koophandel zouden dc 

Nederlanders in Frankryk, en de Franfchen 

in. de NederlanUlche Gewesten gehandeld 

wo

VI.B.JP1.YT. 

BEfi SPAAHSCHE GEZANTJEK.

VEREENIGDE NPOKRLANDÊN. 245 

worden op gelyken voer, als de Ingezete 

nen. Dit verbond bragt de Franfchen in 

de grootfle achting by de Nederlanders 

Met het begin van de maand Fcbruary 

kwamen de Spaanfehe Gezanten, met fledeg 

over het ys in Holland, om de plegtige ban- 

deling aan te vangen. — Zynde de^Jark, 

graaf Ambrozio Spinola, Johan Riclmrdot 

Lid van den Raad van Staate, onder den 

Aartshertog, en dqn Prefident van den Ge- 

heimen Raad Don J uan de Mancicidor, en 

de reeds genoemden Neyen en Verreden. 

— Prins Maurits was hun byna een half 

uur van den Haag te gemoete gereeden, ver- 

zeld van een aanzienlyken'floer, en eikan 

deren genaderd zynde* ontmoetten de twee 

grootfte Helden van hunne Eenw eikanderen 

met alle minzaamheid, tredende Spinola in 

de koets van Prins Maurits. • Eenige 

dagen daarna werd den Spaanfchen Afgezan 

ten met eene buitengewoone plegtigheid in 

de Vergadering der Algemeene Staaten ge 

hoor verleend. ik zal u nfet vermoei 

en met een verhaal van al het geen in dit 

Jaar

èiü5 (AO. GESCHIEDENISSEN ENZ. 

Jaar verhandeld werd,' eerst over eene Vre 

de, en daarna over een Befland, het welk 

éindeiyk voor den tyd van twaalf Jaaren ge- 

flooten, en op den eenen twintigften van 

de Maand April, 1609, in 's Hage en tc 

Antwerpen, werd afgekondigd. Den Inhoud 

van dit heiland zelf zal ik u te hand {lel 

len, op dat gy het op uw gemak kunt 

nalezen en overdenken. 

Eïr>DE VAN HET ZESDE HEEL.

BERICHT VOOR DEN BINDER* 

om de Plaaten te plaatzen. 

Blois van Treslong gevangen. . . b I A % 

Oldenbarneveld doet zyn Eed. * 

Komst van Leicester te Amfterdam. .' 8o 

Moord van de Graaf van den Broek. . l 8 a 

Belegering y 9a Bonmei. . . l 8 - 

Aankomst der Spaanfehe Gezanten. .'" 245 

POURTRAITTEN. 

Ponrtr. I. „ tegèn over bl. 63 

— . 8 a 

~ 

1 1 1 

86 

— l V 

" 

' 

• V. 

• • - 1,4 

V I 

« . 2-33

nederlanden. - Koninklijke Bibliotheek

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

nederlanden. - Koninklijke Bibliotheek

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?