DE KOSTERSTEEN - Oud Bennekom

DE KOSTERSTEEN
Nummer 99
Februari 2007

DOS, een verhaal over de eerste twintig jaar van de oudste
sportvereniging in Bennekom.
Marius Aartsen, archivaris D.O.S.
Het was begin april 1928 dat de Christelijke Gymnastiekvereniging D.O.K. uit Ede een
uitvoering gaf in gebouw Volksbelang (zaaltje Fluit – Veenderweg). De bedoeling was
om leden en donateurs te werven voor hun eigen vereniging in Ede. De heer Douwes,
hoofd van de school aan de Veenderweg (nu Commanderij) en de heer Ozinga, de latere
voorzitter van de N.C.R.V., dachten daar anders over. Zij wilden een eigen vereniging
voor onze eigen Bennekomse jeugd! De heer de Hartog, de voorzitter van D.O.K., verleende
zijn volle medewerking.
Op woensdag 25 april 1928 werd D.O.S.
opgericht. Het leek allemaal prima, men
startte met 70 leden. Het eerste bestuur
bestond uit J. Ozinga (voorzitter), H.B.
Vos (secretaris), J. van Beek (penningmeester,
de dames J. Hey en J. Roozeboom
(alg. adjunct). De contributie werd
vastgesteld op 25 ct. per week voor leden
en 15 ct. voor aspirant-leden. Ook werd
een gymnastiekleider gezocht. Men had
de keuze uit de heer Stammers uit Wageningen
die fl. 9,- per avond vroeg, en de
heer Rubee uit Arnhem die fl. 6,- per
avond vroeg. De heer Rubee werd benoemd,
doch later zou blijken dat goedkoop
soms duurkoop is.
Drukkerij Modern Bennekom
DE KOSTERSTEEN
Nummer 99 Februari 2007
Op de vergadering van 2 mei 1928 was er
al veel discussie over de naam die de
vereniging zou krijgen. Gestemd werd
over drie namen: Kracht en Vriendschap,
O.D.I.H. (Ons Doel is Hoog) en D.O.S
(Door Oefening Sterk). Het werd D.O.S.,
de naam die nu al bijna 79 jaar oud is.
Een volgende vraag was: hoe kom je aan
toestellen? Eerst zou men wat toestellen
overnemen van een vereniging in Heelsum
die werd opgeheven, maar dat werd
toch te duur. De heer Grafhorst wist dat
ene Bindsbergen in Wageningen wat
oude toestellen op zolder had liggen.
Smid Jan de Nooy heeft deze wat opge-
1

knapt en zo was men voor een koopje
klaar.
Op 12 mei 1928 startte men op zaterdagmiddag
de eerste lessen in de openbare
school aan de Schoolstraat met 8 meisjes
en 23 jongens. Op 10 juli 1928 begonnen
de lessen voor de volwassenen,
18 dames en 14 heren. Na acht maanden
oefenen gaf men op 23 april 1929 de
eerste uitvoering in de gymnastiekzaal
van de openbare school. Dat werd een
groot succes.
Problemen
Vrij spoedig hierna beginnen de klachten
over de kwaliteit van lesgeven door de
heer Rubee. Op 20 januari 1930 is er een
tweede uitvoering in het pas geopende
Verenigingsgebouw aan de Kerkstraat.
De notulen vermelden dat het een slechte
uitvoering was. Het leiderschap van de
heer Rubee is veranderd in een leider met
een lange ij. Na deze uitvoering is hij met
de noorderzon vertrokken en heeft hij
nooit meer iets van zich laten horen. Een
moeilijke periode breekt aan.
Tijdens de ledenvergadering die gehouden
werd in hotel Rawang (nu de Koningshoeve)
wordt gemeld dat de penningmeester
nog slechts drie gulden in
kas heeft. Voorzitter Ozinga stelt voor
dat de aanwezige leden 50 cent per persoon
lappen om zaalhaar en consumpties
te betalen. In de ledenvergadering van 2
mei 1933 brengt de penningmeester een
mooi verslag uit; er is een batig saldo van
fl. 35,- . Maar helaas is er ook een schuld
van fl. 50,-. Waarschijnlijk heeft iemand
dit bedrag voorgeschoten.
De problemen met de leiding hoopte men
op te lossen door de benoeming van de
heer Willemsen uit Renkum. Hij begon
2
op 4 februari 1930 met vier lesuren, maar
al spoedig kwamen er twee bij. Op korte
termijn had men 80 leden, maar na twee
jaar was dit aantal weer teruggelopen
naar 30 leden. Ook met de leiding van de
heer Willemsen ging het fout, in de zomer
van 1933 werd hij ontslagen.
Van de afdelingen voor jongens en meisjes
was bijna niets over. De dames en
heren gooiden het over een andere boeg.
Zij gingen onder leiding van de heren
Van Manen en De Leeuw korfballen. Dat
betekende dat het turnen vrijwel verdwenen
was. Op Koninginnedag 31 augustus
1933 speelden de korfballers een wedstrijd
tegen Juliana-Wageningen, en verloren
met 7 – 1. De lol was er af, en men
stopte toen ook maar met kofballen. Met
D.O.S was het bijna afgelopen.
Een nieuwe start
In september 1933 begonnen enkele heren
weer te turnen. Henk Vos en Jan van
Beek hebben alles op alles gezet om de
vereniging te redden. Eind oktober 1933
kwam men in contact met de heer Teunissen
uit Ede, die ook al leiding gaf bij
Sparta Ede. Men zag kans om met de
heer Teunissen te starten met 21 leden:
zes meisjes, drie jongens, vijf dames en
zeven heren. Toch bleven er problemen,
omdat er geen mensen te vinden waren
die een bestuursfunctie wilden aanvaarden.
Van eind 1934 tot begin 1938 heeft
het duo Vos – Van Beek als bestuur alles
opgeknapt. Op de ledenvergadering van 5
mei 1938, toen de vereniging net tien jaar
bestond, werd weer een volledig bestuur
gekozen met vijf leden. Het tijdperk duo
Vos – Van Beek was voorbij. Nieuwe
mensen kwamen erbij: J.Hey, mej. B.
Hartman, en Mien Westerik.

Onder leiding van de heer Teunissen
werkte men mee aan verschillende activiteiten.
Zo was er een feest “Kinderen
voor kinderen” ten behoeve van wat men
toen noemde de fröbelschool (school
voor kleuters). Ook nam men deel aan
een feest dat werd georganiseerd door de
Vereniging voor Vreemdelingenverkeer
(V.V.V.). Op de tweede Pinksterdag
1936 werd namen de Bennekomse bevolking
aan D.O.S. een cadeau aangeboden.
De heer Adje van Sloten (van de boekhandel
in de Dorpsstraat – nu Bruna), een
zeer actief man in die dagen in het verenigingsleven
en het dorpsgebeuren, had
een actie gestart; door hem werd aan
D.O.S. een vlag aangeboden. Eind 1938
telde de vereniging 75 leden.
Op 1 september 1938 werd medewerking
verleend aan een grote demonstratie van
verschillende verenigingen. Dit was ter
gelegenheid van het 40-jarig jubileum
van koningin Wilhelmina. De uitvoering
vond plaats op het terrein van het kindertehuis
aan de Bovenweg. De heer Teunissen
was zeer tevreden; een prima uitvoering
is de beste propaganda.
Begin december 1938 was het feest: het
100 ste lid werd ingeschreven. Er kwam
een vrolijke avond gecombineerd met een
sinterklaasfeest voor leden tot 12 jaar. De
heer Teunissen die zelf bakker was,
bracht 50 speculaaspoppen mee. Het
feest kon niet meer stuk!
Enkele maanden eerder, op 24 september
was er in Apeldoorn een wandelmars en
een defilé voor de koningin. Men moest
een half uur wachten alvorens het koninklijke
rijtuig voorbijkwam.
Het jaarverslag 1938-1939 vermeldt nog
iets opmerkelijks. Driemaal deed men in
dat jaar mee aan een wandelmars. Na
afloop van een der wandelmarsen kregen
twee dames een standje van het bestuur
vanwege hun gedrag. Minder leuk werd
het toen korte tijd later een van hen werd
geroyeerd als lid wegens nieuwe problemen.
Het financiële plaatje is dan nog steeds
erg moeilijk. Het salaris van de heer
Teunissen bedraagt in 1939 fl. 50,- per
maand; de zaalhuur kost fl. 2,- per avond.
De gemiddelde opbrengst van de contributies
is fl. 72,- per maand. Het is begrijpelijk
dat er dan weinig ruimte is om
nieuwe materialen te kopen. Men wil een
bazar organiseren. Daar wordt zeer uitvoerig
op bestuurs- en ledenvergadering
over gesproken. Of het door de oorlogsdreiging
komt weet ik niet, maar van een
resultaat is nergens iets te vinden in de
kasboeken.
Mobilisatie en oorlog
In het verslag van de bestuursvergadering
van 11 april 1939 lezen we: “De openbare
school aan de Schoolstraat zal hoogstwaarschijnlijk
niet regelmatig ter beschikking
zijn. Dit zal geïnformeerd
worden, want een militaire beschikking
wegens mobilisatie is afgekondigd. De
inhoud hiervan is dat elk moment de
gehele school gevorderd kan worden.”
Door het uitbreken van de oorlog op 10
mei 1940, Vrijdag voor Pinksteren, werden
verschillende bijeenkomsten op regionaal
niveau afgelast. “De somberste
Pinksteren die ik ooit heb meegemaakt”,
schrijft secretaris Jan Hey.
Omdat het Nederlandse leger de mogelijkheid
wilde open houden om de Gelderse
Vallei onder water te zetten als
verdedigingsmaatregel tegen de Duitsers,
moest het vee worden geëvacueerd. Jan
3

Westerik, lid van D.O.S., was daarbij
behulpzaam. Hij liep op een mijn en verloor
het leven.
De eerste weken na de meidagen constateerde
de heer Teunissen enige inzinking.
Men wist nog niet goed raad met de
nieuwe situatie. Toch wist de leiding de
zaak weer aan het draaien te krijgen.
In de zomer van 1941 geeft men samen
met D.O.K. uit Ede en verenigingen uit
Oosterbeek en Arnhem een uitvoering in
het Edese Openluchttheater. Graag wilde
men zoiets ook in Bennekom organiseren,
maar daar was niet een dergelijk
terrein beschikbaar.
Het ledental groeide in deze tijd sterk.
Terwijl er op 1 januari 1941 nog 49 leden
waren, was dat op 1 mei van dat jaar
gegroeid naar 100 leden. Vooral de meisjesgroepen
groeiden snel.
In 1942 gaf men een winteruitvoering:
twee avonden in het Verenigingsgebouw
aan de Kerkstraat (nu museum). Er werden
zoveel kaarten verkocht dat men er
spijt van had dat er geen derde avond was
georganiseerd. Men moet wel bedenken
dat er in die oorlogsjaren weinig ontspanning
was. Daarbij komt dat de vereniging
een groeiend ledental had.
Ongeveer begin 1943 werd door de Duitse
bezetter het optreden naar buiten onmogelijk
gemaakt. Binnen de vereniging
werd nu des te harder gewerkt. Men ging
vaardigheidsproeven afnemen. Je kon een
diploma halen. Hierbij traden leden van
de gymnastiekvereniging Sparta uit Ede
op als jury. Als het resultaat goed was
aan rek, brug, ringen, en vrije oefening,
kreeg je een diploma dat door de vereniging
zelf was ontworpen, met de handtekening
van voorzitter en secretaris.
4
Evacuatie en terugkeer
Op 22 oktober 1944 moest de bevolking
van Bennekom evacueren. Pas in mei
1945 kon men terugkeren. Er bleek veel
vernield en gestolen. Ook bij D.O.S. was
het een grote puinhoop. Knotsen en stokken
die men gebruikte bij de vrije oefening,
hoepels: alles weg. Vermoedelijk
gebruikt door mensen die hier door de
bezetter te werk waren gesteld en ’s
avonds ook graag de kachel wilden laten
branden. Aan het gymnastiekpaard geen
stukje leer meer te bekennen. Gebruikt
voor schoenen? Het voetstuk van de brug
moest gelast worden; dit werd gedaan
door Gebr. Alberts, wagenmaker in de
Bakkerstraat, voor fl. 24,-. Smederij Erven
Jan de Nooij aan de Veenderweg
heeft de rekstokken weer voor fl. 51,95
geplaatst.
Het bestuur vergaderde weer op 17 juni
1945, en in juli begonnen de lessen weer
te draaien. Een hele prestatie! De heer
Teunissen die fl. 50,- per maand verdiende,
ontving over de periode juli 1944 tot
juni 1945 een bedrag van fl. 200,-. In het
kasboek werd dit omschreven als wachtgeld.
Koninginnedag, 31 augustus 1945, was
een groot feest. Wel zo’n tien poorten
werden gebouwd en versierd door de
toen opgerichte buurtverenigingen. Ook
was er een grote optocht, en D.O.S. was
natuurlijk van de partij. Een prachtig
versierde wagen met bloemen enz., en
mooie dames erop, getrokken door een
tiental heren. Dat was toen onze vorm
van emancipatie. We sleepten er een
tweede prijs uit en waren dolgelukkig. Na
aftrek van de kosten bleef er nog fl. 39,10
over voor de kas. Naar de waarde van
vandaag moet je dat met tien vermenig-

vuldigen. O.B.K. ging ook mee in de
stoet en blies haar partij mee. Op 10 juli
1945 vermeldt ons kasboek: gift wederopbouw
muziekvereniging fl. 25,-.
In september werd het geld van D.O.S.
geblokkeerd door een maatregel van minister
Lieftink, bedoeld om het geld van
de zwarte handel te achterhalen. D.O.S.
had geen zwart geld; de oorlog is gelukkig
voorbij.
De eerste naoorlogse jaren
De eerste uitvoering na de oorlog, in
maart 1946, gaf nogal wat problemen.
Kleding en sportschoenen waren nog op
de bon. Wel kreeg men een mooi briefje
van het ministerie dat men in aanmerking
kwam voor gymschoenbonnen, maar
wanneer? Tijdens de pauze gingen de
dames de zaal in om donateurs te werven.
Een prachtig resultaat in twee avonden:
75 donateurs, met een opbrengst van
fl. 150,-. Heel optimistisch had men 1000
donateurskaarten laten drukken voor de
somma van fl. 45,50. Voor deze uitvoering
werden 578 toegangskaarten verkocht
à 75 cent. Leden verkochten huis
aan huis en bij familie en buren. Dat
werkte prima. Toen de kosten van de
inkomsten waren afgetrokken, bleek er
nog fl. 19,72 over te zijn. Toch was het
een succes, want men had in vier jaar
niets in het openbaar kunnen doen.
In 1946 ging men met 124 kleintjes kersen
eten à 85 cent. Met de vrachtwagen
van de firma Van Barneveld van de Bovenweg
werden ze gereden. Na dit feestelijke
gebeuren was er fl. 5,30 over voor
de kas.
Voor een lampionoptocht op koninginnedag
1946 werden 72 lampions gekocht à
85 cent en 100 kaarsen à 10 cent. In 1947
ging men weer per vrachtauto met ruim
100 kinderen een middag naar Ouwehands
Dierenpark. Men moet zich voorstellen
dat de kinderen toen weinig verwend
waren; deze uitstapjes brachten
veel vrolijkheid.
Op de ledenvergadering van 3 april 1946
werd Frits van den Brink Sr. gekozen als
bestuurslid. Jarenlang zou hij veel betekenen
voor D.O.S.. Aris Dusschoten die
de heer Teunissen hielp bij de jongensafdeling,
werd ook bestuurslid, evenals de
dames Doortje Meurs en Reina Rozeboom.
De vereniging groeide flink, de
lesuren werden uitgebreid. Bij de sterk
groeiende meisjesafdelingen hebben Willy
van Silfhout en Jansje van den Brink
wekelijks bij de lessen geassisteerd.
Op zaterdag 5 november 1946 wordt
door een aantal verenigingen in optocht
de nieuwe burgemeester Boot feestelijk
ingehaald. Hij is gezeten op een boerenkar.
Op de grens van Bennekom, bij
Hoekelum, wordt hij welkom geheten
door ir. Van Hoffen, voorzitter van Oud-
Bennekom. D.O.S. is ook van de partij;
Willy van Silfhout biedt het echtpaar
Boot bloemen aan.
De jaren 1946 en 1947 stonden in het
teken van de wederopbouw. Via de heer
Teunissen kocht men 25 knotsen en een
stel nieuwe ringen; ook het rekstok werd
gerepareerd. De zadelmaker Hendriksen
(zijn werkplaats stond achter het hoekhuis
Brinkstraat / Veenderweg) bekleedde
het paard weer voor fl. 65,75. Hij had
gelukkig weer wat leer op de kop kunnen
tikken. De vereniging had dus veel onkosten.
5

Op de bestuursvergadering van 20 juni
1946 komt de vraag aan de orde, of de
heer Teunissen extra moet worden betaald
voor zijn inspanning voor de uitvoering.
Maar er zijn ook heel wat dames
en heren die er veel tijd in hebben gestoken,
dus maar niet. Doortje Meurs heeft
een prachtige oplossing. Zij had een paar
sigarettenbonnen; haar vader had een
sigaren- en sigarettenwinkel op Brinkstraat
69. Die sigarettenbonnen kon je
toen duur verzilveren, en de opbrengst
was voor de heer Teunissen. Aldus besloten!
Er was al verschillende malen over gesproken,
en op 5 juni 1946 was het zover.
Men startte met een seniorenafdeling
voor dames en heren. Men begon met
twaalf dames en tien heren onder leiding
van de heer Schepers uit Ede. Twee leden
van deze afdeling traden toe tot het bestuur,
namelijk mevrouw de Bruyn van
de Nassaulaan en Dirk Teunissen van het
Algemeer, de postbode die in 1953 is
overleden. Het aantal leden van de vereniging
steeg in 1947 tot ongekende hoogte:
boven de 250!
Voor de winteruitvoering van 1947 kregen
de donateurs netjes een vrijkaart
thuisbezorgd. Bij het twintigjarig bestaan
in 1948 werd besloten geen vrijkaarten
meer te geven aan donateurs; bruintje
kon de financiële kar haast niet trekken.
In 1949 kwam men gedeeltelijk terug op
dit besluit: alleen donateurs boven de
fl.2,- kregen een vrijkaart.
In de bestuursvergadering van 20 juni
1946 werd besloten om twee trommels
plus stokken aan te schaffen voor de
somma van fl. 239,50. Dat was een behoorlijk
bedrag, maar het was erg fijn als
men in het dorp en op G.O.G.-dagen in
marstempo naar buiten kon treden. Vijf
leden kregen een opleiding van Jan van
Silfhout, die zelf trommelslager was bij
O.B.K.. Van Silfhout deed dat gratis. Met
sinterklaas 1946 wilde men hem verrassen
met een flinke banketletter, maar men
kon niet aan een goede kwaliteit amandelspijs
komen. Het draaide uit op een
prachtig bloemstuk.
De jubileumuitvoering van 1948 was een
groot succes. De kleine jongens voerden
een bijzonder nummer op: zij speelden
met soldatenpak en geweer de tinnen
soldaatjes. De kleine meisjes speelden
een sprookjesspel compleet met maskers.
De fotograaf maakte op aanwijzing van
de heer Teunissen van enkele nummers
een plaatje. Kosten per opname fl. 6,-. Op
zaterdagavond volgde een feestavond
voor leden en aspiranten. Er werden een
paar nummers van enkele afdelingen
uitgevoerd, er waren toneelstukjes. En
niet te vergeten: de traktatie. Hiertoe
werden de leden van te voren allemaal
opgeroepen wat suiker in te leveren, want
drie jaar na de oorlog was dat nog altijd
schaars en op de bon. Op zaterdagmiddag
vertoonde de heer Van Schuppen, directeur
van Schimmelpennink in Wageningen,
een gratis film voor de kleintjes. Er
werd zeer veel genoten, zo veel feest.
7

Sociale woningbouw in Bennekom (2)
Arno van der Valk
De Kostersteen besteedt regelmatig aandacht aan de geschiedenis van de vooroorlogse
monumentale, kapitale villa’s in het dorp, maar hoe was het gesteld met sociale woningbouw?
In het eerste deel van deze serie – gepubliceerd in de Kostersteen nr. 98 oktober
2006 - is de oprichting van woningbouwvereniging Plicht Getrouw beschreven. Hier
komt de bouw van de eerste huizen aan bod.
In de eerste bestuursvergadering van
Plicht Getrouw op maandag 15 december
werd Johannes Tasseron (1873-1938)
met zes van de zeven stemmen benoemd
tot voorzitter. Hij maakte bij zijn benoeming
wel een voorbehoud: mocht de
regering de woningbouwvereniging verplichten
woningen te bouwen ver boven
de draagkracht van de beoogde huurders,
dan zou hij zich terugtrekken als voorzitter.
Kortom hij had het hart voor de
volkshuisvesting op de juiste plaats.
Met vier van de zeven stemmen werd de
heer Ad van Slooten benoemd tot secretaris
en met vijf van de zeven stemmen
werd mr. Abraham van der Deure tot
penningmeester gekozen. Dit tot vreugde
van de voorzitter, ‘daar de heer Van der
Deure een warm voorstander is der Geref.
Kerk’(1). De penningmeester zag wel
een bezwaar: als advocaat en procureur
met vele nevenfuncties was hij veel van
huis en het ophalen van de huren vormde
daarom een probleem. Zijn collega’s
vonden dit een eenvoudig op te lossen
probleem.
Blokjes bouwen
Allereerst discussieerde het bestuur in
verschillende vergaderingen - zonder een
besluit te nemen - over het type te bou-
8
wen woningen. ‘Licht en lucht en goede
slaapkamers dat zijn de belangrijkste
eischen’, meende de voorzitter, die daarmee
de gangbare opinie van de woningwetbouwers
vertegenwoordigde.(2) Maar
de heer Ansink verplaatste zich in de
toekomstige huurders: ‘Wat zullen deze
nu het liefste hebben? In geen geval een
blok. De menschen leven hier anders dan
in een stad, ze hebben nodig een tuintje,
een schuurtje, een stukje land, bergruimte
en wat ruimte om hun huizen.’(3) Ook de
provinciale inspecteur voor de volkshuisvesting
meende dat er ter wille van het
dorpsgezicht alleen vrijstaande woningen
gebouwd moesten worden.(4)
Ansink gaf zelf meteen het probleem aan:
‘Het is voor de meesten onmogelijk om
geheel te leven van hun loon, daarom
moeten ze iets bijverdienen.’ In een blokje
woningen kon dat moeilijker, maar om
dezelfde reden mochten de woningen ook
niet te duur zijn. Voor de voorzitter gold
alleen ’zoo goed mogelijk d.w.z. practisch,
maar ook zo goedkoop mogelijk’
bouwen.(5) De begroting van de exploitatie
zou hem daarin gelijk geven. Hij
wilde net als de anderen wel blokjes van
twee woningen bouwen, maar die bleken
gewoonweg te duur.

’De werkman evenwel behoeft geen
luxe woning, hij behoort tot den
eenvoudigsten in de maatschappij,
Zijn woning kan daarom eenvoudig
zijn, maar ze moet zijn droog, en
voorzien van zoveel mogelijk gemakken,
waar hij niet buiten kan.’
De heer Ansink tijdens de bestuursvergadering
van 15 december 1919,
blz. 49 van het notulenboek.
Ook het aantal woningen was onderwerp
van gesprek. Gezien de achterban van
werklieden, wilde het bestuur in geen
geval teveel woningen bouwen. Vanwege
de kans op leegstand en om te voorkomen
dat er arbeiders van elders naar
Bennekom zouden trekken vanwege het
woningaanbod. Volgens het college van
B&W waren er in Bennekom 18 woningen
te kort. Besloten wordt in de krant
een oproep te plaatsen met de vraag wie
er voor 2,50 à 3,00 gulden een huis wilde
huren.
Na de nodige discussie werd besloten dat
de heer Tasseron een bouwplan zou maken.
Hijzelf pleitte met het oog op de
grote verantwoordelijkheid en vrijere
positie tegenover de staat en de gemeente
Ede voor meerdere plannen, maar zijn
medebestuursleden vonden dat niet nodig.
Ondertussen werd de rijkstoelating
geregeld. De bouwvereniging werd
goedgekeurd bij Koninklijk Besluit van 5
februari 1920, No. 38, Staatsblad No. 54.
Op 6 april 1920 werd bij Koninklijk Besluit
nr. 21 Plicht Getrouw toegelaten als
‘vereniging uitsluitend werkzaam in het
belang van de verbetering der volkshuisvesting.’
Koopje
Een zekere firma Pijper had bij het bestuur
een plan ingediend om ten westen
van dorp te bouwen, maar dat werd afgewezen
vanwege de hoge prijs. Ook de
grond aan de Molenweg werd als te duur
ingeschat. Men had het oog laten vallen
op een stuk grond gunstig gelegen aan
wegen (naar de losplaats van de Boerenbond)
die in een gemeentelijk plan tot
verharding was opgenomen. De eigenaar,
de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente,
vroeg hiervoor 60 cent per vierkante
meter. Het bestuur wilde tegen die
prijs alleen de helft van de oppervlakte
kopen en deed een tegenbod van 50 cent
per vierkante meter, omdat men verwachtte
dat de kerkvoogdij de grond
voorlopig aan niemand anders zou kunnen
verkopen. De president kerkvoogd
stemde na overleg met Van Silfhout en
Tasseron in met dit bod, zodat kadastrale
sectie E 2359 t/m 2361 eigendom werd
van Plicht Getrouw.
De stichtingskosten van blokjes van twee
woningen bleken ondanks de aantrekkelijk
geprijsde grond zo hoog dat de huren
met een maximum van vijf gulden per
week voor Bennekomse begrippen gigantisch
zouden worden. Twee gulden was
gebruikelijk, zoals aan de Groene Steeg
(de huidige Groenestraat). In een volgend
plan bedroeg de gemiddelde huur toch
nog vier gulden, maar daar stond tegenover
dat iedere woning een grote tuin van
ca. 400 m2 zou krijgen, zodat de bewoners
hun eigen groenten konden verbouwen.
Bovendien wist het bestuur van
Plicht Getrouw inmiddels dat er voldoen-
9

de gegadigden waren die zo’n fikse huur
zouden kunnen opbrengen.
De inspecteur van volkshuisvesting had
het laatste woord, alles hing immers af
van de financiering door de gemeente en
het rijk. Zo werd een plan uitgewerkt
voor één blok van vier woningen en zes
blokken van twee woningen. De overheid
droeg 50% mee in de exploitatierekening
en andere helft werd gedekt door fl.3,75
huur per week en verpachting van de
resterende grond. De overheidssubsidie
bedroeg fl. 3,66 gulden per week per
woning.
Ook dit plan haalde het niet. Het nieuwe
plan luidde: vier keer twee woningen
langs de Verlengde Achterdorpschenweg
(de huidige Schoolstraat) en twee keer
vier woningen aan het zandpad daarachter
(de huidige Acacialaan). Ondertussen
was rijkssteun aangevraagd en ging de
gemeenteraad in de vergadering van 2
augustus 1920 zonder discussie en met
algemene stemmen akkoord met het aanvragen
en aanvaarden van een voorschot
uit de rijkskas van fl. 100.000, een bijdrage
in de exploitatie van fl. 3.050 en
met een bijdrage aan de betaling van de
jaarlijkse annuïteiten.
Aanbesteding
Vanwege de kosten verkoos het bestuur
het project niet publiekelijk aan te besteden,
maar elf aannemers uit te nodigen
een offerte te maken. Waarbij gezegd
moet worden dat het bestek zo eenvoudig
mogelijk was gemaakt, ‘zodat het
niemand behoeft af te schrikken bij de
inschrijving’.(6) Uitgerekend de werkgever
van bestuurslid Ansink, aannemer
Mekking, deed Plicht Getrouw van de zes
10
biedende firma’s het laagste bod. Tot
opluchting van het bestuur werd op 26
juli 1920 met alle lof voor de voorzitter
het project voor fl. 88.520 inderdaad aan
P. Mekking gegund. Het schilderwerk
werd aanbesteed bij de firma Heij.
De eerste steen, nu ingemetseld in de
woning op de hoek Schoolstraat /
Acacialaan.
Toen in de ledenvergadering van 9 augustus
1920 de gunning aan de orde
kwam, bleek de inspecteur van volkshuisvesting
uiteindelijk niet akkoord te
zijn gegaan met het plan. Er moest meer
bezuinigd worden. De verdeling 1 x 4 en
6 x 2 woningen werd gewijzigd in vier
blokken van twee woningen aan de Dorperweg
met een huurprijs van 4,25 gulden
per week en twee blokken van vier
woningen erachter: één blok aan de
noordelijke en een achter de zuidelijke
grens met een huurprijs van 3,75 gulden
per week.
Toch werd ook dit niet het uiteindelijke
plan, hoewel de bouwwerkzaamheden al

Bouwtekeningen behorend bij het raadsvoorstel
van Plicht Getrouw. Bouwnummer
192001741A, collectie Gemeente Archief
Ede.
Hierboven de zijgevel en voorgevel van de
blokjes van twee woningen. Hiernaast en
hieronder de zijgevel en de voorgevel van
de blokjes van vier woningen.
11

een aanvang hadden genomen. In de
daaropvolgende bestuursvergadering van
11 september 1920 bleek er toch nog een
tekort van fl. 3.500. Om dit weg te werken
werden de twee blokken van twee
woningen samengevoegd tot één blok
van vier woningen. In de bestuursvergadering
van de maand oktober vroeg
‘En inderdaad, het is een toevoeging
tot het zakelijke in onze notulen,
wanneer we niet wisten gedurende
den tijd die nu achter ons ligt, dat hij
[Tasseron], die de leiding had, onvermoeid
was, en met geheel zijn
werklust zich had vastgeklampt aan
de plannen, Bennekom woningen te
geven, het koste wat het wil, we
waren zeker reeds lang moedeloos
op onzen wegen teruggekeerd. Die
bezwaren waren te groot! Onoverwinnelijk!
Hij heeft evenwel aangetoond,
dat ze te overwinnen waren,
evenwel door hard te werken en in
biddend opzien naar boven.’
Door de secretaris toegevoegd aan
de notulen van de bestuursvergadering
van 26 juli 1920, blz. 97 van het
notulenboek.
Noten
12
de trage betaling van de gemeentelijke
voorschotten de aandacht van het bestuur.
De inkomensgrens werd op fl.36
bepaald; huurders met een hoger inkomen
moeten een evenredig hogere huur
betalen. De huur werd vastgesteld op
fl.3,75 voor de vier-aan-vier woningen en
fl.4,50 per week voor de twee-aan-twee
woningen (gemiddeld fl.4,40 per week).
Eerste steen
Op zaterdag 1 januari 1921 werden gevelstenen
ingemetseld in de eerste zestien
woningen van Plicht Getrouw.(7) Tot na
de Tweede Wereldoorlog beperkte het
woningbestand van Plicht Getrouw zich
tot deze zestien woningen (8) In de bestuursvergadering
van 6 januari 1921
werd een fusieverzoek van het Edese
Patrimonium afgewezen. Zodat Plicht
Getrouw als Bennekomse woningcorporatie
nog altijd zelfstandig werkzaam is,
naast het Edese Woonstede, dat ontstaan
staan is door fusie van de Edese corporaties.
In een volgend nummer van de Kostersteen
zal deel 3 over de vereniging Plicht
Getrouw verschijnen. Dit deel behandelt
het toewijzen van de woningen en de
jaren dertig.
(1) Archief Plicht Getrouw, Notulenboek, bestuursvergadering 15 december 1919, blz.
43. Later zou Van der Deure de eerste voorzitter van de NRCV worden. Tasseron zelf
was Hervormd en maakte in Den Haag, Bennekom en Huis ter Heide deel uit van de kerkenraad.

(2) Archief Plicht Getrouw, Notulenboek, bestuursvergadering 15 dec. 1919, blz. 48.
(3) Archief Plicht Getrouw, Notulenboek, bestuursvergadering 15 dec. 1919, blz. 48.
(4) Het toezicht op de naleving van de Woningwet door de lokale overheden werd ondergebracht
bij het staatstoezicht op de volksgezondheid, en gedelegeerd aan gemeentelijke
en regionale gezondheidscommissies. Deze gezondheidscommissies hadden ruime bevoegdheden
en een sterke positie tegenover de gemeentebesturen. Op 20 augustus 1920
adviseerde de gezondheidscommissie positief over de bouwplannen van Plicht Getrouw.
(5) Archief Plicht Getrouw, Notulenboek, bestuursvergadering 15 dec. 1919, blz. 49.
(6) Archief Plicht Getrouw, Notulenboek, bestuursvergadering 5 juli 1920, blz. 84-85.
(7) Deze steen bevindt zich nu in het hoekhuis Schoolstraat/Acacialaan.
(8) In 1976 werden deze woningen vervangen door de huidige bebouwing.
Op deze vooroorlogse
kaart van Bennekom
zijn de eerste woningen
van Plicht Getrouw
ingetekend (in
deze weergave zwart
ingekleurd). De vier
blokjes van twee woningen
liggen aan de
Achterdorpschenweg,
nu de Schoolstraat
genoemd. Daarachter
de twee blokjes van
vier woningen.
De Weerkruislaan is
op deze kaart nog niet
aanwezig.
13

Een kleine Joodse onderduiker
Mevr. L.G. Abell-van Soest
Wij, de familie van Soest, woonden vanaf het begin van de jaren dertig aan de Hartenseweg
op Wageningen-Hoog. Mijn in 1940 getrouwde oudste broer woonde niet ver van
zijn ouderlijk huis vandaan in dezelfde rij landhuizen aan het begin van de lange Hartenseweg.
In de oorlog had hij contact met een organisatie die joden aan onderduikadressen
hielp(1), en zelf hadden hij en zijn vrouw een driejarig joods jongetje, Paultje, in huis
genomen. Een alleraardigste kleine krullebol, die vaak in zijn eentje van het ene huis naar
het andere liep.
Mijn broer was erg op het kind gesteld.
Hij vertelde verhaaltjes, maakte grapjes
en leerde hem ook af en toe een ‘vies
woordje’, waar achter een handje om
geschaterd werd. Het was ondanks de
oorlog toch af en toe een vrolijke boel.
Op een dag wordt mijn broer opgepakt
door de Duitse politie. Mijn moeder
vluchtte dezelfde dag nog met de kleine
Paultje naar familie in het westen, mijn
schoonzuster wachtte in angstige spanning
af wat er met haar man zou gebeuren,
en ik had mijn werk. Gelukkig kon
mijn broer de ‘joodse keten’ waar Paultje
een schakel in was, geheimhouden en de
aandacht afbuigen naar zijn ‘zwarthandel’.
Hij werd na enige dagen weer vrij
gelaten en mijn moeder kwam met de
kleine onderduiker weer thuis.
In de winter van 1943 werd Paultje ziek.
Hij kreeg difteritis, dat heerste nogal in
die winter. De dokter gaf de nodige adviezen
en de voorhanden medicijnen,
maar het kind werd zieker en zieker. Ik
herinner mij als gisteren zijn laatste
avond, toen mijn broer bij zijn bedje zat
en voor het laatst nog eens een grapje
probeerde: “Wil Paultje een hapje poepje?”
Over het doodzieke gezichtje trok
een lach en met een doodziek stemmetje
14
kon hij nog teruggeven: “Wil - pappie -
een - hapje - plasje?” Wij konden onze
ontroering niet meer de baas. Diezelfde
nacht nog stierf Paultje.
Ik werkte in die tijd als hulpzuster in het
Johanniter ziekenhuis; ik wist een beetje
hoe ik moest handelen en verzorgde de
kleine dode. Mijn schoonzuster was hiertoe
niet in staat, overmand door verdriet
als zij was. In de morgen kwam de dokter,
maar die vond het te riskant om de dood
van het kind aan te melden bij de gemeente.
Het was immers nergens ingeschreven.
Die nacht groef mijn broer in alle stilte
een grafje in de tuin. Mijn vader timmerde
een kistje van ruwhouten planken en daarin
is Paultje begraven. Niemand heeft er
iets van gemerkt. Het was pikdonker; er
brandden geen straatlantaarns Na tien uur
mocht niemand meer op straat. In alle
stilte werd het kistje met aarde toegedekt
en in de ochtend begon het te sneeuwen.
Alle sporen van het stille nachtelijke gebeuren
werden uitgewist. Na de oorlog is
Paultje, evenals zijn vele lotgenoten, officieel
ter aarde besteld.
(1) Deze broer werkte op het laboratorium
van Piet Schoorl, aan de Edeseweg no 62.

Agenda voor de Alg. Ledenvergadering op woensdag 7 maart
2007 in zalencentrum De Brink, Brinkstraat 39, om 19.30 uur.
1. Opening
2. Mededelingen
3. Verslag van de ledenvergadering van 1 maart 2006 (zie blz. 15)
4. Verslag van de secretaris over 2006 (zie blz. 17)
5. Financieel verslag over 2006 (zie blz. 23)
6. Verslag kascommissie
7. Benoeming kascommissie
8. Begroting 2007 (zie blz. 23)
9. Contributie.
Het bestuur stelt voor de contributie voor het jaar 2008 vast te stellen op € 14.00
10. Benoeming bestuursleden.
De heer A.J. Lever is aftredend. Hij stelt zich herkiesbaar. De leden kunnen op de
vergadering tegenkandidaten stellen, mits de kandidatuur gesteund wordt door
tenminste tien ter vergadering aanwezige leden.
11. Rondvraag
12. Sluiting
Na afloop van de vergadering – naar verwacht om 20.15 uur – zal mevr. Suzanne van der
A., gemeentearcheoloog van Ede, een voordracht houden over archeologische opgravingen
in Bennekom.
Verslag van de Algemene Ledenvergadering van de Historische
vereniging Oud-Bennekom van Woensdag 1 maart 2006
De bijeenkomst vindt plaats in zalencentrum De Brink en begint om 19.30 uur. Vanwege
ziekte van de voorzitter wordt de vergadering geleid door de vice-voorzitter mevrouw
M.S. de Vos.
1. Opening.
De voorzitter opent de vergadering en
heet de aanwezigen van harte welkom.
Een bijzonder welkom geldt de aanwezige
ereleden van de vereniging: de heren
H. Gijsbertsen en A. van Steenbergen.
De vergadering gaat akkoord met het
voorstel om punt 11 van de agenda
(Plannen met betrekking tot het zestigjarig
jubileum van de vereniging) te behandelen
direct na de sluiting zodat bezoekers
die na het formele deel van deze
bijeenkomst worden verwacht ook geïnformeerd
worden.
15

2. Mededelingen.
De voorzitter memoreert het overlijden
van de heer H. Alberts. Voorts wordt de
nieuwe conservator van de Historische
Collectie aan de vergadering voorgesteld:
de heer C. C. Meulenkamp.
3. Notulen van de ledenvergadering van
9 maart 2005.
Met dank aan de secretaris worden de
notulen vastgesteld.
4. Verslag secretaris over het jaar 2005.
Naar aanleiding van het interessante historisch
materiaal van Bennekomse verenigingen
dat de historische vereniging
tentoonstelde in de marktkraam tijdens de
Vlegeldag doet de heer Van Hattem de
suggestie om, wanneer de mogelijkheid
zich weer voordoet, hieraan een kleine
tentoonstelling te koppelen zodat leden
ook op een rustiger moment hiervan kunnen
kennisnemen. De heer Bodlaender
vraagt of de vereniging de historie van de
Bennekomse verenigingen vastlegt. Dit
gebeurt niet systematisch. De suggestie
wordt gedaan om éénmaal in de drie jaar
middels een rondschrijven deze informatie
te verkrijgen en aan te vullen. Het
bestuur zal zich over het bovenstaande
beraden.
5. Financieel verslag over 2005.
De penningmeester geeft een toelichting
op diverse posten en concludeert dat
vanwege de boekenverkoop de financiële
reserve verder is toegenomen. Een flink
bedrag is naar een renterekening overgeboekt.
Van de uitgave, Bennekom tweevoudig
in Beeld, zijn 1200 van de 1500
gedrukte exemplaren verkocht. Van het
straatnamenboekje 800 van de 1500.
16
6. Verslag van de kascontrolecommissie.
De heer Elzenga doet verslag. De commissie
heeft de financiële bescheiden
over het jaar 2005 gecontroleerd. Er zijn
geen op- of aanmerkingen. De boekhouding
ziet er zeer verzorgd uit. Op voorstel
van de commissie besluit de vergadering
het bestuur décharge te verlenen. De
voorzitter dankt de leden van de kascontrolecommissie,
de heren Elzenga en Van
der Velden, voor hun werkzaamheden.
7. Benoeming kascontrolecommissie.
De heer Elzenga treedt af als lid van de
kascontrolecommissie. De heer Van der
Velden is tijdens de vorige jaarvergadering
voor twee jaar benoemd. De voorzitter
stelt voor om reservelid van de commissie,
de heer R. R. Munniks, te benoemen
tot lid. De vergadering gaat hiermee
akkoord. Tevens vraagt de voorzitter aan
de vergadering iemand voor te dragen als
reservelid. De heer J. van Raan wordt
benoemd tot reservelid.
8. Begroting 2006.
De penningmeester geeft een toelichting
op de begrotingsposten. De kosten en
opbrengsten met betrekking tot boeken
zijn PM opgevoerd. Er is 2500 euro gereserveerd
voor kosten i.v.m. het zestigjarig
bestaan van de vereniging. De begroting
wordt vastgesteld conform voorstel.
9. Contributie.
De vergadering stemt in met het voorstel
om de contributie voor 2007 op grond
van de consumentenprijsindex vast te
stellen op 13,75 euro.

10. Benoeming bestuursleden.
Het eerste deel van dit agendapunt staat
onder voorzitterschap van de heer A.
Nooij.
Mevrouw M. S. de Vos en de heren W.
Hol, W. C. L. van Kalleveen en A. Dirksen
zijn aftredend. De heer Dirksen is
statutair niet meer herkiesbaar. Mevrouw
De Vos en de heren Hol en Kalleveen
stellen zich herkiesbaar en worden herkozen.
Mevrouw De Vos neemt hierna het voorzitterschap
weer op zich. Zij bedankt de
heer Dirksen voor het vele werk dat hij
voor de vereniging heeft verricht gedurende
de twaalf jaren van zijn bestuurslidmaatschap.
Hij bekleedde een aantal
functies: secretaris, conservator en lid
van de werkgroep foto- en filmmateriaal.
Ook verzorgde hij de uitgave ‘Bennekom,
tweevoudig in Beeld’. In zijn
dankwoord memoreert de heer Dirksen
Verslag van de secretaris over het jaar 2006
de prettige samenwerking binnen het
bestuur. Op voordracht van het bestuur
wordt de heer V. W. van Poortvliet in de
ontstane vacature benoemd.
De heer Gijsbertsen constateert dat in het
schema van aftreden de vroegere gelijkmatigheid
over de jaren blijkbaar is verstoord
want van de zeven bestuursleden
zijn er dit jaar vier aftredend.
11. Rondvraag.
De heer H. Tip krijgt het woord. Hij verrast
de vereniging met het schenken van
de gedenksteen die was ingemetseld in de
voormalige Boerenbond aan de Acacialaan.
De overhandiging gebeurt symbolisch
met een foto van de steen.
12. Sluiting.
De voorzitter dankt de aanwezigen en
sluit de vergadering rond 20.00 uur.
Bestuur
In het verslagjaar kwam het bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom vier
maal bijeen, namelijk op 11 januari, 19 april, 27 juni en 11 oktober. De vereniging is
vertegenwoordigd in het bestuur van het Kijk- en Luistermuseum en neemt deel aan de
beraadslagingen van het Comité Open Monumentendag Ede. Door vertegenwoordiging in
de regionale bijeenkomsten wordt contact onderhouden met andere historische verenigingen.
De samenstelling van het bestuur veranderde
door het vertrek van A. Dirksen.
Tijdens de algemene ledenvergadering
2006 werd de heer V. W. van Poortvliet
gekozen in zijn plaats. De samenstelling
werd daardoor als volgt: A.J. Lever
(voorzitter), mevrouw M.S. de Vos (vicevoorzitter),
W. Hol (secretaris), W.C.L.
van Kalleveen (penningmeester), mevrouw
G.M. Hoogkamer-Weijman,
A.T.J. Nooij en V.W. van Poortvliet.
17

De algemene ledenvergadering werd
gehouden op 1 maart.
Aan het eind van het jaar 2006 telde de
vereniging 328 individuele leden en 235
leden in gezinsverband. Dit brengt het
aantal stemgerechtigde leden op 798.
(Eind december 2005 was dit aantal 786).
In het verslagjaar verwelkomde de vereniging
51 nieuwe leden. Door overlijden
of bedanken werd het lidmaatschap van
39 leden beëindigd, waardoor het aantal
leden uiteindelijk met 12 toenam.
Op 30 augustus overleed op tachtigjarige
leeftijd Rien de Vos, sinds 1991 erelid
van de vereniging. Man van vertrouwen
en wijsheid. Hij was van 1980 tot 1991
bestuurslid van de vereniging. In die
periode verschenen van zijn hand vele
artikelen in De Kostersteen. Ook vervulde
hij geruime tijd de functie van secretaris
en was hij redacteur van De Kostersteen.
In 2006 werd met een aantal bijzondere
activiteiten aandacht besteed aan het 60 –
jarig jubileum van de vereniging. Er verschenen
vier nummers van De Kostersteen.
Vijf lezingen vonden plaats en de
excursiecommissie organiseerde twee
excursies. De vereniging was actief op de
Vlegeldag en de Open Monumentendag.
Zestig jarig jubileum
1. Uitgave: Kroniek 1946 – 2006
Erelid Henk Gijsbertsen, die als lid het
grootste deel van de geschiedenis meemaakte,
verzorgde deze jubileumpublicatie.
Gebaseerd op verslagen van bestuursvergaderingen
en met aanvulling
van vele foto’s geeft dit boekje een boei-
18
end beeld van het wel en wee van de
vereniging gedurende haar bestaan. Het
werd gepresenteerd op de algemene ledenvergadering
2006 en gratis toegezonden
aan alle leden.
2. Etalagetentoonstelling
Vroeg in het voorjaar van 2006 ging in
samenwerking met de Ondernemingsvereniging
Bennekom de etalagetentoonstelling
van start. Op verschillende plaatsen
in het centrum waren in totaal 22 afbeeldingen
te zien van de situatie van eertijds
op dezelfde plek. De vormgeving werd
verzorgd door Gert Jan Koster. De tentoonstelling
ging gepaard met een puzzel
waarop tientallen oplossingen werden
ontvangen. Na afloop zijn de historische
foto’s bij elkaar opnieuw geëxposeerd in
de uitbouw van het oude postkantoor.
3. Actie ‘Loden kist’
Ter gelegenheid van de renovatie van het
interieur van de Oude Kerk werd deze
actie georganiseerd met het doel een
financiële bijdrage te leveren aan de restauratie
van één van de oudste meubelstukken
in de kerk: de Nergenabank. De
opbrengst bedroeg 2400 euro. Een ieder
werd in de gelegenheid gesteld om voor
10 euro een certificaat te kopen. De mogelijkheid
werd daarbij geboden om op
het aangekochte certificaat een persoonlijke
boodschap te vermelden voor toekomstige
lezers (berichten aan de toekomst).
De ingevulde certificaten werden
weer ingezameld en tijdens de feestelijke
voorjaarsbijeenkomst op 25 april in een
gesloten loden kist in de kerk ‘neergelaten’
in een speciaal keldertje onder de
kerkvloer. De kist vermeldt het opschrift:
Niet openen voor 2106. De vereniging

maakte dankbaar gebruik van de belangeloze
medewerking van enkele Bennekomse
ondernemingen: Drukkerij Modern,
notaris mr. T. Miedema, aannemer
M. van Beek, loodgieter F. M. Vogelaar
en E. M. Heij, grafonderhoud. De actie
genoot grote belangstelling van de pers.
4.Schilderijententoonstelling
Ter gelegenheid van het jubileum richtte
het Kijk- en Luistermuseum in het museum
een tentoonstelling in van schilderijen
gemaakt door hoofdzakelijk inwoners
van Bennekom met ‘Historisch Bennekom’
als thema.
5.Boek ‘Dit is Bennekom’. Verleden,
heden en toekomst van een bijzonder
dorp
Onder redactie van Bert Lever, Tarq
Hoekstra en Guus Vlaskamp kwam deze
bijzondere uitgave tot stand. Inhoudelijke
bijdragen werden geleverd door Janny
Bloembergen-Lukkes, Gerrit Breman,
Tarq Hoekstra, Bert Lever, Ad Nooij,
Rob Spiegelenberg, Arno van der Valk
en Jelle Vervloet. Tijdens de najaarsbijeenkomst
op 15 november werd het boek
gepresenteerd waarbij het eerste exemplaar
werd aangeboden aan burgemeester
Robbertsen. Via de boekhandels en het
museum is het boek inmiddels door honderden
geïnteresseerden aangeschaft.
De Kostersteen
In het verslagjaar was de redactie als
volgt samengesteld: C.A. Heitink, A.T.J.
Nooij (eindredacteur), H.J. van den Oever
en P. Smit.
In 2006 verschenen de nummers 95 t/m
98. In 2006 zijn in De Kostersteen artikelen
gepubliceerd gebaseerd op historisch
onderzoek van: Henk Gijsbertsen, Michiel
van der Leeuw, A.J. Molenaar, Ad
Nooij, Henk Tip, Arno van der Valk en
Joop Zijlstra, Bovendien werden artikelen
en mededelingen over de activiteiten
van de vereniging opgenomen.
Lezingen
Na afloop van de jaarvergadering op 1
maart werden korte lezingen verzorgd
door Henk Gijsbertsen (zestig jaar
HVOB), Arno van der Valk (Bennekom
en de letteren), en Kees Heitink (Graven
in de toekomst).
Feestelijk was de voorjaarsbijeenkomst
op 25 april in de Oude Kerk. Marjolein
Lever hield een voordracht over de geschiedenis
van de (dwars)fluit. Zij bespeelde
daarbij verschillende fluiten. En
haar begeleidend fluitspel tijdens het
afsluiten van de actie ‘loden kist’ gaf
deze ceremonie een extra dimensie.
Groot was de belangstelling voor de najaarsbijeenkomst
op 15 november in de
Oude Kerk. De presentatie van het boek
‘Dit is Bennekom’ stond centraal. Na de
pauze verzorgde Jelle Vervloet een boeiende
lezing over de betekenis van de
regionale en lokale geschiedbeoefening.
Excursies
De excursiecommissie bestaat uit de dames
P. van Amerongen-Budding, H.
Gijsbertsen-Vogel en M.S. de Vos.
1. Voorjaarsexcursie
Op woensdag 10 mei 2006 vond de jaarlijkse
dagexcursie plaats. Om 8 uur ’s
morgens vertrokken de 52 deelnemers
naar de Paardenkamp in Soest. Bij het
rusthuis, voor ruim 100 paarden, werd
19

een rondleiding gegeven en er werd een
film vertoond.
Na een kop koffie, bij Het Witte Huis in
Soest, werd de reis voortgezet. Om 12
uur ging men in Bunschoten-Spakenburg
aan boord van de Anne Elisabeth voor
een rondvaart over het Eemmeer. Het
weer was voortreffelijk en de visserslunch
werd dan ook in de buitenlucht
genuttigd.
’s Middags was er een klederdrachtshow
in ’t Haantje en na een kleine wandeling
volgde een rondleiding in het Klederdracht-
en Visserijmuseum. Om 18 uur
precies was de bus weer terug in Bennekom
en men kon terug kijken op een
geslaagde dag.
2. Najaarsexcursie
Op donderdagavond 21 september 2006
vond de avondexcursie plaats. Een groep
van 20 personen werd gastvrij ontvangen
bij tuincentrum De Oude Tol. Na een
kopje koffie met cake werd door de heer
Jansen Sr. verteld over de geschiedenis
van het bedrijf, dat ooit in Bennekom
begon. Enkele historische plaatjes ondersteunden
het verhaal. Dhr. Jansen jr. en
echtgenote vertelden over de ontwikkelingen
van het bedrijf heden ten dage.
Vervolgens werd er een rondleiding door
het tuincentrum gegeven. Het was leuk
om eens achter de schermen te kijken en
de dank voor de familie Jansen en medewerkers
was op zijn plaats.
Vlegeldag
Ook in het afgelopen jaar presenteerde
Oud-Bennekom zich tijdens de vlegeldag
met een ingerichte kraam. Als thema was
gekozen: 1946. Voor veel mensen waren
de voorwerpen en foto’s uit die tijd zeer
20
herkenbaar en de kraam trok dan ook
veel bezoekers. Ter gelegenheid van het
60-jarig bestaan van de vereniging werd
op Bruxvoortse koek getrakteerd. Dank
aan mevrouw A. Koster en de heren B.
Aalbers, M. Aartsen, H. van Amerongen
en A. Dirksen, die samen met bestuursleden
hierbij actief waren.
Werkgroepen
1. Behoud oudste gedeelte Bennekomse
Begraafplaats
Leden zijn: C.A. Heitink (voorzitter), R.
Heij, D. van Kampen, A.J. Lever, en J. de
Nooij.
In 2006 werd er verder gewerkt aan de
restauratie van het oudste deel van de
begraafplaats. In het bijzonder was dat
het geval ten aanzien van de grafkelder
voor de bewoners van het kasteel Hoekelum
en het erboven staande monument
dat midden in het oudste gedeelte van de
begraafplaats staat. Dat laatste gebeurde
in overleg met de familie Van Wassenaer.
De gelijknamige stichting bracht
een website met informatie ‘in de lucht’:
http://begraafplaatsbennekom.web-log.nl.
2. Foto- en beeldmateriaal Bennekom
Leden: K.B.A. Bodlaender, A. Dirksen,
H.Gijsbertsen, F.G. van Oort, V.W. van
Poortvliet (voorzitter), D.Poot en A.J.
Welgraven.
De voorzitter heeft gesprekken gevoerd
met een aantal werkgroepleden (informatie
en adviezen). Deze gesprekken zullen
worden voortgezet.
De fotowedstrijd loopt nog tot 1 maart
a.s. Hartelijk dank voor de ingezonden
bijdragen.

Er zijn plannen gemaakt voor een website
“oudbennekom”. Op dit moment zijn
deze in de fase van het vergelijken van
offertes.
De foto- en diacollectie bevat diverse
oude opnamen van oude boerderijen in
De Kraats waarvan het adres onbekend is
en ook onzeker is of ze nog wel bestaan.
In overleg met H. Gijsbertsen en H. van
Amerongen is besloten hier onderzoek
naar te doen, waarbij dankbaar gebruik
zal worden gemaakt van de kennis van
werkgroeplid A.J. Welgraven.
In “De Kostersteen” zal een nieuwe rubriek
verschijnen onder de titel “Horen,
zien … en doorgeven” waarin actuele
informatie over het Kijk- en Luistermuseum
zal worden opgenomen. De rubriek
zal worden verzorgd Door C.C. Meulenkamp
en V.W.van Poortvliet.
3. Geschiedenis van Bennekom
Leden zijn: A.J. Lever (voorzitter), M.
Aartsen, mevrouw J. Bloembergen-Lukkes,
K.B.A. Bodlaender, G. Breman, W.
Cromwijk, H. Gijsbertsen, C.A Heitink,
T.J. Hoekstra, M. Koudijs, M. van de
Leeuw, W.P. Mantel, mevrouw A.
Nagtegaal, J. de Nooij, A.T.J. Nooij, H.
van den Oever, F.G. van Oort, mevrouw
M. van Rooijen, A van Silfhout, P. Smit,
A. van der Valk en J.A. Zijlstra.
De Werkgroep Geschiedenis kwam in
2006 zoals gebruikelijk twee maal bijeen.
Tijdens de bijeenkomsten wisselden de
leden informatie uit over de projecten
waar zij mee bezig zijn en gaven elkaar
onderling adviezen. De bijeenkomsten
vonden dit jaar plaats op 15 mei en 13
december, beide keren in het Bennekomse
gebouw van de Christelijke Scholengemeenschap
‘Het Streek’. Veel van het
besprokene vond uiteindelijk zijn weg
naar De Kostersteen of zal dat nog vinden.
Het in 2004 binnen de werkgroep
ontstane idee om te komen tot een nieuw
boek over de geschiedenis van Bennekom
werd in het verslagjaar gerealiseerd
in het boek ‘Dit is Bennekom’.
4. Monumentencommissie
Leden zijn: W. Hol en A.T.J. Nooij.
De activiteiten van de monumentencommissie
hebben voornamelijk betrekking
gehad op de organisatie van de Open
Monumentendag. Hierbij werd binnen
het Comité Open Monumentendag Ede
overleg gepleegd met de zusterverenigingen
in Ede en Lunteren.
Voorts werd, met versterking van Kees
Heitink, Michiel van der Leeuw en Bert
Lever, vorm gegeven aan de actie ‘Loden
kist’.
5. Joodse inwoners Bennekom 1940-1945
Leden zijn: Kees Heitink, Anneke
Nagtegaal, Ad Nooij en Jan-Durk Tuinier.
De werkgroep, die is opgericht naar aanleiding
van een lezing over Bennekomse
Joden die Ton Steenbergen uit Wageningen
eerder dit jaar in Bennekom hield,
stelt zich ten doel informatie te verzamelen
over joodse inwoners van Bennekom
gedurende de tweede wereldoorlog. Wie
woonden hier, wie zijn hier ondergedoken
geweest, wie hebben hen onderdak
verschaft, wat waren hun lotgevallen?
Om deze vragen te beantwoorden, worden
niet alleen archieven geraadpleegd,
maar worden ook contacten gelegd met
veel informanten.
21

Foto- en diacollectie
De beheerder van het foto- en beeldmateriaalarchief
(H. Gijsbertsen) heeft ook dit
jaar weer foto’s aan de collectie kunnen
toevoegen, verkregen door schenking en
aankoop.
De collectie is ondergebracht in het Kijk-
en Luistermuseum. Voor de registratie en
beschrijving van de foto’s en dia’s wordt
gebruik gemaakt van de in het museum
aanwezige computerapparatuur en software.
Het digitaliseren van de fotocollectie
is vervolgd.
Hartelijk dank aan al diegenen van wie
fotomateriaal werd ontvangen.
Historische collectie
Conservator is C.C. Meulenkamp. In
samenwerking met het Kijk- en Luistermuseum
wordt inhoud gegeven aan het
collectioneringsplan waarin het beheer en
behoud van de collectie centraal staan.
Ook dit jaar zijn schenkingen ontvangen
in diverse categorieën. Alle gevers hartelijk
dank; ook in de toekomst zijn schenkingen
van (Bennekoms) historisch materiaal
van harte welkom.
Bibliotheekcollectie
De vereniging heeft een kleine collectie
boeken met betrekking tot de geschiedenis
van Bennekom en omgeving. Deze
22
collectie bevindt zich in het Kijk- en
Luister-museum. Ook het museum bezit
een kleine collectie, met name boeken
over mechanische muziek, textiel, mode
en klederdrachten.
Er is het afgelopen jaar verder gewerkt
aan de invoering in het computerprogramma
Adlib. Naast de categorieën
Muziek, Textiel en Godsdienst is nu ook
de categorie Geschiedenis ingevoerd. De
collectie werd uitgebreid met enkele aankopen
en een groot aantal schenkingen.
Vooral het materiaal dat betrekking heeft
op de geschiedenis van Bennekom en
zijn inwoners is meer dan welkom. Naast
leden van Oud-Bennekom wisten ook
niet-leden de weg naar de collectie te
vinden. Er werd onderzoek gedaan naar
de Oostereng, Boekelo, molens en de
sociale geschiedenis van Bennekom. De
jongste bezoeker was een leerling uit de
7e groep van het basisonderwijs. Voor
een bezoek aan de bibliotheek kunt u een
afspraak maken met Riet Hoogkamer,
telefoon 0318 – 416180.
Dankwoord
Het bestuur dankt allen die zich hebben
ingezet voor de Historische Vereniging
Oud-Bennekom. Met elkaar zorgen zij
ervoor, dat de Bennekomse geschiedenis
levend en ook zichtbaar blijft.

Financieel Verslag 2006 en Begroting 2007
Werkelijk Begroting Werkelijk Begroting
2006 2006 2005 2007
Baten
Contributies 8.445 8.160 8.198 8.500
Boekverkopen 16.873 P.M. 4.872 P.M.
Overige opbrengsten 635 600 1.039 600
Bankrente 128 P.M. 2 100
26.081 8.760 14.111 9.200
Lasten
De Kostersteen 6.156 6.450 6.293 6.450
Overige drukkosten 12.418 P.M. 487 P.M.
Werkgroepen 341 1.000 40 1.000
Lezingen en bijeenkomsten 612 300 264 300
Secretariaat 24 175 41 100
Administratiekosten 194 200 174 200
Overige bestuurskosten 141 50 48 100
Contributies en abonnementen 156 175 155 175
Jubileumjaar 2.500
Diversen 55 100 40 100
20.097 10.950 7.542 8.425
Resultaat boekjaar 5.984 -2.190 6.569 775
Balans per 31 december 2005
Geldmiddelen 17.861
Te vorderen/vooruitbetaald 7.260
25.121
Te betalen/vooruit ontvangen 207
Reserves 24.914
23

Horen, zien …. en doorgeven
actuele info Kijk- en Luistermuseum
Cees Meulenkamp
Vincent van Poortvliet
Een nieuwe rubriek in De Kostersteen, waarin actuele informatie aangereikt wordt vanuit
museum en vereniging in goede samenwerking. Dat staat ons voor ogen! De conservator,
Cees Meulenkamp, en een bestuurslid HVOB, Vincent van Poortvliet, zullen deze rubriek
gaan verzorgen, waarbij we uiteraard ook soms de hulp van anderen zullen inroepen. De
onderwerpen zullen variëren: een interessant voorwerp uit de collectie, een nieuwe aanwinst,
een onderzoekje, een project, een expositie, enzovoort.
Het onderwerp voor de startaflevering
ligt voor de hand: De Museumverbouwing.
Zoals u wellicht al hebt vernomen (ook in
de pers is er over geschreven) is in het
begin van het afgelopen jaar na intensieve
discussie besloten om niet te gaan
verhuizen, maar om te gaan verbouwen
op de huidige locatie. Waarom verbouwen?
In feite buitelen de argumenten en
redenen over elkaar heen.. Een greep:
- De beheersing van het binnenklimaat:
Het platte dak in de (lage!)
Moltzerzaal bijvoorbeeld is vooral in
hete zomers een warmtebron van jewelste.
En we rekenen op hete zomers.
- Het huidige binnenklimaat is trouwens
ook bedreigend voor een deel
van de collectie.
- Er is ruimtegebrek: depotruimte,
koffiekamer, toiletten.
- Er is behoefte aan een specifieke
educatieruimte (voor cursussen bijvoorbeeld).
24
- Het gebouw, met name de entree,
heeft een nieuwe uitstraling nodig.
Wat gaat er gebeuren en wanneer? Als
opleveringsdatum wordt genoemd 1 april
(geen grap, echt waar) en de aftrap is
begin februari. Een vrijwilligersleger is
intussen aangeworven. De belangrijkste
doelen:
- Verhoging van het dak van de muziekzaal
(er komt een puntdak op).
- Er komt een klimaatinstallatie.
- Er komt ruimte beschikbaar voor
educatieve doeleinden.
- De koffiekamer zal worden aangepast.
- De toiletvoorzieningen worden uitgebreid
en verbeterd.
- De voorgevel en de entree worden
gemoderniseerd.
We verwachten dat u met ons van mening
bent dat de plannen prima zijn. Binnenkort
hopen we over een eigentijds en
prima geoutilleerd museum te beschikken
waarmee we weer jaren vooruit kunnen!

Uit de oude camera
Redactie
In de vorige Kostersteen (nr. 98 oktober 2006) publiceerden
wij een tweetal foto’s met het verzoek aan de
lezers ons nadere inlichtingen te verschaffen. Deze oproep
had succes.
Bij nevenstaande foto was de vraag waar deze is genomen.
Het torentje rechts op de foto is het dak van ‘de
Boerenbond’; zie ook de bouwtekening op blz. 15 van
de vorige Kostersteen. Dat betekent dat de foto is genomen
ten oosten van de Edeseweg en ten noorden van de
Heidelaan. Mevr. Weener, die de foto toezond, vermeldde
dat de sparren waren afgezaagd door de Duitsers om
aldus schootsveld te creëren. Ook de nabij gelegen huizen
aan de Edeseweg moesten voor dit doel wijken.
De tweede foto had betrekking
op de toneelvereniging K.D.S.
Op deze foto kwamen vijf reacties.
De afkorting K.D.S. staat voor
“Kunst Door Studie”. Deze
vereniging is opgericht in 1931.
Jaarlijks werd in het Verenigingsgebouw
– het huidige Museum
– een toneelstuk opgevoerd.
Volgens de krantenverslagen
waren dit meestal goede
uitvoeringen, er wordt gesproken
van “Goed geslaagde
avond” en “Goede vertolking van een moeilijk stuk”.
Op de foto zittend v.l.n.r.: de heer Meijer, Ruth Vermeer, Bert Hoefakker, Wim Wolve en
Jan Jansen. Staande v.l.n.r.: Marie Meijer, Jo van Ingen, Antje Vermeer-de Wit, Leen
Borst, Teun Jansen-Vermeer, Teus Zaaier, Mien Veldhuisen-Meijer en Chris Jansen.
Door gebrek aan belangstelling van nieuwe leden is de vereniging uiteindelijk opgeheven.
25

Archeologie in Bennekom
Suzanne van der A
Voordracht 7 maart 2007.
Sinds mijn aanstelling in 2002 heeft in Bennekom op ruim 20 locaties archeologisch onderzoek
plaatsgevonden. Dat onderzoek is in lang niet alle gevallen erg spannend; vaak
blijft een onderzoek beperkt tot wat boringen. Enkele springen er echter bovenuit.
In deze lezing zal ik een overzicht geven van alle uitgevoerde onderzoeken. Enkele locaties,
zoals het voormalig ziekenhuisterrein en de Oude Kerk, hebben boeiende resultaten
opgeleverd die het waard zijn om wat langer bij stil te staan.
Mededelingen van het bestuur
Nieuwe leden
Het bestuur heet de volgende personen van harte welkom als nieuwe leden van de Historische
Vereniging Oud-Bennekom:
De heer en mevrouw R.A. Ackerman-Baaijens
De heer en mevrouw I. van de Berg
De heer C.W.A. van Beukering
Mevrouw T. Botter-Rozenboom
De heer en mevrouw B. Jacobi-Dolman
De heer en mevrouw W. Nieuwenhuizen
Mevrouw A. Overeem-Roseboom
De heer W. Rozeboom
De heer en mevrouw C.F.A. Swertz-van Dam
De heer J. Vervloet
De heer P.T. van de Vliet
Mutaties verzoeken wij u schriftelijk door te geven aan de ledenadministratie, t.a.v. mevr.
G.M. Hoogkamer – Weijman, Emmalaan 33, 6721 ET Bennekom
26

Agenda van de Historische Vereniging Oud Bennekom
• Woensdag 7 maart 2007 om 19.30 uur in zalencentrum de Brink, Brinkstraat 39: Algemene
ledenvergadering. Na afloop van de ledenvergadering zal mevrouw Suzanne
van der A een voordracht houden over archeologische opgravingen in Bennekom.
• Woensdag 25 april 2007 om 20.00 uur voorjaarsbijeenkomst. Tijdens deze bijeenkomst
zal ……………………………
• Woensdag 9 mei, voorjaarsexcursie. Nadere mededelingen volgen in de komende
Kostersteen
Bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom
A.J. Lever, voorzitter Prinsenlaan 2, 6721 EC Bennekom
Mevr. M.S. de Vos , vice-voorzitter Dikkenbergweg 8 6721 AC Bennekom
W.Hol, secretaris (tel.: 0318-416171) Pr.Bernhardlaan 19, 6721 DN Bennekom
W.C.L.van Kalleveen, penningm. Dikkenbergweg 72, 6721 MB Bennekom
Mevr. G.M. Hoogkamer-Weijman, Emmalaan 33, 6721 ET Bennekom
A.T.J. Nooij Hullenberglaan 4 6721 AM Bennekom
V.W. van Poortvliet Johanniterlaan 34 6721 XZ Bennekom
Ledenadministratie
Mevr. G.M. Hoogkamer-Weijman Emmalaan 33, 6721 ET Bennekom
Beheer foto- en diacollectie
H. Gijsbertsen Gasthuisbouwing 9A, 6721 XH Bennekom
Conservator historische collectie
C.C. Meulenkamp Prins Bernhardlaan 15 6721 DN Bennekom
Redactie Kostersteen
A.T.J. Nooij, eindredacteur Hullenberglaan 4, 6721 AM Bennekom
C.A. Heitink Brinkerpad 29, 6721 WJ Bennekom
H.J. van den Oever Edeseweg 117, 6721 JT Bennekom
P. Smit, Heelsumseweg 32, 6721 GT Bennekom
27