Hooglandse Nieuwe februari 2013 - Welkom bij de LSE

Hooglandse Nieuwe
informatieblad voor alle geïnteresseerden
rondom de Hooglandse Vieringen van de
Leidse Studenten Ekklesia
negende jaargang, nr. 1
februari 2013
€ 2 (gratis voor leden)
Vergankelijkheid
!
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 1

9e jaargang, nummer 1, februari 2013 € 2 (gratis voor leden van de LSE)
Rapenburg 100
2311 GA Leiden
071 - 513 4558
ekklesia@solcon.nl
www.ekklesialeiden.nl
www.rapenburg100.nl
Hooglandse Nieuwe is een blad voor alle
geïnteresseerden rondom de Hooglandse
Vieringen van de Leidse Studenten Ekklesia.
Het verschijnt zes maal per jaar.
Redactie Bep van Houten, Tine van Iren, Job
van Keulen, Wim Schouten, Edo Schraa, Jan
Slotboom, Myranda Wilbrink
Opmaak Jan Slotboom
Kleurenversie downloaden
www.ekklesialeiden.nl
Abonnement € 20 per jaar
Nieuwe abonnees opgeven bij het secretariaat
Kopij voor het nummer van 31 maart 2013
(Pasen) met het thema 'Opstand' uiterlijk op
17 maart 2013 aanleveren bij:
hn@ekklesialeiden.nl of bij secretariaat LSE,
Rapenburg 100, 2311 GA Leiden, t.n.v. Bep van
Houten, o.v.v. kopij HN
PASTORES
Rob van Waarde, studentenpastor (PKN)
06­41935997, robvanwaarde@gmail.com
Tobias Karsten (Hum. studentenraadsman),
06­ 53583081, tobikarsten@gmail.com
Christiane van den Berg­Seiffert
participantenpastor (PKN), 071­5125137
christianevandenberg@ekkesialeiden.nl
Henk Schouten, participantenpastor (PKN)
henkschouten@ekklesialeiden.nl
071­5218723
Jac van der Hoeven, participantenpastor (RK),
jacvanderhoeven@ekklesialeiden.nl
071­5224801
Christiane Berkvens­Stevelinck
academiepredikant (Rem.), 010­2298774
c.berkvens@planet.nl
www.moederoverste.nl
VERENIGING LSE
Opgeven als lid: www.ekklesialeiden.nl
Dagelijks bestuur:
­ Amos Kater, voorzitter@ekklesialeiden.nl
­ Marga Bakker, vice­vz, marga236@home.nl
­ Wim Schouten, secretaris@ekklesialeiden.nl
­ Johan de Groot, penningmeester@ekklesialeiden.nl
REKENINGNUMMERS
­ Voor alle vrijwillige bijdragen en voor lidmaatschap
Vereniging LSE: € 25 (studenten/junioren
€ 12,50) per jaar:
rekeningnr. 4819829 t.n.v. Vereniging LSE
Leiden.
­ Voor diaconale giften: rekeningnr. 331 3366
t.n.v. Stichting Diaconaal Fonds Hulpverlening
LSE Leiden.
Beide rechtspersonen zijn erkend
door de fiscus.
Uw giften zijn aftrekbaar.
2 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
In dit nummer over
VERGANKELIJKHEID
3 Redactioneel
­ Wim Schouten
4 Eeuwig gaat voor ogenblik
­ Christiane Berkvens
6 Leve de vergankelijkheid
­ Jan Slotboom
8 Vergankelijkheid en schuld
­ Jasper Radder
9 Vergankelijkheid
­ Rob van den Boom
10 Vergankelijkheid in de natuur
­ Bep van Houten
12 Vergankelijkheid in het Boeddhisme
­ Henk Schouten
13 Doodgraver
­ Jac van der Hoeven
14 Schoonheid vergaat!?
­ Anna Westerdaal: Hoe jonger hoe beter
­ Nanneke de Fouw: De vergankelijkheid van de
schoonheid van de vrouw
­ Mariet Radder: Vergankelijkheid en schoonheid
16 Niets vergankelijkheid
­ Monique van der Gaag
Jenneke steekt van Wal
En verder:
17 ­ Overzicht Hooglandse Vieringen ­ Cor van Bree ­
­ Overzicht uitgangscollecten
18 ­ In gesprek met...
­ Training Levenskeuzes
19 Agenda
20 Hoogstpersoonlijk ­ doopdienst
21 ­ overleden, getrouwd, geboren
22 Actief en informatief
­ Werkgroep contact
­ Wijnactie Rap 100
­ De Boekenzolder
23 ­ Waterdragers voor Afrika
­ Chauffeurs gevraagd
24 Kinderpagina
Dit nummer is opgemaakt met het gratis programma Scribus
De foto op de voorzijde en de foto's op
pagina 6 zijn met toestemming overgenomen
van Margreet Huisman.
www.atelierkunstmest.nl

Wim Schouten
Er zijn veel middeleeuwse afbeeldingen
van een mensenleven
in de vorm van een
levenstrap. Zo’n trap kun je vergelijken
met de trap voor het Leidse
stadhuis. Aan de ene kant ga je omhoog,
en eenmaal boven gekomen begint
al snel aan de andere kant de afdaling.
Volgens de bioloog Midas
Dekkers wordt het opgaande gedeelte
van die trap zwaar overschat, en is er te
weinig waardering voor de afgang. In
een interview met Trouw beschrijft hij
het ideale einde als volgt:“Ik heb alles
wel gedaan en bovendien, ik ben een
beetje moe, ik denk dat ik maar eens ga
zitten. En dat je, als je dan zit, denkt:
ik ben toch meer moe dan ik dacht, ik
ga maar eens even liggen, even de
ogen toe.” Zo’n einde is niet iedereen
gegeven. Dick Swaab, van “Wij zijn
ons Brein”, pleit daarom voor een uitburgeringscursus,
een soort kist­inzichtcursus.
Hij denkt daarbij aan heel
praktische zaken als uitvaart, euthanasie,
enz. Ik zou er meer het karakter
aan willen geven van een cursus omgaan
met vergankelijkheid. Daarvoor
kunnen we terecht bij Henk Schouten
en zijn bijdrage over vergankelijkheid
in het boeddhisme en de kunst van het
loslaten. Of bij Christiane Berkvens
die schrijft dat de kunst van het omgaan
met de vergankelijkheid van groter
belang is dan het elixir van de
eeuwige jeugd. Wanneer je weet te
leven in het besef van de tijdelijkheid
van jezelf en van alles om je heen, dan
kun je ook beter omgaan met verlies.
Dan leer je ook beter in het hier en nu
te genieten van al het goede dat je omringt.
Het besef van vergankelijkheid is
voor mij daarom geen somber vooruitkijken.
Het is eerder een aanleiding om
iets moois te maken van de fase die ik
nu doormaak. Ook in de seizoenen van
je bestaan moet je het zo veel mogelijk
doen met wat elk jaargetijde je te bie­
Vergankelijkheid
den heeft. En mocht na mijn verassing
mij toch nog een verrassing wachten,
dan kan ik slechts hopen beschouwd te
kunnen worden als een rechtvaardige
die, zoals Socrates uitriep, noch in het
leven noch in de dood iets te vrezen
heeft. Tot die slotsom komt ook Jasper
Radder aan de hand van een prachtig
gedicht van Szymborska, waarin ons
leven als geleend beschreven wordt,
een lening die ooit terugbetaald moet
worden. Alleen de ziel, de mogelijkheid
om in dit leven troost te vinden,
die krijgen we cadeau. Die troost vinden
we ook bij Monique van der Gaag,
die het een geruststellende gedachte
vindt dat we voortleven in de hoofden
van wie na ons komen. Die moeten er
dan wel zijn. Volgens Bep van Houten
is sterven oké, maar moet uitsterven
worden voorkomen. Daarbij doelt ze
op de kwalijke rol die de mens speelt
bij de afname van de biodiversiteit.
De bijdrage van Rob van den Boom
sluit aan bij de opvatting dat het vooral
van belang is de tijd die je gegeven is
(of volgens Jasper Radder geleend is)
wijs te besteden. Hij voegt daar nog
iets aan toe: schep ruimte voor vernieuwing,
voor volgende generaties.
Ook Jan Slotboom, in zijn beschouwing
over een gesprek binnen zijn participantengroep,
lijkt vrede te hebben
met de tijdelijkheid van het leven.
Doodgaan is volgens hem niet erg,
wanneer je maar terug kunt zien op
een waardevol leven.
Hoewel nog altijd springlevend, kijkt
ook Jenneke van der Wal terug op haar
leven tot nu toe. Ze toont zich dankbaar
voor al haar herinneringen, zowel
de zoete broodjes als de natte regenpakken.
In dit vergankelijkheidsnummer van
Hooglandse Nieuwe gaat het dus niet
alleen over de dood. Het gaat ook over
de achteruitgang die we op de weg
daarheen doormaken. Dat komt aan de
orde in de vorm van een drietal bijdra­
redactioneel
gen over de vergankelijkheid van uiterlijke
schoonheid. Mariet Radder
vindt het tijd worden om schoonheid
los te koppelen van jong en nieuw, en
om ook de schoonheid van de vergankelijkheid
te leren zien. Nanneke de
Fouw windt er geen doekjes om, dat
wat uiterlijke schoonheid betreft,
jongeren in het voordeel zijn. De
levenservaring en de innerlijke groei
die van ouderen kunnen afstralen maken
daarentegen een heel ander soort
schoonheid zichtbaar. Zo wordt elke
rimpel een wimpel. Voor haar tienerkinderen
ziet ze er gewoon uit als hun
moeder eruit hoort te zien. Ze zouden
vermoedelijk niet graag hebben dat ze
erbij liep als een zestienjarige. Eruit
zien als een zestienjarige… Dat was de
opdracht die fotomodel Anna Westerdaal
in haar werk eens meekreeg toen
ze 23 jaar was. Ze voelde zich op die
nog altijd zeer jeugdige leeftijd daardoor
als een opgepimpt overjarig circuspaard.
Daarom is ze blij dat er een
tendens is waar te nemen dat je op elke
leeftijd gezien mag worden. Conclusie:
Verberg je leeftijd niet, maar maak er
wel iets moois van. Ook uiterlijk moeten
we het mooie van elk seizoen naar
voren weten te halen.
Vergankelijkheid is al met al in dit
nummer meer dan sterfelijkheid. Het
gaat om verandering, verlies, vervanging,
voortgang. Vergankelijk krijgt zo
de betekenis van verder gaan. Accepteren
dat het grote verhaal van de
schepping verder gaat. Wij zijn een
bladzijde in dat boek. Een bladzijde
die omgeslagen kan worden, maar
tevens een onlosmakelijk onderdeel
van het boek blijft. De redactie hoopt
dat dit nummer de lezer kan helpen
daarvan doordrongen te raken. Dan
kan ook gemakkelijker worden voldaan
aan wat Jac van der Hoeven ons
opdraagt: "De dood hoort bij het leven,
ook bij jouw leven. Probeer je ermee te
verzoenen. Memento mori."
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 3

vergankelijkheid
Christiane Berkvens­Stevelinck
E
euwig gaat voor ogenblik
dichtte Joost van den Vondel
bij de dood van zijn zoontje
in 1632. Constantijntje, t Zalig kijntje,
was pas een paar maanden oud. Van de
vijf kinderen van Vondel overleden er
drie heel jong. Hier sloeg de vergankelijkheid
toe nog vóór het leven
zich kon ontwikkelen.
Moeder, zeit hij, waarom schreit gij,
waarom greit gij op mijn lijk?
Boven leef ik, boven zweef ik,
engeltje van ’t hemelrijk.
Wat een troostende gedachte voor een
moeder die net haar baby is verloren!
Het verdriet om de afwezigheid van
Constantijntje wordt verzacht door het
besef dat hij nog gelukkiger is daar
waar hij nu is. Eeuwig gaat voor
ogenblik. De vergankelijkheid is ingehaald
door de eeuwigheid. Het
christendom heeft hiermee goud in
handen gehad.
Maar ook dat goud bleek vergankelijk
4 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
Kinder­lyck
Constantijntje, ’t zalig kijntje,
cherubijntje, van omhoog
d’ ijdelheden hier beneden
uitlacht met een lodderoog.
Moeder, zeit hij, waarom schreit gij,
waarom greit gij op mijn lijk?
Boven leef ik, boven zweef ik,
engeltje van ’t hemelrijk.
En ik blink er, en ik drink er
’tgeen de schinker alles goeds
schenkt de zielen, die daar krielen,
dertel van veel overvloeds.
Leer dan reizen met gepeizen
naar paleizen, uit het slik
dezer werreld, die zo dwerrelt.
Eeuwig gaat voor ogenblik.
Eeuwig gaat voor ogenblik
te zijn. Het vroege geloof in een hiernamaals,
dat zoveel hoop en troost
bracht, is in de geseculariseerde Westerse
maatschappij aan het verdwijnen.
De vergankelijkheid raakt haar vangnet
kwijt. Maar de mens is een creatieve
geest. Als je nu rond Allerheiligen
naar het kerkhof gaat en een bijeenkomst
als Allerzielen alom bezoekt, zie
je hoe mensen die een dierbare hebben
verloren deze overledene als het ware
in het hier en nu weer tot leven wekken.
Rondom het graf spreekt men de
dode toe, haalt men herinneringen op,
toast men de overledene toe. Voor
even wordt de vergankelijkheid opgeheven:
men is weer samen. Deze ontwikkeling,
die momenteel bij de
Radboud universiteit wetenschappelijk
wordt onderzocht, is tegelijkertijd een
terugkeer naar pre­christelijke gewoonten
en een ontwikkeling van het
christelijke geloof. Zei Jezus niet, met
in zijn kielzog Paulus: het Koninkrijk
Gods is niet ver weg maar hier en nu?
Wanneer de mens voor het eerst angstig
werd voor vergankelijkheid en
dood weten wij niet. Wél weten we dat
elke cultuur deze angst probeerde af te
wenden. Reïncarnatie, opstanding uit
de dood, overgang naar een andere
dimensie, opgaan in het Grote Geheel:
er zijn talloze manieren gevonden om
de mens te bevrijden van zijn angst
voor de dood.
Nu behoort vergankelijkheid niet alleen
bij het leven van de mens. Alle
leefvormen zijn aan de vergankelijkheid
onderworpen, zei Boeddha en elk
mensenkind dat om zich heen kijkt,
komt al heel gauw tot dezelfde conclusie.
Is dat erg? Welnee. Maar de
Westerse mens heeft er steeds meer
moeite mee. Twee kunstenaressen,
moeder en dochter, werkend onder de
naam Bibi Michelle, weten precies te
verbeelden hoe de huidige mens een
ware Januskop vertoont. Een mooi
glad, jong gelaat kijkt de wereld in.
De onderkant van het beeld laat de
weerspiegeling van het gras zien.
Het is tragisch en het is groots tegelijk.
Mens geworden vergankelijkheid.
In vroegere tijden waren mensen veel
bewuster van de vergankelijkheid van

het leven. Het terugdringen van de
kindersterfte en de onwaarschijnlijk
snelle groei van de levensverwachting
in de Westerse wereld hebben het besef
van vergankelijkheid aanzienlijk
verminderd. Natuurlijk weten wij dat
we allen vroeg of laat zullen vergaan
omdat we nu eenmaal, zoals elke
vorm, vergankelijk zijn. Maar we
vergaan doorgaans aanzienlijk later
dan voorheen. Resultaat: we worden
met de lichamelijke vergankelijkheid
– nu in de zin van aftakeling van lichaam
en geest – steeds vaker geconfronteerd.
Zie elders in dit nummer het
artikel over vergankelijkheid van het
vrouwelijk schoon. Waarom aftakeling
erger voor een vrouw dan voor een
man zou zijn, blijft mij een raadsel
overigens. Daar komt trouwens
kentering in, getuige de groeiende
vraag naar plastische chirurgie bij
mannen.
Prediker
Onze vergankelijkheid kunnen we, als
we dat willen en bemiddeld zijn,
enigszins gladstrijken. Prediker zou
hier prachtige zinnen aan hebben ge­
wijd. Over de ijdelheid der ijdelheden
van mensen die wanhopig trachten hun
vergankelijkheid te vertragen. Of
waarschuwde hij ons al toen hij
schreef: Belast je hart niet met verdriet
en houd je lichaam vrij van kwalen,
want je jeugd en jonge jaren zijn al
snel voorbij? Even opbeurend vervolgt
hij dan met een uitspraak die een tegeltje
verdient : De vroegere generaties
zijn vergeten, en ook de komende
zullen weer worden vergeten (Prediker
1:10 en 11).
Voor degenen die Prediker graag lezen,
ligt zijn conclusie voor de hand:
Gedenk daarom je schepper in de dagen
van je jeugd – voordat de slechte
dagen komen en de jaren naderen
waarvan je zegt: In deze jaren vind ik
weinig vreugde meer (Prediker 12:1).
Nu pak ik Prediker graag als Paulus
mij te vermoeiend wordt, maar hier
schiet hij mijns inziens toch tekort.
Prediker ziet namelijk iets belangrijks
over het hoofd. Dat het naderen van de
dood en de vergankelijkheid van lichaam
en geest, de vergankelijkheid
vergankelijkheid
van de mens dus, ook iets groots kunnen
hebben. De ars moriendi, de kunst
van het sterven (en laten we daar aan
toevoegen de kunst van het omgaan
met de vergankelijkheid van lichaam
en geest) is van groter belang dan het
vluchtige elixir der eeuwige jeugd.
Want dat elixir bestaat niet, maar de
kunst van het sterven wel degelijk.
Vergankelijkheid is een kosmisch
proces dat in de joods­christelijke traditie
tot spirituele dynamiek verheven
is. Want volgen de grote feesten, van
Pasen naar Pinksteren tot Kerstmis
niet de gang der seizoenen, van lente
tot winter? Het leven komt tot stand,
verwelkt, verdwijnt en wordt weer
opgewekt. Tot in eeuwigheid. En
eeuwigheid, zei Vondel, gaat voor
ogenblik.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 5

vergankelijkheid
6 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
'Vergankelijkheid' is de naam van een project dat Margreet Huisman
van 2004 tot 2006 heeft gerealiseerd op het terrein in de saneringswijk
'De Staart' in Dordrecht.
Het bestond uit het beeld van een zittende menselijke figuur, gevormd
door een stapeling van gedroogde ongebakken bakstenen. Zon, regen,
vorst en sneeuw werkten op de stenen in, het materiaal verweerde tot
er niets meer overbleef dan een hoop klei, opgenomen in het landschap.
Leve de vergankelijkheid
Jan Slotboom
"Geloof jij in een leven na de dood?"
was één van de vragen die ons, participanten
van De Witte Vlek, bepaalde
bij onze vergankelijkheid. De algemene
reactie van de participanten: Wij
geloven meer in het leven vóór de
dood. Het Humanistisch Verbond kan
tevreden zijn.
Opvallend was dat de dood zelf niet in
twijfel werd getrokken. Dood gaan wij
allemaal. Omnes homines mortales
sunt. Ego sum homo; ergo mortalis
ego, leerde ik op het Christelijk Gymnasium.
(Alle mensen zijn sterfelijk.
Ik ben een mens; dus ik ben sterfelijk.)
Dat was niet alleen een mooi voorbeeld
van een syllogisme, maar ook
een typerende zienswijze van het
Griekse en Romeinse denken.
Dat was wel in tegenspraak met wat
ik toen iedere zondag hoorde in de
Haagse Westduinkerk: "… en een
eeuwig leven". Niet doodgaan dus,
geen angst voor de dood. Nu jaagt de
dood geen angst meer aan. Jaren later,
in de LSE, zag ik dat je het ook anders
kunt begrijpen. Je kunt als levende
ook dood zijn. Dat zijn de niksers en
leeghoofden: zij zijn als levende
doden.
Terwijl ik dit schrijf, ondergaat mijn
lief een operatie, weliswaar niet
levensbedreigend, maar toch … De
mens is sterfelijk, de vergankelijkheid
zit in de levende natuur. Het gras verdort,
de bloem valt af. Stof zijt gij, en
tot stof zult gij wederkeren. Van oude
mensen, de dingen die voorbijgaan.
In tegenstelling tot de mens kan de
niet­levende natuur, zoals een steen,
een kosmische leeftijd ­ beter gezegd:
bestaanstijd ­ bereiken, maar ook daar
slaat het verval onherroepelijk toe.
Ook het heelal is eindig, zeggen de
astronomen.
Aan het kunstwerk van Margreet
Huisman op het omslag van dit blad
zie je dat de menselijke figuur begint
af te brokkelen. Het verval gaat onontkoombaar
door. Uiteindelijk zullen
alleen de stenen over blijven. Zij staan
voor de elementen die de nabestaanden
zich herinneren van de overleden
mens. Toch, uiteindelijk, zullen ook
die stenen vergaan tot stof. Weg herinneringen,
weg fotoalbums, weg digitale
media. Tot niets meer overblijft,
dan zien en zwijgen...
Een eindig leven, is dat erg? Nee,
vonden we in de participantengroep.
We willen voor zover je het voor het
zeggen hebt, wel een waardig einde.
Maar dat je leven een einde heeft,
behoort tot de loop der dingen. Net als
alle andere dieren gaat de mens dood.
Dat zit in de schepping opgesloten.
Het is mooi als je aan het eind van je
leven kunt terugzien op een waardevol
leven, maar dat is lang niet altijd het
geval. Als je dement bent geworden,
ben je wellicht niet meer in staat om
terug te zien. Het kan ook zijn dat je
leven zoveel dieptepunten heeft gekend
en dat je het saldo negatief beoordeelt.

Hoe dan ook: je schept ruimte voor
anderen, voor een nieuwe generatie,
nieuwe mensen, een nieuwe vorst, een
andere paus, voor je kinderen en
kleinkinderen. 'Plaats maken voor
jongeren en voor nieuwe creativiteit',
schreef Frits de Lange in het decembernummer
van het blad Gerōn
(tijdschrift over ouder worden en
samenleving). 'Wie weet terug te
treden, schept daarmee ruimte voor
jonge mensen, voor nieuwe generaties.
Leve de vergankelijkheid,' schrijft
De Lange aan het slot.
Heel mooi, maar is daarmee alles
gezegd? Waarom word ik dan zo ge­
Dit huis
Koen Stassijns
uit: 'Paard van glas', 2001
troffen door de lofzang op de onsterfelijkheid
van Jezus ('Louange à l'ímmortalité
de Jésus'), het laatste deel uit
het kwartet voor het einde der tijden
('Quatuor pour la fin du temps') van
Olivier Messiaen, voor viool en piano?
Het is natuurlijk vooral de kwaliteit
van de muziek zelf en het weet hebben
van de omstandigheden waarin Messiaen
het schreef. Het werd uitgevoerd
in een krijgsgevangenenkamp in Polen
in januari 1941. Voor veel van de vijfduizend
Franse krijgsgevangenen, die
daar luisterden in de bittere kou, was
hun einde nabij. Maar deze muziek is
ook de weerspiegeling van het gevoel
Laat hier geen twijfel over bestaan, dit huis
zal bouwval worden met de grond gelijk
ook dit gedicht. Omdat ik stenen met een zin
en met cement elk voegwoord vergelijk,
de gangen met mezelf en daar dan in
verdwalen. Ramen, trappen, deuren, in en uit
van kinderen die bij hun moeders blijven
zwijgen, in de tuin een schrikbewind van kruid.
Geef dit huis geen uitstel meer,
het denkt zo lang al aan een landschap
toe te horen dat hij blijven zal. Ik keer
terug tot een boom, in de aarde, meet omvang
van woorden aan restwarmte af en beken dat
ik nog droom van een gedicht. Pijnbanken lang.
vergankelijkheid
dat je bestaan niet voor niets is geweest,
dat je plaatsneemt in de rij
van degenen die je zijn voorgegaan.
Misschien is dat in die Apostolische
geloofsbelijdenis niet eens zo gek geformuleerd:
"… en een eeuwig leven."
Muziek als een metafoor van de
eeuwigheid. Ik kan er prima mee
leven.
De foto's links en de foto op de voorpagina
zijn uit de reportages van Fred
van Rijen en Margreet Huisman en
zijn te vinden op:
www.atelierkunstmest.nl
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 7

vergankelijkheid
Vergankelijkheid en schuld
Jasper Radder
Tijdens zijn lezing over “De
ziel in de filosofie”,
georganiseerd door de LSE op 29
oktober 2012, hanteerde Gerard
Visser als leidraad het gedicht
'Niets cadeau' van Wisława
Szymborska. Het gedicht beschrijft
de vergankelijkheid van het leven.
Wij hebben niets cadeau gekregen,
hebben alles te leen en moeten alles
weer terug geven. Wij mogen
niets voorgoed behouden.
Voor de een kan dit plotseling en
onverwachts gebeuren door uitval
van een vitaal of meerdere vitale
organen. Bij een ander met name op
hogere leeftijd treedt het verval geleidelijk
in en leidt tot verlies van
controle en afhankelijkheid. Uiteindelijk
moeten we het leven loslaten.
Maar er is kennelijk meer aan de
hand. Wij zitten (vanaf de geboorte)
vast aan een contract. Er is voor ons
een rekening geopend. De schulden
van mij en andere schuldenaren
moeten worden geïnd. De rekening
moet worden vereffend. Ik moet
met mezelf voor mezelf betalen,
mijn leven voor mijn leven geven.
Hoe hiermee om te gaan. Hoe hiermee
in het reine te komen. Met
onze vergankelijkheid, onze sterfelijkheid,
onze schuld.
Het gedicht eindigt met: “Het protest
ertegen noemen we de ziel. En
dat is het enige wat niet op de lijst
staat.”
Bij oppervlakkige lezing is het
mogelijk dit te interpreteren als de
onsterfelijke ziel die uitzicht biedt
op een leven na de dood van het lichaam.
Tegen ontkenners van een
leven hiernamaals voerde Blaise
Pascal het volgend apologetisch argument
aan in de vorm van een in
8 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
een weddenschap gegoten overweging:
Als je wint win je alles, als je
verliest verlies je niets. Ik zou deze
weddenschap als volgt willen
transformeren: ik ga er vanuit dat
lichaam en ziel een onlosmakelijke
eenheid vormen; mocht dat in de
dood niet zo blijken te zijn dan zal
ik de consequenties daarvan hebben
te aanvaarden.
Tegen de ziel die er protest tegen
aantekent kan ook op een andere
manier worden aangekeken, namelijk
als datgene wat ons overeind
houdt in dit leven, wat ons de kracht
daartoe geeft, wat ons hoop biedt,
wat ons vertrouwen geeft op een
“goede” afloop.
Huub Oosterhuis dichtte in 'Jij, nog
naamloze':
En neerdrukt ons droefheid om het
gedane, om niet te keren woorden,
om wat groeide, om wat versteende,
verwaaide.
Jij nog naamloze ademt ons open en
wekt in ons weerbarstig geheugen
wat wij zagen met onze vroegste
ogen
en doet ons gaan in tranen maar
ongebroken door de nacht van de
schepping
en houdt ons gaande naar een
nieuwe geboorte.
En uit het Onze Vader:
Vergeef ons onze schulden zoals ook
wij onze schuldenaars vergeven.
Wij krijgen de ziel cadeau, de
mogelijkheid in dit leven troost te
vinden en getroost te worden.
Literatuur:
Gerard Visser, Niets cadeau. Een filosofisch
essay over de ziel.
Niets cadeau
Niets cadeau gekregen, alles te leen.
Ik zit tot over mijn oren in de schulden.
Ik zal met mezelf
voor mezelf moeten betalen,
mijn leven voor mijn leven geven.
Het is nu eenmaal zo ingericht
dat het hart terug moet
en de lever terug moet
en elke vinger afzonderlijk.
Te laat om het contract te verbreken.
De schulden moeten worden geïnd,
het vel over de oren gehaald.
Op de wereld loop ik rond
in een menigte van andere schuldenaren.
Sommigen zijn verplicht
hun vleugels af te betalen.
Anderen moeten of ze willen of niet
hun blaadjes afrekenen.
Aan de debetzijde
staat elk weefsel in ons.
Geen wimpertje, geen steeltje
mogen we voorgoed behouden.
De lijst is uitputtend
en het ziet ernaar uit
dat we met lege handen zullen achterblijven.
Ik kan me niet herinneren
waar, wanneer en waarom
ik zo’n rekening
heb laten openen.
Het protest ertegen
noemen we de ziel.
En dat is het enige
wat niet op de lijst staat.
Wisława Szymborska (1923­2012)

Vergankelijkheid
Rob van den Boom
We doen onze vieringen elke
zondag in een indrukwekkend
gebouw, de Hooglandse
kerk, die dateert uit 1314. Nu
heeft het door de tijd diverse verbouwingen
en opknapbeurten gehad, maar
het staat er nog steeds, en lijkt nog wel
een tijd verder te kunnen. Hoezo vergankelijkheid?
Gaan we niet binnenkort
haar 700 jarig bestaan vieren? In
het algemeen gesteld, we willen door
ons als kostbaar beschouwde cultuurgoederen
conserveren, en gebruiken
daarvoor ook talloze musea en speciale
depots. Met een beetje goede wil en
financiering kan de kerk de vergankelijkheid
weerstaan.
Ons mensen is dat helaas niet vergund.
Onze levensduur wordt weliswaar geleidelijk
aan verlengd maar niet met
grote stappen en soms tegen een hoge
prijs. Onze vergankelijkheid verplicht
ons tot actie, tot keuzes en beslissingen,
binnen ons eigen leven, onze
groep of maatschappij, zolang het nog
kan: “you only live once”….
Vergankelijkheid is een wonderlijk
woord, niet een woord dat we dagelijks
gebruiken. Kunnen we het begrijpen
met woorden als sterfelijk,
broos, onbestendig of verval? Dus het
tegenovergestelde van begrippen als
eeuwig, onsterfelijk of duurzaam?
Vergankelijkheid is de zelfstandige
vorm van het werkwoord ‘vergaan’.
Misschien zijn we geneigd het idee
van vergankelijkheid te verdringen, te
veel gelovend in de maakbaarheid van
ons bestaan, meer open staand voor
ideeën als vooruitgang, evolutie en
groei.
Vergankelijkheid laat zich ook moeilijk
combineren met een geloof in een
leven na de dood, of dat nu de vorm
aanneemt van een hemel of reïncarnatie.
Juist wij mensen kennen vergankelijkheid
qua lijf en leden, en qua geest. En
dat baart ons zorgen. Sommigen proberen
dat proces af te remmen, en het
bedrijfsleven speelt graag in op die behoefte.
We verven ons haar, of doen
een facelift of botoxbehandeling, of
tenminste kleden wij ons naar de laatste
mode, in een poging onze vergankelijkheid
te maskeren. We doen
hersengymnastiek in een poging om
Van vergaan naar
nieuw ontstaan
preventief de achteruitgang van ons
geheugen enigszins te vertragen. Maar
laten we eerlijk zijn, uiteindelijk biedt
dat alles slechts tijdelijk soelaas; de
rimpels zullen zich uiteindelijk toch
verdiepen. We ontsnappen niet aan de
achteruitgang, aan vergankelijkheid.
Vergankelijk is dus al het stoffelijke,
wat op gegeven moment in verval en
ontbinding raakt. Vergankelijk is het
lichamelijke, wat onvermijdelijk verzwakt
door ziekte of ongevallen en
uiteindelijk uitmondt in het definitieve
einde, het overlijden. Maar is vergankelijkheid
een begrip dat zich ook
laat gebruiken voor ideeën, abstracte
begrippen, bijvoorbeeld ‘vrijheid’ of
‘rechtvaardigheid’ of het 'godsbeeld'?
Ideeën zijn sociaal ingebed en lijken
daarom weerbarstiger, we kunnen ze
van generatie tot generatie overdragen,
of vastleggen in geschriften of in
kunst. Godsdiensten, politieke opvat­
vergankelijkheid
tingen fluctueren wellicht, evolueren,
maar kennen desondanks veel continuïteit
en weinig vergankelijkheid.
Duidelijk is dat wij als individu ten
onder zullen gaan, maar misschien is
er meer continuïteit op groeps­ of
maatschappij niveau. De generaties
wisselen elkaar af, zorgen voor voortdurende
vernieuwing en continuïteit.
We noemen dat vooruitgang en zijn
geneigd dat als een lineair en voortdurend
voortschrijdend proces te beschouwen.
Tegenover 'vergaan' staat het werkwoord
‘ontstaan’. Het eerste in een
neerwaartse beweging, het tweede opwaarts.
Beide begrippen staan niet op
zich. Het ontstaan van het een is
mogelijk door het vergaan van het ander.
Er is een cyclisch proces: ontstaan
en vergaan zijn met elkaar verbonden,
liggen in elkaars verlengde, of zijn
wellicht zelfs vervlochten. Vergankelijkheid
krijgt in plaats van een
negatieve connotatie ook een positieve,
d.w.z. materie kan vergaan, uit
elkaar vallen maar leidt dan weer tot
iets nieuws, van ‘cradle­to­cradle’ dus.
Het vergaan maakt ontstaan mogelijk,
het zijn vertrouwde processen van het
dagelijks leven, in allerlei vormen.
Conclusie, die vergankelijkheid komt
vanzelf, we kunnen het slechts accepteren,
laten we ons daarover niet druk
maken. Belangrijker is de beperkte tijd
die ons gegund is wijs te besteden en
voorwaarden te scheppen voor voortdurende
vernieuwing, opdat nieuwe
generaties op een acceptabele wijze
kunnen leven.
Rob van den Boom is als bestuurskundige
werkzaam in internationale samenwerking.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 9

vergankelijkheid
Vergankelijkheid in de natuur
Bep van Houten
Vergankelijkheid? Tja, alles
wat schoon is zal eenmaal
vergaan, zegt een kerkelijk
liedje uit mijn jeugd. Opgaan, blinken
en verzinken is de natuurlijke gang
van zaken. De natuur heeft dat prima
geregeld, er wordt al levend opgebouwd
en alle dode plantjes en beestjes
worden door een legertje afvalspecialisten
weer afgebroken in steeds
kleinere stukjes en uiteindelijk als
mineralen en kleine moleculen terug
gegeven. Zo leven regenwormen,
kevers pissebedden, slakken aaltjes,
miljoenpoten, schimmels en bacteriën
achtereenvolgens goed van bijvoorbeeld
afgevallen blad (zie illustratie)
Zodat er in de lente weer grondstoffen
voor opbouw zijn en wij niet
tot over onze oren met dood blad zitten
opgescheept. Die ‘creepy crawlies’
oftewel glibberige enge beestjes zijn
net als de Leidse vuilophaaldienst
hoogstnoodzakelijk en ondergewaardeerd.
Een paar onverteerbare uitzonderingen:
kalkskeletjes, ‘veenlijken’
en pollen. Geraamtes – groot of microscopisch
klein – verteren niet zo
goed, vooral niet in zee. Dat levert
mooie lagen kalksteen op als je het op
geologische schaal bekijkt.
En alles wat als moerasplant onder
water afsterft verteert zonder zuurstof
ook niet. Dat heeft Holland zijn groene
laagveenhart opgeleverd en zijn
10 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
uitgeveende polders. Dit toen de mens
doorkreeg hoe goed die rotte plantenpulp
na droging brandde als je het opviste.
Die turf was goed voor onze
economie. De olie van de 17 e eeuw. ‘3
turven laag’ of meer werd afgegraven
in die polders en op de kleibodem was
het goed boeren. Met windmolens
voor droge voeten. Dat leverde ook de
plassen op. Nieuwkoop, Ankeveen etc.
Wel uitgeveend, niet drooggemalen.
Momenteel prima gebied voor toeristisch
roeien en fietsen. Door mensenhand
gemaakt landschap. God
schiep de wereld, de Hollanders met
veel vallen en opstaan hun eigen land.
Ook pollen – stuifmeelkorrels – kunnen
goed houdbaar zijn. Dat levert
samen met afgekloven botjes mooie
archeologische informatie op over eetgewoonten
in de ijzertijd.
En vergeet onze olie, gas en steenkoolreserves
niet. Lekker samengeperste
plantenpulp van varens en
paardenstaarten uit het Carboon, zo’n
280 miljoen jaar geleden. Onvergankelijk,
tot de mens er een aanval
op deed. En nu toch niet zo onuitputtelijk
als we vroeger dachten.
Je zou het als een ‘uitgestelde kring­
loop’ kunnen zien, al die fossiele
brandstof die toch nog uiteenvalt in
koolzuur en water. Want moedertje
natuur denkt in kringlopen. Al het
leven wordt opgebouwd uit eenvoudige
bouwstenen met een beetje hulp
van de zon en weer daar in afgebroken.
Goed geregeld. Daarmee
wordt al die biodiversiteit opgebouwd
op deze aarde. Zou het scheppingsverhaal
historisch juist zijn, dan
was Adam de eerste diersystematicus.
Alle dieren en vogels namen naar hun
aard geven – wat een weelde. Nu nog
zijn we daar lang niet klaar mee, expedities
naar Borneo, de diepzee of
Antarctica leveren massa’s nieuwe
soorten. Om over onze eigen
onbekende darmbacteriën maar te
zwijgen. Die we namen geven naar
hun aard. Ik noem tijger, Suzanne met
de mooie ogen, gesluierde dame
(paddenstoel), stekelbaars, slijmschimmel,
rood achterlichtjes mos,
baardmannetje. Vaak voel ik me – kijkend
naar al dat moois en de onderlinge
relaties – als een klein meisje in
een kralenwinkel. “Oh, die is mooi, en
dat glimt en die daar is schitterend
blauw”. Overweldigend in veelheid en
diversiteit. Een dubbel gevoel. Omdat
die veelheid zo enorm onder vuur ligt
door onze menselijke behoeften. Zo
vergankelijk is.
Teveel mensen die teveel willen en
roofbouw plegen op onze aarde. Sinds
Al Gore en zijn film ‘An inconvinient
truth’ is er veel ten goede veranderd.
Waarbij multinationals soms veel beter

door hebben waar het om gaat dan
onze op korte termijn denkende
regeringen. Te weten: verduurzaming/vergroening
van de economie en
de aarde fatsoenlijk doorgeven aan
onze kleinkinderen. Het beleid van bij
voorbeeld Unilever en zijn topman
geeft me hoop. Ook al is maatschappelijk
verantwoord ondernemen deels
windowdressing, goed voor de naam
van het bedrijf, het ìs beter dan
vroeger. En ik leerde tot mijn vreugde
in het mede door de LSE georganiseerde
Studium Generale over duurzaam
ondernemen dat natuur­ en hulporganisaties
hierbij ook actief overeenkomsten
sluiten met het bedrijfsleven.
Want er is al zo veel verloren gegaan.
De dodo komt niet meer terug, de Tasmaanse
buidelwolf en de Cubaanse ara
ook niet. De biodiversiteit in onze
polders (weidevogels) loopt hard
achteruit. En van de miljoenen Amerikaanse
trekduiven is niet één meer
over. Soorten komen en gaan, maar de
evolutie doet dat vele malen
langzamer dan ‘tovenaarsleerling’
mens. Door bejaging, vernietiging van
leefgebied , introductie van invasieve
soorten – neem ratten op oceaan eilandjes
– is veel uitgestorven. En weg
is echt weg. En wij sterven een beetje
mee uit, als onderdeel van het grote
geheel van de schepping. Klimaat,
ecosystemen met alle onderlinge relaties
tussen organismen – wij maken er
deel van uit en zijn er afhankelijk van.
Wij – als mensheid, vroeger en nu –
veroorzaken het grote verlies aan bio­
diversiteit. Èn we kunnen het leren
‘niet te doen’. Terwijl ik dit schrijf zijn
in twee dagen twee miljoen e­mailhandtekeningen
bij elkaar verzameld
voor een petitie naar de EEG. Om
moderne landbouwpesticiden –de
zogenaamde neonicotinoïden –die bijdragen
tot sterfte onder onze bijen te
verbieden. En het heeft effect. De Europese
Commissie stelt nu een gedeeltelijk
moratorium in van twee jaar.
Nog niet perfect, maar het is een goed
begin. Dit soort acties geeft hoop.
(Overigens: dank aan de drie LSE'ers
die me een actiemailtje hierover
stuurden.)
Op kleinere schaal kunnen we bij
voorbeeld een ‘tuinreservaat’ aanleggen
in plaats van een tegelparadijs.
Met veel aantrekkelijks voor plant en
dier. Minder tegels, meer egels! Heeft
u niet eens veel tijd en deskundigheid
nodig. Biodiversiteit dicht bij huis (zie
www.vroegevogels.vara.nl, tuinreservaten).
Overige acties kunt u zelf wel
verder invullen. Websites en informatie
genoeg.
Think globally, act locally. Na jaren informatie
op dit gebied van alle media
is het tijd voor doendenken. Monetaire
crisis of niet. Ik wil ­ afgezien van
ziekteverwekkers – geen enkele soort
meer kwijt, geen grutto en geen gaasvlieg.
Om hun rol in hun ecosysteem,
om eventueel nut voor de mens, vooral
om hun schoonheid. En omdat we het
recht niet hebben onze aarde te verkwanselen.
En wat vindt u?
vergankelijkheid
In de bovenste 10 cm van
één vierkante meter grond
leven gemiddeld: 80 regenwormen,
350 insecten,
300 duizendpoten en miljoenpoten,
50 slakken, 50
pissebedden, 10.000 potwormen,
50.000 springstaarten,
100.000 mijten,
1.000.000 aaltjes,
150.000.000.000 bacteriën.
Ideetje: Wie wil meedoen aan een
groep ecologisch toerisme? Op zoek in
de regio naar groene initiatieven? Wat
is kaf, wat koren? Ik denk bij
voorbeeld aan het nul­energiehuis in
Woubrugge, het programma rond
conservering van soorten in Blijdorp
etc. Met af en toe een verslagje in HN.
Aanmelden bij mij:
bepvanhouten@xs4all.nl
Stofwisseling
Vergeet de groente
vergeet het vergeten
vergeet de vergankelijkheid
eet wat je ziet
weet wat je vergeet
vergeet wat je ziet op de wandeling
vergeet het licht op de wereld niet
eet het licht drink het
als wijn tot het stroomt
door je bloedsomloop
tot al het vergeten weten
je uit de vingers bloeit.
Anneke Brassinga
uit: 'Ontij', 2010
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 11

vergankelijkheid
Vergankelijkheid
in het Boeddhisme
Aankomende monniken moeten al heel snel leren mediteren over de onvermijdelijke
dood. Door te mediteren over de dood word je je volop bewust
van de vergankelijkheid van alles in het leven. Zo leer je, dat je niet moet
hechten aan of je opwinden over wat voorbijgaat. Je moet leren loslaten.
Door meditatie hierover bouw je een boot. Als een steen in het water valt
(de dood) zal de plons in het water en de rimpelingen die dat veroorzaakt
minder hevig zijn als je door meditatie (het maken van een boot) je hierop
voorbereidt. De steen valt dan in een boot en geeft minder onrust. Bij het
sterven mediteren alle aanwezigen over de onafwendbaarheid van de dood
en helpen zo bij het loslaten.
Henk Schouten
In het Boeddhisme spelen twee
kernwoorden: anatta en anicca.
Anatta betekent, dat er geen (blijvend)
Zelf is. Anicca betekent ‘niets is
blijvend’.
De Boeddha leefde in een tijd, dat allerlei
wijzen en asceten volop nadachten
over de onafwendbare vergankelijkheid
van het leven. Geboren
worden betekende immers ook doodgaan.
In een tijd waarin heel veel mensen
al jong overleden was de dood
alom tegenwoordig. We kunnen ons dit
in deze tijd nog nauwelijks indenken en
navoelen, want een vroege dood is nu
toch meer uitzondering dan normaal.
Kisa Gotami
Een klassiek verhaal vertelt hoe Kisa
Gotami wanhopig was toen haar zoon
na een kort en hevig ziekbed was gestorven.
Met het dode kind in haar armen
zwierf ze vertwijfeld rond, op
zoek naar medicijnen. Hoe kon het
kind weer tot leven komen, want ze
kon de dood niet accepteren. Onderweg
gaven de mensen haar het advies om de
grote Heelmeester te bezoeken. Hopend
op een wonder ging de moeder op
weg naar de Boeddha. Hij luisterde
naar haar verhaal en zei tenslotte: “Ga
naar de stad en breng mij een
mosterdzaadje uit een huis waar nog
niemand gestorven is”. De vrouw ging
vol goede moed op weg. Maar bij elk
huis waar ze aanklopte hoorde ze dat
12 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
ook daar geliefden waren gestorven.
Uiteindelijk begon de vrouw te begrijpen,
dat haar eigen verdriet niet het
enige was. De dood was het onontkoombare
lot voor alle levende wezens.
Dit beseffend kon ze beginnen met het
verwerken van haar eigen verdriet. Zij
gaf haar overleden kind uit handen
voor de traditionele lijkverbranding.
Dit klassieke verhaal is kenmerkend
voor de manier waarop in het Boeddhisme
omgegaan wordt met verdriet.
Het gaat dan om het leren accepteren
wat je in je leven overkomt of wat
onvermijdelijk is.
Anatta = niet­zelf
In de tijd van Boeddha dachten de
wijzen en asceten, dat de ziel of het
Zelf (het Atman) het enige onvergankelijke
in een mensenleven is. Men
verschilde alleen van mening over wat
tot dat Zelf behoorde. De ene stroming
leerde dat het levensprincipe van de
mens ten diepste niets anders is dan het
levensprincipe van al wat bestaat
(Brahman), dus goddelijk en onsterfelijk
is. Een andere stroming leerde
dat dit levensprincipe in de mens weliswaar
goddelijk is, maar met de dood
mede sterft. Maar de Boeddha leerde,
dat er zo’n Zelf niet eens bestaat. Het is
een illusie van de mens die zichzelf
voor de gek houdt. Voor de Boeddha is
het besef van het eigen Zelf veel meer
het besef van de Ik­zegger. Een Ik­zegger
bestaat natuurlijk wel, maar deze Ik
klampt zich aan allerlei illusies vast. In
allerlei verhalen kom je tegen, dat het
Ik van iemand die acht jaar is niet
hetzelfde is als het Ik van die persoon
als hij vijftig jaar is etc. Wat is je ware
Ik als die voortdurend aan verandering
onderhevig is met het klimmen der jaren?
Het idee van een Zelf (ziel) is dus
voor Boeddha een constructie en afhankelijk
van toevallige omstandigheden.
Bevrijdend inzicht
Is er dan helemaal niets dat onvergankelijk
is? Jawel, in het Boeddhisme
is het ware inzicht onvergankelijk. Dus
het inzicht in de vergankelijkheid van
heel je bestaan. Die bevrijding heet
nirvana. Letterlijk betekent nirvana
‘het uitgedoofd of uitgewaaid zijn’.
Maar het gaat om de uitdoving van de
vlam van alle koorts (begeerte, gehechtheid,
onbegrip, vooroordeel, etc.)
die onrust veroorzaakt, zodat je weer
gezond en vrij in het leven staat, wetend
dat alles voorbij gaat. Dan word je
ook niet meer geketend aan het rad van
de wedergeboorte.
Ook wordt wel gezegd, dat alleen de
Boeddhanatuur onvergankelijk is. Door
de sluier van onwetendheid over de
ware aard van het bestaan en de begeerte
en haar levensdorst zie je niet
wat je ware natuur is. Die Boeddhanatuur
is universeel, want alle levende
wezens en alle dingen hebben
een Boeddhanatuur. Je moet dit alleen
leren zien. Door dit inzicht hef je het
lijden op. De keerzijde van dit inzicht
is het oneindig mededogen met alle
voelende wezens, inclusief de natuur.

Jac van der Hoeven
Doodgraver was mijn vader.
Dat hoorde bij zijn beroep
als koster. Op 15 jarige leeftijd
werd hij koster aan de Meerburgkerk
in Zoeterwoude. Zijn moeder was
maar wat blij dat hij (een van de dertien
kinderen) tegen kost en inwoning
op de pastorie mocht wonen na de
vroege dood van haar man, mijn opa.
In de 55 jaar dat hij koster was overleefde
mijn vader negen pastoors en 20
kapelaans.
Doodgraver, dat was hij dus ook. Dat
hield meer in dan ‘graven’. Als er iemand
in het dorp was overleden, kreeg
hij van de familie een lijst met adressen.
Daar moest hij gaan ‘aanzeggen’.
Aanbellen in een plechtig zwart pak
en hoge hoed. En in staccato­ zinnen,
de dood van de dorpsgenoot melden.
Thuis in een aparte kast hing en lag de
uitrusting voor de ‘dragers’ (gepensioneerde
buren en kennissen, die wat
bijverdienden met het dragen van de
kist): hoeden, puntjassen, broeken en
handschoenen. Maar eerst moest er
natuurlijk wel op het kerkhof ‘gegraven’
worden. Met schop – en als de
grond bevroren was, met pikhouweel.
Ik kon er ademloos naar kijken. Een
keer kwam Frans, een gepensioneerde
boerenknecht, wat buurten. Hij ging
op de hoop zand zitten, terwijl mijn
vader de kuil stutte met planken. Bode
Piet kwam een pakje afgeven, want op
de pastorie had hij niemand getroffen.
“Zo ouwe”, zei hij tegen Frans, “mag
je even bovengronds van de koster”.
Eens in de zoveel tijd moest het kerkhof
‘geruimd’ worden. Graven van
voor een bepaalde datum werden geopend
en alle botten en beenderen
werden verzameld, door elkaar in een
grote kuil in een hoek van het kerkhof
vergankelijkheid
Dood graver
opnieuw begraven. Dat deed mijn vader
niet graag (hij had alle mensen die
hij opgroef goed gekend) maar hij
bleef er ‘opgeruimd’ bij, want ik hoorde
hem een keer na het klaren van de
klus tegen zijn hulp zeggen: “Nou, dat
zal me bij het laatste oordeel een gesodemieter
geven!!!” (Het laatste
oordeel: alle doden zullen opstaan uit
hun graf)
Mijn vader leerde me, met zijn humor,
de strenge roomse regels, voorschriften
, dogma’s en wetten met
grote korrels zout te relativeren.
Hemel, hel en vagevuur kwamen niet
in zijn geloofstaal voor, maar des te
meer in zijn vaak zelf bedachte
grappen. Hij leerde me ­ met zijn bescheiden,
eerbiedige en respectvolle
manier ­ omgaan met de doden en hun
nabestaanden en nog veel meer. De
vroege confrontatie met de ‘vanzelfsprekende’
aanwezigheid van de dood
(zelfs van een klasgenootje) in het
dorpsleven heeft invloed op mij gehad.
Confrontatie met vergankelijkheid,
verdriet en rouw leert een mens de ­
vaak onaangename en bittere ­ les: De
dood hoort bij het leven, ook bij jouw
leven. Probeer je ermee te verzoenen.
Memento mori.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 13

vergankelijkheid: schoonheid vergaat!?
Hoe
jonger
hoe
beter
Anna Westerdaal
Hoe jonger hoe beter, was jarenlang
mijn motto. Ik werkte als
internationaal model voor onder andere
Chanel en Yves Saint Laurent en zo
lang ik maar in een Franse maat 36
paste was alles goed. Het was topsport
om zo dun te blijven zonder anorexiapatiënt
te worden maar het lukte me.
Dat ik een bijzondere interesse had
ontwikkeld voor taartjes en daardoor
regelmatig kwijlend naar de etalages
van random banketbakkers stond te
staren, nam ik voor lief.
Een casting in New York waarbij ik als
23­jarige moest doen of ik zestien was,
drukte me met mijn neus op de feiten.
Ik slaagde glansrijk in mijn rol van
vrolijke junior maar in plaats van blij te
zijn voelde ik me naar, ik voelde me
oud, heel erg oud. Een overjarig circuspaard
dat, omdat ze de boel zo goed
kon flessen nog best een rondje mee
mocht lopen. En van de daaropvolgende
gedachte werd ik nog veel treuriger.
"Is dit hoe vrouwen zich voelen na hun
twee en dertigste?" Modebladen en
commercials hielpen niet. Ze bevestigden
mijn beeld dat je als vrouw maar
beter krampachtig vast kunt houden
aan jong en dun zijn omdat de kans anders
groot is dat niemand je nog boeiend
vindt.
Gelukkig is er de afgelopen tien jaar
veel veranderd. In reclames maar ook
in de mode zie je inmiddels regelmatig
vrouwen op leeftijd. Het kan natuurlijk
allemaal nog een stuk beter, want zolang
het merendeel van de vrouwen in
commercials nog afgeschilderd wordt
als blije huppel of lekkende doos is er
nog een wereld te winnen, maar feit is
14 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
wel dat het bestaan van vrouwen van
boven de veertig ook in de mode niet
langer ontkend wordt. Neem bijvoorbeeld
het fotoboek en de documentaire
"Advanced Style" van Ari
Seth Cohen waarin vrouwen op leeftijd
in de meest waanzinnige outfits een inspiratie
bieden voor wat je op modegebied
allemaal met je zelf kunt doen.
Allemaal zijn ze, ieder op volstrekt
eigen wijze en soms volledig over de
top, gekapt en gekleed. Bevende handjes,
kapotte gewrichten het maakt niet
uit. Elegant en vrouwelijk zullen ze
zijn. Niet omdat de omgeving dat van
ze verlangt maar omdat ze er zelf blij
van worden. Deze kekke oude vrouwtjes
waaronder de 100­jarige Ruth die
zich met haar roze pilatesgewichtjes
laat fotograferen, ze oefent nog dagelijks,
laten zien dat er hoop is als je
tachtig bent.
Echte schoonheid zit natuurlijk van
binnen. Maar een mooi innerlijk in
een totaal verzakt uiterlijk lijkt me
problematisch. De boel de boel laten is
voor mij geen optie. Ik wil vooral gezond
oud worden. Daar mag best een
rimpeltje bij maar een verzorgd uiterlijk
is wat mij betreft wel onderdeel
van het pakket. Ik wil niet eindigen als
een Jabba the Hutt in een fleece trui
(zie Star Wars). Net zo min als dat ik er
op mijn zeventigste bij wil lopen als
een strakgetrokken Barbie die van de
botox niet meer kan lachen.
Het leven is een feestje maar je moet
wel zelf de slingers ophangen. En laten
we wel wezen een beetje lippenstift en
een mooie jurk helpen daar heel goed
bij!
Anna woonde jarenlang op Rapenburg 102
De verganke­
lijkheid van
de schoon­
heid van de
vrouw
Nanneke de Fouw
Bep van Houten stelde mij de
vraag of ik iets wilde schrijven
over de vergankelijkheid van de
schoonheid van de vrouw en dan wel
vanuit mijn rol als moeder van tieners.
Eerlijk gezegd had ik nog nooit bewust
stil gestaan bij deze vraag. Het
leek mij een goed idee daar eens over
na te denken en mijn gedachten met u
te delen.
Wat is schoonheid eigenlijk? Schoonheid
wordt vaak gezien als iets uiterlijks.
Jonge vrouwen winnen het, wat
betreft het pure, uiterlijke schoon, vaak
van vrouwen van mijn leeftijd. Als ik
naar mijn foto’ s van vroeger kijk dan
moet ik toch wel toegeven dat in de
loop van een halve eeuw er toch wel
een paar rimpels bij zijn gekomen, Dat
mijn haar inmiddels een wat grijzere
kleur heeft gekregen en dat de verdeling
van de kilo’s over mijn lichaam
anders is geworden dan vroeger, ondanks
het nog steeds zelfde gewicht
aan kilo’s! Uiterlijke schoonheid verandert
zeker met de jaren.
Betekent dit dan dat deze oudere
vrouw ook minder “schoon” zou zijn?

Dat zou ik niet zo willen stellen. Met
het verstrijken van de jaren komt er een
dimensie aan schoonheid bij, de innerlijke
schoonheid. Dit is een schoonheid
die niet op te krikken is met make­up en
face­lift, mooie kapsels of moderne
brillen. Nee, het is een schoonheid die
alleen kan ontstaan door gewoon te
leven. Het is de levenservaring die is
opgedaan, de scherpe kantjes die er
vanaf zijn gegaan, letterlijk en figuurlijk.
Het is de stabiliteit waarmee je in
het leven staat en het evenwichtig kunnen
omgaan met de uitdagingen van
onze maatschappij. Mijn zoon van 15
jaar noemde het de sociale schoonheid,
hoe je omgaat met de medemens. Hoe
ouder, hoe beter je daarin wordt en hoe
“schoner’ je wordt! Is dat niet geweldig?!
Het is de uitstraling van kennis en
wijsheid, die je alleen kunt vergaren
door met anderen te inter­acteren (overleggen)
zoals staat beschreven in
Spreuken 8:12: “Ik , de Wijsheid, woon
bij de Schranderheid en ik verkrijg kennis
door overleggingen.”
Vanuit wiens gezichtspunt wordt de
schoonheid bekeken? Vanuit mijn eigen
invalshoek kan ik zeggen dat zowel
mijn innerlijke als ook uiterlijke
schoonheid zijn veranderd in de loop
der jaren. Toen ik “jong” was lag mijn
focus meer op mijn uiterlijk. Nu ligt
mijn focus meer op mijn innerlijke
schoonheid. Als ik het bekijk vanuit de
professionele wereld dan denk ik dat
men nu vooral kijkt naar mijn innerlijke
schoonheid. En als ik het vraag aan
mijn zoon of dochter dan zeggen zij dat
ik gewoon hun moeder ben en hun
moeder ziet er gewoon zo uit en dat is
prima!
Schoonheid verandert en is niet per definitie
vergankelijk!
Beauty is in the eye of the beholder!
vergankelijkheid: schoonheid vergaat!?
Vergankelijkheid
en schoonheid
Mariet Radder
In de Hooglandse kerk worden wij
iedere zondag herinnerd aan de
vergankelijkheid. Tegenover de
preekstoel hangt hèt symbool van de
vergan­kelijkheid: een grote zandloper
(zie de foto hiernaast). Lang geleden
daar opgehangen om de voorganger
er aan te herinneren dat
wanneer al het zand na 45 minuten
was doorgelopen, de preek beëindigd
moest worden.
Laat ik niet pessimistisch zijn. Wat
valt er veel te genieten in de natuur.
Toont die ons niet bij het 'sterven' van
het jaar in de herfst zijn kleurenpracht,
maar ook meteen de aankondiging van
een nieuwe lente in de vorm van bladknoppen
aan bomen en struiken die in
het voorjaar weer zullen gaan uitlopen.
Bij bloemen en planten horen groei,
bloei en vergaan, maar ook voortplanting
door zaden.
In onze tuin gaat midden in de winter
de brutale toverhazelaar opzichtig in
het geel gekleed en staat daar mooi te
zijn. Sneeuwklokjes zijn bijna volwassen
en de hyacinten steken hun
neus al tien centimeter boven de grond
uit.
Wanneer ik denk aan vergankelijkheid
associeer ik dat direct met schoonheid.
Is het mijn calvinistische inborst die
onmiddellijk Jesaja hoort zeggen: “De
mens is als gras, hij bloeit als een
veldbloem. Het gras verdort en de
bloem verwelkt.” De mens vergaat tot
stof en komt misschien in een of andere
vorm weer terug. Mensen kunnen
leven doorgeven.
Joost van den Vondel merkte al op dat
“schoonheid ende jeugd en kan niet
lange duren”. Het lijkt tegenstrijdig
maar vergankelijkheid kent ook
schoonheid. Het denken over vergankelijkheid
en schoonheid heeft
vele generaties beziggehouden. Is het
langzamerhand niet tijd tegenwicht te
bieden aan de neiging om schoonheid
te koppelen aan jong en nieuw?
Schoonheid vinden we evenzeer in
kunst en cultuur. We maken verre reizen
om rotstekeningen uit de prehistorie
te bewonderen en lopen met dikke
reisgidsen door Athene of Rome
om maar niets te missen van wat generaties
vóór ons daar aan kunst
hebben achtergelaten.
En tot slot. Heeft vergankelijkheid ook
iets te maken met geluk? Zou iemand
continu gelukkig kunnen zijn? Moet
iemand wel continu gelukkig willen
zijn?
Alles is voortdurend aan verandering
onderhevig.
Panta rhei: alles stroomt.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 15

vergankelijkheid
Niets vergankelijkheid!
Monique van der Gaag
In het Spaanse landschap veranderen
onafgebouwde vakantiehuizen
in ruïnes. Niet door de
tand des tijds, maar vanwege de
crisis. Vergankelijkheid: gaat dat
over ons eigen sterven? Aan het
eind van de rit is het pinda­netje
leeg. Rozen verwelken, rimpels
verschijnen en schepen vergaan?
Elk seizoen is mooi. Iedere leeftijdsfase
ook. Niets vergankelijk­
lente, zomer, herfst
toegedekt door de winter
maar het leven keert
Desirée van Keulen
16 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
heid! Wij blijven: want wie
schrijft, die blijft! Een geruststellende
gedachte is, dat we
voortleven in de hoofden van
onze kinderen, onze leerlingen en
soms onze lezers. Het is zoals
mijn vader zei: “Old soldiers
never die, they just fade away!”
En Jezus: die is onlangs weer geboren
om straks met Pasen te
sterven en op te staan... als teken
van hoop. Als Licht der Wereld.
Jenneke
steekt van
Wal
Rozen verwelken
Soms overvalt me ineens zo’n melancholisch
gevoel. Zo’n bordeauxrode zucht en steek in
mijn hart, met levendige herinneringen op mijn
netvlies. Zoals wanneer ik langs Ús Bertus fiets
en de geur van versgebakken brood ruik, die me
als een ware Willie Wortel­tijdmachine terugslingert
tot de dagelijkse fietstocht naar de
middelbare school: om tien voor zeven vertrok
ik van huis en als ik dan door de stille donkere
winkelstraat van ons dorp kwam, was er dat ene
stukje aan het eind waar de verrukkelijke geur
van bakker Jolinks verse broodjes over straat
waaide. Na die eerste heerlijke herinnering –ik
snuif nog eens extra goed de geur op en hou een
moment mijn ogen dicht­ komt het moment dat
ik me realiseer dat dat dat nooit meer terugkomt.
Oh drama! Een snik in de stem, een onvermijdelijke
traan uit een ooghoek… En wanneer
je je eigen melancholie te serieus dreigt te
nemen, is er altijd de relativering van het geheugen:
had ik er niet ook een enorme hekel aan,
om me ‘s ochtends in mijn regenpak te hijsen en
een uur lang met mijn klasgenoten onder de dijk
te fietsen? Die “goeie ouwe tijd” is alleen maar
goed omdat ‘ie oud is en er dus vervelende fragmenten
uit gefilterd zijn. Herinneringen zijn net
wijn: die worden door de tijd alleen maar beter.
Aan de andere kant zit er ook een diepe dankbaarheid
in dat gevoel. Wat heerlijk dat ik deze
herinnering heb kunnen maken! Maar zou ik dan
niet dankbaar moeten zijn voor de hele herinnering
(inclusief regen en lekke banden) en niet
slechts de positieve stukjes (zoete broodjes
bakken)?
Onze buren uit Saudi Arabië hebben dat in ieder
geval wel begrepen. Tijdens een gezamelijk
diner bij hen thuis vertelde de buurman dat hij al
jaren last van zijn rug heeft, “alhamdulilahi”.
Goddank heb ik rugpijn?! Of misschien meer
‘rugpijn hoort ook bij mijn Godgegeven leven,
waarvoor dank’. Vertrouwen dat wat er gebeurt,
het beste is dat je op dit moment kan overkomen,
en dat ook dát weer herinnering zal worden. We
moesten dat poesieversje dus maar eens
herschrijven:
“Rozen die bloeien en schepen gaan ver
en alles gaat over, maar dat is niet erg.”
Jenneke van der Wal

Hooglandse Vieringen
Iedere zondagochtend om 11.45 uur
Hooglandse Kerk Leiden
De diensten zijn (ook achteraf) te beluisteren op: www.kerkomroep.nl
OVERZICHT VIERINGEN
Veertigdagentijd Pijnpunten
17 februari Christiane Berkvens Vuile handen
24 februari Japke van Malde Eenzaamheid
3 maart Rob van Waarde Onmacht
10 maart Joël Vos Keuzestress
17 maart Christiane Berkvens Beperkingen
24 maart (Palmzondag) Jac van der Hoeven Vergankelijkheid
Goede Week
28 maart, 19.30 uur Witte Donderdag Welkom bij de Binnenstadsgemeente
29 maart, 21.30 uur Goede Vrijdag Christiane van den Berg, Schola cantorum met: Via Crucis (Liszt)
30 maart, 22.00 uur Paaswake Henk Schouten
Pasen
31 maart Christiane van den Berg
Cor van Bree
Voor de veertigdagentijd hebben
we een serie over ‘pijnpunten’,
moeilijke aspecten van het leven: wat
als je “vuile handen” moet maken, hoe
doorsta ik mijn eenzaamheid, hoe
mijn onmacht, hoe kies ik, hoe ga ik
met mijn beperkingen om?
Op Witte Donderdag zijn we welkom
bij de Binnenstadsgemeente zoals deze
op haar beurt welkom zal zijn bij onze
Paaswake.
Op Goede Vrijdag houden wij een
dienst met de Via Crucis van Franz
Hebt u onze diensten al
eens beluisterd op
kerkomroep.nl?
Liszt, uitgevoerd door de Schola cantorum
o.l.v. Wim de Ru, met Ronald
Meester aan de piano. Aan de hand
van deze sobere maar indrukwekkende
muziek volgen we de kruisgang van
Christus.
Ook de dienst van Palmzondag past in
deze serie. Het thema is dan ‘Vergankelijkheid’
en dan speciaal het vergankelijke
van roem en waardering: de
ene dag is het Hosanna!, de andere dag
Kruisig hem!
Op het hoogfeest van Pasen gaat
Christiane van den Berg voor.
Op de site intypen:
plaatsnaam: Leiden,
daarna: Hooglandse kerk,
dienst 11.45 uur.
Luidsprekers aanzetten.
Uitgangscollecten
17 februari WeekendKlas
­ Dit is bedoeld voor ambitieuze,
leergierige kinderen uit sociaaleconomisch
zwakke gezinnen en buurten.
Voor kinderen met een beperkt toekomstperspectief
en een beperkt sociaal
netwerk. Zij volgen gedurende drie
jaar, vanaf groep 7 (10 jaar) t/m de
brugklas (13 jaar), aanvullend onderwijs
om hun persoonlijke ontwikkeling
te stimuleren
31 maart St. Leergeld Leiden
Deze stichting maakt het mogelijk dat
kinderen uit gezinnen van onder 120%
van het bijstandsniveau kunnen
meedoen met met sport en cultuur.
Giften ook welkom op 115.53.0193
t.n.v. St. Leergeld Leiden
De Stichting is opgenomen in het anbiregister.
Uw giften zijn dus aftrekbaar.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 17

Iedereen heeft wel een beeld van
andere landen en culturen in de
wereld. Door studie, vakantie,
boeken, documentaries en reisverhalen
op tv…..
Maar hoe is het om langere tijd
ergens te wonen en te werken? En
wat was de reden om die stap te
zetten?
Mensen uit de LSE kring hebben
we gevraagd daarover met ons in
gesprek te gaan.
18 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
In gesprek met …
Op maandag 25 februari gaan we in
gesprek met Co en Corrie Kooman.
Nes Ammim is een kibboets in Israël,
gesticht vanuit Europa, bemenst door
vrijwilligers en ondersteund door
christenen en kerken in Duitsland en
Nederland.
Co en Corrie zijn al 50 jaar betrokken
bij het proces van vernieuwing van de
relatie tussen christenen en Joden, én
bij de dialoog tussen Joden en Arabieren
(zowel christenen als moslims).
Een boeiende en uitdagende plek, waar
zij in diverse periodes meer dan een
jaar woonden en werkten.
Op maandag 11 maart gaan we in
gesprek met Rob van den Boom en
Annette Melman.
Zij woonden en werkten vier jaar in La
Paz, de hoofdstad van Bolivia, Zuid­
Amerika, van augustus 2008 tot juli
2012.
Rob had een aanstelling als diplomaat
op de Nederlandse Ambassade en was
verantwoordelijk voor de Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking op het
terrein van milieu en decentralisatie.
Hij was tevens actief als kunstschilder.
De hele dag door maken we keuzes.
Grote keuzes zoals bijvoorbeeld in
onze loopbaan of een kinderwens en
kleinere keuzes: “Gaan we dit jaar naar
Frankrijk of Noorwegen op vakantie?”
Als je het ene kiest, sluit je veel andere
dingen uit en dat maakt kiezen zo
lastig. Keuzestress is veel mensen niet
onbekend. Het brengt onrust, onvrede
en gebrek aan energie met zich mee.
Mensen die goed weten wat belangrijk
voor hen is, hebben minder moeite met
het maken van keuzes. Wanneer je
weet welke waarden van belang zijn in
je leven, komen keuzes daar gemakkelijker
uit voort.
In de training “Levenskeuzes” ga je in
een kleine groep aan de slag met jouw
waarden en jouw levensverhaal. Hoe
wil je terug kunnen kijken op je leven?
Volgens welke waarden wil je leven?
Zijn de waarden waar je nu naar leeft
echt jouw waarden, heb je ze van anderen
overgenomen, helpen ze of belemmeren
ze je in het maken van je
keuzes?
In de training wordt gebruik gemaakt
van je biografie. Welke dingen hebben
Annette was als fysiotherapeute
werkzaam in een verzorgings­verpleeghuis
voor ouderen.
Op maandag 25 maart zijn dat Rob
en Ria Vermaas.
In 1997 vertrokken zij voor Robs werk
bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken naar het buitenland. Eerst Zuid­
Afrika, daarna Ethiopië en ten slotte de
Nederlandse Antillen. In die tijd
bleven ze, op verlof in Nederland, bij
de Ekklesia binnenlopen. In april 2011
keerden zij – gepensioneerd en wel ­
definitief terug naar Nederland en wonen
ze weer in Leiden.
De data zijn dus:
­ maandag 25 februari Corrie en Co
Kooman
­ maandag 11 maart Annette Melman
en Rob van der Boom
­ maandag 25 maart Ria en Rob Vermaas
De Bakkerij, Oude Rijn 44b/c
20.00 – 21.45 uur.
Voor meer informatie kunt u mailen
naar: activiteiten@ekklesialeiden.nl
Training Levenskeuzes
jou gevormd? Wat zijn de hoogtepunten
en wat de dieptepunten? En welke
mensen waren en zijn belangrijk voor
je?
Het doel van de training is om jouw
prioriteiten en waarden duidelijk te
krijgen. Je schrijft, heel concreet, een
persoonlijk statuut, een grondwet van
je leven. Dit statuut zal je helpen bij
het maken van keuzes.
De training wordt gegeven door Simone
Veltkamp ­van Waarde van 'Van
Waarde training en coaching'.
8 april, 22 april, 13 mei, 27 mei, 10
juni
Rapenburg 100, 19.30­22.00 uur
Je kunt je opgeven via:
info@vanwaardetrainingen.nl
Er kunnen maximaal zes personen
deelnemen aan de training.
Na de zomervakantie is er een terugkombijeenkomst.
De datum zal in
overleg worden vastgesteld.

AGENDA
IN GESPREK MET ...
maandag 25 februari Corrie en Co Kooman
maandag 11 maart Annette Melman en
Rob van der Boom
maandag 25 maart Ria en Rob Vermaas
De Bakkerij
Oude Rijn 44b/c
20.00 – 21.45 uur
EVENING (HIGH) TEA
voor jonge particpanten
donderdag 21 maart Christiane van den Berg
Rapenburg 100
20.30 uur
TRAINING LEVENSKEUZES
maandag 8 april Rapenburg 100
maandag 22 april 19.30­22.00 uur
maandag 13 mei
maandag 27 mei
maandag 10 juni
Na de zomervakantie Terugkombijeenkomst
KLOOSTERWEEKEND
vrijdag 7 juni Kloosterweekend Priorij
t/m zondag 9 juni Schotenhof te Schoten
Kloosterweekend van vrijdag 7 t/m zondag 9 juni
in Priorij Schotenhof in Schoten. Dat ligt tussen
Breda en Antwerpen. De kosten zullen ongeveer 70
euro per persoon zijn. Vervoer regelen we bij
voorkeur samen, dus het is fijn als we weten wie er
meegaan. Voor aanmelding per mail:
activiteiten@ekklesialeiden.nl
Evening (High) Tea
Op donderdagavond, 21 maart is vanaf 20.30 uur op Rapenburg
100 een ‘Evening (High) Tea’ voor net afgestudeerden en jongere
participanten.
Naast gezelligheid en hapjes en drankjes met een Engels tintje,
biedt deze avond ons de gelegenheid om elkaar te spreken en te
leren kennen. Voor mij als nieuwe participantenpastor is dit een
goede manier om de meer jongere participanten te ontmoeten.
Daarnaast biedt deze avond gelegenheid om gezamenlijk na te
denken over wensen of ideeën als het gaat om de Ekklesia en
jongere participanten.
Heb je tijd en zin? Opgave is welkom, maar niet noodzakelijk.
Mocht je zin hebben om zelf iets ‘High Tea­achtigs’ mee te
nemen, dan is dat natuurlijk heel leuk.
Kun je niet op 21 maart, maar heb je wensen of ideeën hoe de net
afgestudeerden en jongere participanten meer betrokken kunnen
raken bij de Ekklesia, mail die naar mij. Ik ben blij om je ideeën
te horen, of om er op een ander moment samen over na te denken.
Christiane van den Berg­Seiffert
christianevandenberg@ekklesialeiden.nl
De generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland
(PKN) heeft op 17 januari in een extra vergadering een
nieuwe preses gekozen, ds. Karin van den Broeke uit
Wissenkerke.
Zij was van 1997 tot 2008 verbonden aan de LSE als pastor
voor de studenten.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 19

hoogstpersoonlijk
20 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
In de viering van 20 januari zijn door Christiane van den Berg­Seiffert gedoopt:
Dorian Calle de Haan (links) en Scott Adriaan Dekkers (rechts).
foto's: Jacqueline Takken

Piet Stolker
Enschede 21 maart 1923 ­ Leiden 28 januari 2013
Piet was een vooraanstaand Leids psycholoog. Hij speelde een rol in de
vernieuwingsbeweging van de rk kerk en zag de kansen voor de oecumene
na het tweede Vaticaans concilie. Hij was betrokken bij het ontstaan en de
voortgang van de Leidse Studenten Ekklesia en zag met lede ogen aan hoe
zijn rk kerk zich weer inkapselde. Hij bleef een trouw en kritisch bezoeker
van onze diensten, totdat een ziekte hem totaal overmeesterde. Hij heeft de
installatie van zijn zoon Carel tot rector magnificus net niet meer mee kunnen
maken.
Op 2 februari hebben we in de Hooglandse kerk afscheid van hem genomen
en hem daarna te ruste gelegd bij zijn in 1997 overleden vrouw Dees op de
begraafplaats bij de Zijlpoort.
We verliezen in hem een erudiet, wijs en zeer beminnelijke mens. We gedenken
hem met eerbied en dankbaarheid. Dat hij mag rusten in vrede.
Domweg gelukkig op de Breestraat: Op 2 februari hebben
Marit Buis en Robert van der Toorn in de Hooglandse kerk
hun huwelijk laten inzegenen door Jac van der Hoeven.
hoogstpersoonlijk
Anneke Lopes Cardozo ­ Slothouwer
Tiel 29 maart 1919 ­ Leiden 22 januari 2013
Anneke was ­ tot 1993 samen met haar man Sidney ­ in onze Ekklesia
participante van het eerste uur. Zij was een bruisende, kritische persoonlijkheid.
Een sterk karakter ondanks ­ of misschien wel dankzij ­
de vele tegenslagen, die zij van jongs af aan te verduren kreeg.
Zij was politiek actief en ze had een groot hart, waarin plaats was voor
velen.
We verliezen in haar een markante vrouw aan wie we veel te danken
hebben.
We gedenken haar met eerbied en genegenheid.
Op 29 januari is zij begraven in een tapijt van sneeuw aan de Zijlpoort.
Dat zij mag rusten in vrede.
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 21

actief en informatief
Even voorstellen:
De nieuwe
Werkgroep
contact
vlnr: Bep van Houten, Elly Kranenburg, Erna van Ooijen, Yvonne van Beek,
Ina van Faassen, Tine van Iren
Op een donkere herfstavond afgelopen
najaar stond op Rap 100 een heerlijke
maaltijd klaar. Henk Schouten had gekookt.
Het was een afsluitend etentje
van de Werkgroep pastoraat. Na de
maaltijd werden de leden van de werkgroep
door Marga Bakker namens het
LSE­bestuur bedankt voor hun – soms
decennialange! – trouwe en goede inzet.
Begin januari ontmoetten de leden van
de nieuwe Werkgroep contact elkaar
voor het eerst. Op Rap 100. Om samen
te lunchen, om elkaar te leren kennen,
om te brainstormen hoe hij eruit zou
zien, die nieuwe groep, en om concrete
22 | Hooglandse Nieuwe februari 2013
afspraken te maken.
Doel van de Werkgroep contact is het
bevorderen van contact tussen mensen
in de Ekklesia. De Werkgroep contact
hoopt aanspreekpunt te zijn en antenne.
Zij hoopt nieuwe mensen te helpen hun
weg in de Ekklesia te vinden en ontmoetingen
tussen mensen te bevorderen.
Daarbij is de werkgroep dankbaar
voor de ervaringen en ‘beproefde recepten’
van de Werkgroep pastoraat,
zoals bijvoorbeeld het uitdelen van de
liturgieën. Tegelijk zal de nieuwe
werkgroep de komende tijd ook naar
een eigen invulling zoeken.
Wijnactie Rapenburg 100
Ten derde male is er een wijnactie op
touw gezet ten bate van de renovatie
van Rap 100. Leek aanvankelijk de
animo van de LSE'ers om mee te
doen wat minder dan bij vorige gelegenheden,
uiteindelijk trotseerden
velen de crisis en wisten zij de
opbrengst van vorig jaar bijna te evenaren;
de oogst was bijna € 1600.
Daarmee kan met nog meer vertrouwen
de voltooiing van het project
worden tegemoet gezien.
Na de vernieuwing van het dak en de
zichtbare verfraaiing van voor­ en
achtergevel is het opknappen van de
tweede verdieping zo goed als voltooid.
Daar worden een tweede keuken
en een kleine vergaderzaal, met
daarbij een archiefruimte, ingericht.
Het wachten is nu op de vergunning
van de gemeente Leiden om de stoep
weer in oorspronkelijke hardstenen
staat terug te brengen, plus het aanbrengen
van een overkapping boven
het binnenplaatsje.
De Boekenzolder
Voor wie van boeken houdt:
De Boekenzolder.
Ruim uw boeken op en lever ze in óf
neem leuke boeken gratis mee naar huis
die een ander al weggaf!
Adres: Middelstegracht 38
2312 TS Leiden
Tijd : Dinsdag 19.00­ 21.00 uur
Vrijdag 13.00­ 17.00 uur
Donderdag 13.00­ 17.00 uur

Waterdragers voor Afrika
Huidige wc’s bij de Itumbu Primary School.
De Waterdragers Erik Alblas en Annemieke
Plat zijn inmiddels aangekomen
in Addis Abeba, de hoofdstad
van Ethiopië. De Waterdragers fietsen
van Kaapstad, Zuid­Afrika, terug naar
Leiden, een tocht van zo’n 20.000 kilometer,
om daarmee aandacht te vragen
voor het tekort aan schoon drinkwater
in de wereld en in Afrika in het
bijzonder, het belang van goed sanitair
ter voorkoming van gezondheidsproblemen
en het creëren van bewustzijn
over de manier waarop we in
Nederland met water omgaan.
Sinds het laatste bericht in dit blad zijn
Erik en Annemieke Malawi uitgefietst
en via Tanzania en Kenia in Ethiopië
beland. In Kenia hebben ze onder an­
Foto's zondag Driekoningen 6 januari 2013
dere het project bezocht waarvoor ze
met hun fietstocht geld willen ophalen,
namelijk het bouwen van een opvangsysteem
voor regenwater en het aanleggen
van verbeterde sanitaire
voorzieningen bij de Itumbu Primary
School. Er zijn niet voldoende wc's
beschikbaar voor de 625 leerlingen
van de school, wat vaak leidt tot lange
rijen en kinderen die hun behoefte in
hoge nood dan maar buiten doen. Het
feit dat er geen water is om de handen
na het toiletbezoek te reinigen bevordert
de hygiëne niet. Lees het verslag
op de website (zie onder voor adres).
Het streefbedrag komt inmiddels in
zicht maar de laatste loodjes wegen
het zwaarst dus uw bijdrage is nog
steeds erg welkom, bijvoorbeeld via de
Het volgende nummer van Hooglandse Nieuwe komt uit op 31 maart
met het thema: Opstand.
Kopij uiterlijk op 17 maart aanleveren bij: hn@ekklesialeiden.nl
actief en informatief
donatieknop op de website van de
Waterdragers of door uw gift over te
maken naar rekeningnummer
70.828.19.82 t.n.v. E. Alblas of M.A.
Plat. Meer informatie over dit specifieke
project is te vinden op
www.akvo.org/rsr/project/592/.
Voor meer informatie over het gehele
project, uitgebreidere verslagen en
foto’s, zie de website:
www.waterdragersvoorafrika.nl
Daar staat ook de link naar de
Facebookpagina en de laatste Twitterberichten.
Chauffeurs gevraagd
Wie zou één keer per maand Thea
Schreiner voor de dienst in de
Hooglandse kerk willen ophalen?
Thea is al jaren bij onze diensten
een trouwe gast. Ze is nu 92 jaar
en mag geen auto meer besturen.
Ze woont in het Bezuidenhout in
Den Haag.
Ook Ina Dijs, die in Voorschoten
woont, wil graag worden gehaald
en gebracht.
Graag melden bij de Werkgroep
contact (liturgie uitdeelsters) van
de Ekklesia (zie het artikel op de
pagina hiernaast).
Hooglandse Nieuwe februari 2013 | 23

24 | Hooglandse Nieuwe februari 2013