Postzegels: Nederlandse design iconen - TNT

group.tnt.com

Postzegels: Nederlandse design iconen - TNT

Postzegels: Nederlandse

design iconen

Peter Bakker

Voorzitter Raad van Bestuur TNT

Evenement: 100-jarig bestaan van de Bond van

Filatelistenverenigingen, Hilton Park Hotel, Soestduinen, 7 juni

2008

1


Het is een bekend gezegde dat de wereld is geschapen, maar de

Nederlanders Holland hebben gemaakt. Grote delen van ons land

zijn buitgemaakt op de zee en de strijd tegen het water heeft een

grote invloed gehad op onze natrionale identiteit.

Er wordt wel beweerd dat de stempel die we op de inrichting van

ons land hebben gedrukt, gevolgen heeft gehad voor allerlei

onderdelen van het culturele leven en met name op de

toegepaste kunsten, zoals architectuur en grafische vormgeving,

waar net als bij waterwerken de maakbaarheid voorop staat.

2


Want het is ontegenzeggelijk zo dat Nederlands grafisch ontwerp

internationaal in hoog aanzien staat. En in die traditie heeft het

Nederlandse postbedrijf een belangrijke rol gespeeld.

In dit recent verschenen boek van Aaron Betsky en Adam

Eeuwens: False Flat: Why Dutch design is so good wordt een

overzicht gegeven van het huidige Nederlandse grafische

ontwerp.

3


Daarbij krijgen de Nederlande postzegels een prominente plek,

zoals u hier kunt zien.

4


Soms dient het Nederlandse landschap direct als

inspiratie voor het ontwerp van postzegels.

Zo kunnen zonder veel fantasie de spectaculaire kleuren

van de bollenvelden…

5


…teruggevonden worden in het ontwerp van deze Zakelijke

Postzegels van Peter Bilak uit 2004.

6


En je hoeft ook geen kunstgeschiedenis gestudeerd te hebben

om het verband te zien tussen deze postzegels en het werk van

de bekende Nederlandse schilder Mondriaan.

7


Het werk van Mondriaan is ook expliciet het onderwerp van een

postzegel geweest, bij deze postzegel uit 1992 ter gelegenheid

van de wereldtentoonstelling in Sevilla van de hand van de

Spaanse ontwerper Peter Torrent.

Het was overigens een unicum dat een land een buitenlandse

vormgever vroeg een postzegel te ontwerpen. Dat was een

voorbeeld van de bijzondere en en vaak baanbrekende

ontwerpen en ontwerpers van Nederlandse postzegels.

Als je terugkijkt op de postzegels van de laatste honderd jaar, dan

valt op dat postzegels vaak hele goed graadmeters zijn geweest

van de stand van zaken in de Nederlandse kunst- en

vormgevingswereld. Maar het komt ook regelmatig voor voor dat

postzegels vooruitlopen, een trend zetten.

Wat ik vandaag wil doen is met u de afgelopen honderd jaar

doornemen, en daarbij stilstaan bij die postzegels met een

bijzonder verhaal, of die een belangrijke ontwikkeling in de

maatschappij of voor ons bedrijf weergeven.

8


Dit is de man die aan de basis stond van het vooruitstrevende

vormgevingsbeleid van de Nederlandse PTT: Jonkheer J.F. van

Royen, sinds 1918 algemeen secretaris van het staatsbedrijf der

PTT (tot?). Van Royen was zeer geïnteresseerd in typografie en

grafisch ontwerp.

9


Een van de impulsen die de PTT gaf aan de postzegelontwerpen

was het benaderen van een architect als K.P.C. de Bazel voor de

vormgeving van postzegels.

De Bazel is bekend geworden door opmerkelijke gebouwen zoals

dit voormalige hoofdkantoor van de ABN aan de Vijzelstraat in

Amsterdam

10


Een andere baanbrekende vernieuwing was het gebruik van

foto’s en fotomontages op postzegels, zoals hier op de Koningin

Wilhelmina postzegels uit 1931 – 1933 en op de Goudse glazen

postzegels (1931), beide van de hand van de bekende ontwerper

Piet Zwart.

11


Ook heel beroemd zijn de cijferpostzegels van Jan van Krimpen

(1946-1957)

12


Zulke cijferpostzegels zijn heel zuiver de weerslag van de tijd

waarin zij tot stand komen. Er is bijvoorbeeld een wereld van

verschil tussen de krullen van de Van Krimpen postzegels uit het

tijdperk net na de Tweede Wereldoorlog tot deze strakke

cijferpostzegel van Wim Crouwel, uit 1976.

13


Deze zijn ook heel beroemd: de Koningin Beatrix-postzegels van

Peter Struycken uit 1981. De ontwerper gebruikte een

computerprogramma om een foto van Vincent Mentzel om te

zetten in een afbeelding geheel opgebouwd uit puntjes. Het effect

is na al die jaren nog steeds niet uitgewerkt, want deze postzegel

is nog steeds in gebruik.

14


Ook op andere terreinen had de Nederlandse post als

opdrachtgever invloed op de ontwikkeling van de kunst in

Nederland. Dit is bijvoorbeeld het interieur van het postkantoor

aan de Neude in Utrecht, een fraai voorbeeld van art deco

architectuur van Jo Crouwel uit 1924.

15


Ook de inzet van cartoons in reclamemateriaal kan

vooruitstrevend genoemd worden….

16


Ook zeer modern: puur grafisch uitgevoerde posters, zoals deze,

een ontwerp van N.P. de Koo, van wie op dit moment een

tentoonstelling is in het Museum voor Communicaite in Den

Haag.

17


Het ontwerp van bedrijfsmiddelen, zoals brievenbussen, ademde

ook de geest van de tijd. Dit is de befaamde Holland brievenbus,

van Anton Kurvers, een mooi voorbeeld van de stijl van de

Amsterdamse School.

18


Of de posttreinen, hier met de belettering uit de laatste fase van

zijn bestaan tot de posttreinen werden opgeheven in 1996.

19


Met enige regelmaat verschenen er ook postzegels ter

gedachtenis van een gebeurtenis van bijzondere waarde voor ons

als bedrijf. Meneer Holstege heeft er ook een aantal laten zien.

Zo was er de eerste beursnotering van KPN in 1994.

Het ontwerp van deze postzegel is bij wijze van uitzondering van

de hand van drie medewerkers van het bedrijf.

(1994: KPN naar beurs, R.D.E. Oxenaar, Julius Vermeulen en

P.H. Hefting)

20


Nog een historisch moment voor ons als bedrijf: de opsplitsing

nadat wij het Australische bedrijf TNT hadden overgenomen. Op

de foto de topmannen van beide nieuwe bedrijven: Wim Dik van

KPN en Ad Scheepbouwer van het nieuwe onafhankelijke TNT

Post Groep, waar ik toen financieel directeur van was.

21


Na de splitsing ontstond TNT Post Groep, afgekort TPG, met

daaronder twee bedrijven: het aloude Nederlandse postbedrijf en

het internationale TNT.

22


Het eerste jaarverslag van TPG uit 1997 verbeeldt met deze twee

foto’s mooi het nieuwe bedrijf: een TNT bestelauto in Hong Kong

naast een Postbusje in een oer-hollandse setting.

23


Een heel bijzondere postzegel is de Zilveren

verrassingspostzegel van Rutger Fuchs uit 2001.

Deze postzegel, die de laatste gulden herdenkt, is op

verschillende manieren uniek: het is enige postzegel gemaakt van

zuiver zilver en niet bedrukt, maar geslagen door de Nederlandse

Munt.

24


De aandacht voor vormgeving leidt soms tot grappige uitingen,

zoals hier bij deze Kerstversiering op de gevel van het

hoofdkantoor van Post in Den Haag.

25


Ook In recenter jaren heeft Post veel aandacht besteed aan

industrieel ontwerp, Dit is een innovatief ontwerp uit 2000 van

Springtime Industrial Design voor een moderne variant van de

bakfiets, die de postbode in staat moet stellen grotere

hoeveelheden post mee te nemen dan mogelijk is op een gewone

fiets.

De zogenoemde Roodrunner is voorzien van een elektromotor die

een deel van het trapwerk voor zijn rekening neemt. Helaas bleek

de Roodrunner niet geschikt voor gebruik in historische

binnensteden: het bleek bijna onmogelijk om een volgeladen

Roodrunner over steile bruggetjes te krijgen…

26


En dit is de nieuwe tweelingbrievenbus van NPK Industrial Design

uit 2002.

27


Door de vele naams- en logoveranderingen waren veel mensen

inmiddels het spoor bijster: wat hoorde nu wel en niet bij elkaar:

TPG Post, KPN, TNT, de Postbank,TPG? In 2005 hebben we

daarom besloten het TPG-logo los te laten en het concern om te

dopen in TNT.

Ruim een jaar later viel ook het besluit om de vertrouwde kleur

rood voor Post in te ruilen voor het oranje van TNT. Vanaf dat

moment dragen al onze activteiten dezelfde bedrijfsstijl.

28


Het kroontje verhuisde wel mee.

29


Er kwamen postboys, de handige karretjes voor postbodes in

TNT-stijl en de vertrouwde posttassen kregen een nieuw jasje.

Ook de bedrijfskleding werd natuurlijk aangepast.

30


De nieuwe brievenbussen moesten er ook aan geloven, zij het dat

de rode exemplaren die al geplaatst waren pas vervangen

worden wanneer daar aanleiding voor is.

31


En we bleven ook nieuwtjes in onze postzegels verwerken, zoals

bij deze postzegels uit 2003 ter gelegenheid van het 250-jarig

bestaan van Douwe Egberts. De ontwerper is Anthon Beeke. Als

iemand over het kopje wrijft, komt de geur van versgezette koffie

vrij.

32


Bijzonder geslaagd vind ik zelf deze postzegels uit 2005 ter

gelegenheid van 50 jaar World Press Photo van ontwerper Will

Holder. In de postzegels zijn alle winnende foto’s van de laatste

50 jaar verwerkt.

33


Nog een unieke postzegel: in het kader van de Weken van de

Kaart ontwierp de bekende Nederlandse kunstenaar Karel Appel

in 2006 deze postzegel. Een historische postzegel, want het is

zijn laatste kunstwerk.

34


Helemaal van deze tijd en een goed voorbeeld van iets waar we

als bedrijf heel erg mee bezig zijn: het milieu. Het velletje 10 voor

Nederland (2008, ontwerper?) laat diverse manieren zien hoe we

onze CO2-uitstoot kunnen beperken. Een van de voorbeelden is

groene post: een nieuw product waarmee bedrijven de CO2uitstoot

van hun post kunnen compenseren.

35


Ik wil tegen het eind van deze presentatie u deze sluitzegels van Roel Mos

uit 1997 laten zien, die zich toen al afvroeg of email het einde inluidt van de

traditionele post. U viert vandaag het 100-jarig bestaan van uw Bond. Zal

de Bond ook zijn tweede eeuwfeest halen?

Dat is natuurlijk een gewetensvraag voor iemand van de Post. U leest het

allemaal in de krant en ziet het op de televisie: de hoeveelheid post neemt

af. Veel communicatie verloopt tegenwoordig via internet.

Ik zou geen uitspraak durven doen of er over 100 jaar nog post en

postzegels bestaan zoals we die nu kennen. Maar ik denk wel dat er nog

postzegelverzamelaars zullen zijn. Hartelijk gefeliciteerd!

36


Tot slot wil ik u een klein cadeautje geven. Ter gelegenheid van

het 100-jarig bestaan van de Bond en de verlening van het

predikaat ‘koninklijk’ hebben we deze persoonlijke postzegels

laten maken in een zeer gelimiteerde oplage van 450 velletjes.

250 daarvan zijn gebruikt om de uitnodigingen voor vandaag te

versturen. De resterende 200 velletjes zullen we straks aan het

eind van deze bijeenkomst onder de aanwezigen uitdelen.

Ik wil graag het eerste exemplaar van deze bijzondere postzegel

uitreiken aan de voorzitter, de heer Ties Koek. Meneer Koek, kunt

u even naar voren komen?

37

More magazines by this user
Similar magazines