download pdf - Kunstkrant

Kim Streur, Into the woods, 2013.
Roland Sohier, Zwarte Haas, 2012.
mogen van tekeningen. De autonome status van de
tekendiscipline is daardoor zichtbaarder dan ooit en
boven alle twijfel verheven. Het stiefkindje van weleer
is uitgegroeid tot onvervalste publiekslieveling.
Inhaalslag
Hoewel de huidige hype alle symptomen vertoont
van een inhaalslag, mag niet vergeten worden dat er
ook in de ‘dalperiode’ voorvechters en zieners rondliepen
die de tekenkunst koesterden. In eigen land
was een belangrijke rol weggelegd voor Museum
Overholland. Dit particuliere museum van Christian
Braun focuste zich op tekenkunst toen andere musea
er nog weinig aandacht voor toonden. Ook gespecialiseerde
verzamelaars als Inge de Bruin deden
dat. Voor het jarenlange tobben dat aan de huidige
piek voorafging, zijn verschillende oorzaken aan te
wijzen. Tekenkunst lijkt bescheidener dan schilderkunst.
Met brede kwastgebaren en felle kleuren is
de toeschouwer makkelijker en sneller te imponeren
dan met fragiele lijnen. Schilderkunst leent zich
ogenschijnlijk beter voor het bereiken van effectieve
en overdonderende resultaten. Het credo ‘lange halen,
snel thuis’ past beter bij extraverte en kleurrijke
schilderijen dan bij verfijnde tekeningen.
Bij nadere beschouwing blijkt de veronderstelde
tegenstelling tussen het subtiele gebaar van de tekenaar
en de rake klappen die de schilder uitdeelt,
op een verkeerde inschatting te berusten. In de actuele
tekenkunst manifesteert zich bij vlagen bijna
schokkend de neiging om de kijker genadeloos te
vloeren met weinig subtiele beeldtaal. De tijd waarin
tekenkunst zich gemakkelijk liet intimideren en in
de hoek zetten, is voorgoed voorbij. De tekeningen
van nu zijn soms even brutaal, bombastisch of brallerig,
even obsceen en kwetsend, even hardvochtig
en genadeloos, even hypothetisch, surrealistisch en
ongenaakbaar als tegenhangers in andere artistieke
disciplines. Ze lopen uit de rails waar dat wenselijk
is en dwingen desnoods met het mes op de keel het
respect en de aandacht van de toeschouwer af. Dit
neemt niet weg dat het procesmatige tekenen ook
een contemplatieve component bezit die onlosma-
Ron Amir, ZT, 2012.
kelijk verbonden is met de handelingen die de discipline
vereist.
Duistere taferelen
‘Tekeningen zijn kwetsbaar en verdragen letterlijk
het daglicht niet’. Dit argument, dat vroeger eventuele
kopers nog wel eens kon afschrikken, is achterhaald.
De geharnaste vrees voor de onvermijdelijke
komst van de grote vergeler is nauwelijks nog opportuun.
De kwaliteit van de materialen rechtvaardigt
niet langer de angst voor het verstrijken van de al
dan niet beperkte houdbaarheidsdatum.
Kennelijk heeft de schrik er bij de kunstconsument
wel langdurig in gezeten. Wie kent niet de tentoonstellingen
in schemerige museumzalen en halfverduisterde
kabinetten waar met alle middelen werd
voorkomen dat zorgvuldig geconserveerde tekeningen
aan vernietigend daglicht zouden worden
blootgesteld? Verzamelaars van actuele tekenkunst
maken zich weinig zorgen over de houdbaarheid van
werken op papier, die vaak zelfs achteloos met een
paar punaises aan de muur geprikt zijn, omdat lijst
en glas de optimale beleving van het beeld belemmeren.
Als de tekeningen die tegenwoordig gemaakt worden,
het daglicht niet kunnen verdragen, dan heeft
dat vooral te maken met de impact van de duistere
taferelen die zich los geworsteld hebben uit de
krochten van de ziel en de spelonken van de geest.
Beeldtaal en inhoud zijn vaak verontrustender dan
de duurzaamheid van het materiaal. Meer dan ooit
is er belangstelling voor bizarre voorstellingen die
zich afspelen in de schemerzone van het menselijke
brein. Paul Klemann is zo’n kunstenaar die de vloer
aanveegt met concrete waarnemingen. Aanvanke-
Marlies Appel, Cupola 3, 2011.
kunstkrant mei/juni 2013 pagina 15
lijk fixeerde hij zich vooral op het vastleggen van
zijn dromen. In later werk gaat hij een stap verder
en gunt hij zichzelf de vrijheid om met zijn volle bewustzijn
door te werken op die droomregistraties.
Op vergelijkbare wijze manipuleert Roland Sohier
sprookjes. Hij transformeert ze tot zijn eigen, vaak
bizarre vertellingen. Hans de Wit verbindt elementen
uit de concrete werkelijkheid met fantasiearchitectuur.
Ook in de tekeningen van Ron Amir is het
surreële en absurde karakter hoog. Hij confronteert
de kijker met vormen van vervreemding en desoriëntatie
die ongemakkelijk aanvoelen. De vervreemding
in het werk van Geer van der Klugt hangt vooral samen
met de mysterieuze leegte die hij creëert in zijn
landschappen.
Delicaat
Eén van de kwalificaties die veelvuldig opduikt in
relatie tot tekenkunst is ‘kwetsbaarheid’. Dat heeft
te maken met instrumentarium (pen, potlood, krijt
etc.), techniek en beelddrager (papier) maar ook met
het handschrift en de intenties van de kunstenaar.
Zo focust Anita Groener zich op het procesmatige
aspect van tekenen. Sensibiliteit gaat een bijzonder
verbond aan met de thematiek waarin veel aandacht
is voor trauma, leed en verdriet. Delicaat zijn ook de
tekeningen van Marlies Appel. Het gebruik van transparant
papier versterkt de suggestie van breekbaarheid,
lichtheid en zachtheid.
Deze eigenschappen komen op een andere manier terug
in het werk van Rosemin Hendriks. Zij gebruikt
haar eigen gezicht als basis voor tekeningen waarin
verinnerlijking plaatsvindt: buitenkant wordt binnenkant.
Kwetsbaarheid loopt ook als een constante
door het oeuvre van Arno Kramer. Hij plaatst mensen
en dieren in een ruimtelijke context die vaak ondefinieerbaar
of ongerijmd is.
Delicate tekenkunst kan alleen optimaal renderen
als de tekenaar in zichzelf een sterk gevoel voor sensibiliteit
heeft ontwikkeld. Daarnaast is het inzoomen
op fysieke componenten van groot belang. Dat
laatste geldt overigens niet alleen voor tekeningen
waarin de vertaalslag naar kwetsbaarheid, intimiteit
en verfijning wordt gemaakt, maar ook voor tekenkunst
waarin het tegenovergestelde gebeurt. Zo
heeft de fysieke aanwezigheid van de tekeningen van
Stefan Kasper alles te maken met hun brutale, overdonderende
en onontkoombare aanwezigheid. Kasper
tekent niet bescheiden of verstild maar explosief
en onverschrokken. Ook voor Kim Steur vormen fysieke
aspecten in het oog springende vertrekpunten,
maar de uitkomsten staan bijna haaks op het werk
van Stefan Kasper. Zo wordt duidelijk dat de fysieke
ervaring van tekenkunst op totaal verschillende eigenschappen
kan berusten. Tientallen tekeningen
van andere deelnemers aan de estafette in Galerie
Witteveen bevestigen dat.
Tekeningen Festival
6 april t/m 27 april: Paul Klemann, Ronald
Sohier.
4 mei t/m 8 juni: Ron Amir, Cathelijn van
Goor, Anita Groener, Geer van der Klugt, Stefan
Kasper, Marleen Kappe, Nicole Schultze,
Kim Streur.
15 juni t/m 20 juli: Marlies Appel, Pieter Bijwaard,
Meinbert Gozewijn van Soest, Nour-
Eddine Jarram, Rosemin Hendriks, Arno Kramer,
Juul Kraijer, Hans de Wit.
Witteveen Visual Art Centre, Konijnenstraat
16A, Amsterdam. Informatie: www.galeriewitteveen.nl