Viva Cuba (pdf) - Mooov

viva cuba

FILM EN EDUCATIE...
.. in het vertoningscircuit van Lessen in het Donker, in het kader van het festival Open
Doek, een workshop ingericht door Jekino, een film in de klas...
Film kreeg een plaats in het lessenpakket van heel wat scholen, en wij zorgen graag voor
een goede programmatie en pedagogische omkadering. we maken jaarlijks een fijne
selectie van een 30-tal films uit het afgelopen seizoen, richten op heel wat plaatsen
vertoningen in en zorgen voor kant en klare lesmappen voor een boeiende verwerking in
de klas. Daarbij spelen we in op de eindtermen en ontwikkelingsdoelen.
In elke lesmap wordt aandacht besteed aan een filmtechnische en inhoudelijke
benadering van de film en leggen we de focus op één filmterm. we stimuleren jullie
graag om de film met een frisse blik te bekijken.
www.lesseninhetdonker.be
www.opendoek.be
www.jekino.be
In deze lesmap vind je geen werkbladen voor de kinderen. Het is de bedoeling om samen
met hen, klassikaal of in kleinere groepjes, op zoek te gaan naar mogelijke antwoorden
op de vragen. Je bent met hen niet op zoek naar dat éné juiste antwoord. Het gaat meer
om het vormen en uiten van een eigen mening en het kunnen duiden en verantwoorden
van die mening.
DOELGROEP VIVA CUBA: vanaf 2e graad Lager Onderwijs
De lesmap is geschikt voor leerlingen vanaf het 3de leerjaar. De moeilijkere vragen en
opdrachten hebben de vermelding ‘voor iets oudere leerlingen’.
INHOUDSTAFEL
FILMFICHE 4
• synopsis
• technische kaart
• de stem van de jury
• inleiding: voor je naar je film gaat
REGIE/PRODUCTIE 6
• de regisseur
• kinderen staan centraal
• een familieaangelegenheid
• beelden: schoonheid en/of inhoud
• klank
InTERvIEw MET DE REGIssEUR 10
EERsTE REACTIEs 13
sAMEn OnDERwEG: DE ROAD MOvIE 14
FOCUs OP... HEEL vEEL TEGEnsTELLInGEn 15
KInDEREn ERnsTIG nEMEn 20
EXTRA 21
FICHE vOOR DE LEERLInGEn
Kopieer de ‘FILMFICHE’ voor je leerlingen. Zo zijn ze meteen goed voorbereid op de
voorstelling. Ook voor je collega’s die de leerlingen vergezellen kan het een handige
leidraad zijn! De laatste pagina van deze lesmap bevat enkele weetjes en bedenkingen.
Ook deze kan je kopiëren voor je leerlingen. De bedenkingen kunnen een vertrekpunt
worden voor de nabespreking.

FILMFICHE
SYNOPSIS
Jorgito en zijn buurmeisje Malú kunnen niet zonder elkaar. Ondanks hun gekibbel,
zoeken de twee steeds mekaars gezelschap op. wanneer Malú’s moeder het land wil
verlaten, dreigt het onafscheidelijke duo voor altijd verscheurd te worden. samen gaan
ze op de vlucht: hand in hand vertrekken ze op reis, op zoek naar Malú’s vader die aan
de kust woont.
Ze reizen per auto, trein, bus, vrachtwagen, motor, te voet en ontdekken Cuba in al
z’n gedaanten: van het zonnige toeristenparadijs tot het arme platteland. Onderweg
maken ze plezier maar wordt hun vriendschap ook zwaar op de proef gesteld. Toch
beseffen ze dat ze elkaar niet kunnen missen, nu niet en nooit niet…!
Cuba, 2005, 80’, nederlands ondertiteld
TECHNISCHE FICHE
regie: Juan Carlos Cremata Malberti
scenario: Juan Carlos Cremata Malberti & Manolito Rodriguez
productie: Eric Brach, nicolas Duval-Adassovsky & Inti Herrera
muziek: slim Pezin & Amaury Ramirez Malberti
camera: Alejandro Pérez Gomez
montage: sylvie Landra & Angélica salvador
de cast
Malú Tarrau Broche: Malú
Jorge Milo: Jorgito
Larisa vega Alamar: Malú’s moeder
Luisa Maria Jimenez Rodriquez: Jorgito’s moeder
STEM VAN DE JURY
Op het filmfestival van Cannes 2005 won vIvA CUBA de Ecran Junior. Ook de jury van
het kinderfilmfestival in het Duitse Chemnitz bekroonde deze film. Hun oordeel: “voor
een eenvoudig verhaal dat de wereld en het perspectief van kinderen ernstig neemt
en filmisch bekwaam en fantasievol omzet, zonder de politieke achtergrond uit te
lichten.”
INlEIDINg: VÓÓR JE NAAR DE FIlM VERTREKT
vIvA CUBA is de eerste Cubaanse speelfilm voor en mét kinderen. Cuba is geen rijk
land en er worden dus ook niet zoveel films gemaakt. vIvA CUBA werd een groot succes
omdat het een mooi verhaal is met zowel grappige als droevige scènes. Malú en Jorgito,
de twee kinderen waar de film rond draait, weten heel goed wat ze willen en komen
op voor hun rechten. Dat vindt de regisseur heel belangrijk aan zijn film. Hiermee wil
hij tonen dat hij veel respect heeft voor kinderen. “Ik vind dat er meer rekening moet
gehouden worden met wat kinderen willen. Grote mensen nemen te veel beslissingen
die grote gevolgen hebben voor hun kinderen zonder dat ze zelfs maar vragen wat hun
kinderen hiervan vinden. Daarom heb ik deze film gemaakt: om meer aandacht voor de
wensen van de kinderen te vragen.”, zo zegt regisseur Cremata Malberti.
Juan Carlos Cremata Malberti trommelde een heleboel familieleden op voor de film.
Zijn moeder, zijn broer, zijn neef, zijn oma… allen droegen ze hun steentje bij. Dat
maakte de sfeer op de set erg gezellig en ontspannen. Misschien kan je dat plezier ook
opsnuiven bij het bekijken van deze film!

REGIE & PRODUCTIE
DE REgISSEUR
Juan Carlos Cremata Malberti (°1961) begon zijn carrière als acteur, auteur en
regisseur van kinderprogramma’s voor de Cubaanse Tv. In 1990 draaide hij zijn eerste
kortfilm (Oscuros Rinocerontes en Jaulados). Enkele jaren later (1999) waagde hij zich
aan het documentaire genre met ‘La Época, el Encento y Fin del siglo’. In 2001 draaide
hij zijn eerste langspeler ‘nada Mas’, die meteen te zien was op heel wat binnenen
buitenlandse filmfestivals (Cannes, Filmfestival van Gent, Open Doek, Cinema
novo,…). In 2005 werkte hij zijn vIvA CUBA af, een kinderfilm die meteen in de prijzen
viel op tal van filmfestivals.
KINDEREN STAAN CENTRAAl
vIvA CUBA is de eerste Cubaanse speelfilm ooit die werd gedraaid met en voor
kinderen. De film werd gemaakt zonder steun van de overheid, wat in het arme en
sterk gepolitiseerde Cuba eerder uitzonderlijk is (maar hij werd wel voorgedragen als
Cubaanse Oscar-kandidaat). Cremata Malberti: “Er bestaat in Cuba een filmtraditie
voor kinderen en volwassenen. Er zijn zelfs talrijke bioscopen die uitsluitend
kinderfilms vertonen. Er worden ook kinderfilms geproduceerd, maar dan voornamelijk
animatiefilms. Tot op heden werd er nog nooit een speelfilm mét kinderen gemaakt.
Bij de première op ‘Kinderdag’ maakten we bekend dat volwassenen niet op hun eentje
de zaal in mochten; ze moesten minstens één kind bij zich hebben. Zelfs de Minister
van Cultuur mocht er niet in zonder kind. Het idee was om prioriteit te geven aan de
kinderen. Het waren niet de kinderen die bij hun ouders moesten bedelen om naar de
bioscoop te mogen, maar omgekeerd. Daar gaat mijn film over: dat het belangrijk is om
te luisteren naar de mening van kinderen.”
De personages uit vIvA CUBA zijn heftig in hun emoties; de vertolkingen zijn gedreven.
Beide kinderen acteren met zuiders vuur. Hun temperament lijkt in onze ogen bijna
overacting, maar het is de uiting van hun levensdrift, die blijkbaar –zie ook het
temperament van de andere schoolkinderen– ingebakken zit in hun natuur en cultuur.
EEN FAMIlIEAANgElEgENHEID
De regisseur omringde zich op de set niet enkel met bekwame vaklui, hij schakelde ook
een heleboel naaste verwanten in bij de opnames. “Mijn familie was nauw betrokken bij
het maken van de film. Mijn familie heeft een lange traditie van artistiek werk mét en
vóór kinderen. Mijn moeder is redactrice van een kinderprogramma op tv en ze hielp me
bij de regie. Beide hoofdacteurs komen uit een bekend kindertheatergezelschap dat
door mijn broer wordt geleid (hij speelt een klein rolletje in de film). Een neef had de
artistieke leiding, een andere neef componeerde de muziek en mijn eigen grootmoeder
speelt de rol van oma. voor mij was het belangrijk mijn familie hierbij te betrekken.
Beide hoofdacteurs ken ik al sinds ze 5 jaar zijn. via hen kreeg ik het idee voor een
kinderfilm, maar ik had niet de financiële middelen. Toen ik het geld bij elkaar had
gezocht, hadden Malú Tarrau Broche en Jorge Milo Avila precies de juiste leeftijd.”
BEElDEN: SCHOONHEID EN/OF INHOUD
vIvA CUBA begint met een beeld dat prachtig is, maar ook ijzersterk en typerend voor
de film:
Handen grijpen aan een schutting, het hoofd komt te voorschijn. Op de schutting
staat in vurige letters ‘Cuba’ geschilderd. Deze woorden worden later aangevuld tot
‘viva Cuba’, een leuze die de liefde van de kinderen uitdrukt voor het land waaraan ze
gehecht zijn en waar ze willen blijven. ‘Cuba’ staat voor hun hele huidige onbekommerde
leven waar ze zo van houden... Maar diezelfde schutting vormt ook het decor van een
oorlogsspel waarin kinderen elkaar met geweren onder vuur nemen.
vIvA CUBA toont een land in al z’n pracht, maar tegelijk verwijzen die beelden vaak naar
een sociale realiteit en benadrukken ze een aspect van de Cubaanse samenleving. Dat
geldt ook voor deze openingsscène.

Al even duidelijk is de close-up van de dichtslaande deuren. Elke deur bevat een
duidelijke boodschap: op de ene hangt een bordje ‘God is hier welkom’; op de andere
staat ‘Fidel, dit is jouw huis’. Opmerkelijk: dit zijn niet de huizen van Malú en Jorgito.
Het zijn 2 willekeurige voordeuren die 2 tegengestelde krachten in het hedendaagse
Cuba aanduiden en die tegenstelling vinden we ook bij de kinderen terug: Malú werd
gelovig opgevoed (ze gelooft dat haar oma in de hemel is), Jorgito werd grootgebracht
in de geest van de revolutie (“God bestaat niet”).
Is een film uit Cuba per definitie een politieke, sociale film? De politieke toestand
maakt natuurlijk sterk deel uit van het alledaagse leven in Cuba; het bepaalt het
doen en laten (wat mag en niet mag) van de Cubanen in hoge mate. Het kan dan ook
niet anders of de film bevat een veelheid aan verwijzingen naar de toestand in Cuba
vandaag. Er zijn de Cubaanse vlaggen die trots in beeld wapperen, de beeltenis van
Che Guevara in het straatbeeld, de uniformen van de communistische ‘jonge pioniers’,
de viering van een nationale held… Zelfs in het oorlogsspel van de kinderen is het
wachtwoord: “viva Cuba, weg met spanje” en wanneer Malú helemaal ten einde raad
is en met al haar overtuigingskracht de speleoloog wil overhalen om hen te helpen,
gebruikt ze de politiekgeladen aanspreektitel ‘kameraad’.
Toch stralen sommige van de beelden pure, idyllische schoonheid pur sang uit: de
scholieren die uitzwermen over de speelplaats, de volle maan boven het strand met
de kinderen slapend in de boot, de prachtige natuur waar ze doorheen trekken (“maar
het stinkt hier!”)…
Opvallend zijn de geanimeerde droomscènes. Doorheen de ogen van de kinderen krijgen
we een dromerige blik op een wereld waarin sterren een ballet maken door de lucht. Er
verschijnt zelfs een güije, met een overduidelijk ‘geanimeerd’ (tekenfilm) wezentje op
z’n schouder… een koortsdroom? (Het wezen lijkt erg op de pop die Malú in haar rugzak
draagt.)
KlANK
Een klankband van een film bevat natuurlijk muziek. Bij vIvA CUBA is dat –zoals te
verwachten valt– een vrolijke mix van mambo’s, bolero’s en rumba’s; typisch Cubaanse
dansen die een klankdecor vol opwinding creëren. Alsof levenslust in muziek werd
gegoten.
Maar verder is er ook het ‘omgevingsgeluid’, de geluiden van de wereld waarin we ons
bevinden en die op een aantal momenten in de film een zeer betekenisvolle rol krijgen:
• In de openingsscène zien we een oorlogstafereel. Kinderen spelen oorlogje en richten
geweren op elkaar. De geluiden van de spelende kinderen worden op dat moment gemixt
met het klankdecor van een echt gevecht (of van een oorlogsfilm). we luisteren mee in
het hoofd van de kinderen en horen hoe fantasie van hun spel een échte oorlog maakt,
een strijd op leven en dood, geïnspireerd door oorlogsfilms of reëel oorlogsgeweld.
• In de slotscène gaan de volwassenen op een verschrikkelijke manier tekeer: iedereen
schreeuwt en maakt ruzie; de kinderen huilen. Maar wij horen niets! Op de klankband
is alleen een treurige melodie te horen, somber en troosteloos. Ze benadrukt de
beschamende vertoning van de volwassenen; we willen niet horen wat voor lelijks
ze elkaar toeschreeuwen, alleen het verdriet van de kinderen is het waard om op te
focussen.

INTERVIEW MET DE REGISSEUR
Juan Carlos Cremata Malberti:
“voor een onoplosbaar probleem kan ik geen oplossing bieden”
Met vIvA CUBA draaide jij de allereerste Cubaanse speelfilm voor en met kinderen.
verbazend: in socialistische landen bestaat er meestal toch een traditie van
filmcultuur, inclusief films voor kinderen?
Cremata Malberti: “Er bestaat in Cuba een filmtraditie voor kinderen en volwassenen.
Er zijn zelfs bioscopen die uitsluitend kinderfilms vertonen. Er worden ook kinderfilms
geproduceerd, maar dan enkel animatiefilms. Tot op heden werd er nog nooit een
speelfilm mét kinderen gemaakt. Ik geloof dat kinderen die in een film échte kinderen
op het witte doek zien, zich makkelijker met die personages kunnen identificeren.
Misschien werd vIvA CUBA daarom zo succesvol onthaald. De hele zomer lang trok de
film volle zalen en nog steeds komen er mensen op af. sommige kinderen zagen hem
verschillende keren, voor anderen was vIvA CUBA het eerste bioscoopbezoek in het
leven.
Hoe groeide de film?
Cremata Malberti: “vIvA CUBA is in alle opzichten een familiefilm. niet enkel omdat
ie gaat over familieaangelegenheden, maar ook omdat mijn eigen familie zo nauw
betrokken was bij het maken ervan. Mijn familie heeft een lange traditie van op Tv en
ze hielp mij bij de regie. Beide hoofdacteurs ken ik al sinds ze 5 jaar zijn. via hen kreeg
ik het idee voor een kinderfilm, maar ik had niet de financiële middelen. Toen ik het
geld bij elkaar had gezocht, hadden Malú Tarrau Broche en Jorgito Milo Avila precies
de juiste leeftijd.”
10 11
Hun vertolkingen zijn heel natuurlijk.
Cremata Malberti: “Ik heb heel veel van Malú en Jorgito geleerd, over hun denken, hun
voelen, hun zijn. Tijdens de opnames werkten we vooral via improvisatie. Ze lazen geen
draaiboek of leerden geen dialogen; ik vertelde hen de inhoud van een scène en daarop
reageerden ze spontaan.”
Mensen die het land willen ontvluchten… in Cuba vormt dat een groot probleem.
Cremata Malberti: “niet enkel in Cuba. In zovele landen, ook in Europa, Azië en
Amerika, zijn er mensen die om de meest uiteenlopende redenen hun land willen
verlaten. Dat probleem zal blijven bestaan zo lang het verschil tussen de 1ste en de
3de wereld zo groot blijft. Maar die emigratie is in mijn films slechts de aanleiding om
na te denken over wat er in zulke gevallen met de kinderen gebeurt. Ze verliezen hun
wortels. Ze worden gescheiden van hun vrienden, ze moeten de school verlaten en al
hun gewoonten grondig wijzigen. Zulke belangrijke beslissingen worden vaak over de
hoofden van de kinderen heen genomen. Dat is erg. we moeten leren naar kinderen te
luisteren en hun mening ter harte te nemen.”
Het einde van de film blijft open…
Cremata Malberti: “voor een onoplosbaar probleem kan ik geen oplossing bieden. we
hebben een ander einde overwogen, nl. wat er in 99 % van de gevallen in werkelijkheid
gebeurt: een scheiding. Maar zo’n treurig slot was voor kinderen moeilijk te accepteren,
waardoor de film toch weer meer iets voor volwassenen werd. sommige mensen vinden
het einde desondanks treurig, voor anderen spreekt er vooral hoop uit. voor mij
symboliseren die onstuimige golven de eenheid van beide kinderen. Op een bepaald
moment zegt Jorgito: ‘als we elkaar stevig vast houden, kan niemand ons scheiden’.
Zo kan je het slot ook bekijken: fysiek zullen ze misschien gescheiden worden, maar
desondanks zullen ze voor altijd verenigd blijven.”
Ga je in je volgende film weer met kinderen werken?
Cremata Malberti:“nee, met volwassenen. Het wordt een keiharde film die zich afspeelt
ineengevangenisindejaren‘30.Ikbroedintussenwelopeennieuwkinderproject,maarik
wil m’n carrière niet laten brandmerken als ‘kinderfilmregisseur’. In onze branche worden
die zelden hoog aangeslagen. Dus realiseer ik tussendoor projecten met volwassenen. Zo
kan ik de kinderfilm naar een hoger niveau tillen en meer erkenning bezorgen.”
Hoe kreeg je VIVA CUBA gefinancierd?
Cremata Malberti: “Doorgaans worden Cubaanse film geproduceerd door de overheid.
Maar die toonde geen interesse in een film met kinderen in de hoofdrol. Dus draaiden
we de film ‘onafhankelijk’. Maar de eerste Cubaanse kinderfilm kreeg veel interesse in
binnen- en buitenland, bv. de ‘Grand Prix Ecran Junior’ van de kinderjury in Cannes; voor

het eerst won een Cubaanse film zo’n grote prijs. Zulke bekroningen missen natuurlijk
hun effect niet op de overheid en kunnen misschien mogelijkheden creëren voor nieuwe
kinderfilms.
Ik vond het belangrijk om de film in mijn eigen land te produceren. Filmend met een
digitale camera konden we zonder veel problemen en goedkoop in het hele land
draaien. Zulke werkwijzen bieden een grote onafhankelijkheid. De montage werd bij mij
thuis gedaan. Zo bewees ik dat wij filmmakers niet afhankelijk zijn van de genade van
een producent. Mijn film werd een voorbeeld voor andere Cubaanse regisseurs: je moet
niet wachten op het grote geld of op de goedkeuring van de overheid. veel belangrijker
is het om een goed idee te hebben en dat te verwezenlijken.
we waren gedwongen om buitenlandse coproducenten te zoeken, o.a. in Frankrijk en
spanje. Aan de film werkten ook 2 Amerikaanse coproducenten mee, die niet bij naam
genoemd willen worden. samenwerking met de Cubaanse filmindustrie is voor hen
verboden. Hun steun was ‘onofficieel’. Ik hoop dat deze samenwerking blijft duren. wij
hebben hun geld nodig, want Cuba is écht een arm land waar het moeilijk leven is en
nog moeilijker om films te maken. Toch schieten er in kleine, onderontwikkelde landen
steeds weer nieuwe artistieke initiatieven op. wij hebben fantastische muzikanten,
dansers, schrijvers, theater- en filmmakers. Maar vaak moeten wij bidden om geld om
onze projecten te verwezenlijken.”
Bedankt, en nog veel succes met je volgende projecten.
Cremata Malberti: “Dank je. En mag ik, ondanks alle hindernissen die we er als
filmmaker ondervinden, toch nog 2 woorden zeggen: ‘viva Cuba’!
Interview van Barbara Felsmann, overgenomen en vertaald uit
Kinder- und Jugen Film Korrespondenz 105, 2006/1
1
Een film maakt bij iedereen weer andere emoties los. vraag naar de indrukken die ‘vIvA
CUBA’ maakte op de kinderen van jouw klas. Misschien is het verhaal voor sommigen
herkenbaar omdat ze na een echtscheiding moesten verhuizen naar een andere stad
of gemeente?
Mogelijke vragen
• vond je ‘vIvA CUBA’ een vrolijke of een droevige film? waarom?
• wie vindt het verhaal realistisch? waarom?
• wat vond je van het einde van de film?
• Hoe noem je zo’n einde? (open einde)
• Hoe denk je dat de film afloopt? wie heeft er een andere mening?
• vind je dit een goed einde? Zo ja: waarom? Zo nee: hoe had hij dan
moeten eindigen?
1
EERSTE REACTIES

SAMEN ONDERWEG: DE ROAD MOVIe FOCUS OP: HEEL VEEL TEGENSTELLINGEN:
PARALLELMONTAGE
1
Malú en Jorgito zijn bijna heel de film lang, op tocht. Een film die zich afspeelt
‘onderweg’ noemt men met een Engels woord een ‘road movie’. Ken je nog andere
filmgenres? welke?
Enkele filmgenres die de kinderen misschien kennen zijn de western, de musical, de
animatiefilm, de thriller, de griezelfilm (horror), komedie,…
2
vooraleer een film tot een bepaald ‘genre’ of soort behoort, moet hij bepaalde
kenmerken hebben. vIvA CUBA heeft alle kenmerken van een road movie. Kan jij bij elk
van de 6 kenmerken van dit genre een voorbeeld geven uit de film?
De road movie is een gekend en populair filmgenre. vIvA CUBA voldoet aan zowat alle
kenmerken ervan:
1. Enkele personages maken een tocht van punt A naar punt B:
na een uitgebreide situatieschets vertrekken Malú en Jorgito op tocht; hand
in hand gaan ze op pad voor een héél lange reis. Hun doel is duidelijk: ze willen
Malú’s vader vragen om de documenten niet te ondertekenen die moeder de
toestemming geven om met Malú het land te kunnen verlaten.
2. Onderweg groeien de personages naar mekaar toe en ontdekken ze dingen
over elkaar:
Onderweg groeien ze naar elkaar toe: ze maken plezier, maar hun relatie wordt
ook op de proef gesteld door moeilijke situaties en ruzie.
3. De personages leren ook de wereld waar ze doorheen reizen beter kennen:
Ze leren niet enkel elkaar, maar ook hun land beter kennen. De tocht doorheen
Cuba geeft een dwarsdoorsnede van hun land waarvan ze de meeste extreme
kanten leren kennen: zowel het toeristenparadijs op het strand van varadero
als de arme boeren die achter in de vrachtwagen op weg zijn naar hun werk.
4. De personages leren heel wat bij over het leven zelf; ze doen ‘levenservaring’ op:
Onderweg krijgen ze levenslessen van vreemdelingen: een blinde vrouw leert
hen niet te stelen, de speleoloog wijst hen op hun leugens en op het belang
van vriendschap.
5. Ze gebruiken verschillende transportmiddelen:
Malú en Jorgito reizen per auto, trein, bus, vrachtwagen, motor en ze leggen
een heel eind te voet af.
6. Het einde van de tocht is een soort van keerpunt in hun leven; de personages
zijn veranderd:
Aan het einde van de tocht zijn de problemen van Malú en Jorgito hun
problemen niet opgelost, maar ze zijn wel andere, rijpere mensen geworden.
Ze hebben hun grenzen verlegd en hebben een nieuwe kijk op de wereld en op
elkaar verworven.
1 1
3
Malú en Jorgito zijn dikke vrienden. Toch zijn ze heel verschillend. Dat liet de
regisseur goed zien in de film. Zet eens een voorbeeld uit de film bij de volgende
tegenstellingen:
• jongen – meisje:
Jorgito:
Ondanks zijn zachtaardige vriendschap voor Malú is Jorgito een echte ‘jongen’, een
macho-in-spé. Hij wil de baas spelen. Zelf is hij ook grootgebracht door een dominante
vader die hem soms rake klappen gaf.
Malú:
Hoewel haar vrienden haar ‘een halve jongen’ noemen, heeft Malú haar meisjesachtige
vrouwelijkheid bewaard: ze wil airhostess worden en zangeres (gedreven door die
droom stapt ze zelfs op het podium om een lied te zingen – die ijdelheid wordt beide
vluchtelingen bijna fataal). wanneer Jorgito koorts heeft, verzorgt ze hem zoals een
moeder zich ontfermt over haar zieke kind. En aan het strand vertelt ze hem heel koket:
“Je krijgt mijn borstjes niet te zien. Pech voor jou!”.
Het onderscheid tussen ‘jongen’ en ‘meisje’ wordt waarschijnlijk het scherpst gesteld
bij het pakken van de rugzakken. Jorgito is een man; hij voelt zich verantwoordelijk voor
het welslagen van hun ‘expeditie’ en kiest voor praktische zaken: kompas, zaklamp,
kaart,… voor Malú zijn haar poppen het belangrijkst, en de foto van oma.
• het gezin waarin ze leven:
Jorgito:
Jorgito is een jongen van bescheiden komaf. Hij wordt grootgebracht in de geest
van de revolutie (“God bestaat niet”). Zijn vader is een op-en-top Cubaan met een
sterk geloof in de revolutie. Jorgito’s moeder ergert zich danig aan het pretentieuze
bourgeois-gedrag van haar overbuurvrouw. Ze tilt zwaar aan de vriendschap tussen
Jorgito en Malú.
Malú:
Malú komt uit een heel ander soort familie. Ze wordt gelovig opgevoed (ze gelooft
dat haar oma in de hemel is) en groeit op bij haar moeder, die zich duidelijk verheven
voelt boven haar land en haar medeburgers. Ze wil van haar dochter een klassevrouw
maken die kan dansen en piano spelen en die in het buitenland kansen zal krijgen
om zich verder te ontwikkelen. Malú’s moeder verwijt haar dochter haar vriendschap
met Jorgito. Ze somt zijn slechte eigenschappen op. Malú’s moeder laat het felst haar
weerzin voor de overburen blijken, maar zet ook de eerste stap om contact te zoeken.

4 verliefd of gewoon vrienden, wat denk jij dat Malú en Jorgito zijn? waarom denk
je dat?
Er wordt heel karig omgesprongen met verwijzingen naar liefde en ontluikende
seksualiteit. Het is duidelijk dat de kinderen enorme genegenheid voor elkaar
koesteren, een vriendschap die te mooi is om door liefde te laten ‘bezoedelen’.
natuurlijk zijn er plagende opmerkingen van vriendjes en er zijn hun ogen die elkaar
zoeken, zoals geliefden. Maar bovenal is er een ijzersterke vriendschap tussen een
jongen en een meisje: hij vergeeft Malú dat ze op zijn tenen trapt tijdens de dansles.
Bij de dood van haar grootmoeder komt hij haar stiekem opzoeken om met een tuil
bloemen medeleven te betuigen en troost te brengen. Hij vecht om de eer van Malú’s
moeder te verdedigen en zij helpt hem heel attent bij het straf schrijven en streelt
moederlijk zijn hoofd wanneer hij ziek is. wanneer ze nadenken over hun afscheid en
over de tijd die alle wonden moet helen, belooft hij haar wanhopig: “Maar ik zal jou
nooit van mijn leven vergeten.”
Omhetwelslagenvanhunmissietegaranderen,isJorgitozelfsbereidomzijnmannelijke
trots te laten varen. Hij hult zich in een meisjeskleedje – een absolute vernedering voor
deze kleine ‘macho’. Om hun doel te bereiken is hij zelfs bereid zijn mannelijkheid op
te geven.
Toch delen ze tijdens hun reis niet enkel plezier. Ze kibbelen ook over kleine dingen
en onoverbrugbare verschillen tussen jongens en meisjes. Ze maken zelfs ruzie op een
vreselijke manier: ze schreeuwen elkaar vreselijke verwijten toe die diep kwetsen.
Ze schreeuwen de (voor)oordelen uit die ze geleerd hebben van hun familie, enkel
om elkaar pijn te doen; zo worden ze het klankbord van de nijd der volwassenen. Ze
zweren zelfs plechtig hun vriendschap af. De speleoloog wijst hen op hun fout: ‘Zonder
vriendschap raak je nergens. Je bereikt nooit je doel als je je vrienden afzweert.’ En
inderdaad… pas door weer vriendschap te sluiten, bereiken ze hun doel.
5
In vIvA CUBA kan je ook duidelijk een verschil merken in hoe mannen en vrouwen
in beeld komen. Geef hiervan enkele voorbeelden. waarom denk je dat de regisseur dit
verschil zo duidelijk laat zien?
(voor iets oudere leerlingen)
Bij onze eerste kennismaking blijft Jorgito’s vader verborgen achter zijn krant; een
duidelijk symbool van zijn afwezigheid, zijn onbetrokkenheid. Cuba lijkt wel een land
zonder vaders. Malú heeft de hare niet meer gezien sinds ze 6 jaar oud was; nu zoekt
ze contact met hem. En Jorgito’s gevoelens aangaande zijn vader worden vooral
1 1
gekenmerkt door angst (“wat als hij me vindt?”). Later bekent hij: “Mijn vader slaat
me. wanneer ik niet gehoorzaam, slaat hij me hard. En na een paar glazen rum huilt hij
en zegt dat hij van me houdt.” Ook de nieuwe man in het leven van Malú’s moeder blijft
afwezig – we krijgen hem nooit te zien; hij is de grote onbekende. we vermoeden alleen
dat zijn denkpatroon veeleer ‘westers’ is; hij kent het land en de cultuur niet. Aan de
telefoon moet de vrouw met hand en tand uitleggen: “Hier werken de dingen niet zoals
jij denkt.”
vIvA CUBA geeft waarschijnlijk een vrij realistische schets van de verhouding tussen
mannen en vrouwen in Latijns-Amerika, die nog erg traditioneel is. ‘De nieuwe
man’ is er niet bepaald ingeburgerd. net zoals Jorgito’s moeder kunnen de vrouwen
zich weliswaar vreselijk opwinden over de passiviteit van hun echtgenoten, maar de
geringe verantwoordelijkheidszin van mannen maakt hier deel uit van de dagelijkse
leefcultuur.
De meest positieve mannenfiguur lijkt ietwat onwerkelijk. De speleoloog lijkt wel een
soort deus ex machina, een engel, een vertrouwensfiguur die opduikt uit het niets om
de kinderen weer samen te brengen. Een typisch Cubaanse heilsbrenger: met zijn haren
wapperend in de wind op de motor lijkt hij wel de incarnatie van de ultieme Cubaanse
volksheld Che Guevara.
Dit ontbreken van een vader-figuur is een vrij opvallend element in heel wat Zuid-
Amerikaanse films. Hiermee zinspelen de regisseurs doorgaans op het woelig politiek
verleden. De leiders van deze landen waren niet meteen de ‘beste huisvaders’. Zij
buitten hun volk uit, fraudeerden, heersten als dictator met geen tot weinig aandacht
voor het volk. sterker nog, hun bewind zorgde voor gebroken gezinnen; vaders werden
opgepakt, gefolterd om uiteindelijk te verdwijnen. veel Zuid-Amerikanen gaan/gingen
gebukt onder een leven met een afwezige sterke vader/man. De (historische) pijn van
deze afwezigheid is vaak merkbaar in films uit dit continent, en vormt een aanklacht
tegen de (toenmalige) politiek.
Ook in vIvA CUBA zit deze politieke ondertoon. niet alleen leeft Malú zonder haar
vader, haar stiefvader is ‘onzichtbaar’ en haar natuurlijke vader onderwerpt zich aan
de wensen van zijn ex-vrouw en haar nieuwe vriend.
De vader van Jorgito blijft verborgen achter zijn krant. Ook hij is onzichtbaar maar
drukt tegelijk een stempel op het leven van de jongen: hij vergooit het huishoudgeld
aan drank en deelt rake klappen uit.
Het feit dat de kinderen uit twee politiek tegengestelde milieus komen, kan er op
wijzen dat niemand gespaard blijft in een land dat gebukt gaat onder zijn politieke
machthebbers. Iedereen deelt in het leed.

6 In de film komen ook zowel geloof als bijgeloof aan bod. Kan je hier een voorbeeld
van geven?
(voor iets oudere leerlingen)
Heel vluchtig komen geloof en religie aan bod in de gesprekken van de kinderen.
Bestaat God nou of bestaat ie niet, en is het de moeite waard om in hem te geloven?
Godsdienst is hier sterk verweven met het oude volksgeloof. waar loopt de grens tussen
volksgeloof en bijgeloof? Denk maar aan de opmerkelijke sterfscène van grootmoeder.
Het lijkt of er een geest door het huis waart. Oma’s blikken gaan rusteloos langs de
collectie foto’s die door het hele huis verspreid staan en die een mensenleven vatten
in prentjes en herinneringen aan dierbaren. Alsof ze haar hele leven in één keer wil
opslorpen. Dan zwaait de deur open. Om de geest van de dode buiten te laten?
Malú neemt een foto van haar oma mee als een soort talisman, een kracht die haar
moet beschermen. Doorheen de reis raakt de foto zwaar gehavend. vol kreuken en met
gebarsten glas lijkt ze wel het bewijs van de harde strijd die Malú uitvecht. In een (al te)
nadrukkelijk beeld zien we een druppel water als een traan over oma’s gelaat rollen.
nog nadrukkelijker speelt het bijgeloof in de verschijning van de güijes. De verhalen
van de oude boer en de koorts doen Jorgito’s verbeelding op hol slaan.
7 Al deze tegenstellingen laat de regisseur op een wel heel bijzondere manier zien:
met parallelmontage. wat denk jij dat dit zou kunnen betekenen? Leg het eens uit met
een voorbeeld.
Het eeuwenoude verhaal van Romeo en Julia blijft terugkeren, in honderdenéén
verhalen en films en gedichten... Twee mensen houden van elkaar, maar hun families
drijven onvermijdelijk een wig tussen hen. Eigenlijk vertelt ook vIvA CUBA een
nieuwe variant op dit oude verhaal. Doorheen de film worden beide families dan ook
voortdurend tegen elkaar uitgespeeld in de beelden en de manier waarop ze getoond:
via parallelmontage.
Het thema wordt geïntroduceerd in het beeld van de beide moeders die elkaar bekijken
vanop hun balkonnetjes. De huizen zijn tegenover elkaar gelegen; we volgen de blikken
van de moederogen die elkaar ronduit vuile blikken toewerpen. De vete is duidelijk
gesteld!
Doorheen de film wordt het contrast ons keer op keer duidelijk gemaakt in zgn.
parallelmontages (parallelmontage: het in stukjes door elkaar tonen van twee
1 1
gelijklopende scènes). we krijgen afwisselend beelden te zien uit 2 ruimtes, en die
beelden vullen elkaar aan op een betekenisvolle manier, ze zetten het contrast/de
gelijkenis extra sterk in de verf.
Enkele voorbeelden:
• vanuit de huiskamer:
- Malú’s moeder verwijt haar dochter haar vriendschap met Jorgito. Ze somt zijn
slechte eigenschappen op.
- Jorgito’s moeder ergert zich danig aan het pretentieuze bourgeois-gedrag van
haar overbuurvrouw. Ze tilt zwaar aan de vriendschap.
we zien in de parallelmontage hoe beide gesprekken simultaan verlopen, rond dezelfde
thema’s. Beide moeders voeren zelfs op hetzelfde moment een telefoongesprek. In
beide huishoudens eindigt het gesprek in een openlijke vervloeking van het vaderland,
terwijl de kinderen stiekem het huis uitvluchten om elkaar weer op te zoeken.
• vanuit de badkamer:
- Malú zit in bad en vertelt haar moeder mokkend dat ze het land niet wil
verlaten.
- Jorgito staat onder de douche en uit zijn zorgen tegen zijn moeder.
• het vertrek:
simultaan maken beide kinderen zich klaar voor hun vlucht. In een overduidelijke
parallelmontage, switchend tussen beide huizen, zien we de kinderen hun spullen
pakken, stiekem weer in bed duiken en zichzelf bij hun vertrek bijna verraden.
• ruzie:
In een ‘omgekeerde parallelmontage’ zien we hoe de kinderen hun vreselijke
ruzie uitvechten, terwijl hun moeders een oude vete bijleggen. samen praten ze
over hun ongerustheid; bij hun echtgenoten kunnen ze niet terecht, dus betonen
ze elkaar solidariteit. Ze leggen hun handen in elkaar en zo praten ze elkaar
moed in. Pas wanneer de ouders samenwerken, ontdekken ze het reisdoel van
hun kinderen. Hier is de boodschap dus identiek: samen zijn we sterker en kunnen
we problemen het hoofd bieden.

KINDEREN ERNSTIG NEMEN
8 Juan Carlos Cremata Malberti laat in zijn film een aantal heel sterke kinderen
zien. Dat is geen toeval: met vIvA CUBA wil hij zijn bewondering tonen voor kinderen die
opkomen voor hun rechten. Geef eens een scène uit de film waarin jij vindt dat er geen
rekening wordt gehouden met de kinderen.
Malú’s moeder wil naar het buitenland; ze vindt dat er hier in Cuba ‘niets beweegt’. Ze
blijft het herhalen, als een litanie: “Ik wil hier weg…” Het land en de hitte verstikken
haar.
Haar dochter wordt niet door zulke zorgen geplaagd: ze heeft haar vriend, haar plek
om te spelen, een school waar ze graag heengaat. Ze voelt zich (nog) niet onvrij in
haar wereld.
Het is onmogelijk om beide ambities met elkaar in overeenstemming te brengen.
niemand kan zeggen welke argumenten de belangrijkste zijn; die van moeder of die van
Malú. Het is wel duidelijk dat de argumenten van Malú niet gehoord worden; ze tellen
niet mee wanneer moeder haar beslissing neemt, noch wanneer vader zijn toestemming
geeft. “Jij liet me weghalen zonder mijn mening te vragen?”
Ook de verhoopte hereniging van de families op het einde van de film levert een
afschuwelijk en beschamend tafereel op. Malú’s moeder is boos op haar dochter en
maakt ruzie met haar man. Jorgito’s moeder schudt haar jongen door elkaar en zijn
vader is razend. Iedereen schreeuwt en maakt ruzie; de kinderen huilen. Terwijl de
volwassenen hun twist verder zetten, vluchten de kinderen samen. Zonder woorden
begrijpen ze elkaar.
De film eindigt aan de oever van de zee (open einde), zonder oplossing… Is hun
omhelzing een afscheid, of het begin van iets nieuws, of is het een gebaar om samen
in de golven te verdwijnen en de kindertijd voor eeuwig vast te houden en niet te laten
bezoedelen door wat de volwassenen er van maken?
volwassenen lijken de kinderen keer op keer te vergeten, ze luisteren niet naar hen,
vragen niet naar hun mening. Zonder verpinken beslissen zij over de toekomst van de
kinderen. Kan je doorslaggevende beslissingen, zoals het verlaten van je vaderland om
elders een nieuw leven te beginnen, nemen zonder je kinderen te raadplegen? Blijkbaar
wel: volwassenen praten vaak –gewild of ongewild, bewust of onbewust – over de
hoofden en harten van kinderen heen. Daarom vond de regisseur het zo belangrijk om
zich consequent in hun plaats te stellen.
9 wat vind jij; hebben Malú en Jorgito gelijk dat ze boos zijn omdat Malú naar het
buitenland moet? Of heeft de moeder van Malú gelijk dat ze met Malú verhuist om er zo
voor te zorgen dat haar dochter een betere toekomst heeft?
0 1
EXTRA
(voor iets oudere leerlingen)
Misschien verwijst vIvA CUBA ook wel naar het recente Cubaanse verhaal van Elian
Gonzales, dat de wereldpers haalde: enkele jaren geleden werd de kleine Cubaanse
jongen Elian Gonzales uit het water gevist voor de Amerikaanse kust. Zijn moeder kwam
om tijdens de overtocht en Elian werd voor de ogen van de camera’s heen en weer
gesleurd tussen Amerika en Cuba, die beiden een charme-offensief voerden ten koste
van een kind dat de speelbal werd in een politiek, mediatiek machtsspelletje. Elian
werd daarmee ongewild de mascotte in de strijd tussen Cuba en Amerika. Op eenzelfde
manier maken in vIvA CUBA de ouders hun kinderen tot speelbal bij hun beslissingen.
10 Hebben de kinderen hier iets over gehoord of gelezen? Misschien kunnen ze op
internet wat meer info vinden:
http://www.vcp.nu/actiedag/cuba/elian.htm
http://www.veto.student.kuleuven.ac.be/jg26/veto2630/rogerliekens.html)

Malú en Jorgito zijn bijna heel de film lang, op tocht. Een film
die zich afspeelt ‘onderweg’ noemt men met een Engels woord
een ‘road movie’.
vIvA CUBA is een film met heel veel tegenstellingen. De
regisseur laat dat op een wel heel bijzondere manier zien:
met parallelmontage. wat denk jij dat dit zou kunnen betekenen?
Leg het eens uit met een voorbeeld.
Juan Carlos Cremata Malberti (de regisseur van de film) laat in
zijn film een aantal heel sterke kinderen zien. Dat is geen toeval:
met vIvA CUBA wil hij zijn bewondering tonen voor kinderen die
opkomen voor hun rechten. Geef eens enkele scènes uit de
film waarin er helemaal geen rekening wordt gehouden
met de kinderen.
wat vind jij: hebben Malú en Jorgito gelijk dat ze boos zijn
omdat Malú naar het buitenland moet? Of heeft de moeder van
Malú gelijk dat ze met Malú verhuist om er zo voor te zorgen dat
haar dochter een betere toekomst heeft?
vind je dat de film een goed einde heeft of had je liever een
ander einde gehad? Hoezo?