INHOUD

INHOUD 

1. Doelstellingen 

Machinale Houtbewerking : Projectdossier “Vuilzakhouder” 

1.1 De leerlingen kennen en kunnen p. 5 

2. Veilig werken (deel 2) 

2.1 Signalisatie op de werkvloer p. 6 

2.1.1 Doel p. 6 

2.1.2 Groepen signalisatieborden p. 6 

2.2.3 Hoe zien die borden eruit ? p. 7 

2.2.3.1 Verbodsborden p. 7 

2.2.3.2 Gebodsborden p. 8 

2.2.3.3 Waarschuwingsborden p. 8 

2.2.3.4 Reddingsmiddelen p. 9 

2.2.3.5 Brandbestrijdingsmiddelen p. 9 

2.2 Herhalingsvragen p. 10 

3. Materiaalkeuze 

3.1 Massief p. 11 

3.1.1 Maak de juiste keuze p. 11 

3.2 Plaatmateriaal p. 15 

3.2.1 Soorten plaatmateriaal (1) p. 15 

3.2.1.1 Triplex p. 15 

3.2.1.2 Multiplex p. 15 

3.2.1.3 Blokplaat p. 16 

3.2.1.4 Staafjesplaat p. 16 

3.2.1.5 Spaanderplaat p. 17 

3.2.1.6 Vezelplaat: MDF p. 17 

3.2.2 Handelsafmetingen plaatmateriaal p. 18 

4. Praktische vaardigheden: volgorde der bewerkingen 

4.1 Ontwerp driedimensionaal schetsen p. 19 

4.2 Technisch Tekenen p. 21 

4.2.1 Normen en richtlijnen p. 21 

4.2.2 Tekening vuilzakhouder p. 21 

4.3 Werktekening p. 24 

4.4 Houtstaat p. 25 

2 ste leerjaar 2 de graad BSO KTA @ Liedekerke (De Block D.) 2


4.5 Uitsmetten p. 26 

4.5.1 Handelsafmetingen massief hout p. 26 

4.5.1.1 Europees naaldhout p. 26 

4.5.1.2 Schrijnwerkhout p. 27 

4.5.1.3 Loofhout p. 28 

4.5.3 Afkorten en schulpen p. 29 

4.5.3.1 Juiste zaagbladkeuze p. 37 

4.5.3.1.1 Tandvormen p. 39 

4.6 Vlak, haaks, op breedte en dikte schaven p. 40 

4.7 Paren van alle onderdelen p. 41 

4.8 Afschrijven van de onderdelen p. 42 

4.8.1 Constructie vuilzakhouder p. 42 

4.8.1.1 De pen p. 42 

4.8.1.2 Het gat p. 43 

4.8.1.3 Paneelgroeven p. 44 

4.9 Boren van de gaten p. 45 

4.10 Pennen slaan p. 46 

4.11 Groeven frezen p. 51 

4.12 Zagen van panelen p. 61 

4.13 Droog vergaren p. 64 

4.14 Frezen van handvat p. 64 

4.15 Opronding maken aan de regels met handvat p. 70 

4.16 Afschuiningen (lijst) aanbrengen p. 72 

4.17 Poten afkorten p. 73 

4.18 Gedeeltelijk opzuiveren p. 73 

4.19 Vergaren p. 74 

4.20 Zagen van de bodem p. 76 

4.21 Vuilzakhouder volledig opzuiveren p. 76 

4.22 Bodem plaatsen p. 76 

4.23 Afwerken van de vuilzakhouder p. 77 

4.23.1 Doel p. 77 

4.23.2 Enkele belangrijke begrippen p. 77 

4.23.3 Kleurvormende producten p. 78 

4.23.4 Vernis p. 79 

4.23.5 Verven p. 79 

4.23.6 Eisen aan houtafwerking p. 79 

4.23.7 Enkele praktische tips bij het afwerken p. 80 

4.23.8 Aanbrengmethoden afwerking p. 80 

5. Instructiekaarten 

Paneelzaagmachine met rollende tafel p. 81 

Pennenbank p. 82 

Lintzaagmachine p. 83 

Freesmachine p. 84 



6. Stappenplan praktische vaardigheden p. 85 

7. Planning 

7.1 Planning praktische vaardigheden p. 91 

7.2 Planning theoretische kennis p. 92 

8. Kort stappenplan p. 93 

9. Verklarende woordenlijst p. 94 

10. Projectrapport 

11.1 Hoe gebeurt de evaluatie ? p. 96 

11.1.1 Voorbereiding p. 96 

11.1.2 Praktische vaardigheden p. 97 

11.1.3 Attitude p. 99 

11.1.4 Totaal voor het project p. 99 

11.1.5 Eigen reflectie p. 100 

11. Bronvermelding p. 101 


1. Doelstellingen 

1.1 De leerlingen kennen en kunnen 


Met dit project gaan we dieper in op het werken met conventionele houtbewerkingsmachines en 

het aspect veiligheid die daaraan verbonden is. 

Leerlingen worden in groepjes gedeeld van 2 en maken via de werkvorm zelfstandig begeleid 

leren het werkstuk. 

De leerlingen kunnen het werkplaatsreglement toepassen, instructiefiches raadplegen, 

machines op de juiste manier bedienen, veilig werken, hygiënisch zijn, ordelijk zijn, 

gereedschappen op de juiste manier scherp maken en opbergen. 

Leerplandoelstellingen : MODULE 4 Machinale houtbewerking en een gedeelte MODULE 7 Massief 

meubel 

Leerplannummer : 2005/045 

de namen van materialen, gereedschappen en machines en een beperkt aantal specifieke 

kenmerken. 

beperkt zelfstandig werken; 

in concrete situaties een concrete werkmethode volgen, argumenteren waarom en de acties in 

hun chronologisch verband ordenen; 

de werkplek inrichten; 

uitvoeringstekeningen lezen; 

praktijkgerichte uitvoeringstekeningen maken; 

opmeten; 

een gepaste houtsoort selecteren uit een aanbod i.f.v. opgezochte informatie uit technische 

fiches 

voor eigen en andermans veiligheid en gezondheid instaan; 

ergonomisch werken; 

milieubewust en economisch met materialen omgaan; 

gereedschappen, machines en beschermingsmiddelen onderhouden; 

een eenvoudig kort stappenplan opstellen; 

de juiste techniek en gereedschap/machine kiezen i.f.v. het uit te voeren werk; 

Materiaalstaat kunnen opstellen; 

uitsmetten; 

verzagen; 

schaven; 

boren; 

paren en coderen; 

hout manueel bewerken; 

bewerkingen met handgereedschap uitvoeren; 

Verbindingen paren en coderen; 

verbindingen afschrijven ; 

verbindingen maken; 

diverse verbindingen onderscheiden; 

uitsparingen uitvoeren; 

niet-demonteerbare constructie-elementen vergaren; 

demonteerbare constructie-elementen vergaren; 

schuurtechnieken toepassen met passend materiaal en gereedschap; 

de juiste schuurmaterialen herkennen en toepassen op de juiste machine; 

opzuiveren; 

kleine onvolmaaktheden bijwerken; 

houtbeschermingslagen en afwerkingslagen aanbrengen; 

het eigen werk binnen de toegemeten tijd uitvoeren; 

Didactische werkvormen : doceren, leergesprek, klasgesprek, demonstreren en zelfstandig begeleid leren. 


2. Veilig werken (deel 2) 


In het dossier “Kookpotonderlegger” hebben we gezien dat er gevaren en risico’s bestaan 

binnen onze afdeling en dat ongevallen zo veel mogelijk worden voorkomen door preventie. 

Een onderdeel van deze preventie is signalisatie op de werkvloer. 

2.1 Signalisatie op de werkvloer 

2.1.1 Doel 

Signalisatie op de werkvloer gebeurd met behulp van borden met een tekening of symbool 

en een bepaalde kleur. 

De signalering vestigt op een snelle en begrijpelijke manier de aandacht van de 

leerling/werknemer op objecten, activiteiten of situaties die bepaalde gevaren inhouden of 

op de gevaren die er nog zijn, ondanks de getroffen preventiemaatregelen. 

2.1.2 Groepen signalisatieborden 

Verschillende soorten 

signaleringsborden 

verbodsborden 

gebodsborden 

waarschuwingsborden 

Borden voor 

veiligheidsvoorzieningen 

Borden voor 

brandbestrijdingsmiddele 

n 


2.1.3 Hoe zien de borden eruit ? 

VORM 

ROOD 

GEEL 

GROEN 

BLAUW 

VERBOD 

/////// 

/////// 

GEBOD 

2.1.3.1 Verbodsborden 

/////// 

////// 

OPGELET 

MOGELIJK 

GEVAAR 

/////// 

/////// 


MATERIAAL VOOR 

BRANDBESTRIJDING 

///////////////// 

GEEN GEVAAR 

REDDINGSTOESTELLEN 

VOORLICHTING OF 

AANWIJZING 

HET BETEKENT 

U MAG NIET… 

VERBODEN TE…. 

STOP 

GEVAAR 

WAARSCHUWING 

PAS OP 

WAAR ZIJN: 

- (NOOD)UITGANGEN 

- VERZAMELPLAATSEN 

- HULPVERLENINGS-EN 

EVACUATIEWEGEN 

VERPLICHT TOT UITVOEREN 

WAT HET BORD VERMELD 

Verbodsborden geven aan dat iets verboden is, dat u iets niet mag doen! Het zijn ronde witte 

borden met rode rand en diagonale streep. In het witte vlak bevindt zich een symbool. 

Opdracht 1.2 

►► Vul de betekenis van de verbodsborden in 

BETEKENIS VERBODSBORDEN BETEKENIS 


2.1.3.2 Gebodsborden 


Deze borden houden een verplichting in. Meestal gaat het over verplichtingen in verband met 

het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s). Ze zijn rond en blauw en 

hebben een wit symbool. 

Opdracht 2.2 

►► Vul de betekenis van de gebodsborden in 

BETEKENIS GEBODSBORDEN BETEKENIS 

2.1.3.3 Waarschuwingsborden 

Deze borden waarschuwen je voor bepaalde risico’s en gevaren. Een waarschuwingsbord is 

een driehoekig bord met een zwarte rand. In het gele vlak is in het zwart een symbool 

weergegeven. 

Opdracht 3.2 

►► Vul de betekenis van de waarschuwingsborden in 

BETEKENIS WAARSCHUWINGSSBORDEN BETEKENIS 


2.1.3.4 Reddingsmiddelen 


Borden voor reddingsmiddelen duiden aan waar de nooduitgangen en de hulpverlenings- en 

evacuatiemiddelen liggen. Ze zijn rechthoekig of vierkant met ene wit pictogram op een 

groene achtergrond. 

Opdracht 4.2 

►► Vul de betekenis van de reddingsborden in 

BETEKENIS REDDINGSBORDEN BETEKENIS 

2.1.3.5 Brandbestrijdingsmiddelen 

De plaatsen waar je brandbestrijdingsmiddelen zoals blusapparaat en brandslangen vindt, 

worden aangeduid met rechthoekige rode borden, met daarin een wit symbool. 

Opdracht 5.2 

►► Vul de betekenis van de brandbestrijdingsmiddelen in 

BETEKENIS BRANDBORDEN BETEKENIS 


2.2 Herhalingsvragen 


1. Tot welke groep van signaleringsborden behoort volgend bord? 

a. gebodsbord 

b. reddingsmiddelen 

c. brandbestrijdingsmiddelen 

2. Wat betekent dit bord? (zwart op geel) 

a. laserstraal 

b. niet-ioniserende straling 

c. radioactieve stoffen 

3. Wat is de algemene betekenis van een bord voor reddingsmiddelen? 

a. Het geeft aan welke hulpverleningsmiddelen je moet gebruiken 

b. Het geeft aan waar de hulpverlenings-en evacuatiemiddelen te vinden zijn 

c. Het wijst op bepaalde gevaren 

4. Wat betekent dit bord? (wit op rood) 

a. gassen 

b. metalen 

c. vaste stoffen 

5. Wat betekent dit bord? (wit op groen) 

a. verzamelplaats 

b. speelplaats 

c. vergaderzaal 


3. Materiaalkeuze 


Onze vuilzakhouder bestaat niet enkel uit massief hout. Verschillende onderdelen zijn 

plaatmateriaal. Dit noemt men een ……………………………………….. werkstuk. 

3.1 Massief 

3.1.1 Maak de juiste keuze 

Opdracht 1.3 

►► Gebruik je zintuigen en verwerf informatie!!! 

Aan de hand van houtstalen en een klein houtvademecum gaan jullie de meest geschikte 

houtsoort kiezen om onze vuilzakhouder te vervaardigen. 

Men moet wel rekening houden met een aantal argumenten : 

Hard/zacht 

Zwaar/licht 

Gaat lang mee/gaat niet lang mee 

Vochtbestendig/niet vochtbestendig 

Splintert niet/splintert 

Slijt niet/splijt 

Niet makkelijk te bewerken/gemakkelijk te bewerken 

Niet goed te spijkeren/goed te spijkeren 

Buigzaam/niet buigzaam 

Duur/goedkoop 

Decoratief/niet decoratief 

… 



Werkstuk : Vuilzakhouder Houtstaalnummer : ………… 

Argumenten : 

Hout-type : 

Houtsoort : 


Argumenten : 

Hout-type : 

Houtsoort : 


Argumenten : 

Hout-type : 

Houtsoort : 


KLEIN HOUTVADEMECUM 


LOOFHOUT 

Naam Voordelen Nadelen Kleur Gebruik 

Afzelia Zeer hard en erg Zwaar, bevat Geelbruin, Meubels, trappen, 

sterk (duurzaam). inhoudsstoffen die oranjebruin ramen, deuren, 

Goed bestand tegen roest veroorzaken. tot 

draaiwerk, parket, … 

slijtage en schokken. Moeilijk af te roodbruin.. 

Ideaal voor werken. 

buitenschrijnwerk. Zeer dure 

houtsoort. 

Kersen Mooie kleur. 

Gemakkelijk te 

bewerken. 

Zacht hout. 

Vergrijst in contact 

met metaal. 

Dure houtsoort. 

Afzelia Kersen 

Licht tot 

donkerroodbruin. 

Meubels, fineerplaten, 

binnenbetimmeringen 

,… 



NAALDHOUT 

Naam Voordelen Nadelen Kleur Gebruik 

Grenen Redelijk goedkoop Veel kwasten Geelachtig Geschikt voor alle 

en gemakkelijk 

tot bleek binnenwerk. 

verkrijgbaar. Goed 

roodbruin. Ook buitenwerk met 

te bewerken (zacht) 

de juiste 

en redelijk 

verduurzamingsduurzaam 

na 

middelen zoals 

impregnering. 

tuinhout, 

Laat zich makkelijk 

afwerken. 

afvalmanden… 

Grenen 

BESLUIT 

Het massieve gedeelte van onze vuilzakhouder wordt vervaardigd in de houtsoort 

………………………………………….. . 

Dit heeft enkele belangrijke redenen : 

- …………………………………………………………….. 

- …………………………………………………………….. 

- …………………………………………………………….. 


3.2 Plaatmateriaal 

3.2.1 Soorten plaatmateriaal (1) 

3.2.1.1 Triplex 


Triplexplaten bestaan uit twee, meestal drie op elkaar gelijmde fineerlagen, waarvan de 

vezelrichtingen van de opeenvolgende lagen gewoonlijk loodrecht op elkaar staan. Ze hebben 

dus alle unieke eigenschappen van hout, met daarbovenop een grotere stabiliteit en grotere 

afmetingen. Kunnen waterbestendig verlijmd zijn. 

Tri = ………………. 

Plex = voudig 

Samenstelling : 

2 dekbladen en een vulling. Soms is de vulling dikker dan de dekbladen, of kan deze een 

andere houtsoort zijn. Diktes vanaf 3mm. 

Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

3.2.1.2 Multiplex 

Multiplexplaten bestaan uit 5 of meer (altijd onpaar) op elkaar gelijmde fineerlagen, waarvan 

de vezelrichtingen van de opeenvolgende lagen gewoonlijk loodrecht op elkaar staan. 

Kunnen waterbestendig verlijmd zijn. 

Multi = …………….. 

Plex = voudig 


2 dunne deklagen en een vulling die uit meerdere lagen bestaat. Diktes vanaf 6mm. 

Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 


3.2.1.3 Blokplaat 


Een meubelplaat die opgebouwd is uit een kern van een reeks latten van ongeveer 20mm 

dikte waarop aan weerszijden een laag fineer is gelijmd. De vezelrichting van de fineerlaag 

staat meestal loodrecht op de lengterichting van de kern. De plaat is het stevigst in de 

lengterichting van de latten. Niet waterbestendig. 


Aan beide zijden een conterfineer kruislings op de latten verlijmd. ( Kan zo verwerkt 

worden) 

Bovenop de conterfineer komt aan beide zijden een laag (edel)fineer in de richting van de 

lattenvulling. 

Dikte vanaf 16mm. 

Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

3.2.1.4 Staafjesplaat 

Een meubelplaat die opgebouwd is uit een kern van een reeks latten van slechts 8mm dikte 

waarop aan weerszijden een laag fineer is gelijmd. De vezelrichting van de fineerlaag staat 

meestal loodrecht op de lengterichting van de kern. De plaat is het stevigst in de 

lengterichting van de latten. Niet waterbestendig. 


Aan beide zijden een conterfineer kruislings op de latten verlijmd. ( Kan zo verwerkt 

worden) 

Bovenop de conterfineer komt aan beide zijden een laag (edel)fineer in de richting van de 

lattenvulling. 


Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 


3.2.1.5 Spaanderplaat 


Spaanplaat wordt gemaakt van fijne houtsnippers (spaanders) gemengd met 10 tot 30 % 

kunsthars. Bij deze platen is de houtstructuur niet meer te zien. Spaanplaat is nog steeds het 

meest toegepaste plaatmateriaal. Kan waterbestendig verlijmd zijn. 


Fijne houtspaanders die gehakt orden van afval van hout, takken, … 

10 tot 30% kunsthars. 

Meestal belegd met dekbladen. 


Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

3.2.1.6 Vezelplaat : MDF 

MDF (Medium Density Fiberboard) bestaat uit houtvezels en kunsthars geperst tot een plaat. 

Door de fijne vezels is MDF homogener dan spaanplaat. Bij het zagen of frezen brokkelen de 

zijkanten ook niet zoals bij triplex of spaanplaat. Het wordt ook 'middelhardboard' genoemd. 

Kan waterbestendig verlijmd zijn. 


Houtafval dat verwerkt wordt tot stofdeeltjes. 

10% kunsthars. 

Wordt belegd met dekbladen of geschilderd. 


Tweede meest toegepast plaatmateriaal. 

Gebruik : ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 


3.2.2 Handelsafmetingen plaatmateriaal 

Meest gangbare lengte en breedte afmetingen in de handel : 

- 305cm * 125cm 

- 305cm * 130cm 

- 305cm * 153cm 

- 244cm * 122cm 

- 250cm * 125cm 

- 153cm * 153cm 

BESLUIT 


Het niet massieve gedeelte van onze vuilzakhouder wordt vervaardigd in ………………………………………….. 

Dit heeft enkele belangrijke redenen : 

- …………………………………………………………….. 

- …………………………………………………………….. 

- …………………………………………………………….. 



4. Praktische vaardigheden : Volgorde der bewerkingen 

4.1 Ontwerp driedimensionaal schetsen 

Opdracht 1.4 

Maak op de volgende pagina aan de hand van de driedimensionale schets van het werkstuk 

een tweedimensionale schets. 

Schets het vooraanzicht, bovenaanzicht en zijaanzicht. 




4.2 Technisch Tekenen 


Aan de hand van onderstaande tekening maken jullie een technische tekening op schaal 

1/2 met maataanduidingen. 

Jullie tekenen een vooraanzicht, horizontale doorsnede en verticale doorsnede. 

LET OP JE BLADSCHIKKING : Tekening moet mooi gecentreerd staan op het tekenblad. 

4.2.1 Normen en richtlijnen 

Zie bundel “Normen en richtlijnen – technisch tekenen Hout”. Dit is een 

werkinstrument bij het technisch tekenen, schetsen en het uitvoeren van werktekeningen. 

4.2.2 Tekeningen vuilzakhouder 

VOORAANZICHT 


BOVENREGEL 

ONDERREGEL 

Pennen 8mm dikte. 



ZIJAANZICHT EN POOT (=stijl) 



BOVENAANZICHT 

4.3 Werktekening 


In de praktijk maken jullie een werktekening op bruin papier van het vooraanzicht, 

horizontale doorsnede en een verticale doorsnede in het vooraanzicht. Alles op ware 

grootte. 

Benodigdheden zijn hetzelfde als bij Technisch Tekenen met uitzondering van de 

tekentafel, die wordt vervangen door een tekenplank op de werkbank. 

Zie ook de bundel “ Normen en richtlijnen – Technisch Tekenen Hout “. 


4.4 Houtstaat 

AANDACHT 


Bij het invullen van de houtstaat is het heel belangrijk net en duidelijk te schrijven, dit om 

vergissingen te voorkomen. Denk eens na hoe duur een vergissing uitvalt. 

Opdracht 2.4 

Vul onderstaande houtstaat in voor de vuilzakhouder. De tekening onderaan is een extra 

hulp. Eerst in potlood! 

L Benaming Aantal L B D Houtsoort Aantal m³ 


4.5 Uitsmetten 


Eerst gaan we leren over de verschillende afmetingen die in de handel verkrijgbaar zijn om 

zo weinig mogelijk verlies van hout te hebben. 

4.5.1 Handelsafmetingen hout 

Een boomstam en de planken worden volgens standaardmaten verzaagd. 

Meestal gebeurt dit volgens de Engelse maten. 

DE LENGTE: 

Wordt in "voet" uitgedrukt (één voet = 305 mm) met als kleinste maat 5 voet (1.50 

m) en als grootste maat 22 voet (6.70 m). 

De voet wordt meestal gebruikt bij gekantrecht hout en dan nog vooral voor 

naaldhoutsoorten. 

De loofhoutsoorten worden meestal verkocht op de lengte van de boom welke zeer 

veel kunnen verschillen. Dit noemt men dan ook ………………………………… . 

DE BREEDTE en vooral DE DIKTE: 

Wordt in "duim" uitgedrukt. (de Engelse duim = 25.4 mm) afgerond naar boven op 

26mm 

Voor de breedtematen van naaldhout, dat bijna altijd gekantrecht is, bestaan er ook 

standaardmaten zoals: 8, 10.5, 11.5, 13, 15.5, 18, 20.5, 23, 25.5 en 28 cm. 

Bij loofhoutsoorten naargelang de dikte van de boom, hier heeft men meer boolhout. 

4.5.1.1 Europees Naaldhout 

Tabel van doorsneden (ruw hout) in mm. 

d 

19 

25 

32 

38 

50 

63 

75 

100 

b 

100 125 150 175 200 225 

Lengte in m : 1.8/2.1/2.4/2.7/3.0/3.3/3.6/3.9/4.2/4.5/4.8/5.1/5.4/5.7/6/6.3 

Voorkeursdoorsneden Andere 


4.5.1.2 Schrijnwerkhout (meestal naaldhout) 


Handelsdikten 

duim tabel (ruw hout) mm tabel (ruw hout) 

4/4 (kwart) = 1” duim 

5/4” (vijfkwart) 

6/4” (zeskwart) 

1 5/8” 

7/4” (zevenkwart) 

2” duim 

2 ½” (twee duim en een half) 

3” duim 

3 ½” (drie duim en een half) 

4” duim 

5” duim 

6” duim 

7” duim 

8” duim 

9” duim 

10” duim 

11” duim 

12” duim 

13” duim 

14” duim 

15” duim 

16” duim 

17” duim 

18” duim 

19” duim 

20” duim 

26 

32 

38 

42 

45 

50 

63 

75 

88 

100 

125 

150 

175 

200 

225 

250 

275 

300 

325 

350 

375 

400 

430 

455 

480 

500 

Lengte in m : 2.45/3.05/3.65/4.25/4.9/5.5/6.10 gemakkelijk te bekomen, 

6.7/7.3/7.9/8.55/9.15/9.75 zijn moeilijker te bekomen maar mogelijk. 

Breedte : afhankelijk van diameter van de stam, dikkere afmetingen meestal 4 zijden 

dezelfde afmeting bv. paalhout. 


4.5.1.3 Loofhout 


Handelsdikten 

duim tabel (ruw hout) mm tabel (ruw hout) 

½” (halve duim) 

5/8” (vijf achtsten) 

¾” (drie kwart) 

7/8” (zeven achtste) 

4/4” (duim) 

5/4” (vijf kwart) 

6/4” (zes kwart) 

7/4” (zeven kwart) 

8/4” (acht kwart) 

2 ½” (twee duim en een half) 

3” (drie duim) 

3 ½” (drie duim en een half) 

4” (vier duim) 

4 ½” (vier duim en een half) 

5” (vijf duim) 

6” (zes duim) 

7” (zeven duim) 

8” (acht duim) 

9” (negen duim) 

10” (tien duim) 

Lengte in m : meestal van 1.5m tot 4.9m. Korter en langer kan ook. 

Breedte : afhankelijk van de diameter van de stam. 

4.5.2 Richtlijnen bij het uitsmetten 

13 

16 

20 

23 

26 

32 

40 

45 

52 

65 

80 

90 

105 

115 

130 

155 

180 

205 

230 

255 

- Met ………………………………. of paarpotlood de nodige stukken op het ruw hout afschrijven. 

- Uitsmetten op de smalste zijde van de plank 

- Eerst de …………………………. stukken en dan de ……………………. 

- Maak en duidelijk onderscheid tussen de verschillende onderdelen door de letters van 

de overeenstemmende benaming plus de afmetingen op de stukken te schrijven. 

- In de lengte nemen we ……………..mm meer, in de breedte ………..mm en de dikte volgens 

handelsafmeting. 

- Eventuele fouten en gebreken vermijden zoals kwasten, scheuren, … 

- Gebruik van rechte lat is aangewezen (smetlat). 


4.5.3 Afkorten en schulpen 


Afkorten kan gebeuren met de handcirkelzaagmachine, radiaalzaag en afkorten 

verstekzaagmachine. (zie project “Kookpotonderlegger”) 

…………………………. (= op breedte zagen) met de handcirkelzaagmachine, lintzaag en 

horizontale paneelzaagmachine. 

HORIZONTALE PANEELZAAGMACHINE MET ROLLENDE TAFEL 

Aanslag Beschermkap …………………………………… 

……………………………. Spouwmes Bedieningspaneel Rolwagen 

Gebruik van de horizontale paneelzaagmachine 

Wordt gebruikt voor het uitzagen, het op maat zagen, schuin zagen en afkorten van 

plaatmaterialen. Evenals massief hout schulpen, afkorten en op maat zagen. 

Het is ook mogelijk om groeven, sponningen en inkepingen te zagen en bij defect van de 

pennenbank zelfs …………………………….. te zagen. 

De zaag kan zelfs schuin ingesteld worden tot ……….. graden, zo is het mogelijk onder een 

bepaalde hoek te zagen. Evenals schuin afkorten met een hulpgeleider kan gebeuren op 

deze machine. 


Zaagaggregaat 


De hoofdcirkelzaag is bij de horizontale paneelzaagmachine bijna altijd voorzien van een 

voorritszaag. Beiden zijn aan elkaar gekoppeld zodat ze samen schuin instelbaar zijn. De 

hoogte is wel afzonderlijk instelbaar. 

De draairichting van de hoofdzaag en voorritszaag is steeds …………………………………... 

De hoofdzaag draait tegen de aanvoerrichting van het werkstuk in (…………………loop). 

De voorritszaag draait met de aanvoerrichting van het werkstuk mee (…………………loop). 

Het gebruik van de voorritser wordt enkel aangewend bij het zagen van aan beide zijden 

belegde plaatmaterialen zoals melamine, laminaat, fineer, … Dit om splinters aan de 

onderzijde te voorkomen. 

De voorritser bestaat uit twee zaagbladen van 150mm diameter en 12 tanden die op 

elkaar passen. Tussenin worden stelplaatjes gestoken om de dikte aan te passen naar de 

dikte van de hoofdzaag. De instelling moet 0.1mm dikker zijn dan de dikte van de 

hoofdzaag. 

Meer en meer fabrikanten van snijgereedschap maken voorritsers die snel en met een 

minimum aan gereedschap in te stellen zijn. 

Snelle instelling met inbussleutel 

Stelringen 


Het spouwmes 

Doel : 


Voorkomt het klemmen en …………………………….. van het werkstuk 

Beschermt de opgaande tanden van het zaagblad 

Geeft ……………………………. aan het doorgezaagde werkstuk 

De dikte van het spouwmes is maximaal 0.2mm dunner dan het zaagblad. 

Het wordt maximaal 5mm onder de diameter van het zaagblad geplaatst. Ook de afstand 

tussen het spouwmes en de hoofdzaag mag maximaal 5mm bedragen. 

Hoofdzaagbladen bestaan uit verschillende diameters, dan is het vanzelfsprekend dat men 

aangepaste spouwmessen bezit. 

Beschermkap 

Het gedeelte van het zaagblad dat boven de tafel 

uitsteekt moet afgeschermd worden door een 

beschermkap die doorzichtig is en zodanig 

gemonteerd is dat deze aansluit op het werkstuk of 

tafel. Bij het zagen onder een bepaalde hoek is het 

nodig een aangepaste beschermkap te gebruiken. 


Duwhout 


In de nabijheid van de draaiende zaag is het gebruik van een duwhout VERPLICHT! 

Instelling van de breedtegeleider 

Hulpgeleider Breedtegeleider Maataflezing 

De breedtegeleider is gemonteerd op de vaste tafel van de paneelzaagmachine. 

Hij bestaat uit een hulpgeleider die afzonderlijk instelbaar is in de dikte van het werkstuk. 

De breedtegeleider kan perfect afgesteld worden op de maataflezing. 



STAND HULPGELEIDER BIJ HET ZAGEN VAN DUNNE STUKKEN 

STAND HULPGELIEDER BIJ HET ZAGEN VAN DIKKERE STUKKEN 

Zaagopdracht : MASSIEF HOUT 

De stand van de breedtegeleider is van groot belang!!! 

OP BREEDTE ZAGEN VAN MASSIEF HOUT 

De breedtegeleider plaatsen we op of juist voorbij het middelpunt van de zaagas. 

Steeds met de bolle zijde naar beneden (op tafel) zagen op breedte. 


Bekijk goed de stand van de breedtegeleider. 

AFKORTEN VAN MASSIEF HOUT 

1. Afkorten zonder maat 

Breedtegeleider volledig weg (NIET gebruiken) 

Haakse geleider gebruiken op de rolwagen 

2. Op maat afkorten 

Met behulp van haakse geleider en aanslagen 



Met behulp van breedtegeleider 


De hulpgeleider moet VOOR het zaagblad geplaatst worden om vastklemming en 

…………………………….. te voorkomen. 

Zaagopdracht : PLAATMATERIAAL 

OP BREEDTE ZAGEN VAN PLAATMATERIAAL 

De stand van de hulpgeleider voorbij het zaagblad plaatsen. 

AFKORTEN EN OP LENGTE ZAGEN PLAATMATERIAAL 

Op juist dezelfde manier als bij massief hout zagen. 

Kijk naar de stand van de geleider! 


HOOGTE VAN HET ZAAGBLAD 


De hoogte van het zaagblad wordt bepaald door de te zagen dikte van het werkstuk. 

- De zaagtanden moeten 2 cm boven het hout uitsteken. 

- Bij plaatmateriaal is de geschikte hoogte ±2x de materiaaldikte. 

MOGELIJKHEDEN MET DE PANEELZAAG 



VEILIG WERKEN IS ONGEVALLEN VOORKOMEN (Instructies) 

Zorg ervoor dat de stukken goed gesteund zijn en vastliggen. 

Wat men er af zaagt bij afkorten LATEN liggen. 

Duwhout gebruiken. 

Steeds oog hebben voor algemene veiligheid. Orde en netheid bij en rond het werk zijn 

een eerste vereiste. 

Gebruik altijd de stofzuiging 

Beschermkap STEEDS sluiten. 

Gebruik de juiste en degelijke zagen. 

De stand van de breedtegeleider is van GROOT BELANG. 

Steeds meer worden machines voorzien van een motorrem waardoor bij uitschakeling 

de zaag op 1,5 à 2 seconden stil staat. 

4.5.3.1 Juiste zaagbladkeuze 

Zaagbladen zijn voorzien van opgesoldeerde ……………………………… tanden, code HW (HM). 

Speciale zaagbladen voor specifieke werkzaamheden zijn voorzien met een 

polykristalijndiamant belegging code DP (DIA). 

De keuze is afhankelijk van een aantal factoren bv. Massief hout, plaatmateriaal, 

laminaat, … 

Op ieder zaagblad staat diameter, aantal tanden, diameter asgat en maximum aantal 

toeren ingegraveerd. Ook staat er bij uit welk materiaal de tanden bestaan HM of DIA. 

MASSIEF HOUT 

Cirkelzaagblad met weinig tanden (bv. Z = 36 ). 

Deze nemen veel materiaal weg per tand waardoor de kans op afsplintering onderaan 

het materiaal groter is. Meestal om langshout te zagen. 

Door de grote spaanafname is de kans op terugslag groot. 

Om dit te voorkomen gebruiken we best een zaagblad met spaanbegrenzing. 



Soms worden zagen voor massief hout gebruikt waarbij het stamblad voorzien is van 

openingen waarop al dan niet ruimtanden zijn aangebracht deze zorgen ervoor dat het 

zaagblad niet gaat klemmen. 

De grote openingen zorgen voor de afvoer van het zaagsel en voor de afkoeling van 

het zaagblad. 

PLAATMATERIAAL 

Gekenmerkt door het vele aantal tanden op het zaagblad. (min. 48, en meestal 96) 

Ook hardmetalen tanden met verschillende tandvormen voor elk specifiek 

plaatmateriaal. 

UNIVERSEEL ZAAGBLAD 

Kan zowel plaatmateriaal zoals multiplex, MDF, … en zacht/redelijk hard massief hout 

mee gezaagd worden. Ideaal om massief hout af te korten met weinig splinters. 


SPECIFIEKE ZAGEN 

Kunststofplaten 


Voor het zagen van plexiglas, volkernplaten, kunststofprofielen, … 

Aluminium 

Zagen van aluminium profielen 

4.5.3.1.1 Tandvormen 

De wijze waarop de tanden aangeslepen zijn van belang in functie van de opdracht. 

Voor langszagen massief hout zal men kiezen voor hardmetalen zaagbladen met 

vlaktanden. 

Voor het afkorten meestal met wisseltanden. (Universeel zaagblad). 

Vlaktand (massief) Wisseltand (massief en universeel) 


Holle en dakvormtand 

Trapezium en vlaktand 

Deze tandvormen zijn specifiek om plaatmaterialen te zagen. 

4.6 Vlak, haaks, op breedte en dikte schaven 

VLAKSCHAAFMACHINE en VANDIKTESCHAAFMACHINE 

Vlak schaven (holle zijde naar beneden) 

Haaks schaven (holle zijde naar beneden) 

Op breedte schaven 

Op dikte schaven 

Steeds met de vezelrichting mee schaven 

Haaksheid tijdig controleren 



4.7 Paren van alle onderdelen 

Opdracht 3.4 

Plaats de juiste paringstekens op de juiste plaats : 



4.8 Afschrijven van de onderdelen 


Aan de hand van je werktekening alle onderdelen afschrijven. Extra hulp zie hoofdstuk 4.2 

van je projectdossier. 

NAUWKEURIGHEID IS VAN GROOT BELANG! 

4.8.1 Constructie vuilzakhouder 

Onze vuilzakhouder wordt in elkaar gestoken met pen- en gatverbindingen en een 

paneelgroef. 

We herhalen even de basisbegrippen van een pen- en gatverbinding en de paneelgroef. 

4.8.1.1 DE PEN 

Een pen is het volgens houtdikte verdunde deel dat blijft staan nadat aan weerskanten 

een gedeelte is weggewerkt, de kopshoutvlakjes naast de pen noemt men de 

schouderingen. 

De pendikte is bij benadering 1/3 van de houtdikte. Bij de regels van onze 

vuilzakhouder zal onze pen …………..mm dik zijn. 

Meestal staat de pen in het midden van de houtdikte gepositioneerd, in sommige 

gevallen kan deze ook uit het midden staan door bv. een sponning, groef, … . 

De penbreedte kan de volle breedte behouden of een vermindering krijgen langs één 

of twee zijden (bv. eindvermindering, vermindering door groef,…). 

Aan het einde van de pen worden ………………………………………… aangebracht, dit om de pen 

gemakkelijker in het gat te drijven. 


4.8.1.2 HET GAT 


Het gat is de opening waar de pen moet inkomen. 

De breedte van het gat is normaal 1/3 van de houtdikte. 

Een gat kan open of gesloten zijn en doorgaand of niet doorgaand zijn. 

Opdracht 4.4 

Vul onderstaande tekeningen in met open, gesloten, doorgaand en niet doorgaand. 


Algemene eisen bij pen- en gatverbindingen 


De verbinding moet vlak, haaks, op maat en zuiver afgewerkt zijn. 

De schouderingen moeten ………………………… sluiten. 

De pennen moeten ………………………… passen in de dikte. 

Bij gesloten gaten moet de breedte van de pen voldoende spannen om 

……………………………..tegen te gaan. 

4.8.1.3 PANEELGROEVEN 

Een paneelgroef is een gleuf die +/- in het midden van de dagzijde wordt aangebracht 

om in de openingen van de samenstelling (vuilzakhouder) , vullingen te kunnen 

plaatsen. 

De groefbreedte is afhankelijk van de vulling. 

De groefdiepte is ook afhankelijk van de vulling, een weinig of niet werkend materiaal 

(MPX, glas, …) wordt deze 8 tot 10 mm genomen. Bij massieve panelen wordt deze 

12 tot 15mm genomen. 

Door het aanbrengen van paneelgroeven zal de pen beschadigd worden. Deze moet 

weggenomen worden. Hierdoor moeten we ook een …………………………………….. 

(=menagering) toepassen op de gatlengte om de pen voldoende te laten spannen. 



Aangezien onze stijlen onderaan en bovenaan doorlopen voorbij de regels mag de 

groef niet doorgetrokken worden voorbij het gat. Wij gaan er moeten voor zorgen dat 

bij het freeswerk van de poten de groef in- en uitloopt. De regels worden 

doorgetrokken. 

4.9 Boren van de gaten 

De gaten in de stijlen zijn …………………………………... De diameter van de boor is …………………. 

Paring naar …………………………………... Spanblokje niet vergeten. 

LANGGATBOORMACHINES 


4.10 Pennen slaan 

PENNENBANK 

Regeling verticale freesas 


Maataanduiding pendikte 

Regeling pendikte 

Maataanduiding 

Verticale freesas Noodstop Afkortzaag instellen 

Bovenste penkop 

Veiligheid Kleminrichting 

Hoofdschakelaar 

Vergrendelingen 

Regeling penkop onderaan 

Achteruit 

Verticale freesas Onderste penkop 

Aanslag 

Maataanduiding hoogte tafel Regeling hoogte tafel 

Regeling penkop 

bovenaan Regeling verticale freesas 

Achteruit 

Vergrendeling Vergrendeling 


Gebruik van de pennenbank 

Vòòr het werken met de pennenbank : 


- Zorg voor een duidelijk afgeschreven werkstuk en proefstuk 

- Te lange werkstukken vooraf afkorten 

- Rangschik de gelijke stukken per lengte en onderdeel 

- Penmachine instellen 

- Tegenhout (spaanbreker) en beschermkappen instellen 

………………… 


1. Instellen van de tafel 


Tafel moet ingesteld worden met paring naar beneden en de maat van de schoudering op 

de maataflezing instellen. In ons geval …………………. 

Hoogte instelling van de tafel. 

…………………………………. 

Vergrendeling 

Draaiwiel voor verstelling van de tafel 

2. Bovenste penkop naar benden draaien tot op de gewenste pendikte. 

Penkop bovenaan (verstelbaar) Instellen bovenste penkop 

Penkop onderaan (vast in hoogte) Maataflezing 

Penkoppen moeten bij onze oefening 

Gelijk staan in diepte. (Gelijke schouderingen) 


3. Instellen van de afkortzaag 

Instellen op de eindlijn van het werkstuk. 

…………………………………………. 

4. Slaan van pennen 

1. Veiligheid sluiten 


Draaiwiel om zaag te verplaatsen 

naar voor en achter. 

Vergrendelen 


2. Proefstuk goed opspannen op de tafel en tegen geleider. 

3. Machine starten 


Kleminrichting 

Hoofdschakelaar op “ON” Zaag, bovenste en onderste penkop. 

4. Frezen van proefstuk 

Naar voor gaan met een continue snelheid (niet te snel), na het slaan volledig terug naar 

achter gaan, werkstuk lossen. Paring naar ……………………………... 

5. Controle van het proefstuk 

Na het slaan van het proefstuk, machine uitschakelen. 

Controle uitvoeren op de afmetingen en indien nodig de instellingen aanpassen. 

6. Na controle en goedkeuring alle regels van onze vuilzakhouder slaan. 


Werk steeds met goed snijdende messen. 

Bij onderhoud of het vervangen van de messen steeds de hoofdschakelaar uit zetten. 

Alle onderdelen moeten vergrendeld zijn. 

De beschermplaten slechts openen als de machine volledig tot stilstand is gekomen. 

Juiste houding en/of stand van de handen aannemen bij doorvoeren van werkstukken. 

Roltafel volledig achteruit brengen bij het plaatsen of afnemen van werkstukken. 

Het hout goed vastklemmen en begeleiden met één hand. 

Doorvoersnelheid aanpassen aan de houtsoort en sectie. 

Veiligheidskap sluiten. 

Vooraleer men begint te frezen machine op toeren laten komen. 

Zie dat je handen niet in de gevarenzone terechtkomen. 

Stofafzuiging gebruiken. 

Gehoorbescherming verplicht. 


4.11 Groeven frezen 

FREESMACHINE 


Beschuttingstoestel 

Freesas Aanvoergeleiding 

Geleidingschoen 

Afvoergeleider Noodstop 

Blad Vergrendeling tafel 

Tafelblad diepteverstelling 


Hoogteverstelling Asblokkering 

Vergrendeling hoogte 

Gebruik van de freesmachine 

1. Recht doorlopend freeswerk 

Frezen van sponningen, groeven, lijsten, bossingen, … 

2. Invalfreeswerk (inlopen en uitlopen) 

Frezen van sponningen, groeven, 

lijsten, … die onderbroken moeten 

zijn. 


3. Frezen van gebogen werkstukken 


Aan de hand van freesmallen en excentrische hulpgeleider kan men gebogen werkstukken 

frezen. 

4. Zagen van werkstukken 

Werkstukken in de dikte en/of breedte zagen. Doubleren van dik hout. 

2 soorten geleiders voor verschillend werk 


Instellen van de freesmachine (recht freeswerk) 

1. Plaatsen van frees 


- JUISTE DRAAIRICHTING …………………………………………… 

- Frees zo veel mogelijk onderaan de freesas te plaatsen om overbelasting te voorkomen. 

- Spanringen plaatsen : opgelet voor vuil 

- Spanbus plaatsen, voorzie dat bovenste spanring hoog genoeg staat voor de spanbus. 

- Opspannen 

2. Opening tussen blad en frees instellen 

Zo klein mogelijk 

Verstelling 

van het blad 

Vergrendelen 


3. Hoogte instellen 


De frees zo veel mogelijk langs onderen laten frezen voor de veiligheid. 

4. Diepte instellen 

Draaiwiel omhoog/omlaag 

Vergrendeling 

Vergrendeling geleidingkast 

Vergrendeling 

geleidingschoen 

Geleideropening zo klein mogelijk maken, 5mm tussen frees en schoen langs beide zijden. 

Dit met eerste reden voor de veiligheid en tweede reden is om afsplintering te voorkomen. 

Goed Fout 

Controle uitvoeren dat beide geleidingsschoenen in elkaars verlengde staan. 


5. Integrale geleiding sluiten 


De aanvoergeleider is voorzien van draaibare lamellen die in de afvoergeleider 

geïntegreerd worden. 

Dit zorgt voor een betere doorlopende geleider en een verhoging van de veiligheid. 


6. Sluiten van beschuttingstoestel 

Verticale drukker Horizontale drukker 

7. In werking stellen van de machine 

Start Stop 

Noodstop 

Machine rustig op toeren laten komen en dan pas frezen. 






Werk steeds met goed snijdende messen. 

Bij onderhoud of het vervangen van de frees steeds de hoofdschakelaar uit zetten. 

Alle onderdelen moeten vergrendeld zijn. 

De beschermplaten slechts openen als de machine volledig tot stilstand is gekomen. 

Juiste houding en/of stand van de handen aannemen bij doorvoeren van 

werkstukken. 

Integrale geleidingschoenen wanneer mogelijk steeds gebruiken. 

Beschuttingstoestel altijd gebruiken bij manueel frezen. 

Doorvoersnelheid aanpassen aan de houtsoort en sectie. 

Vooraleer men begint te frezen machine op toeren laten komen. 

Zie dat je handen niet in de gevarenzone terechtkomen. 

Stofafzuiging gebruiken. 


Bij kleinere stukken een speciaal ontworpen duwhout gebruiken. 

Bij inzetwerk een speciale handgreep gebruiken. 

Bij seriewerk of om veiligheidsredenen een aanvoerapparaat gebruiken. 

Aanvoerapparaat 



Op volgende bladzijden vindt je de freesplannen terug voor de instelling en uitvoering. 

Onze regels hebben recht doorlopend freeswerk en de stijlen (= poten) hebben inlopend 

en uitlopend freeswerk. Dit MAG enkel gebeuren door en onder toezicht van de 

leerkracht! 

Enkele groeffrezen 

Groeffrezen bestaan in verschillende uitvoeringen. De gewone (vaste) groeffrezen met of 

zonder voorsnijders en groeffrezen die verstelbaar zijn of met tussenringen. Ze kunnen 

voorkomen in belegde uitvoering of met wegwerpmessen. 






4.12 Zagen van panelen 


Zoals we reeds hebben gezien bestaan onze panelen uit MDF van 6mm dik. De 

standaardafmetingen van deze platen in voorraad op onze school zijn 2440mm op 

1220mm. Deze moeten gezaagd worden volgens een bepaalde werkwijze om ten eerste 

haaksheid te garanderen en ten tweede met een minimum aan afval. Volg onderstaande 

plannen. 






4.13 Droog vergaren 


Pennen manueel verminderen, opronden en zoekkkanten aanbrengen. Inpassen van alle 

onderdelen. Pennen op 45° afkorten met afkortverstekzaagmachine. 

Eisen : 

- verbindingen moeten …………………., haaks, op ………………………. en zuiver afgewerkt zijn 

- de ………………………………….. moeten dicht sluiten 

- de pennen moeten ………………………. passen in de dikte 

- de pennen moeten juist voldoende spannen in de ………………………… . 

Eventuele verminderingen nog toepassen en waar nodig bijsteken met beitel. 

Droogspannen met sergeanten. 

4.14 Frezen van handvat 

Aan de hand van een mal en een handbovenfreesmachine maken we onze uitsparing die 

dienst gaat doen als handvat. 

We gebruiken een frees met diameter 16mm en met een meeloopring boven het 

snijdend gedeelte. 


HANDBOVENFREESMACHINE 

Onderdelen 

9 

8 

1. Motorhuis 

2. Netsnoer 

3. Toerentalregeling 

4. …………………………………. 

5. Handgrepen 

6. Zool 

7. Breedtegeleider 

8. Kolomgeleiders 

9. Diepteregeling 

10. Stofafzuiging . 


10 1 2 

7 6 

2 ste leerjaar 2 de graad BSO KTA @ Liedekerke (De Block D.) 65 

3 

4 

5

Plaatsen van snijgereedschap 


1. Motoras 

2. Spantang 

3. Spanmoer 

4. Stift of ……………………………, aangepaste spanmoer volgens diameter 

5. Blokkeren van de motoras met steeksleutel. Modernere machines zijn voorzien van 

een ingebouwde asvergrendeling via drukknop. 

6. Aandraaien van spanmoer 

Snijwerking 

Alle bovenfreesmachines zijn rechtsdraaiend, wat wil zeggen dat we rekening moeten 

houden met de richting dat we gaan frezen. 

Niet ingesloten snijcirkel (sponning) op zijkant 



Niet ingesloten snijcirkel in het middengedeelte (groef of uitsparing breder dan de frees) 

Freesgedrag 

Niet ingesloten snijcirkel 

Ingesloten snijcirkel altijd in tegenloop 


Hulpstukken 

Parallelgeleider 

Kopieerring (loopring) 

Bij het maken van een mal dient rekening 

gehouden te worden met de buitenkant diameter 

van de ring en de snijcirkel van de frees. 

Bv. een ring van 30mm en een frees van 20mm 

geeft een verschil van 10mm gedeeld door 2 = 

5mm kleiner. 



Snijgereedschap 

Frezen met loopring (enkel aan zijkanten van een werkstuk) 


Frezen zonder loopring (zijkanten als in het midden van een werkstuk) 

Frezen met omkeerbare messen (wegwerpmessen) zowel met als zonder loopring 


Werk steeds met goed snijdende frezen 

Bij freeswerk waarbij de snijcirkel niet is ingesloten altijd in tegenloop frezen 

Gebruik zoveel mogelijk een stofzuiger 

Bij onderhoud of het vervangen van de frees steeds stopcontact uittrekken. 

Frees goed opspannen maar niet overspannen 

Juist toerental gebruiken 

Werkstuk goed opspannen 



4.15 Opronding maken aan de regels met het handvat 


Eens we de uitsparing gemaakt hebben met de bovenfreesmachine gaan we onze 2 

regels opronden. We schrijven ze eerst af met de mal en dan gaan we ze zagen op de 

lintzaag. We zorgen ervoor dat onze afschrijflijn zichtbaar blijft zodat we fijn kunnen 

raspen en vijlen tot op de lijn. 

LINTZAAGMACHINE 

Aflezing 

spanning 

Noodstop 

Start/stop 

…………………………. 

Gebruik van de lintzaagmachine 

1. Afkorten van massief hout 

Ruw afkorten! 

2. Langszagen van massief hout 

Bovenwiel 

Onderwiel 

Schulpen, maar aftekening is noodzakelijk. 

3. Keerzagen of draaizagen 

Zagen van rondingen, cirkels, letters, … 

Hoogteregeling 

veiligheid 

en zaaggeleider 

………………………. 

………………………. 


Tafel 

Houten 

sluitstuk

Zaaglinten 


Voor het zwaardere werk is de breedte vanaf 35mm tot 50mm. Voor het fijn werk en 

draaizagen vanaf 15mm tot 30mm. 


Werk steeds met goed snijdende zagen 

JUISTE spanning volgens breedte zaagblad 

Controleer voor het starten van de machine het zaaglint op gebreken 

Bij het langdurig niet werken van de zaagmachine het zaaglint ontspannen. 

Zagen volgens aangeleerde werkvolgorde. 

Met matige snelheid zagen. 

Zorgen dat lange stukken ondersteund zijn. 

Geleiding MOET steeds zo dicht mogelijk aansluiten. 



4.16 Afschuiningen (lijst) aanbrengen 


We plaatsen de juiste frees op de handbovenfreesmachine, 45° met omkeerbare 

messen en loopring. 

REGELS 

Bij onze regels loopt de afschuining volledig door. 

STIJLEN OF POTEN 

Bij onze poten moeten we in en uitlopen bovenaan en onderaan. 


4.17 Poten afkorten 


Onze poten gaan we afkorten met de afkort verstekzaagmachine. Bovenaan moeten we 

4 maal zagen onder een bepaalde hoek om onze punt te bekomen. 

4.18 Gedeeltelijk opzuiveren 

Voor het lijmen gaat men de binnenzijden, dagzijden en paarzijde regels (omdat deze 

achetruit liggen tgo de poten) schuren. Men zet bij de regels dan de paring op de pennen. 

Doel : 

Dit om na het lijmen (= vergaren) geen problemen te hebben om de binnenzijden en zijden 

waar men moeilijk aankan te schuren. 

Te beginnen met : 

Eventuele oneffenheden wegsteken met de steekbeitel. 

Vervolgens : 

Schuren met korrelgrootte P80, waar mogelijk schuurblok gebruiken en met de 

vezelrichting mee schuren. 

Tot slot : 

Schuren met korrelgrootte P100 tot P120. 


4.19 Vergaren 


Eerst worden de zijden met de handvaten gelijmd met D3 houtlijm. Na droging wordt de 

gehele vuilzakhouder gelijmd. 

Positioneren van de sergeanten : 

1. Meten van dagzijde tot dagzijde in de breedte en de hoogte 

Sergeant evenwijdig positioneren met de regel, altijd spannen op de onderdelen met de 

gaten! 



2. Haaksheid controleren door middel van ………………………………meten 

Meten kan gebeuren met een vouwmeter of aan de hand van 2 latjes bij grotere 

afstanden dan 2m. 

Voorkomende problemen bij haaksheid 

Als je zijkant op deze manier schuin gespannen is moet je de positie van de sergeanten 

veranderen met het uiteinde te verleggen naar de grootste afstand. 


3. Vlakheid controleren, scheluwte kijken 


Aan de hand van twee reien (hout of alu) controleren op vlakheid. Indien nodig uitdikken. 

4.20 Zagen van bodem 

Terwijl onze twee zijkanten aan het drogen zijn kunnen we onze bodem zagen uit een stuk 

overschot multiplex van minimum 8mm tot maximum 18mm. 

4.21 Vuilzakhouder opzuiveren 

Gehele werkstuk opzuiveren. Indien nodig opvulhout gebruiken om barsten en gaatjes te 

dichten. 

- Met de vezelrichting mee schuren 

- Schuurblokje gebruiken 

- Alle kanten breken. 

- Indien nodig gaatjes en scheurtjes opvullen met houtpasta. 

Te beginnen met : 

Overtollige lijmresten verwijderen met scherpe steekbeitel. 

Vervolgens : 

Schuren met korrelgrootte P80, waar mogelijk schuurblok gebruiken en met de 

vezelrichting mee schuren. 

Tot slot : 

Schuren met korrelgrootte P100 tot P120. 

4.22 Bodem plaatsen 

Latjes plaatsen en bodem bevestigen met schroeven. Voorboren noodzakelijk. 


4.23 Afwerken van vuilzakhouder 

4.23.1 Doel 


Om het hout te beschermen tegen vuil en insecten. Het belangrijkste doel is 

hoogstwaarschijnlijk persoonlijke smaak. 

Om de persoonlijke smaak qua kleur en glans aan het hout te geven gaan we naargelang 

de toepassing en de houtsoort, het hout : 

Kleuren en beitsen 

Verven 

Vernissen 

Deze behandelingen noemt men het afwerken van hout. 

4.23.2 Enkele belangrijke begrippen 

Wanneer de afwerkingsgraad aan hoge eisen moet voldoen wat betreft hardheid, 

krasvastheid, … is het noodzakelijk welbepaalde producten te gebruiken. 

Gesloten porig 

De poriën van het hout worden opgevuld met een poriënvuller. De afwerkingslaag voelt 

effen en glad aan. 

Halfgesloten porig 

Slechts een gedeelte van de poriën zijn opgevuld. Dit bekomt men met een sealer. Het 

oppervlak van de afwerkingslaag vertoont lichte oneffenheden en voelt minder glad aan. 

Open porig 

Het hout is met een niet-vullende afwerkingslaag bedekt en vertoont oneffenheden van 

een ruwhout. 

Filmvormende laag 

Deze is glad en bedekt als het ware, het hout wordt door een elastische laag die 

ondoordringbaar is voor vocht afgesloten. Deze kan zowel gekleurd ( verf ) als 

doorschijnend zijn ( vernis ). 

Niet-filmvormende laag 

Deze bedekt het hout niet maar drenkt in het hout in ( kleuren en beitsen ). Deze 

afwerkingslaag is wel doordringbaar door vocht. 


4.23.3 Kleurvormende producten 

Doel 


- De oorspronkelijke kleur van het hout wijzigen. 

- Bepaalde onderdelen van een werkstuk met gelijke tint geven. 

- Men spreekt van kleuren wanneer er geen scheikundige werking ontstaat op het 

ogenblik dat de kleurstof in aanraking komt met het hout. 

- Men spreekt van beitsen wanneer de gebruikte oplossing met de stoffen die in de 

organische samenstelling van het hout voorkomen, een scheikundige werking 

teweegbrengen en zo nieuwe producten voortbrengen die een kleur aan het hout 

geven. 

Indeling 

- Waterkleuren ( bisters ) 

- Waterbeitsen 

- Oliebeitsen 

- Gasvormige beitsen ( ammoniak ) 

- Industriële kleuren 

Werkwijze 

Men kan kleuren en beitsen op de volgende manieren : 

- Dompelen 

- Borstel 

- Spons 

- Spuiten 

- Gasdampen laten intrekken ( ammoniak ) 

De meest gebruikte kleurstoffen 

Waterkleuren : 

- Bruine en rode bitser 

Waterbeitsen of inwerkende kleurstoffen : 

- Beitsen 

Deze producten zijn open porig en vormen geen filmvormende laag. 


4.23.4 Vernis 

Doel 

- De aangebrachte kleur beschermen. 

- De structuur beter laten uitkomen. 

- Het werkstuk gemakkelijker onderhouden. 

- Het werkstuk beschermen. 

Indeling 

- Nitro-cellulose vernis 

- Zuurhardende vernis 

- Twee componenten vernis 

- PU-vernis 

- Watergedragen vernis 

Werkwijze 

- Borstel 

- Prop of tampon 

- Spuitpistool 


Deze producten vormen een filmvormende laag en zijn halfgesloten porig of gesloten 

porig. 

4.23.5 Verven 

Het uitzicht is totaal anders dan vernis maar ze zijn zeer verwant aan elkaar. In grote 

lijnen kan men zeggen dat verf vernis is met een toegevoegde verfstof. 

Bij de beide moet men wel zorgen voor een grondlaag om de poriën van het hout op te 

vullen en om de afwerkingsgraad kwalitatiever te maken. 

Verven en vernissen bestaan in verschillende afwerkingsgraden : 

o Mat 

o Half-mat 

o Zijdeglans 

o Hoogglans 

Deze producten vormen een filmvormende laag en zijn halfgesloten porig of gesloten 

porig. 

4.23.6 Eisen aan houtafwerking 

- Houtstabiliteit verzekeren 

- Bescherming tegen UV-stralen 

- Esthetisch aspect dienen 

- Bescherming tegen uitlogen. 


4.23.7 Enkele praktische tips bij het afwerken 


Het hout moet steeds droog, zuiver geschuurd en stofvrij zijn. 

Het product goed oproeren VOOR en tijdens het gebruik. 

Respecteer de droogtijd, die een bepaalde laag nodig heeft, vooraleer een volgende laag 

aan te brengen. 

Tussen iedere laag die men aanbrengt lichtjes schuren met fijn schuurpapier of staalwol 

en terug stofvrij maken. 

Lees aandachtig de gebruiksaanwijzing en de R- en S-zinnen vooraleer het product te 

gebruiken. 

4.23.8 Aanbrengmethoden afwerking 


5. Instructiekaarten 


studiegebied HOUT VERSIE 2012-2013 

OPSTARTPROCEDURE 

INSTRUCTIEKAART 

GEHOORBESCHERMING VERPLICHT 

SCHERPE ZAGEN GEBRUIKEN 

SPOUWMES VERPLICHT 

ZAAGHOOGTE INSTELLEN 

BESCHERMKAP SLUITEN 

PANEELZAAGMACHINE Altendorf F45 

JUISTE STAND BREEDTEGELEIDER IN ACHT NEMEN 

DRAAISCHAKELAAR OP ‘I’ DRAAIEN 

DRAAISCHAKELAAR OP ‘O’ DRAAIEN 

AFSLUITPROCEDURE 

NOODPROCEDURE 

DICHTSTBIJZIJNDE NOODSTOP INDUWEN 

HOOFDSCHAKELAAR NAAR ‘OFF’ DRAAIEN 

Hoogte 


0-45°






SCHERPE MESSEN GEBRUIKEN 

TAFEL INSTELLEN 

PENDIKTE INSTELLEN 

PENNENBANK Vertongen 

INDIEN NODIG VERTICALE FREES INSTELLEN 

ZAAG INSTELLEN 

ALLES VERGRENDELEN EN BESCHERMKAP SLUITEN 

PER MOTOR STARTEN MET GROENE DRUKKNOP 


RODE DRUKKNOP INDRUKKEN PER MOTOR 

NOODSTOP INDUWEN 

NOODPROCEDURE 

HOOFDSCHAKELAAR NAAR ‘O’ DRAAIEN 







LINTZAAGMACHINE Centurio 

FOUTLOZE EN SCHERPE ZAGEN GEBRUIKEN 

ZAAGBLAD VOLDOENDE SPANNEN 

GELEIDING OP HOOGTE INSTELLEN VOLGENS HOUTDIKTE 

GELEIDINGSWIELEN JUIST PLAATSEN 

BESCHERMKAP VERPLICHT SLUITEN 

GROENE DRUKKNOP ‘I’ INDRUKKEN 

NOODSTOP INDRUKKEN 



NOODPROCEDURE 








FREESMACHINE Constant Philips 

JUISTE PLAATSING FREES LINKSDRAAIEND 

HOOGTE INSTELLEN 

BLADOPENING ZO KLEIN MOGELIJK 

GELEIDING INSTELLEN (DIEPTE) 

FREESOPENING ZO KLEIN MOGELIJK 

VERTICALE EN HORIZONTALE DRUKKER PLAATSEN 

ZWARTE DRUKKNOP ‘START’ INDUWEN 

RODE DRUKKNOP ‘STOP’ INDUWEN 



NOODPROCEDURE 



6. Stappenplan praktische vaardigheden 


Stap Handelingen Onderdelen Benodigdheden Opmerkingen Datum Uren 

1. 1 Werktekening 

Tekenen van een vooraanzicht 

op schaal 1/1. 

Zijaanzicht op schaal 1/1. 

Horizontale doorsnede op 

schaal 1/1. 

2. 2 Controle door leerkracht 

3. 3 Opstellen van houtstaat 

Alle onderdelen opmeten op de 

werktekening en de juiste maten 

invullen in de houtstaat. 

4. 4 Zelfstandig opmaken van een kort 

en bondig stappenplan 

5. Controle door leerkracht 

6. 4 Uitsmetten van massief hout 

Volgens de houtstaat de nodige 

onderdelen aanduiden op het ruwe 

hout en zagen (klassikaal) 

Werktekening 

Werktekening 

Pagina 25 

Meter, potlood, T-lat, 

driehoek, gom, 

tekenplank, papier en 

plakband 

Meter, houtstaat, 

gom en potlood 

In juiste kleur zetten 

Vooraanzicht = ……………………………….. 

Horizontale doorsnede = 

…………………………………………………………….. 

Zijaanzicht = 

…………………………………………………………….. 

Handtekening leerkracht 

Nauwkeurig meten! 

Iedereen moet dezelfde maten 

hebben 

Vereiste maat! 

Pagina 87 Schrijfmateriaal KORTE opeenvolgende stappen 

wat men moet doen om de 

vuilzakhouder te vervaardigen. 

Hout 

Houtstaat 

Pagina 28-40 

Paneelzaagmachine 

Afkortzaag 

Stofafzuiging 

Lintzaagmachine 

Blauw-rood potlood 

Meter en smetlat 


In de breedte 7mm meer 

uitsmetten en in de lengte 

30mm langer nemen.(stukken 

moeten wel min. 400mm lang 

zijn). 

Gebreken vermijden. 

Kijken naar scheluwte van het 

hout. 

STAND van de geleiders 






8. 6 Vlak- en haaks schaven 

9. 7 Op breedte en dikte schaven 


11. 9 Paringstekens plaatsen 


13. 1Afschrijven 

0 Hoofdstuk 4.8 

Hout 

Houtstaat 

Pagina 40 

Hout 

Houtstaat 

Pagina 40 

Hout 

Pagina 41 

Hout 

Werktekening 

Tekeningen Pagina 

21-24 

Constructie : 

Pagina 42-45 

Vlakschaafmachine 

Stofafzuiging 

Potlood 

Vandikteschaafmachine 

Stofafzuiging 

Meter 

Veiligheid gaat voorop!!! 

PBM’s gebruiken!!! 

Geleider ALTIJD controleren 

met op haaksheid. 

Eerst vlakschaven dan haaks. 

Geschaafde zijden aanduiden 

met potlood. 

Veiligheid gaat voorop!!! 

PBM’s gebruiken!!! 

Eerst op breedte en dan dikte. 


Blauw-rood potlood De regel(s) en stijl(en) bij elkaar 

brengen en de mooiste zijde 

(zichtzijde) bepalen en paren. 

Zodanig paren dat eventuele 

gebreken wegvallen door bv. 

groeven, …. 

Meter, potlood, gom, 

winkelhaak, kruishout 

en lat. 


Eindlijnen, rondom rond 

afschrijven en aanduiden X 

Duidelijke daglijnen 

Enige nauwkeurigheid met de 

werktekening vereist! 

Verloren hout arceren 




14. 1Controle 

door leerkracht 

4 


15. 1Boren 

van gaten 

5 

Stijlen (poten) 

Pagina 45 

Langgatboormachine 

Spanblokje 

 

 

Instellen machine 

Diameter 8mm 

35mm diep 

Schoudering 7mm + 5mm 

Paring naar BENEDEN 

Eerst proefstuk boren 

Controle uitvoeren 


17. 1Pennen 

slaan 

9 Onder begeleiding leerkracht 


19. 2Groeven 

frezen 

0 Onder begeleiding leerkracht 

Regels 

Pagina 46-50 

Stijlen (poten) 

Regels 

Pagina 51-58 

Freesplan p.59 

Freesplan p.60 

Pennenbank 

Tegenhout 

Spanbokje 

Freesmachine 

Spanschroeven 

Aanslagblokjes 


Instellen machine 

Pendikte 8mm 

Gelijke schouderingen 


Eerst proefstuk frezen 


Instructiekaart p. 77 

Instellen machine met 

freesplannen 

Groefbreedte 6mm 

Groefdiepte 10mm 


Eerst proefstuk frezen 






20. 2Controle 


6 


21. Zagen van panelen 

Onder begeleiding leerkracht 

Plaat MDF 6mm Paneelzaagmachine 

Zaagplannen p.61-63 

Zagen volgens plan 

Let op de stand van de 

geleiders 


22. Inpassen alle onderdelen 

23. 2Controle 


8 

24. Frezen van handvat 

Onder begeleiding van leerkracht 

25. Opronding maken aan regels met 

handvat 



27. 2Afschuiningen 

(lijst) aanbrengen 

9 Onder begeleiding van leerkracht 

Alle onderdelen 

Pagina 64 

2 brede 

bovenregels 

Pagina 64-69 

Bovenregels met 

handvat 

Pagina 70-71 

Alle massieve 

onderdelen 

Pagina 72 

Houten hamer 

Rasp, vijl, beitel 

Afkortverstekzaagmachine 

Spatieblokjes 

Spanschroeven 

Spanblokjes 

Handbovenfreesmach 

ine 

Mal 

Lintzaagmachine 

Handbovenfreesmach 

ine 

Verminderingen toepassen 

Pennen afkorten op 45° 

Pennen opronden 

Spatieblokjes 

… 


Frees goed opspannen 16mm 

Freesgedrag!!! 

Mal goed opspannen 

Zagen naast de lijn 

Raspen en vijlen tot op de lijn 


Frees goed opspannen 45° 

Freesgedrag 

Werkstuk goed opspannen 




28. Poten afkorten 


29. Opzuiveren dagzijden , binnenzijden 

en gepaarde zijde regels 


Poten 

Pagina 73 

Alle onderdelen 

Pagina 73 

31. Vergaren Onderdelen 

Pagina 74-76 


33. Zagen van bodem 

Onder begeleiding leerkracht 

34. Volledig opzuiveren vuilzakhouder 

Afkort- 

verstekzaagmachine 

Schuurpapier P80 en 

P120, schuurblokje, 

schraapstaal 

Sergeanten, 

spanschroeven, 

spanblokjes, lijm D3 

meter 

Plaat multiplex Paneelzaagmachine 

Vuilzakhouder 

p. 76 

Schuurpapier P80 en 

P120, schuurblokje, 

schraapstaal en 

steekbeitel. 

Onder hoek instellen en 4 maal 

zagen 

Onderaan op eindlijn afzagen 

Eerst schuren met P80 en 

eindigen met P120 

Steeds met de vezels mee 

schuren 

Scherpe kanten lichtjes breken 


Lijm op de juiste manier 

aanbrengen 

Vlakheid, haaksheid 

controleren 

Zagen volgens houtstaat 

Let op de stand van de 

geleiders 


Eerst schuren met P80 en 

eindigen met P120 

Eventuele lijmresten 

wegsteken met de beitel 

Steeds met de vezels mee 

schuren 

Zaagsnedes op het kopshout 

moeten weg zijn. 

Scherpe kanten lichtjes breken 




35. Bodem plaatsen Bodem, latjes en 

vuilzakhouder 

Schroevendraaier 

schroeven 

Voorboren 

Verzinken 

Vastschroeven 

36. Controle door leerkracht Handtekening leerkracht 

37. Afwerken vuilzakhouder 

1 ste laag 

Vuilzakhouder 

p. 77-80 

Acrylvernis 

Borstel of rol 

Vod 

Reinigingsmiddel 

Bokaal 

Kopshout goed indrenken. 

Met de vezels mee instrijken 

Opletten voor druipers. 

Borstel na gebruik reinigen. 

Alles instrijken 


39. Schuren eerste laag Vuilzakhouder Fijn schuurpapier 

P180 of P240 

Fijn schuren. 

De opgeruwde vezels weer 

schuren 


41. 

42. Eindafwerking vuilzakhouder 

Eindlaag 

Vuilzakhouder 

p. 77-80 

Acrylvernis 

Borstel of rol 

Vod 

Reinigingsmiddel 

Bokaal 

Kopshout goed indrenken. 

Met de vezels mee instrijken 

Opletten voor druipers. 

Borstel na gebruik reinigen. 

Alles instrijken 

43. Aanbrengen van kleurcode Vuilzakhouder Gele, blauwe verf Aanbrengen van kleurcode 

44. Eindcontrole leerkracht 

45. 5Evaluatie 

Zelfevaluatie en evaluatie door 

1 Zelfevaluatie 

leerkracht 

46. 5Totaal 

aantal lestijden 

ALLES MOET GEBEUREN BINNEN 

2 

DE TOEGESTANE TIJDSDUUR VAN 

………………………… 

HET PROJECT 

47. 5Resultaat 

3 

/100 


7. Planning 

7.1 Panning praktische vaardigheden 

UREN 


PLANNING Praktische vaardigheden 

KALENDERSCHAAL Start : ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Einde : ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, 

Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 

Bewerkingen M D W D V M D W D V M D W D V M D W D V M D W D V 

1 Werktekening 

2 Opstellen houtstaat 

3 Opstellen stappenplan 

4 Uitsmetten 

5 Schaven 

6 Paren en Afschrijven 

7 Boren 

8 Pennen slaan 

9 Groeven frezen 

10 Panelen zagen 

11 Inpassen 

12 Frezen van handvat 

13 Opronding maken handvat 

14 Afschuiningen aanbrengen 

15 Opzuiveren, vergaren 

16 Afwerken 

17 Zeer goed op schema 

18 Goed maar niet treuzelen 

19 Meer inzet gevraagd 

20 Zwak, achterstand 


7.2 Planning theoretische kennis 

UREN 


PLANNING Theoretische kennis KALENDERSCHAAL Start : ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Einde : ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, 

Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 

Bewerkingen M D W D V M D W D V M D W D V M D W D V M D W D V 

1 Voorstelling project 

2 Veilig werken (deel 2) 

3 Houtsoorten herkennen 

4 Plaatmaterialen herkennen 

5 Schetsen 

6 Technisch tekenen 

7 Handelsafmetingen hout 

8 Constructieleer 

9 Machines 

10 Afwerken van hout 

11 Herhaling 

12 

13 

14 

15 

16 

17 

18 Zeer goed op schema 

19 Goed maar niet treuzelen 

20 Meer inzet gevraagd 

21 Zwak, achterstand 


8. Kort stappenplan 

Machinale Houtbewerking : Projectdossier “Enkelvleugelraam” 

1. ……………………………………………………………………………………………… 

2. ……………………………………………………………………………………………… 

3. ……………………………………………………………………………………………… 

4. ……………………………………………………………………………………………… 

5. ……………………………………………………………………………………………… 

6. ……………………………………………………………………………………………… 

7. ……………………………………………………………………………………………… 

8. ……………………………………………………………………………………………… 

9. ……………………………………………………………………………………………… 

10. ……………………………………………………………………………………………… 

11. ……………………………………………………………………………………………… 

12. ……………………………………………………………………………………………… 

13. ……………………………………………………………………………………………… 

14. ……………………………………………………………………………………………… 

15. ……………………………………………………………………………………………… 

16. ……………………………………………………………………………………………… 

17. ……………………………………………………………………………………………… 

18. ……………………………………………………………………………………………… 

19. ……………………………………………………………………………………………… 

20. ……………………………………………………………………………………………… 

21. ……………………………………………………………………………………………… 

22. ……………………………………………………………………………………………… 

23. ……………………………………………………………………………………………… 

24. ……………………………………………………………………………………………… 

25. ……………………………………………………………………………………………… 

26. ……………………………………………………………………………………………… 

27. ……………………………………………………………………………………………… 


9. Verklarende woordenlijst 


WOORD OMSCHRIJVING 

Aanvoergeleider Het rechtopstaande gedeelte van de machine waar men het hout begint 

aan te voeren. (Voor het snijgereedschap) 

Bv. het eerste blad bij een vlakschaafmachine 

Afvoergeleider Het rechtopstaande gedeelte van de machine waar men het hout na het 

snijgereedschap begint af te voeren Bv. het eerste blad bij een 

vlakschaafmachine 

Asblokkering Hendel of stang om het draaiend gedeelte van een machine te blokkeren 

Bekwaamheid Ergens geschikt voor zijn 

Bol Naar buiten gebogen 

Bovenregel Horizontaal onderdeel van een raam- of deurelement dat steeds bovenaan 

het raamwerk is ingewerkt Bv. kaderbovenregel, vleugelbovenregel 

Daglijn De afschrijflijn van de houtbreedte op een onderdeel vaan een raam- of 

deurconstructie 

Dagzijde = dagkant. Afschrijfzijde of profileerzijde van een raam- of deuronderdeel 

Doorsnede Een tekenkundige voorstelling van een geheel doorgesneden 

Bv. een doorsnede maken van steenlijst 

Duim 25.4mm 

Duwhout Hulpstuk bij het zagen om het hout te geleiden 

Eindlijn De lijn die de overmeten maat aangeeft, steeds aangeduid met een X 

Evacuatie Van het gevaar wegsturen 

Filmvormend Elastische gesloten laag op het hout, ondoordrinbaar 

Fineer Een dun blaadje massief hout van 0.8 tot 1mm dik 

Gebod Verplicht 

Gekantrecht Houten planken die 4 zijden evenwijdig gezaagd zijn 

Gesloten porig De poriën van het hout zijn opgevuld. 

Half-gesloten 

porig 

De poriën van het hout zijn gedeeltelijk opgevuld 

Half-kwartier Half kwartier is schuin op de groeiringen gezaagd. Halve spiegels zichtbaar. 

Hol Naar binnen gebogen 

Houtstaat De houtstaat is een lijst die de nodige gegevens bevat om zonder 

moeilijkheden alle stukken, die nodig zijn om een werkstuk te vervaardigen, 

volgens hun vereiste afmeting klaar te maken. 

Hout-type Van welke boom het hout afkomstig is, loofboom of naaldboom 

Houtvademecum Naslagwerk dat de meest gebruikte houtsoorten volgens naam en 

eigenschappen samenvat 

Integraal Volledig 

Kwartier Kwartier gezaagd hout is dwars op de groeiringen. Spiegels worden 

zichtbaar 

Meeloop Met de vezels mee bewerkingen uitvoeren 

Menagering Vermindering 

Multiplex Meervoudig 

Niet filmvormend Doordringbare afwerkingslaag 

Onderregel Horizontaal onderstuk van een raam- en deurconstructie 

Bv. kaderonderregel 


Ongekantrecht 


Boom die in planken wordt verzaagd en waarbij de zijden niet zijn recht 

gezaagd 

Ontgrendelen Iets loszetten 

Open porig De poriën van het hout zijn niet opgevuld 

Parallel Evenwijdig 

Paren Duidelijke herkenbare genormaliseerde tekens plaatsen op onderdelen van 

een constructie. Ze geven de specifieke benaming weer van elk onderdeel. 

PBM Persoonlijke beschermingsmiddelen zoals oorkappen, bril, … 

Poriën Kleine openingen in het hout 

Positioneren Iets op de juiste plaats zetten 

Preventie Maatregelen treffen om ongevallen te voorkomen 

Risico Als een gevaar een blootstelling vormt is het een risico 

Safety First Veiligheid voorop 

Semi-massief Gedeeltelijk massief hout en gedeeltelijk plaatmateriaal 

Signalisatie markering 

Schulpen Op breedte zagen van massief hout 

Slaan van pennen Frezen van pennen 

Spouwmes Een metalen lat die achter een zaagblad gepositioneerd staat om geleiding 

te bieden en terugslag te voorkomen van het hout 

Stijl Verticale onderdelen in een raam- en deurconstructie 

Tegenloop Tegen de vezels in bewerkingen uitvoeren 

Triplex Drievoudig 

Universeel Veelzijdig gebruik 

Vergaren In elkaar steken van alle onderdelen tot een constructie 

Vermindering Menagering 

Vezelrichting Looprichting van de vezels, groeirichting van de boom 

Voet 305mm 

Volumieke massa De hoeveelheid massa van hout per volume 

Bv. per m³ 


10. Projectrapport 

ZELFEVALUATIE EN PROJECTRAPPORT 

10.1 Hoe gebeurt de evaluatie ? 


De evaluatie gebeurt in twee fasen. De eerste fase is dat de leerling tijdens de lessen praktijk en 

samen met het projectdossier zichzelf evalueert. Aan het eind van het project wordt dit dossier 

ingevuld afgegeven aan de leerkracht. De tweede fase bekijkt de leerkracht de zelfevaluatie en 

zal de beoordeling al dan niet aanpassen en invullen in de daarvoor voorziene kolom. De 

totaalpunten worden beslist door de leerkracht. 

De evaluatie bestaat uit een aantal criteria die beoordeeld worden door een +, +/- en -. 

De + staat voor = 1 eenheid 

De +/- staat voor = een halve eenheid 

De - staat voor = geen eenheid 

De eenheid staat voor de puntentelling die gehandhaafd wordt per onderdeel, deze kan je afleiden 

uit het totaal per onderdeel en staat in de opmerkingen genoteerd. 

10.1.1 Voorbereiding 

Omschrijving Max lln. lkr. Totaal Opmerking 

Toets 1 20 x Enkel leerkracht verbeterd 

Toets 2 20 x Enkel leerkracht verbeterd 

Taak 1 20 x Enkel leerkracht verbeterd 

Taak 2 20 x Enkel leerkracht verbeterd 

Houtsoortherkenning 20 x Enkel leerkracht verbeterd 

Technisch tekenen 

Vuilzakhouder 

50 x 

Totaal 150 

2 ste 

leerjaar 2 de 

graad BSO KTA @ Liedekerke (De Block D.) 96

11.1.2 Praktische vaardigheden 



1. Werktekening 1:1 15 +,+/ +,+/ 

1 eenheid = 3 punten 

Vooraanzicht en/of frontale 

doorsnede (juiste kleur, 

arceringen) 

Zijaanzicht of verticale 

doorsnede 

(juiste kleur, arceringen) 

Bovenaanzicht of 

horizontale doorsnede 

(juiste kleur, arceringen) 

Nauwkeurigheid 

Netheid : normschrift, 

vlekken 

-,- -,- 

2. Houtstaat 6 +,+/ +,+/ 


Vereiste maat 

Volledigheid 


-,- -,- 

3. Uitsmetten 8 +,+/ +,+/ 


+ 30mm in lengte 

+ 7mm in breedte 

Gebreken eruit 

Weinig verlies 

-,- -,- 

4. Schaven 6 +,+/ +,+/ 


Correcte manier schaven 

Holle zijde op tafel 

Haaksheid 

-,- -,- 

5. Paren 2 +,+/ +,+/ 

1 eenheid = 1 punt 

Stijlen/posten : juiste 

tekens en plaats 

Regels : juiste tekens en 

plaats 

-,- -,- 

6. Afschrijven 3 +,+/ +,+/ 

1 eenheid = 1 punt 

Eindlijnen 

Daglijnen 


-,- -,- 

Tussentotaal 40 

2 ste 

leerjaar 2 de 




7. Machinale bewerkingen 10 +,+/ +,+/ 


Instellen vlakschaafmachine 

Instellen vandikteschaaf 

Instellen pennenbank 

Instellen zaagmachine 

Instellen freesmachine 

-,- -,- 

12 Manuele 

4 +,+/ +,+/ 


bewerkingen 

-,- -,- 

Beitelen 

Raspen 

13 Dagkanten 

6 +,+/ +,+/ 


opzuiveren en 

inpassen 

-,- -,- 

Dagkanten opzuiveren : 

machineslag weg, geen 

dwarsstrepen , geen putten, 

breken van scherpe kanten. 

Inpassen : zuigende drevel, 

drevellengte 

Haaksheid en vlakheid 

14 Vergaren 12 +,+/ +,+/ 


-,- -,- 

Juist lijmgereedschap en 

spanblokjes 

Spatieblokjes gebruiken 

Haaksheid en vlakheid 

Juistheid van afmetingen 

volgens de werktekening 

15 Volledig opzuiveren 8 +,+/ +,+/ 


-,- -,- 

Machineslag weg 

Geen dwarsstrepen 

Geen putten 

Scherpe kanten breken 

16 Afwerken 10 +,+/ +,+/ 


-,- -,- 

Geen strepen 

Tussenschuren 

Geen druipers 

Met de vezelrichting mee 

Reinigen van materiaal 

Tussentotaal 50 

EINDTOTAAL PV 90 

2 ste 

leerjaar 2 de 


11.1.3 Attitude 



1. Orde en netheid 12 +,+/ +,+/ 


Werkpak 

Werkbank 

Orde op de bank 

Projectdossier netjes en op 

tijd ingevuld 

-,- -,- 

2. Zorg voor gereedschap 6 +,+/ +,+/ 


Schrijfgerief 

Boekentas 

Juist opbergen van 

gereedschap 

-,- -,- 

3. Medewerking in de klas 6 +,+/ +,+/ 


Agenda steeds bij en 

ingevuld 

Inzet in de klas 

-,- -,- 

4. Veiligheid 8 +,+/ +,+/ 


Veiligheidsschoenen 

Voorschriften werkplaats 

naleven 

-,- -,- 

5. Groepswerk 8 +,+/ +,+/ 


Samen problemen kunnen 

oplossen 

Samen beslissen wanneer 

iets goed of slecht is en klaar 

is 

-,- -,- 

6. Planning 20 +,+/ +,+/ 


Werkstuk afwerken binnen 

de daarvoor voorziene tijd. 

-,- -,- 

Totaal 60 

11.1.4 Totaal voor het project 

…………………………………………../300 punten ……………………… : 3 = …………………………/100 

2 ste 

leerjaar 2 de 


11.1.5 Eigen reflectie 

1. Wat heb ik bijgeleerd ? 

100 


………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………… 

2. Wat zou ik de volgende keer anders doen en hoe ? 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………… 

3. Wat vind ik van het eindresultaat ? 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 

………………………………………………………………………… 

Handtekening ouders Handtekening leerling Stempel leerkracht 

2 ste 

leerjaar 2 de 

graad BSO KTA @ Liedekerke (De Block D.)

11. Bronvermelding 

Polyvalente Opleiding deel 1 

Eigen ervaring 

www.google.be 

VCA basisopleiding 

FVB Machinale houtbewerking deel 1 

Cursussen collega’s 

101 


Dit dossier werd opgesteld in oktober 2012 door De Block Dieter en is afgesteld op het leerplan 

PV+TV Hout 2005/045. 

2 ste 

leerjaar 2 de 

graad BSO KTA @ Liedekerke (De Block D.)

INHOUD - KTA Liedekerke

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

INHOUD - KTA Liedekerke

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?