Voorbij de clichés over sluiers en boerka's - Lisa De Bode

thema beleefd
Voorbij de clichés over sluiers
Goed nieuws
12 overhoop 03/12

en boerka’s
voor de wereld
september 2001. De beelden van de
11 terreuraanslagen staan op ons netvlies gegrift.
Ze veroorzaakten een schokgolf door de hele wereld. De
impact van die aanslagen op het politieke, economische en
sociale leven werd in artikels, boeken, praatprogramma’s
en documentaires meermaals geanalyseerd en besproken.
Wie kan daar nog iets zinnigs aan toevoegen.
Journaliste Lisa De Bode. Geboeid door andere culturen
en vrouwenrechten, vroeg zij zich af hoe moslimvrouwen
in het Midden-Oosten over die aanslagen denken en hoe
ze omgaan met de fundamentalistische
stromingen in de islam. Ze trok naar
Saudi-Arabië en Egypte op zoek naar
een antwoord en kwam terug met
verrassende, hoopvolle verhalen van
vrouwen die vanonder hun zwarte
abaya’s een strijd voeren voor politieke
rechten en economische participatie.
Ze verzamelde die verhalen in het boek
‘De stille revolutie. Mijn zoektocht naar
de nieuwe vrouw in de Arabische wereld’, dat eind vorig
jaar verscheen. Het boek trok meteen veel aandacht in
de media omwille van zijn scherpe analyse en pakkende
getuigenissen. En Lisa De Bode kreeg in praatshows
op radio en tv meermaals de kans om over het boek te
vertellen.
Maar wie is die jonge journaliste? Waar haalde ze de
inspiratie voor die invalshoek? En wat zette haar ertoe aan
om op avontuur te gaan? Hoe beleefde ze de ontmoetingen
met die moslimvrouwen en welke indruk lieten ze op haar
na?
Wat fascineert je in andere culturen?
‘Andere
culturen
boeien me’
Andere culturen boeien me. Genetisch ben ik al bepaald.
Mijn moeder groeide op in Zuid-Afrika en Mozambique,
mijn vader deels in Congo, en ik heb familie wereldwijd, in
Saudi-Arabië, Australië en Engeland. Ik heb tweemaal een
uitwisseling kunnen meemaken in het kader van Erasmus
thema beleefd
en heb verschillende reizen naar het Midden-Oosten (Saudi-
Arabië) gemaakt. Daar kwamen er ook vragen op me af
over de impact van de terreuraanslagen van 11 september
en over de multiculturele samenleving, en dus ook over de
Marokkaanse en Turkse cultuur in het Westen, in België. Om
te weten waarover je spreekt, moet je ter plaatse gaan. Pas
dan is er echte dialoog mogelijk.
En wat boeit je speciaal in het leven van de vrouw
in ontwikkelingslanden?
Vrouwen in ontwikkelingslanden in het Midden-
Oosten hebben nog veel te vaak te kampen met
ongelooflijke vooroordelen en ongelijkheden.
Saudi-Arabië is het meest extreme voorbeeld
ter wereld. Maar als ik ginder was, deed het
me een beetje denken aan hoe het hier nog
niet zo lang geleden geweest moet zijn. In 1888
mocht een vrouw niet pleiten aan de Brusselse
balie, net zoals nu in Saudi-Arabië vrouwen wel
advocaat mogen worden, maar niet mogen pleiten in het
openbaar. Het algemeen stemrecht voor vrouwen dateert
hier amper van 1948! Verder voel ik me aangetrokken tot
groepen die uitgesloten worden. Door mijn naaste familie
heb ik geleerd om me in anderen te verplaatsen. Ik probeer
mensen te begrijpen en te respecteren in hun eigenheid. Ik
vecht ook tegen onrecht.
Saudi-Arabië is een land van grote contrasten?
Op sommige plaatsen waan je je in de Middeleeuwen.
Op andere plaatsen, in sommige enclaves, is er een grote
progressiviteit. Je merkt meteen als iemand in het buitenland
is geweest. Er is een enorme zoektocht naar identiteit. Via
internet komen er ook veel invloeden binnen. Een Saudi is
evenwel geen westerling. Er is de opgeleide elite met wie ik
Engels kon praten. Met de mindere klasse communiceerde
ik via een tolk. Saudi-Arabië is een land in evolutie. Het
moslimfundamentalisme heeft mensen aan het denken
gezet.
overhoop 03/12 13

thema beleefd
“Lisa De Bode kan
achter deuren kijken
die voor anderen
gesloten blijven. Ze
trapt niet in de val van
de gangbare clichés.
Haar kritische zin heeft
me aangenaam verrast.
Een vlot geschreven
boek met verhalen over
échte mensen!”
(Rudi Vranckx, oorlogsjournalist VRT)
14 overhoop 03/12
Kan je iets meer vertellen over het onderwijs?
Er is een breed onderwijsstelsel. Voor mannen en vrouwen.
De koning werkt aan kwaliteitsvol onderwijs en geeft
beurzen aan vrouwelijke studenten om in het buitenland
te gaan studeren. Daar krijgen ze een openheid mee voor
andere culturen, ze leren dat ze gelijkwaardig zijn, ze krijgen
een moderniteitservaring. In 2010 werd in Saudi-Arabië
een gemengde universiteit opgestart. Er is duidelijk een
mentaliteitsverandering bezig. Er is een beweging op gang
gekomen, van binnenuit. Vrouwen zijn er niet bezig met hun
uiterlijk - van de burka maken ze geen punt -, maar met
sociale rechten. Vrouwen willen werken, sociale contacten
opbouwen.
Wat heeft deze ervaring met jou gedaan?
Arabische vrouwen zetten Amerikaanse en Europese vrouwen
op dezelfde lijn. Ze zien ze als een dominante cultuur. Dat
doet me ons sluipende Westerse ‘superioriteitsdenken’ in
vraag stellen. Als je je daarvan bewust bent, dan pas kan je
in dialoog gaan. Ik heb mijn westerse pak letterlijk afgelegd
en ik heb me hun outfit aangemeten en me in hun leven
ondergedompeld. Zo ben ik het leven in het Oosten helemaal
anders gaan zien. En ik gebruik de opgedane kennis om
ook anders naar onze samenleving te kijken. En ik zou mijn
verdiepte inzichten graag doorgeven aan anderen.
Heb je daarom het boek ‘De stille revolutie’
geschreven?
Ik had al langere reportages geschreven, maar de verhalen
van de Arabische vrouwen waren me meer waard. Ik
bewonder auteurs als Charles Dickens, Isabel Allende,
Multatuli ... die wantoestanden aanklagen, schrijven vanuit
een sociale optiek en maatschappelijke veranderingen op
gang willen brengen. Ik wil vertellen wat in de Arabische
wereld leeft, er begrip en respect voor opwekken.
Hoe heb je dat concreet in je boek aangepakt?
In het eerste deel laat ik een aantal moslimvrouwen uit Saudi-
Arabië aan het woord. Die verhalen maken duidelijk dat de
wandaden van Al Qaida hen de ogen hebben geopend voor
de gevolgen van religieus extremisme. De verhalen laten
ook zien dat er in de afgelopen tien jaar in alle stilte een
islamitische emancipatiegolf op gang is gekomen. Ik denk
dat je wel degelijk van een gender(r)evolutie kunt spreken en
ik ben ervan overtuigd dat die het pad zal effenen voor meer
democratie.

In het tweede deel praat ik met Egyptische vrouwen. Die
verhalen laten zien welke rol vrouwen spelen in de revolutie
die vorig jaar losbarstte en die nu nog steeds aan de gang is.
In het derde deel richt ik de schijnwerpers op de Lage
Landen. Op het moment dat er in de Arabische wereld een
revolutie plaatsvindt, lijkt een verregaande polarisatie onze
westerse samenleving te verlammen. Is er een verband?
Je studeert nu verder in Boston?
Een master in internationale betrekkingen zal me toelaten
mijn journalistieke kennis verder te verdiepen. Tijdens mijn
studie zal ik me focussen op de islamitische beschavingen
in het Midden-Oosten en op politieke theorie en filosofie.
Maar ook thuis in België blijf ik betrokken. Momenteel werk
ik samen met een theatermaakster rond multiculturaliteit
in Borgerhout, schrijf ik opiniestukken voor Vlaamse en
Nederlandse fora en geef ik lezingen als ik in het land ben.
© Mia Verbanck
Wat ga je doen na het behalen van je master?
Graag zou ik werken als journalist in het Midden-Oosten.
In elk geval wil ik blijven schrijven en verhalen vertellen
die sociaal iets bijbrengen. Ik hoop dat mijn boek mensen
zal helpen de stereotiepen over de Arabische wereld te
doorbreken en het vreemde open tegemoet te treden.
Mia Verbanck
Lisa De Bode trok naar Saudi-Arabië en
sprak er met tientallen moslimvrouwen.
Ze ontdekte dat de wandaden van Al
Qaida ook hen de ogen openden voor de
gevolgen van religieus extremisme. Is ‘de
nieuwe vrouw’ geboren? Ook in Egypte
ging ze op zoek naar de rol van de vrouw
tijdens de revolutie begin 2011.
208 blz - € 19,99
zie speciaal aanbod p38
Lisa De Bode (1985) studeerde af aan het Centrum voor
Economie en Ethiek van de KU Leuven met een thesis over de rol
van het bedrijfsleven in de moderne filantropie. Eerst werkte ze
daarom als marketeer bij de Amerikaanse multinational Procter &
Gamble waar ze onder meer mediacampagnes hielp designen
in samenwerking met de Stichting tegen Kanker. Daarnaast
publiceerde ze reportages als freelancer in De Standaard, De
Tijd en The National, een Engelstalige krant in het Midden-
Oosten. Even overwoog ze toen om aan de slag te gaan op de
persafdeling van de gerenommeerde NGO International Crisis
Group, maar koos toch voor haar pen.
Schrijven is haar ding, besefte ze daardoor. Haar onderzoek over
vrouwenrechten in het Midden-Oosten, naar aanleiding van het
Belgische boerkaverbod, zette haar op het spoor van haar eerste
boek. Recent werkte ze zich in de kijker met ‘De stille revolutie’,
de neerslag van vele gesprekken met moslimvrouwen in Saudi-
Arabië en Egypte. Artikels in kranten en magazines en radiointerviews
duiden op de relevantie van haar werk.
Geboeid door het Midden-Oosten, gaat ze intussen voor een
master in International Affairs aan de Fletcher School of Law and
Diplomacy in Boston, met een focus op politieke filosofie.
thema beleefd
overhoop 03/12 15