23.09.2013 Views

actieplan - Stichting Natuur en Milieu

actieplan - Stichting Natuur en Milieu

actieplan - Stichting Natuur en Milieu

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

actieplan

Op weg naar duurzaam goederenvervoer


2 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

actieplan

C,mm,n cargo is een initiatief van Natuur & Milieu, zie ook www.cmmncargo.org.

Dit actieplan is mogelijk gemaakt door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu,

Havenbedrijf Rotterdam en de RAI Vereniging.

Dit rapport is gebaseerd op onderzoek door studententeams van de volgende onderwijsinstellingen:

Hogeschool Rotterdam

Technische Universiteit Delft

Technische Universiteit Eindhoven

Universiteit Twente

Working Tomorrow afstudeerprogramma van Logica

Als achtergrondrapportage is er het rapport ‘C,mm,n cargo: op weg naar schoon en zuinig transport’ van TNO.

Dit rapport is te vinden op www.tno.nl/mobiliteit en op www.cmmncargo.org.

Logica heeft de website www.cmmncargo.org en de visualisatie van C,mm,n cargo op de BedrijfsautoRAI verzorgd.

De volgende partijen zijn ook betrokken geweest bij het proces van C,mm,n cargo:

BOVAG, Daf Trucks, EVO, Heineken, IvDM, Kuehne + Nagel, Rotterdam Climate Initiative, Scania,

Spar Holding BV, TLN, Topinstituut Dinalog.

Dit actieplan is op 19 april 2012 overhandigd aan de minister van Infrastructuur & Milieu tijdens het

branchecongres op de BedrijfsautoRAI.

duurzaam goederenvervoer:

doen, doen, doen!

In dit actieplan presenteren we breed gedragen voorstellen voor grootschalige

innovaties in het goederenvervoer over de weg. Deze innovaties zijn van essentieel

belang voor een economisch gezonde en duurzame ontwikkeling van transport

en logistiek. Stijgende olieprijzen, economische kwetsbaarheid door globalisering

en nieuwe markten, gebrekkige samenwerking in de hele keten van transport en

logistiek en groeiende milieuproblemen rond klimaatverandering en luchtkwaliteit

maken ingrijpende innovaties in deze branche noodzakelijk.

Zowel de wereld van later als de wereld van nu vraagt om ingrijpende innovaties

in deze branche. Innovaties die alleen kunnen worden gerealiseerd met

gezamenlijke actie van alle partijen in de keten, die bereid zijn om daarvoor over

hun eigen schaduw heen te springen.

Om de innovatiekracht in de branche te versterken stellen wij daarom de oprich-

ting van een Turboteam Transport en Logistiek voor. Met dit Turboteam wordt

een praktische koppeling gelegd tussen de logistieke wereld en de wereld van

de verladers, de vervoerders en de truck- en trailerbouwers. Het Turboteam

bestaat uit vertegenwoordigers van vervoerders, logistieke dienstverleners,

verladers, voertuigfabrikanten, brandstof- en energieleveranciers, ICT-bedrijven,

overheden, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en maatschappelijke

organisaties. Doel van het Turboteam is het realiseren van brede samenwerking

in de hele keten, het wegnemen van belemmeringen voor duurzame innovatie

en het organiseren van grote ontwikkelprojecten – ‘living labs’ - om kansrijke

innovaties snel in praktijk te brengen.

Het motto van dit actieplan is: doen, doen, doen! Doet u mee?

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 3


4 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

INtro

Is er in 2035 nog een postbode die brieven bezorgt? Hoe ziet de brievenbus van

de toekomst eruit en waar staat hij? Wordt er nog geld vervoerd of betalen we

alleen digitaal? Kopen we nog een boek in de boekwinkel? Het tempo waarin

veranderingen op ons afkomen gaat steeds sneller. Het antwoord op deze

vragen is waarschijnlijk nee, nauwelijks.

Wat komt daarvoor in de plaats? Hoe ziet goederenvervoer er in de toekomst uit?

Een magneettrein die zich als een rollercoaster van de ene naar de andere stad

voortbeweegt? Een segway met een koelunit waarmee je supersnel restaurants

in de binnenstad kunt bevoorraden? Of een gecombineerde monorail voor

transport over zowel korte als lange afstanden? Zichzelf sturende pakketjes?

Deze en andere toekomstbeelden hebben we ontwikkeld in het project C,mm,n

cargo. Niet om de toekomst te voorspellen, maar wel om samen een route uit te

stippelen naar duurzaam en economisch gezond goederenvervoer en daarvoor

concrete stappen te zetten.

Dit actieplan is het resultaat van het project C,mm,n cargo, waarin studenten van

vijf Nederlandse universiteiten en de Hogeschool Rotterdam innovatiekansen in

goederenvervoer en logistiek hebben onderzocht. Ze hebben daarbij uiteraard

ook goed gekeken naar de vele studies en verkenningen die er op dit gebied

door anderen al zijn gedaan. TNO heeft de innovatiekansen, het onderzoek en

de achtergronden gebundeld in haar rapportage C,mm,n cargo.

Innovatiekansen zijn er volop. Snel op weg naar een economisch gezond en

duurzaam goederenvervoer!

INHOUD

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 5

duurzaam goederenvervoer: doen, doen, doen! 3

Intro 4

1 // waarom dit actieplan? 7

2 // Project c,mm,n cargo 9

3 // Belemmeringen voor innovatie 11

4 // Hoe versnellen we de innovatie in deze branche 15

5 // een turboteam voor samenwerking en versnelling 19

Onderzoeken C,MM,N cargo 26


6 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

Toename vervoer in Europa bij huidig beleid

EU doelstelling totale CO 2 -reductie ten opzichte van prognose vrachtvervoer 2050

CO 2

CO 2 emissie 100% = 1990

luchtvaart (binnenlands en binnen EU)

vrachtvervoer (weg, rails, binnenvaart)

vrachtvervoer over zee

personenvervoer korte afstand

personenvervoer lange afstand

Met uitzondering van luchtvaart van en naar de EU

en maritiem transport van en naar de EU.

Bron: PBL 2011

120

100

80

60

40

20

500

400

300

200

100

0

1990 2000 2010 2020 2030 2040 2050

index (1990 = 100)

0

1990 2000 2010 2020 2030 2040 2050

totale GHG emissies

transport emissies

transport Blue-map scenario

totale GHG doel (-60%)

totale GHG doel (-80%)

Bron: CE Delft 2011

1 // Waarom dit Actieplan?

Goederenvervoer is van groot belang voor een welvarende

samenleving. Wonen, werken, recreëren,

winkelen, consumeren, het zijn allemaal activiteiten

waarvoor een breed scala aan producten moet worden

aan- en afgevoerd. Goederenvervoer is daarom een

belangrijk onderdeel van onze economie. Tegelijk moeten

we constateren dat de enorme vervoersstromen over de

weg een sterke druk leggen op milieu, natuur en leefomgeving.

Het goederenvervoer levert een forse bijdrage

aan de klimaatverandering, aan de slechte luchtkwaliteit

en de geluidhinder in steden en dorpen en aan de

verkeersonveiligheid.

De huidige manier van goederenvervoer is bovendien

economisch kwetsbaar. De forse verkeersstromen dragen

bij aan de congestie op het wegennet en in de steden,

met tijdverlies en extra kosten als gevolg. De transportsector

als geheel is financieel kwetsbaar door de uiterst

geringe marges waarmee men moet werken. Besparing

op de brandstofkosten is daarom van cruciaal belang.

Bovendien draait het wegtransport overwegend op olie

en dat maakt deze sector kwetsbaar voor stijgende

olieprijzen en geopolitieke problemen. Deze schaarsteproblematiek

zal een steeds belangrijker effect krijgen op de

hele sector transport en logistiek.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 7

En dat terwijl de verwachting is dat het goederenvervoer

de komende jaren nog sterk zal blijven groeien.

Hoe ziet goederenvervoer er in de toekomst uit? Zowel de

bereikbaarheidsproblematiek en de economische

kwetsbaarheid als de klimaatverandering door de uitstoot

van broeikasgassen en de problemen rond luchtkwaliteit

maken een herbezinning op onze huidige manier van

werken noodzakelijk. Net als congestie hebben ook

klimaatverandering en milieuschade grote economische

effecten. Besparing op energie- en brandstofkosten

wordt steeds belangrijker voor bedrijven. De samenleving

accepteert onveiligheid, slechte lucht en geluidshinder

steeds minder. Alle betrokken partijen voelen een

toenemende urgentie om deze problemen aan te pakken.

Die trend zet door. Grootschalige innovatie is daarom een

must, en dat kan op een manier die juist ook economische

en financiële voordelen biedt. Innovatie leidt immers tot

nieuwe business cases en verdienmodellen die bedrijven

in staat stellen financieel gezond in te spelen op de

veranderende omstandigheden.

Daarover gaat C,mm,n cargo.


8 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

2 // Project C,mm,n cargo:

op weg naar duurzaam

goederenvervoer

Welke innovaties zijn mogelijk om de sector transport en

logistiek economisch te versterken en echt te verduurzamen?

Hoe brengen we die innovatiekansen in de praktijk

en hoe kunnen we die verder versnellen? Hoe ziet de

(duurzame) truck van de toekomst eruit?

Deze vragen zijn voor Natuur & Milieu aanleiding geweest

om het project C,mm,n cargo te ontwikkelen. Het doel van

C,mm,n cargo is een vermindering van de CO -uitstoot van

2

het goederenvervoer over de weg met 60% in 2035 ten

opzichte van 2005. Daarbij hebben we een sterke nadruk

gelegd op de ontwikkeling van nieuwe, gezonde business

cases en verdienmodellen. Alleen dan is het bedrijfsleven

in staat om de mogelijke, kansrijke innovaties ook daadwerkelijk

in praktijk te brengen.

In het project C,mm,n cargo is samen met onderwijsinstellingen,

bedrijven en organisaties gezocht naar

kansrijke innovaties en naar de manier om die innovaties

ook te realiseren. In dit actieplan schetsen we de resultaten.

Innovatie gaat niet vanzelf. In hoofdstuk 3 analyseren

we een aantal structurele belemmeringen voor innovatie

die in de hele keten spelen. In hoofdstuk 4 gaan we dieper

in op het innovatieproces in de branche van logistiek en

transport. Tenslotte doen we in hoofdstuk 5 concrete

voorstellen om deze innovaties samen verder te ontwikkelen

en echt in praktijk te brengen.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 9


10 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

3 // Belemmeringen

voor innovatie

Naast het verkennen en identificeren van belangrijke

innovatiekansen hebben we in het onderzoek veel aan-

dacht besteed aan de mogelijkheden om die kansen in de

praktijk te realiseren en aan belemmeringen die realisatie

juist tegenhouden.

We constateren in de huidige situatie een aantal structurele

belemmeringen voor snelle innovatie.

• Op logistiek gebied zijn versnippering en gebrekkige

samenwerking in de keten de meest in het oog

springende belemmeringen voor innovatie. Het gaat

nog een stap verder: er bestaan binnen een keten

grote belangentegenstellingen, die in de huidige situatie

niet worden overbrugd of opgelost. Dat betreft

financiële belangen, maar ook bijvoorbeeld barrières

rond de vertrouwelijkheid van gegevens over klanten

en marktpositie. Het algemene beeld is dat bestaande

innovaties vaak deeloplossingen zijn, die - hoe nuttig

op zichzelf ook - elders in de keten kosten of andere

problemen met zich brengen. Met andere woorden:

de winst van de ene partij, leidt tot kosten voor een

andere partij. Dit belemmert snelle innovatie bij veel

spelers in de keten. Veel partijen ervaren dat “de keten

op slot zit”.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 11

• Op het gebied van voertuigtechniek is er een opvallende

afstand tussen truckfabrikanten en trailerbouwers.

Er is vrijwel nooit sprake van een integraal

ontwerp van de voertuigcombinatie. Dat leidt ertoe

dat een deel van de mogelijke brandstofbesparing bij

de inzet van zuiniger trucks verloren gaat, doordat de

aërodynamische vormgeving van de combinatie

truck-trailer te wensen over laat. Hierdoor worden

belangrijke kansen op het gebied van brandstofbesparing

en CO -reductie gemist.

2

• Bij de materieelkeuze en -inzet door vervoerders en

logistieke dienstverleners is het meestal “one size fits

all”. Optimalisatie van de inzet van voertuigen naar de

kenmerken van ritprofielen vindt te weinig plaats. Dat

betekent dat zware vrachtauto’s worden ingezet op

korte ritjes waarvoor ze niet zijn ontworpen. Dat leidt

tot extra brandstofgebruik en omgevingshinder.

In stedelijk gebied kan men veel beter kleinere eenheden

gebruiken.

“Alleen haast maken

als het echt nodig is..... ”

Jos van Hillegersberg, Universiteit Twente


12 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

Energieverlies van de vrachtauto

Totale verlies

Stedelijk: 58-60%

Lange afstand: 58-59%

Aërodynamisch verlies

Stedelijk: 4-10%

Lange afstand: 15-22%

Apparatuur

Stedelijk: 7-8%

Lange afstand:1-4%

Rem energie

Stedelijk: 15-20%

Lange afstand: 0-2%

Rol weerstand

Stedelijk: 8-12%

Lange afstand:13-16%

Bij huidige vrachtauto’s wordt een klein deel van de gebruikte energie

omgezet in beweging van het voertuig. De energieverliezen op allerlei

onderdelen zijn net zoveel mogelijkheden voor innovatie en vermindering

van de CO -uitstoot per kilometer.

2

Bron: National Research Council, Transportation Research Board, USA 2011.

Aandrijving

Stedelijk: 5-6%

Lange afstand: 2-4%

• Bij de verladers is de verlaging van de kosten van

transport en logistiek overheersend. Gegeven de

marktstructuur bij de vervoerders leidt dat vervolgens

in veel gevallen tot een volstrekt marginale financiële

positie van vervoerders met daardoor uiterst geringe

mogelijkheden voor innovatie. Een vervoerder heeft

vaak gewoon niet de financiële mogelijkheid om een

innovatief - en dus veelal duurder - voertuig aan te

schaffen. Ook als de exploitatiekosten door brandstofbesparing

geringer zijn dan bij conventionele voertuigen

ervaart men dit toch als een risicovolle, namelijk

nog onbekende, investering. Het is van belang om de

extra kosten en risico’s met andere ketenpartijen te

kunnen delen en daarvoor samen nieuwe verdienmodellen

overeen te komen.

• Wet- en regelgeving vormen in bepaalde gevallen een

belemmering voor toepassing van innovatieve

concepten. Een flexibele ‘boat tail’ achteraan een

trailer ter verbetering van de aërodynamische

prestaties stuit momenteel op problemen, omdat de

Europese regelgeving over maten en gewichten een

dergelijke verlenging niet toestaat. Het aanbrengen

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 13

..

“Te vaak worden nieuwe ideeEn ontworpen om te

functioneren in een bestaand systeem. En dat

kan niet, want als je iets verandert in een systeem

verandert het systeem zelf ook.”

Elmer van Grondelle, TU Delft

van aërodynamische voorzieningen binnen de

bestaande voertuiglengtes gaat ten koste van de

nuttige ladingruimte en is dus geen optie. Een ander

voorbeeld betreft de problematiek rond de mededingingsregels.

Intensievere samenwerking in de

keten wordt vanwege de mededingingsregels zeer

kritisch gevolgd door de overheid (o.a. de NMA). Het is

voor ondernemers uiteraard van belang op dit vlak

geen problemen te krijgen. Daardoor wordt intensivering

van de samenwerking veelal geremd.

• De financiële ondersteuning vanuit de overheid voor

innovaties is te beperkt. Innovaties zijn in eerste

instantie veelal duurder door de kleine aantallen en

ze bevatten een risico vanwege o.a. hun vernieuwend

karakter. Dat vraagt om een (tijdelijke) financiële

bijdrage van de overheid en om een bereidheid bij de

overheid om de financiële risico’s mede te dragen.

Er zijn enkele instrumenten zoals de energie-investeringsaftrek

en de milieu-investeringsaftrek, maar de

mogelijkheden worden als te beperkt ervaren. Als een

bedrijf geen winst maakt, zijn deze regelingen niet

van toepassing.


14 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

Als we de resultaten uit alle onderzoeken met elkaar

verbinden constateren wij dat er een cruciale omslag

noodzakelijk is om de grote innovaties naar een forse

CO -reductie van 60% te realiseren. De vraag dringt zich

2

daarbij op of er wel voldoende krachten aanwezig zijn die

leiden tot de benodigde versnelling en opschaling van

innovatie in de branche. Aan de pull-kant ontbreekt tot

nu toe veelal een business case voor innovatie. En zonder

duidelijk zicht op een goed verdienmodel aarzelen ondernemers

begrijpelijk om grote stappen te zetten. Daarbij

komt dat bij sommigen het urgentiegevoel – noodzakelijk

om te willen experimenteren en risico te willen nemen

beperkt aanwezig lijkt.

Aan de push-kant zijn er ook nog onvoldoende krachten

om die veranderingen in gang te zetten. Concrete en

ambitieuze Europese normen voor de CO -uitstoot per

2

kilometer – zeer effectief gebleken bij personenauto’s –

zijn in ontwikkeling voor vrachtauto’s, maar ontbreken

op dit moment nog. Het Witboek Transport van de

Europese Commissie zet ambitieuze beleidslijnen uit,

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 15

4 // Hoe versnellen we de

innovatie in deze branche?

maar voorlopig is het nog onduidelijk hoe Nederland

daarop wil sturen op korte en middellange termijn. Een

duidelijk sturend gemeentelijk beleid met beperkte

toegang tot de (binnen)steden voor milieubelastende

vrachtauto’s staat nog in de kinderschoenen.

In deze situatie zijn belangrijke nieuwe initiatieven nodig

om de noodzakelijke grote innovaties te realiseren, en

wel op de volgende gebieden:

Verbinden en opschalen

In ons onderzoek zijn we allerlei heel interessante en

inspirerende innovaties tegengekomen. Kenmerkend is

echter dat ze meestal een incidenteel karakter hebben.

Ze hebben betrekking op een klein deel van de keten of

op een bepaald aspect van het voertuig: kortom een

puntoplossing. Voor de echt grote benodigde innovaties

– de sprongen – is echter bundeling van initiatieven

nodig. Voor grootschalige verandering is het nodig om

innovaties op vele aspecten met elkaar te verbinden en in


16 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

samenhang te ontwikkelen. Daarbij denken we met

name aan het combineren van logistiek en voertuigontwikkeling

vanuit een integrale visie op samenwerking

en afstemming in de hele keten. Aparte aandacht is

daarbij nodig voor opschaling van veelbelovende

initiatieven. Wat is er nodig aan de pull- en de push-kant

om die opschaling te bereiken? Wie neemt daarvoor de

verantwoordelijkheid?

Samenwerking en regie

Een essentiële voorwaarde voor innovatie in deze

branche is betere samenwerking en duidelijker regie in en

vooral over alle ketens heen. De wereld van transport en

logistiek is versnipperd. Er is sprake van deeloplossingen

en suboptimalisaties. Meestal leidt winst voor de ene

partij tot verlies voor een andere partij. Dat leidt tot

stilstand en vertraging en werkt snelle innovaties tegen.

Wij pleiten voor het doorbreken van deze verstarde

situaties. Voor vergaande innovaties is een integratie

tussen voertuigtechniek, brandstof-/energievoorziening

en logistieke vernieuwing van groot belang.

Wij willen met de voorstellen in het volgende hoofdstuk

inspiratie bieden om de bestaande ‘lock in’ te doorbreken

en innovatie voor duurzaamheid te versnellen.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 17


18 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

Het Turboteam Transport en Logistiek

De kern van ons voorstel is het daadwerkelijk ontwikkelen

en versnellen van innovaties. De belangrijkste stap is

verbeterde regie over het hele veld heen. Strakkere regie,

verbetering van de samenwerking en afstemming en een

betere verdeling van winst en verlies in de hele keten zijn

van doorslaggevend belang. Het gaat daarbij met name

om een combinatie van de logistieke wereld met de

wereld van de verladers, de vervoerders en de truck- en

trailerbouwers.

Wij stellen daarom voor een Turboteam te vormen, waar

vertegenwoordigers van de relevante partijen aan

deelnemen: vervoerders, logistieke dienstverleners,

verladers, voertuigfabrikanten, brandstof- en energieleveranciers,

ICT-bedrijven, overheden, onderwijs- en

onderzoeksinstellingen en maatschappelijke organisaties.

We noemen dit sturing 3.0: geen overheidsnota, geen

commissie van wijze mannen, maar een brede coalitie van

direct betrokkenen die zelf de hoofdlijnen uitzet en de

innovaties in praktijk brengt.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 19

5 // Een Turboteam voor

samenwerking en versnelling

in de hele keten

Wat is het doel van het Turboteam?

Doel van het Turboteam is het realiseren van brede

samenwerking in de hele keten, het wegnemen van

belemmeringen voor duurzame innovatie en het organiseren

van grote ontwikkelprojecten – ‘living labs’ - om

kansrijke innovaties snel in praktijk te brengen.

Wat is de werkwijze?

Dit Turboteam maakt een concrete innovatieagenda,

stimuleert partijen tot integrale samenwerking, identificeert

belemmeringen en onevenwichtigheden in de

keten, ontwikkelt oplossingen daarvoor, geeft adviezen

over de ontwikkeling en aanpassing van overheidsbeleid

op alle niveau’s en stimuleert een aantal ontwikkelprojecten

om innovaties daadwerkelijk in praktijk te brengen.

De scope van het Turboteam is daarmee tweeledig:

enerzijds samenwerking in de keten bevorderen en

belemmeringen opheffen en anderzijds samen met

relevante partijen concrete oplossingen in de praktijk

testen.


20 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

Wat is de meerwaarde van het Turboteam?

Er bestaan in de wereld van logistiek en onderzoek al

diverse belangrijke organisaties die zich met de toekomstontwikkelingen

en innovaties rond logistiek en

transport bezighouden. Te denken valt aan het Topteam

Logistiek, Dinalog, Connekt en AutomotiveNL en andere.

Voegt een Turboteam dan wat toe?

Wij menen van wel. Anders dan andere gremia is het

Turboteam primair gericht op afstemming en samenwerking

vanuit de truckfabrikanten, de trailerbouwers, de

vervoerders en de verladers zelf. Het accent ligt op de

praktische koppeling tussen deze sectoren, en op de

intentie om samen met ondernemers kansrijke innovaties

in de praktijk te brengen en uit te testen.

Het is uiteraard van groot belang om dit in nauw overleg

en samenwerking te organiseren met de andere organisaties.

Dit biedt naar onze mening goede kansen

gezamenlijk innovaties te versnellen.

Hoe realiseren we het Turboteam?

Wij stellen voor dat een kleine groep kwartiermakers

vanuit relevante partijen binnen drie maanden een

concreet voorstel hiervoor ontwikkelt.

Het is van groot belang om snel resultaten te boeken. Het

motto is daarom: doen, doen, doen.

De Agenda van het Turboteam Transport

en Logistiek

De wereld van logistiek en transport is veelzijdig en complex.

Daarom is voor het welslagen van het Turboteam

een duidelijke focus van groot belang. Wij stellen daarom

de volgende agendapunten voor.

1. Ontwikkel nieuwe business cases en

verdienmodellen

Het is belangrijk om snel de innovatiekansen en -

initiatieven in kaart te brengen en deze gezamenlijk

te beoordelen op hun potentie (economisch, bedrijfsmatig

en milieukundig). De financiële en economische

mechanismen in de keten verdienen daarbij de hoogste

prioriteit. Hoe bereiken we een andere (en evenwichtiger)

verdeling van de winst door innovaties binnen

de hele keten? Hoe ziet de business case eruit als de

verhouding tussen investering en exploitatiekosten bij

innovatieve oplossingen verschuift naar hogere up front

kosten? Hoe verdelen we de financiële risico’s beter

over de verschillende partijen in de keten? Ontwikkel

nieuwe business cases en verdienmodellen om deze

problemen aan te pakken. Een belangrijke taak voor het

Turboteam.

2. Neem belemmeringen weg en ontwikkel

stimulansen: aanpassing wet- en regelgeving,

regeling financiële steun en risico’s delen in de

aanloopfase.

Op diverse terreinen werkt de bestaande wet- en

regelgeving belemmerend voor innovaties. Dat geldt voor

alle overheidsniveaus: Europees, nationaal en gemeentelijk.

Voorbeelden zijn: mededingingsregels bij ketensamenwerking;

EU-regelgeving bij aërodynamische oplossingen.

Daarnaast zijn er ook overheidsmaatregelen die innovatie

juist stimuleren, zoals ambitieuze Europese normen voor

de CO -emissie van vrachtwagens en een selectief

2

toelatingsbeleid in (binnen)steden. Inventariseer die

kansen en belemmeringen, en ontwikkel voorstellen.

Innovatieprocessen kennen vaak een onrendabele

aanlooptijd. De overheid kan - eventueel samen met het

bedrijfsleven - deze belemmeringen wegnemen door

gedurende langere tijd garant te staan voor een risicodragende

financiële bijdrage. Ontwikkel creatieve

financieringsvormen. Continuïteit in overheidsbeleid is

daarbij essentieel.

Ook innovatie in de aard en het gebruik van de infrastructuur

kan belangrijk bijdragen aan innovatie. Te denken valt

aan nieuwe methoden voor soepeler intermodale overslag

en aan gedifferentieerd toelatingsbeleid door gemeenten

(privilegebeleid).

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 21


22 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

“Waar we het hebben over een

vrachtwagen zou het ook zomaar

een trein of binnenvaartschip

kunnen zijn...’’

Hans Moonen, Universiteit Twente en Logica

3. Breng innovatie in de praktijk: organiseer

ontwikkelprojecten (‘living labs’)

Het is belangrijk om kansrijke innovaties snel in praktijk

te brengen en uit te proberen. Daarom stellen we voor om

snel met drie integrale ontwikkelprojecten - living labs –

aan de slag te gaan.

Deze projecten zijn uit het C,mm,n cargo onderzoek als

kansrijke en zinvolle innovaties naar voren gekomen.

In het onderzoek worden drie innovatiegebieden onderscheiden

met verschillende ritprofielen: intern container

transport in en rond het Havengebied Rotterdam, goederenvervoer

over langere afstanden en stedelijke distributie.

Deze drie gebieden hebben qua problematiek en qua

innovatiekansen duidelijk verschillende karakteristieken.

Kenmerkend voor elk van de projecten is de integrale

benadering door verbinding van vraagstukken die op heel

verschillende punten in de keten spelen.

Het gaat om de volgende projecten:

• Slimme containers in Rotterdam

700.000 Containers blijven jaarlijks in het Rotterdamse

Havengebied binnen een straal van 20 kilometer.

In dit innovatieproject worden deze containers binnen

10 jaar innovatief en CO -neutraal vervoerd door ver-

2

beterde logistiek binnen het Rotterdamse Havengebied,

te starten op de Maasvlakte. Op basis van sterke

ketenregie en samenwerking, gericht op kortere

wachttijden, minder interne overslag en ontwikkeling

van dedicated voertuigen voor intern containervervoer.

• Stad en distributie

Ontwikkeling van de smart city, proefgebieden voor

distributie 2.0. Een gebied waar de planning van

goederenvervoer, het transport en de ontvangst van

goederen CO -neutraal gebeurt. Een pilot met combi-

2

natie van logistieke vernieuwing in de detailhandel,

stadsdistributiecentra, afhaalpunten en dedicated

elektrische voertuigen. Er is ook een belangrijke rol

voor ICT-toepassingen rondom home-delivery. Een

centrale vraag is: Waarom kwamen plannen voor

stadsdistributie tot nu toe niet van de grond? Aandacht

voor grotere afstemming en uniformiteit van

het beleid van de diverse gemeenten zijn van belang.

De ontwikkelingen rond de sterke groei van internetbestellingen

bieden daarbij nieuwe kansen voor een

compleet andere aanpak.

“Als alle vrachtwagens

voor de lange afstanden

in Europa worden

vervangen door BlueLiners

bespaart dat 7,6 a 10,8 miljard

liter brandstof per jaar.”

Gandert Van Raemdonck, TUDelft

,

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 23

• Lange afstandsvervoer: de truck van de toekomst

Een in 2012 op te richten merkonafhankelijk R&Dontwikkelplatform

“High tech systems trucks”

ontwikkelt binnen 5 jaar een werkend prototype van

een integrale modulaire truck-en trailercombinatie

(integraal ontwerp truck en trailer, hybride aandrijving,

alternatieve brandstoffen, etc.). Essentieel

hierbij is dat deze HTS Truck een integraal onderdeel

is van de logistieke systeeminnovatie waarbij er door

middel van Truck-2-Truck en Truck-2-infrastructuur

communicatie real-time kan worden gestuurd op de

beschikbaarheid van de multimodale infrastructuur en

de bijbehorende vervoerscapaciteit. Hierdoor kan de

totale goederenstroom veilig, schoon, betrouwbaar en

effectief worden gestuurd. Een succesvol voorbeeld

is de onderzoekspool voor de halfgeleiderindustrie

(Holst Centre op de High Tech Campus), waar preconcurrentieel

technologie en apparatuur(investeringen)

gezamenlijk worden gedeeld en gezamenlijke programmalijnen

worden ontwikkeld.


24 NAtuur & Milieu // // Actieplan c,mm,n Cargo

Wij stellen voor dat voor elk project een groep initiatief-

nemers (“het consortium”) wordt gevormd die de komen-

de jaren samen het innovatieproject willen realiseren. De

trekkers zorgen voor een breed gedragen projectplan in

oktober 2012. Deze plannen bouwen voort op wat er al

eerder onderzocht is en nemen de leerervaringen mee.

De innovatieprojecten of living labs vormen een nieuwe

aanpak waarmee grote innovaties in de totale keten van

logistiek en transport in de praktijk worden ontwikkeld

en uitgeprobeerd.

Bij ons onderzoek is gebleken dat een aantal relevante

partijen graag bereid is om aan deze projecten deel te

nemen om de beoogde intensieve samenwerking en

nieuwe ideeën in de praktijk verder uit te werken.

Het is essentieel om deze living labs echt een multidisciplinair

karakter te geven, om boven de puntoplossingen

uit te stijgen. Studenten kunnen een

essentiële rol spelen in deze living labs, bijvoorbeeld

middels afstudeer-projecten, of beter nog studieprogramma’s

waarbinnen studenten van verschillende

opleidingen samen aan de slag gaan met de wereld,

hun wereld, in 2035.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 25

Deze ontwikkelprojecten worden - als ‘show cases’ - uitgevoerd

onder auspiciën van het Turboteam. De projectpartners

brengen hun ervaringen ter bespreking en

evaluatie in bij het Turboteam. Het Turboteam zoekt oplossingen

voor ondervonden generieke belemmeringen

en problemen. Project specifieke problemen worden in

eerste instantie door de projectpartners zelf aangepakt.

Naast deze drie ontwikkelprojecten zijn er andere be-

langrijke initiatieven in de branche die ook in het Turboteam

zouden kunnen worden opgenomen. We denken

o.a. aan het initiatief van TLN voor meer regieontwikkeling

rond het thema alternatieve brandstoffen. Dat zou

ook een van de projecten of werkgroepen op de agenda

van het Turboteam kunnen zijn. Het is zinvol als de kwartiermakers

op deze manier de agenda samenstellen.

4. Tenslotte; communiceer!

Innovatie moet worden gedragen door mensen. Geef

daarom veel aandacht aan communicatie naar alle

betrokkenen, zowel ter informatie als ter vergroting van

het draagvlak voor nieuwe, duurzame oplossingen.


26 NAtuur & Milieu // Actieplan c,mm,n Cargo

De onderzoeken

voor C,mm,n cargo

In deze bijlage vindt u een kort overzicht van de verschillende C,mm,n cargo onderzoeken. In de overkoepelende

rapportage van TNO ‘C,mm,n cargo: op weg naar schoon en zuinig transport’ zijn de onderzoeken uitgebreider

weergegeven. De volledige onderzoeksrapporten staan op de C,mm,n cargo website: www.cmmncargo.org.

Modal shift in de Rotterdamse haven

Hogeschool Rotterdam

Het project ‘Thinking outside the container’ verschaft

inzicht in de current state en future state van de containerstromen

in- en vanuit de Rotterdamse haven naar

het achterland. Er wordt onderscheid gemaakt tussen

de verschillende modaliteiten. Per modaliteit wordt er

onderzoek gedaan naar de milieu, infrastructurele belasting,

betrouwbaarheid en veiligheid. Dit resulteert in

aanbevelingen voor grotere efficiency, kostenbesparing

en verduurzaming.

Nieuwe planning afhandeling containertrucks

Rotterdamse haven – Logica

In dit project is onderzocht hoe door beter gebruik te

maken van informatie in de keten het afhandelingsproces

van containers in het Rotterdamse havengebied kan

worden verbeterd. Uit een eerste studie werd duidelijk

dat het gebruiken van informatie met betrekking tot

wachttijden op de terminals tot op specifiek stackniveau

voor sommige terminals en informatie omtrent fileverwachtingen

bijzonder nuttig kan zijn om de wegafhandeling

te verbeteren. Minder kosten en duurzamer.

Middels simulatie is onderzocht wat de beste besturingsmethodiek

is.

BlueLiner – TU Delft Luchtvaart- en

Ruimtevaarttechniek

Ontwerp een ‘truck van de toekomst’, waarbij het verlagen

van de energiekosten, het verminderen van de CO - 2

uitstoot en het bevorderen van de verkeersveiligheid en

de werkomstandigheden voor de chauffeur de belangrijkste

ontwerpdrijfveren zijn. Met die opdracht gingen tien

studenten aan de slag. Het resultaat is de BlueLiner, een

voertuigconcept voor langeafstandstransport dat radicaal

afrekent met het traditionele denken over transport.

Substantiële efficiëntiewinst wordt behaald door een

verbeterde aërodynamica, een lichtgewicht constructie

in combinatie met een hybride aandrijflijn en intelligente

IT-subsystemen. De komende jaren zal het BlueLiner

concept verder ontwikkeld moeten worden.

Autonome elektrische vrachtvoertuigen in

Rotterdam – TU Eindhoven

Onderzoek naar de optimale aandrijflijn van een truck

ten behoeve van containervervoer in de regio Rotterdam

door middel van simulaties van het besparingspotentieel

bij toepassing van een volledig autonome elektrische

truck. Daarbij is verdergaande elektrificatie, terugwinning

remenergie, plug-in, etc. in beschouwing genomen.

Trefwoorden: optimale battery packet, terugwinning

remenergie, energy management.

Stedelijke ontwikkeling Rotterdam – TU Delft

Industrieel Ontwerpen

Dit project van Architecture en Automotive Design gaat

in op stedelijke ontwikkeling van Rotterdam in de toekomst

vanuit drie verschillende gebruiksperspectieven:

Business2Business, Business2Consumer en Consumer-

2Consumer. Voorbeelden zijn: een magneettrein die zich

als een rollercoaster van de ene naar de andere stad

voortbeweegt; de segway met een koelunit waarmee je

supersnel restaurants in de binnenstad kunt bevoorraden;

of een gecombineerde monorail voor transport over

zowel korte als lange afstanden.

S-HEV, remenergie terugwinning – TU Eindhoven

Dit project gaat over de optimale aandrijflijn van een

truck ten behoeve van stedelijke distributie in Nederland.

Onderzoek onder andere door middel van simulaties van

het besparingspotentieel bij toepassing van een serie

hybride elektrische truck en neem daarbij verdergaande

elektrificatie, terugwinning remenergie, plug-in hybride,

etc.. Ontwikkeling van voorstellen voor grotere efficiëntie

van de aandrijflijn door reductie van de lastverliezen

(lucht- en rolweerstand, massa), hybride aandrijving,

terugwinning remenergie, terugwinning thermische

energieverliezen. Aandacht voor energiemanagement.

Actieplan c,mm,n Cargo // NAtuur & Milieu 27

Chauffeurs beïnvloeding – Logica

Zijn vrachtwagenchauffeurs middels gamification

elementen te bewegen tot zuiniger rijgedrag? Brandstof

maakt een significant deel uit van de kosten van wegtransport

en onzuinig rijden zorgt voor een hoger brandstofgebruik.

Het positief beïnvloeden van chauffeurs

om tot een lager brandstofgebruik te komen is daarmee

uiterst relevant en interessant. Het resultaat van deze

ontwerpopdracht wordt door een truckfabrikant en logistiek

dienstverlener op de markt gebracht. Maar uit de

afstudeeropdracht is duidelijk geworden dat we pas aan

het begin staan van de mogelijkheden en dat (positief)

beïnvloeden van menselijk gedrag een van de belangrijkste

sleutels naar duurzaamheid is.

4C : Cross Chain Control Center – Logica

Een 4C is een Cross Chain Control Center, ofwel een

regiecentrum (fysiek of virtueel) dat optimaliseert over

meerdere supply chains heen. In deze afstudeeropdracht

is gewerkt aan een proof-of-concept voor een informatiedashboard

waarmee een logistiek dienstverlener gemakkelijk

orders en ritten identificeert als kandidaat voor

uitwisseling met andere logistieke dienstverleners. Er

wordt gekeken naar onnodige kilometers, leegrijden, hoge

emissies en type voertuig. Per saldo resulteert dit in

reductie van voertuigkilometers met besparingen op

kosten en uitstoot.


Natuur & Milieu is een onafhankelijke organisatie die zich met hart en ziel inzet voor schone energie, slimme mobiliteit,

gezond voedsel en een mooie natuur. Steun ons hierin en ga naar www.natuurenmilieu.nl

Postbus 1578

3500 BN Utrecht

030-2331328

info@natuurenmilieu.nl

www.natuurenmilieu.nl

Uitgave: Natuur & Milieu, Utrecht, april 2012 | Tekst: Natuur & Milieu | Beeld: Natuur & Milieu, De Hondsdagen - Utrecht, TU Delft Industrieel Ontwerpen,

Jilles Sloos - K\P Bureau Visueel, Eelke Dekker. | Ontwerp: De Hondsdagen, Utrecht | Druk: Drukkerij Groenewoud bv | Deze brochure is duurzaam geproduceerd in waterloos offset.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!