Inventaris - DuWoBo

duwobo.be

Inventaris - DuWoBo

Universiteit Antwerpen - Instituut voor Milieukunde

Campus Drie Eiken, D.P001, Universiteitsplein 1, B-2610 Wilrijk

tel. *32 (0)3 820 2114 - fax. *32 (0)3 820 2128 - e-mail: milieu@ua.ac.be

INSTITUUT VOOR MILIEUKUNDE

Studieopdracht:

‘Duurzaam wonen en bouwen als hefboom voor

educatie voor duurzame ontwikkeling. Doorlichting van

actoren, aanbod en omkadering en aanbevelingen voor

het beleid’

Inventaris van het huidige aanbod voor leren

gericht op duurzaam wonen en bouwen

Universiteit Antwerpen - Instituut voor Milieukunde

In opdracht van de Vlaamse Overheid,

Departement Leefmilieu, Natuur en Energie

Oktober 2007

Onderzoeksmedewerkster: Veerle Arren

Promotor: Eric de Deckere


Inhoud

Lijst van tabellen ........................................................................................................................ 7

1. Inleiding ........................................................................................................................... 13

1.1. Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO) ........................................................ 15

1.2. Duurzaam wonen en bouwen (DuWoBo) ................................................................. 17

1.3. Doelstelling ............................................................................................................... 18

2. Methodologie ................................................................................................................... 23

2.1. Deel A: Eerste inventarisatie, voorbereiding referentiekader en consultatieronde... 23

2.2. Deel B: Uitgebreide inventarisatie d.m.v. consultatieronde met de actoren ............. 25

2.3. Deel C: Evaluatie van de inventaris en formulering van aanbevelingen .................. 26

3. Formeel leren: inventaris van het huidige aanbod rond duurzaam wonen en bouwen .... 29

3.1. Secundair Onderwijs (SO) ........................................................................................ 29

3.1.1. Algemeen Secundair Onderwijs (ASO) ........................................................... 36

3.1.2. Technisch Secundair Onderwijs (TSO)............................................................ 36

3.1.3. Beroepssecundair Onderwijs (BSO) ................................................................ 37

3.1.4. Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (DBSO) .............................................. 40

3.1.5. Kunstsecundair Onderwijs (KSO).................................................................... 43

3.1.6. Aanvraag Federatie van Rudolf Steinerscholen in Vlaanderen ....................... 43

3.1.7. Leertijd ............................................................................................................. 45

3.2. Hoger Onderwijs ....................................................................................................... 48

3.2.1. Professioneel gerichte Bacheloropleidingen .................................................... 49

3.2.2. Academische gerichte Bacheloropleidingen .................................................... 52

3.2.3. Masteropleidingen............................................................................................ 53

3.2.4. Postacademische opleidingen........................................................................... 55

3.3. Volwassenenonderwijs.............................................................................................. 67

3.3.1. Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP) ......................................................... 67

3.3.2. Basiseducatie.................................................................................................... 77

3.3.3. Begeleid Individueel Studeren (BIS) ............................................................... 77

3.3.4. (Ondernemers)opleidingen aangeboden door Syntra Vlaanderen.................... 79

3.3.5. Stageovereenkomst Syntra ............................................................................... 95

3.3.6. Beroepsopleidingen aangeboden door VDAB ................................................. 97

4. Niet-formeel leren: inventaris van het huidige aanbod rond duurzaam wonen en

bouwen ........................................................................................................................... 107

4.1. Regionale volkshogescholen ‘Vormingplus’ .......................................................... 107

4.2. Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)......................................... 108

4.3. Edutec...................................................................................................................... 121

4.4. Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) ............ 130

4.5. Bouwunie ................................................................................................................ 142

4.6. Vlaamse Confederatie Bouw (VCB)....................................................................... 150

4.7. Opleidingscentrum Hout (OCH) ............................................................................. 152

4.8. Koninklijke Vereniging van Belgische Gasvaklieden (KVBG) ............................. 157

4.9. Nelectra ................................................................................................................... 159

4.10. Vormingscentrum van de elektrotechnische sector (Vormelek vzw) ..................... 162

4.11. Cedicol .................................................................................................................... 167

4.12. Koninklijke Technische Vereniging van de verwarming- en verluchtingsnijverheid

en van de aanverwante takken (ATIC).................................................................... 170

4.13. Federatie van de technologische industrie (Agoria)................................................ 174

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Inhoud

3


4.14. Ventibel ................................................................................................................... 175

4.15. Cevora ..................................................................................................................... 176

4.16. Koninklijke Vlaamse Ingenieursvereniging – Technologisch Instituut

(K VIV-TI) .............................................................................................................. 179

4.17. Vlaamse Ingenieurskamer vzw (VIK)..................................................................... 196

4.18. Nationaal Architectenverbond (NAV) .................................................................... 206

4.19. Orde van Architecten .............................................................................................. 213

4.20. Bond van Vlaamse Architecten vzw (BVA) ........................................................... 215

4.21. Vlaams Architectuurinstituut (VAi)........................................................................ 217

4.22. Vlaams Bouwmeester.............................................................................................. 220

4.23. Beroepsinstituut voor Vastgoedmakelaars (BIV) ................................................... 221

4.24. Vlaams Instituut Vastgoedopleiding (VIVO vzw).................................................. 223

4.25. Kluwer opleidingen................................................................................................. 227

4.26. Vakbonden .............................................................................................................. 231

4.26.1. Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV)..................................................... 231

4.26.2. Socialistisch Algemeen Belgisch Vakverbond (ABVV) ............................... 232

4.26.3. Algemene Centrale der Liberale Vakbonden van België (ACLVB).............. 233

4.27. Arbeid en Milieu (A&M) ........................................................................................ 235

4.28. Provinciale overheden............................................................................................. 237

4.28.1. Provincie West-Vlaanderen............................................................................ 237

4.28.2. Provincie Oost-Vlaanderen ............................................................................ 240

4.28.3. Provincie Antwerpen...................................................................................... 242

4.28.4. Provincie Vlaams-Brabant ............................................................................. 244

4.28.5. Provincie Limburg.......................................................................................... 246

4.29. Europees Centrum voor Restauratietechnieken (ECR vzw) ................................... 247

4.30. Vlaams Steunpunt Lokale Netwerken (SLN).......................................................... 251

4.31. Levanto - Centrum Ecologische Opleidingen (CEON)........................................... 256

4.32. Fabrikantenopleidingen........................................................................................... 258

5. Informeel leren: inventaris van het huidige aanbod rond duurzaam wonen en

bouwen ........................................................................................................................... 263

5.1. Netwerken ............................................................................................................... 263

5.1.1. Transitiearena Duurzaam Wonen en Bouwen................................................ 263

5.1.2. Peterschapsprojecten Bouwunie..................................................................... 265

5.1.3. Eco-bouwpools (VIBE vzw) .......................................................................... 266

5.1.4. Peterschapsprojecten startende architecten (a+A).......................................... 268

5.1.5. Internetplatform voor milieubewuste architecten: Ecodesign........................ 269

5.1.6. Vlaams netwerk van ondernemingen (VOKA).............................................. 270

5.1.7. Samenwerkingsprotocol VLAO en NAV ...................................................... 277

5.2. Educatieve (voorbeeld)projecten en NGO’s ........................................................... 278

5.2.1. EcoHuis Antwerpen (EHA!) .......................................................................... 278

5.2.2. Kamp C .......................................................................................................... 279

5.2.3. Centrum Duurzaam Bouwen (CeDuBo) ........................................................ 284

5.2.4. Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie (PIME) ....................................... 289

5.2.5. Vlaams Instituut voor Bio-ecologisch bouwen en wonen (VIBE vzw) ......... 293

5.2.6. Passiefhuis-Platform (PHP)............................................................................ 299

5.2.7. Steunpunt Duurzaam Bouwen Limburg......................................................... 303

5.2.8. Dialoog vzw ................................................................................................... 307

5.2.9. Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (BBL) .................................................... 311

5.2.10. Global Rivers Environmental Education Network (GREEN Belgium)......... 315

5.2.11. Milieuadvieswinkel (MAW) .......................................................................... 318

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Inhoud

4


5.2.12. Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen (ODE-Vlaanderen)........... 319

5.2.13. Tandem........................................................................................................... 320

5.2.14. Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling (VODO vzw) .............................. 323

5.2.15. Kristelijke Werknemersbeweging (KWB) ..................................................... 326

5.2.16. De Zonne-arc vzw .......................................................................................... 327

5.2.17. Solar 2002 (Mondo vzw)................................................................................ 328

5.3. Doe-het-zelf zaken .................................................................................................. 329

5.3.1. Gamma ........................................................................................................... 330

5.3.2. Brico............................................................................................................... 332

5.3.3. Hubo............................................................................................................... 334

5.4. Media....................................................................................................................... 336

5.4.1. Tijdschriften ................................................................................................... 336

5.4.2. Informatieve televisieprogramma’s................................................................ 337

6. Lijst van gebruikte afkortingen ...................................................................................... 340

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Inhoud

5


Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

6


Lijst van tabellen

Tabel 1: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘formeel leren’ ............................... 19

Tabel 2: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘niet-formeel leren’........................ 20

Tabel 3: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘informeel leren’ ............................ 21

Tabel 4: Vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor het Secundair Onderwijs .. 32

Tabel 5: Vakoverschrijdende eindtermen voor het Secundair Onderwijs................................ 35

Tabel 6: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het Technisch Secundair Onderwijs (TSO).............................................................................. 36

Tabel 7: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het Beroepssecundair Onderwijs (BSO) .................................................................................. 37

Tabel 8: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het Beroepssecundair Onderwijs, aangeboden als modulaire opleiding .................................. 39

Tabel 9: Rubrieken en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO) ........................................................................ 40

Tabel 10: Rubrieken en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO), aangeboden als modulaire opleiding............. 42

Tabel 11: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het Kunstsecundair Onderwijs (KSO)...................................................................................... 43

Tabel 12: Opleidingen ‘leertijd’ (Syntra) relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

(opgelijst per thema)................................................................................................................. 47

Tabel 13: Professioneel gerichte bacheloropleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ..................................................................................................................................... 50

Tabel 14: Academisch gerichte bacheloropleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ..................................................................................................................................... 52

Tabel 15: Academisch gerichte master-opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ..................................................................................................................................... 54

Tabel 16: Postacademische opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen........... 55

Tabel 17: Studiegebieden en opleidingen relevant voor duurzaam wonen en bouwen binnen

het Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP), op het niveau van secundair onderwijs ............ 68

Tabel 18: Studiegebieden en opleidingen relevant voor duurzaam wonen en bouwen binnen

het Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP), op het niveau van hoger onderwijs van het korte

type........................................................................................................................................... 70

Tabel 19: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Bouw, relevant voor duurzaam wonen en bouwen ............... 71

Tabel 20: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Hout, relevant voor duurzaam wonen en bouwen................. 73

Tabel 21: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Koeling en Warmte, relevant voor duurzaam wonen en

bouwen ..................................................................................................................................... 74

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Lijst van tabellen

7


Tabel 22: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Mechanica-Elektriciteit (Elektriciteit), relevant voor duurzaam

wonen en bouwen..................................................................................................................... 75

Tabel 23: Schriftelijke cursussen binnen het studiegebied ‘Techniek’ relevant voor

(duurzaam) wonen en bouwen in het cursusaanbod van Begeleid Individueel Studeren

(BIS)......................................................................................................................................... 78

Tabel 24: Regionale koepels en lesplaatsen van Syntra........................................................... 79

Tabel 25: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van lange opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra

Antwerpen-Brabant .................................................................................................................. 80

Tabel 26: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra

Antwerpen-Brabant .................................................................................................................. 82

Tabel 27: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van lange opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Brussel . 83

Tabel 28: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Brussel.. 84

Tabel 29: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van langlopende opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra

Limburg.................................................................................................................................... 84

Tabel 30: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen bij Syntra Limburg............................................................. 86

Tabel 31: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van ondernemersopleidingen bij Syntra Midden-Vlaanderen ............................... 89

Tabel 32: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van andere opleidingen bij Syntra Midden-Vlaanderen ........................................ 90

Tabel 33: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van opleidingen bij Syntra West............................................................................ 91

Tabel 34: Bouwopleidingen georganiseerd door de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling

en Beroepsopleiding (VDAB) i.s.m. het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid

(FVB) ....................................................................................................................................... 97

Tabel 35: Opleidingen van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor werkzoekenden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen.......................... 98

Tabel 36: Opleidingen voor werkzoekenden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

aangeboden door externe organisatoren maar aangekondigd in de databank van VDAB ..... 100

Tabel 37: Opleidingen van Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor werknemers relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen ............................. 101

Tabel 38: Opleidingen voor werknemers relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

aangeboden door externe organisatoren maar aangekondigd in de databank van VDAB ..... 102

Tabel 39: Opleidingen van Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor zelfstandigen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen ........................... 103

Tabel 40: Regionale volkshogescholen ‘Vormingplus’......................................................... 107

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Lijst van tabellen

8


Tabel 41: Opleidingsverstrekkers die vorming voor leerkrachten en/of leerlingen aanbieden

via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) ............................................ 111

Tabel 42: Opleidingen van het Europees Centrum voor Restauratietechnieken (ECR vzw)

voor leerkrachten en/of leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid

(FVB) ..................................................................................................................................... 111

Tabel 43: Opleidingen van Edutec voor leerkrachten en leerlingen via het Fonds voor

Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) ........................................................................... 112

Tabel 44: Opleidingen van het Europees Centrum voor Opleiding en Vervolmaking in

Kunstambachten en Historische Restauratie (Eucora) voor leerkrachten en leerlingen via

Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)........................................................ 113

Tabel 45: Opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH) voor leerkrachten en/of

leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) ........................... 113

Tabel 46: Opleidingen van het Roof Training Centrum (RTC) voor leerkrachten en/of

leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) ........................... 114

Tabel 47: Opleidingen van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor leerkrachten en/of leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de

Bouwnijverheid (FVB)........................................................................................................... 114

Tabel 48: Opleidingen uit het vaste aanbod van Edutec relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ................................................................................................................................... 121

Tabel 49: Opleidingen van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf

(WTCB) i.v.m. planningstechnieken en projectmanagement systemen (PMS)..................... 130

Tabel 50: Computergerelateerde opleidingen voor de bouwsector van het Wetenschappelijk

en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) ......................................................... 131

Tabel 51: Overzicht van cursussen die in de loop van 2006-2007 georganiseerd worden door

of in samenwerking met het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf

(WTCB): ter illustratie op basis van de online agenda. ......................................................... 132

Tabel 52: Cursussen georganiseerd in de loop van 2006-2007 door Cobo Media met de

medewerking van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf

(WTCB).................................................................................................................................. 132

Tabel 53: Technische Voorlichtingen, opgesteld door het Wetenschappelijk en Technisch

Centrum voor het Bouwbedrijf .............................................................................................. 133

Tabel 54: Overzicht van de beschikbare WTCB-Dossiers, aangeboden door het

Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) ........................... 137

Tabel 55: Overzicht van de Infofiches die beschikbaar zijn via het Wetenschappelijk en

Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB).............................................................. 141

Tabel 56: Aanbod aan infosessies en – avonden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen,

georganiseerd door, of in samenwerking met Bouwunie....................................................... 143

Tabel 57: De externe opleidingen uit de opleidingscataloog van het Opleidingscentrum Hout

(OCH), relevant voor duurzaam wonen en bouwen............................................................... 153

Tabel 58: De interne opleidingen uit de opleidingscataloog van het Opleidingscentrum Hout

(OCH), relevant voor duurzaam wonen en bouwen............................................................... 155

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Lijst van tabellen

9


Tabel 59: Overzicht van de vormingscentra die de opleiding ‘habilitatie van de

aardgasinstallateur’ aanbieden ............................................................................................... 158

Tabel 60: Opleidingen van Nelectra voor elektriciens........................................................... 159

Tabel 61: Vormelek-opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen.................... 166

Tabel 62: Instroomopleidingen van Vormelek voor jongeren en werkzoekenden relevant voor

(duurzaam) wonen en bouwen ............................................................................................... 167

Tabel 63: Opleidingsinhoud van de erkenningscursus tot brandertechnicus van Cedicol..... 168

Tabel 64: Opleidingsinhoud van de erkenningscursus tot reservoirtechnicus van Cedicol... 170

Tabel 65: Overzicht van de ATIC-lezingen voor 2007-2008 ................................................ 171

Tabel 66: Overzicht van ééndaagse ATIC-cursussen ............................................................ 173

Tabel 67: Opleidingen van Cevora voor bedienden relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ................................................................................................................................... 176

Tabel 68: Opleidingen van Cevora voor bedienden i.s.m. Edutec en het Fonds voor

Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB), relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen .. 178

Tabel 69: Opleidingen van Cevora voor werkzoekenden relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen ................................................................................................................................... 179

Tabel 70: De genootschappen van het Technologisch Instituut (K VIV – TI) ...................... 182

Tabel 71: Overzicht van de activiteiten van het Technologische Instituut (najaar 2007)...... 184

Tabel 72: Overzicht van de opleidingen binnen de categorie ‘Technologie’ van de Vlaamse

Ingenieurskamer (VIK) (najaar 2007).................................................................................... 197

Tabel 73: Aanbod van info- en vormingssessies en opleidingen van NAV, de Vlaamse

Architectenorganisatie, relevant voor duurzaam wonen en bouwen...................................... 207

Tabel 74: Overzicht van de activiteiten vermeld op de kalender van de Bond van Vlaamse

Architecten (BVA) voor het najaar van 2007 ........................................................................ 216

Tabel 75: Opleidingen die toegang geven tot het beroep van vastgoedmakelaar .................. 222

Tabel 76: Opleidingsaanbod van VIVO, gerangschikt per thema ......................................... 223

Tabel 77: De vakgebieden waarvoor Kluwer Opleidingen opleidingsprogramma’s

verzorgt................................................................................................................................... 227

Tabel 78: Mogelijke thema’s voor de algemene vorming van ACLVB ................................ 234

Tabel 79: Opleidingen van OBAC relevant voor het thema (duurzaam) wonen en bouwen. 241

Tabel 80: Opleidingen van OVO vzw relevant voor het thema (duurzaam) wonen en

bouwen ................................................................................................................................... 242

Tabel 81: Opleidingen van PIVO relevant voor het thema (duurzaam) wonen en bouwen .. 246

Tabel 82: Opleidingen van PLOT relevant voor het thema (duurzaam) wonen en bouwen.. 247

Tabel 83: De acht vakgebieden waarin ECR vzw opleiding aanbiedt voor werknemers ...... 251

Tabel 84: Overzicht van de opleidingen, werkervaringen of begeleiding van de lidorganisaties

van het Steunpunt Lokale Netwerken voor de sector ‘Hout en Bouw’.................................. 252

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Lijst van tabellen

10


Tabel 85: Overzicht van de opleidingen, werkervaringen of begeleiding van de lidorganisaties

van het Steunpunt Lokale Netwerken voor de sector ‘Groen’, relevant voor duurzame

ontwikkeling en/of duurzaam wonen en bouwen................................................................... 255

Tabel 86: Overzicht van de opleidingen, werkervaringen of begeleiding van de lidorganisaties

van het Steunpunt Lokale Netwerken voor de sector ‘Metaal en Elektriciteit’, relevant voor

(duurzaam) wonen en bouwen ............................................................................................... 255

Tabel 87: Peterschapsprojecten van Bouwunie...................................................................... 265

Tabel 88: Overzicht van het aanbod van PIME voor leerlingen van het secundair onderwijs

(schooljaar 2007-2008) .......................................................................................................... 291

Tabel 89: Infosessies die het Vlaams Instituut voor Bio-ecologisch bouwen en wonen

(VIBE vzw) aanbiedt.............................................................................................................. 294

Tabel 90: Overzicht van vorming voor bouwprofessionelen, georganiseerd door bouwpartners

van VIBE vzw ........................................................................................................................ 297

Tabel 91: Overzicht van het Tandem-sprekersaanbod........................................................... 321

Tabel 92: Overzicht van de Tandem-cursussen die relevant zijn voor duurzaam wonen en

bouwen ................................................................................................................................... 323

Tabel 93: Overzicht van de klustips beschikbaar bij Gamma................................................ 330

Tabel 94: Overzicht van de beschikbare Bricofiches............................................................. 332

Tabel 95: Overzicht van de tips beschikbaar bij Hubo .......................................................... 334

Tabel 96: Zendschema voor de rubriek ‘Natuurlijk wonen’ tijdens Huizenjacht (VT4) ....... 338

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

Lijst van tabellen

11


Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

12


1. Inleiding

De periode 2005 – 2014 werd door de Verenigde Naties uitgeroepen tot ‘Decennium van

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO)’. Ter uitvoering en concretisering van dit

Decennium stelde UNESCO 1 , als leidend agentschap, een internationaal

implementatieschema op. Daarnaast werd er door de UNECE 2 een ‘Regionale Strategie voor

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling’ voorgesteld. In maart 2005 werd deze strategie door

de ministers van Onderwijs en Leefmilieu van de UNECE-lidstaten aangenomen, als de

Vilnius-strategie. Het is de bedoeling dat de lidstaten deze strategie aanpassen aan de

specifieke lokale context en concretiseren via een regionaal implementatieplan voor educatie

voor duurzame ontwikkeling, voorzien in drie fasen. Het engagement voor Vlaanderen wordt

geconcretiseerd in het operationeel project ‘Educatie voor duurzame ontwikkeling’ in de

Vlaamse Strategie voor Duurzame Ontwikkeling (VSDO). De UNECE-strategietekst werd

hiervoor als basisdocument gebruikt.

De UNECE-strategie wil de lidstaten aanmoedigen om EDO verder te ontwikkelen en ingang

te doen vinden in hun formele onderwijssystemen, in alle relevante vakken en in niet-formele

en informele educatie. Met als doel de kennis en handelingsbekwaamheid van mensen te

verhogen ten voordele van een gezond en productief leven in harmonie met de natuur en met

zorg voor sociale waarden, gendergelijkheid en culturele diversiteit, en dit zowel in hun

persoonlijk als in hun professioneel leven.

De EU-Strategie voor Duurzame Ontwikkeling werd recent herzien (juni 2006), waarbij in de

beleidsrichtlijnen nogmaals gewezen wordt op het belang van educatie voor duurzame

ontwikkeling.

Vlaanderen moet een regionaal implementatieplan voor educatie voor duurzame ontwikkeling

(EDO) uitwerken. Voor Vlaanderen wordt dit aangestuurd vanuit drie beleidsniveaus: (1)

vanuit de Verenigde Naties via de UNECE Strategie, (2) vanuit het Europees beleidskader via

de EU-Strategie voor Duurzame Ontwikkeling, en (3) vanuit het Vlaamse beleid met de

Vlaamse Strategie voor Duurzame Ontwikkeling.

Verder is EDO opgenomen als één van de twaalf operationele projecten van de Vlaamse

Strategie voor Duurzame Ontwikkeling (VSDO) ‘Samen grenzen ver-leggen’. De eerste fase

van de VSDO, de kadertekst, werd in juni 2006 definitief goedgekeurd door de Vlaamse

Regering. In de tweede fase zullen voor elk van deze projectthema’s maatregelen en acties

worden uitgewerkt. Hierbij dient het gecoördineerd en geïntegreerd werken binnen de

overheid en met betrokken externe partners te worden gestimuleerd. De projecten dienen ook

gefocust te worden op het opsporen van leemtes in het beleid of beleidstegenstellingen. De

Vlaamse Strategie voor Duurzame Ontwikkeling stelt dat, om blijvende en geïnternaliseerde

resultaten te boeken, educatie zowel in het reguliere onderwijs, in alle soorten van vorming

als in het informele circuit een belangrijk instrument is (VSDO, p. 45). Naast educatie voor

duurzame ontwikkeling zijn ondermeer ook volgende thema’s opgenomen voor de

operationele projecten:

- Duurzaam wonen en bouwen;

- Maatschappelijk verantwoord ondernemen;

- Duurzame landbouw;

- Milieu en gezondheid;

- Duurzame mobiliteit;

1

UNESCO: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

2

UNECE: United Nations Economic Commission for Europe, de Europese economische commissie van de

Verenigde Naties

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

13


- Duurzaam waterbeheer;

- Duurzame productie- en consumptiepatronen;

- Milieu, energie en tewerkstelling;

- Wetenschappelijk onderzoek en innovatiebeleid;

- Duurzame ruimtelijke ontwikkeling;

- Gender – gelijke kansen.

Momenteel is het educatieve aanbod dat aansluiting vindt bij Educatie voor Duurzame

Ontwikkeling uitgebreid, maar zeer gefragmenteerd en daarom deels ongekend. Verschillende

gemeenschappen en overheden op alle niveaus zijn betrokken, evenals

middenveldorganisaties en de privé-sector, … waarbij EDO plaats vindt in de meest diverse

formele, niet-formele en informele leercontexten. Naast het aanbod in het formele onderwijs

dat aansluit bij eindtermen en leerplannen, is er een waaier aan ‘educaties’ (zoals

ontwikkelingseducatie, gezondheidseducatie, mensenrechten, …) waarvan enkele beschikken

over een eigen regelgeving (zoals het decreet Ontwikkelingseducatie, de

samenwerkingsovereenkomst ‘Milieu als opstap naar duurzame ontwikkeling’). Duurzame

ontwikkeling wordt hierbij vaak vooropgezet als prioritair transversaal thema. Veel van deze

initiatieven of projecten hebben in mindere of meerdere mate hun basis in de principes van

EDO, maar worden vaak niet als dusdanig benoemd en herkend.

Bijgevolg dringt zich op korte termijn een inventarisatie op van EDO-initiatieven op Vlaams

niveau, die moet toelaten inhoudelijke en methodologische lacunes op te sporen en de

voornaamste netwerken in beeld te brengen. Dit biedt tevens de mogelijkheid voldoende in te

spelen op lopende processen binnen de verschillende beleidsdomeinen en organisaties.

Om met het Vlaams implementatieplan voor EDO van start te kunnen gaan, beveelt de

UNECE-Strategietekst aan een actuele stand van zaken op te maken van wat de regio reeds

onderneemt dat zou passen binnen de Strategie. Hierover zullen de ministers dan, in het najaar

van 2007 te Belgrado op hun ‘Milieu voor Europa’-conferentie, verslag kunnen uitbrengen en

hun engagement ten opzichte van de Strategie kunnen aantonen.

Naast deze inventarisatie is het ook van belang een proces op gang te trekken om tot een

concreet actieplan te komen. Daarom is ervoor gekozen te vertrekken vanuit een concreet,

doch voldoende breed thema, waarbij vooral gepolst zal worden naar behoeften en

opportuniteiten. Voor deze onderzoeksopdracht binnen EDO werd bijgevolg geopteerd voor

het thema ‘Duurzaam wonen en bouwen’. Duurzaam wonen en bouwen betreft een

belangrijke sector waar het Noorden (naast rechtstreekse steun aan ontwikkelingslanden) op

eigen grondgebied en door eigen (sparend) gedrag een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan

een duurzaam klimaat- en grondstoffenbeleid.

De afgelopen decennia is gebleken dat wonen en bouwen een behoorlijke impact heeft op

diverse milieuproblemen. Het energiegebruik in gebouwen is onder meer een van de grote

bronnen van CO2-emissie, onder meer het gevolg van onvoldoende isolatie. Om de milieuimpact

van wonen en bouwen te beperken is er een groeiende behoefte aan een duurzaam

kader, waarbij rekening wordt gehouden met drie belangrijke aspecten: namelijk energieextensivering,

integraal ketenbeheer en kwaliteitsbevordering. De bouwsector is zich hier van

bewust en tracht hier dan ook op in te spelen, maar is erg afhankelijk van een degelijke

opleiding en vorming van de doelgroepen. Dit aanbod van vorming en opleidingen is divers,

maar onvoldoende overzichtelijk wat betreft het totale aanbod en de kwaliteit hiervan.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

14


1.1. Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO)

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO) vormt een belangrijke voorwaarde voor de

verwezenlijking van duurzame ontwikkeling en een essentieel instrument voor goed bestuur,

geïnformeerde besluitvorming en de bevordering van participatieve democratie. Educatie voor

duurzame ontwikkeling helpt om theoretische visies om te zetten in begrijpbare concepten en

daarbij aansluitend, in een gemotiveerde gedragsverandering. Educatie voor duurzame

ontwikkeling ontwikkelt en versterkt de mogelijkheden en capaciteiten van individuen,

groepen, gemeenschappen, organisaties en overheden om deskundig te oordelen en om

verantwoorde keuzes te maken ten voordele van duurzame ontwikkeling.

EDO draagt bij tot een beter begrip van maatschappelijke dilemma’s en keuzes tussen mens,

milieu en economie die zich op korte en lange termijn voordoen. Zij kan een verschuiving in

de mentaliteit van mensen bewerkstelligen en hun handelingsbekwaamheid vergroten om hun

leefomgeving veiliger, gezonder en welvarender te maken, met een lange termijnvisie voor

ogen en met inzicht in de onderlinge betrokkenheid en samenhang tussen de

geïndustrialiseerde en de ontwikkelingslanden.

Educatie voor duurzame ontwikkeling gaat uit van een gelijkwaardige rol van overheden,

bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, met respect voor ieders

verantwoordelijkheden, zowel in de creatieve fase, het analyseren van het probleem en het

bedenken van de oplossingen, als in de besluitvormingsfase. Duurzame ontwikkeling is per

definitie sectoroverschrijdend en transdisciplinair, wat zich ook moet vertalen in de

betrokken, of te betrekken, actoren in educaties voor duurzame ontwikkeling. EDO huldigt de

dialoog en doet ten volle beroep op de specifieke sterktes, het initiatief en de

ervaringsdeskundigheid van elk van deze actoren. Netwerking is daarom een essentieel

gegeven, waarbij afstemming en het zoeken naar synergieën centraal staan, en waarbij de

overheid deze synergieën faciliteert.

Duurzame ontwikkeling is erop gericht win-win-situaties met een verantwoorde balans tussen

sociale, milieu- en economische belangen tot stand te brengen. Win-win-situaties komen niet

tot stand door compromissen of toegevingen op bestaande stellingnames, maar door

constructieve stappen voorwaarts in een open en dynamisch proces naar consensus. Educatie

zal mensen vooral de inzichten en de vaardigheden moeten aanreiken om deel te nemen aan,

en de juiste toon te vinden bij, deze complexe onderhandelingsprocessen, en dit op alle

maatschappelijke niveaus. Essentieel is echter dat educatie voor duurzame ontwikkeling nooit

als een louter ‘instrument’ kan beschouwd worden. De klemtoon van (alle vormen van)

educatie ligt immers op het leerproces zelf. 3

De UNECE-Strategietekst (Vilnius-Strategie) levert de voornaamste elementen om ‘Educatie

voor duurzame ontwikkeling’ te omschrijven, want een strikte definitie voor EDO is moeilijk

te geven. EDO is geen statisch of welomlijnd gegeven, maar veeleer een evoluerend

denkkader, een richting waarin een vorming of opleiding zich beweegt en waarbij in mindere

of meerdere mate de drie pijlers van duurzame ontwikkeling (economisch, sociaal en

ecologisch) en de twee dimensies (lange termijn en mondiaal) aan bod komen.

3 Bron: de ontwerpprojectfiche voor project 4 ‘Educatie voor Duurzame Ontwikkeling’ bij de Vlaamse Strategie

voor Duurzame Ontwikkeling.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

15


Educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO) wordt hier begrepen in zijn meest brede

betekenis, als een vorm van ‘levenslang leren’. Het betreft een proces van levenslang en

levensbreed leren, wat organisatorisch betekent dat het niet alleen toepasselijk is op het

formele onderwijs (basis / secundair / hoger) en de formele vormingscontext, maar tevens op

diverse contexten van het niet-formele en informele leren. Levenslang en levensbreed leren

is een continu proces waarbij lerenden de nodige kennis en competenties verwerven om hun

professionele, sociale en culturele taken in een snel veranderende samenleving beter aan te

kunnen. Levenslang en levensbreed leren is ingebed in het leven zélf en sluit aan bij de

ervaringen, vragen en educatieve behoeften van personen, organisaties en ondernemingen.

Onder formeel leren worden alle vormen van leren verstaan binnen een gestructureerde

reguliere en niet-reguliere leercontext, of het schools leren. Zoals alle onderwijs en vorming

binnen het reguliere onderwijs, zowel basis, secundair (ASO / TSO / BSO / DBSO / KSO) als

hoger onderwijs en opleidingen binnen het volwassenenonderwijs (onderwijs voor sociale

promotie, opleidingen voor zelfstandigen, voor ondernemers, opleidingen van VDAB, Syntra,

…) en basiseducatie.

Niet-formeel leren omvat het buiten-schools maar intentioneel en gestructureerd leren. Zoals

(na)vormingsprogramma’s voor diverse beroepsgroepen, vorming en opleiding op de

werkvloer (door bedrijfswereld en vakbonden), vormingsprogramma’s binnen verenigingen,

Kluweropleidingen, initiatieven van lokale besturen, …

Informeel leren omvat het buiten-schools en spontaan leren, in contexten die niet expliciet

rond leren zijn georganiseerd. Zoals de uitwisseling van informatie op een vergadering,

educatieve projecten van NGO’s, netwerken van KMO’s of doe-het-zelfzaken, uitgeverijen,

vakbladen en andere media, …

Met betrekking tot het niet-formeel en informeel leren speelt het maatschappelijk middenveld

een belangrijke rol, zoals het sociaal-cultureel werk voor jongeren en volwassenen, de nietgouvernementele

organisaties, vakbonden, werkgevers, enz. De Vlaamse Strategie voor

Duurzame Ontwikkeling hecht veel belang aan de betrokkenheid van het middenveld: “Zij

zijn, door creatieve en innoverende initiatieven, vaak in de educatieve sfeer, soms ‘piloot’ in

het uitwerken van duurzame initiatieven. […] Dit verhoogt het draagvlak voor duurzame

ontwikkeling en is mede een basis voor het doen ontstaan van een mentaliteitswijziging bij de

bevolking rond een aantal thema’s.” (VSDO, p. 41).

Deze onderzoeksopdracht spitst zich toe op drie onderzoeksdomeinen die overeenkomen met

de drie leervormen: formeel, niet-formeel en informeel leren.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

16


1.2. Duurzaam wonen en bouwen (DuWoBo)

Duurzame ontwikkeling steunt op drie pijlers: sociale rechtvaardigheid (People), economische

efficiëntie (Profit) en milieuzorg (Planet). Duurzaam wonen en bouwen (DuWoBo) betreft

bijgevolg het in balans brengen van economische welvaart, ecologische kwaliteit en het

sociaal welzijn van mensen.

Bouwen heeft een grote impact op het milieu. Door onder meer het energieverbruik bij de

productie en het transport van bouwmaterialen, het gebruik van schaarse grondstoffen en

water, het afval dat vrijkomt, het beslag op de schaarse open ruimte, … Bovendien hebben de

gemaakte keuzes tijdens de (ver)bouwfase milieugevolgen op lange termijn.

Een goede en veilige huisvesting is een kernvoorwaarde als het gaat over de vervulling van

onze elementaire basisbehoeften. Kwaliteitsvol wonen houdt rekening met

gezondheidsaspecten, comfort, ruimte, veiligheid, energieprestatie, toegankelijkheid,

waterverbruik en gebruik van duurzame, gezonde bouwmaterialen en installaties. De

verschillende aspecten moeten in een mondiaal perspectief bekeken worden en rekening

houden met de ecologische voetafdruk en de sociale condities waaronder de verschillende

materialen worden ontgonnen, geproduceerd en verwijderd hier en in het Zuiden. Ook het

energievraagstuk moet op een mondiale basis bekeken worden waarbij de link met het

klimaatbeleid belangrijk is.

Duurzaam wonen en bouwen moet daarbij voldoen aan een aantal uitgangspunten. De

woningen zijn kwalitatief van hoog niveau wat betreft bouw, onderhoud en gebruik. In de

bouw, onderhoud en renovatie van gebouwen worden duurzame bouwconcepten gebruikt

waarbij materialen en producten gebruikt worden die ethisch, sociaal, economisch en

ecologisch verantwoord zijn over hun ganse levenscyclus. In eerste instantie dienen de

fysieke stromen (o.a. van water, energie en materialen) van het wonen worden beheerst.

Daarnaast wordt er zuinig omgegaan met de materialen, energie en water tijdens het

bouwproces. De emissies en afvalproductie zijn radicaal teruggedrongen. Zowel het fysieke

woningaanbod als de woondienstverlening zijn voor iedereen toegankelijk en op maat van

zijn behoefte. Iedereen heeft een oppervlakte ruimte voor privé-gebruik, maar daarnaast is er

een nieuwe invulling gegeven aan de multifunctionele gemeenschappelijke ruimte. Er is een

juiste balans tussen privaat, semi-publiek en publiek gebruik. De bouwsector is economisch

gezond en heeft veel aandacht voor en een groot aanbod van duurzame ruimtelijke concepten,

bouwmaterialen, bouwconcepten, wooninstallaties en woondiensten. De bouwsector zelf

functioneert op een maatschappelijk verantwoorde en verantwoordelijke wijze en steunt op

degelijke vorming en opleiding. Er is ruimte voor innovatie en creativiteit. 4

4 Bron: naar de visie van de Transitiearena, ‘Vlaanderen in de steigers – visie op duurzaam wonen en bouwen in

2030 en actie voor nu’. Beschikbaar via http://duurzaambouwen.lne.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

17


1.3. Doelstelling

Het doel van deze studieopdracht kan opgesplitst worden in twee, weliswaar samenhangende,

delen. Een eerste doelstelling is het opstellen van de actuele stand van zaken (inventaris)

omtrent de actoren, opleidingen, eindtermen, cursussen, initiatieven, projecten en materialen

beschikbaar in het kader van educatie voor duurzame ontwikkeling voor het thema ‘duurzaam

wonen en bouwen’.

Een gedeelte van dit actuele overzicht (zoals bestaande beleidsmaatregelen, wettelijke en

operationele raamwerken, financiële mechanismen, raamwerken van intergouvernementele

samenwerking en partnerschappen met een ruime keur aan belanghebbenden, bestaand

onderzoek, aanbod wat betreft het algemene concept ‘educatie voor duurzame ontwikkeling’)

valt buiten het bereik van deze studieopdracht.

Het actuele overzicht zal daarentegen wel inzichten aanreiken wat betreft

- Onderbelichte inhouden m.b.t. duurzaam wonen en bouwen

- De verdeling over deeldomeinen van onderwijs en vorming: waar gebeurt er (te)

weinig of niets?

- Overlappend materiaal, tekort aan materiaal of nood aan vernieuwing

- Mogelijkheden m.b.t. samenwerking en netwerking tussen actoren

- Suggesties voor verder wetenschappelijk onderzoek (niet-limitatief)

- Innovatiegerichtheid – in hoeverre worden nieuwe evoluties in de vorming /

lessenpakket opgenomen.

De tweede doelstelling is het formuleren van aanbevelingen t.b.v. het milieu- en

vormingsbeleid, én naar de diverse actoren in het werkveld. Deze aanbevelingen worden

kritisch bekeken en in de mate van het mogelijke gerangschikt.

Er kunnen drie onderzoeksdomeinen onderscheiden worden, in overeenstemming met de drie

gangbare vormen van ‘leren’: formeel, niet-formeel en informeel leren. In plaats van te

streven naar een kwantitatief volledige inventarisatie van het aanbod wat betreft duurzaam

wonen en bouwen, is het de bedoeling na te gaan welke mogelijkheden er zijn om aspecten

van duurzaam wonen en bouwen op een doelgroepspecifieke manier te integreren in de drie

leercontexten.

Er kunnen twee doelgroepen onderscheiden worden in verband met EDO in het kader van

duurzaam wonen en bouwen. Enerzijds educatie gericht naar (toekomstige) professionelen in

de bouwsector (de productiezijde als het ware), en anderzijds educatie naar de (potentiële)

bouwer en verbouwer (de consumptiezijde als het ware). Deze studieopdracht richt zich enkel

op de eerstgenoemde doelgroep, met name de (toekomstige) professionelen in de bouwsector.

Bij de drie onderzoeksdomeinen (leercontexten) worden gelijklopende onderzoeksvragen

vooropgesteld, enigszins aangepast aan de specifieke vorm van ‘leren’, zijnde formeel, nietformeel

en informeel leren (zie respectievelijk Tabel 1, Tabel 2 en Tabel 3).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

18


Tabel 1: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘formeel leren’

Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘formeel leren’:

1. Waar heeft educatie voor duurzaam wonen en bouwen een plaats in de

ontwikkelingsdoelen, vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen, leerplannen,

handboeken, curricula, onderwijsprogramma’s en cursussen van het secundair

technisch en beroepsonderwijs, hoger / universitair onderwijs en

volwassenenonderwijs?

2. Wie zijn de belangrijkste actoren / aanbieders bij het formeel leren omtrent duurzaam

wonen en bouwen?

- Wie zijn de actoren?

- Waar is er draagvlak voor?

- Is er openheid betreffende de duurzaamheidsaspecten van het thema?

- Wie betrekken om voorbij de kleine groep overtuigden te geraken?

- Wie is tot actieve samenwerking bereid?

- Is men mee betreffende innovatie rond duurzaam wonen en bouwen?

- Hoe blijven de aanbieders op de hoogte i.v.m. nieuwe evoluties?

3. Heeft educatie voor duurzaam wonen en bouwen een plaats in de

vormingsprogramma’s voor intermediairen zoals schooldirecties, pedagogische

begeleidingsdiensten, nascholing voor leerkrachten, schoolteams, docenten hoger

onderwijs, educatieve centra, vormingscentra inzake duurzaam wonen en bouwen? Wat

is daar de aard, inhoud, kwaliteit, kwantiteit van?

4. In welke mate komt duurzaam wonen en bouwen voor in de diverse ‘educaties’ (zoals

ontwikkelingseducatie, gezondheidseducatie, …) in het secundair technisch en

beroepsonderwijs, via cursussen en projectwerk? Welke voorbeelden van geïntegreerde

samenwerking of projecten zijn er?

5. Welke initiatieven of cursussen omtrent duurzaam wonen en bouwen zijn onlangs

afgerond, lopen er momenteel of zijn gepland? Wat is er de status van: verplicht of

optioneel? Wat waren de knelpunten en de mogelijkheden?

6. In welke mate zijn initiatieven of cursussen omtrent duurzaam wonen en bouwen

verbonden aan de mondiale context van duurzame ontwikkeling en

klimaatverandering? Is het LCA-denken hierbij opgenomen?

7. Welke educatieve materialen zijn er voorhanden inzake duurzaam wonen en bouwen?

8. Zijn er beroepen die in het kader van duurzaam wonen en bouwen noodzakelijk zijn

waarvoor nog geen aangepaste opleiding bestaat?

9. Waar zijn er al praktijkvoorbeelden (van samenwerking, concrete acties, het doorgeven

van nieuwe methodieken, …)? Hoe kan deze uitwisseling (via peterschappen, …)

gestimuleerd worden?

10. Welke stimulansen en/of hinderpalen zijn er om educatie voor duurzaam wonen en

bouwen in het formeel leren meer ingang te laten vinden (flankerend beleid)?

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

19


Tabel 2: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘niet-formeel leren’

Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘niet-formeel leren’

1. Wie zijn de belangrijkste actoren / aanbieders bij het niet-formeel leren omtrent

duurzaam wonen en bouwen?

- Wie zijn de actoren?

- Waar is er draagvlak voor?

- Is er openheid betreffende de duurzaamheidsaspecten van het thema?

- Wie betrekken om voorbij de kleine groep overtuigden te geraken?

- Wie is tot actieve samenwerking bereid?

- Is men mee betreffende innovatie rond duurzaam wonen en bouwen?

- Hoe blijven de aanbieders op de hoogte i.v.m. nieuwe evoluties?

2. Heeft educatie voor duurzaam wonen en bouwen een plaats in de

vormingsprogramma’s voor intermediairen zoals architecten / aannemers / ploegleiders,

energieadviseurs, verdelers, producenten van bouwmaterialen, personeel van

milieuadvieswinkels, gemeenteambtenaren, …? Wat is daar de aard, inhoud, kwaliteit,

kwantiteit van?

3. Welke initiatieven, cursussen of (peterschaps)projecten omtrent duurzaam wonen en

bouwen zijn onlangs afgerond, lopen er momenteel of zijn gepland? Wat is er de status

van: verplicht of optioneel? Wat waren de knelpunten en de mogelijkheden?

4. In welke mate zijn initiatieven, cursussen of (peterschaps)projecten omtrent duurzaam

wonen en bouwen verbonden aan de mondiale context van duurzame ontwikkeling en

klimaatverandering? Is het LCA-denken hierbij opgenomen?

5. Welke educatieve materialen zijn er voorhanden inzake duurzaam wonen en bouwen?

6. Zijn er beroepen die in het kader van duurzaam wonen en bouwen noodzakelijk zijn

waarvoor nog geen aangepaste opleiding bestaat?

7. Waar zijn er al praktijkvoorbeelden (van samenwerking, concrete acties, het doorgeven

van nieuwe methodieken, …)? Hoe kan deze uitwisseling (via peterschappen, …)

gestimuleerd worden?

8. Welke stimulansen en/of hinderpalen zijn er om educatie voor duurzaam wonen en

bouwen in het niet-formeel leren meer ingang te laten vinden (flankerend beleid)?

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

20


Tabel 3: Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘informeel leren’

Onderzoeksvragen voor het onderzoeksdomein ‘informeel leren’

1. Wie zijn de belangrijkste actoren / aanbieders bij het informeel leren omtrent duurzaam

wonen en bouwen?

- Wie zijn de actoren?

- Waar is er draagvlak voor?

- Is er openheid betreffende de duurzaamheidsaspecten van het thema?

- Wie betrekken om voorbij de kleine groep overtuigden te geraken?

- Wie is tot actieve samenwerking bereid?

- Is men mee betreffende innovatie rond duurzaam wonen en bouwen?

- Hoe blijven de aanbieders op de hoogte i.v.m. nieuwe evoluties?

2. Heeft educatie voor duurzaam wonen en bouwen een plaats in de

vormingsprogramma’s voor intermediairen zoals projectmedewerkers van NGO’s,

verdelers, …? Wat is daar de aard, inhoud, kwaliteit, kwantiteit van?

3. Welke initiatieven, cursussen of (peterschaps)projecten omtrent duurzaam wonen en

bouwen zijn onlangs afgerond, lopen er momenteel of zijn gepland? Wat is er de status

van: verplicht of optioneel? Wat waren de knelpunten en de mogelijkheden?

4. In welke mate zijn initiatieven, cursussen of (peterschaps)projecten omtrent duurzaam

wonen en bouwen verbonden aan de mondiale context van duurzame ontwikkeling en

klimaatverandering? Is het LCA-denken hierbij opgenomen?

5. Welke educatieve materialen zijn er voorhanden inzake duurzaam wonen en bouwen?

6. Zijn er beroepen die in het kader van duurzaam wonen en bouwen noodzakelijk zijn

waarvoor nog geen aangepaste opleiding bestaat?

7. Waar zijn er al praktijkvoorbeelden (van samenwerking, concrete acties, het doorgeven

van nieuwe methodieken, …)? Hoe kan deze uitwisseling (via peterschappen, …)

gestimuleerd worden?

8. Welke stimulansen en/of hinderpalen zijn er om educatie voor duurzaam wonen en

bouwen in het informeel leren meer ingang te laten vinden (flankerend beleid)?

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

1. Inleiding

21


Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

22


2. Methodologie

De verschillende opleidingen en vorminginitiatieven rond duurzaam wonen en bouwen

moeten in de eerste plaats geïnventariseerd worden. De op te lijsten kenmerken, voor elke

opleiding, moeten het mogelijk maken in een later stadium de opleidingen en

vormingsinitiatieven te evalueren. Meer specifiek zullen de betrokken actoren, het aanbod en

de omkadering van educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO) binnen het brede thema

‘duurzaam wonen en bouwen’ geëvalueerd worden. Aan de hand van de analyse en evaluatie

van het aanbod, de actoren en de omkadering, en na het consulteren van verschillende

betrokken actoren en sectoren, zullen aanbevelingen geformuleerd worden.

De studieopdracht werd opgedeeld in 3 fasen.

Deel A was de eerste inventarisatie op basis van toepasselijke documenten en websites. Ook

de latere evaluatie werd voorbereid door het opstellen van een referentiekader waaraan het

aanbod, de actoren en de omkadering getoetst kunnen worden. Gelijktijdig werd de

consultatieronde voorbereid. Vervolgens werden de betrokken actoren en experten

geconsulteerd in deel B. In deel C vond de evaluatie van de verzamelde gegevens plaats,

waarna de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen geformuleerd werden.

De verschillende methodieken worden hieronder meer gedetailleerd besproken voor de drie

fasen van de studieopdracht.

In bepaalde regio’s en bij bepaalde sectoren is al heel wat voorkennis voorhanden. De

bottom-up aanpak garandeert de inbreng van de voornaamste actoren. De expertise van

belangrijke actoren zal op deze manier meegenomen worden in de doorlichting van het

aanbod en zeker bij het formuleren van aanbevelingen

2.1. Deel A: Eerste inventarisatie, voorbereiding referentiekader en

consultatieronde

In eerste instantie werd er een uitgebreide literatuurstudie gedaan van alle aspecten rond

educatie (voor duurzame ontwikkeling) op het vlak van duurzaam wonen en bouwen.

Hiervoor werd vertrokken van de lijst met toepasselijke documenten en websites die

aangereikt werden in het bestek van de studieopdracht. Bijkomende mogelijke bronnen

werden voorgesteld door de stuurgroepleden tijdens de eerste stuurgroepvergadering

(12 maart 2007).

Op basis van deze literatuurstudie werd er enerzijds bekeken welke inhouden aan bod dienen

te komen of verwacht kunnen worden m.b.t. duurzaam wonen en bouwen. Anderzijds werd er

een overzicht gegeven van het huidige aanbod aan educatie rond duurzaam wonen en bouwen

in Vlaanderen. In deze inventaris werd een onderscheid gemaakt tussen de drie

onderzoeksdomeinen of leercontexten: formeel, niet-formeel en informeel leren, waarbij de

verschillende karakteristieken van het betreffende aanbod worden weergegeven.

Er werd geopteerd om met een referentiekader te werken voor de uiteindelijke evaluatie van

het aanbod, de actoren en de omkadering. Hierdoor is het mogelijk objectief aan te geven

waarop de beoordeling van de opleidingen, de actoren of de omkadering gebaseerd is. Het

referentiekader werd ondermeer gebaseerd op de visietekst ‘Vlaanderen in de steigers’ van de

Transitiearena Duurzaam Wonen en Bouwen, mits een vertaalslag naar de situatie voor

opleidingen. Volgende documenten werden eveneens gebruikt bij het opstellen van het

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

2. Methodologie

23


eferentiekader: het referentiekader van de VLIR-visitatie ‘Milieuwetenschappen’,

beroepscompetentieprofielen, vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen (voor het

secundair onderwijs). De opsomming van aspecten die binnen een opleiding rond duurzaam

bouwen aan bod zouden moeten komen, werd ondermeer gebaseerd op de ‘Meetlat Duurzaam

Bouwen’ van het Steunpunt Duurzaam Bouwen Limburg. Het leeuwendeel van het

referentiekader is van toepassing op de drie onderzoeksdomeinen, slechts een beperkt aantal

aspecten en criteria zijn eerder specifiek voor een leercontext.

Dit toetsingskader werd voorgelegd voor aanvullingen en suggesties aan de leden van de

projectbegeleidingsgroep 5 , de stuurgroepleden en aan de deelnemers van de

klankbordgroepen.

Dit referentiekader werd ook gebruikt bij (de voorbereiding van) de consultatieronde.

Er werd gekozen voor een consultatieronde opgebouwd uit verschillende onderdelen. Een

eerste onderdeel was het voorleggen van het (beknopt) overzicht van de verschillende

opleidingen en vormingsinitiatieven rond duurzaam wonen en bouwen aan de betrokken

actoren (tijdens de klankbordgroepen) en de stuurgroepleden (tijdens de tussentijdse

stuurgroepvergadering).

Daarnaast werd het referentiekader gebruikt om de actoren die nauw betrokken zijn bij de

organisatie van één of meerdere opleiding- of vormingsinitiatieven te bevragen. Hierdoor kan

de spreiding en kwaliteit van het aanbod en de omkadering van educatie rond duurzaam

wonen en bouwen in kaart gebracht worden. Deze enquête werd enigszins gebaseerd op het

referentiekader, voornamelijk op de opsomming van voor duurzaam wonen en bouwen

relevante aspecten.

Bij het opstellen van deze schriftelijke bevraging werd aandacht besteed aan het belang van

een bottom-up benadering. Er werd getracht de vraagstelling relevant te houden voor de zeer

verscheiden groep van bevraagde actoren om de respons te verhogen. Tevens werd de lengte

van de vragenlijst zo veel mogelijk beperkt. Waar mogelijk werden eenvoudige invul- of

aankruisvraagstellingen gebruikt, met een gering aantal meer tijdrovende vragen. Uiteraard

was er steeds de mogelijkheid om bijkomende informatie te vermelden of opmerkingen en

aanbevelingen te formuleren i.v.m. aspecten die de respondent belangrijk achtte.

Naast het aftoetsen van de volledigheid van de eerste inventarisatie en het bevragen van de bij

educatieve initiatieven betrokken actoren (a.d.h.v. het referentiekader) werd tijdens deel A een

derde onderdeel van de consultatieronde voorbereid. Niet alle betrokken actoren konden

binnen de tijdspanne van het project individueel geïnterviewd worden over hun visie en

inzichten wat betreft het aanbod, de actoren en de omkadering van de educatie rond duurzaam

wonen en bouwen in Vlaanderen. Om de efficiëntie te waarborgen werd geopteerd te werken

met een brede schriftelijke bevraging (op basis van het bewerkte referentiekader, zie hoger)

en een meer beperkt discussiemoment. Actoren met een bredere kijk op de problematiek - bv.

verantwoordelijken van onderwijsnetten i.p.v. individuele scholen en directies – namen de rol

van ‘bevoorrechte getuigen’ op tijdens drie klankbordgroepen. De gegevens uit de

inventarisatie en schriftelijke bevraging brachten voornamelijk praktische informatie naar

voren, terwijl de gesprekken met bevoorrechte getuigen eerder beoogden inzichten, visies,

standpunten en (strategische) knelpunten bloot te leggen.

5 De studieopdracht werd ondersteund door een begeleidingsgroep: Prof.dr.ir Eric de Deckere (UA-IMK),

Prof.dr. Ilse Loots (UA-IMK), Prof.dr. Peter Van Petegem (UA-Edubron), Lic. Monique Sys (UA-IMK), Ir-arch.

Lucien Denissen (Hogeschool Antwerpen, dep. Ontwerpwetenschappen), Ir-arch. Johan De Walsche (HA-dep.

Ontwerpwetenschappen)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

2. Methodologie

24


Er werden twee klankbordgroepen gepland in juli 2007: een groep meer toegespitst op

formeel leren en voornamelijk de architectuuropleidingen; een tweede groep met

bevoorrechte getuigen binnen het brede kader bouwen en wonen. In september 2007 volgde

dan een derde en laatste klankbordgroep die zich richtte op het secundair onderwijs,

voornamelijk technisch en beroepssecundair onderwijs.

Het einde van de eerste inventarisatie werd gerapporteerd in het tussentijdse rapport, wat

voorgelegd werd tijdens de tweede stuurgroepvergadering (27 juni 2007).

2.2. Deel B: Uitgebreide inventarisatie d.m.v. consultatieronde met de

actoren

Volgend op de eerste inventarisatie door middel van literatuurstudie, werd gestart met de

consultatieronde. Zoals aangehaald onder deel A i.v.m. de voorbereidingen, bestond deze uit

drie onderdelen waarbij telkens vanuit een andere invalshoek andere actoren werden

betrokken (enige overlap was echter niet uit te sluiten).

Een beknopt overzicht van de verschillende opleidingen en vormingsinitiatieven rond

duurzaam wonen en bouwen werd rondgestuurd naar verschillende expertgroepen ter zake: de

leden van de begeleidingsgroep, de stuurgroepleden, de leden van de Transitiearena

Duurzaam wonen en bouwen, en de deelnemers van de klankbordgroepen (a.d.h.v. tussentijds

rapport). Met als doel het verzamelen van aanvullingen en opmerkingen op het voorlopige

overzicht van beschikbare opleidingen en vormingsinitiatieven.

Een tweede piste was het bevragen van de verantwoordelijken voor de reeds gebundelde

opleidingen. De vragenlijst werd enigszins gebaseerd op het referentiekader zodat het aanbod

getoetst kan worden aan dit kader. De respondenten konden bijkomende informatie,

opmerkingen en aanbevelingen toevoegen, waarmee ze hun antwoorden konden nuanceren en

duiden in een ruimere context. Naast informatievergaring leverde de bevraging zo ook

inzichten in het bredere kader en kwamen reeds knelpunten of opportuniteiten naar voren.

De derde piste binnen de consultatieronde was het raadplegen van een beperkt aantal

bevoorrechte getuigen d.m.v. klankbordgroepen. De actoren die hiervoor uitgenodigd werden,

werden geselecteerd op basis van de eerste inventarisatie en in overleg met de

begeleidingsgroep en opdrachtgever.

Er werden in totaal drie klankbordgroepen ingericht ten behoeve van de studieopdracht. Een

eerste klankbordgroep richtte zich op de verantwoordelijken van de verschillende

architectuuropleidingen in Vlaanderen (formeel leren, hoger onderwijs). Een architect bepaalt

met zijn ontwerp in grote mate welke ‘duurzame’ aspecten opgenomen worden en hoe

duurzaam een gebouw kan worden (de uitvoering van het ontwerp speelt hier ook een niet te

verwaarlozen rol in). Het tweede overleg richtte zich op de verschillende actoren betrokken

bij de bouwsector en de bijhorende opleidingen (niet- en informeel leren). Tijdens deze

tweede klankbordgroep kon het aanbod aan opleidingen ook getoetst worden aan de behoeftes

en eisen van de sector. De derde en laatste klankbordgroep was specifiek gericht op secundair

onderwijs (formeel leren). De leerlingen van het secundair onderwijs (voornamelijk technisch

en beroepssecundair onderwijs) vormen een belangrijke schakel in het proces naar een meer

duurzaam wonen en bouwen omdat ze later na hun middelbare studies vaak de professionele

uitvoerders van het bouwproces worden.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

2. Methodologie

25


De informatie en inzichten, die verworven werden via de drie pistes van deze uitgebreidere

inventarisatie, werden geïntegreerd in de resultaten van de eerste inventarisatie. Het overzicht

van het huidige aanbod, de betrokken actoren en de omkadering levert de nodige gegevens

voor de uiteindelijke analyse en evaluatie.

2.3. Deel C: Evaluatie van de inventaris en formulering van aanbevelingen

Tijdens deze laatste fase werden de resultaten van de inventarisatie gebundeld en uitgebreid

geëvalueerd met als doel inzicht te verkrijgen in volgende aspecten, zoals vermeld bij de

doelstellingen van deze studieopdracht:

- Onderbelichte inhouden m.b.t. duurzaam wonen en bouwen:

Het opgestelde referentiekader geeft een overzicht van de verschillende aspecten en

thema’s die aan bod zouden moeten komen bij de (objectief gezien) meest volledige

‘model-educatie’ rond duurzaam wonen en bouwen. De resultaten van de schriftelijke

bevraging van de verantwoordelijken en van de uitgebreide inventarisatie worden

vergelijken met dit referentiekader. In samenspraak met de begeleidingsgroep werd

bekeken welke facetten binnen het thema ‘duurzaam wonen en bouwen’ onderbelicht zijn.

- De verdeling over deeldomeinen van onderwijs en vorming: waar gebeurt er (te)

weinig of niets?

Er wordt gekeken naar de balans tussen de onderwerpen die aan bod komen. De

economische, maatschappelijke en technologische kanten worden beschouwd, evenals de

verdeling over het formeel, niet-formeel en informeel educatief aanbod. Het aanbod wordt

afgetoetst op doelgroepen- en competentiegerichtheid.

- Overlappend materiaal, tekort aan materiaal of nood aan vernieuwing

De ontwikkelingen rond duurzaam wonen en bouwen gaan momenteel zeer snel. In

hoeverre is het educatief materiaal vernieuwd. In welke mate worden de innovaties

opgevolgd door de actoren en verwerkt in hun nieuw aanbod?

- Mogelijkheden m.b.t. samenwerking en netwerking tussen actoren

Op de websites van diverse actoren zijn dikwijls links naar elkaar terug te vinden. Enkel

links vermelden is echter geen structurele samenwerking. Daarnaast is er een inhoudelijke

overlap in het cursusaanbod, maar door de geografische spreiding over Vlaanderen is deze

behoefte er mogelijk wel. Er werd afgetoetst in hoeverre de actoren willen samenwerken

en of er mogelijkheden zijn om te komen tot een structurele netwerking. Hiervoor werden

suggesties geformuleerd.

- Suggesties voor verder wetenschappelijk onderzoek (niet-limitatief)

Een aantal aspecten rond duurzaam wonen en bouwen zijn vermoedelijk nog onvoldoende

uitgeklaard. Op basis van de bevraging en gesprekken met de actoren werd duidelijk of er

nood is voor het onderzoeken van bepaalde aspecten. De verschillende voorstellen of

inzichten werden gebundeld tot een aantal suggesties voor wetenschappelijk onderzoek.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

2. Methodologie

26


- Innovatiegerichtheid – in hoeverre worden nieuwe evoluties in de vorming /

lessenpakket opgenomen

Onderwijsinnovatie is erg belangrijk in de huidige maatschappij. Zowel in de reguliere als

in de aanvullende opleidingen is er behoefte aan de implementatie van

onderwijstechnieken om vernieuwende aspecten van duurzaam wonen en bouwen over te

dragen. Op basis van de resultaten van het onderzoek, werd er gekeken in hoeverre er in

het huidige aanbod nieuwe onderwijstechnieken worden toegepast. Tot slot kan er een

mogelijke suggestie gedaan worden tot het uitwerken van een innovatief onderwijsproject

rond duurzaam wonen en bouwen.

Op basis van de evaluatie van bovenstaande facetten werden er aanbevelingen geformuleerd

ten behoeve van het milieu- en vormingsbeleid. In de mate van het mogelijke werden deze

voorstellen kritisch bekeken en gerangschikt.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

2. Methodologie

27


Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen 28


3. Formeel leren: inventaris van het huidige aanbod rond duurzaam

wonen en bouwen

Onder formeel leren worden alle vormen van leren verstaan binnen een gestructureerde

reguliere en niet-reguliere leercontext, of het schools leren. Zoals alle onderwijs en vorming

binnen het reguliere onderwijs, zowel basis, secundair (ASO / TSO / BSO / DBSO / KSO) als

hoger onderwijs en opleidingen binnen het volwassenenonderwijs (onderwijs voor sociale

promotie, opleidingen voor zelfstandigen, voor ondernemers, opleidingen van VDAB,

Syntra, …) en basiseducatie.

Bij formeel leren is er sprake van een gestructureerd plan, worden de resultaten veelal getoetst

en wordt de lerende begeleid. Formeel leren speelt zich af in reguliere onderwijs- en

opleidingsinstellingen en mondt uit in het verkrijgen van erkende diploma’s of

getuigschriften.

3.1. Secundair Onderwijs (SO)

Het secundair onderwijs is bedoeld voor jongeren van 12 tot 18 jaar. Het voltijds secundair

onderwijs is sinds 1989 volgens de eenheidsstructuur georganiseerd. Deze eenheidsstructuur

omvat graden, onderwijsvormen en studierichtingen. Het grootste deel van de lesuren gaat in

de eerste graad naar de basisvorming 6 . Vanaf de tweede graad worden vier verschillende

onderwijsvormen onderscheiden: Algemeen Secundair Onderwijs (ASO), Technisch

Secundair Onderwijs (TSO), Beroepssecundair Onderwijs (BSO), Kunstsecundair Onderwijs

(KSO). De leerling kiest binnen één van deze onderwijsvormen voor een bepaalde

studierichting.

Een leerling behaalt het diploma secundair onderwijs na het met vrucht beëindigen van zes

jaar ASO, TSO, KSO of zeven jaar BSO. Met een diploma secundair onderwijs, in om het

even welke school, onderwijsvorm of studierichting behaald, heeft de jongere onbeperkt

toegang tot het hoger onderwijs.

Vanaf de leeftijd van 15 of 16 jaar kan de leerling overstappen naar een deeltijds

onderwijssysteem. Jongeren kunnen hiervoor een opleiding volgen in het deeltijds

beroepssecundair onderwijs (DBSO). Ze kunnen ook ingaan op het aanbod van de leertijd van

het Syntra-netwerk of op een initiatief van de erkende deeltijdse vorming.

Traditioneel worden er drie onderwijsnetten onderscheiden:

- Het gemeenschapsonderwijs (GO) wordt door de openbare instelling ‘het

Gemeenschapsonderwijs’ georganiseerd in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap.

Het gemeenschapsonderwijs is door de grondwet verplicht tot neutraliteit. Dit wil

zeggen dat de religieuze, filosofische of ideologische overtuiging van de ouders en de

leerlingen gerespecteerd moet worden.

6 De basisvorming in de eerste graad secundair bestaat uit volgende vakken: Nederlands, Frans en eventueel

Engels, wiskunde, geschiedenis, aardrijkskunde, artistieke opvoeding, wetenschappen, technologische

opvoeding, lichamelijke opvoeding, godsdienst of zedenleer.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

29


- Het gesubsidieerd officieel onderwijs (OGO) omvat het gemeentelijk onderwijs,

georganiseerd door de gemeentebesturen, en het provinciaal onderwijs, georganiseerd

door de provinciebesturen. De inrichtende machten van dit onderwijs zijn verenigd in

twee koepels: het onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten van de Vlaamse

Gemeenschap (OVSG) en het Provinciaal Onderwijs Vlaanderen (POV).

- Het gesubsidieerd vrij onderwijs (VGO) wordt door een privé-persoon of privéorganisatie

ingericht. De inrichtende macht is vaak een vereniging zonder

winstoogmerk (vzw). Het vrij onderwijs bestaat hoofdzakelijk uit katholieke scholen.

Zij zijn verenigd in de koepel Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs

(VSKO). Daarnaast zijn er ook protestantse, joodse, orthodoxe, islamitische, …

scholen. Naast deze confessionele scholen zijn er ook scholen die niet aan een

godsdienst gebonden zijn. Voorbeelden zijn de methodescholen (op basis van de

inzichten van Freinet, Montesorri of Steiner) die specifieke pedagogische methoden

toepassen.

- Een klein aantal scholen in Vlaanderen is niet erkend door de overheid. Dit zijn de

zogenaamde privé-scholen die de overheid niet financiert of subsidieert.

Het onderwijs dat voor en door de overheid wordt georganiseerd (het gemeenschapsonderwijs

en het gemeentelijk en provinciaal onderwijs), wordt officieel onderwijs genoemd. Erkend

onderwijs uit privé-initiatief heet vrij onderwijs. 7

De eerste graad van het secundair onderwijs is opgedeeld in een A-stroom en een B-stroom.

De B-stroom van de eerste graad van het secundair onderwijs omvat het eerste leerjaar B en

het beroepsvoorbereidend leerjaar (BVL). Het eerste leerjaar B bereidt voor op het

beroepssecundair onderwijs, of wordt georganiseerd als brugjaar naar het eerste leerjaar A. In

de B-stroom zijn geen eindtermen vastgelegd maar ontwikkelingsdoelen voor de

basisvorming. Ontwikkelingsdoelen zijn minimumdoelen op het vlak van kennis, inzicht,

vaardigheden en attitudes die de (onderwijs)overheid wenselijk acht voor een bepaalde

leerlingenpopulatie en die de school (of het centrum voor basiseducatie) bij haar leerlingen (of

cursisten) moet nastreven. Dit in tegenstelling tot vakgebonden eindtermen die moeten bereikt

worden. Ontwikkelingsdoelen kunnen vakgebonden of vakoverschrijdend zijn.

Eindtermen zijn minimumdoelen die de (onderwijs)overheid noodzakelijk en bereikbaar acht

voor een bepaalde leerlingenpopulatie in het gewoon secundair onderwijs. Met

minimumdoelen bedoelt men een minimum aan kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes,

bestemd voor die leerlingenpopulatie. De eindtermen worden vastgelegd per graad en per

onderwijsvorm (Algemeen Secundair Onderwijs, Technisch Secundair Onderwijs,

Beroepssecundair Onderwijs, Kunstsecundair Onderwijs). Eindtermen kunnen vakgebonden

en vakoverschrijdend zijn. Vakgebonden eindtermen worden geformuleerd voor de vakken

van de basisvorming. Vakoverschrijdende eindtermen zijn minimumdoelen die niet specifiek

behoren tot een vakgebied maar onder meer door middel van meerdere vakken of

onderwijsprojecten worden nagestreefd. 8

Deze eindtermen worden vertaald in de leerplannen van scholen. De Vlaamse scholen

genieten echter een relatief grote autonomie, ondermeer wat betreft onderwijsmethode.

Vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen hebben elk hun voor- en nadelen.

7 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

8 Bron: website Entiteit Curriculum, Secundair Onderwijs:

http://www.ond.vlaanderen.be/DVO/secundair/index.htm

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

30


Zo zijn de vakgebonden eindtermen ‘afdwingbaar’ (behalve de ‘attitudes’ die op zich niet

meetbaar zijn), aangezien de onderwijsinspectie deze eindtermen eenvoudig kan nagaan.

Maar de vakgebonden eindtermen hebben dan weer het nadeel dat een probleem vaak slechts

uit één bepaalde hoek belicht wordt waardoor de samenhang (of de overige dimensies van

duurzame ontwikkeling) verloren kan gaan.

Vakoverschrijdende eindtermen daarentegen kunnen als rode draad gebruikt worden om

samenhang te creëren in het curriculum, op voorwaarde dat de desbetreffende school een

goede visie op duurzame ontwikkeling heeft. Anderzijds bestaat voor dit type eindtermen

enkel een inspanningsverplichting voor de scholen; de leerlingen worden dus niet gevat door

deze verplichting. Aangezien er geen resultaatsverplichting geldt voor de vakoverschrijdende

eindtermen en ze niet vakgebonden zijn, hoeven ze niet in de leerplannen te worden

opgenomen. 9

Van bij het begin van de invoering van de eindtermen in het Vlaamse onderwijs werden een

aantal ‘educaties’ zoals burgerzin, gezondheidseducatie, milieueducatie, enz. voor het

secundair onderwijs als vakoverschrijdende thema’s aangeboden. De maatschappij van

vandaag vereist van haar burgers echter andere competenties dan twintig jaar geleden. De

vraag naar de invoering van andere educatie(s), zoals bv. Educatie voor Duurzame

Ontwikkeling, is dan ook actueel. In deze context wordt de discussie gevoerd of EDO in het

curriculum moet worden opgenomen als zelfstandige educatie, dan wel of de bestaande

educaties ingangen kunnen vormen waarlangs duurzaamheidsvraagstukken kunnen worden

benaderd. 10

Duurzame ontwikkeling, en duurzaam wonen en bouwen meer specifiek, worden nauwelijks

vermeld bij de vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen. In het secundair onderwijs

worden eindtermen m.b.t. duurzame ontwikkeling expliciet teruggevonden in de vakken

aardrijkskunde en biologie. Het spreekt voor zich dat ook andere vakken, waar geen expliciete

melding wordt gemaakt van duurzame ontwikkeling, een betekenisvolle bijdrage kunnen

leveren. De bereidheid van een school om EDO een plaats te geven in het pedagogisch

project, samen met de creativiteit van alle betrokkenen zijn wellicht doorslaggevend wat

betreft het succes van de integratie van EDO in het curriculum.

In wat volgt wordt een overzicht gegeven van de vakgebonden eindtermen en

ontwikkelingsdoelen, geordend per vak, die bij de verschillende onderwijsvormen (ASO,

BSO, KSO, TSO) duurzame en/of bouwgerelateerde aspecten wel vermelden (zie Tabel 4).

9 Bron: presentatie van Dhr. Willy Sleurs en verslag van de Hoorzitting Natuur- en Milieueducatie MiNa-raad

van 22 maart 2006. Beschikbaar via www.minaraad.be

10 Bron: Rapport stand van zaken EDO1: ‘Educatie voor Duurzame Ontwikkeling in Vlaanderen: een stand van

zaken’, objectieven en indicatoren.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

31


Tabel 4: Vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor het Secundair Onderwijs

Vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen (Secundair onderwijs)

Graad Eindterm/Ontwikkelingsdoel

Aardrijkskunde

Eindterm 11:

De leerlingen kunnen in de eigen omgeving bouwmaterialen in verband

brengen met gesteenten of de verwerking ervan.

Eindterm 23:

1 e graad

A-stroom

2 e graad

ASO, KSO,

De leerlingen leren open ruimten als waardevol, duurzaam, maatschappelijk

bezit waarderen.

Eindterm 27:

De leerlingen kunnen milieueffecten en samenlevingsaspecten opnoemen die

in verband kunnen gebracht worden met het stedelijk landschap.

Eindterm 28:

De leerlingen leren aandacht hebben voor en dragen bij tot de leefkwaliteit

van de eigen omgeving.

Eindterm 10:

De leerlingen kunnen op een eenvoudige manier de natuurlijke en

menselijke oorzaken van milieuproblemen in een gebied verklaren en er de

gevolgen voor mens, natuur en milieu uit afleiden.

TSO Eindterm 22:

De leerlingen houden in hun handelen rekening met duurzame ontwikkeling

in tijd en ruimte.

Eindterm 7:

De leerlingen kunnen de invloed van menselijke activiteiten op het milieu

zoals: broeikaseffect, natuurrampen, zure regen, waterbeheersing,

bodemdegradatie en –verbetering met voorbeelden illustreren.

Eindterm 10:

De leerlingen kunnen productie en consumptie van voedsel en hulpbronnen

in relatie brengen met demografische evolutie en welvaartsniveau in het

kader van een duurzame ontwikkeling.

Eindterm 13:

De leerlingen kunnen met voorbeelden het belang van instrumenten van

ruimtelijke ordening en van milieubeleid toelichten.

3 e graad

ASO, KSO,

TSO

Eindterm 15:

De leerlingen kunnen het belang duiden van natuurlijke en sociaaleconomische

componenten voor de ruimtelijke planning.

Eindterm 26:

De leerlingen kunnen voorstellen aanbrengen voor het ruimtegebruik in het

kader van duurzame ontwikkeling.

Eindterm 27:

De leerlingen zijn kritisch tegenover aangeboden informatie zoals die m.b.t.

ontwikkelings-, welvaarts- en milieuproblemen.

Eindterm 28:

De leerlingen zien mogelijkheden om op een positieve manier te participeren

in beleidsbeslissingen inzake milieubeleid en ruimtelijke ordening.

Eindterm 29:

De leerlingen zijn bereid om lokale problemen van milieu en samenleving in

een globale context te plaatsen.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

32


Vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen (Secundair onderwijs)

Graad Eindterm/Ontwikkelingsdoel

Maatschappelijke vorming (B-stroom)

Ontwikkelingsdoel 27:

De leerlingen kunnen verschillende woonvormen in tijd en ruimte situeren.

Ontwikkelingsdoel 28:

1 e graad

B-stroom

De leerlingen kunnen het wonen in functie van het klimaat, het

bouwmateriaal, het landschap, de samenlevingsvorm, de levensstijl en de

beroepsactiviteit verklaren.

Ontwikkelingsdoel 31:

De leerlingen hebben inzicht in de functies van een stad en kunnen de voor-

en nadelen van het stadsleven verduidelijken.

Natuurwetenschappen (B-stroom)

1 e graad

B-stroom

Ontwikkelingsdoel 26:

De leerlingen kunnen enkele praktische voorbeelden geven van

warmtetransport en warmte-isolatie.

Natuurwetenschappen: Biologie

Eindterm 19:

De leerlingen kunnen voorbeelden geven waaruit blijkt dat de mens natuur

en milieu beïnvloedt en dat hierdoor het biologisch evenwicht kan gewijzigd

1

worden.

e graad

A-stroom

Eindterm 20:

De leerlingen kunnen voorbeelden geven van toepassingen van hun

biologische kennis in het dagelijks leven.

Eindterm B2:

De leerlingen kunnen aantonen dat verantwoord handelen van individu en

maatschappij noodzakelijk zijn voor het milieu.

Eindterm B3:

De leerlingen kunnen een kritisch oordeel formuleren over de wisselwerking

2 tussen maatschappelijke ontwikkelingen en het milieu.

Eindterm B25:

De leerlingen kunnen aan de hand van voorbeelden de wisselwerking tussen

mens en milieu aantonen en verklaren.

e graad ASO

Eindterm B26:

De leerlingen kunnen het belang van ‘duurzame ontwikkeling’ aantonen.

Project Algemene Vakken (BSO)

2 e Eindterm 34:

graad BSO

De leerlingen respecteren het leefmilieu.

3 e Eindterm 28:

graad BSO

De leerlingen zien het belang in van levenslang leren.

Bron: Vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen secundair onderwijs – eerste, tweede en derde

graad – informatiemap voor de onderwijspraktijk. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Dienst

voor Onderwijsontwikkeling (2003).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

33


Naast de vakgebonden eindtermen, zijn er ook vakoverschrijdende eindtermen gedefinieerd in

het secundair onderwijs. Het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ is aanwezig in sommige

vakoverschrijdende eindtermen van het thema ‘milieueducatie’ (zie Tabel 5).

In de eerste graad (A- en B-stroom) zijn er zes verschillende vakoverschrijdende eindtermen:

(1) Leren leren, (2) Sociale vaardigheden, (3) Opvoeden tot burgerzin, (4)

Gezondheidseducatie, (5) Milieueducatie en (6) ICT. Duurzame ontwikkeling en duurzaam

bouwen komen niet expliciet aan bod bij de vakoverschrijdende eindtermen voor de eerste

graad van het secundair onderwijs.

In de tweede graad (ASO, BSO, KSO en TSO) zijn er grotendeels dezelfde

vakoverschrijdende eindtermen gedefinieerd: (1) Leren leren, (2) Sociale vaardigheden, (3)

Opvoeden tot burgerzin, (4) Gezondheidseducatie, (5) Milieueducatie en (6) Muzischcreatieve

vorming. In het algemeen secundair onderwijs is nog een bijkomende thema:

technisch-technologische vorming. Duurzame ontwikkeling en duurzaam bouwen wordt enkel

aangehaald bij de vakoverschrijdende eindtermen ‘Milieueducatie’, meer bepaald bij

eindterm 2.

In de tweede graad leren leerlingen onder meer dat milieueducatie zich uit in

zorgbekwaamheid voor het milieu, de natuur en de landschappen. Realisatie van deze zorg

kan door onderzoekuitvoerende en probleemoplossende vaardigheden. Bovendien verhoogt

deze zorgbekwaamheid de betrokkenheid bij de kwaliteit van het onderwijs.

In de derde graad zijn dezelfde vakoverschrijdende thema’s aan de orde als in de tweede

graad: (1) Leren leren, (2) Sociale vaardigheden, (3) Opvoeden tot burgerzin, (4)

Gezondheidseducatie, (5) Milieueducatie en (6) Muzisch-creatieve vorming; en in het ASO

ook bijkomend ‘Technisch-technologische vorming’. Net als in de tweede graad, wordt

duurzame ontwikkeling (en duurzaam bouwen) enkel aangehaald bij de vakoverschrijdende

eindtermen ‘Milieueducatie’, meer bepaald bij eindterm 4 voor de derde graad.

Milieueducatie in de derde graad houdt rekening met een breder tijd- en ruimteperspectief en

is gericht op een hogere maatschappelijke betrokkenheid en de groeiende

verantwoordelijkheid van de leerlingen. De milieu-impact van het westerse

samenlevingsmodel heeft lokale, regionale en mondiale dimensies. Bovendien wordt van

leerlingen die het secundair onderwijs beëindigen verwacht dat zij een wezenlijke bijdrage

kunnen leveren in het tot stand komen van een duurzame samenleving. Dit vergt een brede

kennis, de nodige sociale en wetenschappelijke vaardigheden en verantwoordelijkheidszin.

Het registreren en het interpreteren van natuur- en milieuaspecten vereist beheersing van een

aantal technieken en methodes. Het hanteren van normen ter zake veronderstelt een

weloverwogen keuze. Milieueducatie is geen afzonderlijk leervak maar bestrijkt de totaliteit

van het onderwijsveld.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

34


Tabel 5: Vakoverschrijdende eindtermen voor het Secundair Onderwijs

Vakoverschrijdende eindtermen (Secundair onderwijs)

Milieueducatie

Graad Eindterm

2 e graad

Eindterm 2:

De leerlingen zijn bereid tot een duurzaam gebruik van grondstoffen,

goederen, energie en vervoersmiddelen.

3 e graad

Eindterm 4:

De leerlingen hebben bij het kopen van goederen en verbruiken van diensten

oog voor nieuwe, milieuvriendelijke alternatieven of kleinschalige

alternatieven in het kader van een duurzame ontwikkeling.

Bron: Brochure ‘Over de grenzen – vakoverschrijdende eindtermen in de tweede en derde graad van

het secundair onderwijs’. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Dienst voor

Onderwijsontwikkeling (2002).

Milieueducatie is gericht op een verhoging van het milieubewustzijn in de lijn van een

bestendige aandacht voor duurzame ontwikkeling. Milieueducatie leert leerlingen kritisch en

relatief zelfstandig deel te nemen aan de maatschappelijke discussies over natuur en milieu.

Uit de vaak tegenstrijdige signalen rondom de milieuproblematiek leren ze goed

geargumenteerde keuzes maken.

In Agenda 21 11 wordt van de regeringen uitdrukkelijk gevraagd dat zij, in overeenstemming

met hun eigen strategieën, maatregelen nemen opdat de ideeën van milieubewustzijn en

duurzame ontwikkeling in alle onderwijsprogramma’s zouden worden verwerkt (Agenda 21,

hoofdstuk 25).

De kritische en wetenschappelijke benadering van begrippen over milieu en natuur houdt

rekening met culturele, sociale, economische en ecologische aspecten. Bewust ecologisch

handelen is gebaseerd op waardeontwikkeling waarbij een kritische houding wordt

bijgebracht tegenover het eigen gedrag en dat van de medemens met het oog op het behoud of

de realisatie van een duurzaam milieu.

Door ervaringsgericht en participerend leren verhogen de motivatie, de beleving, het

emotioneel engagement, het welbevinden, de effectiviteit van het leerproces en het ethisch

bewustzijn. 12

De informatie voor het onderwijsaanbod binnen het secundair onderwijs is afkomstig van de

Vlaamse onderwijsadministratie. Gegevens over het onderwijsaanbod binnen het Vlaamse

secundair onderwijs zijn beschikbaar op volgende website:

http://www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod/SO/

11 Agenda 21 is het resultaat van de historische UNCED-conferentie (United Nations Conference on

Environment and Development) in Rio de Janeiro in 1992

12 Bron: naar ‘Over de grenzen’ (2002). Vakoverschrijdende eindtermen in de tweede en derde graad van het

secundair onderwijs. Dienst voor Onderwijsontwikkeling.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

35


3.1.1. Algemeen Secundair Onderwijs (ASO)

Het algemeen secundair onderwijs (ASO) legt de nadruk op een ruime algemene vorming die

vooral een stevige basis biedt voor het volgen van hoger onderwijs. 13

De verschillende studierichtingen binnen het algemeen secundair onderwijs zijn slechts in

mindere mate relevant voor het thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’. Het ASO levert

slechts indirect (toekomstige) professionelen voor de bouwsector. Afgestudeerden van het

ASO zullen vermoedelijk een bijkomende opleiding aanvatten vooraleer ze mogelijk

tewerkgesteld zullen worden in een sector die van belang is voor duurzaam wonen en

bouwen.

De leerlingen zullen via de verschillende educaties (bv. milieueducatie,

gezondheidseducatie, …) wel inzichten aangereikt krijgen i.v.m. duurzame ontwikkeling en

de noodzaak om meer duurzaam te wonen, te bouwen en te leven.

3.1.2. Technisch Secundair Onderwijs (TSO)

In het technisch secundair onderwijs (TSO) gaat de aandacht vooral naar algemene en

technisch-theoretische vakken. Na het TSO kan de jongere een beroep uitoefenen of

overstappen naar het hoger onderwijs. 14

Volgende tabel geeft een overzicht van de studiegebieden en studierichtingen binnen het

technisch secundair onderwijs die relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en

bouwen’ (zie Tabel 6).

Tabel 6: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

Technisch Secundair Onderwijs (TSO)

Technisch Secundair Onderwijs

Studiegebied Studierichting Graad/leerjaar

Bouw- en Houtkunde 2 e en 3 e graad

Bouw

Bouwtechnieken 2 e en 3 e graad

Bouwconstructie- en planningstechnieken 3 e graad, 7 e leerjaar

Handel Immobiliënbeheer 3 e graad, 7 e leerjaar

Houttechnieken 2 e en 3 e Hout

Hout constructie- en planningstechnieken

graad

3 e graad, 7 e leerjaar

Koeling en warmte

Mechanica – elektriciteit

Koel en warmtechnieken 3 e graad

Industriële koeltechnieken 3 e graad, 7 e leerjaar

Mechanische technieken 2 e graad

Elektrotechnieken 2 e graad

Elektriciteit – elektronica 2 e en 3 e graad

Elektromechanica 2 e en 3 e graad

Industriële wetenschappen 2 e en 3 e graad

Elektrische installatietechnieken 3 e graad

Elektronische installatietechnieken 3 e graad

13

Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

14

Bron: Rapport stand van zaken EDO1: ‘Educatie voor Duurzame Ontwikkeling in Vlaanderen: een stand van

zaken’, objectieven en indicatoren.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

36


3.1.3. Beroepssecundair Onderwijs (BSO)

Kunststoftechnieken 3 e graad

Mechanische vormgevingstechnieken 3 e graad

Computergestuurde mechanische

productietechnieken

3 e graad, 7 e leerjaar

Industriële onderhoudstechnieken 3 e graad, 7 e leerjaar

Mechanica constructie- en

planningstechnieken

3 e graad, 7 e leerjaar

Regeltechnieken 3 e graad, 7 e leerjaar

Het beroepssecundair onderwijs (BSO) is een praktijkgerichte onderwijsvorm waarin de

jongere naast algemene vorming vooral een specifiek beroep leert. 15

Volgende tabel geeft een overzicht van de studiegebieden en studierichtingen binnen het

beroepssecundair onderwijs die relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’

(zie Tabel 7).

Tabel 7: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

Beroepssecundair Onderwijs (BSO)

Beroepssecundair Onderwijs

Studiegebied Studierichting Graad/leerjaar

Bouw 2 e graad

Schilderwerk en decoratie 2 e en 3 e graad

Steen- en Marmerbewerking 2 e en 3 e graad

Bouwplaatsmachinist 3 e graad

Ruwbouw 3 e Ruwbouwafwerking

graad

3 e graad

Dakwerken 3 e graad, 7 e leerjaar

Decoratie en Restauratie schilderwerk 3 e graad, 7 e Bouw

leerjaar

Hout

Koeling en warmte

Renovatie Bouw 3 e graad, 7 e leerjaar

Restauratie Bouw 3 e graad, 7 e leerjaar

Hout 2 e graad

Houtbewerking 3 e graad

Houtbewerking – snijwerk 3 e graad

Bijzondere schrijnwerkconstructies 3 e graad, 7 e leerjaar

Industriële houtbewerking 3 e graad, 7 e leerjaar

Interieurinrichting 3 e graad, 7 e leerjaar

Centrale verwarming en sanitaire installaties 3 e graad

Koelinstallaties 3 e graad

Koeltechnische installaties 3 e graad, 7 e leerjaar

Verwarmingsinstallaties 3 e graad, 7 e leerjaar

15 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

37


Beroepssecundair Onderwijs

Studiegebied Studierichting Graad/leerjaar

Basismechanica 2 e graad

Elektrische installaties 2 e en 3 e graad

Kunststofverwerking 3 e graad

Lassen-constructie 3 e graad

Werktuigmachines 3 e graad

Composietverwerking 3 e graad, 7 e leerjaar

Computergestuurde werktuigmachines 3 e graad, 7 e leerjaar

Fotolassen 3 e graad, 7 e leerjaar

Industrieel onderhoud 3 e graad, 7 e leerjaar

Industriële elektriciteit 3 e graad, 7 e Mechanica – elektriciteit

leerjaar

Pijpfitten-lassen-monteren 3 e graad, 7 e leerjaar

In het beroepssecundair onderwijs zijn er voor de verschillende studiegebieden ook modulaire

opleidingen beschikbaar. Vanaf september 2000 zijn een aantal scholen gestart met het

experimenteel invoeren van een modulair stelsel in het beroepssecundair onderwijs (voltijds

en deeltijds). Deze modularisering wordt gezien als een instrument om het aantal

niet-gekwalificeerden uit het leerplichtonderwijs te verminderen. Bij een modulaire

(beroepsgerichte) opleiding wordt de leerstof onderverdeeld in een aantal verschillende

kennis- en vaardigheidspakketten of modules, los van graden of leerjaren. Elke module

bestaat uit een cluster van basiscompetenties. De eindtermen zijn binnen elke module

geïntegreerd, evenals een aantal ‘sleutelvaardigheden’, bijvoorbeeld doorzettingsvermogen,

leergierigheid, maar ook veiligheids- en milieubewustzijn. Door deze opdeling in modules

kan de leerling of cursist zelf het studiepakket samenstellen en de duur van de studie bepalen.

Per afgeronde module ontvangt de leerling of cursist een deelcertificaat. Dergelijk

deelcertificaat kan toegang geven tot de arbeidsmarkt, of tot vervolgonderwijs. Een afgeronde

opleiding wordt afgesloten met een certificaat. De uitbouw van de leertrajecten voor het

doorlopen van de modules, en de inhouden van de modules werden afgestemd op de

beroepsprofielen die zijn opgemaakt door de sociale partners.

De Dienst Beroepsopleiding van het departement Onderwijs heeft als taak het experiment

‘modularisering’ te coördineren en ondersteunen.

Volgende tabel geeft een overzicht van de studiegebieden en studierichtingen die binnen het

beroepssecundair onderwijs relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’, én

worden aangeboden als een modulaire opleiding (zie Tabel 8).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

38


Tabel 8: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

Beroepssecundair Onderwijs, aangeboden als modulaire opleiding

Beroepssecundair Onderwijs - Modulair

Studiegebied Studierichting

Ambachtelijk schilder

Behanger – plaatser van wand- en vloerbekleding

Bekister

Betonstaalvlechter

Metselaar

Bouw

Metselaar siermetselwerk

Polyvalent bouwvakman

Schilder

Schilder-decorateur

Hout

Koeling en warmte

Mechanica - elektriciteit

Vloerder-tegelzetter

Werfleider ruwbouw

Binnenschrijnwerker

Buitenschrijnwerker

Interieurbouwer

Machinaal houtbewerker

Werkplaatsschrijnwerker

Airco-technieker

Installateur centrale verwarming

Installateur individuele gasverwarming

Koelmonteur

Koeltechnieker

Loodgieter

Monteur centrale verwarming

Monteur klimatisatie

Technieker centrale verwarming

Technieker klimatisatie

Buisfitter

Hoeklasser

Industrieel elektrotechnisch installateur

Installateur domotica

Lasser monteerder

Lasser monteerder BMBE

Lasser monteerder MIG/MAG

Lasser monteerder TIG

MIG/MAG-lasser

Onderhoudselektricien

Plaatlasser

Residentieel elektrotechnisch installateur

TIG-lasser

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

39


3.1.4. Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (DBSO)

Naast het voltijds secundair onderwijs (ASO, TSO, BSO, KSO) bestaat voor jongeren vanaf

de leeftijd van 15 of 16 jaar de mogelijkheid om over te stappen naar een deeltijds

onderwijssysteem.

Een van deeltijdse systemen in Vlaanderen is het deeltijds beroepssecundair onderwijs

(DBSO) dat georganiseerd wordt in de Centra voor Deeltijds Onderwijs (CDO) 16 . Deze centra

zijn steeds verbonden aan een gewone secundaire school. In het DBSO volgen de leerlingen

15 lesuren per week. Het is de bedoeling de opleiding aan te vullen met een tewerkstelling en

werkervaring die liefst aansluit bij de opleiding in het centrum. Via deze onderwijsvorm is het

mogelijk een kwalificatiegetuigschrift te behalen. De in het DBSO behaalde studiebewijzen

zijn gericht op directe tewerkstelling. Ze zijn niet gelijkwaardig met het diploma dat wordt

uitgereikt aan het einde van het voltijds beroepssecundair onderwijs. Sinds het schooljaar

2004-’05 is het zo dat leerlingen uit het DBSO onder bepaalde voorwaarden toch een

getuigschrift kunnen behalen van de tweede graad van het secundair onderwijs, dat

gelijkwaardig is. 17

Het deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO) is opgebouwd uit rubrieken, die op hun

beurt verder zijn opgedeeld in opleidingen. Naast de vastgelegde opleidingen die onder deze

rubrieken vallen, kan een Centrum voor Deeltijds Onderwijs ook nog andere opleidingen

verstrekken wanneer daar behoefte aan bestaat. Het centrum moet hiervoor een voorstel

indien bij het departement Onderwijs.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de rubrieken en opleidingen die binnen het

deeltijds beroepssecundair onderwijs relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en

bouwen’ (zie Tabel 9).

Tabel 9: Rubrieken en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO)

Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (DBSO)

Rubriek Opleiding

Bekister

Dakbedekker

Dakwerker

Kasseier

Metselaar

Bouw

Steenhouwer

Stukadoor

Vloerlegger/wand- en tegelzetter

Voeger

Werfbediener

Industrieel isolatievakman: plaatwerker

16 Jongeren kunnen een deeltijdse opleiding volgen in (a) het deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO) in

een Centrum voor Deeltijds Onderwijs (CDO), (b) het deeltijds secundair zeevisserijonderwijs, of (c) een

vorming die erkend is in het kader van de deeltijdse leerplicht, zoals deeltijdse vorming of leertijd. Voor leertijd

kunnen ze ingaan op het aanbod van het Syntra-netwerk.

17 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Een brede kijk op het Vlaamse onderwijslandschap / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

40


Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (DBSO)

Rubriek Opleiding

Schilder

Decoratie

Elektriciteit - Elektronica

Hout

Metaal en Kunststoffen

Schilder-behanger

Schilder-behanger-vloerbedekker

Bedrader-bestukker in de elektronica

Elektricien residentiële elektriciteit

Hulpelektricien residentiële elektriciteit

Nijverheidselektricien

Installateur Domotica

Daktimmerman

Houtbewerker

Machinale houtbewerker

Schrijnwerker

Schrijnwerker-timmerman

Aluminiumschrijnwerker

Bediener werktuigmachines

Draaier-frezer

Lasser

Lasser-monteur

Lasser-plaatbewerker

Monteur sanitaire installaties

Monteur verwarmingsinstallaties

Onderhoudsmonteur machines

Onderhoudswerker in de metaalnijverheid

Installateur sanitaire installaties

MIG/MAG-lasser

TIG-lasser

Sinds het schooljaar 2000-’01 loopt een experiment modulair onderwijs in het DBSO. Het

modulair onderwijs wordt georganiseerd per studiegebied. Deze modularisering wordt gezien

als een instrument om het aantal niet-gekwalificeerden uit het leerplichtonderwijs te

verminderen. Bij een modulaire (beroepsgerichte) opleiding wordt de leerstof onderverdeeld

in een aantal verschillende kennis- en vaardigheidspakketten of modules, los van graden of

leerjaren. Elke module bestaat uit een cluster van basiscompetenties. De eindtermen zijn

binnen elke module geïntegreerd, evenals een aantal ‘sleutelvaardigheden’, bijvoorbeeld

doorzettingsvermogen, leergierigheid, maar ook veiligheids- en milieubewustzijn. Elk

studiegebied bundelt een reeks opleidingen, die elk uit één of meer modules bestaan. Door

deze opdeling in modules kan de leerling of cursist zelf het studiepakket samenstellen en de

duur van de studie bepalen. Per afgeronde module ontvangt de leerling of cursist een

deelcertificaat. Dergelijk deelcertificaat kan toegang geven tot de arbeidsmarkt, of tot

vervolgonderwijs. Een afgeronde opleiding wordt afgesloten met een certificaat. De uitbouw

van de leertrajecten voor het doorlopen van de modules, en de inhouden van de modules

werden afgestemd op de beroepsprofielen die zijn opgemaakt door de sociale partners.

De dienst Beroepsopleiding (DBO) van het departement Onderwijs heeft als taak het

experiment ‘modularisering’ te coördineren en ondersteunen.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

41


Volgende tabel geeft een overzicht van de rubrieken en opleidingen die binnen het deeltijds

beroepssecundair onderwijs relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’, én

worden aangeboden als een modulaire opleiding (zie Tabel 10).

Tabel 10: Rubrieken en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen het

deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO), aangeboden als modulaire opleiding

Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (DBSO) - Modulair

Rubriek Opleiding

Behanger – plaatser van wand- en vloerbekleding

Bekister

Dakdekker leien en pannen

Dekvloerlegger

Metselaar

Bouw

Schilder

Schilder-decorateur

Stukadoor

Vloerder-tegelzetter

Werfbediener bouw

Hout Machinaal houtbewerker

Koeling en warmte

Mechanica - elektriciteit

Industrieel isolatiewerker

Plaatbewerker

BMBE-lasser

Bordenbouwer

Buislasser

Draaier-frezer

Gassmeltlasser

Hoeklasser

Industrieel elektrotechnisch installateur

Lasser monteerder

Lasser monteerder BMBE

Lasser monteerder MIG/MAG

Lasser monteerder TIG

MIG/MAG-lasser

Monteur

Plaatlasser

Residentieel elektrotechnisch installateur

TIG-lasser

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

42


3.1.5. Kunstsecundair Onderwijs (KSO)

Het kunstsecundair onderwijs (KSO) koppelt een algemene, ruime vorming aan een actieve

kunstbeoefening. Na het KSO kan de jongere een beroep uitoefenen of overstappen naar het

hoger onderwijs. 18

Enkel het studiegebied ‘Beeldende Kunsten’ bevat studierichtingen die relevant kunnen zijn

binnen het thema ‘duurzaam wonen en bouwen’. De twee andere beschikbare studiegebieden

in Vlaanderen (met name Ballet en Podiumkunsten) zijn niet relevant voor dit thema.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de studiegebieden en –richtingen binnen het

kunstsecundair onderwijs die relevant zijn voor het thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’

(zie Tabel 11).

Tabel 11: Studiegebieden en -richtingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het Kunstsecundair Onderwijs (KSO)

Kunstsecundair Onderwijs

Studiegebied Studierichting Graad/leerjaar

Beeldende en architecturale kunsten 2 e graad

Beeldende en architecturale vorming 2 e Architecturale en binnenhuiskunst

graad

3 e Beeldende Kunsten

graad

Architecturale vorming 3 e graad

3.1.6. Aanvraag Federatie van Rudolf Steinerscholen in Vlaanderen

Totnogtoe beschikten de Steinerscholen enkel over een ASO-richting, wat voor hen steeds

een beperking geweest is: de Steinerscholen passen niet goed binnen de 'schotten' van ASO-

TSO-BSO-KSO. Door een samenloop van omstandigheden ziet de Federatie van

R.Steinerscholen nu de kans om het onderwijsaanbod aan te vullen met een eigen meer

praktische leerweg, tevens een oude vraag van veel ouders, naast de meer beschouwende die

ze al hebben. In de huidige structuren wilt dit zeggen: een eigen BSO-richting voor de

Steinerscholen.

Er werd bij de eigen pedagogische bronnen te rade gegaan om eigen doelen voor het BSO te

bepalen, in plaats van te doen wat andere al veel beter en langer doen. Deskundigen op het

terrein die verwant zijn aan de Steinerachtergronden werden aangesproken en diverse

organisaties werden bezocht. Zo kwam een visietekst tot stand die ook sterk gedragen wordt

door de achterban.

Vanuit de Steiner opvattingen over onderwijs en maatschappelijk leven betekent dit dan onder

meer: uitstel van studiekeuze, zeer brede vorming voor alle jongeren (ook BSO), en bijdragen

tot maatschappelijke vernieuwing (emancipatie, levenskwaliteit en duurzaamheid).

De Federatie van R.Steinerscholen zou willen starten op 1 september 2008 met een integratie

van componenten uit drie studiegebieden; bouw, personenzorg en land- en tuinbouw. Dit

wordt door de Federatie omschreven als ‘wonen, zorg en groen’. Het werd een aanvraag voor

een nieuwe studierichting in de 2 e graad: “Duurzaam wonen en verzorgen”.

18 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

43


In het schooljaar 2006-2007 werd al gestart met een 1B-klas, en in september 2007 is er een

beroepsvoorbereidend leerjaar bijgekomen (beiden in school ‘De Es’ te Berchem). In de

leerplannen van de beroepenvelden (decoratie en verzorging/voeding) worden de principes

van duurzaamheid al toegepast.

Momenteel wordt er gewacht op een hoorzitting met een commissie van het Ministerie van

Onderwijs en de inspectie. Daarna moet er een advies komen van de Vlaamse Onderwijsraad

aan de minister, die het op zijn beurt dan eventueel voordraagt aan de Vlaamse Regering.

Uiterlijk op 31 december 2007 kan er dan een beslissing komen van de Vlaamse Regering dat

de Federatie van R.Steinerscholen de richting kan starten. Op 31 januari 2008 moeten alle

leerplannen ter goedkeuring doorgestuurd worden.

Er zijn nog heel wat stappen te zetten voor dat er effectief in september 2008 gestart kan

worden met de studierichting “Duurzaam wonen en verzorgen”.

Het nieuwe structuuronderdeel in het voltijds secundair onderwijs ‘Duurzaam wonen en

verzorgen’ is een studiegebiedoverschrijdende multidisciplinaire richting met elementen uit

‘bouw’, ‘schilderwerk en decoratie’, ‘handel’, ‘personenzorg’ en ‘groenbeheer en –

verfraaiing’. Het hoofdaccent ligt in het studiegebied Bouw. De onderwijsvorm past onder de

noemer van het beroepssecundair onderwijs (BSO). De aanvraag beslaat het eerste en tweede

leerjaar van de tweede graad secundair onderwijs.

De Federatie van R.Steinerscholen heeft met de richting ‘Duurzaam wonen & verzorgen’ het

volgende voor ogen:

- een multidisciplinaire studierichting in de tweede graad SO, die breed opleidt, met het

oog op ruime kansen op de arbeidsmarkt, namelijk zowel beroepsgericht aan de ene

kant als cognitief en kunstzinnig aan de andere kant

- zowel algemene als beroepscompetenties ontwikkelen. Naast een arbeidsattitude met

onder meer stiptheid, aanpassingsvermogen, doorzettingsvermogen en

contactvaardigheid, betekent dit ook teamgeest, onderzoeksgerichtheid, zin voor

ondernemen, creativiteit, zelfreflectie en permanente zelfontwikkeling

- daarom een definitieve studie- en beroepskeuze uitstellen tot in de derde graad

- zich inzetten voor het ontwikkelen van individuele emancipatie, duurzame

ontwikkeling, ecologische kwaliteit en sociale samenhang.

Na de tweede graad wil de studierichting ‘Duurzaam wonen & verzorgen’ in de derde graad

aansluiting bieden op de studierichtingen zoals ‘schilderwerk en decoratie’ en ‘etalage en

standendecoratie’ of ‘verzorging’ en ‘gezinsmanagement‘ maar ook richtingen zoals

’verkoop’ of ’bosbouw’. Ook modulaire BSO richtingen zoals ‘ambachtelijk schilder’,

‘behanger/plaatser van wand- en vloerbekleding’, ‘winkelbediende’, ‘interieurbouwer’, of

‘begeleider in de kinderopvang’ en ‘verzorgende’ kunnen afhankelijk van de talenten van de

leerlingen in het verlengde liggen van deze tweede graad.

Het is verder de bedoeling om zich later in een derde graad te richten op nieuwe ‘combinaties’

van twee beroepenvelden zoals:

- zorg en welzijn

- decoratie en duurzame technieken

- groen en verzorging

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

44


De opleidingscomponent ‘zorg’

De component ‘zorg’ wordt hier ruim geïnterpreteerd. Duurzame zorg heeft betrekking op het

sociale, maar ook op het milieu en de omgeving. Hier horen om te beginnen de basisprincipes

van personenzorg met zijn psychische, fysieke en sociale elementen thuis. Dat vraagt om het

verwerven van beroepsattitudes zoals warmmenselijkheid, inlevingsvermogen,

contactvaardigheid, ondersteunen van zelfstandigheid en zelfredzaamheid, beroepsgeheim en

teamwerking maar ook aandacht voor de veiligheid. Dit laatste kan een minimum aan

technische kennis vragen van huishoudelijke toestellen allerhande als ook van computer, fiets

en auto. In die zin hoort onderhoudsbekwaamheid, ook bij kleine defecten, bij het aspect zorg.

Verder is de zorg voor de omgeving zoals het huis en de tuin ook van belang bij de

component zorg. Daarom wordt er een link gelegd met twee andere componenten: ‘wonen’ en

‘groenbeheer’

De opleidingscomponent ‘wonen’

Deze component heeft betrekking op de afwerking en gezonde inrichting van een woning en

alle technieken die daarbij van belang zijn (in de tweede graad uiteraard op eenvoudig niveau,

namelijk van de handige doe-het-zelver): bezetten, schilderen, vloerbedekking,

stofferen/garneren, houtbewerking (houten vloeren en lambriseringen, eenvoudige restauratie

van meubelen, eenvoudig schrijnwerk), basisprincipes van elektriciteit en loodgieterij.

Duurzaamheid, laag energieverbruik en functionaliteit staan hierbij voorop.

Daartussen en daarnaast wordt aandacht besteed aan een aantal economische aspecten

(ondernemerschap, basisprincipes van handel en boekhouding). Het uiteindelijke doel na een

derde graad is dat de afgestudeerden onder meer ook zicht hebben op hoe ze een beroepsleven

als zelfstandige zouden kunnen uitbouwen.

De opleidingscomponent ‘groenbeheer’

Tuin- en landschapsbeheer zijn belangrijk als de kwalitatieve aspecten van de leefomgeving

die het welzijn bevorderen. Groenbeheer kan gericht zijn op eenvoudig onderhoud van privé-

én openbaar groen (tuinen, parken, bos en natuurgebieden), op milieubeheer, maar evenzeer

op ondersteunende taken in de recreatie- en de verzorgingssector: in RVT’s,

kinderboerderijen, hoevetoerisme, zorgboerderijen, kortom in een combinatie van groen en

personenzorg. 19

3.1.7. Leertijd

De gegevens i.v.m. de leertijd zijn gebaseerd op de folders ‘Wegwijs in de leertijd’ (Syntra,

2007) en ‘Kiezen voor leertijd…’ (Syntra, 2006). Bijkomende informatie is beschikbaar via

de website http://www.syntra.be/leertijdloket.

Leerlingen die een praktische opleiding wensen voor een beroep als zelfstandige (of

werknemer) kunnen een leerovereenkomst afsluiten met een ondernemer-opleider binnen het

systeem van de leertijd. De leerovereenkomst voorziet in 4 dagen praktijkopleiding bij een

kleine of middelgrote onderneming (KMO) of zelfstandige, en in 1 dag theoretische algemene

vorming per week in een Syntra-lesplaats. De opleiding in het bedrijf varieert van 1 tot 3 jaar.

Het bedrijf waar de leerling leert, betaalt een leervergoeding. Wie op het einde van de

19 Bron: informatie verkregen via Mevr. Griet Van Raemdonck, beleidsmedewerkster Secundair Onderwijs

(Federatie van Rudolf Steinerscholen in Vlaanderen vzw), ondermeer het aanvraagdossier voor de nieuwe

studierichting.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

45


opleiding slaagt, ontvangt een getuigschrift ‘leertijd’. Haast alle beroepen (meer dan 200)

kunnen via een leerovereenkomst aangeleerd worden; zoals schrijnwerker, sanitair installateur

loodgieter, elektrotechnisch installateur, metselaar-betonwerker, dakdekker, tegelzetter,

huisschilder, …

De opleiding Leertijd stelt de leerling in staat om een beroep te leren, werkervaring op te doen

en een getuigschrift te behalen. De jongere kan de in het Syntra-vormingscentrum opgedane

kennis en vaardigheden inoefenen en uitbreiden op de werkvloer.

De organisatie van de Leertijd gebeurt door het Vlaams Agentschap voor

Ondernemersvorming – Syntra Vlaanderen. Voor de algemene vorming (1 dag per week) zijn

de Syntra-vormingscentra verantwoordelijk. Voor het praktische luik (4 dagen per week) is de

leersecretaris het aanspreekpunt, de schakel tussen de ondernemer en de leerjongere.

Voor leerovereenkomsten in het kader van opleidingen tot zelfstandige wordt doorverwezen

naar Syntra (www.syntra.be). In Vlaanderen werken 5 regionale Syntra-koepels met samen 23

lesplaatsen.

De leertijd is uitgebouwd als een alternerende opleiding. De praktijkopleiding bij een

zelfstandige of in een KMO is gekoppeld aan theoretische vorming in een Syntraopleidingscentrum.

Essentieel daarbij is dat de praktijkopleiding afgestemd is op de

theoretische vorming en omgekeerd.

De theoretische vorming omvat een maatschappijgerichte en een beroepstechnische vorming,

die beantwoorden aan de deeltijdse leerplicht. Tevens kunnen aanvullende taalcursussen

gegeven worden.

- Maatschappijgerichte vorming: naast de algemene vormingsdoelen, die zowel in de

praktijkoefening als tijdens de cursussen worden nagestreefd, beoogt deze vorming in

het bijzonder maatschappijgerichte vormingsdoelen op de volgende gebieden: een

verantwoorde zelfontplooiing, een verantwoord familiaal en beroepsleven,

burgerschap en wereldburgerschap.

- Beroepstechnische vorming: naast haar bijdrage tot de algemene vormingsdoelen

beoogt deze vorming in het bijzonder een grondige, maar zeer praktische opleiding in

“praktijk-theorie”. De cursussen zijn gericht op de technische leerinhouden die de

opleiding in een zelfstandig beroep beogen en die een aanvulling zijn op de

praktijkopleiding. Concreet: inzien waarom er op een bepaalde wijze wordt gewerkt,

waarom met deze grondstof en niet met een andere, waarom in een bepaalde volgorde

werken en niet andersom enz.

- Aanvullende taalcursussen: de aanvullende taalcursussen zijn gericht op het

verwerven van een basiskennis Nederlands voor anderstaligen of van een basiskennis

van een vreemde taal om te omgang met het cliënteel in het bedrijf te bevorderen.

- Aanvullende cursussen: zowel binnen de maatschappijgerichte als binnen de

beroepstechnische vorming kunnen aanvullende cursussen worden georganiseerd. In

het bijzonder dienen vermeld, de bijwerkingscursussen (“remediëring”) voor

leerlingen met leerachterstand.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de opleidingen die gevolgd kunnen worden onder

de formule ‘leertijd’ bij Syntra en relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en

bouwen’ (zie Tabel 12). De mogelijkheden zijn ruimer in samenspraak met de regionale

leertrajectbegeleider.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

46


Tabel 12: Opleidingen ‘leertijd’ (Syntra) relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen (opgelijst

per thema)

Opleiding Leertijd

Thema Opleiding

Aannemer-constructeur van aluminium ramen en deuren /

aluminiumconstructeur

Basis huisschilder

Basis ruwbouw

Basis ruwbouw/afwerkingsberoepen

Bouw ruwbouw en ruwbouwafwerking

Bouw polyvalent

Dakdekker-plaatser van niet metalen dakbedekkingen / basis

dakdekkers

Dekvloerlegger

Dichtingswerker-asfaltwerker

(Elektrotechnisch installateur)

Hout basis

Hout polyvalent

Huisschilder/wand- en vloerbekleder

Installateur centrale verwarming

Kassei- en klinkerlegger

Hout en Bouwsector Metaalconstructeur

Metselaar betonwerker

Parketvloerlegger

Plaatser van systeemwanden

Plafonneerder-cementwerker

Polybouw

Sanitair installateur

Sanitair installateur loodgieter

Sanitair installateur loodgieter-zinkwerker

Sanitair installateur/installateur gasverwarming individuele

toestellen

Schilder- en behangwerk

Schrijnwerker - timmerman

Steenhouwer

Steenhouwer – marmerbewerker

Tegelzetter

Techniek en Elektro

Voeger

Wand- en vloerbekleder

Basis elektriciteit

Basis mechanica

Elektriciteit polyvalent sterkstroom

Elektriciteit polyvalent zwakstroom

Elektrotechnisch installateur

Elektro

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

47


3.2. Hoger Onderwijs

Het structuurdecreet van 4 april 2003 heeft het hoger onderwijs in Vlaanderen grondig

hervormd. Het decreet bevat drie grote krachtlijnen: (1) de invoering van de bachelormasterstructuur,

(2) de associatie van een universiteit met een of meer hogescholen, en (3) de

accreditatie van de opleidingen.

Een associatie is een institutionele samenwerking tussen een universiteit en één of meer

hogescholen. Associaties maken een betere wisselwerking mogelijk tussen onderwijs en

wetenschappelijk onderzoek in de academische bacheloropleidingen en masteropleidingen

aan de hogescholen. Er zijn vijf associaties in Vlaanderen: (1) de associatie Katholieke

Universiteit Leuven; (2) de associatie Universiteit Gent; (3) de associatie Universiteit en

Hogescholen Antwerpen; (4) de universitaire associatie Brussel; (5) de associatie universiteithogescholen

Limburg.

In het hele hoger onderwijs bestaat één systeem van interne en externe kwaliteitszorg. De

hogescholen en universiteiten staan zelf in voor interne kwaliteitszorg op basis van

zelfevaluatie. Daarnaast is er regelmatig een visitatie van hun opleidingen door een commissie

van externe deskundigen, die uitmondt in een openbaar rapport. De visitatie peilt zowel naar

de kwaliteit van het onderwijs als van de onderzoeksactiviteiten. Het betreft één opleiding of

een cluster van verwante opleidingen. Ook verwante opleidingen in hogescholen en

universiteiten kunnen gezamenlijk gevisiteerd worden. De Vlaamse Interuniversitaire Raad

(VLIR) en de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA) spelen een belangrijke rol in de

coördinatie van deze visitatiecommissies. De VLIR en VLHORA stelden respectievelijk voor

de universiteiten en hogescholen een tijdpad voor visitatie op. Ze ontwikkelden ook een

gezamenlijk protocol als leidraad voor de visitatie van alle opleidingen hoger onderwijs.

Het structuurdecreet verleent een bijkomende dimensie aan de kwaliteitszorg, nl. de

accreditatie. Dit is een formele erkenning dat een opleiding beantwoordt aan minimale

internationale kwaliteitsnormen. Deze accreditatie is nodig om opleidingen het label hoger

onderwijs te laten dragen en de graden van bachelor en master te kunnen uitreiken.

Voor Vlaanderen treedt het Nederlands-Vlaams Accreditatieorgaan (NVAO) op. Deze

onafhankelijke instantie van deskundigen verleent accreditaties o.a. op basis van de

visitatierapporten van de opleidingen. De accreditatie kan eventueel ook gebeuren door een

accreditatieorgaan dat door het NVAO erkend is.

Vanaf het academiejaar 2004 - 2005 verloopt kwaliteitszorg bij de hogescholen en

universiteiten dus volgens een driefasenproces:

(1) Interne kwaliteitszorg die resulteert in zelfevaluatie

(2) Externe visitatie die resulteert in een openbaar rapport

(3) Accreditatie die resulteert in de erkenning dat een opleiding voldoet aan de

minimale internationale kwaliteitsnormen om het label bachelor of master te

mogen dragen.

Het structuurdecreet verleent aan de omgevormde opleidingen een tijdelijke

overgangsaccreditatie, die uiterlijk op het einde van het academiejaar 2012 - 2013 vervalt. Dit

houdt in dat alle opleidingen tegen dan met succes bovengaand driefasenproces moeten

hebben doorlopen.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

48


De hogescholen en de universiteiten voeren vanaf het academiejaar 2004-2005 gradueel de

bachelor-masterstructuur in. Het hoger onderwijs volgens de bachelor-masterstructuur kent

nog twee soorten onderwijs: het hoger professioneel onderwijs en het academisch onderwijs.

Het hoger professioneel onderwijs bevat alleen bacheloropleidingen en wordt enkel

georganiseerd aan de hogescholen.

Het academisch onderwijs bevat bacheloropleidingen en masteropleidingen. Het academisch

onderwijs wordt georganiseerd aan de universiteiten en aan de hogescholen binnen het kader

van een associatie.

Het hoger onderwijs omvat vanaf het academiejaar 2004-2005 volgende mogelijke

opleidingen:

- bacheloropleidingen, leiden tot de graad van bachelor,

- masteropleidingen, leiden tot de graad van master,

- doctoraatsopleidingen, leiden tot de graad van doctor

- postacademische opleidingen (postgraduaatsopleidingen en de permanente vorming)

Er zijn twee soorten bacheloropleidingen: de professioneel gerichte en de academisch gerichte

bacheloropleiding. 20

Eindtermen worden enkel gedefinieerd voor leerplichtonderwijs (tot 18 jaar), de hogescholen

en universiteiten worden hier niet door gevat en hebben dus een grotere vrijheid op dit vlak.

Duurzaamheid en educatie voor duurzame ontwikkeling in deze onderwijssystemen ingang

laten vinden, zal dus moeilijker liggen. 21

De informatie voor het onderwijsaanbod binnen het hoger onderwijs is afkomstig van

Hogeronderwijsregister (HOR). Dit register met het opleidingsaanbod wordt jaarlijks

geactualiseerd, en is raadpleegbaar via http://www.hogeronderwijsregister.be.

3.2.1. Professioneel gerichte Bacheloropleidingen

Enkel hogescholen bieden professioneel gerichte bacheloropleidingen aan. Deze opleidingen

zijn in de eerste plaats gericht op de beroepspraktijk. Ze willen studenten algemene en

specifieke kennis bijbrengen en competenties aanleren die nodig zijn voor de zelfstandige

uitoefening van één specifiek beroep of een groep van beroepen. De professioneel gerichte

bachelor kan zich onmiddellijk aanbieden op de arbeidsmarkt.

Studenten die een professioneel gerichte bacheloropleiding beëindigen, kunnen nadien een

bachelor-na-bacheloropleiding volgen. Deze vervolgopleiding is gericht op de verdieping of

specialisatie van de competenties, verworven tijdens de bacheloropleiding.

De studieomvang van een bacheloropleiding is ten minste 180 ECTS studiepunten. Dit komt

overeen met drie jaar voltijds studeren. Om te starten met een bacheloropleiding of een

bachelor-na-bacheloropleiding gelden bepaalde toelatingsvoorwaarden. Een bacheloropleiding

en een bachelor-na-bacheloropleiding worden bekrachtigd met een diploma. 22

20 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

21 Bron: presentatie van Dhr. Willy Sleurs en verslag van de Hoorzitting Natuur- en Milieueducatie MiNa-raad

van 22 maart 2006. Beschikbaar via www.minaraad.be

22 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

49


Volgende tabel geeft de professionele bacheloropleidingen weer die relevant zijn voor het

brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 13).

Tabel 13: Professioneel gerichte bacheloropleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen

Professioneel gerichte Bacheloropleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Hogeschool Sint-Lukas Brussel (LUKAS)

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Bachelor in de Bouw

Bachelor in de Architectuurassistentie

23

Bachelor in de Elektrotechniek

Bachelor in de Elektromechanica

Bachelor in het Vastgoed

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK) – aanvraag

goedgekeurd door Vlaamse Regering. Indien procedure

verder gunstig verloopt, zou de opleiding kunnen starten

vanaf het academiejaar 2008-2009.

Hogeschool West-Vlaanderen (HoWest)

Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen

(KATHO)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK)

Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen

(KATHO)

Karel de Grote-Hogeschool (KdG)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK)

Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM)

Plantijn-Hogeschool van de Provincie Antwerpen

(PLANTIJN)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Hogeschool Gent (HoGent)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

De Katholieke Hogeschool Kempen (KHK) wil in 2008 een bacheloropleiding voor de bouw

opstarten met klemtoon op de klimatisatie van gebouwen. Bouwtechnici met kennis van

klimatisatietechnieken zijn cruciaal in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Momenteel

bestaan er al opleidingen voor bouwbachelor in Aalst (Katholieke Hogeschool Sint-Lieven),

Diepenbeek (Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en Samenleving XIOS Hogeschool

Limburg) en Schaarbeek (Hogeschool Sint-Lukas Brussel). De opstart in 2006 van een

opleiding Bouwbachelor door de XIOS Hogeschool Limburg was een succes met een 150-tal

studenten. De drie bestaande opleidingen rekruteren amper uit de Provincie Antwerpen. De

23 Het Departement Simon Stevin van de Hogeschool West-Vlaanderen is de enige instelling in het Vlaams

onderwijslandschap die een opleiding architectuur-assistentie aanbiedt. De driejarige opleiding omvat een

praktisch deel (o.a. architectuurtekenen en maquettebouw), een technisch deel (o.a. bouwfysica, constructie- en

sterkteleer) en een administratief deel (o.a. bureautica en bedrijfsbeheer).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

50


ijkomende opleiding in Geel bij de Katholieke Hogeschool Kempen zal de bestaande

opleidingen nauwelijks benadelen, maar wel voor een belangrijke instroom voor kaderleden

in de bouw creëren. De Kempen beschikt over een aantal belangrijke technische en

beroepssecundaire bouwscholen. Dat in hun buurt een hogeschool komt waar hun

afgestudeerden nadien kunnen verder studeren, zal uiteindelijk ook het technisch en

beroepssecundair bouwonderwijs in de Kempen ten goede komen. Met een opleiding tot

Bouwbachelor in de buurt kunnen ook de Kempense secundaire bouwscholen een interessant

toekomstperspectief bieden. 24

In juli 2007 gaf de Vlaamse Regering een eerste groen licht voor de oprichting van een

bacheloropleiding Bouw aan de Katholieke Hogeschool Kempen (KHK) in Geel. Een eerdere

aanvraag had de Vlaamse Regering verworpen. Onder impuls van onderwijsminister

Vandenbroucke hebben de KHK en de XIOS-Hogeschool Limburg uit Diepenbeek afspraken

gemaakt voor een verregaande samenwerking. De twee betrokken hogescholen en hun

associaties hebben duidelijke afspraken gemaakt over een samenwerkingsovereenkomst, die

meer behelst van enkel de opleiding bouwbachelor. De instellingen zullen de bachelor Bouw

organiseren op basis van een gemeenschappelijk opleidingsprofiel. In het derde jaar zal elke

instelling een eigen specialisatie aanbieden, waar de studenten van beide instellingen naadloos

kunnen instappen na het tweede jaar. Beide opleidingen plannen verder ook samen te werken

met de twee andere professionele bouwopleidingen in Vlaanderen. Daarnaast kon de KHK

overtuigend aantonen dat de opleiding een nieuw publiek kan aanboren. In Limburg werd met

de bachelor Bouw (XIOS) een publiek bereikt van mensen die anders geen hoger onderwijs

gevolgd zouden hebben. Studiewerk toont aan dat een dergelijk potentieel ook in de Provincie

Antwerpen aanwezig is. De vooropgestelde specialisatie “duurzaam en energiezuinig

bouwen” voldoet bovendien duidelijk aan een nood op de arbeidsmarkt en is duidelijk

toekomstgericht.

Als ook de volgende stappen in de procedure positief verlopen, kan de opleiding starten vanaf

het academiejaar 2008-2009.

De oprichting van nieuwe opleidingen in het hoger onderwijs is niet vanzelfsprekend. De

overheid wil immers garanderen dat de onderwijsmiddelen zo efficiënt mogelijk ingezet

worden. Daarom moet een hogeschool of universiteit eerst kunnen aantonen dat een nieuwe

opleiding wel degelijk een leemte in het Vlaamse onderwijsaanbod invult én voldoet aan een

reële behoefte op de arbeidsmarkt. Als dat goed bevonden is, onderzoekt de Nederlands-

Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO) of het dossier de nodige garanties bevat dat de

opleiding van een voldoende hoge kwaliteit zal zijn.

Onderwijsminister Vandenbroucke sprak zich met volgende woorden uit over de aanvraag

van de Katholieke Hogeschool Kempen: “Dit dossier draagt duidelijk bij tot de optimalisatie

van het aanbod binnen het Vlaamse hoger onderwijs: hier wordt een verregaande

samenwerking uitgebouwd, waarbij iedere instelling zich concentreert op haar

kerncompetenties en deskundigheid en voor andere specialisaties netwerkt met een

partnerinstelling over de grenzen van de associaties heen. Dit heeft tot gevolg dat de

studenten kunnen kiezen uit een bredere waaier van mogelijkheden.” 25

24

Bron: Bouwen en Wonen – Het laatste nieuws, 18 juni 2007: ‘Regering moet bouwbachelor erkennen’–

gebaseerd op bronnen van Confederatie Bouw. Beschikbaar via http://www.bouwenenwonen.net > nieuws

25

Bron: Persmededeling van de Vlaamse Regering, vrijdag 13 juli 2007. ‘Eerste groen licht voor ”duurzame”

bachelor Bouw in Geel’.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

51


3.2.2. Academische gerichte Bacheloropleidingen

Zowel hogescholen (binnen het kader van de associatie) als universiteiten bieden academisch

gerichte bacheloropleidingen aan. Deze opleidingen zijn erop gericht de studenten te laten

doorstromen naar de masteropleiding.

De studieomvang van een bacheloropleiding is ten minste 180 ECTS studiepunten. Dit komt

overeen met drie jaar voltijds studeren. Om te starten met een bacheloropleiding (of een

bachelor-na-bacheloropleiding) gelden bepaalde toelatingsvoorwaarden. Een

bacheloropleiding (en een bachelor-na-bacheloropleiding) wordt bekrachtigd met een

diploma. 26

Volgende tabel geeft de academische bacheloropleidingen weer die relevant zijn voor het

brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 14).

Tabel 14: Academisch gerichte bacheloropleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen

Academisch gerichte Bacheloropleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Hogeschool Antwerpen (HA)

Bachelor in de Architectuur

Bachelor in de Interieurarchitectuur

Bachelor in de Ingenieurswetenschappen:

Architectuur

Bachelor in de Ingenieurswetenschappen

Bachelor in de Industriële

wetenschappen

Bachelor in de Industriële

wetenschappen: Bouwkunde

Provinciale Hogeschool Limburg (PHL)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Provinciale Hogeschool Limburg (PHL)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Universiteit Gent (UGent)

Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven)

Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Erasmushogeschool Brussel (EhB)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Hogeschool Gent (HoGent)

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Universiteit Gent (UGent)

Bachelor in de Ingenieurswetenschappen:

Bouwkunde Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven)

Bachelor in de Ingenieurs- Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven)

wetenschappen: Elektrotechniek Universiteit Gent (UGent)

26 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

52


Academisch gerichte Bacheloropleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Groep T – Leuven Hogeschool (Groep T)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Hogeschool Gent (HoGent)

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Bachelor in de Industriële

wetenschappen: Elektromechanica

3.2.3. Masteropleidingen

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Hogeschool West-Vlaanderen (HoWest)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Karel de Grote-Hogeschool (KdG)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK)

Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

De masteropleidingen worden aangeboden aan de universiteiten en hogescholen, binnen het

kader van een associatie. Ze zijn altijd academisch gericht, hoewel sommige

masteropleidingen ook professioneel kunnen georiënteerd zijn.

De masteropleidingen willen studenten tot een gevorderd niveau van kennis en competenties

brengen die eigen zijn aan het wetenschappelijk of artistiek functioneren in het algemeen en

aan een specifiek domein van de wetenschappen of de kunsten in het bijzonder. Deze kennis

en competenties zijn noodzakelijk voor het zelfstandig beoefenen van de wetenschappen of

kunsten of voor het zelfstandig uitoefenen van een beroep of een groep van beroepen.

Aansluitend op een masteropleiding kan als vervolgopleiding een master-na-masteropleiding

georganiseerd worden. Deze opleiding is gericht op de verdieping of de specialisatie van de

competenties die verworven werden tijdens de masteropleiding.

De studieomvang van een masteropleiding is ten minste 60 ECTS studiepunten. Dit is het

equivalent van één jaar voltijds studeren. Dit geldt ook voor een master-na-masteropleiding.

Als algemene toelatingsvoorwaarde voor een masteropleiding geldt het diploma van een

academische bacheloropleiding. Een professioneel gerichte bachelor kan een masteropleiding

volgen na het voltooien van een schakelprogramma (minimum 45 en maximum 90

studiepunten). De toegang tot een master-na-masteropleiding vereist minimaal een diploma

van een masteropleiding.

Een masteropleiding en een master-na-masteropleiding worden bekrachtigd met een

diploma. 27

Volgende tabel geeft de masteropleidingen weer die relevant zijn voor het brede thema

‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 15).

27 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

53


Tabel 15: Academisch gerichte master-opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Masteropleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Hogeschool Antwerpen (HA)

Master in de Architectuur

Master in de Interieurarchitectuur

Master in de Ingenieurswetenschappen:

Architectuur

Master in de Industriële

Wetenschappen: Bouwkunde

Master in de Ingenieurswetenschappen:

Bouwkunde

Master in de Industriële

wetenschappen: Elektromechanica

Master in de Industriële

wetenschappen: Elektrotechniek

Master in de Ingenieurswetenschappen:

Elektrotechniek

Provinciale Hogeschool Limburg (PHL)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Provinciale Hogeschool Limburg (PHL)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Universiteit Gent (UGent)

Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven)

Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Hogeschool Gent (HoGent)

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Universiteit Gent (UGent)

Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven)

Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Groep T – Leuven Hogeschool (Groep T)

Hogeschool Antwerpen (HA)

Hogeschool Gent (HoGent)

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Hogeschool West-Vlaanderen (HoWest)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Karel de Grote-Hogeschool (KdG)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK)

Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Erasmushogeschool Brussel (EhB)

Hogeschool Gent (HoGent)

Hogeschool West-Vlaanderen (HoWest)

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL)

Katholieke Hogeschool Kempen (KHK)

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO)

Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Universiteit Gent (UGent)

Master in de Stedenbouw en

Ruimtelijke Ordening

Hogeschool Antwerpen (HA)

Erasmushogeschool Brussel (EhB)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Master in de Stedenbouw Hogeschool Gent (HoGent)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

54


In de architectuuropleidingen is duurzaamheid nog niet geïntegreerd. Sinds kort begint het in

de meeste instituten aan bod te komen, eerder als iets optioneel naast de bestaande

ontwikkelingen en dus niet als geïntegreerde ontwikkeling. Deze opleidingsinstituten hebben

niettemin een belangrijke impact op de architecten van morgen en aldus op de toekomst van

het bouwen. Innovaties worden evenwel binnen de muren gestimuleerd en geactiveerd,

evenwel in een meester-leerling verhouding (stand van zaken 2005). 28

3.2.4. Postacademische opleidingen

Postacademische opleidingen beogen een verdieping of specialisatie van de competenties,

verworven in de bachelor- of masteropleiding. Zowel de hogescholen als de universiteiten

kunnen deze opleidingen organiseren. De studieomvang van een postacademische opleiding

bedraagt ten minste 20 studiepunten.

Om toegelaten te worden tot een postacademische opleiding is een bachelor- of

masterdiploma vereist. De instellingen beslissen autonoom welke diploma’s toelating

verlenen tot een bepaalde postacademische opleiding. Een postacademische opleiding wordt

bekrachtigd met een getuigschrift.

Permanente vorming bevat een brede waaier van nascholing- en bijscholingscursussen binnen

de context van levenslang leren. De studieomvang van deze cursussen is niet vastgelegd. De

instellingen beslissen daar autonoom over, net zoals over de toelatingsvoorwaarden. De

permanente vorming wordt bekrachtigd met een getuigschrift. 29

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de postacademische opleidingen die relevant zijn

voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 16).

Tabel 16: Postacademische opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Postacademische opleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Manager in de bouw

(Fellow bouwmanager)

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK)

Werfcoördinator

Expertisecentrum voor Industrie, Onderwijs en

Samenleving XIOS Hogeschool Limburg (XIOS)

Postgraduaat in de Vastgoedkunde

Katholieke Universiteit Leuven (KULeuven) – Dienst

Permanente Vorming

Specialisatie Verlichtingstechniek

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL) –

Energietechniek in gebouwen

Energie-efficiëntie in de industrie

Dienst Voortgezette Opleiding

Universiteit Gent – Instituut voor Permanente

Vorming, i.s.m. Technisch Instituut (KVIV), WTCB,

KULeuven en VUB

Universiteit Gent – Instituut voor Permanente

Vorming (start januari 2008)

28 Bron: Dereadt B. en Van der Wiele D. (2005). Achtergronddocument bij de situatieschets voor het

Transitiemanagement in het kader van systeeminnovatie: de casus Duurzaam wonen en bouwen. 89 p.

29 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

55


Postacademische opleidingen

Opleiding Hogeronderwijsinstelling

Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen

(KATHO), i.s.m. Katholieke Hogeschool Sint-Lieven

Postgraduaat Energiecoördinator (KAHOSL), De Nayer Instituut (WENK), Katholieke

Hogeschool Limburg (KHLIM) en Katholieke

Hogeschool Kempen (KHK)

Fellow bouwmanager 30

Om aan de behoefte van een geïntegreerde kijk op de managementsopleiding in de bouw

tegemoet te komen hebben de Vlaamse Ingenieurskamer (VIK), de Vlaamse Confederatie

Bouw (VCB), het De Nayer Instituut en de Sint-Lucas Architectuur afdeling van de

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK) hun krachten gebundeld. Al enkele jaren

organiseren zij samen het langlopend programma ‘Fellow Bouwmanager’.

Naast het verwerven van theoretische inzichten, staat het praktiseren van een polyvalente

managementopdracht in de bouw centraal in deze totaalopleiding. Het programma richt zich

tot jonge ingenieurs, architecten en bedrijfsleiders die rechtstreeks of onrechtstreeks

betrokken zijn bij ‘managen van bouwactiviteiten’, hetzij als ontwerper, opdrachtgever,

uitvoerder, leverancier of in een controlerende functie. De kandidaten hebben een universitair

of gelijkgesteld diploma en/of dienen het bewijs voor te leggen van 5 jaar ervaring in het

bedrijfsleven. De evaluatie van de deelnemers gebeurt aan de hand van de behaalde resultaten

op de eindcase, de oefeningen tijdens het programma en de activiteiten tijdens de sessies. De

opleiding wordt afgesloten met een individuele case door alle cursisten. Het certificaat

‘Fellow in bouwmanager – Masterclass-VIK-Certified®’ wordt na een positieve evaluatie

uitgereikt. De volgende cursus zal in het najaar van 2008 van start gaan.

Deze opleiding wordt in nauw contact met het beroepsveld ingericht en is modulair

opgebouwd. De cursus loopt op vrijdagavond en zaterdagvoormiddag, en telt 180 lesuren

verdeeld over 15 modules:

- Algemeen strategisch management in de bouw

- Organisatorische aspecten

- Financiële aspecten

- Milieu & duurzaam bouwen

- Kwaliteitsbeleid in de bouw

- Veiligheid

- Aankoopbeleid

- Commercieel beleid

- Juridische aspecten

- Bouwprojecten in een internationale context

- Logistiek

- Human resources

- Management van bouwprojecten

- Informatica aspecten

- Werforganisatie

30 Bron: folder ‘Fellow Bouwmanager’, beschikbaar via de website van het De Nayer Instituut (WENK),

http://www.denayer.wenk.be > onderwijs

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

56


Werfcoördinator 31

Het departement Industriële wetenschappen en technologie van de XIOS Hogeschool

Limburg biedt de postgraduaatopleiding ‘Werfcoördinator’ aan.

Coördinatie van een werf, en werking van een werf zijn belangrijke aspecten om een werf te

doen slagen. Inzicht in de constructie, in de opeenvolging der werken, topografische

bepalingen, de diverse technieken, de veiligheidsvoorschriften, de administratieve bepalingen,

de planning zijn enkele van de elementen die aan bod komen tijdens deze modulair opgevatte

opleiding. De opleiding wordt gespreid over één academiejaar en telt 41 studiepunten. Leren

observeren, luisteren, overleggen, motiveren, onderhandelen, vergaderen en op basis van

kennis de juiste beslissingen nemen, zijn de voornaamste competenties waarover een

werfcoördinator dient te beschikken.

De enige algemene toelatingsvoorwaarde is een diploma hoger onderwijs. Het volgen van

deze opleiding leidt, na gunstige evaluatie, tot een postgraduaatgetuigschrift.

Volgende elementen staan op het opleidingsprogramma:

- Constructieleer

- Sterkteleer

- Betontechnologie (incl. aantal bedrijfsbezoeken om theorie aan de praktijk te toetsen)

- Planlezen en uitzetten van gebouwen

- Afwerking en interieur

- Elektriciteit bouw

- Centrale verwarming en sanitair

- Calculatie en nacalculatie

- Werforganisatie en –administratie

- Planning

- Sociale en communicatieve vaardigheden

- Stage: alle opgedane theoretische en praktische kennis, vaardigheden en attitudes in

praktijk brengen

Postgraduaat in de Vastgoedkunde 32

Het programma ‘postgraduaat in de Vastgoedkunde’ biedt een grondig inzicht in de

verschillende aspecten van de vastgoedkunde en richt zich tot al wie professioneel met

vastgoed te maken heeft: vastgoedmakelaars, juristen, stedenbouwkundigen, economen,

financiers, fiscalisten, accountants, ingenieurs, bouwpromotoren, projectontwikkelaars,

aannemers, notarissen, advocaten, architecten, vastgoedconsultants, facility managers,

landmeters-schatters, institutionele beleggers, vastgoedbeleggers, projectmanagers,

leningmaatschappijen, …

Het postgraduaat in de Vastgoedkunde wordt georganiseerd door de KULeuven (Faculteiten

Economische en Toegepaste Economische Wetenschappen, Ingenieurswetenschappen,

Rechtsgeleerdheid) en gecoördineerd door het Postuniversitair Centrum KULeuven Campus

Kortrijk.

Als toelatingsvoorwaarde wordt gesteld dat men houder moet zijn van een universitair

diploma of diploma van het hoger onderwijs van het lange type. Enkele jaren praktijkervaring

in de vastgoedsector genieten de voorkeur. Over de toelating tot het programma wordt beslist

door het programmacomité (criteria: vooropleiding, relevante praktijkervaring, curriculum en

volgorde van inschrijving).

31

Bron: website van XIOS Hogeschool Limburg, http://www.hogeschoollimburg.be > onderwijsaanbod >

levenslang leren

32

Bron: website KULeuven – Campus Kortrijk, http://www.kuleuven-kortrijk.be/nl/KULAK > Postacademische

vorming

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

57


De colleges gaan door op donderdagavond (16.00 tot 20.00 uur) en op zaterdagochtend (09.00

tot 12.00 uur). Deelnemers die de evaluaties van het postgraduaat succesvol beëindigen,

ontvangen een decretaal erkend getuigschrift "Postgraduaat in de Vastgoedkunde", uitgereikt

door de KULeuven.

Het postgraduaat in de Vastgoedkunde wil inzicht bieden in de verschillende deelgebieden

van de vastgoedkunde. Via een combinatie van wetenschappelijke theorievorming,

praktijkgerichtheid en een interdisciplinaire aanpak richt deze opleiding zich tot wie zijn

kennis op het vlak van de vastgoedkunde voor professionele doeleinden wil verruimen.

De concrete doelstelling van deze opleiding is het aanbrengen en verruimen van inzicht en

kennis op het vlak van de vastgoedkunde voor professionele doeleinden met nadruk op het

bijbrengen van multidisciplinaire kennis, op een confrontatie met recente

onderzoeksbevindingen en op een reflectie van de verworven kennis op de maatschappelijke

en professionele relevantie.

Het programma beoogt een kennismaking met, en (meer) inzicht in de deelgebieden van de

vastgoedsector, de basisconcepten en denkwijzen, het vocabularium en de werkinstrumenten

(analysemethodes, dataverzameling, ...) te realiseren binnen de verschillende deelgebieden

van vastgoed.

Het programma is in vier voor de vastgoedkunde relevante deelgebieden onderverdeeld en

richt zich vanuit deze verschillende invalshoeken op de vele aspecten van vastgoed: de

vastgoedmarkt, de financiële, juridische en bouwtechnische aspecten van vastgoed,

vastgoedbeheer, -ontwikkeling en exploitatie, de verschillende actoren.

Het programma omvat 4 blokken:

- Blok 1: De vastgoedsector in België. Financiële aspecten

o De Belgische vastgoedmarkt

o Investeringsanalyse

o Balansanalyse

o Waarderingsprincipes en projectanalyse

o Belegging in vastgoed

o Financiering van vastgoed

- Blok 2: Bouwtechnische aspecten en architectuur

o Inleiding

Projectontwikkeling en bouwtechniek in de beginfase (bouwteams)

Architectuur en stedenbouw versus vastgoed

Health en safety m.b.t. het bouwproces

Bijzondere nieuwe bouwteam-actoren

o Het bouwproces

Inleiding algemeen

Ruwbouw

Installaties en afbouw

o Diversen

Evaluatie van gebouwen

Waardebepaling en schattingen, technische evaluatie en expertise

Duurzaam bouwen

Digitale technische informatie via CD-rom en internet

Werfbezoek (ruwbouw en afwerking) en studiebezoek

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

58


- Blok 3: Juridische aspecten en fiscaliteit

o Administratieve aspecten van vastgoed (*)

Wetgeving ruimtelijke planning, ordening en stedenbouw

Wetgeving sociaal-economische vergunning

Wetgeving bescherming van monumenten en landschappen, stad- en

dorpsgezichten, bossen, duinen, natuurbehoud

Wetgeving milieu

Beheer van overheidseigendommen en wetgeving overheidsopdrachten

Overzicht van premies bij aankoop, bouwen, verbouwen en huren

o Contractuele aspecten van vastgoed

Wet Breyne (verkoop op plan) en bouwpromotie

Koop

Appartementsmede-eigendom

Huur

Erfpacht en opstal en timesharing

Aanneming

o Fiscale aspecten van vastgoed (*)

Vlaamse Decreten inzake Leegstand

Verkoop en verhuur van onroerende goederen

Hypothecair krediet

Onroerende leasing/erfpacht/opstal/vruchtgebruik

Schenkingen van onroerende goederen

(*) In gevolge de opeenvolgende staatshervormingen is deze materie in toenemende mate een

regionale materie geworden. Tijdens de lessen wordt in hoofdzaak de reglementering voor het

Vlaamse gewest toegelicht. Waar mogelijk wordt gewezen op de belangrijkste specifieke

voorschriften voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

- Blok 4: Vastgoed in de praktijk

o Situering vastgoed-deelmarkten en internationaal perspectief

Belichting van de vastgoedmarkten

Internationaal vastgoed

o Stedelijke ontwikkeling en ruimtelijk beleid

Krachtlijnen van het ruimtelijk beleid in Vlaanderen (gewest, provincie

en gemeente) en Brussel

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Stedelijke ontwikkelingen

o Projectontwikkeling: privaat, publiek, publiek-private samenwerking (pps) 33

o Vastgoedmanagement

Asset-, Property-, Facility- en Project Management

Verzekeringsbeheer

o Ethiek

Zakenethiek en een link naar de vastgoedsector

Ethiek en gedragsregels voor een Chartered Surveyor

Voorstelling van een aantal cases

o Statuut en inhoud van verschillende vastgoedberoepen

o Excursie naar één of meerdere vastgoedprojecten

33 PPS: Publiek Private Samenwerking, een samenwerkingsverband waarbij overheid en bedrijfsleven, met

behoud van eigen identiteit en verantwoordelijkheid, gezamenlijk een project realiseren op basis van een heldere

taak- en risicoverdeling. Het doel van PPS is het realiseren van meerwaarde: een kwalitatief beter eindproduct

voor hetzelfde geld, of dezelfde kwaliteit voor minder geld. Dit ligt binnen bereik als overheid en bedrijfsleven

ieder datgene doen waar ze het best in zijn; er ontstaat zo een win-win situatie.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

59


Specialisatie verlichtingstechniek 34

Deze specialisatiecursus van het Laboratorium voor Lichttechnologie van de Katholieke

Hogeschool Sint-Lieven speelt flexibel in op de verschillende noden die ontstaan omtrent

verlichting. Nieuwe lichtbronnen (LED’s), regelgeving (EPR) en toepassingsdomeinen

(therapie) vormen belangrijke uitdagingen. Innoveren is dus de boodschap. Dit veronderstelt

echter voldoende lichttechnologische kennis en inzicht. In België is het aanbod voor een

specifieke opleiding zeer beperkt, daar wil deze specialisatiecursus aan tegemoet komen.

Deze tevens modulair te volgen cursus biedt een antwoord voor wie flexibel wil inspelen op

de verschillende noden rond verlichtingstechniek. De lessen worden gegeven door

specialisten met ervaring (zowel academische als industriële) in verlichtingstechniek, en

afgewisseld met oefensessies, laboratorium- en bedrijfsbezoeken.

Na het beëindigen van de specialisatie (en na het slagen in het specifiek examen) moeten de

kandidaten in staat zijn om: (1) een algemeen inzicht in de verlichtingswetenschap te bezitten;

(2) lichttechnische berekeningen en elementair armatuurontwerp te kunnen uitvoeren; (3) de

elektrische en elektronische werking van diverse soorten lampen en de bijhorende

voorschakelapparatuur te begrijpen; en (4) overweg te kunnen met de aangeboden

verlichtingssoftware.

De cursus omvat 70 uren en wordt ’s avonds gegeven. De cursus startte in oktober 2006 en

werd gelijk verdeeld over 2 semesters. Deze cursus wordt tweejaarlijks georganiseerd, de

volgende cursus zal dus in oktober 2008 starten. Een masterdiploma is een

toelatingsvoorwaarde, bachelors kunnen ook toegelaten worden mits motivatie

(afstudeergraad, nuttige beroepservaring, werkbranche, …). Deelnemers ontvangen na een

geslaagde evaluatie een getuigschrift ‘Specialisatie Verlichtingstechniek’.

Het programma bestaat uit 4 modules. Elke module omvat verschillende leseenheden (20 in

totaal, en één leseenheid komt overeen met een contacttijd van 3u30).

- Inleidingsles

- Module 1: Licht en Verlichting: basiskennis (5 leseenheden)

1.1 Radio- en fotometrie 1 (spectrum, oogwerking, lichtstroom)

1.2 Radio- en fotometrie 2 (lichtsterkte, luminantie, relaties, interactie met

materialen)

1.3 Colorimetrie (kleursystemen, kleurweergaveindex, kleurtemperatuur,

metamerie)

1.4 Lichtmeting 1 (fotometers, spectrale metingen)

1.5 Lichtmeting 2 (goniometer, integrerende sfeer, laboratorium bezoek)

- Module 2: (Werking van) lichtbronnen (4 leseenheden)

2.1 Algemeen overzicht (historiek, evolutie)

2.2 Fluorescentielampen

2.3 Gasontladingslampen (met bedrijfsbezoek Philips Turnhout)

2.4 LED’s

- Module 3: Armatuurontwerp (4 leseenheden)

3.1 Armatuurontwerp via software

3.2 Materialen en productietechnieken

3.3 Veiligheid en regelgeving

3.4 Armatuureigenschappen en standaardisatie

34 Bron: folder ‘Specialisatie Verlichtingstechniek’, beschikbaar via de website van het Laboratorium voor

Lichttechnologie van de Katholieke Hogeschool Sint-Lieven, http://www.lichttechnologie.be > Navorming

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

60


- Module 4: Verlichtingsontwerp (6 leseenheden)

4.1 Binnenverlichting 1 (ontwerp, uniformiteit, software, winkelverlichting)

4.2 Binnenverlichting 2 (daglicht, automatisatie, lichtcomfort)

4.3 Energie-efficiëntie in verlichting

4.4 Buitenverlichting 1 (basistechnieken, wetgeving, lichtpollutie)

4.5 Buitenverlichting 2 (tunnels, signalisatie, verkeer)

4.6 Noodverlichting (met bedrijfsbezoek Etap)

Energietechniek in gebouwen 35

De postacademische opleiding ‘Energietechniek in gebouwen’ startte in oktober 2006 en liep

tot maart 2007. Deze cursus wordt georganiseerd door het Instituut voor Permanente Vorming

van de UGent, het Technologisch Instituut van de KVIV en WTCB, met medewerking van

KULeuven en VUB. De wetenschappelijke coördinatie werd verzorgd door Prof. dr. ir. arch.

Arnold Janssens (Vakgroep Architectuur en Stedenbouw, UGent). Dit programma laat toe een

getuigschrift van de Universiteit Gent te verwerven.

De cursus wil voorzien in de behoefte aan kennis en inzicht die in de bouwsector bestaat in de

context van de energieprestatie van gebouwen. Deze opleiding heeft tot doel om de

noodzakelijke kennis over energietechnieken in gebouwen op een geïntegreerde manier

samen te brengen, zodat de deelnemers inzicht verwerven in de verschillende deeldomeinen

die een impact hebben op de energieprestatie van gebouwen (ontwerp van de gebouwschil,

keuze van HVAC-systeem, kunstlichttoepassing, inzet efficiënte energieopwekking, …).

De deelnemers verwerven inzicht in de kengetallen, de werking en ontwerpprincipes van

energietechnieken in gebouwen, zowel bouw- (isolatie, beglazing, zonwering, passieve

systemen) als installatietechnieken (verwarming, ventilatie, verlichting). Ze leren methodes

aan om het energiegebruik en de energieprestatie van gebouwen te evalueren. Per thema

besteedt de lesgever aandacht aan ontwerpmethodes, relevante normwijzigingen, technologie

en energetische prestaties. Na het volgen van de opleiding zullen de deelnemers een degelijke

basis hebben om te oordelen over de mogelijkheden en haalbaarheid van energiebesparende

technieken in gebouwen.

Deze postacademische opleiding richt zich tot de verantwoordelijken betrokken bij

bouwprojecten die geconfronteerd worden met energieprestaties van gebouwen:

architectenbureaus, adviesbureaus, systeemfabrikanten, administraties, promotoren, REGverantwoordelijken,

… Het niveau van voorkennis is dat van een architect, industrieel of

burgerlijk ingenieur met basiskennis in één van de deeldomeinen (architectuur/bouwkunde,

werktuigkunde, elektrotechniek), die zich wil bijscholen in het brede domein dat verband

houdt met energieprestaties van gebouwen.

Deze postacademische opleiding was gespreid over 3 modules: (1) Basisbegrippen (2 dagen);

(2) Bouwfysica en Ventilatie (5 dagen); (3) Installaties voor verwarming, koeling en

kunstverlichting (4 dagen). Het programma van de drie modules wordt hieronder toegelicht.

De eerste module ‘basisbegrippen’ reikt basisinformatie aan over de energieprestatiemethode,

de wetgeving in een ruimere context, en de fysische principes van warmte- en massatransport

in gebouwen. Het geheel wordt afgesloten met enkele praktische oefeningen. Deze module is

35 Bron: folder ‘Energietechniek in gebouwen’, beschikbaar via de website van het Instituut voor Permanente

Vorming van de UGent, http://www.ivpv.ugent.be/index.htm (voor 2006-2007). Brochure ‘Energietechniek in

gebouwen’ van de editie 2007-2008 beschikbaar via de online vormingskalender op de website van KVIV-TI,

vormingskalender Technologisch Instituut, http://www.ti.kviv.be/Subsite/OnlineActivities.aspx

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

61


vooral bedoeld voor diegenen die minder vertrouwd zijn met het begrip energieprestatie of

een beperkte bouwfysische voorkennis bezitten.

- Energieprestatie

o Energieproblematiek

o Berekeningsmethodes en indicatoren voor energiegebruik van gebouwen

o Comfort en gezondheid: programma van eisen

o Wetgeving

- Fysische principes

o Warmteoverdracht

o Luchttransport

o Vochttransport

o Gevallenstudie

De tweede module ‘Bouwfysica en ventilatie’ besteedt aandacht aan de technieken die de

energievraag van het gebouw bepalen (de vraagzijde). Enerzijds zijn er de architecturale en

bouwkundige technieken, zoals het ontwerp van de gebouwschil, de thermische isolatie van

gebouwconstructies, de thermische en spectrale eigenschappen van beglazingen, de

luchtdichtheid van het gebouw, … Anderzijds speelt de keuze en werking van natuurlijke en

mechanische ventilatiesystemen met hun verschillende componenten een belangrijke rol. Bij

dit alles gaat men uit van een globale ontwerpbenadering van prestatiegericht bouwen. De

laatste lesdag van deze module staat in het teken van computerondersteunde technieken om

laagenergie bouwconcepten te evalueren.

De deelnemer krijgt verder de mogelijkheid om in functie van zijn noden computerervaring

op te bouwen. Hij kan enerzijds een begeleide case uitwerken met behulp van de EPBsoftware

die toelaat het potentieel van conventionele energiebesparende maatregelen te

beoordelen. Anderzijds kan hij aan de slag met dynamische gebouwensimulatie, geschikt om

meer innovatieve concepten te evalueren.

- Bouwfysica

o Bouwfysische prestatieanalyse van de gebouwschil

o Thermische isolatie van gebouwconstructies

o Meerdimensionaal warmtetransport: koudebruggen en warmteverliezen naar de

grond

o Luchtdicht bouwen

o Beglazing en gevelsystemen

o Zontoetreding, beschaduwing en zonwering

o Daglichttoetreding

o Begrippen i.v.m. dynamisch thermisch gedrag

- Ventilatie

o Luchtstroming in gebouwen

o Ventilatiesystemen: normen en prestaties

o Begrippen i.v.m. emissies en binnenluchtkwaliteit

o Luchtverdeling in ruimten

o Luchtdistributie en hulpenergie

o Vraaggestuurde en hybride ventilatie

o Warmteterugwinning

o Case (oefening)

- Ontwerp en beoordeling

o Laagenergie bouwconcepten

o Gebouwsimulatie

o Praktijkoefening (EPB-software, of dynamische gebouwsimulatie)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

62


De derde en laatste module ‘Installaties voor verwarming, koeling en kunstmatige verlichting’

besteedt aandacht aan de installatietechnieken die het comfort in het gebouw moeten

realiseren (de aanbodzijde). De keuze en het ontwerp van de installatietechnieken is mee

bepalend voor het efficiënt gebruik van elektrische energie en brandstoffen in gebouwen. Het

is de bedoeling om de basisprincipes van verschillende technieken uit te leggen, met aandacht

voor nieuwe ontwikkelingen op het vlak van energie-efficiëntie. De nadruk ligt op de relatie

tussen de gekozen techniek voor energieopwekking, het systeemontwerp en de uitvoering, en

het potentieel voor energiebesparing.

Een eerste deel geeft een overzicht van de huidige mogelijkheden op het vlak van

energieopwekking. Het tweede deel behandelt de verdeling van de energie voor verwarming,

koeling en verlichting. Hier gaat de aandacht naar distributie, afgifte en regeling van de

installatie. Het laatste deel wil de kwaliteitsbewaking benadrukken die tijdens het

ontwerpproces, de uitvoering en de oplevering nodig is om een correct werkende en energieefficiënte

installatie te realiseren.

- Energieopwekking

o Verwarmingsketels

o Koelmachines en warmtepompen

o Alternatieve warmte- en koudeopwekking (WKK, warmte-koude-opslag,

stadverwarming, …)

o Dimensioneringsprincipes: pieklast, belastingscurves, …

o Productie van sanitair warm water

o Zon-thermische systemen (zonneboilers)

o Fotovoltaïsche energie (PV)

- Energieverdeling

o Systeemrendementen en hulpenergie

o Lage-temperatuursverwarming

o Hoge temperatuurkoeling

o Passieve koeltechnieken

o Kunstmatige verlichting: technologie en dimensionering

o Kunstmatige verlichting: energiebesparende technieken

- Energiezorg

o Commissioning

o Case

De tweede editie van deze cursus loopt van 24 oktober 2007 tot 23 april 2008, en bestaat uit

5 modules.

Module 1 ‘basisbegrippen’ reikt de nodige informatie aan voor kennis van de basisbegrippen

van bouwfysica en thermodynamica. Ze is bedoeld voor diegenen die minder vertrouwd zijn

met de begrippen die later in de cursus worden uitgediept, of voor wie zijn basiskennis wil

opfrissen.

- Bouwfysische principes

o Warmteoverdracht

o Vochttransport

o Energiebalans van gebouwen

o Indicatoren voor energiegebruik van gebouwen

- Technische thermodynamica

o Warmtewisselaars

o Verbranding

o Koeltechniek

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

63


In de tweede module, ‘Bouwfysica en Ventilatie’, wordt aandacht besteed aan de technieken

die de energievraag van het gebouw bepalen (de vraagzijde). Enerzijds zijn er de

architecturale en bouwkundige technieken, zoals het ontwerp van de gebouwschil, de

thermische isolatie van bouwconstructies, de thermische en spectrale eigenschappen van

beglazingen, de luchtdichtheid van het gebouw, ... Anderzijds speelt de keuze en werking van

natuurlijke en mechanische ventilatiesystemen met hun verschillende componenten een

belangrijke rol. Bij dit alles gaat men uit van een globale ontwerpbenadering van

prestatiegericht bouwen.

- Bouwfysica

o Prestatieanalyse van de gebouwschil

o Thermische isolatie van bouwconstructies

o Meerdimensionaal warmtetransport: koudebruggen en warmteverliezen naar de

grond

o Beglazing en gevelsystemen

o Zontoetreding en zonwering

o Dynamisch thermisch gedrag

- Ventilatie

o Emissies en binnenluchtkwaliteit

o Luchtstroming in gebouwen

o Ventilatiesystemen: normen en prestaties

o Luchtdicht bouwen

o Luchtdistributie en hulpenergie

o Vraaggestuurde en hybride ventilatie

o Warmteterugwinning

o Ventilatie voor warmte-afvoer

In module 3, ‘Verwarming en Koeling’, wordt aandacht besteed aan de installatietechnieken

die het comfort in het gebouw moeten realiseren (de aanbodzijde). De keuze en het ontwerp

van de installatietechnieken is mee bepalend voor het efficiënt gebruik van elektrische energie

en brandstoffen in gebouwen. In de lessen wordt de relatie gelegd tussen de gekozen techniek

voor energieopwekking, het systeemontwerp en de uitvoering, en het potentieel voor energiebesparing.

Bij elke techniek komen de nieuwe ontwikkelingen op het vlak van energieefficiëntie

aan bod. Een eerste deel geeft een overzicht van de huidige mogelijkheden op het

vlak van energieopwekking. Het tweede deel behandelt de verdeling van de energie voor

verwarming en koeling. Hier gaat de aandacht naar distributie, afgifte en regeling van de

installatie.

- Energieopwekking

o Verwarmingsketels

o Productie van sanitair warm water

o Koelmachines en warmtepompen

o Alternatieven warmte- en koudeopwekking

o Dimensioneringsprincipes: pieklast, belastingscurves, …

o Zon-thermische systemen

o Fotovoltaïsche energie

- Energieverdeling

o Systeemrendementen en hulpenergie

o Lage-temperatuurverwarming

o Passieve en laagenergie koeltechnieken

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

64


In module 4 wordt aandacht besteed aan verlichting. Het elektriciteitsgebruik voor

kunstmatige verlichting maakt een belangrijk deel uit van het energiegebruik van gebouwen,

zeker in de tertiaire sector. Besparingsmogelijkheden situeren zich in een reductie van de

vraag door bewust gebruik van daglicht, in het gebruik van efficiëntere kunstlichtbronnen en

in aangepaste regeltechnieken. Omwille van de specificiteit van het onderwerp wordt de

verlichtingsproblematiek behandeld in een afzonderlijke module.

- Lichttechnische grootheden

- Daglichttoetreding

- Kunstmatige verlichting: technologie

- Kunstmatige verlichting: energiebesparende technieken

De vijfde module besteedt aandacht aan energieprestatie en ontwerp. Het ontwerpen en

realiseren van een energetisch performant gebouw gebeurt via een proces van optimalisatie

binnen de functionele, wettelijke en economische randvoorwaarden die aan het ontwerp

worden opgelegd. Een combinatie van verschillende concepten en technieken die in modules

2 tot 4 besproken werden, kunnen een deeloplossing bieden voor het ontwerpprobleem.

Deze afsluitende module behandelt in eerste instantie enkele randvoorwaarden bij het

ontwerpproces: het programma van eisen en de wetgeving. Daarna komen modellen en

voorbeelden van economische optimalisatie aan bod. Tot slot wordt de nadruk gelegd op de

kwaliteitsbewaking die tijdens het ontwerpproces, de uitvoering en de oplevering nodig is om

een correct functionerend en energie-efficiënt gebouw te realiseren.

De laatste lesdag van de module staat in het teken van computerondersteunde technieken om

laagenergie bouwconcepten te evalueren. De deelnemer krijgt de mogelijkheid om in functie

van zijn noden computerervaring op te bouwen. Hij kan enerzijds een begeleide case

uitwerken met behulp van de EPB-software die toelaat het potentieel van conventionele

energiebesparende maatregelen te beoordelen. Anderzijds kan hij aan de slag met dynamische

gebouwsimulatie, geschikt om meer innovatieve concepten te evalueren.

- Ontwerprandvoorwaarden

o Comfort en gezondheid: programma van eisen

o Wetgeving

o Economische optimalisatie

o Kwaliteitsbewaking en energiezorg

- Ontwerp en beoordeling

o Laagenergie bouwconcepten

o Gebouwsimulatie

o Praktijkoefening (opgesplitst in 2 groepen: EPB-software/ dynamische

gebouwsimulatie)

Energie-efficiëntie in de industrie 36

In het kader van het algemeen beleid voor rationeel energiegebruik (REG), bereidt het

Instituut voor Permanente Vorming van de UGent een opleiding voor onder de noemer

‘Energie-efficiëntie in de industrie’. Deze postacademische opleiding zal in januari 2008 van

start gaan. De opleiding richt zich in hoofdzaak tot industriële bedrijven en zal speciale

aandacht besteden aan nieuwe technologieën inzake recuperatie van ‘waste energy’.

De opleiding is modulair opgebouwd, en omvat 4 modules, voorafgegaan door een module 0.

36 Bron: website van het Instituut voor Permanente Vorming van de UGent, http://www.ivpv.ugent.be/index.htm

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

65


Het programma van de opleiding ‘Energie-efficiëntie in de iindustrie’ is momenteel nog niet

in detail gekend. De verschillende modules zijn al wel bekend:

- Module 0: Basisbegrippen van thermodynamica, verbrandingstechniek en

warmtewisselaars

- Module 1: REG, Energiemanagement en beleidskader

- Module 2: Warmteproductie en –transport

- Module 3: Energierecuperatie

- Module 4: Efficiëntieaspecten van elektrische energie

Postgraduaat Energiecoördinator 37

Vanaf het academiejaar 2007-2008 starten een aantal partnerhogescholen van de associatie

KULeuven een ‘Postgraduaat Energiecoördinator’. De cursus wordt inhoudelijk en didactisch

ontwikkeld in samenwerking met zeven hogescholen: Katholiek Hogeschool Zuid-West-

Vlaanderen (KATHO), Katholieke Hogeschool Sint-Lieven (KAHOSL), De Nayer Instituut

(Hogeschool voor Wetenschap en Kunst WENK), Katholieke Hogeschool Limburg (KHLim),

Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO) en Katholieke Hogeschool Kempen

(KHK), Hogeschool Sint-Lukas Brussel.

De overheid zal in de toekomst nog meer verplichtingen inzake ‘efficiënt energiebeheer’

invoeren en deze dwangmatiger dan heden opleggen. Hierdoor zal er een nood ontstaan aan

mensen die de juiste kwalificaties en competenties bezitten om het energiebeleid en –ontwerp

van gebouwen en productieprocessen in goede banen te leiden. Het postgraduaat

Energiecoördinator zal mensen opleiden om tegemoet te komen aan deze nood.

De doelgroep van dit postgraduaat zijn cursisten met minstens het diploma van een

professionele bachelor. Ook voor wie geen bachelordiploma behaalde maar door ervaring een

voldoende hoog competentieniveau haalt, is de cursus toegankelijk.

De volledige cursus komt overeen met 20 studiepunten. Cursisten krijgen na een gunstige

evaluatie het getuigschrift van ‘postgraduaat energiecoördinator’. De cursus bestaat uit 10

modules, verspreid over 21 lesdagen, gericht op het verwerven van volgende competenties:

- De cursisten een degelijke technische kennis meegeven, waarop ze kunnen steunen om

energiestromen in kaart te brengen, verspillingen op te sporen en oplossingen te

zoeken. Ook de relevantie van die oplossingen toetsen en kunnen toezien op een

correcte toepassing van de oplossing, maakt deel uit van deze modules.

- De cursisten leren een beleid voeren dat energie bespaart in hun gebouwen, zonder aan

comfort in te boeten, of de energiebesparende actoren te kiezen van het

productieproces.

- De cursisten wapenen om energiebesparende projecten uit te voeren.

Een optionele module is mogelijk voor erkenning als externe energiedeskundige voor tertiaire

gebouwen, in samenwerking met Syntra.

37 Bron: brochure Postgraduaat Energiecoördinator, ondermeer beschikbaar via de website van Katholieke

Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen http://www.katho.be > Opleidingen >Permanente Vorming > Industriële

Wetenschappen en Technologie

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

66


3.3. Volwassenenonderwijs

Het volwassenenonderwijs wordt in verschillende vormen aangeboden 38 :

- Het onderwijs voor sociale promotie (O.S.P.), dit omvat ook het vroegere

tweedekansonderwijs.

- De basiseducatie

- Het afstandsonderwijs:

o De cursussen van het begeleid individueel studeren (BIS) – wordt momenteel

afgebouwd

o De afzonderlijke cursussen of volwaardige universitaire opleidingen via de

Open Universiteit (O.U.)

o De hogeronderwijsinstellingen kunnen in principe hun aanbod ook aanbieden

via afstandsonderwijs. Niet alle instellingen hebben vandaag op dat gebied

volledige opleidingsprogramma’s uitgewerkt.

- Het avondonderwijs van de hogeschool en universiteiten: een aantal instellingen voor

hoger onderwijs organiseren bepaalde opleidingen ook in avondonderwijs of via

verkorte studietrajecten.

Het volwassenenonderwijs omvat verder onder meer ook de opleidingen van de volgende

instanties:

- De (ondernemers)opleidingen, aangeboden door het Vlaams Agentschap voor

Ondernemersopleiding – SYNTRA Vlaanderen.

- De beroepsopleidingen aangeboden door de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling

en Beroepsopleiding (VDAB).

De vormingsdatabank ‘Word wat je wil’ is het meest volledige overzicht van cursussen en

opleidingen in Vlaanderen. Deze databank bevat een overzicht van het aanbod van de door de

Vlaamse overheid gesubsidieerde opleiding- en vormingsaanbieders.

Volwassenen kunnen hiervoor terecht op de website http://www.wordwatjewil.be voor het

gezamenlijke aanbod van de centra voor volwassenenonderwijs (CVO), de academies voor

deeltijds kunstonderwijs, de centra voor basiseducatie, Begeleid Individueel Studeren (BIS),

de hogescholen en universiteiten, de opleidingscentra van VDAB, SYNTRA Vlaanderen en

de organisaties van het sociaal-cultureel volwassenenwerk.

3.3.1. Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP)

Met een bereik van ruim 250.000 cursisten is het onderwijs voor sociale promotie (OSP) de

grootste poot binnen het volwassenenonderwijs. Het OSP staat naast of los van de initiële

onderwijsloopbaan en wil cursisten kennis, vaardigheden en attitudes bijbrengen. Dit kan

nuttig zijn voor het maatschappelijk functioneren, deelname aan verder onderwijs, uitoefening

van een beroep of beheersing van een taal. De cursist kan door onderwijs voor sociale

promotie te volgen een erkend diploma, getuigschrift of certificaat behalen. Deelnemers aan

het onderwijs voor sociale promotie moeten hun voltijdse leerplicht beëindigd hebben. Voor

bepaalde cursussen gelden meer specifieke toelatingsvoorwaarden. De cursist betaalt

inschrijvingsgeld.

38 Bron: website onderwijsadministratie > onderwijsaanbod > volwassenenonderwijs

http://www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod/volwassen/default.htm

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

67


Het onderwijs voor sociale promotie wordt verstrekt in centra voor volwassenenonderwijs

(CVO), die erkend en gefinancierd zijn door de overheid. Inrichters zijn zowel het

gemeenschapsonderwijs, steden en gemeenten, provincies, als vzw’s.

Het aanbod van het onderwijs voor sociale promotie is zeer divers en ruim. Het OSP wordt

georganiseerd op twee niveaus: secundair onderwijs (studiegebieden) en hoger onderwijs van

het korte type (categorieën). Er zijn lineaire opleidingen (ingedeeld in leerjaren) en modulaire

opleidingen (modules). 39

De gegevens i.v.m. het onderwijsaanbod van het onderwijs voor sociale promotie zijn

gebaseerd op de informatie beschikbaar via de website

http://www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod/osp/default.htm.

Volgende tabellen geven een overzicht van de opleidingen in het onderwijs voor sociale

promotie (OSP) die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’: op

het niveau van secundair onderwijs, en op het niveau van hoger onderwijs van het korte type

(zie respectievelijk Tabel 17 en Tabel 18).

Tabel 17: Studiegebieden en opleidingen relevant voor duurzaam wonen en bouwen binnen het

Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP), op het niveau van secundair onderwijs

Onderwijs voor Sociale Promotie – niveau ‘secundair onderwijs’

Studiegebied Opleiding

Bouw

Bouw BSO 2

Bouw BSO 3

Bouw TSO 3

Bijzondere bouwafwerkingstechnieken

Bouwafwerkingstechnieken

Bouwbedrijf

Bouwtechniek

CAD-bouwkundig tekenen

Chappe- en pleisterwerken

Dakdekker leien en pannen

Bouw

Dakdekker metalen dak

Klusjesdienst

Metselen en siermetselen

Onderhoud en herstellingen BSO 3

Polyvalent bouwvakman BSO 2

Polyvalent dakdekker

Ruwbouwafwerking BSO 2

Schilder- en decoratietechnieken

Schilderwerken

Steenkappen

Vloeren en tegelzetten

Woningdecoratie BSO 3

39 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

68


Onderwijs voor Sociale Promotie – niveau ‘secundair onderwijs’

Studiegebied Opleiding

Handel* Bedrijfsbeheer TSO 3

Hout

Hout en Bouw

Hout

Houtbewerking - schrijnwerkerij

Koeling en warmte

Mechanica - Elektriciteit

Schrijnwerkerij

Schrijnwerkerij TSO 2

Aannemer niet metalen dakbedekking

Aannemer zinkwerk, metalen dakbedekking

Airco-technieker

Centrale verwarming en sanitaire installaties

Centrale verwarming BSO 3

Centrale verwarming - verbrandingscontrole

Installateur centrale verwarming

Installateur individuele gasverwarming

Koelmonteur

Koeltechnieker

Loodgieter

Monteur centrale verwarming

Sanitair installateur

Sanitaire installaties Loodgieter

Technieker centrale verwarming

Technieker klimatisatie

BMBE-lasser

Bordenbouwer

Buislasser

Draaier-frezer

Elektricien voor huishoudelijke installaties BSO 3

Elektricien voor industriële installaties BSO 3

Elektriciteit

Elektrische installaties

Elektromechanica

Elektromechanica TSO 3

Elektromechanische onderhoudstechnieken TSO 3

Elektronica TSO 3

Gassmeltlasser

Hoeklasser

Industrieel elektrotechnische installaties

Industriële elektrotechnieken

Installateur domotica

Installatie en onderhoud van alarmsystemen

Lassen

Lassen BSO 3

Lasser monteerder

Lasser monteerder MIG/MAG

Mechanica

Mechanica TSO 3

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

69


MIG/MAG lasser

Onderhoudselektricien

Onderhoudsmechanicien

Plaatlasser

Residentieel elektrotechnisch installateur

Slotenmakerij en beveiliging

TIG-lasser

Vlambooglassen

* Opleiding bedrijfsbeheer vereist om in orde te zijn met vestigingswet.

Tabel 18: Studiegebieden en opleidingen relevant voor duurzaam wonen en bouwen binnen het

Onderwijs voor Sociale Promotie (OSP), op het niveau van hoger onderwijs van het korte type

Onderwijs voor Sociale Promotie – niveau ‘Hoger onderwijs van het korte type’

Studiegebied Opleiding

Bouw- en houtconstructie

Bouwkunde

Industriële

Wetenschappen en

Technologie

Elektriciteit

Elektromechanica

Elektronica

Industriële elektronica

Koel- en verwarmingstechniek

Mechanica

Mechanica-studiebureau

Handelswetenschappen Bedrijfsbeleid

en Bedrijfskunde Bedrijfsorganisatie

Binnen het secundair onderwijs voor sociale promotie zijn er ook modulaire opleidingen

mogelijk. Onderstaande tabellen geven een overzicht van de verschillende modulaire

opleidingen voor de studiegebieden Bouw, Hout, Koeling & Warmte, en Mechanicaelektriciteit

(zie respectievelijk Tabel 19, Tabel 20, Tabel 21 en Tabel 22). Deze modules zijn

verplicht te volgen voor het behalen van een certificaat. Enkele modules zijn vrij te volgen, en

dus niet nodig voor het behalen van een certificaat (bv. ‘Restauratie metalen daken’, en

‘plaatsing ophangsystemen en raambekleding’ voor het studiegebied Bouw).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

70


Tabel 19: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Bouw, relevant voor duurzaam wonen en bouwen

Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Bouw

Module

Opleiding (certificaten)

(deelcertificaten)

Metselaar

Werfleider

Bekister

IJzervlechter

Betonhersteller

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Dekvloerlegger

Tegelzetter

Stukadoor

Polyvalent

dakdekker

Dakdekker leien

en panne

Dakdichter

Dakdekker

metalen dak

Opgaand

metselwerk

x x

Basis metselwerk x x

Basis

betonconstructies

x x x x x

Funderingen op staal x x

Betonconstructies x x x x

Kelderconstructies

en riolering A

x

Kelderconstructies

en riolering B

x

Gevelwerk x

Systeembekisting x

Trapbekisting x

IJzervlechtwerk x

Betonherstelwerk x

Dekvloer x

Binnenbepleistering x

Buitenbepleistering x

Gipsblokwanden x

Gipskartonplaten 1 x

Gipskartonplaten 2 x

Vloerwandtegels

1

en

x

Vloerwandtegels

2

en

x

Basis dakbedekking x x x x

Dakbedekking

leien

met

x x

Dakbedekking

pannen

met

x x

Bitumineuze

dakdichting

x x

Synthetische

dakdichting

x x

Dakgoten

afvoeren

en -

x x x

Schilderdecoratuer

Schilder

Plaatser soepele

vloerbekleding

71

Behanger


Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Bouw

Module

Opleiding (certificaten)

(deelcertificaten)

Metselaar

Werfleider

Bekister

IJzervlechter

Betonhersteller

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Dekvloerlegger

Tegelzetter

Metalen dak x x

Specifieke metalen

daken en

x x

aansluitingen

Restauratie metalen

daken

volgen)

(vrij te

(x)

Basis schilder- en

behangwerk

x x x

Decoratief

schilderwerk

x x

Behangwerk x x

Complex

behangwerk

x x

Manueel dekkend

schilderwerk A

x x

Manueel dekkend

schilderwerk B

x x

Manueel nietdekkend

schilderwerk

x x

Pistoolschilderwerk

interieur

x x

Losse plaatsing

soepele

vloerbekleding

x x

Gelijmde en

gespannen plaatsing

soepele

vloerbekleding

x x

Speciale schilderstechnieken

x

Imitatieschilderwerk x

Plaatsing ophangsystemen

en raambekleding

(vrij te volgen)

(x)

(

x

)

(x)

(

x

)

Stukadoor

Polyvalent

dakdekker

Dakdekker leien

en panne

Dakdichter

Dakdekker

metalen dak

Schilderdecoratuer

Schilder

Plaatser soepele

vloerbekleding

72

Behanger


Tabel 20: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Hout, relevant voor duurzaam wonen en bouwen

Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Hout

Module (deelcertificaten) Opleiding (certificaten)

Binnenschrijnwerk

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Plaatser parket

Interieurbouwer

Buitenschrijnwerker

Basis machinale

houtbewerking

x x x x x

Basis manuele houtbewerking x x x x x

Machinale houtbewerking x x x

Manuele houtverbinding x x x x x

Rechte en bordestrappen x

Plaatsing parket x x

Plaatsing binnenschrijnwerk x x

Plaatsing wanden en plafonds x x

Plaatsing trappen x

Interieurelementen x x

Binnenschrijnwerk x x

Totale interieurinrichting x

Oppervlaktebehandeling hout x

Plaatsing buitenschrijnwerk x

Gevelbekleding x

Ramen en deuren x

Complexe ramen en deuren x

Repetitieve spanten x

Balklagen x

Traditionele daken x

Complexe daken x

Zelfdragend buitenschrijnwerk

(vrij te volgen)

(x)

Complexe trappen

(vrij te volgen)

(x)

Houtconstructiesystemen

(vrij te volgen)

(x)

Daktimmerman

73


Tabel 21: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Koeling en Warmte, relevant voor duurzaam wonen en bouwen

Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Koeling en Warmte

Module

Opleiding (certificaten)

(deelcertificaten)

Monteur CV

Technieker CV

Installateur

individuele

gasverwarming

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Loodgieter

Sanitair

installateur

Aircotechnieker

Koelmonteur

Koeltechnieker

Installateur CV

Monteur

klimatisatie

Technieker

klimatisatie

Basis installaties x x x x x x x x x x x

Centrale

verwarmingskachels

x x x x x

Luchtkanalen

ventilatie

en

x x x x

Centrale verwarmingsleidingen

en -lichamen

x x

Centrale verwarmingsinstallaties

1

x x x

Centrale verwarmingsinstallaties

2

x x x

Centrale verwarmingsinstallaties

3

x x x

Individuele

gasverwarming 1

x x x

Individuele

gasverwarming 2

x x x

Aansluiting

toestellen

sanitaire

x x

Water- en

leidingenafvoer-

x x

Specifieke

installaties

sanitaire

x

Sanitaire installaties x

Waterbehandeling

pompen

en

x

Gasbranders

Controle en onderhoud

x x

stookolietanks

(vrij te volgen)

(x) (x) (x) (x) (x) (x) (x) (x) (x) (x) (x) (x)

Industriële branders

(vrij te volgen)

(x) (x)

Plaatsen koelinstallaties x x x x x

Airco en

pompenwarmte-

x x

Klimatisatieinstallaties x

Stookoliebranders en –

kachels 1

x x

Industrieel

isolatiewerker

74


Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Koeling en Warmte

Module

Opleiding (certificaten)

(deelcertificaten)

Monteur CV

Technieker CV

Installateur

individuele

gasverwarming

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Loodgieter

Sanitair

installateur

Aircotechnieker

Koelmonteur

Koeltechnieker

Installateur CV

Monteur

klimatisatie

Technieker

klimatisatie

Stookoliebranders en –

kachels 2

x x

Plaatsen klimatisatieinstallaties

x x

Koelinstallaties A x

Koelinstallaties B x

Gastoestellen x x x x x

Isolatie-installaties x

Tabel 22: Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale

promotie voor het studiegebied Mechanica-Elektriciteit (Elektriciteit), relevant voor duurzaam

wonen en bouwen

Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Mechanica-Elektriciteit (Elektriciteit)

Module (deelcertificaten) Opleiding (certificaten)

Residentieel

elektrotechnisch

installateur

Industrieel

elektrotechnisch

installateur

Hersteller bruingoed

Hersteller witgoed

Bordenbouwer

Onderhoudselektricien

Installateur

domotica

Installatie en

onderhoud van

alarmsystemen

Basis elektriciteit x x x x x x x x x x

Basis lassen x x x

Basis metaal x x x x x x x x x x

Elektrische

opbouwinstallaties 1

x x x x x x x x

Elektrische

opbouwinstallaties 2

x x x x x x x x

Elektrische

comfortschakelingen 1

x x x

Elektrische

comfortschakelingen 2

x x x

Elektrische

comfortschakelingen 3

x x x

Elektrische

x x x

inbouwinstallaties 1

Elektrische

inbouwinstallaties 2

x x x

PLC-techniekeer

Industrieel

isolatiewerker

Technieker aandrijvingssystemen

75


Overzicht van de modulaire opleidingen in het secundair onderwijs voor sociale promotie:

Studiegebied Mechanica-Elektriciteit (Elektriciteit)

Module (deelcertificaten) Opleiding (certificaten)

Residentieel

elektrotechnisch

installateur

Industrieel

elektrotechnisch

installateur

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

Hersteller bruingoed

Hersteller witgoed

Bordenbouwer

Onderhoudselektricien

Installateur

domotica

Installatie en

onderhoud van

alarmsystemen

Industriële elektriciteit x x

Aansluiting

borden 1

elektrische

x x

Aansluiting

borden 2

elektrische

x x

Elektrisch onderhoud 1 x

Elektrisch onderhoud 2 x

Elektrisch onderhoud 3 x

Plaatsen en onderhouden

van alarmsystemen 1

x

Plaatsen en onderhouden

van alarmsystemen 2

x

Bedrading

borden

elektrische

x

Montage

borden

elektrische

x

PLC 1 x

PLC 2 x

PLC 3 x

Industriële installaties x x x x

Aandrijftechnieken 1 x

Aandrijftechnieken 2 x

Aandrijftechnieken 3 x

Aandrijftechnieken 4 x

Domotica x

Initiatie elektronica x

Herstellen en installeren

Audio Video

x

Herstellen en installeren

huishoudtoestellen 1

x

Herstellen en installeren

huishoudtoestellen 2

x

Herstellen en installeren

huishoudtoestellen 3

x

Visualisatie

(vrij te volgen)

(x)

Decentrale periferie

(vrij te volgen)

(x)

PLC-techniekeer

Technieker aandrijvingssystemen

76


3.3.2. Basiseducatie

Basiseducatie is een onderwijsvoorziening voor laaggeschoolde volwassenen 40 . Er zijn

29 centra voor basiseducatie (CBE) in Vlaanderen en Brussel erkend en gefinancierd. Het

aanbod van basiseducatie is een instrument in de strijd tegen de educatieve dualisering van de

samenleving. Het terugdringen van de laaggeletterdheid en laaggecijferdheid is een kerntaak

van de centra voor basiseducatie. De cursussen zijn gericht op het aanleren en verbeteren van

de basiscompetenties die elementair zijn om te functioneren in de brede leef- en

maatschappelijke wereld en/of om een verdere opleiding of vorming te kunnen volgen. Deze

onderwijsvorm situeert zich hoofdzakelijk op het niveau basisonderwijs en eerste graad van

het secundair onderwijs. Waar mogelijk wordt het levenslang en levensbreed leren

gestimuleerd.

Binnen de doelgroep ‘laaggeschoolde volwassenen’ worden diverse segmenten

onderscheiden: laaggecijferde en laaggeletterde Belgen, migranten, nieuwkomers,

gevangenen, werkzoekenden, kansarmen, werknemers, schoolverlaters, senioren,

huisvrouwen, … Om de doelgroep maximaal te bereiken werd een toelatingssysteem

ontwikkeld waarin de leervaardigheid, de vooropleiding en de einddoelen van basiseducatie

belangrijke criteria zijn.

Volgende opleidingen zijn opgenomen in het open aanbod: (1) Nederlands moedertaal

(NT 1); (2) Nederlands voor anderstaligen (NT 2); (3) Alfabetisering in het Nederlands als

tweede taal; (4) Wiskunde; (5) Maatschappijoriëntatie; (6) Informatie- en

Communicatietechnologie (ICT); (7) Opstapcursussen Frans en Engels.

Deze opleidingen helpen in eerste instantie de basiscompetenties van de cursisten uit te

breiden. Ze dragen niet specifiek bij tot educatie rond duurzaam wonen en bouwen. De

cursisten verwerven inzicht en vaardigheden die ze dagdagelijks nodig hebben. Verschillende

jobs, onder meer in de bouwsector, vereisen deze vaardigheden. Specifiek aandacht besteden

aan aspecten van duurzame ontwikkeling en duurzaam wonen en bouwen behoort niet tot de

kernopdracht van de centra voor basiseducatie. 41

3.3.3. Begeleid Individueel Studeren (BIS)

Begeleid Individueel Studeren (BIS) maakt individueel studeren mogelijk. BIS overbrugt

afstanden, is spreidbaar in de tijd en vooral zeer flexibel. De cursist heeft zijn/haar studietempo

zelf volledig in handen.

De BIS-opleiding maakt in hoofdzaak gebruik van een schriftelijke onderwijsformule,

gedrukte cursussen aangevuld met het nodige didactische materiaal. Sinds oktober 2003 biedt

BIS ook cursussen aan via het internet (voornamelijk taalcursussen).

Een BIS-cursus bestaat uit een aantal lespakketten en huistaken. De huistaken worden

verbeterd door een mentor, die waar nodig ook extra uitleg geeft. De tijd die nodig is om een

cursus af te werken is afhankelijk van verschillende factoren: het aantal lespakketten per

cursus, het volume per lespakket, de moeilijkheidsgraad van de leerstof, de studietijd

waarover de cursist beschikt, … De maximumtermijn bedraagt echter drie jaar.

40 Laaggeschoolde volwassenen zijn “meerderjarigen voor wie een basisvorming noodzakelijk blijkt om

maatschappelijk te functioneren of een verdere opleiding te volgen”.

41 Bron: website Basiseducatie, http://www.basiseducatie.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

77


De toegang tot het afstandsonderwijs is volledig vrij. Er zijn geen speciale voorwaarden qua

leeftijd of behaalde diploma’s. Er moet alleen een bescheiden inschrijvingsgeld betaald

worden, afhankelijk van het aantal lespakketten waaruit de cursus is opgebouwd. BIS omvat

momenteel zeven studiegebieden: vreemde talen, Nederlands, informatica, economie, recht,

menswetenschappen en techniek. Daarnaast zijn er nog enkele cursussen die niet behoren tot

één van deze studiegebieden (bv. geheugentraining, preventie en bescherming op het werk). 42

Binnen het cursusaanbod van BIS zijn er een aantal schriftelijke cursussen relevant voor

(duurzaam) wonen en bouwen binnen het studiegebeid ‘techniek’. De cursussen binnen de

reeks ‘Elektriciteit voor de doe-het-zelver’ richten zich in de eerste plaats op de praktijk. Ook

de cursussen binnen de reeks ‘Mechanica’ zijn op de praktijk(toepassingen) gericht.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de schriftelijke cursussen uit het cursusaanbod van

BIS die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen (zie Tabel 23).

Tabel 23: Schriftelijke cursussen binnen het studiegebied ‘Techniek’ relevant voor (duurzaam)

wonen en bouwen in het cursusaanbod van Begeleid Individueel Studeren (BIS)

Begeleid Individueel Studeren (BIS)

Studiegebied Techniek Cursus (aantal lespakketten)

Basiselektriciteit (6)

Reeks ‘Elektriciteit voor de

doe-het-zelver’

(verdeeld over 6 cursussen)

Reeks ‘Mechanica’

(verdeeld over 6 cursussen)

Basiselektronica (2)

Basisvaardigheden en basisschakelingen: veiligheid (3)

De elektrische huisinstallatie (2)

Comfortschakelingen (3)

Domotica en programmeerbare relais (1)

Mechanica theorie I (10)

Mechanica theorie II (8)

Mechanica: meettechniek en gereedschappen (2)

Mechanica: materialenleer (4)

Mechanica: vormgeving I (4)

Mechanica: vormgeving II (10)

Momenteel wordt het afstandsonderwijs georganiseerd door BIS op korte termijn afgebouwd

en overgedragen naar de opleidingsverstrekkers van het volwassenenonderwijs (bv. VDAB,

CVO’s, Syntra, …). Inschrijvingen werden afgesloten in april 2007, het recht op drie jaar

begeleiding door een mentor bleef behouden. Inschrijvingen na april 2007 kunnen geen

aanspraak meer maken op een schriftelijke cursus, met uitzondering van die cursussen die

voorbereiden op de examens van de examencommissie van de Vlaamse Gemeenschap.

Voorlopig kan men nog wel terecht bij BIS Online (http://www.bisonline.be). 43

42 Bron: brochure ‘Onderwijs in Vlaanderen – Het Vlaamse onderwijslandschap in een notendop / 2005’,

Afdeling Informatie en Documentatie Onderwijs, 2005

43 Bron: Begeleidende brief bij opgevraagde BIS-studiegids, van Mevr. Sigrid Callebert (projectleider van de

Afdeling Volwassenenonderwijs), 13 maart 2007.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

78


3.3.4. (Ondernemers)opleidingen aangeboden door Syntra Vlaanderen

In Vlaanderen werken 5 regionale Syntra-koepels met samen 23 lesplaatsen (zie Tabel 24).

Zij organiseren zelf het overgrote deel van de vorming van zelfstandigen, en verlenen

eveneens onderdak aan vormingsactiviteiten van derden. De Syntra zijn autonome vzw’s,

beheerd door professionele en interprofessionele verenigingen uit de regio. Zij zijn voor hun

erkenning en subsidiëring aangewezen op het Vlaams Agentschap voor

Ondernemersvorming, kortweg Syntra Vlaanderen.

Tabel 24: Regionale koepels en lesplaatsen van Syntra

De Syntra-koepels en bijhorende lesplaatsen (‘campussen’)

Regionale koepel Lesplaatsen

Metropool Antwerpen

Mechelen

Syntra Antwerpen-Brabant (AB) Kempen Turnhout

Leuven Heverlee

Kontich

Syntra Brussel

Syntra Limburg

Syntra Midden-Vlaanderen (MVL)

Syntra West

Ukkel

Brussel (Tour & Taxis)

Genk

Hasselt

Neerpelt

Sint-Truiden

Tongeren

Aalst

Oudenaarde

Gent

Sint-Niklaas

Asse-Mollem

Brugge

Ieper

Kortrijk

Oostende

Roeselare

Veurne

Ondernemersopleiding (+ 18 j.):

De ondernemersopleiding wordt op de website van Syntra (http://www.syntra.be) toegelicht:

“Je bent minstens 18 jaar, je wilt een zaak starten of je als zelfstandige vestigen. Dan moet je

kunnen terugvallen op een goede basis. De ondernemersopleiding van Syntra leert je hoe je

een zaak opzet, leidt en uitbouwt. En dit met avondcursussen die perfect aansluiten op jouw

voorkennis en ervaring. De ondernemersopleiding omvat enerzijds beroepsgerichte vorming

waarin specifieke vakkennis centraal staat (‘beroepskennis’), en anderzijds bedrijfsbeheer

waarin je alles leert over de beheersaspecten van je onderneming. De meeste opleidingen

duren slechts 2 jaar. Meer praktijk opdoen kan via de stageovereenkomst.

De ondernemersopleiding is erkend door de Vlaamse Gemeenschap. Indien je slaagt, ben je in

orde met de vestigingswet en mag je als zelfstandige aan de slag. Daarnaast ontvang je een

getuigschrift van de basiskennis van bedrijfsbeheer en voldoe je aan de Programmawet over

de vereisten van bedrijfsbeheer.”

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

79


Volgende opleidingen uit het Syntra-aanbod zijn relevant voor het brede thema ‘(duurzaam)

wonen en bouwen’. Volgende Syntra-koepels komen respectievelijk aan bod: Syntra

Antwerpen-Brabant, Syntra Brussel, Syntra Limburg.

a) Syntra Antwerpen-Brabant

Onderstaande tabellen geven een overzicht van de studiegebieden en opleidingen bij Syntra

Antwerpen-Brabant die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

respectievelijk het aanbod van lange en korte opleidingen (zie respectievelijk Tabel 25 en

Tabel 26).

Tabel 25: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van lange opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Antwerpen-

Brabant

Aanbod Syntra Antwerpen-Brabant: lange opleidingen met erkend diploma of

getuigschrift

Studiegebied Opleiding

Bouw

Bouw

Bouw - afwerking

Bouw - daken

Bouw - installatietechnieken

Bouw – ruwbouw

Technisch administratief bediende in de bouw

Planlezen: vervolg

Aannemer kassei-klinkerlegger

Basisjaar ruwbouwafwerking

Tegelzetter

Plafonneerder-cementwerker (stukadoor)

Stukadoor – aannemer binnenbepleistering

Aannemer dichtingswerken – platte daken / dakwerker platte

daken

Aannemer zinkwerken metalen daken / dakwerker metalen

daken

Aannemer niet-metalen hellende daken / dakwerker hellende

niet-metalen daken

Aannemer installateur centrale verwarming (CV)

Aannemer installateur individuele gastoestellen

Aannemer sanitair installateur (loodgieter)

Energiedeskundige

Externe energiedeskundige publieke gebouwen

Habilitatie van de aardgasinstallateur

Hernieuwing habilitatie van de aardgasinstallateur

Habilitatie voor propaan- en butaangas installateurs

Technicus vloeibare brandstoffen (brandertechnicus)

Hernieuwen certificaat brandertechnicus

Onderhoud en controle van stookolietanks

Hernieuwen attest onderhoud en controle stookolietanks

Vorming voor de gehabiliteerde installateur

Basisjaar ruwbouw

Metselaar-betonwerker

(Aannemer kassei-klinkerlegger)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

80


Aanbod Syntra Antwerpen-Brabant: lange opleidingen met erkend diploma of

getuigschrift

Studiegebied Opleiding

Initiatiejaar huisschilder/wand- en vloerbekleder

Bouw – decoratie &

interieur

Elektro

Elektro

Bedrijfsbeheer

Bedrijfsbeheer

Meubel en houtbewerking

Meubel en houtbewerking

Vastgoed

Vastgoed

Aannemer schilderwerken (huisschilder)

Aannemer wand- en vloerbekleder

Decoratieschilder

Meester-fijnschilder

Interieurinrichter

Aannemer elektrotechnisch installateur

Koeltechnicus – frigorist

Residentieel elektrotechnisch installateur

Technicus domotica

Technicus elektronica

Technicus klimaatbeheersing – airco

Verlichtingsadviseur

Basiskennis bedrijfsbeheer (vestigingswet zelfstandigen)

Basiskennis bedrijfsbeheer – versneld (vestigingswet

zelfstandigen)

Bedrijfsbeheer anderstaligen / getolkt

Basisjaar houtbewerking

Aannemer buitenschrijnwerk

Aannemer binnenschrijnwerk

Parketvloerlegger

Schrijnwerker-timmerman

Trappenmaker

Projectcoördinator onderhoud gebouwen

Vastgoedexpert

Vastgoedmakelaar

Vastgoedpromotor

Voertuigen en metaal

Voertuigen en metaal Polyvalent lasser

Bron: ‘lange opleidingen met erkend diploma of getuigschrift’ (folders Syntra AB 2006-2007 en 2007-

2008) & website Syntra-AB: http://www.syntra-ab.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

81


Tabel 26: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Antwerpen-

Brabant

Aanbod Syntra Antwerpen-Brabant: korte opleidingen met erkend diploma of

getuigschift

Studiegebied Opleiding

Bouw

ERP bedrijfssoftware

Planlezen: basis

Bouw

Bouw - afwerking

Bouw – decoratie en

interieur

Bouw - installatietechnieken

Bouw – ruwbouw

Elektro

Elektro

Technische administratie in de bouw: kostenraming

Technische administratie in de bouw: meetstaat

Beweging- en uitzettingsvoegen

Klinkerleggen

Problematiek rond terras en balkonbetegeling

Vochtproblematiek in betegelde natte cellen

Decoratief schilderen van muren met ecologische verven

Decoratief schilderen van muren met klassieke verven

Decoratieve schildertechnieken

Initiatie in sanitaire technieken

Onderhoud en reparaties van sanitaire installaties

Sanitaire technieken voor gevorderden

EPB – algemeen kader

EPB – kantoren en scholen

EPB – software

EPB – transmissieverliezen

EPB – ventilatie

EPB – woongebouwen

EPB voor installateurs

Praktijk metselen – basis

Praktijk metselen – gevorderden

Voegwerk

Accumulatieverwarming

Andere domoticasystemen: Contatto

Basiselektriciteit in huis

Bewegingsdetectoren

Bliksem- en overspanningbeveiliging

Brandbeveiliging

CAD tekenen van elektrische schema's voor elektrotechnisch

installateur

Fotovoltaïsche cellen als energiebron van 220V net

Inverters: 12/24v - 220v

LED-verlichting zelf ontwerpen

Lowbudget Domotica in residentiële woningen

Residentiële basiselektriciteit

Residentiële elektriciteit - opbouw bij renovatieprojecten

Sleutels tot het maken van een goede sfeerverlichting

Toegangscontrole

Vloerverlichting

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

82


Waterlekdetectie

Zonneboiler

Groensector

Groensector Groendaken en daktuinen

Voertuigen en metaal

Voertuigen en metaal Lastechnieken

Bron: website Syntra-AB: http://www.syntra-ab.be

b) Syntra Brussel

Onderstaande tabellen geven een overzicht van de studiegebieden en opleidingen bij Syntra

Brussel die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen respectievelijk het

aanbod van lange en korte opleidingen (zie respectievelijk Tabel 27 en Tabel 28).

Tabel 27: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van lange opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Brussel

Aanbod Syntra Brussel: lange opleidingen met erkend diploma of getuigschrift

Studiegebied Opleiding

Bedrijfsbeheer

Bedrijfsbeheer Bedrijfsbeheer voor KMO

Bouw

Tegelzetter

Habilitatie aardgasinstallateur

Bouw

Hernieuwing habilitatie (technische bijscholing)

Projectcoördinator onderhoud gebouwen

Elektro

Basis elektriciteit

Elektro

Basis elektronica – technicus bedrijfselektriciteit

Elektrotechnisch installateur

Interieur

Initiatiemodule huisschilder-wandbekleder (basis schilder- en

behangwerk)

Interieur

Schilder decorateur

Aannemer schilderwerken

Interieurinrichter

Socio-economische beroepen

Socio-economische Vastgoedmakelaar

beroepen Vastgoedpromotor

Bron: website http://www.syntrabrussel.be/cursus/index.asp

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

83


Tabel 28: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra Brussel

Aanbod Syntra Brussel: korte opleidingen met erkend diploma of getuigschrift

Studiegebied Opleiding

Bouw Energieprestatieregelgeving Software training

Elektro Initiatie Elektriciteit

Bron: website http://www.syntrabrussel.be/cursus/index.asp

c) Syntra Limburg

Onderstaande tabellen geven een overzicht van de studiegebieden en opleidingen bij Syntra

Limburg die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen respectievelijk het

aanbod van langlopende en korte opleidingen (zie respectievelijk Tabel 29 en Tabel 30).

Tabel 29: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van langlopende opleidingen (met erkend diploma of getuigschrift) bij Syntra

Limburg

Aanbod Syntra Limburg: langlopende opleidingen met erkend diploma of getuigschrift

(‘ondernemersopleidingen’)

Studiegebied Opleiding

Bedrijfsbeheer

Basiskennis bedrijfsbeheer

Bedrijfsbeheer

Versneld bedrijfsbeheer - distributieattest

Superversneld bedrijfsbeheer – distributieattest

Bouw

Instapproef dakdekker

Bouw - daken

Bouw - Decoratie &

interieur

Initiatiejaar dakwerken

Aannemer dakdekker

Interieurinrichter

Interieurontwerper (inclusief bedrijfsbeheer)

Decoratieschilder

Oude en nieuwe schildertechnieken

Bouw - diensten Inleiding bouwtechniek

Instapproef Hout

Inleidend jaar Hout (basisjaar)

Parketvloerlegger

Bouw - hout

Schrijnwerker-timmerman

Houtdraaiwerk

Bouw – huisschilder, Aannemer schilderwerken

behanger, airbrush Huisschilder, wand en vloerbekleder: inleidende module

Instapproef installateur

Instapproef individuele gastoestellen

Instapproef sanitair – loodgieter

Bouw – installaties sanitair,

Inleidende modules installaties CV/gas/Sanitair + basismodule

CV, gas

Installateur centrale verwarming

Installateur individuele gastoestellen

Installateur sanitair – loodgieter

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

84


Aanbod Syntra Limburg: langlopende opleidingen met erkend diploma of getuigschrift

(‘ondernemersopleidingen’)

Studiegebied Opleiding

Instapproef metselaar

Instapproef plafonneerder

Instapproef tegelzetter

Inleidend jaar Metselaar

Bouw - ruwbouw

Inleidend jaar ruwbouwafwerking plafonneerders

Inleidend jaar ruwbouwafwerking tegelzetter

Metselaar – betonwerker

Aannemer plafonneerder-cementwerker

Aannemer tegelzetter-vloerder

Diensten

Vastgoedmakelaar

Diensten - Vastgoed

Elektro

Elektro - Domotica

Elektro - Elektriciteit

Elektro - Elektronica

Elektro - Koeltechnieken

Voertuigen en metaal

Voertuigen en metaal -

Lassen

Vastgoedpromotor

Vastgoedexpert

[basismodule, initiatie bouw, initiatie juridisch,

plaatsbeschrijving, schadebepaling- en regeling, schattingen en

waardebepaling]

Technicus domotica zonder voorkennis

Technicus domotica met voorkennis

Basisopleiding elektriciteit/elektronica

Elektriciteit basis

Elektrotechnisch installateur zonder voorkennis

Elektrotechnisch installateur met voorkennis

Herstellen elektrische huishoudtoestellen

Industrieel onderhoudstechnicus

Technicus bedrijfselektriciteit zonder voorkennis

Technicus nieuwe energiewinningen

Elektronica basis

Elektronica monteur zonder voorkennis

Elektronica monteur met voorkennis

Technicus meet- en regeltechniek

Technicus industriële elektronica

Toegepaste elektronica

Basis koeltechniek zonder voorkennis

Basis koeltechniek

Koeltechnicus – frigorist

Technicus klimaatbeheersing - airco

Decoratief lassen

Inleidende module lassen (versneld)

Polyvalent lassen (module)

Polyvalent lasser

Allround lasser

Bron: http://www.syntra-limburg.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

85


Tabel 30: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van korte opleidingen bij Syntra Limburg

Aanbod Syntra Limburg: korte opleidingen

Studiegebied Opleiding

Bouw

Bouw – Daken Solderen en bewerken van zink

Tadelakt (Marokkaanse Pleistertechniek)

Bouw – Decoratie &

interieur

Bouw – Diensten

Bouw - Hout

Bouw – Huisschilder,

behanger, airbrush

Bouw – Kunststof en

aluminium

Decoratieve lastechnieken

Interieurinrichting

Interieurinrichting specialisatie

Muurschilderingen in acryl

Oude schildertechnieken

Bouwakoestiek i.s.m. WTCB

Meestergast – ploegbaas

Planlezen in de bouw

Thermische isolatie en ventilatie i.s.m. WTCB

Energiedeskundige

Instapproef energiedeskundige

EPB-software: avondopleiding

EPB-software: dagopleiding

Energieprestatieregelgeving voor aannemers / installateurs

Opleiding EPR (5 modules)

(1) algemene sessie, (2) ventilatie, (3) energieprestatieberekening

voor woongebouwen, (4) EPU-energieprestatieberekening

voor kantoren en scholen, (5) transmissieverliezen

in gebouwen

Technisch-administratief bediende in de bouw

Opleiding plaatser brandwerende deuren

Herstellen van houten ramen en deuren

Airbrush basisjaar

Airbrush design- en sierspuiten

Airbrush gevorderden

Airbrush sierspuiten

Behanger – plaatser van wand- en vloerbekleding

Herstellen van wand en vloer voor schilders

Renovatietechnieken van gipsplaten en egaliseren van de

ondervloer voor schilders

Aluminium en kunststof schrijnwerkerij

Kromtrekken van gespoten kunststofproducten

Ontwerp spuitgietproducten basis

Ontwerp van grootvlakkige spuitgietproducten

Ontwerpen van producten uit kunststof

Vulling van een matrijs

Werken met polyester

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

86


Aanbod Syntra Limburg: korte opleidingen

Studiegebied Opleiding

Controle van stookolietanks

Hernieuwing certificaat “aardgashabilitatie” NBN B61-002

Hernieuwing certificaat controle stookolietanks

Specialist technicus vloeibare brandstoffen

Hernieuwing certificaat afstellen van branders

Regeltechniek voor CV

De warmtepomp 1: algemene werking (duurzame energie)

Bouw – Installaties sanitair,

CV, gas

Bouw – Renovatie en

restauratie in de bouwsector

Bouw – Ruwbouw

De warmtepomp 2: praktische dimensionering (duurzame

energie)

Ventilatietechnieken

Gehabiliteerd propaangasinstallateur

Aardgas en propaan habilitatie

Afstellen en onderhoud van gasbranders

Gasbrandertechnicus atmosferische ketels (module 1)

Gasbrandertechnicus condenserende ketels (module 2)

Gasbrandertechnicus ventilatorgasbranders (module 3)

Watermanagement

Gevel- en nieuwbouw-restauratie en renovatietechnieken

Gevelrestauratie

Mergelbouw basistechnieken

Mergelbewerking module 1

Renovatie i.s.m. WTCB

Restauratie en renovatie

Bekister

Bekisting van trappen

Het leggen van klinkers en plaveien

IJzervlechter bekister

Klinkers en kasseien

Leggen van kasseien

Natuursteen: manueel kappen en bewerken

Vochtbehandeling

Metseltechnieken voor raam- en deuropeningen

Strekken en bogen siermetselen

Grootformaattegels

Asbestverwijdering voor installateurs

Asbestverwijdering voor dakdekkers

Bijscholing voor coördinatoren in de bouw niveau B

Elektro

Elektro - domotica Domotica vervolmaking

Elektro – elektronica LED-verlichting

Groensector

Groendaken: intensieve en extensieve daken

Groensector

Milieuvriendelijke onkruidbestrijding

Regenwaterbeheer

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

87


Aanbod Syntra Limburg: korte opleidingen

Studiegebied Opleiding

Diensten

Vastgoednoties: kennismaking met de vastgoedsector

VIVO – aansprakelijkheid van de vastgoedmakelaar in

vastgoedtransacties + rechtspraak

VIVO – airconditioning voor gebruik in woningen,

appartementsgebouwen en kantoren

VIVO – Balkons, een zorgenkind?

VIVO – Bouwschade

Diensten - Vastgoed

VIVO – Leegstandbelastingen: hoe ze vermijden, hoe erop

reageren

VIVO – Mede-eigendom

VIVO – Ontbindende en opschortende voorwaarden

VIVO – Overzicht van de milieurechtelijke aspecten bij de

evaluatie van onroerende goed

VIVO – Platte daken

Voertuigen en metaal

Voertuigen en metaal -

Lassen

Aluminium-TIG lassen

Expert lassen

Halfautomatisch lassen

Autogeen lassen

Basis pijp-/buislassen TIG

Basis technieken TIG-lassen

Diverse lastechnieken basis

Elektrode lassen

Ferro en aluminium TIG-lassen

Lassen en solderen

Nabehandeling van lassen in RVS (roestvrij staal): schuren en

polijsten

Non-ferro TIG-lassen

Bron: http://www.syntra-limburg.be

d) Syntra Midden-Vlaanderen

Onderstaande tabellen geven een overzicht van de studiegebieden en opleidingen bij Syntra

Midden-Vlaanderen die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

respectievelijk het aanbod van ondernemersopleidingen en andere opleidingen (zie

respectievelijk Tabel 31 en Tabel 32).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

88


Tabel 31: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van ondernemersopleidingen bij Syntra Midden-Vlaanderen

Aanbod Syntra Midden-Vlaanderen: ondernemersopleidingen

Studiegebied Opleiding

Bedrijfsbeheer & management

Bedrijfsbeheer &

Basiskennis bedrijfsbeheer

management Basiskennis bedrijfsbeheer – versneld

Bouw

Aannemer platte daken – dichtingwerken van gebouwen

Aannemer (dakwerken) hellende niet-metalen

daken/dakbedekkingen

Bouw – Ruwbouw & daken

Aannemer van metsel- en betonwerken

Bouw - Installaties

Bouw - Afwerking

Dienstverlening

Dienstverlening

Aannemer van sloopwerken

Aannemer zinkwerken/metalen dakbedekking

Inleidende cursus CV en sanitair

Aannemer installateur centrale verwarming

Aannemer installatie individuele gastoestellen

Aannemer sanitair installateur-loodgieter

Koeltechnicus – frigorist

Installateur/technicus klimaatbeheersing – airconditioning

Gasbrandertechnicus

Inleidende cursus schilder- en behangwerk

Aannemer van schilderwerken

Decoratieschilder

Interieurinrichter

Parketvloerlegger

Pleisterwerken

Schrijnwerker – timmerman (binnen/buiten)

Stukadoor

Tegelzetter

Wand- en vloerbekleder

Vastgoedexpert

Vastgoedmakelaar

Vastgoedmedewerker

Vastgoed promotor-projectontwikkelaar

Elektriciteit, elektronica en automatisatie

Basiselektriciteit

Elektriciteit en elektronica: inleidende cursus

Elektrotechnisch installateur

Elektriciteit, elektronica en

automatisatie

Residentieel elektrotechnisch installateur

Hersteller van elektrische huishoudtoestellen

Onderhoudstechnicus

Technicus domotica

Technicus elektronica

Technicus industriële elektronica

Verlichtingsadviseur

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

89


Aanbod Syntra Midden-Vlaanderen: ondernemersopleidingen

Studiegebied Opleiding

Kunst, ambacht, restauratie en creatief

Kunst, ambacht, restauratie

Steenhouwer – Marmerbewerker

en creatief

Motoren, voertuigen, vaartuigen en metaal

Motoren, voertuigen,

Polyvalent lasser

vaartuigen & metaal

Bron: http://www.syntra-mvl.be

Tabel 32: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van andere opleidingen bij Syntra Midden-Vlaanderen

Aanbod Syntra Midden-Vlaanderen: andere opleidingen

Studiegebied Opleiding

Bouw

Bouw – Ruwbouw en

constructie

Bouw - Installaties

Metseltechnieken initiatie

Metselen van strekken en bogen

Metselen voor gevorderden

Nieuwe tendensen in de betontechnologie

Habilitatie voor de aardgasinstallateur

Habilitatie voor de propaangasinstallateur

Aard- en propaangashabilitatie voor de installateur

Bijscholing habilitatie NBN B61-002

Centrale verwarmingsklusjes in huis

Sanitaire klusjes in huis

Technicus vloeibare brandstoffen

Onderhoud en controle stookolietanks

Hernieuwen certificaat brandertechnicus (vijfjaarlijks)

Hernieuwing certificaat onderhoud en controle stookolietanks

Technicus specialist condensatietechniek

Energiedeskundige

Energieprestatieregelgeving binnenklimaat

[algemeen wettelijk kader, transmissieverliezen in gebouwen,

ventilatievoorziening in woon- en niet-residentiële gebouwen]

Infosessie EPB-software

Softwaretraining EPB-aangifte / EPB-softwaretraining

Begeleiding EPB-verslaggever

Lassen initiatie

Elektrisch lassen

Detecteren en herstellen van kleine pannes (elektriciteit en

sanitair)

Elektriciteit aan CV-installaties

Koeltechnische ammoniakinstallatie

Praktijkgerichte basiscursus loodgieterij

Ventilatie: theorie en praktijk

Warmtepompen met zonnepanelen

Verplichte keuring drinkwaterinstallaties

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

90


Aanbod Syntra Midden-Vlaanderen: andere opleidingen

Studiegebied Opleiding

Praktijkgerichte basiscursus wand- en vloertegels

Toepassing van mozaïek in bouw en interieur

Gieten van mouluren en gipsdecoraties

Decoratief schilderen van muren met ecologische verven

Decoratief schilderen van muren met klassieke verven

Initiatie pleister- en plamuurtechnieken

Bouw – afwerking en

decoratie

Workshop mozaïek in keukens en badkamers

Mozaïek à la Gaudi

Herstellen van houten ramen en deuren

Veilig aan de slag met houtbewerkingsmachines

Samenstellen en restaureren van fineerwerk (inlegwerk)

Basistechnieken behangen

Natlak

Oppervlaktebehandeling van materialen

Werken met gipskartonplaten

Elektriciteit, elektronica en automatisatie

Domotica & immotica

Elektriciteit, elektronica en

automatisatie

Domotica: het nikobussysteem

Elektriciteitsklusjes in huis

KMO & industriële elektriciteit

Meet- en regeltechnieken

Praktische elektronica voor beginners

Kunst, ambacht, restauratie en creatief

Kunst, ambacht, restauratie

Toepassing van mozaïek in bouw en interieur

en creatief

Bron: http://www.syntra-mvl.be

e) Syntra West

Onderstaande tabellen geven een overzicht van de studiegebieden en opleidingen bij Syntra

West die relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen (zie Tabel 33).

Tabel 33: Studiegebieden en opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen binnen

het aanbod van opleidingen bij Syntra West

Aanbod Syntra West: opleidingen

Studiegebied Opleiding

Bedrijfsbeheer

Bedrijfsbeheer voor KMO

Bedrijfsbeheer

Bedrijfsbeheer voor KMO – versneld

Bouw

Bouw – Dakwerken

Dakwerken: basis dakdekken

Dakwerken: hellende daken

Dakwerken: metalen daken

Dakwerken: platte daken

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

91


Aanbod Syntra West: opleidingen

Studiegebied Opleiding

Akoestiek – geluidsnormen

Begeleiding van de EPB-verslaggever

Duurzaam bouwen

Energieboekhouding

Energiedeskundige – energie-adviesprocedure

Energiedeskundige – energie-adviesprocedure casestudy en

software

EPB: algemeen wetgevend kader

Bouw – Duurzaam bouwen

EPB: transmissieverliesberekeningen

EPB: ventilatievoorzieningen in woongebouwen en nietresidentiële

gebouwen

EPB-software

Houtskeletbouw, inclusief link naar EPB en passiefhuis

Isolatie en ventilatie

Bouw – Hout

Bouw - Ruwbouw

Bouw – Ruwbouwafwerking

Luchtdichtheid van gebouwen

Waterdichte spouwmembranen

Basis houttechnieken

Houten ramen en deuren: onderhoud en herstellingen

Houten trappen: onderhoud en herstellingen

Parketvloerlegger

Aannemer metsel-betonwerken

Aannemer van kassei-klinkerwerken

Aannemer van sloopwerken – verkort programma

Asbestverwijdering voor arbeiders

Basis metsel- en betonwerk (theorie en praktijk)

Bouwconducteur – werfleider

Isolatie: techniek en praktische toepassingen volgens EPB

Metselen van strekken en bogen

Praktijk aanleggen van terrassen en paden: dagopleiding

Topografie: meten is weten

Trapbekisting: praktijk

Zelfverdichtende beton als oplossing voor zichtbeton

Aannemer tegelzetter – vloerder

Basis tegelzetten en stucwerk: theorie & praktijk

Grootformaattegels

Plafonneerder - cementbewerker

Tadelakt: de Marokkaanse sierpleister

Tegelhandelaar

Aluminiumconstructeur

Basisopleiding aluminium

Bouw - Schrijnwerk

Schrijnwerker-timmerman

Slotenmaker

Bouw - Steen Steenhouwer-marmerbewerker

Bouw – Techniek en Technisch en administratief bediende in de bouw

administratie

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

92


Aanbod Syntra West: opleidingen

Studiegebied Opleiding

Basiskennis centrale verwarming

Basismodule installateur

Brander- en kacheltechnicus vloeibare brandstoffen

Club energiedeskundigen

Onderhoud & controle stookolietanks

Depannage cv-installaties: praktijkcursus

Elektriciteit voor de installateur sanitair en verwarming

Gasbrandertechnicus atmosferische en gaswandkachels

Gasbrandertechnicus condensatieketels

Gasbrandertechnicus ventilatorkachels

Gebruik auditsoftware voor energiedeskundigen

Gehabiliteerde propaangasinstallateur

Habilitatie van de aardgasinstallateur

Hernieuwen attest controle stookolietanks

Hernieuwen certificaat brandertechnicus

Bouw - Installatie

Hernieuwen certificaat habilitatie

Hersteltechnieken met polyester en epoxy

Inleidende module installatietechnieken

Inleidende module verbindingstechnieken (staal – koper –

kunststof)

Aannemer installateur centrale verwarming

Aannemer installateur individuele gastoestellen

Instapproef algemene module installatie

Onderhoud en herstelling sanitair

Aannemer sanitair installateur loodgieter

Sanitaire leidingen en toestellen: plaatsing en afwerking

Ventilatietechniek

Verwarming met pellets

Warmtepompen: theorie en praktijk

Zonne-energieprojecten

Zwembadtechnieken

Elektro

Indienststelling residentiële elektrische installatie

Elektro - Elektriciteit

Elektro - Elektronica

Elektro – Koeltechniek en

airco

Basis industriële onderhoudsmechanica

One-day-topic: Verlichting: soorten lampen

Basis elektronica

Technicus elektronica

Technicus industriële elektronica

Basis koeltechniek

Koeltechnicus-frigorist

Service monteur koel- en airco-installaties (koel en

luchtbehandeling)

Technicus klimaatbeheersing-airconditioning

Elektro – Social profit Basis elektriciteit voor de openbare diensten

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

93


Aanbod Syntra West: opleidingen

Studiegebied Opleiding

Zonne-energie – Voltaïsche installaties

Basis elektriciteit

Communicatietechnologie voor de elektricien

Elektrotechnisch installateur

Hersteller van elektrische huishoudapparaten

Elektro – Residentiële

elektriciteit

Groenvoorziening

Groenvoorziening –

Tuinaanlegger, -verzorger

Interieur

Interieur – Airbrush en

Technicus data bekabeling

LED verlichting

One-day-topic: keuze van materiaal: zekeringen, differentieel

en kabel in functie van het vermogen

Technicus brandbeveiligingssystemen

Technicus domoticasystemen

Tekenen van elektrische schema’s: residentieel

Telefonie voor de installateur

Verlichtingsdeskundige

Groendaken

Airbrush gevorderden (designspuiten)

belettering Leren artistiek airbrushen

Aannemer schilderwerken

Schilderwerken: aannemer huisschilder

Initiatie schilder en behanger

Meester fijnschilderen

Interieur - Huisschilderen Decoratieschilder (7 modules):

(1) Inleiding, (2) Marmerimitatie basis, (3) Houtimitatie, (4)

Decoratie technieken, (5) Lijsten en ornamenten trompe l’œil,

(6) Marmer- & houtimitatie gevorderden, (7) Marmerimitatie

basis oude schildertechnieken

Interieur – interieur

Interieurinrichter

decoratie Wand- en vloerbekleder

Mechanica

Basisopleiding draaien

Inleiding lastechnieken

Lassen en solderen

Mechanica - Lassen Lassen van kunststoffen

MIG/MAG lasser (halfautomatisch)

Polyvalent lasser

TIG-lasser

Mechanica - Smeden Kunst- en Bouwsmid

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

94


Aanbod Syntra West: opleidingen

Studiegebied Opleiding

Socio-economische beroepen

Modules basiskennis Vastgoed: juridisch & bouwkundig

Socio-economische

beroepen - Vastgoed

Bron: http://www.syntrawest.be

3.3.5. Stageovereenkomst Syntra

Problematiek van balkons en dakterrassen

Ruimtelijke ordening en stedenbouw

Vastgoedexpert

Vastgoedmakelaar

Vastgoedpromotor (bouwpromotor – projectontwikkelaar)

De gegevens i.v.m. de stageovereenkomst zijn gebaseerd op de folders ‘Wegwijs in de

stageovereenkomst’ (Syntra, 2006) en ‘Word zeker van je zaak… met de stageovereenkomst’

(Syntra, 2006).

Met de stageovereenkomst leert men een beroep in de dagdagelijkse praktijk van een

onderneming. En twee avonden per week volgt men cursussen die zeer praktijkgericht zijn.

De ondernemer die een stageplaats aanbiedt, helpt de stagiair een flinke stap vooruit naar de

zelfstandigheid. Daarmee neemt de slaagkans toe van de toekomstige jonge ondernemer of

van de medewerker in een bedrijf.

De stageovereenkomst is een overeenkomst waarbij het ondernemingshoofd zich ertoe

verbindt een cursist-stagiair een beroepstechnische opleiding te geven, en waarbij de cursiststagiair

zich ertoe verbindt de techniek van het beroep te leren onder de leiding en het toezicht

van het ondernemingshoofd, en de nodige cursussen (ondernemersopleiding) te volgen in een

Syntra-campus.

De overeenkomst wordt gesloten door een leertrajectbegeleider. Hij/zij staat centraal bij de

begeleiding van de stageovereenkomst, de cursist-stagiair en het ondernemingshoofd. Na het

sluiten van de stageovereenkomst volgt hij/zij de betrokkenen verder op.

De geslaagde cursisten ontvangen het diploma ondernemersopleiding dat beantwoordt aan de

eisen van de vestigingswetgeving. Ook deelgetuigschriften kunnen afgeleverd worden.

Een stageovereenkomst is een overeenkomst van bepaalde duur. De stageovereenkomst moet

beginnen tussen 1 juli en 30 november voor degenen die zonder deze stage de cursussen

beroepstechnische vorming niet mogen aanvatten. Anderen kunnen ook na 30 november een

stageovereenkomst sluiten. In ieder geval moet iedere cursist-stagiair de cursussen

theoretische vorming ten laatste op de 6de cursusdag beginnen.

De minimale duur van de overeenkomst is 6 maanden en is slechts schriftelijk verlengbaar.

De uiterlijke einddatum van de stageovereenkomst is de einddatum van de

ondernemingsopleiding zijnde 2 à 3 jaar naargelang de opgelegde duur van het

opleidingsprogramma.

De stageovereenkomst kan voltijds of deeltijds zijn. Een deeltijdse stageovereenkomst moet

één kwart, de helft of driekwart van een voltijdse overeenkomst omvatten. Omgezet in uren

komt dit overeen met 2/5, 3/5 en 4/5 van de voltijdse arbeidsduur in de sector, waarbij de

lesdag meetelt voor 1/5. Voor stageovereenkomsten waarvan de ondernemersopleiding meer

dan twee halve lesdagen per week bedraagt, geldt een aparte berekeningswijze van de

arbeidsduur en het recht op inhaaluren.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

95


Een stageovereenkomst kan enkel worden gesloten voor de erkende opleidingen in een

zelfstandig beroep of groep van beroepen, voor zover er voor het (de) beroep(-en)

tegelijkertijd een cursus theoretische vorming tijdens hetzelfde cursusjaar loopt.

Men kan slechts één ondernemersopleiding combineren met een stageovereenkomst. Er zijn

tal van opleidingsmogelijkheden in de meest uiteenlopende sectoren, gaande van voeding,

hout en bouw, metaal, persoonsverzorging, … tot een uitgebreid gamma van dienstverlenende

beroepen.

Aan de basis van de stageovereenkomst ligt de ondernemersopleiding. Het is een

basisvorming die voorbereidt op het algemeen, technisch, commercieel, financieel en

administratief uitoefenen van een zelfstandig beroep en het beheer van een kleine en

middelgrote onderneming.

De cursus ondernemersopleiding bestaat uit een cursus basiskennis bedrijfsbeheer en een

cursus beroepskennis. Daarnaast kunnen nog aanvullende cursussen worden georganiseerd.

De cursus ‘basiskennis bedrijfsbeheer’ bereidt de bedrijfsleider voor op het algemene,

commerciële, financiële, administratieve en personeelsbeleid van een KMO. Daarnaast richt

men zich op het specifieke, commerciële, financiële, administratieve en personeelsbeleid,

hetzij op intersectoraal vlak, hetzij op sectoraal vlak. De cursus bedraagt 132 uren.

In de ondernemersopleiding geven de cursussen ‘beroepskennis’ het werk van de zelfstandige

bedrijfsleider een theoretische onderbouw. Daarom worden thema’s behandeld die in de

meeste beroepen voorkomen zoals een verantwoorde keuze van grondstoffen, technieken en

methodes, een functionele inrichting van de bedrijfsruimte, de kennis van de

beroepswetgeving en van de marketingtechnieken. Bovendien worden moeilijke

praktijkgevallen via demonstraties en workshops behandeld. De evolutie van het beroep

inzake hulpmiddelen, technieken en methodes wordt op de voet gevolgd. Als een rode draad

doorheen dit alles loopt de attitudevorming. Ze is gebaseerd op deontologie, veiligheid en

hygiëne, zin voor verantwoordelijkheid en zelfstandigheid.

‘Geïntegreerde cursussen’ zijn cursussen waarbij de twee cursusgedeelten - bedrijfsbeheer en

beroepskennis - geïntegreerd zijn. Het gaat hier dan meestal om opleidingen in

dienstverlenende beroepen.

‘Adaptatiecursussen’ kunnen worden georganiseerd in het kader van het bedrijfsbeheer, de

beroepskennis en de geïntegreerde cursus. De adaptatiecursussen richten zich tot cursisten die

niet voldoende voorkennis of ernstige problemen bij de verwerking van de cursus hebben.

‘Begeleidingscursussen’ kunnen worden georganiseerd voor cursisten die vrijgesteld zijn van

een cursus of een gedeelte van een cursus over bedrijfsbeheer.

Als integrale voorbereiding op de cursus bedrijfsbeheer, de cursus beroepskennis of de

geïntegreerde cursus kan een ‘inleidende cursus’ georganiseerd worden voor cursisten die de

nodige voorkennis en -opleiding missen om de cursussen aan te vatten.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

96


3.3.6. Beroepsopleidingen aangeboden door VDAB

De gegevens i.v.m. de beroepsopleidingen van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling

en Beroepsopleiding (VDAB) zijn gebaseerd op de informatie beschikbaar via de website van

VDAB (http://www.vdab.be/opleidingen).

De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) bestaat sinds

1989. VDAB staat onder toezicht van de Vlaamse minister die werkgelegenheid in zijn

bevoegdheid heeft (de heer Frank Vandenbroucke, Vice-ministerpresident van de Vlaamse

Regering en Vlaams minister van Werk, Onderwijs en Vorming).

VDAB heeft een sociale en economische opdracht. Als sociale taak is het zijn eerste zorg

werkgever en werkzoekende met elkaar in contact te brengen. VDAB engageert zich om elke

werkzoekende optimaal bij te staan bij het vinden van een passende job. Op economisch vlak

wil VDAB een betrouwbare partner zijn voor alles wat met personeelsbeleid te maken heeft.

Het dienstenpakket rond training en opleiding valt hieronder.

VDAB organiseert opleidingen voor: (1) werkzoekenden, (2) werknemers die op eigen

initiatief vaardigheden en kennis willen verruimen, en (3) bedrijven. Deze bedrijven zijn

enerzijds werkgevers die opleidingen zoeken voor hun werknemers, en anderzijds ook

zelfstandig zaakvoerders. Om zo goed mogelijk bij de beroepsrealiteit aan te sluiten, lopen de

opleidingen in nauwe samenwerking met de bedrijfswereld.

a) Bouwopleidingen georganiseerd door VDAB en FVB

De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) en het Fonds

voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) organiseren samen verschillende

bouwopleidingen. Zelfstandigen uit de bouwsector kunnen deze bouwopleidingen gratis

volgen op voorwaarde dat men vergezeld wordt door één of meer van de arbeiders (eigen

personeel). Arbeiders uit de bouwsector kunnen eveneens een gratis bouwopleiding volgen.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bouwopleidingen die worden georganiseerd

door VDAB en FVB (zie Tabel 34).

Tabel 34: Bouwopleidingen georganiseerd door de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling

en Beroepsopleiding (VDAB) i.s.m. het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Aanbod Bouwopleidingen VDAB i.s.m. FVB

Basisveiligheid bouw

Bediener hijsmachines

Bekister/ijzervlechter

Bestuurder mobiele kraan

Bestuurder zware vrachtwagen

Binnenschrijnwerker

Bouwplaatsmachinist

Brandertechnicus

Buitenschrijnwerker

Constructielasser

Dakdekker/schuine daken

Dakafdichter (van platte daken)

Daktimmerman

Domotica - initiatiecursus

Gevelrenovatie

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

97


Aanbod Bouwopleidingen VDAB i.s.m. FVB

Heftruckbestuurder

Industrieel schilder

Informatica bouw basisopleiding

Installateur centrale verwarming

Installateur sanitair

Interieurbouwer

Loopkraanbestuurder

Machinale houtbewerker

Metselaar

Natuursteenbewerker

Nederlands op de opleidingsvloer

Onderhoudsmecanicien

Ploegbaas bouw

Ploegbaas wegenbouw

Productie-operator hout

Residentieel elektrotechnisch installateur

Schilder/decorateur

Stellingbouwer

Stukadoor

Technicus industriële automatisering

Technicus koeltechnieken

Torenkraanbestuurder

Vloerder - tegelzetter

Wegenwerker

Bron: http://bouwopleidingen.vdab.be/

b) Beroepsopleidingen voor werkzoekenden

Volgende tabel geeft een overzicht van de opleidingen uit het opleidingsaanbod van de

Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) voor werkzoekenden

die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 35).

Tabel 35: Opleidingen van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor werkzoekenden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Opleidingsaanbod VDAB voor werkzoekenden

Opleiding Code

Assistent Werfleider 717020

Basiselektricteit 265500

Basiselektronica 270100

Basistechnieken houtbewerking 016100

Bekister-ijzervlechter 000200

Binnenschrijnwerker 016105

Bouwplaatsmachinist 006000

Brandertechnicus 190100

Buitenschrijnwerker 016103

Buizenfitter 132100

Buizenfitter - monteerder 132120

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

98


Opleidingsaanbod VDAB voor werkzoekenden

Opleiding Code

Buizenfitter onderhoud 132400

Buizenfitter – voorbereider 132110

Constructielasser 130100

Dakafdichter van platte daken 020500

Dakdekker schuine daken 020100

Daktimmerman 017100

Elektriciteit basisbegrippen 265501

Elektrische schakeltechnieken 267000

Europees buislasser met elektrode 139300

Europees buislasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139600

Europees buislasser met TIG 139900

Europees hoeknaadlasser met elektrode 139100

Europees hoeknaadlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139400

Europees hoeknaadlasser met TIG 139700

Europees plaatlasser met elektrode 139200

Europees plaatlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139500

Europees plaatlasser met TIG 139800

Industrieel elektrotechnisch installateur 036100

Industrieel hulpelektricien 267500

Initiatietechnieken bouw 004700

Installateur centrale verwarming 011000

Installateur sanitair 012500

Koeltechnisch installateur 198010

Machinale houtbewerker 016102

Metaal basistechnieken 120100

Metselaar 000100

Planlezen voor lassers 131100

Productie-operator hout 017600

Residentieel elektrotechnisch installateur 035100

Schilder / decorateur 010200

Stellingbouwer 000310

Stukadoor 010100

Technicus domotica 035213

Technicus koeltechnieken 198000

Vloerder – tegelzetter 000400

Werkplaatsschrijnwerker 016104

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

99


Onderstaande tabel geeft een overzicht van de opleidingen voor werkzoekenden die

georganiseerd worden door externe organisatoren maar aangekondigd worden in de databank

van VDAB en relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen (zie Tabel 36).

Tabel 36: Opleidingen voor werkzoekenden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

aangeboden door externe organisatoren maar aangekondigd in de databank van VDAB

Opleidingsaanbod voor werkzoekenden door externe organisatoren (vermeld in VDABdatabank)

Opleiding Organisator Code

Assistent werfleider CEVORA (lesplaats Hasselt) E01672

Basiselektriciteit Syntra Midden-Vlaanderen E06605

Basiselektriciteit praktijkleergang Syntra Midden-Vlaanderen E06668

Basisopleiding schilderbehanger De Loods (Aalst) E00208

Bouw & renovatie OCMW Sociaal atelier

(Middelkerke)

E03247

Bouw metselwerk CVO VTI Aalst / Liedekerke E04028

Dakdekker Roof Training Center

(Kapelle-op-den-Bos)

E02808

Elektriciteit basiskennis CVO DTL Herentals E06490

Elektrische opbouwinstallaties CVO DTL Herentals E06491

Finaliteitsopleiding (hulp)plaatser sanitaire Alternatief (Hasselt) E01322

installaties

Gevel – voegen – dakdichten Europees Centrum voor

Restauratietechnieken (ECR)

(Heusden – Zolder)

E01581

Handlanger bekisten met nevenschakeling

Nederlands

De Bouwerij (Borgerhout) E03439

Houtbewerking – schrijnwerkerij CVO VTI Aalst / Liedekerke E02223

Industriële elektrotechnieken CVO VTI Aalst / Liedekerke E04134

Industriële elektronica CVO VTI Aalst / Liedekerke E05781

Industriële schilder- en decoratietechnieken CVO VTI Aalst / Liedekerke E02218

Inleidende cursus CV en sanitaire installaties Syntra Midden-Vlaanderen E06689

Installateur duurzaam energiegebruik CEON (Centrum

Ecologische OpleidingeN) –

BOM (Antwerpen)

E02168

Lassen CVO VTI Aalst / Liedekerke E02227

Leer–werk project Bouw en Renovatie Bouw- en Renovatieproject

(Beerst)

E00240

Metaalopleiding (lassen) De Loods (Aalst) E00206

Metselaar – bekister (Bouw) Groep Intro (Brussel) E05311

Onderhoud van de woning: elektriciteit

gevorderden

CVO Kisp (Zelzate) E06429

Onderhoud van de woning: hout 2 CVO Kisp (Deinze) E06387

Opleiding bezetten met nevenschakeling

Nederlands

De Bouwerij (Borgerhout) E00427

Opleiding elektriciteit Steunpunt Tewerkstelling

(Borgerhout)

E00237

Opleiding lassen Steunpunt Tewerkstelling

(Borgerhout)

E00229

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

100


Opleidingsaanbod voor werkzoekenden door externe organisatoren (vermeld in VDABdatabank)

Opleiding Organisator Code

Oriëntatie bouw (meerkansenproject) JES (Sint-Jans-Molenbeek) E01476

Oriënterende opleiding algemeen bouw voor

taalzwakken

De Bouwerij (Borgerhout) E04366

Oriënterende opleiding Hout en bouw VOKANS Vilvoorde E04301

Oriënterende opleiding Lassen en elektriciteit Steunpunt Tewerkstelling

(Borgerhout)

E00218

Polyvalent handlanger/helper in de bouw Wonen en werken opleiding

(Leuven)

E00153

Polyvalent handlanger/houtbewerking Wonen en werken opleiding

(Leuven)

E00032

Polyvalent handlanger/stukadoor Wonen en werken opleiding

(Leuven)

E00154

PVC & Aluminium schrijnwerk Groep Intro

(Schaarbeek/Anderlecht)

E05314

Bouw- en Houtconstructies (Technisch hoger CVO VTI Aalst / Liedekerke E02215

onderwijs, korte type)

Vloerder – tegelzetter Groep Intro (Brussel) E05310

Vooropleiding Bouw VDAB De Bouwerij (Borgerhout) E03897

c) Beroepsopleidingen voor werknemers

Volgende tabel geeft een overzicht van de opleidingen uit het opleidingsaanbod van de

Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) voor werknemers

die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 37).

Tabel 37: Opleidingen van Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor werknemers relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Opleidingsaanbod VDAB voor werknemers

Opleiding Code

Basistechnieken houtbewerking 016100

Basisveiligheid bouw 580501

Bekister – ijzervlechter 000200

Binnenschrijnwerker 016105

Brandertechnicus 190100

Brandertechnicus met attest oliebranders 190130

Brandertechnicus: hernieuwing attest 190110

Brandertechnicus: regeling en sturing 190210

Buitenschrijnwerker 016103

Buizenfitter 132100

Buizenfitter – monteerder 132120

Buizenfitter onderhoud 132400

Buizenfitter – voorbereider 132110

Dakafdichter (van platte daken) 020500

Dakdekker schuine daken 020100

Daktimmerman 017100

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

101


Opleidingsaanbod VDAB voor werknemers

Opleiding Code

Elektriciteit: basisbegrippen 265501

Europees buislasser met elektrode 139300

Europees buislasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139600

Europees buislasser met TIG 139900

Europees hoeknaadlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139400

Europees hoeknaadlasser met TIG 139700

Europees plaatlasser met elektrode 139200

Europees plaatlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139500

Europees plaatlasser met TIG 139800

Industrieel schilder 010300

Installateur centrale verwarming 011000

Installateur sanitair 012500

Machinale houtbewerker 016102

Metselaar 000100

Planlezen bouw 800102

Planlezen voor lassers 131100

Ploegbaas bouw 001600

Productie-operator hout 017600

Schilder / decorateur 010200

Stellingbouwer 000310

Stukadoor 010100

Technicus gasbranders 190120

Vloerder – tegelzetter 000400

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de opleidingen voor werknemers die

georganiseerd worden door externe organisatoren maar aangekondigd worden in de databank

van VDAB en relevant zijn voor (duurzaam) wonen en bouwen (zie Tabel 38).

Tabel 38: Opleidingen voor werknemers relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

aangeboden door externe organisatoren maar aangekondigd in de databank van VDAB

Opleidingsaanbod voor werknemers door externe organisatoren (vermeld in VDABdatabank)

Opleiding Organisator Code

Basiselektriciteit Syntra Midden-Vlaanderen E06605

Basiselektriciteit praktijkleergang Syntra Midden-Vlaanderen E06668

Bouw CVO-VTI Brugge E04012

Bouw metselwerk CVO VTI Aalst / Liedekerke E04028

Certificaat gekwalificeerd technicus voor Katholieke Hogeschool E02631

stookoliebranders & brandertechnieker

Zuid-West Vlaanderen

(Kortrijk)

Elektriciteit – basiskennis CVO DTL Herentals E06490

Elektriciteit- en schakeltechnieken VION (Gent) E05198

Elektrische opbouwinstallaties CVO DTL Herentals E06491

Elektronica (hoger onderwijs) CVO-VTI Brugge E03996

Energie-optimalisering en –management Open Universiteit

Vlaanderen

E06162

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

102


Opleidingsaanbod voor werknemers door externe organisatoren (vermeld in VDABdatabank)

Opleiding Organisator Code

Hernieuwing certificaat brandertechnieker Katholieke Hogeschool

Zuid-West Vlaanderen

(Kortrijk)

E05315

Houtbewerking – schrijnwerkerij CVO VTI Aalst / Liedekerke E02223

Industriële elektrotechnieken CVO VTI Aalst / Liedekerke E04134

Industriële elektronica CVO VTI Aalst / Liedekerke E05781

Industriële schilder- en decoratietechnieken CVO VTI Aalst / Liedekerke E02218

Inleidende cursus CV en sanitaire installaties Syntra Midden-Vlaanderen E06689

Lassen CVO VTI Aalst / Liedekerke E02227

Onderhoud van de woning: elektriciteit

gevorderden

CVO Kisp (Zelzate) E06429

Onderhoud van de woning: hout 2 CVO Kisp (Deinze) E06387

Bouw- en Houtconstructies (Technisch hoger

onderwijs, korte type)

CVO VTI Aalst / Liedekerke E02215

d) Beroepsopleidingen voor zelfstandigen

Volgende tabel geeft een overzicht van de opleidingen uit het opleidingsaanbod van de

Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) voor zelfstandigen

die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 39).

Tabel 39: Opleidingen van Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor zelfstandigen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Opleidingsaanbod VDAB voor zelfstandigen

Opleiding Code

Sector: Hout en Bouw

Basistechnieken houtbewerking 016100

Basisveiligheid bouw 580501

Bekister-ijzervlechter 000200

Binnenschrijnwerker 016105

Brandertechnicus 190100

Brandertechnicus met attest oliebranders 190130

Brandertechnicus: hernieuwing attest 190110

Brandertechnicus: regeling en sturing 190210

Buitenschrijnwerker 016103

Dakafdichter (van platte daken) 020500

Dakdekker schuine daken 020100

Daktimmerman 017100

Installateur centrale verwarming 011000

Installateur sanitair 012500

Metselaar 000100

Onderhoud en controle van stookolietanks 190140

Onderhoudsarbeider gebouwen 500007

Plaatsen van brandwerende deuren 018100

Planlezen bouw 800102

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

103


Opleidingsaanbod VDAB voor zelfstandigen

Opleiding Code

Ploegbaas bouw 001600

Productie-operator hout 017600

Residentieel elektrotechnisch installateur 035100

Schilder / decorateur 010200

Stellingbouwer 000310

Stukadoor 010100

Technicus gasbranders 190120

Vloerder - tegelzetter 000400

Werkplaatsschrijnwerker

Sector: Metaal, elektriciteit en autotechniek

016104

Basiselektriciteit 265500

Basiselektronica 270100

Bediening mobiele kraan – basis 130277

Bediening van hef- en hijsmachines 130276

Bestuurder mobiele kraan 130270

Brandertechnicus 190100

Brandertechnicus met attest oliebranders 190130

Brandertechnicus: hernieuwing attest 190110

Brandertechnicus: regeling en sturing 190210

Buizenfitter 132100

Buizenfitter – monteerder 132120

Buizenfitter onderhoud 132400

Buizenfitter – voorbereider 132110

Elektriciteit: basisbegrippen 265510

Elektrische machines 255000

Elektrische schakeltechnieken 267000

Elektrotechniek 1: basisprincipes 800305

Elektrotechniek 2: basisprincipes ac 800306

Elektrotechniek 3: basisprincipes drie fasen 800307

Europees buislasser met elektrode 139300

Europees buislasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139600

Europees buislasser met TIG 139900

Europees hoeknaadlasser met elektrode 139100

Europees hoeknaadlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139400

Europees hoeknaadlasser met TIG 139700

Europees plaatlasser met elektrode 139200

Europees plaatlasser met halfautomaat (MIG/MAG) 139500

Europees plaatlasser met TIG 139800

Gekwalificeerd lasser 131200

Gestructureerde bekabeling basisopleiding (glasvezel) 035502

Gestructureerde bekabeling basisopleiding (koper) 035500

Gestructureerde bekabeling: meten, foutzoeken en certificeren

(glasvezel)

035503

Gestructureerde bekabeling: meten, foutzoeken en certificeren

(koper)

035501

Industrieel elektrotechnisch installateur 036100

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

104


Opleidingsaanbod VDAB voor zelfstandigen

Opleiding Code

Informatica bouw basisopleiding 025100

Inleiding tot de meet- en regeltechniek 280001

Installeren van gestructureerde bekabeling: koper 035530

Isometrie 132130

Koeltechnisch Installateur 198010

Loopkraanbestuurder 130310

Meet- en regeltechniek 280000

Meettechniek mechanica 120300

Metaal basistechnieken 120100

Metaalconstructeur 130210

Monteerder skeletbouw 130240

Omron fotocellen en benaderingsschakelaars 274120

Onderhoud en controle van stookolietanks 190140

Onderhoudsarbeider gebouwen 500007

Onderhoudselektricien 268000

Onderhoudselektromecanicien 268010

Onderhoudsmechanicien 120500

Planlezen mechanica 120200

Planlezen voor lassers 131100

Residentieel elektrotechnisch installateur 035100

Snijbrander 130600

Technicus gasbranders 190120

Vermogenselektronica 270200

Vermogenshydraulica 253000

Voorbereider metaalconstructeur 130220

Welding @ 01: kennismaking 800201

Welding @ 02: basistheorie hoeknaadlassen 1 800202

Welding @ 03: basistheorie hoeknaadlassen 2 800203

Welding @ 04: basistheorie hoeknaadlassen 3 800204

Welding @ 05: basistheorie hoeknaadlassen 4 800205

Welding @ 06: elektrisch vlambooglassen 1 800210

Welding @ 07: elektrisch vlambooglassen 2 800211

Welding @ 08: elektrisch vlambooglassen 3 800212

Welding @ 09: elektrisch vlambooglassen 4 800213

Welding @ 10: gassmeltlassen 800216

Welding @ 11: theorie snijden 800234

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

3. Formeel leren

105


Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

106


4. Niet-formeel leren: inventaris van het huidige aanbod rond

duurzaam wonen en bouwen

Niet-formeel leren omvat het buiten-schools maar intentioneel en gestructureerd leren. Zoals

(na)vormingsprogramma’s voor diverse beroepsgroepen, vorming en opleiding op de

werkvloer (door bedrijfswereld en vakbonden), vormingsprogramma’s binnen verenigingen,

Kluweropleidingen, initiatieven van lokale besturen, … Niet-formeel leren gebeurt buiten de

grote onderwijs- en opleidingsstructuren om. Het mondt niet noodzakelijk uit in het

verkrijgen van officiële diploma’s of getuigschriften, maar vaak wordt toch een certificaat

geleverd buiten het regulier onderwijs. Niet-formeel leren is vanuit het standpunt van de

lerende een bewuste keuze.

4.1. Regionale volkshogescholen ‘Vormingplus’

De dertien regionale volkshogescholen spelen een belangrijke rol in het organiseren,

afstemmen, coördineren en communiceren van het niet-formele educatieve aanbod voor

volwassenen in Vlaanderen. Deze nieuwe volkshogescholen werden begin 2004 opgericht

onder de naam Vormingplus. Het netwerk van centra bestrijkt gans Vlaanderen. Het aanbod

van de 13 Vormingpluscentra is terug te vinden op de website van de sociaal-culturele

activiteitenkalender (http://www.prettiggeleerd.be). 44

Onderstaande tabel geeft de verschillende regionale volkshogescholen van Vlaanderen weer

(zie Tabel 40).

Tabel 40: Regionale volkshogescholen ‘Vormingplus’

Regionale volkshogescholen

Vormingplus Midden en Zuid-West-Vlaanderen

Vormingplus Halle-Vilvoorde Arch’educ

Vormingplus Limburg vzw

Vormingplus Antwerpen

Vormingplus Regio Mechelen

Vormingplus – vzw Volkshogeschool Regio Brugge

Vormingplus – Volkshogeschool Oost-Brabant vzw

Vormingplus – Volkshogeschool Waas-en-Dender

Vormingplus – Volkshogeschool Vlaamse Ardennen-Dender

Vormingplus – Volkshogeschool Gent-Eeklo

Vormingplus – Volkshogeschool regio Oostende-Westhoek

Vormingplus – vzw Volkshogeschool Kempen

Citizenne – Brussel Vormingplus

Professionelen behoren niet tot de doelgroep voor cursussen die georganiseerd worden door

Vormingplus. De verschillende regionale volkshogescholen houden zich uitsluitend bezig met

een niet-formeel vormingsaanbod. Binnen het aanbod van Vormingplus worden sporadisch

vormingen georganiseerd met een link met duurzaam wonen en bouwen. Deze zijn echter

afgestemd op geïnteresseerde burgers en niet op professionelen.

44 Bron: website Vormingplus, http://www.vormingplus.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

107


In theorie kunnen professionelen er aan deelnemen maar in de praktijk blijkt dit niet het geval

te zijn. Zeker als het gaat over gespecialiseerde thema’s als bouwtechnieken etc. vinden

professionelen hun gading niet in het aanbod van het sociaal-cultureel vormingswerk. Het

aanbod is immers niet beroepsgericht en niet-gecertificeerd. In de praktijk worden vooral

individueel geïnteresseerden bereikt, de particuliere bouwer-verbouwer. 45

4.2. Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

De gegevens i.v.m. de opleidingen van het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid

(FVB) zijn gebaseerd op de informatie beschikbaar via de website van FVB

(http://www.debouw.be/). Dhr. Olivier Pepermans, kwaliteitsverantwoordelijke en adviseur

bij de studiedienst van FVB, stelde een overzicht beschikbaar van de opleidingen die via FVB

gevolgd kunnen worden door een bouwvakarbeider in Vlaanderen.

a) Structuur & opdracht Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB):

Het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) is een paritair opleidingsfonds

voor bouwarbeiders dat bouwopleidingen adviseert, coördineert en subsidieert. Het FVB werd

opgericht in 1965 met als opdracht de opleiding van de huidige en toekomstige arbeiders in de bouw

te bevorderen en te ondersteunen en de kwaliteit en het resultaat van hun opleiding te

waarborgen. Alles bij elkaar gaat het om meer dan 30 beroepen, want naast woningbouw

(ruwbouw en voltooiing) omvat de sector ook industriebouw, burgerlijke bouwkunde en

wegenwerken. Het Paritair Comité in de Bouw is de uiteindelijke opdrachtgever van het

FVB. De werking van FVB wordt door de sector zelf gefinancierd via een bijdrage op de

lonen.

Naast een centrale dienst in Brussel wordt de FVB-structuur gekenmerkt door een sterke

aanwezigheid op het terrein in Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Een team van

opleidingsmedewerkers zorgt voor een nauw contact met scholen en opleidingscentra,

aannemers, werkzoekenden, jongeren, enz.

Het FVB werkt samen met opleidingspartners zoals het bouwonderwijs, VDAB, Edutec, en

andere. Er is hierbij nauw overleg met de gehele bouwsector (werkgevers en werknemers),

zowel op nationaal, gewestelijk als op lokaal niveau.

Concreet is de werking van het FVB gebaseerd op 4 pijlers:

- Onderzoek: Nagaan welke de kwalificatietekorten zijn van de bouwondernemingen

en hoe die via opleiding het best kunnen verholpen worden.

- Coördinatie: In samenwerking met de opleidingspartners er voor zorgen dat er goede

en voldoende opleidingen worden aangeboden, op het juiste ogenblik en op de juiste

plaats.

- Informatie: Aannemers, jongeren, werknemers en werkzoekenden informeren over

het aanbod aan opleidingen en hen motiveren om er op in te gaan. Het persoonlijk

contact met de FVB-adviseurs is hierin zeer belangrijk

- Financiering: het FVB neemt de eigenlijke opleidingskost en de loonkost van de

cursist zoveel mogelijk over van de individuele onderneming.

45 Bijkomende informatie verkregen via Mevr. Emmeline Depoorter (Vormingplus Oost-Brabant vzw) en Dhr.

Roel Verlinden (Vormingplus Vlaamse Ardennen – Denderstreek vzw)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

108


De bedoeling is dat werkgevers en werkzoekenden in de bouwsector elkaar vinden om zo de

knelpuntberoepen aan te pakken. Werkzoekenden worden opgeleid en begeleid naar een job

in de sector.

Het FVB leidt niet zelf op, maar verzekert een goed functionerende opleidingsmarkt in de

bouwsector. Het is de schakel tussen de opleidingsverstrekkers en de bedrijven en registreert

opleidingsverstrekkers.

Het overzicht van de opleidingen die via FVB gevolgd kunnen worden door

bouwvakarbeiders in Vlaanderen is zeer uitgebreid. Dit overzicht kan digitaal opgevraagd

worden bij de onderzoekers (Excel bestand) of rechtstreeks bij FVB.

Werkgevers & werknemers:

Elk bouwbedrijf kan beroep doen op het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid voor

opleidingen van zijn arbeiders. Het aanbod is breed en divers. Het FVB organiseert

opleidingen van een halve dag tot bijscholingen die 300 uren duren, zijnde meer dan zeven

weken. In het totaal biedt het FVB meer dan 3000 verschillende opleidingen aan. Net zoals

andere sectorale opleidingsfondsen ontvangt het daartoe een deel van de loonkost van de

werknemers van de sector. Elk bouwbedrijf stort 0,6 procent van de loonmassa aan het FVB

om daarmee bouwopleidingen in te richten. Dat geld keert terug naar de bedrijven onder de

vorm van opleiding die nagenoeg gratis is. Alle bouwbedrijven kunnen hun arbeiders

bijscholingen laten volgen.

De bijscholingen voor werknemers gebeuren steeds in nauw overleg met de onderneming,

maatwerk is hier de regel. De vergoeding van het opleidingscentrum, maar ook de loonkost

van de cursist voor de duur van de opleiding wordt quasi volledig door het FVB gedragen.

Werkzoekenden:

Het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid maakt werk van de opleiding van

werkzoekenden tot bouwvakkers. De bouwsector kampt met een tekort aan arbeidskrachten

en veel banen kunnen relatief snel geleerd worden.

Dankzij een alternerende opleiding leren jongeren van 18 tot 25 jaar, die over geen enkele

beroepskwalificatie in de bouwsector beschikken, een bouwberoep. De opleiding duurt

6 tot 18 maanden en wisselt praktijkopleiding in een erkend opleidingscentrum af met

praktijkervaringen in een bouwonderneming. In de onderneming leert de jongere het vak van

een geschoolde arbeider of van een zelfstandig patroon. De precieze inhoud van het

opleidingsprogramma wordt vastgelegd in overleg met het FVB en de onderneming.

Het peterschapsysteem mikt op de jeugd: pas afgestudeerde bouwvakkers, jonger dan 26 jaar

en met maximum zes maanden werkervaring. Jongeren zonder werkervaring krijgen van een

'peter' begeleiding gedurende het eerste jaar in het beroep (peterschap). De peter is een

geschoolde arbeider met de nodige beroepservaring. Hij neemt de jongere onder zijn hoede,

maakt hem wegwijs en leert hem de knepen van het vak. De jongere is verplicht om tijdens

zijn peterschap een bijkomende opleiding op maat te volgen van minimum 40 en maximum

180 uur. Het FVB betaalt de onderneming zowel de loonkost als de vergoeding voor het

opleidingscentrum terug.

Oudere werkzoekenden krijgen eveneens de kans om zich met een opleiding van het FVB bij

of om te scholen. De 'versnelde beroepsopleiding' verstrekt de cursist in vier tot zes maanden

een basisvorming in een gespecialiseerd opleidingscentrum. Ze vinden voor Vlaanderen

plaats bij de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB), die

daarvoor kan rekenen op financiële ondersteuning door het FVB. Aan het einde van de

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

109


opleiding bestaat de mogelijkheid om het gebrek aan praktijkopleiding weg te werken door

met een ‘individueel beroepsopleidingscontract’ (IBO) aan de slag te gaan in een

bouwonderneming. Dit stelsel lijkt op het peterschapsysteem voor jonge afgestudeerden: de

omgeschoolde werkzoekende krijgt in een bouwbedrijf praktijkbegeleiding en opleiding van

een ervaren vakman, ditmaal gedurende maximaal zes maanden.

b) Convenant onderwijsnetten ~ Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB):

Door een algemeen convenant tussen de onderwijsnetten en het FVB kunnen de

"bouwscholen" die dit wensen een bijzonder convenant onderschrijven waarin een tiental

wederzijdse verbintenissen zijn vastgelegd. De afspraken in een convenant streven naar:

- Meer praktijkervaring door het organiseren van stages tijdens de derde graad (5 e , 6 e en

optionele 7 e jaar) van het secundair bouwonderwijs;

- Betere afstemming van het leerplan en opleidingsinhoud op de kwalificatievereisten

van de werkgevers in de sector. Werkgevers willen dat de bouwscholen hun leerlingen

de 'juiste' dingen onderwijzen. Belangrijk is dat de leerlingen de kennis en

vaardigheden die ze nodig hebben op de werkvloer, aanleren;

- Onderwijs met aangepaste leerboeken, infrastructuur en uitrusting. Een aangepast

leerplan biedt op zich onvoldoende garantie voor een aangepaste vorming. Wie het

vak moet leren met verouderde infrastructuur en uitrusting, wordt slecht voorbereid op

de realiteit. Het FVB geeft daarom advies over een aangepaste infrastructuur en

uitrusting en de scholen krijgen 75 % korting bij de aankoop van FVB-publicaties;

- De vorming van leerkrachten. Een actueel leerplan en aangepaste infrastructuur en

uitrusting zijn van geen betekenis wanneer de leerkracht de voeling met de realiteit

verloren heeft. Daarom moeten scholen hun leerkrachten de mogelijkheid kunnen

bieden en hen stimuleren om hun praktijkkennis op peil te houden via bijscholing. Het

FVB betaalt bijvoorbeeld de kosten voor de door het FVB georganiseerde of erkende

nascholingen van de leerkrachten;

- De plaats van veiligheid in de opleiding. In de bouwsector neemt veiligheid op de

werkvloer een steeds meer centrale plaats in. Vanaf hun eerste dag in een bedrijf

moeten bouwvakkers er zich van bewust zijn dat veiligheid een kernthema is in elk

bouwberoep. Al op de schoolbanken moeten jongeren hiervoor gesensibiliseerd

worden.

c) Vorming leerkrachten uit het bouwvakonderwijs:

Het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) investeert in de nascholingen van

leerkrachten en leerlingen uit het bouwvakonderwijs. Als een leerkracht of een groep

leerlingen een nascholing wil volgen, wordt door de school contact opgenomen met de

plaatselijke FVB-medewerker. Samen bekijken zij welke de mogelijkheden zijn, en

afhankelijk van de agenda van het gekozen opleidingscentrum, worden de nodige afspraken

gemaakt. Een groep leerlingen wordt steeds begeleid door een leerkracht. Als een opleiding

vooraf goedgekeurd wordt door het FVB, staat het FVB in voor de betaling van de opleiding

van de leerkrachten en leerlingen van de convenantscholen.

Voor de leerlingen geldt er een beperking in aantal dagen nascholing, namelijk maximum

10 dagen per schooljaar per leerling voor het voltijds onderwijs, en maximum 4 dagen per

schooljaar per leerling voor het deeltijds onderwijs. Voor de leerkrachten geldt er geen

beperking.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

110


Volgende tabel geeft een overzicht van de mogelijke opleidingsverstrekkers voor vorming

van leerkrachten en leerlingen (zie Tabel 41). Deze tabel wordt gevolgd door tabellen met de

verschillende opleidingen per organisator, zijnde respectievelijk ECR vzw (zie Tabel 42),

Edutec (zie Tabel 43), Eucora (zie Tabel 44), OCH (zie Tabel 45), RTC (zie Tabel 46) en

VDAB (zie Tabel 47).

Tabel 41: Opleidingsverstrekkers die vorming voor leerkrachten en/of leerlingen aanbieden via

het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Mogelijke opleidingsverstrekkers voor vorming voor leerkrachten en/of leerlingen

ECR - Europees Centrum voor Restauratietechnieken

http://www.ecrvzw.be

Edutec – Innoverende opleidingen, gericht naar bouwvakkers

http://www.edutec.be

Eucora – Europees Centrum voor Opleiding en Vervolmaking in Kunstambachten en

Historische Restauratie

http://www.eucora.be

OCH – Opleidingscentrum Hout

http://www.och-cfb.be

RTC – Roof Trainingcenter (Eternit)

VDAB – Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

http://www.vdab.be

Tabel 42: Opleidingen van het Europees Centrum voor Restauratietechnieken (ECR vzw) voor

leerkrachten en/of leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van ECR vzw voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Lkr Lln

Gevelrestauratie x x

Bitumineuze dakafdichting: koudlijmen, zelfklevende banen x

Historische voegtechnieken x x

Vochtbehandeling x

Gevelrenovatie x x

Kunststoffen EPDM x

Bitumineuze afdichtingen: basistechnieken x x

Betonherstelling x x

Staffwerk x

Vloeibare dak- en terrasafdichting x

Historische leidektechnieken in de Euregio Maas-Rijn x

Kunststoffen PVC: platte daken x

Zink/koper/lood in de monumentenzorg x x

Basisopleiding voor bouwvakkers - stellingbouw x x

Dakornamenten in lood, zink en koper x x

Historisch schrijnwerk x x

Bitumineuze dakafdichting: tapbuizen, spuwers, dakdoorbreking x

Bitumineuze afdichtingen: hoeken, aansluitingen x

Kapconstructies en vakwerkbouw x

Imitatietechnieken: houtimitatie/marmerimitatie x

Restauratiemetselen x x

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

111


Opleidingsaanbod van ECR vzw voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Lkr Lln

Ontmossen van daken x

Historische schildertechnieken x x

Historische pleistertechnieken x x

Tabel 43: Opleidingen van Edutec voor leerkrachten en leerlingen via het Fonds voor

Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van Edutec voor leerkrachten en leerlingen via FVB

Thema Opleiding

Bouwtechnieken

Bevestigingstechnieken

Brandveilig maken van constructies

Algemeen

Klein elektrisch handgereedschap

Topografie

Automatisatie Automatisatie – beveiliging

Dak en gevel Metalen dak- en gevelelementen

Glas Plaatsen van glas

Betontechnologie

Ruwbouw

Huisriolering: waterzuivering en hergebruik van regenwater

Sanitair CV Update gashabilitatie

Bouwpathologie

Colorimetrie

Schilderen Karakteristieken van bouwconstructies m.b.t. verftechnologie

Schrijnwerk

Plaatsen van linoleum

Toekomstige sierlijsttechnieken

Aluminium schrijnwerk

Isolatie en luchtdichtheid van houten constructies

Plaatsen van parket

Stukadoor Sierbepleistering en buitenisolatie

Wegenbouw Bestrating

Milieu

Asbest Asbestherkenning

Duurzame energie: zonne-energie

Duurzame energie: condensatieketels

Duurzame energie: warmtepompen

Energiezuinig

EPB

Laagenergie woning (passief huis)

Ventilatie van woningen en utiliteitsgebouwen

Groene daken

Recyclage

Recyclage verfproducten

Veiligheid

Hoogte Veilig werken op hoogtes (nieuwe regelgeving)

Product Werken met gevaarlijke producten

Verplaatsen Manueel hanteren van lasten

Werf Werfsignalisatie

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

112


Tabel 44: Opleidingen van het Europees Centrum voor Opleiding en Vervolmaking in

Kunstambachten en Historische Restauratie (Eucora) voor leerkrachten en leerlingen via

Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van Eucora voor leerkrachten en leerlingen via FVB

Thema Opleiding

Sier- en restauratiemetselen

Historische voegtechnieken

Staffwerk: traditionele afwerking van sierlijsten

Mouleer- en boetseerwerk voor restauratie

Bouw

Manueel bewerken van natuursteen voor restauratie

Gevelrenovatie

Hout

Schilder/decoratie

Cementrustiek

Historisch smeedwerk

Historische gebinten en vakwerk

Historisch schrijnwerk, o.a. ramen en deuren,…

Polymeerchemische balkkoprestauratie

Historisch schilderwerk: imitatietechnieken

Polychromeren, patines, vergulden en bronzeertechnieken

Frescoschilderen en trompe l’œil

Initiatie historische wandbespanning in textiel

Kennismaking met de problematiek van het vrijleggen van historische

verflagen en vooronderzoek

Kennismaking met de restauratieproblematiek van schilderijen

Tabel 45: Opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH) voor leerkrachten en/of

leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van OCH voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Lkr Lln

CNC Machinebediening x x

CNC Programmatie ISO x x

CNC Programmatie Xilog Plus - SCM x x

CNC Programmatie Masterwood x x

CNC Programmatie Biesse - HACO x x

CNC Programmatie Reichenbacher x x

Easycam v5.5 x x

KeyCreator 2D (voorheen CadKey Workshop v21) x x

KeyCreator 3D (voorheen CadKey Solids 3D) x x

Instellen en bedienen vierzijdige schaafmachine x x

Slijpen van profielmessen x x

Basis houtbewerkingsmachines x x

Instellen en bedienen formaatzaag x x

Klassering naaldhout x x

Afwerkingsproducten voor de houtsector x

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

113


Tabel 46: Opleidingen van het Roof Training Centrum (RTC) voor leerkrachten en/of leerlingen

via het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van RTC voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Lkr Lln

Lood en zink: basisopleiding x

Lood en zink: vervolmakingopleiding x

Vezelcementleien: basisopleiding x

Vezelcementleien: vervolmakingopleiding (torens, Napoleonhoed, x

schouwen...)

Natuurleien: basisopleiding x

Natuurleien: vervolmakingopleiding x

Gebakken pannen: basisopleiding x

Gebakken pannen: vervolmakingopleiding x

Betonpannen: basisopleiding x

Betonpannen: vervolmakingopleiding x

Tegelpannen: basisopleiding x

Tegelpannen: vervolmakingopleiding x

1-dag-opleiding: ronde kielgoten x

2-dag-opleidingen: basistechnieken van torens x

2-dag-opleidingen: basistechnieken van een napoleonhoed x

1-dag opleiding: plaatsen van golfplaten x

Verwijderen van asbestcement x

Tabel 47: Opleidingen van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

(VDAB) voor leerkrachten en/of leerlingen via het Fonds voor Vakopleiding in de

Bouwnijverheid (FVB)

Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules

Basistechnieken metselaar – initiatie

Lkr Lln

Gevelmetselwerk – initiatie

Basistechnieken bekisten voor metselaar

x

Metselaar

Torenkraanbestuurder

Basistechnieken metselen - Binnenmuren

Siermetselwerk (6 modules)

Verlijmen van cellenbeton

Verlijmen van silicaatsteen

Zichtmetselwerk in betonsteen

Verlijmen van snelbouwstenen

Huisriolering

Renovatietechnieken

Verlijmen van gevelstenen

Planlezen en uitzetten van gebouwen

Gevelmetselwerk – Puntgevels, schouwen &

dakkapellen

Basistechnieken vloerleggen voor metselaars

Snelopbouwkraan

Torenkraan

Aanslaan van lasten

Monteren en demonteren SOK Arcomet T25A

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

x x

x x

114


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules

Basistechnieken bekisten/ijzervlechten

Planlezen bekisten

Traditionele skeletbouw

Lkr Lln

Bekister - ijzervlechter Systeembekisting

Rechte en bordestrappen

IJzervlechten

Draaitrappen

x x

Hulpmonteur

Monteur

Toegangscontrole voor stellinggebruikers

x

Stellingbouwer

Basis stellingbouw voor bouwvakkers

Aluminium rolstelling

Adria kaderstelling

Kaderstelling Blitz of SL70

Systeemstelling allround voor bouwvakkers

Basistechnieken vloeren

Bevloering in mortelbed

Vloeren op natte chape

Lijmen van vloeren

x x

Vloerder - tegelzetter

Chape

Lijmen van wandtegels

Terrassen

Trappen

Natuursteenvloeren

Cementeren in functie van wandtegels

Initiatie ploegbaas bouw

Planlezen ploegbaas bouw

Uitzetten van gebouwen

x x

Ploegbaas bouw

Leidinggeven ploegbaas bouw

Vervolmaking ploegbaas bouw

Planlezen en uitzetten ploegbaas bouw

Meettechnieken ruwbouw

Assertiviteit

Basistechnieken wegenbouw

Klinkers

Boordstenen/greppels

Kasseien/mozaïek

x

Wegenwerker

Metselen wegenbouw en huisaansluitingen

Sierbestrating

Wegsignalisatie

Herstellen van bestrating

Rioolleggen met beschoeiing

Werken met lage beschoeiing

x x

Ploegbaas wegenbouw

x

Ploegbaas wegenbouw

Uitzetten/Planlezen wegenbouw

Initiatie ploegbaas wegenbouw

Screening ploegbaas wegenbouw

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

115


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules

Basistechnieken bouwplaatsmachinist

Hydraulische graafmachine

Bull

Nivelleermachine

Lkr Lln

Bouwplaatsmachinist

Wiellader

Minigraver

Graaf-laadcombinatie

Schranklader

Dumper

Rioolleggen met beschoeiing

Verreiker

x x

Bediener hijsmachines

Autolaadkraan

Hoogwerker

Schaarlift

x x

Manuele eenlaagse bepleistering

Manuele tweelaagse bepleistering

Machinale bepleistering

x

Stukadoor

Buitenbepleistering

Sierlijsten

Herstellen binnenbepleistering

Basistechnieken droge binnenbepleistering

Vervolmaking droge binnenbepleistering

Basistechnieken schilder/decorateur

Stop-, herstel- en plamuurwerk

Ambachtelijke schildertechnieken

Basistechnieken patineren en polychromeren

x x

Houtimitaties

Harde vloerbekleding: linoleum en homogeen

vinyl

x

Schilder / Decorateur

Zachte vloerbekleding: tapijt en verend vinyl

Sociale vaardigheden

Vernissen en lakken: synthetisch

Vernissen en lakken: watergedragen

Decoratieve technieken

Spuittechnieken

Basistechnieken vloerbekleding

Behangtechnieken

Plaatsen van sierlijsten

Verspuiten van brandvertragende verven

x x

Vervolmaking straaltechnieken

x

Industrieel schilder Vervolmaking spuittechnieken

Initiatie spuittechnieken

Verspuiten van meerkleurenverven

x x

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

116


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules

Stalen buizen: schroefdraadverbindingen

Stalen buizen: warm buigen

Stalen buizen: hydraulisch buigen

Oxy-acetyleenlassen - Basis

Lkr Lln

Vlambooglassen

Vervaardigen collectoren

x

Installateur CV Koperen buizen

Buis in buissysteem en diverse persfittingen

Elektriciteit voor installateur centrale verwarming

Installateur sanitair

Machinale

houtbewerking

Buitenschrijnwerker

Huisaansluitingen gas

Aansluiten van verwarmingsketels

TIG lassen

Oxy-acetyleenlassen in werfomstandigheden

Basistechnieken installateur sanitair

(Stalen buizen: schroefdraadverbindingen)

(Stalen buizen: hydraulisch buigen)

Buis in buissysteem

(Koperen buizen)

Verwerken en plaatsen van polypropyleen

Verwerken van PVC voor afvoerleidingen

Persfittingen op verschillende materialen

Aansluiten en onderhouden sanitaire toestellen

Basistechnieken zink - lood - koper

Metalen dakgoten en afleiders

Lassen en plaatsen van kunststofleidingen

Elektro- en stuiklassen

Legionella

Voorwandsysteem

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

x x

x

x x

Slijpen van profielmessen

Bediening en instelling formaatzaagmachine

Bediening en instelling pennenmachine

Bediening en instelling schaafmachines

Bediening en instelling verticale freesmachine

Bediening en instelling lintzaagmachine

Bediening en instelling langgatboormachine

x

Bediening en instelling vierzijdige schaafmachine x x

Plaatsen en uitbekleden van gevelbekleding en

x

dakranden in kunststof

Houten opdekramen

Buitendeuren

Plaatsen en uitbekleden van buitenschrijnwerk

Raamconstructies: ramen in boogvorm

Plaatsen en uitbekleden van alu- en

kunststofschrijnwerk

Raamconstructies: speciale raamtypes

x x

117


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules Lkr Lln

Binnenschrijnwerker

Interieurbouwer

Certificaat plaatser brandwerende deuren x

Lichte scheidingswanden in gipskartonplaat -

basis

Lichte scheidingswanden in gipskartonplaat -

vervolmaking

Rechte steektrap

Afhangen van binnendeuren

Plaatsen van binnendeuren

Plaatsen van verlaagde plafonds

Trap met kwartdraai

Kasten in plaatmateriaal

(Lichte scheidingswanden in gipskartonplaat –

basis)

(Lichte scheidingswanden in gipskartonplaat –

vervolmaking)

Pistoolspuiten (i.s.m. OCH)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

x x

x x

Leidinggeven Hout

Leidinggeven meestergasten

Instructie geven - Bedrijfsinstructeur - Basis

Probleemoplossend denken - probleemanalyse

Leidinggeven en bedrijfsinstructeur

Persoonsgerichte vorming

Instructie geven - Bedrijfsinstructeur -

Vervolmaking

x

Klassering naaldhout (i.s.m. OCH) x

Daktimmerman Dakspanten

x x

Productie-operator

Hout

Dakafdichter (van

platte daken)

Dakkapellen en dakvlakvensters

CAM met basisbegrippen CAD

CAD Hout

CAM programmatie hout

CNC-houtbewerkingsmachines initiatie

Bediener CNC-houtbewerkingsmachines

CNC Basisprogrammatie ISO

CNC Programmatie - Dialoog - Basis (software

verschillende fabrikanten)

CNC Programmatie - Dialoog - vervolmaking

(software versch. fabrikanten)

x x

Vloeibare dak- en terrasafdichting x

Kunststoffen EPDM - afdichting

Kunststoffen PVC - afdichting

Bitumineuze afdichtingen: basistechnieken

Zink

Bitumineuze dakafdichting hoeken -

aansluitingen

Bitumineuze dakafdichting tapbuizen - spuwers -

dakdoorbreking

Bitumineuze dakafdichting koudlijmen -

zelfklevende banen

Koepels nieuwbouw - renovatie

x x

x

118


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules Lkr Lln

Dakdekker schuine

daken

Informatica bouw

basisopleiding

Residentieel

elektrotechnisch

Kostprijsberekening x

Dakvlak met dakpannen

Dakvlak met leien

Solderen van zink en basis zinkbewerking

Gevels of boogdaken met dakpannen; leien of

tegelpannen

Zinken dakbedekking staande naad: basis

Gendarmehoed of lucarne (ronde wangen) met

leien of tegelpannen

Dakvlak met tegelpannen

Dakornamenten

Dakrenovatie

Onderdaken voor leien en dakpannen

Dakkapel: schoorsteen of dakvlakraam met

dakpannen

Dakkapel: schoorsteen of dakvlakraam met leien

Dakkapel: schoorsteen of dakvlakraam met

tegelpannen

Kilgoot met leien (rond met schuintes)

Hoekkeper met schuine leien

Toren met hoekkepers met leien of tegelpannen

Ronde toren met leien of tegelpannen

Zinken dakbewerking staande naad:

vervolmaking

Maken en plaatsen bakgoot

Hanggoten

Regenwaterafvoerbuizen

Basisvaardigheden PC voor bouwvakkers

CAD bouw 2D

CAD bouw 3D

CAD bouw personalisatie

CAD bouw presentatie

CAD bouw programmatie

Basis Autocad

Basisvaardigheden Word voor bouwvakkers

Basisvaardigheden Excel voor bouwvakkers

Constructiedetails bouw met Autocad

ADT (Architectual Desktop)

Basistechnieken installateur elektricien

TELECOM

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

x x

installateur Elektriciteit voor bouwvakkers x x

Domotica initiatie

cursus

Constructielasser

Basistechnieken domotica x

Lassen met beklede elektrode volgens EN287.1

Gekwalificeerd lasser

x

Lassen voor bouwvakkers x x

x

x

119


Opleidingsaanbod van VDAB voor leerkrachten (Lkr) en/of leerlingen (Lln) via FVB

Opleiding Modules

Basistechnieken industrieel isoleerder

Isolatiemonteur

Lkr Lln

Industrieel isoleerder

Isolatievakman

Plaatwerker

Opmeter

Armaflex

x

Elektriciteit voor installateur centrale verwarming

Gasbranders - atmosferische ketels en gasunits

x

Brandertechnicus Regeling en sturing voor brandertechnicus

Condenserende gasketels

Aangeblazen gasbranders

x x

Technicus

koeltechnieken

Basistechnieken koeltechnieken

Hydraulica

Pneumatica

PLC

x x

Technicus industriële

automatisering

PLC Modulair voor houtsector

ISDN Technisch bekeken

Meet- en regeltechniek

Elektriciteit Hoofdwerktuigkundige

Basistechnieken industriële automatisatie

x

Gevelrenovatie

Basistechnieken gevelrenovatie

Herstellen van beton

Basistechnieken Natuursteenbewerker

x x

Natuursteenbewerker

Manueel kappen

Machinaal kappen

Renovatie

x

Basisveiligheid Bouw

Rugpreventie

Veilig werken met aanslagmateriaal

x

x x

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

120


4.3. Edutec

Edutec is een sectoraal opleidingscentrum met een opleidingsaanbod voor bouwvakarbeiders.

Edutec is een zusterorganisatie van het FVB (Fonds voor Vakopleiding in de

Bouwnijverheid). Edutec biedt opleidingen aan met een innoverend karakter, gericht naar de

bouwvakarbeiders (Paritair Comité 124) en het bouwonderwijs (leerlingen en leerkrachten).

Op die manier wil Edutec de bouwsector de mogelijkheid bieden de nieuwste evoluties en

technologieën in de sector op de voet te volgen. Het opleidingsaanbod is aanvullend aan het

aanbod van de traditionele opleidingsverstrekkers zoals VDAB en Syntra. Edutec staat garant

voor een snelle, persoonlijke service en streeft steeds naar de beste kwaliteit voor haar

opleidingen. Het Edutec-team tracht steeds een gepaste oplossing te vinden voor de

opleidingsbehoeftes van een bedrijf of school.

Op de website van Edutec (http://www.edutec.be) worden een aantal opleidingen beschreven

die behoren tot het vaste aanbod. Bepaalde opleidingen uit dit vaste aanbod vergen specifieke

noden op vlak van infrastructuur en logistiek. Voor deze opleidingen werkt Edutec met vaste

opleidingsplaatsen. Een groot deel van de opleidingen zijn niet gebonden aan een vaste locatie

en kunnen in de eigen omgeving georganiseerd worden. Edutec biedt echter ook opleidingen

op maat aan. De vermelde opleidingsinhouden kunnen ook aangepast worden aan specifieke

noden van bedrijven of scholen.

De sector ondersteunt de Edutec opleidingen voor arbeiders, leerlingen en leerkrachten. De

terugbetaling van de loonkost en een tussenkomst in de opleidingskost is voor elke opleiding

mogelijk. Hiervoor contacteert men de eigen FVB regio. De opleidingen kunnen ook gevolgd

worden door bedienden, zaakvoerders en arbeiders niet-Paritair Comité 124; in dat geval is er

geen tussenkomst van het FVB.

In wat volgt wordt een overzicht gegeven van de verschillende opleidingen uit het vaste

aanbod – relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen – die georganiseerd worden door, of in

samenwerking met, Edutec (zie Tabel 48).

Tabel 48: Opleidingen uit het vaste aanbod van Edutec relevant voor (duurzaam) wonen en

bouwen

Opleidingen van Edutec

Opleiding Doelgroep

Bouwpersoneel – leidinggeven

Assistent werfleider module 1: betontechnologie

Assistent werfleider module 2: topografie

Assistent werfleider module 3: veiligheidsaspecten van werken

in de grond

Assistent werfleider module 4: lezen van plannen en technische

bepalingen + PC

Assistent werfleider module 5: consequente werforganisatie en

kostprijsberekening

Assistent werfleider module 6: communicatie, leidinggeven en

coaching

Ploegbaas (voor verschillende deelsectoren

Ploegbaas schilder

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

Ervaren bouwvakarbeiders

die willen doorgroeien

Ervaren schilders die

willen doorgroeien

121


Opleidingen van Edutec

Opleiding Doelgroep

Bouwtechniek – algemeen

Autocad 2007

Bevestigingstechnieken

Brandveilig maken van bouwconstructies

Klein elektrisch handgereedschap

(leerkracht)

Plaatsen van brandwerende plafonds en structuurbescherming

Topografie voor uitvoerders

Installatie van hardschuim-tegelelementen

Bouwtechniek – automatisatie

Automatisatie – beveiliging

Bouwtechniek – dak en gevel

Akoestische isolatie

Monteur metalen dak- en gevelelementen

Bouwtechniek – glas

Glas module 1: opmeten en berekenen van de glasoppervlakte

Glas module 2: materialenkennis

Glas module 3: plaatsen van niet-geautomatiseerde deuren

Glas module 4: veiligheid

Glas module 5: snijden van glas

Glas module 6: bewerken van glas

Glas module 7: plaatsen van glas

Glas module 8: geautomatiseerd snijden van glas tot de juiste

maat

(leerkracht)

Glaswerker

schrijnwerker

Bouwtechniek - natuursteen

Arduinbewerking Natuursteenbewerker

Bouwtechniek – ruwbouw

Betontechnologie

Huisriolering

IBA-installateur (algemene en systeemmodules)

Individuele behandeling van afvalwater (leerkracht)

Nieuwe betonnormen

Plaatsen van elementen in kalkzandsteen Ruwbouw

Zagen en boren in beton

Bouwtechniek – sanitair/CV

Ontwerpen en intekenen van sanitaire installaties met PC

SIS “Sick Installation Syndrome”

Update gashabilitatie

Wetgeving en verplichte keuring drinkwaterinstallaties

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

Arbeiders uit deelsectoren

van de bouw

Installateurs van systemen

voor IBA (werknemers)

Kader en uitvoerend

personeel betoncentrales

Arbeiders PC 124 en

bedienden PC 218

(leerkracht)

Installateurs sanitair en

technische

verantwoordelijken

122


Opleidingen van Edutec

Opleiding

Bouwtechniek – schilderen

Bouwpathologie

Doelgroep

Colorimetrie – spelen met kleur

Karakteristieken van bouwconstructies m.b.t. verftechnologie

(leerkracht)

Ondergrondanalyse schilderwerken

Plaatsen van houtfineerbehang

Plaatsen van linoleum

(leerkracht)

Soepele vloerbekleding in vochtige ruimtes

Schilder – plaatser soepele

vloerbekleding

Toekomstgerichte sierlijsttechnieken (leerkracht)

Watergedragen lakken

Bouwtechniek – schrijnwerk

(leerkracht)

Afhangen van binnendeuren

Leerlingen richting

houtbewerking

Aluminium schrijnwerk

CNC Hout en montage / Woodwop

(leerkracht)

CNC Ramen

Leerlingen richting

Constructie en uitslag van dakspanten

houtbewerking

Isolatie en luchtdichtheid van houten constructies /

dakconstructies

Schrijnwerkers,

dakwerkers,

afwerkingsbedrijven

Plaatsen van binnendeuren

Plaatsen van parket

Leerlingen richting

houtbewerking

Plaatsen van parket / leerkrachten Leerkrachten

Plaatsen van ramen

Leerlingen richting

houtbewerking

Top Solid

Bouwtechniek – stukadoor

(leerkrachten)

Sierbepleistering en buitenisolatie

Milieu – algemeen

(leerkracht)

Milieubewust werken

Milieu – asbest

De ganse bouwsector

Asbestherkenning

Iedereen die met asbest in

aanraking komt

Asbestverwijdering basis

Werknemers asbestverwijderende

bedrijven

Asbestverwijdering daken Dakwerkers

Asbestverwijdering daken: aanvullende module Dakwerkers

Asbestverwijdering herhaling arbeiders

Werknemers asbestverwijderende

bedrijven

Asbestverwijdering herhaling werfleiders: module 1

Werfleiders asbestverwijderende

bedrijven

Asbestverwijdering herhaling werfleiders: module 2

Werfleiders asbestverwijderende

bedrijven

Asbestverwijdering sloopwerken

Arbeiders actief in

afbraakwerken

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

123


Opleidingen van Edutec

Opleiding Doelgroep

Milieu – energiezuinig

Duurzame energie: condensatieketels

Duurzame energie: warmtepompen

Duurzame energie: zonne-energie

Energiebewust bouwen met leerlingen Leerkrachten

Alle bouwbedrijven

EPB en de gevolgen op de werf

Leerkrachten

Laagenergie woning / passief huis

Ventilatie van woningen

Milieu – recyclage

Groendaken Dakdekkers

Recyclage verfproducten

Veiligheid – VCA

Aanvullende veiligheidsopleiding (VCA leidinggevenden)

Ploegbazen en assistentwerfleiders

VCA basisveiligheid Leerkrachten

VCA, hoe breng ik het naar mijn leerlingen?

Veiligheid – hoogte

Leerkrachten

Stellingbouw in de chemie en de industrie Arbeiders stellingbouw

Veilig werken op hoogte – leerkrachten: theorie en praktijk Leerkrachten

Veilig werken op hoogte: module 1

Veilig werken op hoogte: module 2

Stellinggebruikers:

arbeiders die op een

stelling werken

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

Arbeiders die een stelling

helpen monteren,

demonteren of aanpassen

Stellinggebruikers –

Veilig werken op hoogte: module 3

bevoegd persoon

Veiligheid – product

Werken met gevaarlijke producten

Veiligheid – verplaatsen

Manueel hanteren van lasten

Veilig laden en lossen voor de bouwchauffeur Chauffeurs – beladers

Veiligheid – werf

Diefstalpreventie door efficiënte werforganisatie

Signalisatie van bouwwerven Alle bouwsectoren

124


In wat volgt zullen ter illustratie een aantal opleidingen van Edutec, relevant voor het thema

duurzaam wonen en bouwen, meer in detail besproken worden.

De opleiding ‘Akoestische isolatie’ uit de categorie ‘Bouwtechniek – dak en gevel’ behandelt

het belang van isolatie als basis voor het comfort van woningen en andere gebouwen (duur:

8 uur). Er zijn echter grote verschillen tussen thermische en geluidsisolatie, en manier van

isoleren. De maatregelen om geluidshinder tegen te gaan zijn meestal zeer complex. Er zijn

echter ook algemene richtlijnen, die nuttig zijn voor het behandelen van eenvoudige gevallen.

Deze maatregelen vormen het onderwerp van deze opleiding.

Volgende aspecten staan op het programma van deze opleiding:

- Wat is geluid?

- Wegnemen van oorzaken van geluidshinder

- Invloed van de indeling van een gebouw

- Geluidsabsorptie

- Geluidsisolatie: isoleren tegen luchtgeluiden en tegen contactgeluiden

Een andere opleiding ‘Watergedragen lakken’ behoort tot de categorie ‘Bouwtechniek –

schilderen’ en duurt eveneens 8 uur. In de voormiddag gaat de lesgever van BOSS Paints in

op het theoretische luik, in de namiddag volgt de praktijk.

Volgende aspecten staan op het programma van deze opleiding:

- De VOS 46 -wetgeving, wat staat er ons te wachten?

- De verschillende watergedragen lakken met hun troeven, toepassingen en

verfsystemen

- Waarop letten bij het gebruik van watergedragen lakken?

- Welke hulpmiddelen bestaan er voor optimale verwerkbaarheid?

Het praktijkgedeelte biedt de cursisten de mogelijkheid om de verschillende producten uit te

testen met verschillende applicatiemethodes.

De opleiding ‘Isolatie en luchtdichtheid van houten constructies’ is onderdeel van de

categorie ‘Bouwtechniek – schrijnwerk’. Deze opleiding is gespreid over 24 uur en richt zich

tot schrijnwerkers, dakwerkers en werknemers uit afwerkingbedrijven. Er zijn twee modules:

een eerste module gericht op de isolatie en luchtdichtheid van dakconstructies, en een tweede

module gericht op de isolatie en luchtdichtheid van houten constructies. Deze opleiding is een

combinatie van theorie en praktijk en naargelang de module een focus op dak- of houten

constructies. De theoretische aspecten worden afgewisseld met toepassing in de praktijk op

een reëel model. De luchtdichtheid van gebouwen bepaalt in sterke mate de prestaties van de

isolatie. In het kader van de nieuwe energieprestatieregelgeving is dit bijgevolg een essentieel

aspect.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van deze opleiding:

- Criteria voor de beoordeling van isolatie (theorie)

- Basisgrootheden (theorie)

- Isolatie volgens Belgische voorschriften (theorie)

- Criteria beschermlaag isolatie (theorie)

- Koudebruggen (theorie)

- Opbouw van de bouwelementen (hellende daken, platte daken, buitenwanden, …)

(praktijk)

- Inbouw van schrijnwerken (ramen, dakramen, vloerplaten, …)

- Kwaliteitscontrole (thermografie, luchtdichtingstest, …)

46 VOS: Vluchtige Organische Stoffen, bv. solventen

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

125


De opleiding ‘Milieubewust werken’ is een onderdeel van de categorie ‘Milieu – algemeen’.

Deze opleiding is gespreid over 8 uur en richt zich tot de ganse bouwsector. Milieubewust en

Rendabiliteit zijn twee woorden die iedereen graag in de mond neemt, twee begrippen die

iedereen nastreeft. Op de bouwwerf kan zowel milieubewust als rendabel gewerkt worden

door op een correcte manier om te gaan met het afval. Deze opleiding wil werknemers een

duidelijk beeld geven van de afvalproblematiek. Enkel een goed ingelichte werkkracht zal op

een effectieve wijze de afvalberg kunnen verminderen en het afval dat er toch is op een

doordachte manier selecteren. Een goede selectie leidt dan weer tot lagere verwerkingskosten,

wat de rendabiliteit enkel ten goede komt.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het tweeledige programma van de opleiding

‘Milieubewust werken’:

1. Milieu en wat de bouw ermee te maken heeft

- Hoe vuil is België?

- Milieuwetgeving

- Bouwen zonder het milieu te slopen

- Acties op de bouwplaats

- Zuinig omgaan met materiaal

- Keuze van milieuvriendelijke materialen

- Verminderen en scheiden van afval

- Tips voor milieuvriendelijk werken op de bouwplaats

2. Bouwmaterialen en milieu

- Bitumineuze dakbedekking

- Isolatieschuimen

- Kitten, lijmen en kunstharsen

- Kunststoffen

- Metalen

- Grind

- …

De opleiding ‘Duurzame energie: condensatieketels’ is een onderdeel van de categorie

‘Milieu – energiezuinig’. Deze opleiding is gespreid over 16 uur. Aan de hand van een

didactisch model worden enkele belangrijke items van de condensatieketels aangetoond.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van deze opleiding:

- Principe van de condensatietechniek

- Onderdelen van een condenserende gaswandketel

- Voorraadsystemen voor combitoestellen

- Rookgasaansluitingen

- Instelling gasblok

De opleiding ‘Duurzame energie: warmtepompen’ is eveneens een onderdeel van de categorie

‘Milieu – energiezuinig’. Deze opleiding is gespreid over 16 uur en wordt ingericht met

medewerking van Syntra West (Oostende). A.d.h.v. een didactisch model worden enkele

belangrijke items van de warmtepomp aangetoond.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

126


Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van de opleiding ‘Duurzame

energie: warmtepompen’:

- Natuurkundige begrippen

- Koelmiddelen en koude dragers

- Onderdelen van de warmtepomp

- Compressoren, verdampers en condensoren

- Soorten warmtepompen

- Boorputten

- Koeltechnische handelingen

- Opstart van de installatie

Ook de opleiding ‘Duurzame energie: zonne-energie’ is een onderdeel van de categorie

‘Milieu - energiezuinig’. Deze opleiding is gespreid over 8 uur en wordt gegeven door een

lesgever van Izen (SunTechnics). Aan de hand van een didactisch model worden enkele

belangrijke items van de zonne-energie en de zonneboiler aangetoond.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van deze opleiding:

- Zonne-energie en duurzame ontwikkeling

- Energie: eenheden, hoofdwetten, begrippen

- Mogelijkheden van zonneaanbod in België

- De verschillende types zonneboiler

- Naverwarming

- Kosten-baten analyse en marktperspectieven

Een andere opleiding binnen de categorie ‘Milieu - energiezuinig’ is de opleiding

‘Energiezuinig bouwen met leerlingen’. Deze opleiding neemt 8 uur in beslag. De

opleidingsmodule geeft een overzicht van de belangrijkste maatregelen in de bouwsector rond

energiebewust / duurzaam bouwen. Het is de bedoeling een aantal tools aan te reiken om ook

in de school met de leerlingen deze maatregelen te kunnen aantonen.

Volgende onderwerpen komen aan bod tijdens deze opleiding:

- Wat is de energieprestatieregelgeving?

- Veranderingen voor de bouwvakker

- Oplossingen

De opleiding ‘EPB en de gevolgen op de werf’ is eveneens een onderdeel van de categorie

‘Milieu – energiezuinig’. Deze opleiding neemt 1 dag in beslag en richt zich in de eerste

plaats tot alle bouwbedrijven, maar ook tot leerkrachten. Vanaf 1 januari 2006 moeten

nieuwbouw- en verbouwde woningen waarvoor een bouwaanvraag werd ingediend, voldoen

aan de energieprestatieregelgeving (EPB). Ze moeten een bepaald niveau van thermische

isolatie en energieprestatie (verwarmingsinstallatie, ventilatie, zonne-energie …) halen. Veel

bedrijven uit de bouwsector zijn medeverantwoordelijk voor het behalen van deze nieuwe

normering. Hun kennis en kunde zijn van groot belang in het verhaal van de

energieprestatieregelgeving, vandaar deze opleiding.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

127


Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van de opleiding ‘EPB en de

gevolgen op de werf’:

- Wat is EPB?

- Veranderingen voor de bouwvakker

- EPB-oplossingen

- Isolatie

- Binnenmuren

- Ramen en deuren

- Glas

- Energie

- Verwarming

- Ventilatie

De opleiding ‘Laagenergie woning / passiefhuis’ is ook onderdeel van de categorie ‘Milieu -

energiezuinig’. Deze opleiding is gespreid over 8 uur en wordt gegeven door een lesgever van

Dialoog vzw.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van deze opleiding:

- Concepten

- Warmte en lucht

- Isolatie

- Ventilatie

- Verwarming

- Warm water

- Ander energiegebruik

- Passief huis

- Energie Prestatie Besluit

De opleiding ‘Ventilatie van woningen’ is een onderdeel van de categorie ‘Milieu -

energiezuinig’. Deze opleiding is gespreid over 8 uur en wordt gegeven door een lesgever van

WTCB.

Volgende onderwerpen komen aan bod tijdens deze opleiding:

- Inleiding

- Situering in EPB

- Noodzaak

- Principes

- Opdeling residentieel – niet residentieel

- Luchtdicht bouwen

- Ventilatie in woningen

- Bijlage V en norm NBN D50 001: principes en eisen

- Toepassing van de eisen – producten en voorbeelden

- Speciale aandachtspunten

- Ventilatie in utiliteitsgebouwen

- Bijlage VI en norm NBN EN 13779: principes en eisen

- Toepassing van de eisen – voorbeeld met software

- Speciale aandachtspunten

- Kwaliteit en energie in ventilatie

- Energiezuinige ventilatie – warmterecuperatie

- Potentieel in EPB

- Andere aandachtspunten (o.a. zomercomfort – akoestiek)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

128


De opleiding ‘Groendaken’ is een onderdeel van de categorie ‘Milieu - recyclage’. Deze

opleiding neemt 1 dag in beslag en richt zich tot dakdekkers. Groendaken is een

verzamelnaam voor platte en hellende daken met begroeiing. Door subsidiëring van

groendaken en het milieuconvenant rond wateropvang krijgt dit thema meer en meer

aanhang. Groendaken nemen een deel van het regenwater op, wat overbelasting en overstort

van het riool kan voorkomen. Het verlaagt tevens de kans op schade en verlengt de totale

levensduur van een dakconstructie. Uiteraard heeft dit een invloed op het werk van de

dakdekkers.

Volgende onderwerpen zijn opgenomen in het programma van deze opleiding:

- Terminologie omtrent groendaken – daktuinen

- Voordelen van groendaken

- Technische informatie

- Ontwerp en mogelijkheden

- Soorten groendaken

- Verschillende systemen

- Aangepaste substraten

- Beplanting

- Praktische uitvoering

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

129


4.4. Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB)

Het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) is een

particuliere onderzoeksinstelling die in 1960 werd opgericht onder impuls van de

beroepsorganisatie, met als doel het toegepast onderzoek in de industrie te bevorderen om het

concurrentievermogen te verhogen.

Het WTCB heeft volgende drie hoofdopdrachten:

- verrichten van wetenschappelijk en technisch onderzoek ten behoeve van zijn leden;

- verlenen van technische voorlichting, bijstand en advies aan zijn leden;

- bijdragen tot de algemene innovatie en ontwikkeling in de bouwsector, d.m.v.

contractonderzoek op aanvraag van de industrie en de overheid.

Het merendeel van de statutaire leden van het WTCB, de 70.000 Belgische

bouwondernemingen (algemeen aannemers, schrijnwerkers, glazenmakers, loodgieters,

dakdekkers, vloerders, stukadoors, schilders enz…) zijn KMO’s. 47

Het WTCB is een belangrijke actor binnen de bouwsector en bereikt hoofdzakelijk de

aannemers, en in mindere mate de ontwerpers. Zij werken regelmatig voor de overheid

nieuwe reglementering en normen uit. Ze zijn beroepshalve voortdurend op zoek naar

vernieuwing en verbetering binnen de bouwsector en volgen hiertoe de belangrijke

binnenlandse en internationale trends. 48

De afdeling Technisch advies is ondermeer betrokken bij advies over keuzes van

bouwmaterialen en/of –systemen, ontwerp van bouwwerken en detailleringen, kwaliteit van

bouwwerken, gebruiksvoorwaarden, wijze en periodiciteit van onderhoud, het op punt stellen

van doeltreffende herstel- of renovatiewerken, preventieve acties zoals het opstellen van

technische publicaties en deelname aan studiedagen of bouwbeurzen, en ook het verstrekken

van technisch-commerciële inlichtingen omtrent de op de bouwmarkt beschikbare

producttypes, merken en firma’s.

Het WTCB biedt opleidingen aan betreffende planningstechnieken en het gebruik van

projectmanagement systemen (PMS) (zie Tabel 49).

Tabel 49: Opleidingen van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf

(WTCB) i.v.m. planningstechnieken en projectmanagement systemen (PMS)

Opleidingen van WTCB: planningstechnieken en projectmanagement systemen

Opleiding in planning en de planningtechniek PDM (tweedaagse cursus)

Opleiding in de spoorplanningtechniek en het programma Tilos (een tweedaagse cursus)

Basisopleiding in MS Project 2000, MS Project 2002 of 2003 (deze basisopleiding wordt

gespreid over drie opleidingsdagen, à rato van één opleidingsdag per week)

Basisopleiding in Suretrak versie 3.0b (deze basisopleiding wordt gespreid over vier

opleidingsdagen, à rato van één opleidingsdag per week)

Op aanvraag: opleiding in Primavera

47 Bron: website WTCB, http://www.wtcb.be

48 Bron: Dereadt B. en Van der Wiele D. (2005). Achtergronddocument bij de situatieschets voor het

Transitiemanagement in het kader van systeeminnovatie: de casus Duurzaam wonen en bouwen. 89 p.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

130


Opleidingen van WTCB: planningstechnieken en projectmanagement systemen

Bijkomende specialisatiecursussen betreffende:

Het beheer van hulpmiddelen in functie van bedrijfsplanningen

In- en exporteren naar andere programma's, macro's en geavanceerde formules

Risico Analyse

Project Server

Deze cursussen worden opgesteld door de afdeling Planningstechnieken. Deze afdeling biedt

de cursusdeelnemers na afloop ook een helpdesk aan via telefoon of e-mail. Enkele maanden

na de gevolgde opleiding volgt een ‘troubleshooting’ dag waarbij men ingaat op de mogelijke

problemen waarmee de gebruikers in tussentijd werden geconfronteerd.

Verder kunnen er vanaf 6 deelnemers ook bedrijfscursussen worden ingericht. De opleiding

gebeurt dan eventueel op basis van door het bedrijf aangebrachte voorbeelden

(praktijkgericht). Gelijkaardige cursussen worden eveneens ‘interbedrijven’ ingericht door

WTCB of in samenwerking met beroepsverenigingen. Deze opleidingen zijn dan gebaseerd

op algemene voorbeelden die opgesteld worden door de afdeling Planningtechnieken.

De afdeling Toegepaste informatica organiseert elk jaar, in samenwerking met de

beroepsorganisaties, een reeks sectorgerichte PC-opleidingen met typische bouwvoorbeelden

uit de dagelijkse praktijk (zie Tabel 50).

Tabel 50: Computergerelateerde opleidingen voor de bouwsector van het Wetenschappelijk en

Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB)

PC-opleidingen georganiseerd door WTCB

Categorie

Bureel software

ICT opleidingen voor de bouwsector

Bouw software voor de BouwKMO

Bedrijfsbeheer

Werken met Windows (Xp/2000)

Efficiënt rekenen met een rekenblad

MS Excel basis

MS Excel gevorderden

MS PowerPoint basis

Internet en communicatie

Efficiënt e-mailen (Outlook), prijsvragen

Groupware, Projectportaalsites initiatie

Moderne communicatiemiddelen (skype,

portaalsites, ….)

Theoretische aspecten bedrijfsbeheer,

kostprijsberekening

Bedrijfsbeheer m.b.v. Innocalc - basis

Bedrijfsbeheer m.b.v. Innocalc –

gevorderden

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

131


Vorming en opleiding vormen zowat de meest directe manier om de resultaten van onderzoek

en studie te verspreiden onder het beroepspubliek. Daarom organiseert het WTCB vormingen

zowel in eigen beheer als op aanvraag. Op basis van de agenda die beschikbaar is op de

website van WTCB, worden hieronder ter illustratie een aantal cursussen van 2006-2007

aangehaald (zie Tabel 51).

Tabel 51: Overzicht van cursussen die in de loop van 2006-2007 georganiseerd worden door of

in samenwerking met het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf

(WTCB): ter illustratie op basis van de online agenda.

Cursussen georganiseerd door WTCB (2006-2007):

Het optimaliseren van de kennis van het planningsprogramma MS Project 2003

Het planningsprogramma MS Project 2003

Risicomanagement in de bouw

Corrosie van metallieke leidingen in open en gesloten watersystemen

Vormingscyclus voor plaatsers van brandwerende deuren Benor-ATG

Stabiliteit van taluds

Uitgravingen & ophogingen

Het gebouw

Thermische isolatie en ventilatie

Bouwakoestiek

Cursussen waaraan WTCB zijn medewerking verleent (2007):

Update normalisatie (studienamiddag ATIC)

Risicobeheer in de geotechniek (studiedag Belgische Groepering voor

Grondmechanica en Geotechniek

Het Wetenschappelijk en Technische Centrum voor het Bouwbedrijf verleent ook zijn

medewerking aan studiedagen georganiseerd door Cobo Media (in samenwerking met andere

partners). Op basis van de agenda die beschikbaar is op de website van WTCB, worden

hieronder ter illustratie een aantal cursussen van 2006-2007 aangehaald (zie Tabel 52).

Tabel 52: Cursussen georganiseerd in de loop van 2006-2007 door Cobo Media met de

medewerking van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB)

Cursussen georganiseerd door Cobo Media met medewerking van WTCB (2006-2007):

Energietechniek in gebouwen:

Module 1: Basisbegrippen

Module 2: Bouwfysica en ventilatie

Module 3: Installaties voor verwarming, koeling en kunstmatige verlichting

Bouwtechniek voor ontwerp en uitvoering - tweede jaar

Certificatie - de stap naar een duurzame betonherstelling

Basiscursus grondmechanica

Het plat dak

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

132


Het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf biedt ook allerhande

informatie en publicaties aan over alle bouwaspecten voor aannemers en bouwprofessionelen.

WTCB biedt Technische Voorlichtingen, WTCB-Dossiers en Infofiches aan.

De ‘Technische Voorlichtingen’ (TV) worden opgesteld onder leiding van de Technische

Comités van het WTCB of hun werkgroepen, bestaande uit aannemers, medewerkers van het

WTCB en/of externe medewerkers en een ingenieur-animator van het WTCB. De technische

voorlichtingen vormen doorgaans leidraden voor de goede uitvoering en geven een

gedetailleerde beschrijving van en welbepaald onderwerp uit het domein van de bouw:

plaatsing van vensters, leien daken, houten vloerbedekkingen, …

Onderstaande tabel geeft een overzicht, op basis van de lijst op de website van WTCB, van de

verschillende publicaties die aangeboden worden als ‘Technische Voorlichting’ (zie

Tabel 53).

Tabel 53: Technische Voorlichtingen, opgesteld door het Wetenschappelijk en Technisch

Centrum voor het Bouwbedrijf

Technische voorlichtingen opgesteld door WTCB

Titel Technische voorlichting (TV) Publicatie Code

Herstelling en bescherming van beton (gebouwen en burgerlijke

bouwkunde)

2007/09 TV 231

Verhoogde vloeren 2006/12 TV 230

Groendaken 2006/09 TV 229

Natuursteen (interactieve en evolutieve Technische Voorlichting, ter

vervanging van TV 205)

2006/06 TV 228

Muurbetegelingen 2003/03 TV 227

Onderhoud van brandwerende deuren 2002/12 TV226

Daken met golfplaten van vezelcement: Materiaal - Opbouw –

Uitvoering

2002/09 TV 225

Waterwerende oppervlaktebehandeling (vervangt TV 140) 2002/06 TV 224

Draagvloeren in niet-industriële gebouwen 2002/03 TV 223

Dimensioneren van schrijnwerk onder windbelasting 2001/12 TV 222

Plaatsing van glas in sponningen (De TV 214 en 221 vervangen de

TV 110 en 113)

2001/09 TV 221

Belgische blauwe hardsteen of "Petit granit" uit het Tournaisiaanse

geologische tijdperk (vervangt TV 156)

2001/06 TV 220

Dakbedekkingen met leien: Dakdetails, opbouw en uitvoering 2001/03 TV 219

Houten vloerbedekkingen: Plankenvloeren, parketten en

houtfineervloeren (vervangt de TV 82, 103 en 117)

2000/12 TV 218

Vlechtwerk voor gewapend beton (vervangt TV 78) 2000/09 TV 217

Harsgebonden bedrijfsvloeren (vervangt TV 139) 2000/06 TV 216

Het platte dak: Opbouw, materialen, uitvoering, onderhoud (vervangt

TV 151 en 183)

2000/03 TV 215

Glas en glasproducten - Functies van beglazing 1999/12 TV 214

Binnenvloeren van natuursteen 1999/09 TV 213

Leidraad voor de installatie van zonneboilers (+ Errata) 1999/06 TV 212

Voorkomen en bestrijden van radon in woningen 1999/03 TV 211

Vocht in gebouwen: Bijzonderheden van opstijgend vocht (vervangt

TV 162)

1998/12 TV 210

Buitenbepleisteringen 1998/09 TV 209

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

133


Technische voorlichtingen opgesteld door WTCB

Titel Technische voorlichting (TV) Publicatie Code

Opvoegen van metselwerk 1998/06 TV 208

Kunststofbuissystemen voor de distributie van warm en koud water

onder druk in gebouwen

1998/03 TV 207

Mechanische inbraakbeveiliging van schrijnwerk en beglazing 1997/12 TV 206

Cementgebonden bedrijfsvloeren (vervangt TV 122) 1997/06 TV 204

Ventilatie van woningen. Deel 2: Uitvoering en prestaties van

ventilatiesystemen

1997/03 TV 203

Daken met betonpannen. Opbouw en uitvoering 1996/12 TV 202

Binnenbepleisteringen. Deel 2: Uitvoering 1996/09 TV 201

Sanitaire installaties. Deel 1: Installaties voor de afvoer van

1996/06 TV 200

afvalwater in gebouwen. Voorstel van sanitair reglement

Binnenbepleisteringen. Deel 1 1996/03 TV 199

Houten trappen 1995/12 TV 198

Gevelreiniging (vervangt TV 121) 1995/09 TV 197

Balkons (vervangt TV 161) 1995/06 TV 196

Daken met natuurleien. Deel 1: Opbouw en uitvoering 1995/03 TV 195

Handleiding voor de plaatsing van soepele wandbekledingen 1994/12 TV 194

Dekvloeren. 2de deel: Uitvoering 1994/09 TV 193

Ventilatie van woningen. Deel 1: Algemene principes 1994/06 TV 192

Het platte dak. Deel 2: Aansluitingen en afwerking 1994/03 TV 191

Bescherming van ondergrondse constructies tegen infiltratie van 1993/12 TV 190

oppervlaktewater

Dekvloeren. Deel 1: Materialen - Prestaties - Keuring 1993/09 TV 189

Plaatsen van buitenschrijnwerk 1993/06 TV 188

Dampkappen en keukenventilatie 1993/03 TV 187

Daken met tegelpannen: opbouw en uitvoering (+ Addendum 1997) 1992/12 TV 186

Leidraad voor de goede uitvoering van brandwerend

binnenschrijnwerk. (vervangt TV 141)

1992/09 TV 185

Daken van koperen bladen en banen 1992/06 TV 184

Vlekken op witte kalksteen en kalkhoudend marmer. Keuze van een

geschikte mortel voor de plaatsing van binnenvloerbedekkingen

1991/12 TV 182

Vereenvoudigde berekeningsmethode voor een

vloerverwarmingssysteem

1990/09 TV 181

Curatieve houtbescherming in gebouwen 1990/06 TV 180

Harde vloerbedekkingen op verwarmde vloer 1990/03 TV 179

Thermische isolatie van gevels 1989/12 TV 178

Woordenlijst van de dekvloerlegger 1989/09 TV 177

Glas in daken 1989/06 TV 176

Daken met pannen in gebakken aarde. Opbouw - Uitvoering 1989/03 TV 175

Elementaire begrippen over warmtetransmissie 1988/12 TV 174

Beheer en berekening van de kostprijs voor ondernemingen van

sanitaire installaties, gasverwarmingsinstallaties, loodgieterij,

zinkbewerking en metalen dakbedekkingen

1988/09 TV 173

Beheer en berekening van de kostprijs voor ondernemingen van

dakwerken

1988/06 TV 172

Beheer en berekening van de kostprijs voor ondernemingen van

steenhouwerij en marmerbewerking

1988/03 TV 171

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

134


Technische voorlichtingen opgesteld door WTCB

Titel Technische voorlichting (TV) Publicatie Code

Warmteafgifte en dimensionering van vloerverwarmingsinstallaties 1987/12 TV 170

Gebruik van bladlood voor dakbedekkingen en gevelbekledingen 1987/09 TV 169

Soepele vloerbedekkingen. Lexicon 1987/06 TV 168

Houten binnenschrijnwerk. Leidraad voor de goede plaatsing

rekening houdend met hygrothermische omstandigheden

1986/12 TV 166

Leidraad voor de goede uitvoering van soepele vloerbedekkingen 1986/09 TV 165

Eenheden, grootheden, symbolen. Toepassing op de bouwnijverheid.

(vervangt TV 128)

1986/06 TV 164

Gesteenten en mineralen. Bijlage 2: De steen van Vinalmont. (samen 1986/03 TV

met de TV 163)

163.2

Gesteenten en mineralen. Bijlage 1: De Doornikse steen. (samen met 1986/03 TV

de TV 163)

163.1

Gesteenten en mineralen 1986/03 TV 163

Beheer en berekening van de kostprijs voor onderneming van

schilderwerk, sieraadschilderwerk, muur- en vloerbekledingen

1985/08 TV 160

Leidraad voor de goede uitvoering van schilderwerken (Gebouwen en

burgerlijke bouwkunde). Ondergronden, systemen en schilderwerken

1985/06 TV 159

Geluidsisolatie van binnenschrijnwerk. Leidraad voor de goede

uitvoering

1985/04 TV 158

Raming van de netto-energiebehoeften voor de verwarming van

gebouwen

1984/10 TV 155

Aanbevelingen voor het gebruik van koperen buizen voor de

distributie van sanitair koud en warm water

1984/08 TV 154

Vochthuishouding in gebouwen. Schadeoorzaken. Koudebruggen.

Binnenklimaat. Gegevens voor ontwerp en uitvoering van gebouwen.

Woonvoorwaarden van gebouwen

1984/06 TV 153

Beheer en kostprijsberekening voor ondernemingen van schrijn- en

timmerwerk. Deel 2. Algemene kosten

1984/04 TV 152

Bedrijfsrendement van centrale verwarmingsketels voor

eengezinswoningen. Werking van ketels met constante

vertrektemperatuur

1983/12 TV 150

Beheer en berekening van de kostprijs voor ondernemingen van

vloerwerken

1983/10 TV 149

Het lijmen van steen en marmer 1983/08 TV 148

Funderingen van huizen. Praktische leidraad voor de opvatting en

uitvoering van funderingen van kleine en middelgrote constructies

1983/06 TV 147

Verticale buitenbekledingen van dunne natuursteenplaten

(gedeeltelijk vervangen door TV 205 voor wat de proefmethoden en

vorstbestendigheidscriteria aangaat)

1983/04 TV 146

Aanbevelingen voor het gebruik van verzinkt stalen buizen voor de

distributie van sanitair warm en koud water

1983/02 TV 145

Slooptechnieken voor betonconstructies. Inventaris van de procédés 1982/12 TV 144

Rolluiken voor woningen 1982/10 TV 143

Beheer en berekening van de kostprijs voor ondernemingen van

schrijn- en timmerwerk. Deel I: Berekening van de technische

kostprijs

1982/08 TV 142

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

135


Technische voorlichtingen opgesteld door WTCB

Titel Technische voorlichting (TV) Publicatie Code

De siliciumsamenstellingen. Vochtwerende producten in de massa en

op de oppervlakte. Consolidatiemiddelen. Kitten

1981/09 TV 138

Tegelwerken voor vloerbedekkingen. Leidraad voor de goede

uitvoering

1981/09 TV 137

Onderhoudsboekje voor houten buitenschrijnwerk 1980/12 TV 133

Toelaatbare vervormingen in gebouwen 1980/09 TV 132

Warmteafgifte van plaatradiatoren. Leidraad voor de regeling en

uitbalancering van verwarmingsinstallaties

1980/06 TV 131

Plaatsen van asfaltleien op daken 1980/06 TV 130

Diepfunderings- en onderbouwprocédés 1979/12 TV 129

Toelaatbare maatafwijkingen 1979/09 TV 127

Bepaling van afmetingen in het bouwbedrijf. Praktische leidraad 1979/03 TV 125

Kitvoegen tussen gevelelementen. Ontwerp en aanbrengen. (vervangt

TV 107)

1979/03 TV 124

Glijbekistingen 1978/12 TV 123

Praktische toepassing van het Sanitair Reglement (T.V. 114) 1978/06 TV 120

Berekening en uitvoering van verbindingen in geïndustrialiseerde

bouwwerken. Praktische aanbevelingen

1978/03 TV 118

Bekistingswoordenlijst 1977/12 TV 116

Pressiometerproeven en exploitatie van hun resultaten 1977/09 TV 115

Sanitair Reglement betreffende de bescherming van het drinkwater en

de waterafvoer van gebouwen. (vervangt TV 94)

1977/06 TV 114

Leidraad voor de goede uitvoering van schilderwerken (gebouwen en

burgerlijke bouwkunde). Deel I: Woordenlijst van de schilder

1976/09 TV 112

Automatische berekening van een luchtafzuig- en -stuwnet 1976/06 TV 111

Eenpijpsinstallaties met horizontale ring 1971/12 TV 93

De ‘WTCB-Dossiers’ zijn langere technische artikels, waarvan een korte samenvatting terug

te vinden is in het WTCB-Contact. Ze behandelen diverse onderwerpen, zoals:

− De resultaten of staat van vordering van de onderzoeken en studies die uitgevoerd

worden binnen het WTCB of elders.

− De nationale en Europese normalisering en reglementering, evenals de product- en

uitvoeringsregels

− De praktische problemen waarmee aannemers en architecten geconfronteerd worden

− Allerhande technische thema’s die in de belangstelling staan.

Onderstaande tabel geeft een overzicht, op basis van de lijst op de website van WTCB, van de

verschillende WTCB-Dossiers die beschikbaar zijn (zie Tabel 54).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

136


Tabel 54: Overzicht van de beschikbare WTCB-Dossiers, aangeboden door het

Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB)

WTCB-Dossiers

Titel Code

Centrale verwarming met warm water. Een stand van zaken met betrekking

tot de normalisatie in België (juni 2007)

Nr 2007/3.1

Wapeningscorrosie door de carbonatatie van beton voorkomen Nr 2007/3.2

Risicomanagement in de bouw Nr 2007/2.1

De brandstabiliteit van houten trappen Nr 2007/2.2

CE-markering van tegellijmen. Keramische binnen- en buitenbetegelingen

voor muren en vloeren

Nr 2007/2.3

ViBo: een uniek bouwsoftwareplatform Nr 2007/2.4

TechCom: een te (her)ontdekken tool op Nr 2007/2.5

Bepaling van het systeemrendement van verwarmingsinstallaties Nr 2007/2.6

Geluidsisolatie van gevels Nr 2007/2.7

Corrosie in sanitaire leidingen van gegalvaniseerd staal Nr 2007/2.8

Dichtheid van ingegraven constructies uit gewapend beton Nr 2007/2.9

Inventarisatie van contaminanten in te slopen gebouwen Nr 2007/1.1

Duurzaam bouwen: bouwen aan de toekomst Nr 2007/1.2

Keuzecriteria voor duurzame bouwmaterialen Nr 2007/1.3

De warmtepomp: een duurzaam verwarmingssysteem Nr 2007/1.4

Luchtdichtheid van gebouwen. Een casestudy Nr 2007/1.5

Luchtdichtheidsmeting van gebouwen volgens de norm NBN EN 13829:

enkele toelichtingen

Nr 2007/1.6

Doordacht duurzaam renoveren Nr 2007/1.7

Evacuatie van personen met beperkte mobiliteit bij brand Nr 2007/1.8

Ventilatie met warmteterugwinning in eengezinswoningen Nr 2007/1.9

Duurzaam omgaan met water Nr 2007/1.10

Industrieel flexibel en demontabel bouwen Nr 2007/1.11

Toegankelijkheid van buitenschrijnwerk (deel 2) Nr 2007/1.12

Gebouwen beter beschermen tegen diefstal Nr 2007/1.13

Afval Nr 2007/1.14

De aanpak van de Belgische octrooicellen Nr 2006/4.1

Dekvloermortels en dekvloeren: eigenschappen en eisen Nr 2006/4.2

De onderhoudsfactor van verlichtingsinstallaties Nr 2006/4.3

Toegankelijkheid van buitenschrijnwerk (deel 1) Nr 2006/4.4

Ultrahogesterktebeton: een veelbelovende technologie Nr 2006/4.5

Staal in de bouw. Deel 1: Corrosiviteit van de milieus en staalsoorten Nr 2006/4.6

Duurzaam bouwen binnen het Belgische Bouwplatform Nr 2006/4.7

Dunne reflecterende producten: Rapport nr. 9 staat online! Nr 2006/4.8

Virtueel bouwen ... weldra een realiteit Nr 2006/4.9

Gebruik van roestvrij staal in beton Nr 2006/4.10

Specifieke houteigenschappen en invloed op de afwerkingssystemen Nr 2006/4.11

Principes voor de uitvoering van bouwputten Nr 2006/3.1

Regenwaterafvoer op groendaken Nr 2006/3.2

Trillingen veroorzaakt door werfactiviteiten: een casestudy Nr 2006/3.3

Toegankelijkheidsbeleid: meer dan wetgeving Nr 2006/3.4

Gebruik van gegalvaniseerd staal in beton Nr 2006/3.5

CE-markering van geluidsschermen Nr 2006/3.6

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

137


WTCB-Dossiers

Titel Code

Bekistingsdruk bij zelfverdichtend beton Nr 2006/3.7

De Belgische bouwsector wil Kashmir vanonder het puin helpen Nr 2006/3.8

Het groendak is geen onbekende meer Nr 2006/3.9

Het TC "Harde muur- en vloerbekledingen" Nr 2006/3.10

CE-markering van ramen en deuren voor voetgangers Nr 2006/2.1

Duurzaam grindgebruik in Vlaanderen Nr 2006/2.2

Schilderwerken: grote veranderingen in zicht... Nr 2006/2.3

Europese specificaties voor de duurzaamheid van buitenbepleisteringen Nr 2006/2.4

Afwerkingsgraad en uitvoeringstoleranties van lichte wanden Nr 2006/2.5

Houtskeletbouw: een systeem in volle ontwikkeling Nr 2006/2.6

Het TIS-project "Inbraakbeveiliging" Nr 2006/2.7

Uitbloeiingen op baksteenmetselwerk Nr 2006/2.8

CE-markering van industriële, commerciële en residentiële poorten Nr 2006/2.9

Beton voorschrijven volgens NBN B 15-001 en NBN EN 206-1 Nr 2006/2.10

Onderhoud van houten buitenschrijnwerk Nr 2006/2.11

Het TC "Dakbedekkingen" Nr 2006/2.12

Bestaande gebouwen: een grote uitdaging op het vlak van energieverbruik Nr 2006/1.1

Vrijwillige initiatieven op het vlak van de energieprestatie Nr 2006/1.2

Schrijnwerk en beglazing: een modelpaar? Nr 2006/1.3

Duurzaam energiegebruik in onze bebouwde omgeving Nr 2006/1.4

Het energieverbruik van gebouwen Nr 2006/1.5

Meer comfort ... met minder energie! Nr 2006/1.6

De Energieprestatierichtlijn: de laatste evoluties Nr 2006/1.7

Energetische doeltreffendheid van gebouwen: een beetje geschiedenis Nr 2006/1.8

Energetische doeltreffendheid van gebouwen: toekomstperspectieven Nr 2006/1.9

Ingegraven constructies isoleren en afdichten Nr 2006/1.10

De muurvoet: een te isoleren knoop Nr 2006/1.11

De houtfractie in hellende daken Nr 2006/1.12

Condensatieketels besparen energie! Nr 2006/1.13

Isolatie en binnenafwerking Nr 2006/1.14

Fiscale stimuli voor wetenschappelijk onderzoek in bouwbedrijven Nr 2005/4.1

Nieuwe behandelingen voor inheems hout Nr 2005/4.2

Mechanische zon Nr 2005/4.3

Zelfverdichtend beton: karakterisering en controle op de bouwplaats (wat

leren ons de praktische proefmethoden voor vers beton?)

Nr 2005/4.4

Geelbruine verkleuring van witte marmers Nr 2005/4.5

Staal-betonconstructies. Deel 3: controle van de gebruiksgrenstoestanden bij

staalplaat-betonvloeren volgens Eurocode 4. Rekenvoorbeelden

Nr 2005/4.6

Akoestische normalisatie in België en Europa Nr 2005/4.7

Betonnen wanden en platen voor vloeistofdichte toepassingen. Ontwerp en Nr 2005/4.8

uitvoering volgens Eurocode 2

Opgelegde belastingen in gebouwen volgens Eurocode 1 Nr 2005/4.9

Voor hellende daken met een betere luchtdichtheid Nr 2005/4.10

CONNIE: Construction news and information electronically Nr 2005/4.11

Het TC "Glaswerken" Nr 2005/4.12

Innovatieve ontwikkelingen op het vlak van dakconstructies Nr 2005/4.13

De Europese Energieprestatierichtlijn voor gebouwen Nr 2005/3.1

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

138


WTCB-Dossiers

Titel Code

De Energieprestatieregelgeving voor gebouwen: de laatste evoluties Nr 2005/3.2

Welke oplossingen zijn er voor de recyclage van bouwafval? Vraag en Nr 2005/3.3

antwoord

Brandveiligheid van tunnels Nr 2005/3.4

Ventilatie voor niet-residentiële gebouwen: een nieuwe norm Nr 2005/3.5

Nieuwe normen voor beton (deel 2) Nr 2005/3.6

Ontwikkeling van "akoestische" rolluikkasten Nr 2005/3.7

Cementgebonden gietvloeren Nr 2005/3.9

"Gesloten" verwarmingstoestellen Nr 2005/3.10

B2C: "Business-to-Consumer"-toepassing Nr 2005/3.11

Het TC "Plafonneer- en voegwerken" Nr 2005/3.12

Hulpstoffen voor beton: recente ontwikkelingen Nr 2005/2.1

Veiligheid en toegankelijkheid van gebouwen Nr 2005/2.2

Resultaten van het PRESCO-netwerk Nr 2005/2.3

Buitenschrijnwerk en de veiligheid van personen ten aanzicht van schokken Nr 2005/2.4

De energieadviesprocedure weldra op de rails Nr 2005/2.5

Een nieuwe norm ter bepaling van de sneeuwbelasting: NBN EN 1991-1-3 Nr 2005/2.6

Identificeren van asbest in gebouwen Nr 2005/2.7

Stabiliteit van tijdelijke bouwputten Nr 2005/2.8

Dunne reflecterende producten. Welke thermische prestaties? Nr 2005/2.9

Reflective thin products. What thermal performances? Nr 2005/2.9

Het TC "Schrijnwerken" Nr 2005/2.10

Schrijnwerk en glaswerk: welke verbeteringen? Nr 2005/1.1

Het Europese octrooi en het Gemeenschapsoctrooi Nr 2005/1.2

Geotechniek en funderingsprocédés Nr 2005/1.3

Stortklaar en geprefabriceerd beton Nr 2005/1.4

Metselwerk en gevelbekleding Nr 2005/1.5

Lichte constructies in hout en hellende daken Nr 2005/1.6

Dakafdichtingssystemen Nr 2005/1.7

Verf en soepele vloerbekledingen Nr 2005/1.8

Technische installaties Nr 2005/1.9

Duurzame ontwikkeling en renovatie Nr 2005/1.10

De nieuwe communicatie- en beheersmiddelen Nr 2005/1.11

Gewestelijke, nationale en Europese steun voor innovatie Nr 2005/1.12

Akoestische prestaties van dubbele geventileerde gevels (DGG) Nr 2004/4.1

IFD-bouwen: beschrijving, voordelen en voorbeelden Nr 2004/4.2

"Gelijmd" baksteenmetselwerk Nr 2004/4.3

Toleranties op ter plaatse gestort beton: evolutie van de specificaties Nr 2004/4.4

Vlak glas en veiligheid - Commentaren op de norm NBN EN 12600 Nr 2004/4.5

Toegankelijkheid van trappen: Randbemerkingen bij § 2.4.2 van TV 198 Nr 2004/4.6

Staal-betonconstructies. Deel 2: controle van de gebruiksgrenstoestanden Nr 2004/4.7

volgens Eurocode 4

Verjongingskuur voor de STS 38 "Glaswerk" en 52 "Buitenschrijnwerk" Nr 2004/4.8

De chemische aantasting van beton Nr 2004/4.9

Ook uw waterinstallatie kan ten prooi vallen aan legionella! Nr 2004/4.10

Vloeistofdichte betonvloeren: ontwerp en uitvoering Nr 2004/4.11

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

139


WTCB-Dossiers

Titel Code

Het TC "Ruwbouw" Nr 2004/4.12

Het TC "Schilderwerk, soepele muur- en vloerbekleding" Nr 2004/4.13

Milieu-impact van industriële bouwplaatsen Nr 2004/3.1

De invloed van wanddoorvoeringen op de brandweerstand Nr 2004/3.2

De gecombineerde CE-markering voor industriële, commerciële en

residentiële poorten.

Nr 2004/3.3

Nieuwe normen voor beton. Deel 1: nieuwe versie van de norm NBN B 15- Nr 2004/3.4

001

Slijtage van harde vloerbedekkingen Nr 2004/3.5

Medeco: hulpsoftware voor de selectieve afbraak van gebouwen Nr 2004/3.6

De ventilatie van kantoorgebouwen Nr 2004/3.7

De restauratie van het Martelarenmonument te Leuven Nr 2004/2.1

De krimp van jong speciaal beton Nr 2004/2.2

Innovatieve uitvoeringsmethoden voor performante monolithische

Nr 2004/2.3

bedrijfsvloeren

Verlichting van buitenwerkplekken Nr 2004/2.4

Nieuwe Europese richtlijnen voor de bescherming van werknemers Nr 2004/2.5

Herstellen van beton met hydraulische mortels Nr 2004/2.6

Akoestische invloed van de afwerking van muren uit metselwerk Nr 2004/2.7

Dubbele geventileerde gevels. Deel 1: voorstelling van de gevelopbouw Nr 2004/1.1

Projectportaalsites. Gezamenlijk beheer van elektronische documenten voor Nr 2004/1.2

bouwprojecten

Digitale tekeningen Nr 2004/1.3

Beton nabehandelen Nr 2004/1.4

De 8 principes van kwaliteitsbeheer Nr 2004/1.5

Akoestische isolatie in houtskeletwoningen Nr 2004/1.6

Mechanische bevestiging van de dakisolatie en de dakafdichting op stalen

plooiplaten

Nr 2004/1.7

De benaming van de derde publicatiereeks, ‘Infofiches’, geeft de vorm en het doel ervan aan.

Het betreft immers thematische en praktische fiches met technische informatie. Deze zijn

doorgaans enkel beschikbaar in HTML-formaat en zijn bestemd voor raadpleging op scherm.

Dankzij de verschillende dynamische links kan de lezer de manier waarop hij de artikels

consulteert aanpassen aan zijn noden.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende Infofiches die beschikbaar zijn

via de website van WTCB (zie Tabel 55).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

140


Tabel 55: Overzicht van de Infofiches die beschikbaar zijn via het Wetenschappelijk en

Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB)

Infofiches

Titel Publicatie Code

Thermische isolatie van zware vloeren 2007/06 Nr 22

Plaatsing van glas in sponningen ("interactieve" Infofiche online) 2006/11 Nr 21

Spouwdrainering ter hoogte van een dorpel 2006/09 Nr 20

Vlakheid en niveauverschillen bij gelijmde binnenbetegelingen: 2006/09 Nr 19

aandacht voor de ondergrond

Mogelijke vlektypes op natuursteen 2006/09 Nr 18

Geelbruine verkleuring van witte marmers 2006/09 Nr 17

Afwerking van houten buitenschrijnwerk 2006/05 Nr 16

Onderhoud van houten buitenschrijnwerk 2006/06 Nr 15

Praktijkgeval: Ontstaan van kleurschakeringen op een gevel van 2005/10 Nr 14

silexbetonplaten na reiniging met chemische producten

Reiniging van beton met zure fluoriden 2005/09 Nr 13

Condensatie in thermisch geïsoleerde hellende daken 2004/12 Nr 12

Binnenklimaatklassen 2004/08 Nr 11

Hechtsterkte van muurbetegelingen 2004/08 Nr 10

Loskomen van en/of scheurvorming in binnenbetegelingen,

blootgesteld aan rechtstreekse besproeiing met water

2004/08 Nr 9

Slijtage van harde vloerbedekkingen: Aanbevelingen voor een 2004/08 Nr 8

verantwoorde keuze van vloertegels

Infiltraties aan de voet van spouwmuren 2004/06 Nr 7

Theoretische begrippen inzake verlichting 2004/06 Nr 6

Oppervlaktecondensatie 2004/03 Nr 5

Hygroscopisch vochtgehalte van materialen 2004/03 Nr 4

Schimmelvorming in woningen 2004/03 Nr 3

Definities en principes uit de bouwakoestiek 2004/03 Nr 2

Dichtheid van buitendeuren 2004/03 Nr 1

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

141


4.5. Bouwunie

Bouwunie, of de unie van het KMO-bouwbedrijf, is een koepelorganisatie van bouwfirma’s.

Naast de algemene belangenbehartiging van de bouw- en aanverwante beroepen bij de

overheid en de andere sociale partners, is voor Bouwunie de dienstverlening aan de

zelfstandige ondernemers en KMO’s uit deze sectoren van prioritair belang. Leden kunnen

zich te allen tijde richten tot het nationaal secretariaat van Bouwunie voor algemene

dienstverlening. Leden kunnen zich informeren en laten adviseren over tal van

bouwaangelegenheden, zoals sociale wetgeving, milieu, kwaliteitszorg, beroepsopleiding,

startersproblematiek, beroepsaangelegenheden, … 49

Bouwunie is een representatieve werkgeversorganisatie die een belangrijke schakel vormt

tussen de bouwcultuur en de bestuurlijke cultuur. Innovaties worden op de voet gevolgd en

aspecten rond duurzaam bouwen worden meegenomen in de communicatie. Innovaties

worden ondersteund indien dit ten goede komt aan de leden, en dus aan de

winstmaximalisatie en werkzekerheid van de leden. 50

Bouwunie organiseerde in 2006 infoavonden ‘Energieprestatieregelgeving, concrete

toepassingen voor de ruwbouw’ en ‘Ventilatie: de concrete uitvoering door de installateur’.

Deze infoavonden kenden een enorme respons: een kleine 1000 aannemers namen eraan deel,

georganiseerd over gans Vlaanderen. Met de reeks opleidingen wou Bouwunie tegemoet

komen aan de grote opleidingsbehoefte. De infoavonden moesten ook leiden tot kwalitatief

beter uitgevoerde werken, zodat de consument een duidelijke (financiële) meerwaarde krijgt.

Elk gebouw, waarvan de stedenbouwkundige vergunning wordt ingediend vanaf 1 januari

2006, moet voldoen aan een E-peil: het geheel van voorwaarden inzake energetische

prestaties, thermische isolatie, binnenklimaat en ventilatie. Uitvoerders hebben nog

verschillende vragen over onduidelijkheden: is deze regelgeving haalbaar? Wat is de rol van

de uitvoerder, en van de architect? Daarnaast is ook praktijkgerichte uitleg over de uitvoering

van belang (zoals isolatiedikte, belang van correcte uitvoering. Deze aspecten kwamen aan

bod tijdens de Bouwunie infoavonden. 51

Vanuit Bouwunie worden tal van zaken georganiseerd om de leden vorming te bieden, zoals

infosessies. Zo is er bv. een infosessie voor al de leden over ‘duurzaam bouwen’ of over

‘REG-premies en subsidies’. Er worden ook infosessies georganiseerd voor specifieke

subsectoren, bv. een infosessie ‘CV van de toekomst’ over warmtepompen en thermische

zonne-installaties, of over superisolerend schrijnwerk en luchtdicht bouwen. Naast

verschillende infosessies zijn er ook meer praktische workshops, zoals werken met

watergedragen verf.

Verder publiceert Bouwunie verschillende brochures, nieuwsbrieven (Bouwflash naar al de

leden, en specifieke nieuwsbrieven per subsector) en magazines (Bouwnieuws en andere

vakmagazines).

49 Bron: website Bouwunie, http://www.bouwunie.be

50 Bron: Dereadt B. en Van der Wiele D. (2005). Achtergronddocument bij de situatieschets voor het

Transitiemanagement in het kader van systeeminnovatie: de casus Duurzaam wonen en bouwen. 89 p.

51 Bron: Bouwen en Wonen – Het laatste nieuws, 6 november 2006: ‘EPB: 1000 aannemers en installateurs

scholen zich bij’ – gebaseerd op bronnen van Bouwunie. Beschikbaar via http://www.bouwenenwonen.net >

nieuws

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

142


Bouwunie heeft ook een website rond duurzaam bouwen opgesteld: http://www.bouwunieduurzaambouwen.be.

Deze website bespreekt duurzaam bouwen, de bijhorende wetgeving,

mogelijke subsidies voor energiesparende investeringen. De website wil ook doorverwijzen

naar aannemers met ervaring met duurzaam bouwen en naar waar men duurzame

bouwmaterialen kan vinden. Daarnaast wil de website de bezoekers ook op de hoogte houden

van de laatste nieuwe ontwikkelingen op het vlak van duurzaam bouwen en van gerelateerde

activiteiten. 52

In wat volgt wordt een niet-limitatief en illustratief overzicht gegeven van de verschillende

onderwerpen – relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen – die aan bod komen bij de

infosessies en andere activiteiten georganiseerd door, of in samenwerking met, Bouwunie van

bij benadering april 2007 tot eind 2007 (zie Tabel 56).

Tabel 56: Aanbod aan infosessies en – avonden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen,

georganiseerd door, of in samenwerking met Bouwunie

Aanbod infosessies en –avonden Bouwunie

Activiteit Doelgroep Datum

Infoavond: ‘Energiezuinig timmer- en schrijnwerk’ –

georganiseerd in Kontich (24 april), Bilzen (26 april),

Gentbrugge (2 mei), Brugge (3 mei) en Grimbergen

(8 mei)

Infoavond: ‘Water is de toekomst! Bent u er al klaar

voor?’ – georganiseerd in Kontich (14 mei), Waregem

Schrijnwerkers

Interieurbouwers

Schilders

Decorateurs

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

24/04/07

14/05/07

(15 mei), Oostakker (23 mei) en Hasselt (24 mei)

Infoavond: ‘De cv-installatie van de toekomst, bent u er

klaar voor?’ – georganiseerd in Gent (14 mei), Kortrijk

(15 mei), Antwerpen (21 mei) en Hasselt (22 mei)

Installateurs 14/05/07

Infosessie: ‘Labels in de hout en papiersector’

Schrijnwerkers

Interieurbouwers

24/05/07

Introductiedag Eco-Bouwpools (zie verder) Algemeen 25/05/07

Infosessie: ‘PPS: niet in één vakje te stoppen’ KMO@Bouw 31/05/07

Infosessie: ‘De juiste REG-premie’ – georganiseerd op

21 juni en 4 oktober.

Algemeen 21/06/07

6 e Dag van de Installateur Installateurs 23/08/07

Rondetafel: Maatschappelijk verantwoord ondernemen:

terugkomdag en stand van zaken

Algemeen 20/09/07

Cursus: Vorming- en begeleidingsprogramma voor KMObedrijfsleiders

(management)

Algemeen

Algemene

21/09/07

Stages in het bouwbedrijf

aannemers en

ruwbouwaannemers

27/09/07

Infoavond: ‘An inconvenient truth’ - KMOvoorKyoto

Infoavond: Sarking, van spant tot pan. Een warm dak voor

Algemeen 11/10/07

de (ver)nieuwbouw – georganiseerd in Wijnegem (15

oktober), Nazareth (24 oktober), Heusden-Zolder

(25 oktober), Kortrijk (5 november)

Aannemer

Dakwerken

15/10/07

Infoavond: Bouwweek – dag van de schrijnwerker en

interieurbouwer

Schrijnwerkers

Interieurbouwers

15/10/07

52 Bron: informatie verkregen via mevr. Bonnarens (Bouwunie)

143


Aanbod infosessies en –avonden Bouwunie

Activiteit Doelgroep Datum

Infoavond: Bouwweek – dag van de installateur CV,

sanitair en airco – Techniek van condensatieketels

Installateurs 16/10/07

Infoavond: Bouwweek – dag van de aannemer –

Akoestische normen en vochtproblematiek in natte cellen

Algemeen 17/10/07

Energierenovatiekrediet Algemeen 17/10/07

Vlaanderens Verbouwbeurs in het teken van duurzaam

bouwen, dak- en houtbouw (Waregem)

Algemeen 19/10/07

Infoavond: Bouwweek – dag van de schilder en

decorateur – Een blik op trends

Schilders

Decorateurs

20/10/07

Week van het Duurzaam Bouwen | infoavond Schilders

Schilders

Decorateurs

22/10/07

Technische voordracht WTCB rond dakopbouw en

energieprestatie gebouwen

Infoavond: Onderhoud van stookinstallaties –

Algemeen 22/10/07

georganiseerd in Wijnegem (22 oktober), Hasselt

(24 oktober), Brugge (29 oktober) en Gent (30 oktober)

Installateurs 22/10/07

Week van het Duurzaam Bouwen | infoavond Stukadoors Stukadoors 23/10/07

Week van het Duurzaam Bouwen | infoavond Algemene

en Ruwbouwaannemers

Algemene

aannemers en

ruwbouwaannemers

24/10/07

Week van het Duurzaam Bouwen | infoavond

Schrijnwerkers en Interieurbouwers

Schrijnwerkers

Interieurbouwers

24/10/07

Infoavond: Bouwweek – dag van de elektrische

installateur

Nieuw Vlaams besluit betreffende onderhoud, nazicht en

Algemeen 25/10/07

keuring van stooktoestellen – georganiseerd in Brugge

(29 oktober), Gent (30 oktober 2007)

Installateurs 29/10/07

Cursus: Imitatiecursus hout – marmer – trompe l’œil –

reeks 1 start op 10 november 2007 en reeks 2 op

12 januari 2008

Schilders

Decorateurs

10/11/07

Trendweekend ‘Wonen in Stijl’ Algemeen 17/11/07

Tournée Générale met Bouwunie en Bulex Installateurs 23/11/07

Gevelisolatie bij renovatie bekeken vanuit het standpunt

van de vochthuishouding in gebouwen

Algemeen 23/11/07

Bouwlounge Antwerpen 07 Algemeen 29/11/07

In wat volgt zullen ter illustratie een aantal initiatieven van Bouwunie, relevant voor het

thema duurzaam wonen en bouwen, meer in detail besproken worden.

Infoavond ‘Energiezuinig timmer- en schrijnwerk’ 53

Veel bouwheren en architecten onderwerpen zich noodgedwongen aan de nieuwe K-45 eisen.

Maar daarnaast is er een sterk groeiend aantal projecten waarbij men verder denkt, en bij de

keuze van ontwerp, isolatie en schrijnwerk resoluut voor een K-30 (laagenergiebouw) of zelfs

K-15 of beter (passiefhuisbouw) gaat. De tientallen passiefhuis-projecten die intussen in

België worden gerealiseerd, zijn op een paar uitzonderingen na opgetrokken in

53 Bron: Website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=284661

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

144


houtskeletbouw of minstens met houten buitenwanden. De noodzakelijke materialen en

technieken op de markt zijn nog onvoldoende gekend. De weinige firma’s die intussen de

ervaring hebben opgebouwd, zijn overvraagd. Deze sector is inmiddels uit zijn niche

gebarsten, andere bouwprofessionelen kunnen hierin meespelen.

Samen met isoproC, Thermopane Benelux bvba en Passiefhuis-Platform nodigt Bouwunie

schrijnwerkers en interieursbouwers uit voor een infoavond over energiezuinig timmer- en

schrijnwerk.

Het programma van deze avond biedt perspectieven voor schrijnwerkers die op zoek zijn naar

projecten waarin ze hun vakkennis kunnen aanwenden voor de realisatie van toekomstgerichte

hoogwaardige gebouwen. Op het programma staan volgende onderwerpen:

− De reflex voor energiebewust bouwen en de mogelijkheden voor de schrijnwerker,

door Passiefhuis-Platform (Dhr. Mlecnik)

− Ramen en deuren voor energiezuinige woningen en passiefhuizen – ontdek het

Ewitherm programma, door Thermopane Benelux bvba

− Principes van isoleren bij energiezuinig bouwen. Aan de hand van voorbeelden wordt

getoond waarom en hoe men daken en houtskeletbouwwanden wind- en luchtdicht,

dampopen en koudebrugvrij kan isoleren, door isoproC.

Infoavond ‘Water is de toekomst! Bent u er al klaar voor?’ 54

De Europese VOS-wetgeving die het gebruik van solventen in verf sterk zal reduceren, komt

met rasse schreden dichterbij. Veel vooruitziende vakmensen wachten dit moment niet af

maar willen nu al vertrouwd geraken met de nieuwe generatie watergedragen lakken. De

laatste jaren kennen deze producten een sterk stijgende vraag van zowel opdrachtgevers als

vakmensen. De voornaamste drijfveer hiertoe is niet enkel de wetgeving maar ook het

gezondheidsaspect. Vele gebruikers hebben intussen een aantal belangrijke voordelen van

deze milieuvriendelijke lakken ontdekt. Bouwunie Schilders-Decorateurs en Boss Paints

nodigen de Bouwunie-leden graag uit op deze infosessie.

Op het programma staan volgende onderwerpen:

− Korte toelichting door provinciaal FVB-verantwoordelijke over de bestaande

opleidingen voor schilders-decorateurs in het algemeen, en i.s.m. Boss Paints in het

bijzonder.

− De VOS-wetgeving vanaf 2007

− Productoverzicht BOSS Paints

− Praktische tips voor het werken met acrylaatlakken

− Demo met watergedragen lakken

Infoavond ‘De CV-installatie van de toekomst, bent u er klaar voor?’ 55

Klanten zijn zich meer en meer bewust over het feit dat men een milieuvriendelijke en

energiezuinige installatie moet gaan plaatsen in een bouwproject. Daarnaast hebben klanten

ook al vernomen dat woningen moeten voldoen aan bepaalde energie-eisen (EPB). Niet alleen

bij nieuwbouw maar tevens ook bij renovatieprojecten wensen klanten in vele gevallen op een

alternatieve manier de woning te gaan verwarmen, zeker indien men hiervoor in aanmerking

kan komen voor bepaalde premies, fiscale voordelen en/of subsidies. Hoe kan de installateur

de klant hierbij helpen? Welke premies zijn er voor handen, en hoe moet de klant deze

aanvragen? Hoe werken de verschillende verwarmingssystemen en hoe kan de installateur de

klant overtuigen om deze te gaan toepassen in zijn specifiek project. Komt hij hierbij in

aanmerking voor een belastingsvoordeel, en zo ja, hoe moet dit administratief opgevolgd

54 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=289350

55 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=291113

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

145


worden? Om de installateurs een antwoord te geven op deze en andere vragen, organiseert

Bouwunie-Installateurs deze informatieavond.

Op het programma staan volgende onderwerpen:

− Inleiding (door Dhr. Dedeyne, energieconsulent)

o Welke installatiecomponenten zullen we binnenkort toepassen om te voldoen

aan het maximaal E-peil?

o Welke gegevens moet de installateur aan de verslaggever EPB bezorgen?

o Een installatie bouwen die minder dan 1 ton CO2 per jaar uitstoot: fictie of

nabije toekomst?

− De CV-installatie van de toekomst

o Condensatietechniek (door een vertegenwoordiger van Bulex)

Waarom zijn condensatieketels zuiniger in verbruik dan klassieke

ketels?

Welke voordelen maken de condensatieketels zo succesvol?

o Zonnepanelen (door een regionaal vertegenwoordiger van Junkers)

Welke types zonnepanelen bestaan er, en wat zijn de

opbouwmogelijkheden?)

Praktische opstelling bij platte of hellende daken, gevels?

Hoeveel energie bespaart men bij het gebruik van zonnepanelen?

o Warmtepompen (door Dhr Seré, Buderus)

Waar moet men aan voldoen voor het gebruik van een warmtepomp?

Wat kan men met een warmtepomp?

Hoe de juiste keuze maken?

o Vloerverwarming (door een vertegenwoordiger van Giacomini)

Welke systemen zijn er beschikbaar? (technische specificaties)

Wat zijn de voordelen van vloerverwarming?

Welke warmte- en koudebronnen kan met gebruiken bij een

vloerverwarming?

− Belastingsvermindering, premies en subsidies voor energiesparende maatregelen

(door mevr. Bonnarens, ingenieur-adviseur Bouwunie)

o Op welke premies, subsidies en fiscale voordelen heeft mijn klant recht?

o Aan welke technische voorwaarden moet mijn installatie hiervoor voldoen?

o Hoe maak ik mijn offerte en factuur correct op?

Infosessie: ‘De juiste REG-premie’ 56

Wat houdt REG, of rationeel energiegebruik in voor het bouwbedrijf? Op welke manier kan

een bouwbedrijf de klant ermee gelukkig maken? Zowel de Provincie Vlaams-Brabant, als het

Brussels Hoofdstedelijk Gewest hebben hun eigen premies waarmee ze hun inwoners willen

motiveren om rationeel om te gaan met energie. Voor het bouwbedrijf is het uiteraard

interessant om te weten van welke premies de klant kan genieten. Daarom organiseren

Bouwunie Vlaams Brabant en UNIZO Vlaams-Brabant de infosessie ‘De juiste REG-premie’.

Op het programma staan volgende onderwerpen:

− Het belang en de voordelen van duurzaam ondernemen en energiezuinige renovaties,

meten is weten! - door mevr. Verbeek, energieconsulente (UNIZO)

− Hoe duurzaam bouwen

− De REG-premies in Brussel - door Dhr Vantorre, REG-adviseur (Leefmilieu Brussel

– BIM)

56 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=310832

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

146


− De REG-premies in Vlaams-Brabant – door Dhr. Van Vaerenbergh, REG-adviseur

(Eandis)

− Belastingsvermindering voor energiesparende maatregelen met casestudy – door

mevr. Bonnarens, energie adviseur (Bouwunie)

Infosessie: ‘6 e Dag van de Installateur’ 57

Deze 6 e Dag van de Installateur wordt georganiseerd in samenwerking met Syntra Midden-

Vlaanderen. In de namiddag staan verschillende seminaries op de agenda, gevolgd door een

beurs met meer dan 30 bedrijven die hun nieuwste producten aanbieden.

Volgende onderwerpen staan op het programma:

− Het nieuwe besluit van de Vlaamse regering voor Onderhoud van Stookinstallaties –

wat moet je als vakman ondernemen om te voldoen aan deze nieuwe regelgeving?

Toelichting en vraagstelling, door Dhr. Luc Brees, energiedeskundige

− Het gebruik van aangepaste meettoestellen voor gasinstallaties, door Dhr. Philippe De

Vlaminck (Testo)

− De nieuwe mobiele ontharder Qualito Fill, door Dhr. Johan Baan (Pneumatex)

Infoavond: ‘Sarking, van spant tot pan. Een warm dak voor de (ver)nieuwbouw’ 58

Samen met Recticel Insulation, Koramic, Velux en Ubbink nodigt Bouwunie de aannemers

dakwerken uit op een infoavond met als thema Sarking. Men gaat dieper in op het waarom

van een energiezuinige renovatie van een hellend dak, de isolatie, het inbouwen van een

dakvlakraam of een ventilatiedakdoorvoer zonder koudebruggen.

Volgende onderwerpen staan op het programma:

− Duurzame isolatie van Recticel Insulation, door Recticel Insulation

− Renovatie van daken met kleidakpannen – afwerking details, door Koramic

− Velux montage kit BDX, door Velux

− Dakdoorvoeren, door Ubbink nv

− Het belang van koudebrugvrije dakconstructie. Hoe overtuigt u de klant?, door mevr.

Bonnarens, ingenieur-adviseur Bouwunie

Infoavond: ‘Bouwweek – dag van de schrijnwerker en interieurbouwer’ 59

Samen met Häfele Belgium nv nodigt Bouwunie Oost-Vlaanderen de schrijnwerkers en

interieurbouwers uit op ‘dé ontmoetingsplaats voor ondernemers uit uw sector’. Dit

netwerkmoment wordt voorafgegaan door de infosessie: ‘Kasten en 6 % btw, meer

mogelijkheden dan u denkt… ’

Het programma ziet er als volgt uit:

− Infomoment over 6 % btw (door Dhr Waeytens, secretaris-generaal Bouwunie)

− Voorstelling van Häfele Belgium nv: historiek, commerciële werkwijze, technische

voorstelling van de producten en vertegenwoordiging

− Bezoek aan de Häfele showroom

57 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=20373187

58 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=311406

59 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=309663

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

147


Infoavond: ‘Bouwweek – dag van de installateur CV, sanitair en airco’ 60

Samen met Bulex en VDAB nodigt Bouwunie Oost-Vlaanderen de installateurs uit op ‘dé

ontmoetingsplaats voor ondernemers uit uw sector’. Dit netwerkmoment wordt voorafgegaan

door de infosessie: ‘Welke voordelen maken condensatieketels zo succesvol?’

Het programma ziet er als volgt uit:

− Techniek van condenserende ketels, door Bulex

− Voorstelling en bezoek aan de installateursafdeling van het VDABcompetentiecentrum

(Hamme)

Infoavond: ‘Bouwweek – dag van de aannemer’ 61

Samen met Isover, Rosco en VTI Aalst nodigt Bouwunie Oost-Vlaanderen de aannemers uit

op ‘dé ontmoetingsplaats voor ondernemers uit uw sector’. Dit netwerkmoment wordt

voorafgegaan door de infosessie: ‘Bent u er klaar voor?’

Het programma ziet er als volgt uit:

− Isoleren in functie van de nieuwe geluidsnorm september 2007, door Isover

o Nieuwe geluidsnorm: eisen luchtgeluid – eisen contactgeluid

o Toepassingen van Isover voor hellend vlak, spouw, gemene muur,

scheidingswand en zwevende vloer

− Vochtproblematiek in natte cellen, door Rosco

Infoavond Schilder en Decoratie ‘Week van het Duurzaam Bouwen’ 62

Bouwunie Antwerpen heeft de week van 22 tot 26 oktober uitgeroepen tot de week van het

Duurzaam Bouwen. De infoavond voor Schilders en decorateurs zal plaats vinden in Kamp C.

Bouwunie organiseert deze infoavond in samenwerking met Sigma Kalon en met de steun van

Kamp C. Een gedetailleerd programma is momenteel nog niet beschikbaar.

Verder wordt er in de week van het Duurzaam Bouwen ook een infoavond voor stukadoors 63

en een voor algemene aannemers en ruwbouwaannemers 64 georganiseerd op Kamp C. En een

infoavond voor schrijnwerkers en interieurbouwers i.v.m. hout in het EcoHuis Antwerpen.

Infoavond: ‘Dakopbouw en energieprestatie gebouwen’ (technische voordracht WTCB) 65

De dakbewerkers van Bouwunie West-Vlaanderen organiseren in de marge van de

(Ver)bouwbeurs Waregem hun jaarvergadering rond dakopbouw en EPB. De klant vraagt

vandaag immers meer naar een accurate isolatie en luchtdichtheid.

De voordracht wordt verzorgd door het WTCB, het Wetenschappelijk en Technologisch

Centrum voor het Bouwbedrijf en Dhr. Dedeyne, energieconsulent van de Vlaamse

Gemeenschap.

60 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=309665

61 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=309667

62 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=310841

63 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=310848

64 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=310851

65 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=295724

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

148


Volgende onderwerpen staan op het programma van de infoavond ‘Dakopbouw en

energieprestatie gebouwen’:

− De normatieve voorschriften hellende daken:

o NBN B 42-001: TV 175, daken met pannen in gebakken aarde. Opbouw en

uitvoering

o NBN B 41-001: TV 186, daken met tegelpannen. Opbouw en uitvoering

o NBN B 42-002: het addendum aan TV 175 en TV 186.

− Energieprestaties van de gebouwen met implicaties voor de dakopbouw:

o EPB: definiëring, doelstelling

o Samenstelling van het hellend dak

o Berekenen U-waarden

o EPB-software

o Rekenvoorbeelden

o Subsidiemogelijkheden

− Aansluitend: vakbeurs met o.a. Isover, Lafarge Roofings, Renson, Eurabo, Unilin

Systems, Velux, ...

Infoavond: ‘Onderhoud van stookinstallaties’

Bouwunie organiseert op 4 locaties in Vlaanderen een infoavond over het nieuwe besluit van

de Vlaamse Regering i.v.m. onderhoud van stooktoestellen voor de verwarming van

gebouwen of voor de aanmaak van sanitair warm water.

Volgende onderwerpen staan op het programma:

− Algemene bepalingen

− Hoe stookinstallaties correct onderhouden.

− Keuring van stookinstallaties

− Verwarmingsaudit

− Erkenningsprocedures

− Rekensystemen (meetlat en software)

− Metingen

Infoavond: ‘Bouwweek – dag van de elektrisch installateur’ 66

Samen met Nelectra en Cebeo nodigt Bouwunie Oost-Vlaanderen de elektrisch installateurs

uit op ‘dé ontmoetingsplaats voor ondernemers uit uw sector’. Dit netwerkmoment wordt

voorafgegaan door de infosessie: ‘Warmtepomptechnologie en EPB, hand in hand voor

Kyoto’.

Het gedetailleerde programma is momenteel nog niet beschikbaar.

Cursus: ‘Imitatiecursus hout – marmer – trompe l’œil’ 67

Deze cursus omvat volgende programma’s:

− Periode 1: zaterdag 10-17-24 november 2007 & 1-8-15 december 2007

o Cherfontaine marmer

o Wengé hout

o Leeuwenkop in trompe l’œil

− Periode 2: zaterdag 12-19-26 januari 2008 & 16-23-1 februari/maart 2008

o Schilderen van luchten in acryl en olieverf

o Plafondschildering met lucht en ornamenten

66 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=310505

67 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=311182

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

149


Infosessie: ‘Gevelisolatie bij renovatie bekeken vanuit het standpunt van de vochthuishouding

in gebouwen’ 68

Bouwen Wonen Nu, Bouwunie en NAV organiseren een infosessie rond gevelisolatie bij

renovatie, bekeken vanuit het standpunt van de vochthuishouding in gebouwen. Het

inhoudelijke luik zal verzorgd worden door het WTCB. Een meer gedetailleerd programma is

momenteel nog niet beschikbaar.

4.6. Vlaamse Confederatie Bouw (VCB)

De Vlaamse Confederatie Bouw (VCB) profileert zich als ‘de wegwijzer van en naar het

bouwbedrijf in Vlaanderen’. Bijna 9000 bouwbedrijven zijn in Vlaanderen aangesloten bij de

Confederatie Bouw. Aldus is de Vlaamse Confederatie Bouw de meest representatieve

beroepenorganisatie voor de bouwsector in Vlaanderen. VCB vertegenwoordigt zowel grote

bouwbedrijven, als KMO’s en zelfstandigen. Het actieterrein van de Vlaamse Confederatie

Bouw zijn al de bouwberoepen, niet alleen de algemene aannemers, de uitvoerders van

infrastructuurwerken en de wegenbouwers, maar ook de voltooiings- en installatiebedrijven.

In al haar acties verdedigt de Vlaamse Confederatie Bouw voluit het belang van de aannemer.

Het beleid van de VCB wordt uitsluitend door aannemers bepaald. Ook door haar politieke

ongebondenheid kan de VCB telkens voluit de stem van de aannemer laten horen.

Voor de problemen van haar leden zoekt de Vlaamse Confederatie Bouw telkens naar een

concrete oplossing op maat van het bouwbedrijf. Dankzij de structuur van de

beroepsorganisatie met de lokale Confederaties Bouw ligt de deskundigheid van de VCB

steeds binnen handbereik van de leden. Dankzij de beroepsfederaties krijgen de leden steeds

informatie op maat van hun specifieke beroepsactiviteit (algemene bouwaannemers;

schrijnwerkers; parketplaatsers; plaatsers van verlaagde plafonds, scheidingswanden en

verhoogde vloeren; keukeninstallateurs; glazenmakers; dakdekkers; installateurs van centrale

verwarming; elektriciens; vloer- en tegelzetters).

De VCB beschikt over bouw- en praktijkgerichte expertise in de volgende domeinen:

- Om milieugebied: over de milieu- en bouwvergunningen, de reglementering voor inert

afval, gevaarlijk afval en verpakkingsafval, de sanering van vervuilde terreinen en de

regeling voor de aan- en afvoer van grond.

- Op fiscaal en economisch gebied: over de regionale bouwfiscaliteit, de regionale

steunmaatregelen voor huisvesting en bedrijven, de premies en formaliteiten voor

export, de invoering van zorgsystemen (VCA, ISO, enz.).

- Op sociaal gebied: over de opleidingsmogelijkheden voor werklozen, arbeiders,

bedienden en kaderleden, over de bemiddeling van werklozen en de inschakeling van

buitenlandse arbeidskrachten.

- Op juridisch gebied: over de toepassing van de wet op de overheidsopdrachten en van

de erkenningsregeling door de gewestelijke en lokale overheden.

Deskundigheid in bouwzaken vormt voor de Vlaamse Confederatie Bouw de belangrijkste

troef. Voor de Vlaamse regering en de Vlaamse overheid is VCB de bouwexpert bij uitstek.

De Vlaamse overheid is voor de bouwsector de voornaamste publieke opdrachtgever (ten

gevolge van de regionalisering van de meeste openbare werken) en een belangrijke regelgever

geworden. Dankzij de VCB kunnen de belangen van de aannemers bij de Vlaamse overheid

maximaal worden verdedigd.

68 Bron: website Bouwunie, Kalender, http://www.bouwunie.be/viewobj.jsp?id=301747

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

150


Tegelijk vormt de Vlaamse Confederatie Bouw een stevig duo met de Confederatie Bouw die

op nationaal vlak actief is. Door hun gedegen kennis van enerzijds de Vlaamse en anderzijds

de federale bouwmateries versterken zij elkaar.

Leden kunnen steeds rekenen op professioneel advies. Het lidmaatschap betekent tegelijk een

uithangbord waarmee aannemers kunnen aantonen dat ze op de hoogte (willen) zijn van wat

kan en mag in het beroep. 69

De Vlaamse Confederatie Bouw is een representatieve werkgeversorganisatie in de

bouwsector die een belangrijke schakel vormt tussen de bouwcultuur en de bestuurlijke

cultuur. Er wordt veel belang gehecht aan de belangenbehartiging van bouw- en aanverwante

beroepen bij de overheid en de andere sociale partners, en aan de dienstverlening aan de

leden. Innovaties worden op de voet gevolgd en aspecten rond duurzaam bouwen worden

meegenomen in de communicatie. Innovaties worden ondersteund indien dit ten goede komt

aan de leden, en dus aan de winstmaximalisatie en werkzekerheid van de leden. 70

De activiteiten die op de website van de Vlaamse Confederatie Bouw worden aangekondigd,

bevatten nauwelijks opleidingen of informatiesessies rond duurzaam wonen en bouwen. VCB

organiseerde wel ondermeer een roadshow in het teken van toenemend bouwgrondentekort,

woonmogelijkheden en –perspectieven in de verschillende Vlaamse provincies (eind 2005).

Er werd ook een studiedag georganiseerd over de cruciale rol van maintenance (onderhoud) in

projecten met alternatieve financiering (PPS, publiek-private samenwerking) (april 2006), en

een studiedag over PPS voor de bouw van scholen (november 2006). VCB organiseerde

verder ook een studiedag in samenwerking met de Bond van Vlaamse Architecten (BVA)

over de toepassing van een publiek-private samenwerking op stadsvernieuwing

(november 2006).

Het aanbod van VCB is momenteel niet zo groot vermits er gedurende het jaar 2007 geen

medewerker beschikbaar was om zich specifiek met energie bezig te houden. De Confederatie

Bouw hoopt het aanbod sterk uit te breiden in 2008.

In het najaar 2007 biedt de Confederatie Bouw twee energiegerelateerde cursussen aan. 71

Deze twee cursussen worden in wat volgt kort toegelicht:

- EPB voor schrijnwerkers (7 november 2007 te Gent; 15 november 2007 te Heverlee;

22 november 2007 te Hasselt; 26 november 2007 te Antwerpen; 30 januari 2008 te

Aalst)

- EPB voor hellende daken (7 november 2007 te Gent; 30 januari 2008 te Aalst)

EPB-normen schrijnwerk

De EPB regelgeving en berekeningsprincipes voor schrijnwerk worden in deze opleiding

toegelicht en door middel van rekenvoorbeelden geïllustreerd. De opleiding neemt een halve

dag in beslag en richt zich op alle bedienden die actief zijn bij de thermische berekeningen

van schrijnwerkgehelen. Ook studiebureaus en architecten zijn welkom.

69 Bron: website Vlaamse Confederatie Bouw, http://www.vcb.be

70 Bron: Dereadt B. en Van der Wiele D. (2005). Achtergronddocument bij de situatieschets voor het

Transitiemanagement in het kader van systeeminnovatie: de casus Duurzaam wonen en bouwen. 89 p.

71 Bijkomende informatie verkregen via Mevr. Marienda Mollen, Vlaamse Confederatie Bouw

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

151


Volgende onderwerpen staan op het programma van de opleiding ‘EPB-normen schrijnwerk’:

- Energieprestatieregelgeving

- Wat is het E-peil (energieprestatie) van een woning?

- Hoeveel mag het K-peil (totale isolatiepeil) zijn voor een woning?

- Wat is de U-waarde van een raam en hoe bepaal je deze warmtedoorgangscoëfficiënt?

- Toelichting software Vlaamse Schrijnwerkers (EPB-berekeningstool voor

schrijnwerk)

EPB-normen hellende daken

De EPB regelgeving en berekeningsprincipes bij het bouwen van hellende daken worden in

deze opleiding toegelicht en door middel van rekenvoorbeelden geïllustreerd. De opleiding

neemt een halve dag in beslag en richt zich op alle bedienden die actief zijn bij het ontwerp

van hellende daken.

Volgende onderwerpen staan op het programma van deze opleiding:

- Energieprestatieregelgeving

- Wat is het E-peil (energieprestatie) van een woning?

- Hoeveel mag het K-peil (totale isolatiepeil) zijn voor een woning?

- Wat is de U-waarde van een raam en hoe bepaal je deze warmtedoorgangscoëfficiënt?

4.7. Opleidingscentrum Hout (OCH)

Het Opleidingscentrum Hout (OCH) werd in 1988 opgericht door de sociale partners van de

sector Stoffering en Houtbewerking. In de aanvangsperiode trachtte deze vzw de instroom

van werkkrachten in de sector te verbeteren, door samen te werken met het onderwijs en de

Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB). Zo werden

modulaire basisopleidingen voor werkzoekenden georganiseerd in verschillende provincies.

Enkele jaren laten, onder druk van de crisis, de technologische evolutie en de internationale

concurrentie, kwamen de competenties van de werknemers onder vuur. Er moest worden

gezocht naar her- en bijscholingen om het kapitaal aan arbeidskrachten niet te verliezen.

In december 2000 sloot de bedrijfskolom Hout een akkoord met de Vlaamse Regering, onder

impuls van toenmalig minister van Tewerkstelling Renaat Landuyt. Door dit akkoord werd

het actieterrein van het Opleidingscentrum Hout uitgebreid met o.a. vacaturewerking. Het is

de bedoeling om ook met de Waalse regering tot een soortgelijke samenwerking te komen.

Het Opleidingscentrum Hout is erkend door het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, als

dienstverlener voor de pijler opleiding (vroegere opleidingscheques).

Het Opleidingscentrum Hout streeft naar een zo groot mogelijk draagvlak voor zijn

activiteiten. Daarom wordt er met alle betrokkenen samengewerkt: onder meer de sociale

partners van de sector Stoffering en Houtbewerking, het Technisch Centrum der

Houtnijverheid (TCHN), onderwijs, Syntra en interimkantoren.

Het OCH kan bedrijven bijstaan bij het in kaart brengen en invullen van opleidingsbehoeften

en ondersteunen bij het vinden van de geschikte werknemer. Naast opleidingen en

bijscholingen van werknemers en werkzoekenden is OCH ook actief op het vlak van

vacaturebegeleiding en outplacement. 72

72 Bron: website Opleidingscentrum Hout, http://www.och-cfb.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

152


Het uitwerken en beheren van het (technische) opleidingsaanbod uit de sector PC 126

(Stoffering en Houtbewerking) is toevertrouwd aan het paritair beheerde Opleidingscentrum

Hout. Het rechtstreekse aanbod aan bouwopleidingen is eerder beperkt, aangezien deze sector

zich niet in eerste instantie richt op de ‘bouwprofessional’ als dusdanig, maar eerder op de

toelevering voor de bouwmarkt (constructie-elementen en andere). Er is bv. maar één

opleiding opgenomen in het aanbod die zich rechtstreeks richt op de bouwprofessional:

‘plaatsen van brandwerende deuren’. Met de bouwsector werden er wel

samenwerkingsakkoorden afgesloten door OCH en Fedustria (de Belgische federatie van de

textiel-, hout- en meubelindustrie), zodat ook een onrechtstreeks aanbod ontstaat.

Binnen het opleidingsaanbod kunnen de volgende aspecten van duurzaam bouwen aan bod

komen: houtskeletbouw, werken met natuurlijke afwerkingsproducten, … De meeste on-thejob

(interne) opleidingen binnen de sector hebben een luik ‘milieu en veiligheid’, waarin

onderwerpen aan bod komen als het voorkomen en sorteren van afval. 73

Het Opleidingscentrum Hout biedt externe en interne opleidingen aan. 74

Externe opleidingen hebben als doel werknemers een training te geven in een erkende

opleidingsinstelling. De doelgroep voor externe opleidingen zijn alle werknemers uit de

sectoren ‘stoffering en houtbewerking’ en ‘bosexploitatie, zagerijen en houthandel’. Alle

geïnteresseerde werknemers, ook uit andere sectoren, kunnen deelnemen aan de opleidingen.

De opleiding is betalend, tenzij er een intersectorale overeenkomst afgesloten werd, zoals bv.

met het Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB).

Alle opleidingen ‘in open aanbod’ zijn, door een combinatie van inspanningen van de

houtsectoren, het Europees Sociaal Fonds en het Vlaamse hefboomkrediet, gratis voor de

arbeiders van de bedrijven uit de sectoren "Stoffering & Houtbewerking" (PC 126) en

"Bosexploitatie, Zagerijen en Houthandel" (PC 125).

Voor de externe opleidingen heeft het Opleidingscentrum Hout volgende rollen: (1) opmaken

van de programma’s; (2) opmaken van een trimestriële planning; (3) erkenning en begeleiding

van de opleidingsverstrekkers en instructeurs; (4) afleveren van het getuigschrift van

deelname; (5) desgevallend afleveren van het getuigschrift van regelmatige inschrijving voor

de terugvordering via het betaald educatief verlof.

De opleidingscataloog vermeldt de externe opleidingen die het Opleidingscentrum Hout

aanbiedt. Onderstaande tabel bevat de externe opleidingen die relevant zijn voor (duurzaam)

wonen en bouwen (zie Tabel 57).

Tabel 57: De externe opleidingen uit de opleidingscataloog van het Opleidingscentrum Hout

(OCH), relevant voor duurzaam wonen en bouwen

Externe opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH)

Omschrijving Code

CNC Machinebediening 110

CNC Basisprogrammatie ISO 140

CNC Programmatie Dialoog 190

ICT Basisvaardigheden 200

CADkey Basis 210

CAM Hout 220

AutoCAD - Modulair 230

Houtkeurder structuurhout 300

Drogen van Hout 350

73 Bron: informatie verkregen via Dhr. Cammaert, sociaal adviseur Fedustria

74 Bron: website Opleidingscentrum Hout, http://www.och-cfb.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

153


Externe opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH)

Omschrijving Code

Klassering loofhout 370

Leidinggeven voor meestergasten 610

Probleemoplossend denken - probleemanalyse 630

Bedrijfsinstructeur basis 650

Bedrijfsinstructeur vervolmaking 660

Bediening Basis Houtbewerkingsmachines 700

Bediening 4-zijdige schaafmachine 710

Slijpen van profielmessen 720

Heftruckchauffeur veiligheidscertificaat gevorderd 820

Heftruckchauffeur veiligheidscertificaat beginners 850

PLC Modulair 900

Op de website van het Opleidingscentrum Hout kan men via de kalender nagaan welke

externe opleidingen uit het open aanbod reeds geprogrammeerd zijn (http://www.ochcfb.be/nl/kalender.asp).

Interne opleidingen hebben als doel werknemers een vorming te geven op de werkplek zelf.

De doelgroep voor interne opleidingen zijn nieuw aangeworven werknemers, werknemers die

in een nieuwe of andere functie tewerkgesteld worden, werknemers die nieuwe taken dienen

aan te leren, en werknemers die nieuwe machines in de productie dienen in te voegen. Deze

opleidingen worden door eigen instructeurs gegeven.

De procedure voor interne opleidingen verloopt in verschillende fasen:

- Het bedrijf moet enige tijd voor het starten van de opleidingen een aantal gegevens

aan het OCH doorgeven:

o Ingevuld screeningsformulier per werknemer (geldt ook voor de instructeur),

hierop wordt vermeld:

Welke goedgekeurde opleiding de werknemer gaat volgen (uit de

opleidingscataloog voor interne opleidingen)

Begin- en einddatum van de geplande opleiding

Naam van de door OCH goedgekeurde bedrijfsinstructeur die de

werknemer gaat begeleiden

o Een kopie van het verslag van het overleg op ondernemingsvlak

(ondernemingsraad of syndicale delegatie) waarin de planning van de interne

opleidingen omschreven staan

- OCH meldt aan het Paritair Comité 136 dat de onderneming interne opleidingen

gepland heeft.

- OCH bevestigt aan de onderneming dat de opleidingen kunnen doorgaan.

- Het bedrijf stuurt maandelijks de prestaties door aan het OCH: evaluatiefiche on-thejob

(beschikbaar via de website van OCH, onder ‘downloads’ of op eenvoudige vraag

verkrijgbaar)

- Direct na afloop van de opleiding geeft het bedrijf de juiste uren van alle prestaties en

een volledig evaluatieverslag door aan OCH.

- OCH stuurt het bedrijf de nodige formulieren die bijgevoegd moeten worden aan de

aangifte van de schuldvordering voor betaald educatief verlof.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

154


Voor de interne opleidingen heeft het Opleidingscentrum Hout volgende rollen: (1)

begeleiden van de onderneming; (2) opmaken van de programma’s; (3) erkenning en

begeleiding van instructeurs; (4) aanvragen voorbereiden en indienen bij het PC 126; (5)

afleveren van het getuigschrift van regelmatige inschrijving voor het betaald educatief verlof.

De opleidingscataloog vermeldt de interne opleidingen die het Opleidingscentrum Hout

ondersteunt. Onderstaande tabel bevat de interne opleidingen die relevant zijn voor

(duurzaam) wonen en bouwen (zie Tabel 58).

Tabel 58: De interne opleidingen uit de opleidingscataloog van het Opleidingscentrum Hout

(OCH), relevant voor duurzaam wonen en bouwen

Interne opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH)

Omschrijving Code

PLC voor onderhoudstechnici A00

Bediener paneelzaag A02

Bediener vierzijdige schaaf- en freesmachine A03

Bediener bandschuurmachine A04

Bediener breedbandschuurmachine A05

Pistoolspuiter A06

Pistoolspuiter vervolmaking A07

Onderhoudsmechanieker A08

Onderhoudselektricien A09

Smeerder A10

Slijper snijgereedschap A11

Kwaliteitscontroleur A17

Medewerker laboratorium A18

Medewerker technische dienst A19

Bediener - programmeur spuitrobot A20

Omsteltijdreductie SMED A21

(Fijn)Schuurder / Polierder A22

Chauffeur/begeleider transport (laden-leveren-lossen) A23

Fabrication de planchers pour maisons bois B01

Fabrication de parois verticales pour maisons bois B02

Opérateur pour centre d’usinage B03

Slijper snijgereedschap (PC 125.2) H01

Bediener / Insteller kantenherzaagmachine H03

Kwaliteitscontroleur (PC 125.2) H04

Bediener / Insteller kantrechtbank H06

Bediener / Insteller canter-quad H07

Bediener verniswals(giet)machine M01

Bediener meerspillige boormachine M02

Bediener CNC-bovenfrees M03

Bediener NC-boormachine M04

Bediener fineersnijmachine M05

Bediener fineervoegmachine M06

Bediener/insteller alleskunner, frees- en profileerstraat M07

Modelmaker M09

Bediener/insteller (CNC) kalibreermachine M10

Bediener/insteller boor- en drevelmachine M11

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

155


Interne opleidingen van het Opleidingscentrum Hout (OCH)

Omschrijving Code

Bediener/insteller pers(straat) M12

Bediener foliebekledings- of kantenlijmmachine M13

Vervolmaking bediener/insteller (NC) freesmachine M14

Bediener continupers S01

Bediener hoogfrequent lijmpers S02

Bediener drooginstallatie S03

Bediener verspanningsmachine S04

Kraanmachinist S05

Vormenbouw basis V01

Vormenbouw vervolmaking V02

Vormenbouw specialisatie - complexe modellen V03

Het Opleidingscentrum Hout heeft ook opleidingen voor werkzoekenden. De sector was één

van de eerste om met VDAB een samenwerkingsakkoord af te sluiten. Werkzoekenden die

een opleiding volgen in één van de Bedrijfsvakscholen Hout worden deskundig begeleid naar

hun toekomstige functie.

Voor werkzoekenden met weinig of geen beroepservaring start de opleiding steeds met

algemene houtbewerking. De basisopleiding manuele houtbewerking wordt gevolgd door een

basis machinale houtbewerking. Daarna wordt gespecialiseerd in interieurbouw, meubel,

houthandel of een verdere specialisatie voor de bediening van houtbewerkingsmachines, in

functie van de mogelijke tewerkstelling. De kandidaten worden gedurende het volledige

opleidingstraject individueel begeleid. Op het einde van de opleiding wordt een bedrijfsstage

voorzien. Voor werkzoekenden die tewerkgesteld worden in de sectoren "Stoffering &

Houtbewerking", "Houthandel" of "Zagerijen" is een premie voorzien.

Het Opleidingscentrum Hout wijst op volgende voordelen tijdens de opleiding:

- De opleiding is volledig gratis

- De opleiding wordt individueel afgestemd op de tewerkstellingsmogelijkheden

- Behoud van de werkloosheidsvergoeding

- Terugbetaling van de reiskosten

- Vergoeding kinderopvang

- Premie bij het gunstig beëindigen van de opleiding en tewerkstelling in de sectoren

"Stoffering & Houtbewerking", "Houthandel" of "Zagerijen"

De opleidingen Houtbewerking, Houthandel of Zagerijen kan men volgen bij VDAB T&O

Wondelgem, VDAB T&O Tongeren, VDAB T&O Roeselare, VDAB T&O Mechelen. De

opleidingen Stofferen kan men volgen bij VDAB T&O Peer en VDAB T&O Oudenaarde,

maar deze zijn minder relevant voor duurzaam wonen en bouwen.

Het Opleidingscentrum Hout ondersteunt leerkrachten in de hout- en meubelsector op

verschillende vlakken: door het organiseren van studiedagen, bedrijfsbezoeken,

bedrijfsstages, …

Jaarlijks richt het OCH informatiedagen in voor leerkrachten over actuele thema’s. Hierdoor

kunnen leerkrachten op de hoogte blijven van de evoluties binnen de sector. Tevens worden

bezoeken georganiseerd aan interessante bedrijven in de hout- en meubelsector. Leerkrachten

kunnen ook aansluiten bij het externe opleidingsaanbod voor werknemers.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

156


Voor het schooljaar 2006-2007 werden er volgende nascholingen en bedrijfsbezoeken voor

leerkrachten georganiseerd en vermeld op de website:

- Nascholingen:

o ‘Preventie in de houtverwerking’, door de Dienst Veiligheidsraad van het

Technisch Centrum der Houtnijverheid (7 november 2006)

o ‘Prowood 2006’ (8 november 2006)

o ‘Basin’ over de afwerking van hout in theorie en praktijk (29 november 2006)

o ‘Vanhoecke’ (7 maart 2007)

- Bedrijfsbezoeken:

o ‘Zetels Van der Straeten’, Buggenhout (13 maart 2007)

o ‘Wycor’, Wetteren (productie van buitenschrijnwerk) (25 april 2007)

4.8. Koninklijke Vereniging van Belgische Gasvaklieden (KVBG)

De Koninklijke Vereniging van Belgische Gasvaklieden (KVBG) verenigt de

aardgasleveranciers en -netbeheerders die in België actief zijn. Ze staat ten dienste van de

aangesloten leden-gasondernemingen. Maar ook derden kunnen een beroep doen op de

KVBG.

KVBG werd in 1877 opgericht om de gemeenschappelijke technische problemen van de

Belgische gasnijverheid te bestuderen. Vandaag is zij belast met de technische aspecten in

verband met het aardgas en in het bijzonder met het bevorderen van de veiligheid en een

goede werking van de aardgasinstallaties stroomafwaarts van de gasmeter bij de klanten: dit

gebeurt via de habilitatie van de aardgasinstallateurs, proeven op de gastoestellen en

toebehoren, beheer van de merken HR+ en HR TOP die door de Gasgemeenschap toegekend

worden, REG-acties, toekenning van het BGV-merk, actieve deelname aan de uitwerking van

reglementen en normen, vorming, informatie, ...

De KVBG staat, in samenwerking met de gasoperatoren, in voor de promotie van het imago

van het aardgas door een institutionele communicatie (TV, radio, pers, sponsoring, deelname

aan nationale beurzen, brochures, samenwerking met de Gasgemeenschap...), en

desgevallend, voor de actieve verdediging van dit imago.

De KVBG is een vereniging van personen, die twee categorieën leden verenigt:

- werkende leden: aardgasleveranciers, aardgasvervoer- en distributienetbeheerders

- toegetreden leden: bedrijven die actief zijn op het gebied van het aardgas evenals

gasexperts.

De Belgische aardgasnijverheid heeft niet gewacht totdat de bekommernis inzake duurzame

ontwikkeling en aangepaste energiekeuzen gemeengoed werd om de energiebesparingen en

het rationeel energiegebruik (REG) te promoten. Al in 1939 met de lancering van de label

AGB was er sprake van kwaliteit en energiezuinige toestellen. In een context van de

energiecrisis, is de gassector in 1982 één van de eerste industrietakken van het land die het

rationeel energiegebruik bij alle gebruikers promoot. Dit uit zich in de lancering van de label

HR (Hoog Rendement), gevolgd in 1996 door de label HR+. De KVBG ondersteunt ook de

ontwikkeling van de huishoudelijke condenserende ketels en creëert in 1998 de label HR

TOP. De REG boodschap heeft vaak centraal gestaan in de marketing van de

gasondernemingen. Alle performante uitrustingen die de gassector gepromoot heeft,

verbruiken minder energie en leveren toch dezelfde hoeveelheid warmte. 75

75 Bron: website KVBG, http://www.gasinfo.be > Professionelen > KVBG of Habilitatie

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

157


Aardgas is een gemakkelijke en veilige energiebron. Maar daarvoor is het wel belangrijk dat

de installatie vakkundig wordt aangelegd. De aardgasmaatschappijen raden de klanten aan om

de werken te laten uitvoeren door een "gehabiliteerd installateur".

De KVBG beheert de ‘habilitatie van de aardgasinstallateur’. De habilitatie is een initiatief

van de aardgassector met als doel de veiligheid te verhogen en het aantal gasgebonden

ongevallen in de binneninstallaties (stroomafwaarts van de gasmeter) te verminderen. Dit

kadert tevens in de openbare dienstverlening van de distributie netwerkbeheerders.

In de praktijk is de habilitatie een kwaliteitslabel dat aardgasinstallateurs kunnen bekomen

mits het volgen van een basisopleiding en jaarlijkse bijscholingen gericht op de

reglementering en de veiligheid van aardgas binneninstallaties. Zowel voor de toekenning als

voor de jaarlijkse verlenging gebeuren er steekproefsgewijs controles op de werken

uitgevoerd door de installateurs.

De habilitatie werd gelanceerd in 1999. In maart 2007 zijn er 2057 gehabiliteerde installateurs

in België, dit is circa 50 % van de installateurs actief met het plaatsen van gastoestellen.

KVBG stelt de opleidingsinhoud voor de habilitatie op. Hiertoe brengt zij een CD-rom uit met

syllabus, powerpoint-presentaties, evaluatievragen, typeoefeningen, checklist enz. De KVBG

zorgt voor de opleiding van de lesgevers en is aanwezig als jurylid bij de evaluatie na de

opleidingen. 76

In België zijn er 23 erkende opleidingscentra voor de opleiding tot gehabiliteerde

aardgasinstallateur. Volgende tabel geeft een overzicht van deze vormingscentra in

Vlaanderen (zie Tabel 59).

Tabel 59: Overzicht van de vormingscentra die de opleiding ‘habilitatie van de

aardgasinstallateur’ aanbieden

Vormingscentra Habilitatie van de aardgasinstallateur

Syntra Antwerpen – Brabant

- Antwerpen

- Leuven

- Mechelen

- Turnhout

Syntra Midden-Vlaanderen

- Aalst

- Sint-Niklaas

Syntra Limburg

- Genk

Syntra West

- Oostende

Syntra Brussel

Technisch Instituut Sint-Jansberg (Maaseik)

CVO Stad Gent

VTI Roeselare

ET Electrogas bvba (Melsbroek)

Er is ook een habilitatie van de propaangasinstallateur mogelijk, via de Federatie Butaan

Propaan (FeBuPro) en met medewerking van KVBG.

76 Bron: informatie verkregen via Dhr. Thomas (KVBG)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

158


4.9. Nelectra

Nelectra is de beroepsorganisatie voor de elektrobranche, de federatie van elektrotechnische

installateurs en elektrohandelaars in België. Nelectra beoogt professioneel elektrotechnische

installateurs en/of handelaars in elektrotoestellen alle noodzakelijke sectorinformatie aan te

bieden.

Deze elektrofederatie werd in 1960 opgericht, vanuit het NCMV (huidige Unizo). Nelectra

stelt zich, als actieve zelfstandige ledenfederatie, tot doel een uitgebreide waaier aan diensten

aan te bieden. Gekenmerkt door haar stevige regionale werking en sterke betrokkenheid in de

belangenverdediging van de sector, streeft Nelectra er naar kwaliteitsadvies te garanderen op

het ogenblik dat leden het nodig hebben.

Nelectra organiseert regelmatig Technische Infoavonden over heel Vlaanderen met de meest

actueel technische onderwerpen, deze provinciale avonden zijn gratis voor Nelectra leden. Op

de website van Nelectra kan men onder ‘vorming’ de op stapel staande Nelectravormingsinitiatieven

terugvinden.

Daarnaast is Nelectra oprichter van Vormelek, het paritaire opleidingsfonds dat

kwaliteitsopleidingen ontwikkelt voor arbeiders-elektriciens (zie verder). Verder kan men ook

bijblijven op vlak van recente evoluties door de technische bedrijfsbezoeken die

georganiseerd worden. 77

Volgende tabel bevat een overzicht van de opleidingen die door Nelectra gegeven worden aan

de elektriciens (zie Tabel 60).

Tabel 60: Opleidingen van Nelectra voor elektriciens

Opleidingen van Nelectra voor elektriciens

Opleiding Vorm Datum / plaats

Certificering Koeltechnische Studieavond, voor Koel- 25/09/07, Syntra Hasselt

bedrijven: nieuwe wetgeving en en Vriesinstallateurs 01/10/07, VDAB Heist-op-

praktijk

den-Berg

02/10/07, Syntra Kortrijk

Incert: kwaliteitslabel voor

September 2007, MVH

inbraakbeveiliging

2 sessies Louvain-La-Neuve

(Bosec-Anpi)

Plaatsen van fotovoltaïsche i.s.m. Eandis, ATV Solar 16/10/07, Eandis Brugge

cellen: praktijk en kwaliteit Technics (Roeselare),

Energieprestatieregelgeving en

ODE-Vlaanderen

Dag van de elektrieker 25/10/07, Eandis Sint-Niklaas

warmtepomptechnologie

07/11/07, Infrax Torhout of

Gaselwest Kortrijk

15/11/07, Interelectra Hasselt

Wijziging AREI – Industrieel i.s.m. drie federaties Verplaatst naar 2008

25-jarige herkeuring, 2 avonden 04/09/07 en 13/09/07, Syntra

eigendomsoverdracht + camerawetgeving

Kortrijk

Activiteit Distributie Witgoed

Via ECS (Electrabel

(A+ toestellen): Documentaire

‘an inconvenient truth’

Consumer Solutions)

77 Bron: website Nelectra, http://www.nelectra.be en bijkomende informatie verkregen via Dhr. Rutten

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

159


Opleidingen van Nelectra voor elektriciens

Opleiding Vorm Datum / plaats

Nieuwe Lichtbronnen VEI 78 -Avondsessie 24/09/07, Kortrijk

01/10/07, Gent

09/10/07, Antwerpen

11/10/07, Leuven

Vooruitziende Binneninstallatie

voor telecommunicatietoepassingen

(Belgacom)

25/10/07, Hasselt

Gepland: februari 2008

In wat volgt zullen ter illustratie een aantal opleidingen van Nelectra, relevant voor het thema

duurzaam wonen en bouwen, meer in detail besproken worden.

Studieavond Certificering Koeltechnische bedrijven: nieuwe regelgeving + praktijk 79

Deze studieavond wordt door Nelectra georganiseerd voor koel- en vriesinstallateurs, over de

theoretische en praktische benadering van de nieuwe Vlaamse regelgeving.

Deze regelgeving bepaalt dat uiterlijk tegen 01/01/2009 alle koeltechnische bedrijven en hun

werknemers zich dienen te certificeren, in overeenstemming met het Vlaamse Besluit door de

Vlaamse Regering uitgevaardigd op 8 december 2006. Dit besluit bepaalt dat een bedrijf- en

persoonscertificatie noodzakelijk is wanneer het bedrijf in kwestie koelinstallaties plaatst met

een nominale koelmiddelinhoud van 3 kg of meer die ozonafbrekende stoffen en/of

gefluoreerde broeikasgassen bevatten.

Volgende onderwerpen komen aan bod tijdens de studieavond:

- Nieuwe wetgeving: Certificering van koeltechnische bedrijven – door Dhr. Claeys

(Dep. LNE)

o Praktische implementatie voor betrokken koelbedrijven

o Uitbatingsvoorwaarden voor eigenaars van koel- en airco-installaties en

warmtepompen

- Voorbereiding op het examen ‘Gecertificeerd koeltechnisch installateur’ – door

opleidingsverantwoordelijke Syntra of VDAB

o Praktische informatie omtrent opleiding

- Competentiecertificeringtraject van Vormelek ‘Koeling’ + premiekrediet – door Dhr.

Thys, Technisch Consulent (Vormelek)

- AREI en uitwendige invloeden m.b.t. koeltechnische installaties – door Dhr. De

Potter, Technisch Directeur (VEI)

- Koudemiddelen: wetgeving en totaaloplossingen – door Dhr. Vande Velde (Dehon

Service Belgium nv)

78 VEI: Vlaams Elektro Innovatiecentrum, meer informatie via http://www.vei.be

79 Bron: website Nelectra, http://www.nelectra.be, rechtstreekse link:

http://www.nelectra.be/viewobj.jsp?id=303224

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

160


Studieavond Plaatsen van fotovoltaïsche cellen: praktijk en kwaliteit 80

In 2006 werden een drietal studienamiddagen georganiseerd door Nelectra over het plaatsen

van fotovoltaïsche cellen waarop massaal werd ingeschreven. Op algemene vraag van tal van

West-Vlaamse leden werd besloten er een eenmalig vervolg aan te breien. Op deze

studieavond krijgen deelnemers een gedetailleerd inzicht in de technische, financiële,

productmatige en beleidsondersteunende aspecten van deze hernieuwbare energiebron.

Volgende onderwerpen komen aan bod:

- Principes, mogelijkheden en trends van fotovoltaïsche zonne-energie – door Dhr.

Neyens (ODE-Vlaanderen)

o Van licht naar stroom

o Marktgroei en trends

o Fotovoltaïsche toepassingen: opbouw en inbouwsystemen

- Elektrische aspecten – door Dhr. De Coster (Eandis)

o Netkoppeling

o Procedures voor aanvraag netkoppeling

o Netgekoppelde en autonome systemen

o AREI-wetgeving

- Kwaliteitsbewaking en subsidies - door Dhr. Neyens (ODE-Vlaanderen)

o Leidraad voor de uitvoering van een goede installatie – samenwerking loont!

o Steunmaatregelen: subsidies en groenestroomcertificaten

- Productvoorstelling – door Dhr. Vanneste (ATV Solar Technics nv)

o Praktische voorstelling van fotovoltaïsche systemen en hun specifieke

montagetechnieken

Infoavond Nieuwe Lichtbronnen 81

Sinds de uitvinding van de gloeilamp is het aanbod van elektrische witte lichtbronnen

voortdurend uitgebreid. Zo ontstonden fluorescentielampen, halogeenlampen, hoge druk

ontladingslampen enz. Elke categorie bezit een aantal specifieke eigenschappen zoals de

kleurtemperatuur en de kleurweergave-index, de lichtstroom, het beschikbare gamma aan

vermogen, de levensduur, de veiligheid, de dimbaarheid en de eventueel noodzakelijke

voorschakelapparatuur. Vandaag wordt ook meer en meer aandacht besteed aan de energieefficiëntie

van de lampen.

Deze efficiëntie drukt uit hoeveel licht opgewekt wordt in verhouding tot het elektrische

vermogen. Gloeilampen en halogeenlampen scoren wat dit betreft niet zo goed. Vandaar dat

nieuwe lichtbronnen werden ontwikkeld die eventueel een alternatief kunnen vormen, ook

voor de residentiële markt.

Tijdens deze infoavond wordt dieper ingegaan op recente nieuwe producten:

- LED’s

- Koude kathode fluorescentielampen

- Ontladingslampen met laag vermogen (20 W en 35 W)

- Buitenverlichting

Er wordt ingegaan op de werkingsprincipes van deze nieuwe lampen, hun voornaamste

eigenschappen (elektrische karakteristieken, voorschakelapparatuur) en de voor- en nadelen

van deze nieuwe lichtbronnen

80 Bron: website Nelectra, http://www.nelectra.be, rechtstreekse link:

http://www.nelectra.be/viewobj.jsp?id=303245

81 Bron: website Nelectra, http://www.nelectra.be, rechtstreekse link:

http://www.nelectra.be/viewobj.jsp?id=303017

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

161


Vlaams Elektro Innovatiecentrum (VEI) 82

Nelectra is samen met twee andere beroepsfederaties voor elektro-installatiebedrijven

(Fedelec en LVMEB-ANPEB) en de bedrijven Electrabel en Vinçotte lid van de vzw Vlaams

Elektro-innovatiecentrum. VEI is het kenniscentrum voor de elektro-sector in Vlaanderen en

werd opgericht in 1997.

De doelstelling van het VEI is het competentieniveau van de elektro-sector verhogen door het

organiseren van collectieve dienstverlening en het geven van individueel technologisch advies

op maat. Hierbij hoort ook de kennisoverdracht in de sector. Om dit te verwezenlijken heeft

VEI een aantal cursussen ontwikkeld op maat van de elektro-installateur. Deze cursussen zijn

evenwel vrij toegankelijk voor iedereen die zich wil bijscholen. De cursussen worden enkel

georganiseerd op aanvraag, bij voldoende belangstelling en deelnemers.

Cursussen worden onder andere georganiseerd over volgende onderwerpen:

- Verlichtingstechnieken

- Power Quality

- Zonneboiler

- Overspanningsbeveiliging

- Domotica

4.10. Vormingscentrum van de elektrotechnische sector (Vormelek vzw)

Nieuwe technologieën, materialen en installatietechnieken verplichten de elektricien mee te

evolueren, daarom is opleiden zo belangrijk. Ook de sociale partners zijn zich hiervan bewust

en hebben daarom in 1991 Vormelek opgericht. Vormelek is er om bedrijven uit de

elektrotechnische sector met raad en daad bij te staan in al hun opleidingsprojecten. Om dit te

bekrachtigen leggen de sociale partners deze opdracht vast in een collectieve

arbeidsovereenkomst (CAO). In deze CAO wordt ook bepaald dat op de brutolonen van de

arbeiders uit de sector 0,75 % wordt afgehouden om deze opdracht te kunnen realiseren. Dit

budget tracht Vormelek zo goed mogelijk te beheren en maximaal om te zetten in o.a. het

aanbieden van opleidingen die sectorrelevant zijn.

Bedrijven die behoren tot het Paritair Subcomité 149.01 voor elektriciens: installatie en

distributie en arbeiders tewerkstellen, kunnen een beroep doen op de diensten van Vormelek.

De sector telt 3.900 ondernemingen waarin ongeveer 25.000 arbeiders tewerkgesteld zijn.

Vormelek peilt continu naar de opleidingsbehoeften van de bedrijven uit de sector en

formuleert hierop een passend antwoord. Zij waakt permanent over de bijscholing van de

arbeiders uit de sector. Er worden stimuli uitgewerkt om de integratie van vakmensen in de

sector te bevorderen en om ernstige opleidingsinspanningen te ondersteunen. Bovendien

worden de Vormelek-opleidingen gratis aangeboden aan bedrijven die arbeiders uit de sector

PSC 149.01 tewerkstellen.

Een andere opdracht die aan Vormelek wordt toevertrouwd, is het opleiden van

kansengroepen met het oog op een duurzame tewerkstelling in de sector. Vormelek werkt

hiervoor nauw samen met andere beroepsopleidingscentra en onderwijsinstellingen.

82 Bron: website Vlaamse Elektro Innovatiecentrum, http://www.vei.be

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

162


De activiteiten van Vormelek zijn in 5 rubrieken onder te brengen 83 :

a) Onderzoek en ontwikkeling

b) Certificatie

c) Permanente vorming

d) Voorlichting en advies

e) Instroom

a) Onderzoek en ontwikkeling

Één van de opdrachten die tot het takenpakket van Vormelek behoort, is het op de hoogte zijn

van de (technologische) evoluties in de elektrotechnische sector met als doelstelling de

werking van Vormelek continu bij te schaven.

In 1998 startte Vormelek met de ontwikkeling van een eigen opleidingsaanbod afgestemd op

de arbeiders uit de elektrosector. Een Vormelek-opleiding wordt pas ontwikkeld wanneer uit

onderzoek blijkt dat er effectief een opleidingsbehoefte is waar de opleidingsmarkt geen

antwoord op biedt. De inhoud van de opleiding wordt bepaald door experten uit de sector met

heel wat praktijkervaring, aangevuld met de knowhow van de bedrijven uit de sector. Het

bestaande opleidingsaanbod wordt continu geëvalueerd, rekening houdend met de mening van

de cursisten, hun werkgevers, de lesgevers en Vormelek.

Sommige opleidingen uit het aanbod van Vormelek zijn losstaande opleidingen; anderen

vertonen onderling een logische samenhang. Deelname veronderstelt een zekere voorkennis.

Deze voorkennis kan de deelnemer al elders verworven hebben of verwerven door deel te

nemen aan andere opleidingen. Aan een opleiding deelnemen met de juiste voorkennis

verhoogt het leerrendement.

Vormelek bouwde 4 opleidingstrajecten uit:

- Veiligheid

- Automatisering – PLC (programmeerbare logische circuits)

- HVAC (koelmonteur)

- Gestructureerde bekabeling

Vormelek stelt verder mee beroeps- en opleidingsprofielen op. Een beroepsprofiel is een

gedetailleerde beschrijving van de taken van een ervaren beroepsoefenaar, een

opleidingsprofiel is wat een beginnend beroepsbeoefenaar moet kunnen en kennen. Deze

profielen hebben tot doel de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt te optimaliseren.

b) Certificatie

Naast algemene opleidingen is er ook nood aan meer specifieke, merk- of productgebonden

opleidingen die niet in het aanbod van Vormelek terug te vinden zijn. Deze opleidingen zijn

vaak duur, maar door de Vormelek premie aan te vragen, kan een deel van de

opleidingskosten gerecupereerd worden.

De opleidingen die beantwoorden aan de erkenningscriteria kunnen erkend worden. Alle

facetten van de opleiding worden door de certificatiedienst van Vormelek grondig onderzocht.

Wanneer deze kwaliteitsaudit positief is, wordt de opleiding erkend. Een erkenning wordt in

principe toegekend voor 3 jaar. De opleidingen worden tussentijds geëvalueerd. Indien een

opleiding niet meer beantwoordt aan de erkenningscriteria of indien er onregelmatigheden

worden vastgesteld, kan een erkenning worden ingetrokken.

83 Bron: website Vormelek, http://www.vormelek-formelec.be/

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

163


De belangrijkste criteria voor erkenning zijn:

- de aanvraag tot erkenning moet ten laatste 3 werkdagen voor het begin van de

opleiding in het bezit zijn van Vormelek

- een erkenning kan nooit retroactief worden toegekend

- de opleiding moet minimum 7 uur duren, gaat overdag door en tijdens de werkweek

- het gaat niet om een louter productgerichte verkoop- of informatiesessie

- de opleiding moet sectorrelevant zijn

- de opleiding moet open zijn en niet afgestemd zijn op 1 bedrijf

- de voertaal van de opleiding moet de taal van de doelgroep zijn

Naast deze criteria worden ook de infrastructuur, het didactisch materiaal, de lesgever, het

cursusboek en de praktische organisatie van de opleiding getoetst aan de criteria van

Vormelek.

c) Permanente vorming

Vormelek heeft in de loop der jaren een aantrekkelijk opleidingsaanbod samengesteld

waarmee de elektricien de technologische evoluties op de voet kan volgen. De opleidingen

van Vormelek voldoen aan de door de sector gestelde kwaliteitsnormen en worden bijgevolg

ondersteund door een subsidieregeling in de vorm van premiekrediet (opleidingsbudget). Dit

premiekrediet moet bedrijven extra stimuleren om te blijven investeren in het opleiden van

hun arbeiders. Enkel de door Vormelek erkende opleidingen komen in aanmerking voor het

premiekrediet.

Vormelek heeft verschillende samenwerkingsakkoorden afgesloten i.v.m. opleidingen.

Ondernemingen in de sector PSC 149.01 die een lopend aannemerscontract hebben met

Eandis kunnen vanaf februari 2006 hun werknemers bij Vormelek inschrijven voor de

opleiding 'Basisinstructies veiligheid elektriciteit (BA4)' van Eandis en genieten van de

voordelen die Vormelek hen biedt. De opleiding 'Basisinstructies veiligheid elektriciteit' is

vereist om in onderaanneming voor Eandis te kunnen werken. Vormelek organiseert deze

opleiding in samenwerking met Eandis.

Vormelek heeft ook een samenwerkingsakkoord met het Vormingsfonds voor

Uitzendkrachten. Alle Vormelek opleidingen kunnen kosteloos aangeboden worden aan

uitzendkrachten. Concreet houdt de samenwerking in dat Vormelek en het Vormingsfonds

voor Uitzendkrachten elk de helft van de opleidingskosten van de uitzendkrachten

tewerkgesteld bij een onderneming uit de sector PSC 149.01 dragen.

Tot slot is er ook een samenwerkingsovereenkomst met Cevora. De elektrosector stelt zowel

arbeiders (PSC 149.01) als bedienden (PC 218) tewerk. Sinds 2004 stellen zowel Cevora als

Vormelek een aantal van hun opleidingen open voor beide doelgroepen. De financiering van

de opleidingskost wordt door elk vormingscentrum voor zijn doelgroep ten laste genomen. De

opleiding is dus kosteloos voor de onderneming. Om te kunnen genieten van de voordelen

verbonden aan deze samenwerking, moet de Cevora-opleiding erkend worden door Vormelek.

d) Voorlichting en advies

Via de 3-maandelijkse nieuwsbrief Info Stroom, de semestriële opleidingsfolder, de

bijeenkomsten van de beroepsfederaties en vakbondsorganisaties, de vakbeurs, … en via de

persoonlijke bedrijfsbezoeken probeert Vormelek haar activiteiten bekend te maken.

De CAO “Vorming en opleiding voor de sector elektriciens: installatie en distributie”

verplicht de ondernemingen met een vakbondsafvaardiging een bedrijfsopleidingsplan op te

stellen en dit aan Vormelek over te maken. Het bedrijfsopleidingsplan kan in de loop van het

kalenderjaar worden gewijzigd of aangevuld. Ondernemingen zonder vakbondsafvaardiging

zijn niet verplicht een bedrijfsopleidingsplan op te stellen. Ondernemingen die toch graag

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

164


worden begeleid bij het opstellen van het bedrijfsopleidingsplan kunnen hiervoor een beroep

doen op Vormelek.

Vormelek adviseert alle ondernemingen een bedrijfsopleidingsplan op te stellen. Een aantal

jaren geleden kreeg Vormelek van de sociale partners bij CAO de opdracht een

'opleidingsplanner' te ontwikkelen afgestemd op de elektrosector. Het is een handig

instrument dat rekening houdt met de verzuchtingen van de werkgever en dus bondig en

duidelijk is gehouden.

e) Instroom

Ook het opleiden en vormen van jongeren en werkzoekenden met het oog op een duurzame

tewerkstelling (instroom) in de elektrosector is een opdracht die aan Vormelek werd

toevertrouwd. Deze instroomopleidingen zijn gericht op jongeren uit het deeltijds onderwijs,

werkzoekenden, met werkloosheid bedreigde werknemers en andere zwakke werknemers.

Vormelek levert speciale inspanningen om deze doelgroepen een kans te geven op een

degelijke opleiding en een job in de sector.

Sinds 1 december 2004 is de Tewerkstellingscel van Vormelek operationeel. De belangrijkste

opdracht van deze cel is om vraag en aanbod in de sector beter op elkaar af te stemmen.

Samen met de publieke diensten voor arbeidsbemiddeling en de overige partners van

Vormelek wil deze Tewerkstellingscel een antwoord geven op zowel de vraag van

werkzoekenden in de sector elektriciens als op de vraag van bedrijven naar werknemers. De

Tewerkstellingscel richt zich vooral op arbeiders in de sector elektriciens die ontslagen zijn of

met ontslag bedreigd worden, op volledig werklozen die recht hebben op een aanvullende

vergoeding binnen het Fonds voor bestaanszekerheid voor de sector van de elektriciens en op

de arbeiders die geconfronteerd zijn met herstructureringen binnen de sector.

Voor de instroomopleidingen heeft Vormelek samenwerkingsovereenkomsten gesloten met

diverse opleidingsverstrekkers. Vormelek organiseert in samenwerking met VDAB op

permanente basis opleidingen voor werkzoekenden. De opleidingen zijn toegankelijk voor

alle gemotiveerde werkzoekenden. De opleidingsprogramma's bevatten zowel een technisch

als een informatief gedeelte. De opleidingen worden gecombineerd met een stage in een

elektrobedrijf. Heel vaak volgt daarop tewerkstelling. Wanneer de stagiair wordt

aangeworven door een bedrijf uit de sector PSC 149.01 met een contract van onbepaalde

duur, ontvangt hij van Vormelek een werkkoffer ter waarde van € 371,84.

Naast de publieke partner (VDAB) doet Vormelek ook een beroep op andere

opleidingsverstrekkers die al een zekere traditie hebben in het opleiden van werkzoekenden in

de elektrobranche.

Vormelek heeft samenwerkingsakkoorden gesloten met:

- Steunpunt Tewerkstelling Antwerpen

- VDAB Kortrijk

Alternerend leren is een systeem van opleiden waarbij jongeren, die nog deeltijds leerplichtig

zijn om een beroep te leren in een opleidingcentrum maar ook in bedrijf. Er bestaan

verschillende alternerende opleidingssystemen.

Syntra, de Centra voor Deeltijds Onderwijs (CDO) en Vormelek werken samen om het

alternerend leren uit te bouwen tot een volwaardig en kwalitatief opleidingssysteem.

26 opleidingscentra zijn betrokken bij de pilootprojecten van Vormelek en zijn partners,

waarvan 14 in de Vlaamse Gemeenschap: 11 CDO’s en 3 Syntra-lesplaatsen (Asse, Sint-

Niklaas en Gent).

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

165


Volgende tabel geeft een overzicht van de externe opleidingen uit het open aanbod van

Vormelek die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie

Tabel 61).

Tabel 61: Vormelek-opleidingen relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Vormelek-opleidingen

Opleiding Code

BA4 elektriciens O2007/811

BA4 niet-elektriciens O2007/812

BA5 elektriciens O2007/820

Basiselektriciteit voor installateurs O2007/070

Basisinstructies veiligheid elektriciteit (EANDIS) O2007/810

Basisopleiding sectorspecifieke bedrijfseerstehulp (EHBO) O2007/804

Bijscholing sectorspecifieke bedrijfseerstehulp (EHBO) O2007/807

Braseren O2007/204

Domotica O2007/023

Driefasige netten O2007/072

Elektrische motoren: schema's lezen en systematisch storingzoeken O2007/075

Elektrische motoren: technologie en systematisch storingzoeken O2007/076

Gestructureerde bekabeling: basisopleiding (glasvezel) O2007/052

Gestructureerde bekabeling: basisopleiding (koper) O2007/050

Gestructureerde bekabeling: meten, foutzoeken en certificeren (glasvezel) O2007/053

Gestructureerde bekabeling: meten, foutzoeken en certificeren (koper) O2007/051

Het AREI voor industrieel elektrotechnische installateurs O2007/041

Het AREI voor residentieel elektrotechnische installateurs O2007/040

Klimatisatie: basisprincipes comfort O2007/210

Klimatisatie: controle-elementen O2007/212

Klimatisatie: leveren van comfort O2007/211

Klimatisatie: regeltechniek voor pulsgroepen O2007/217

Klimatisatie: veiligheidselementen O2007/216

Koelmonteur (5 dagen, competentietest inbegrepen) O2007/230

Koeltechniek: basisprincipes O2007/200

Koeltechniek: componenten en parameters O2007/201

Koeltechniek: toegepaste koeltechniek O2007/202

Omgaan met een team en werkorganisatie O2007/900

Omgaan met klanten voor herstellers en installateurs O2007/905

Peter- en meterschap op de werkvloer (2 dagen) O2007/910

PLC: componenten voor installaties O2007/080

PLC: foutzoeken O2007/082

PLC: installatie O2007/081

Schema's lezen voor industrieel elektrotechnische installateurs O2007/091

Schema's lezen voor residentieel elektrotechnische installateurs O2007/090

Systematisch storingzoeken voor installateurs algemene elektriciteit O2007/060

VCA: basisopleiding veiligheid in de sector elektriciens O2007/801

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

166


Volgende tabel geeft een overzicht van de instroomopleidingen uit het opleidingsaanbod van

Vormelek voor jongeren en werkzoekenden die relevant zijn voor het brede thema

‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie Tabel 62).

Tabel 62: Instroomopleidingen van Vormelek voor jongeren en werkzoekenden relevant voor

(duurzaam) wonen en bouwen

Instroomopleidingen van Vormelek

Opleiding Duurtijd Duurtijd

Stage

Residentieel installateur elektriciteit 16 weken 4 weken

Industrieel installateur elektriciteit 36 weken 4 weken

Installateur gestructureerde

bekabeling

16 weken 4 weken

Koeltechnieken 24 weken 4 weken

Technicus Domotica 32 dagen 4 weken

Oriënterende opleiding elektriciteit 275 uren

niet

bepaald

Hulpelektricien 1000 uren 2 weken

4.11. Cedicol

Plaats

VDAB Brugge, Gent,

Antwerpen, Herentals,

Hasselt, Brussel &

Heverlee

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

VDAB Brugge, Gent,

Antwerpen, Herentals,

Hasselt, Brussel, Heverlee

& Vilvoorde

VDAB Brugge, Gent,

Antwerpen, Herentals,

Hasselt, Brussel, Heverlee

& Vilvoorde

VDAB Heist-Op-Den-Berg

& Brugge

VDAB Brugge, Mechelen,

Gent, Antwerpen,

Herentals, Hasselt, Brussel,

Heverlee & Vilvoorde

Steunpunt Tewerkstelling

Antwerpen

Steunpunt Tewerkstelling

Antwerpen

Sinds 1961 is Cedicol het referentiecentrum voor verwarmingssystemen met vloeibare

brandstoffen. Cedicol brengt de menselijke vaardigheid van de vakman inzake verwarming en

de Optimaz gecertificeerde instrumenten samen.

Het centrum bundelt en verspreidt de meest recente technische en wetenschappelijke kennis

inzake het rationeel gebruik van mazout en de daaraan verbonden technieken. Het is als

centrum erkend door het Ministerie van Volksgezondheid en Leefmilieu. Het infomeert de

professionelen en is de gesprekspartner van de overheden bij het opstellen van normen en

reglementeringen.

Cedicol biedt een gemeenschappelijk platform aan alle spelers uit de branche van de

verwarmingssystemen op stookolie. Met name de fabrikanten en invoerders (van stookketels,

branders, convectoren, warmeluchtgeneratoren, reservoirs, schoorstenen, regel- en

meetapparatuur en toebehoren); onderhouds- en installatiemaatschappijen; erkende

keuringsorganismen, labo’s en studiebureaus; opleidingscentra; hogescholen en

universiteiten.

167


Het permanent bijschaven van techniek is de enige garantie voor correcte uitvoering. Cedicol

zorgt er voor dat brander- en reservoirtechnici hun techniek kunnen bijscholen in het Cedicol

Training Center.

Er worden vier cursussen onderscheiden: brandertechnicus en hernieuwing brandertechnicus

(om de vijf jaar), reservoirtechnicus en hernieuwing reservoirtechnicus. In 2008 komen er drie

extra cursussen bij voor de audit van een verwarmingsinstallatie < 100 kW, > 100 kW, en een

inleidende cursus tot verwarmingsystemen (programma’s nog niet beschikbaar). Op aanvraag

is het ook mogelijk een cursus op maat van een bepaalde doelgroep te organiseren.

Een 30-tal docenten uit de belangrijkste firma's, specialisten met professionele

praktijkervaring, maken de brug tussen de theorie en de praktijksessies. De Cedicol syllabus

bundelt de meest recente kennis inzake verwarmingssystemen met mazout, zowel inzake

technieken van verbranding, opslag als van de regelingen. De informatie die erin gebundeld

is, koppelt onmiddellijk terug naar de praktijk.

Cedicol levert attesten af die door de drie gewesten erkend zijn. Daarnaast wordt de

theoretische kennis ook in de praktijk getraind op een brede waaier aan toestellen.

Rond de 1.000 cursisten volgen jaarlijks één van de cursussen of bijscholingen die Cedicol

organiseert. Hiermee is Cedicol marktleider in dit domein.

Verder organiseert Informazout jaarlijks een infoavond voor de installateurs waarop Cedicol

een toelichting over een technisch onderwerp geeft. Informazout richt zich als

informatiecentrum tot de verbruiker in België, en zorgt voor de informatie en promotie van

mazout. Informazout publiceert ook een technisch en informatief magazine

‘Verwarmingsinfo’ waarin de mogelijke combinatie van stookolie met duurzame energie aan

bod komt, bv. de combinatie stookolie en zonne-energie. 84

Opleiding Brandertechnicus 85

De erkenningscursus tot brandertechnicus neemt 8 dagen (of 64 lesuren) in beslag. Jaarlijks

worden er een vijftal sessies georganiseerd. Volgende tabel geeft de onderwerpen weer die

aan bod komen tijdens deze opleiding (zie Tabel 63).

Tabel 63: Opleidingsinhoud van de erkenningscursus tot brandertechnicus van Cedicol

Opleidingsinhoud Brandertechnicus

Dag Onderwerp

Dag 1 Aardolie

Reservoirs

Individuele verwarming

Verbrandingsleer

Dag 2 Brander- en ketelelektriciteit: basisbegrippen & elektrische

componenten brander

Praktijk elektriciteit

Dag 3 Regeltechniek: automatische regeling & types

branderautomaten

Praktijk regeltechniek

Dag 4 Verstuivingsbrander: studie van de componenten, gele,

transparante en blauwe vlam

Praktische studie stookoliebrander

84 Bron: website Cedicol, http://www.cedicol.be, bijkomende informatie verkregen via Dhr. Vercruysse

85 Bron: website Cedicol, http://www.cedicol.be, rechtstreekse link:

http://www.informazout.be/heat_expert/course_brandertechnicus/

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

168


Opleidingsinhoud Brandertechnicus

Dag Onderwerp

Dag 5 Schoorsteen

Standaard-, lage temperatuur-, gesloten- en condensatieketel

Rendementsberekeningen

Reglementering drie gewesten

Onderhoudsattest

Praktijk

Dag 6 Tweetrapsbranders

Logica ontstoring, hydraulisch en elektrische pannes

Praktijk

Dag 7 Praktijk

Dag 8 Evaluatie

Opleiding Hernieuwing Brandertechnicus 86

De cursus voor de hernieuwing van het attest van brandertechnicus neemt 1 dag (of 8 lesuren)

in beslag. Jaarlijks worden er een dertiental sessies georganiseerd. Volgende onderwerpen

komen aan bod:

- Theorie

o Herhaling wetgeving drie gewesten

o Herhaling verbranding

o Nieuwe brandertechnieken

o Nieuwe keteltechnieken

o Nieuwe en toekomstige wetgeving

o Theoretische evaluatie

- Praktijk

o Controle meetapparatuur

o Praktische evaluatie:

Afregeling brander

Invullen onderhoudsattest

Opleiding Reservoirtechnicus 87

De erkenningscursus tot reservoirtechnicus neemt 2 dagen en een halve dag voor de

bekwaamheidsproef (of 20 lesuren) in beslag. Jaarlijks worden er een drietal sessies

georganiseerd. Volgende tabel geeft de onderwerpen weer die aan bod komen tijdens deze

opleiding (zie Tabel 64).

86 Bron: website Cedicol, http://www.cedicol.be, rechtstreekse link:

http://www.informazout.be/nl/heat_expert/course_hernieuwing_brander/

87 Bron: website Cedicol, http://www.cedicol.be, rechtstreekse link:

http://www.informazout.be/nl/heat_expert/course_reservoirtechnicus/

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

169


Tabel 64: Opleidingsinhoud van de erkenningscursus tot reservoirtechnicus van Cedicol

Opleidingsinhoud Reservoirtechnicus

Dag Onderwerp

Dag 1 Eigenschappen van brandstoffen

Reglementering Vlaanderen, Wallonië, Brussel

Constructies en types reservoirs

Dag 2 Accessoires reservoir

Theorie methoden dichtheidscontrole

Theorie metingen in en rond het reservoir

Praktijk:

- Dichtheidsproef

o Onderdruk

o Ultrasoon

- Metingen tank

Dag 3 Herhaling

Evaluatie

Opleiding Hernieuwing Reservoirtechnicus 88

De cursus voor de hernieuwing van het attest van reservoirtechnicus neemt een halve dag (of

4 lesuren) in beslag. Jaarlijks worden er een zestal sessies georganiseerd. Volgende

onderwerpen komen aan bod:

- Herhaling wetgeving Vlaanderen, Wallonië en Brussel

- Nieuwe technieken

o Stookoliereservoirs

o Accessoires

o Meetapparatuur

- Nieuwe en toekomstige wetgeving

- Evaluatie

4.12. Koninklijke Technische Vereniging van de verwarming- en verluchtingsnijverheid

en van de aanverwante takken (ATIC)

De Koninklijke Technische Vereniging van de verwarmings- en verluchtingsnijverheid en van

de aanverwante takken (ATIC) verenigt personen die tijdens hun professionele activiteiten op

het vlak van 'verwarming en klimaatregeling' betrokken zijn bij studiebureaus, administraties,

scholen, research & development, controleorganismen of bij bedrijven die thermisch

materiaal vervaardigen, installeren of verkopen. Sinds 1999 telt ATIC ook bedrijven onder

zijn leden.

Het doel van de vereniging is de vooruitgang van de techniek op het vlak van verwarming,

koeling, verluchting, klimaatregeling en alles wat hierbij komt kijken, te promoten. Dit doet

ATIC door technisch onderwijs, voordrachten, seminaries en congressen te organiseren, door

prijzen uit te reiken en door de verdere wetenschappelijke ontwikkelingen te ondersteunen en

begeleiden. Ook op het domein van de voorbereiding, uitwerking, en verdeling van normen is

ATIC actief. Daarnaast wordt trimesterieel aan ATIC Newsletter uitgegeven die een korte

samenvatting biedt van de activiteiten.

88 Bron: website Cedicol, http://www.cedicol.be, rechtstreekse link:

http://www.informazout.be/nl/heat_expert/course_hernieuwing_brander/

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

170


De activiteiten van ATIC worden gestuurd door een aantal werkgroepen (of commissies) die

elk een bepaald onderdeel van de werking behartigen. De werkgroepen ‘voordrachten’ en

‘technisch onderwijs’ zijn relevant voor deze inventaris van educatieve initiatieven.

Werkgroep Voordrachten

De lezingen of voordrachten van ATIC gaan meestal door in de late namiddag. Onderstaande

tabel geeft een overzicht van de lezingen die georganiseerd worden voor het academiejaar

2007-2008 (zie Tabel 65).

Tabel 65: Overzicht van de ATIC-lezingen voor 2007-2008

ATIC-lezingen 2007-2008

Voordracht Datum

Bevochtiging: de theorie en de verschillende technieken!

04/10/07

F. Volko (CAREL/CAMAIR)

Legionella in sanitaire installaties, wat zijn de nieuwigheden? 22/11/07

Kris Deschuyffeleer (SECO)

De toekomst van zonne-energie in de woning!

17/01/08

Ivan Piette (ATIC)

Moderne verwarmingsketels: wat zijn ze?

24/04/08

Joris Mampaey (ATIC)

Condensatieketels, hoe kunnen we ze efficiënt laten functioneren? 19/06/08

Jacques Schietecat (WTCB)

Werkgroep Technisch onderwijs

Het organiseren van vervolmakingscursussen in het vakgebied HVAC is één van de

hoofdmissies van ATIC. ATIC is een erkend opleidingsverstrekker voor het Vlaams Gewest.

ATIC organiseert vier cycli met vaste programma’s die regelmatig gegeven worden en steeds

up-to-date gehouden worden.

- Cyclus I: Thermisch comfort en warmteverliezen (basisprincipes)

- Cyclus II: Verwarmingssystemen

- Cyclus II: Klimatisatie (basisprincipes)

- Cyclus IV: Klimatisatiesystemen (voor al wie wil schitteren in zijn vakgebied)

Deze basiscursussen vormen een onmisbaar instrument voor iedereen die zich verder in het

vakgebied wil bekwamen. Van de deelnemers wordt verwacht dat zij over basiskennis van

gebouwentechniek, fysica en wiskunde beschikken. Deze kennis kan door opleiding of door

ervaring binnen de sector zijn verworven. Medewerkers of projectleiders van private

studiebureaus of openbare besturen, installatiebedrijven, en iedereen die behoefte heeft aan

een grondige technische kennis in het vakgebied is welkom.

Cyclus I: Thermisch comfort en warmteverliezen - basisprincipes

Deze cyclus werd recent georganiseerd in het voorjaar 2006. De totale cursus neemt 33

lesuren in beslag en is gespreid over volgende 5 modules:

- Warmtetransmissie (6 uur)

- Thermisch comfort (3 uur)

- Warmteverliezen (12 uur)

- Energetische prestaties van gebouwen (9 uur)

- Workshop (3 uur): theorie in een discussie toepassen op concrete voorbeelden

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

171


Cyclus II: Verwarmingssystemen

Deze tweede cyclus bouwt voort op cyclus I. De grondbeginselen worden verder toegepast en

uitgewerkt. Waarvoor gaan de warmteverliezen dienen? Hoe de theoretische noties van

thermisch comfort praktisch tot leven laten komen?

Cyclus II werd recent georganiseerd in het najaar 2006. De totale cursus neemt 42 lesuren in

beslag en is gespreid over volgende 10 modules:

- Wijze van afgifte en warmteverdeling (6 uur)

- Dimensioneren van hydraulische installaties (6 uur)

- Warmteproductie en energiebesparing (9 uur)

- Automatische regelingen (6 uur)

- Pompen (1,5 uur)

- Expansievaten (1,5 uur)

- Waterkwaliteit (3 uur)

- Sanitair warm water (3 uur)

- Reglementering federaal en regionaal (3 uur)

- Workshop (3 uur): veelvoorkomende praktijkvoorbeelden oplossen

Cyclus III: Klimatisatie - basisprincipes

De derde cyclus is een theoretische lessenreeks in het vakgebied ‘klimatisatie’. De opgedane

kennis van cyclus III is noodzakelijk om de toepassingen in cyclus IV tot een goed einde

brengen. Cyclus III werd georganiseerd in voorjaar 2007. De totale lessenreeks neemt 42

lesuren in beslag en is gespreid over volgende 7 modules:

- Thermodynamica (9 uur)

- Klimatologie (3 uur)

- Thermisch comfort (3 uur)

- Warmtewinsten (12 uur)

- Luchtbehandelingscycli (9 uur)

- Akoestiek (3 uur)

- Workshop (3 uur): praktijkvoorbeelden

Cyclus IV: Klimatisatiesystemen – voor al wie wil schitteren in zijn vakgebied

Cyclus IV ‘Klimatisatiesystemen’ is een ambitieus en praktisch lesprogramma. Er wordt

ondermeer aandacht besteed aan koudeproductie, luchtbehandelingscentrales, eindeenheden,

berekening van luchtkanalen, automatische regelingen enz. Het doel van de lessenreeks is de

kwaliteit van alle werknemers in het vakgebied en het resultaat van hun werk aanzienlijk

verbeteren. Cyclus IV wordt in najaar 2007 georganiseerd. De totale lessenreeks neemt 54

lesuren in beslag en is gespreid over volgende 8 modules:

- Eindeenheden (12 uur)

- Akoestiek en trillingen (3 uur)

- Ventilatie en ontroking (3 uur)

- Automatische regeling (6 uur)

- Koudeproductie (6 uur)

- Luchtbehandelingssystemen (12 uur)

- Luchtkanaalberekening (6 uur)

- Workshop (6 uur): praktijkvoorbeelden, oefeningen

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

172


Naast de vier vaste cursussen (cycli) heeft ATIC ook een variabel aanbod van ééndaagse

cursussen (ook ‘gespecialiseerde modules’ of vervolmakingscursussen genoemd).

Onderstaande tabel geeft een illustratief overzicht van ééndaagse cursussen die ATIC aanbiedt

(zie Tabel 66).

Tabel 66: Overzicht van ééndaagse ATIC-cursussen

Eendaagse ATIC-cursussen

Cursus Datum

Waterkwaliteit in gesloten systemen 08/12/07

Communicatiesystemen voor BACS (Building

Automation and Control Systems)

27/01/07

Grote zonne-installaties 16/09/06

Het programma voor de cursus ‘waterkwaliteit in gesloten systemen’ is momenteel nog niet in

detail beschikbaar.

De programma’s van de cursus rond gebouwenbeheerssystemen (BACS) en de grote zonneinstallaties

zijn beschikbaar op de website van de ATIC-werkgroep ‘technisch onderwijs’.

Gezien de relevantie voor duurzaam wonen en bouwen wordt ter illustratie het programma

van de specialisatiecursus ‘grote zonne-installaties’ kort toegelicht.

Specialisatiecyclus ‘Grote zonne-installaties’

Zonne-energie is een van de ecologische alternatieven voor fossiele brandstoffen. Meer en

meer mensen zijn dan ook geïnteresseerd in deze energiebron om er een deel van hun

energiebehoeften mee te bevoorraden. Buiten de invoerders en fabrikanten van zonnepanelen,

zijn er nog maar weinig andere spelers in de bouwsector die over voldoende informatie

beschikken om zelfstandig projecten uit te werken. Er moet dan ook stelselmatig op die

leveranciers beroep worden gedaan zonder de voorgestelde oplossingen kritisch te kunnen

analyseren.

De gespecialiseerde ATIC-cursus ‘Grote zonne-installaties heeft als doel gegevens en

middelen aan te reiken om projecten op een doeltreffende manier in te schatten en deze in een

later stadium zelfstandig uit te werken of kritisch onder de loep te nemen indien de studie

werd uitbesteed. Naast basisgegevens over zonne-instraling en paneel types zullen o.a.

volgende punten worden behandeld:

- De juiste collector kiezen in functie van de toepassing

- Dekkingsgraad of zonnefractie versus zonne-opbrengst

- Sanitair warm water dimensionering

- Dimensionering van de zonne-installatie: panelen, buffervaten, leidingen, ...

- Zonnepanelen en legionella: wat zijn de risico’s?

- Opstelling van de zonnepanelen: waarop letten (afstand, gewicht, ...)?

- Enkele praktische voorbeelden

Tot slot organiseert ATIC ook studiedagen. Zo is er op 18 oktober 2007 een studiedag in het

Vlaams Parlement met als titel: ‘De warmtepomp in de woning, al dan niet omkeerbaar, de

uitrusting van morgen?’.

Warmtepompen behoren zonder meer tot de best presterende elektrisch aangedreven

warmteopwekkingsinstrumenten. Maar wie verwarming zegt, zegt ook verwarming van

sanitair warm water. En welke oplossingen garanderen de constructeurs van warmtepompen

daarvoor vandaag? Wat is een zinnig gebruik van warmtepompen, al dan niet gebruik makend

van hun omkeerbaarheid om ook te koelen? Wat zijn de echte prestaties van warmtepompen?

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

173


Hoe moet men warmtepompen selecteren en wat zijn hun begrenzingen? Hoe bekijkt de

wetgever warmtepompen inzake de nieuwste regelgeving aangaande energieprestaties (EPB)?

Gezien de vele vragen organiseert ATIC een studienamiddag over dit onderwerp om een stand

van zaken op te maken bij bevoegde overheden, wetenschappers en andere specialisten in dit

domein, dat nog steeds continu in evolutie is. Het onderwerp warmtepomp verdient de

aandacht van ontwerpers, bouwheren, architecten en promotoren. 89

4.13. Federatie van de technologische industrie (Agoria)

Agoria, of de federatie van de technologische industrie, is de partner van 1.500

ondernemingen uit de technologische industrie. Agoria is voor 13 technologische sectoren de

bevoorrechte partner: automobiel, bouwproducten, contracting & maintenance,

elektrotechniek, ICT, industriële automatisering, kunststofproducten, lucht- en ruimtevaart,

mechatronica, metaalbewerking, metalen & materialen, montage & kranen, veiligheid &

defensie.

De medewerkers van Agoria ondersteunen de lidbedrijven op volgende domeinen:

- Sociaal

- Economie

- Recht

- Fiscaliteit

- Internationaal

- Opleiding

- Technologie & Innovatie

- Milieu

- Welzijn

- Energie

- Business Development

Wat betreft opleiding helpt Agoria zijn lidbedrijven ondermeer door het organiseren van

opleidingen, al dan niet in samenwerking met sectorale opleidingsinstituten. De opleidingen

die Agoria organiseert zijn enkel toegankelijk voor arbeiders en bedienden van PC 111 en PC

209, de paritaire comités van de metaalverwerkenden, elektrotechnische en

kunststofverwerkende nijverheid in Vlaanderen. Agoria organiseert echter geen

bouwopleidingen. Technische opleidingen zoals elektriciteit zijn toegespitst op toepassingen

in grote industriële machines, er zijn geen raakvlakken met de bouw gezien de industriële

klemtoon.

Daarnaast ontwikkelt Agoria ook relaties en netwerken tussen onderwijs en industrie om het

onderwijsaanbod (secundair en hoger onderwijs) af te stemmen op de noden van de industrie,

en om vraag en aanbod aan stageplaatsen, bedrijfsbezoeken in overeenstemming te brengen. 90

89

Bron: website Koninklijke Technische Vereniging van de verwarming- en verluchtingsnijverheid en van de

aanverwante takken, http://www.atic.be

90

Bron: website Agoria, http://www.agoria.be en bijkomende informatie verkregen via mevr. Taeymans,

Adviseur onderwijs, vorming en arbeidsmarkt (Agoria)

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

174


4.14. Ventibel

Ventibel, de Belgische sectororganisatie voor ventilatie, wil een centraal informatiepunt over

ventilatie zijn, voor alle belanghebbenden zoals overheden, de pers, fabrikanten,

belangengroepen, voorschrijvers, installateurs, gebruikers en andere actoren. Ventibel streeft

naar complete en correcte informatieverspreiding, zowel naar vorm als naar inhoud. Ventibel

zal als vakvereniging diezelfde belanghebbenden sensibiliseren met als doel het realiseren van

een gezond binnenklimaat in alle gebouwen. Ventibel wil dat alle in de markt geïnstalleerde

systemen voor ventilatie steeds kwalitatiever en energiezuiniger worden en dat het comfort en

de gezondheid van de gebruiker altijd centraal staan.

De visie van Ventibel luidt als volgt: “Ventibel ziet een veranderende leefwereld met meer

aandacht voor duurzaamheid, gezondheid, comfort en energiezuinigheid. Ventibel vindt dat

de ventilatiesector een bevoorrechte plaats inneemt om deze trend te versterken.”

Ventibel geeft zelf geen opleidingen maar ondersteunt wel telkens wanneer er zich

initiatieven voor doen. De opleidingen voor ventilatie zijn weinig of niet gestructureerd en

zijn meestal “ad hoc initiatieven”. Volgende opleidingen over ventilatie zijn bekend bij

Ventibel en worden ondersteund:

- Bij Syntra Limburg, Syntra West-Vlaanderen

- Vlaamse huisvestingsmaatschappij: opleiding onder vorm van een evenement

(gemiddeld 1 keer per jaar)

- Bij seminaries van het Vlaams Energie Agentschap wordt telkens een hoofdstuk

ventilatie behandeld

- VEA-opleidingen voor architecten in 2006, bij de start van de energieprestatieregelgeving.

Deze opleiding wordt (voorlopig) niet hernomen maar het

opleidingspakket is raadpleegbaar via de website http://www.energiesparen.be

- Verschillende WTCB-seminaries hebben een hoofdstuk over ventilatie

- Ventilatieopleiding zit vervat in het opleidingspakket van het De Nayer Instituut

(Hogeschool voor Wetenschap en Kunst, Sint-Katelijne-Waver).

Ventibel heeft in samenwerking met WTCB, IWT en het De Nayerinstituut (WENK) basis

opleidingspakketten beschikbaar, opgesplitst in pakketten: woningen, kantoren, scholen en

horeca. Echter een structuur of een organisme die deze opleidingspakketten permanent en

gestructureerd zou kunnen onderwijzen ontbreekt.

Ventibel werkt in samenwerking met VEA, WTCB aan een kwaliteitslabel voor ventilatie. Dit

project zit vervat in het orgaan Quest vzw 91 . Quest vzw gaat in de toekomst labels toekennen

aan installateurs die correct installeren en zal nood hebben aan een gestructureerde

basisopleiding. Momenteel is er nog geen permanente erkende opleiding. 92

91 Quest vzw is een kwaliteitscentrum voor kleinschalige duurzame energiesystemen. Deze vzw werd op vraag

van de Vlaamse Overheid opgericht met als missie een neutraal en onafhankelijk systeem voor

kwaliteitsbewaking bij de toepassing van kleinschalige duurzame energiesystemen (hernieuwbare energie en

restenergie) te ontwikkelen, in praktijk te brengen en te beheren. Quest staat voor Quality Centre for Sustainable

Energy Technologies. De financiering steunt op een basissubsidie van de Vlaamse Overheid (Vlaams

Energieagentschap). Stichtende leden: Belsolar, 3E, IMEC, De Nayer Instituut, ODE Vlaanderen, WTCB en

Ventibel. (bron: http://www.ideg.info, ‘in de kijker’ 12 juni 2007)

92 Bron: website Ventibel, http://www.ventibel.be en bijkomende informatie verkregen via Dhr. Hendrik Daem

(public relations & communicatiebureau) voor Ventibel.

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

175


4.15. Cevora

De gegevens i.v.m. de opleidingen van Cevora zijn gebaseerd op de informatie beschikbaar

via de website van Cevora (http://www.cevora.be/).

Cevora, of het opleidingscentrum van het Aanvullend Nationaal Paritair Comité van de

Bedienden (ANPCB), is een paritair beheerd opleidingsfonds voor ondermeer de

bouwbedienden uit de bouwsector. Cevora is opgericht door de sociale partners van de sector

met als doel vorming en tewerkstelling te promoten. De acties worden gefinancierd dankzij

een bijdrage van ieder bedrijf van de sector. Dit laat Cevora toe om de diensten kosteloos aan

te bieden aan de ondernemingen en bedienden van de sector, evenals aan werkzoekenden.

a) Opleidingen voor bedienden

Volgende tabel geeft een overzicht van de opleidingen uit het opleidingsaanbod van Cevora

voor bedienden die relevant zijn voor het brede thema ‘(duurzaam) wonen en bouwen’ (zie

Tabel 67).

Tabel 67: Opleidingen van Cevora voor bedienden relevant voor (duurzaam) wonen en bouwen

Opleidingsaanbod Cevora voor bedienden

Opleiding Code

Airconditioning – basisprincipes comfort BEK30

Airconditioning – controle-elementen BEK32

Airconditioning – leveren van comfort 3 BEK31

Airconditioning – regeltechnieken voor pulsgroepen BEK34

Airconditioning – veiligheidselementen BEK33

Assertiviteit in de bouwsector BSC07

Basisbeginselen van bouwrecht (snelcursus) BAD37

Basiselektriciteit voor installateurs BEK14

Basisopleiding gestructureerde bekabeling – koper BEK24

Basisopleiding gestructureerde bekabeling – glasvezel BEK15

Betontechnologie BTE20

Bouwconstructies vanuit stabiliteitsoogpunt BTE12

Bouwrecht – volledige traject (6 modules) BAD15

Bouwrecht, module 1: sluiten van een aannemingsovereenkomst BAD32

Bouwrecht, module 2: het uitvoeren van een aannemingsovereenkomst BAD22

Bouwrecht, module 3: aansprakelijkheid van de aannemer BAD23

Bouwrecht, module 4: omgaan met conflicten BAD24

Bouwrecht, module 5: de gunning van overheidsopdrachten BAD25

Bouwrecht, module 6: de uitvoering van overheidsopdrachten BAD26

Commerciële opleiding voor de bouwsector BSC11

Energie Prestatie Regelgeving en berekeningsprincipes voor hellende daken BAD30

Energie Prestatie Regelgeving en berekeningsprincipes voor schrijnwerk BAD21

EPB software voor schrijnwerkerij BIU65

Installatie van PLC’s BEK05

Internet en bouwdatabanken op het internet BIU43

Internet en Communicatie – Bouw BIU12

Koeltechniek: basisprincipes BEK11

Inventaris van het huidige aanbod voor leren gericht op duurzaam wonen en bouwen

4. Niet-formeel leren

176


Opleidingsaanbod Cevora voor bedienden

Opleiding Code

Koeltechniek: componenten en parameters BEK12

Koeltechniek: toegepaste koeltechniek BEK13

Koeltechniek: braseren BEK20

Leidinggeven op de werf: basis BSC02

Leidinggeven op de werf: vervolmaking BSC03

Milieuwetgeving Vlaanderen – overzicht BAD07

Moderne communicatiemiddelen op de bouwplaats BIU47

Modulaire opleiding Projectvoorbereiding voor algemene aannemingen:

volledige opleiding

PJV00

Projectvoorbereiding, module 1: Analyse van contractstukken PJV01

Projectvoorbereiding, module 2: Aankoopdienst PJV02

Projectvoorbereiding, module 3: Werkbegroting; Kosten- en

PJV03

voortgangbewaking; financiële/ werkelijke werfopvolging

Projectvoorbereiding, module 4: De planning PJV04

Projectvoorbereiding, module 5: Het uitvoeringsproces PJV05

Projectvoorbereiding, module 6: Informatie- en communicatiemiddelen PJV06

Modulaire opleiding Werfleider (Hasselt): volledig traject HWL00

Werfleider (H), module 1: Werforganisatie (Projectorganisatie) HWL01

Werfleider (H), module 2: Communicatie- en onderhandelingsvaardigheden HWL02

Werfleider (H), module 3: Betontechnologie HWL03

Werfleider (H), module 4: De samenstellende onderdelen van

kostprijsberekening & financiële en werkelijke werfopvolging

HWL04

Modulaire opleiding Werfleider (Brussel): volledig traject BWL00

Werfleider (B), module 1: Juridische aspecten, overheidsopdrachten en BWL01

openbare aanbestedingen

Werfleider (B), module 2: De samenstellende onderdelen van

kostprijsberekening; financiële en werkelijke werfopvolging; planning en

risicoanalyse (en werkvoorbereiding)

Inventaris van het huidige aanbod voor le