Boek: "Herinneringen van Zuster Lucia" - Secretariado dos ...

HERINNERINGEN
van
Zuster
Lucia

2. uitgave, juni 2006
Foto op de omslag van de voorpagina:
Zuster Maria Lucia van Jezus en van het Onbevlekt Hart
bij haar bezoek aan de Loca do Cabeço (16 mei 2000)
Foto op de omslag van de achterpagina:
De basiliek van Fatima met de portretten van de twee herdertjes
na hun zaligverklaring op 13 mei 2000
ISBN: 972-8524-66-8
Depósito Legal: 246934/06

HERINNERINGEN
van
Zuster Lucia
DEEL I
Samenstelling:
Pater Luís Kondor, SVD
Inleiding en aantekeningen:
Pater Dr.Joaquín M. Alonso, CMF (†1981)
Volledige herziening van de eerste Nederlandse uitgave
en
Vertaling van toegevoegde teksten uit het Portugees:
Sonja Hissink
Secretariado dos Pastorinhos
FATIMA – PORTUGAL

Imprimatur,
Fatima, 13 Augusti 2006
António Marto, bisschop van Leiria-Fatima
4

VOORWOORD VAN DE UITGEVER
Zevenentwintig jaar na de eerste en enige Nederlandse
vertaling van de Herinneringen van zuster Lucia, het oudste van
de drie ‘zienertjes’ van Fatima, is dan nu de tweede, geactualiseerde
en herschreven vertaling verschenen. Geactualiseerd,
omdat in de ertussen liggende tijd heel wat is gebeurd: de beide
jongste zienertjes zijn zalig verklaard (13 mei 2000), het z.g. Derde
Geheim is op diezelfde dag bekend gemaakt en Lucia, als
religieuze genaamd zuster Lucia van Jezus en van het Heilig Hart,
de oudste zieneres, is overleden (13 februari 2005). Herschreven,
omdat in een periode van bijna twee generaties een taal veroudert,
niet meer prettig leest.
Aan de eerste vier Herinneringen, die Lucia schreef op
verzoek van de bisschop van Leiria, mgr José Alves Correira da
Silva, zijn bijvoegsel I, II en III toegevoegd.
Bijvoegsel I en II verhalen de verschijningen in Pontevedra
en Tuy, als vervulling van de belofte die de heilige maagd Maria
deed op 13 juli 1917: “ … Ik zal de opdracht van Rusland aan mijn
Onbevlekt Hart en de communie op de eerste zaterdagen als
eerherstel komen vragen”. Bijvoegsel III bevat het belangrijke
document, getiteld ‘De Boodschap van Fatima’, met het derde
deel van het ‘Geheim’, dat paus Johannes Paulus II had
toevertrouwd aan de Congregatie voor de Geloofsleer met de
opdracht het te publiceren, voorzien van een passend commentaar.
Met de publicatie van het derde deel van het ‘geheim’, dat
de drie herdertjes op 13 juli 1917 van Maria ontvingen (zie
bijvoegsel III), bevat dit boek, Herinneringen I, dus de complete
Boodschap van Fatima.
In deze vier eerste Herinneringen wordt, behalve de
verschijningen van de Engel en van de Maagd Maria, ook
beschreven hoe de kleine herderskinderen heldhaftig beantwoordden
aan wat Onze Lieve Vrouw hun vroeg. Zo wijzen zij
iedereen, en heel in het bijzonder de kinderen, de zekere weg
naar de heiligheid.
De z.g. Vijfde Herinnering (over haar vader) en de Zesde
Herinnering (over haar moeder), die zuster Lucia schreef in het
Karmelietessenklooster in Coïmbra, zijn apart uitgegeven en in
5

het Nederlands vertaald, onder de titel Herinneringen van Zuster
Lucia II.
De zaligverklaring van Francisco en Jacinta Marto (13 mei
2000) zou voor de Kerk een nieuw tijdperk inluiden.
“Ik prijs u, Vader, omdat Gij deze dingen hebt geopenbaard
aan kinderen”. Vandaag krijgt de lofprijzing van Jezus plechtig
vorm in de zaligverklaring van de herdertjes Francisco en Jacinta.
Met dit ritueel wil de Kerk deze twee kaarsen op de kandelaar
plaatsen om de mensen in hun sombere en angstige dagen licht
te brengen… Moge de boodschap van hun leven altijd levend
blijven om de weg van de mensheid te verlichten” (Preek van
paus Johannes Paulus II, in Fatima, tijdens de H.Mis van de
zaligverklaring).
De inhoud van deze Herinneringen rechtvaardigt zeker het
vele werk dat de uitgave van deze editie gekost heeft.
De bisschop van Leiria-Fatima stelde ons welwillend de
originele manuscripten van de vier eerste Herinneringen ter
beschikking.
Ook hebben wij gebruik gemaakt van de werken van pater
Dr.J.M.Alonso, Claretijn (overleden in 1981) en hebben wij mogen
rekenen op de hulp van pater Dr.Luciano Cristino, directeur van
de afdeling studies en verspreiding van het Heiligdom van Fatima.
In eigen naam en ook in naam van alle lezers van dit boek
spreken wij onze erkentelijkheid uit voor hun waardevolle steun.
Zo is u, beste lezer, in deze uitgave de beste garantie gegeven
voor de authenticiteit van wat zuster Lucia heeft geschreven,
zij het dat hier en daar schrijffoutjes of stroef lopende dialogen
zijn verbeterd en wij hopen dat haar woorden u tot in het diepst
van uw ziel mogen raken en zich daar vast zetten in werkzame
gehoorzaamheid aan de Geest.
Wij danken de Heer voor de bijzondere gunst dat wij nu
kunnen beschikken over het volledige werk over de Boodschap
van Fatima, dat zo velen zal helpen de heilige Moeder van God
en onze Moeder steeds meer te kennen en te beminnen.
6
P. Luís Kondor, SVD.
Vice-postulator voor het proces
van de heiligverklaring
van de zalige Francisco en Jacinta

INLEIDING OP DE HERINNERINGEN
VAN
ZUSTER LUCIA
Alvorens over te gaan op de eigenlijke bespreking van deze
eerste vier Herinneringen, leek het ons wenselijk om, zij het in het
kort, onze bedoelingen mee te delen, de beperkingen aan te geven
die wij ons hebben opgelegd en welke werkwijze wij gevolgd
hebben.
Deze uitgave van de Herinneringen van zuster Lucia geeft
de vertaling van de Portugese tekst, naar het handschrift dat
bewaard wordt in het bisschoppelijk archief van Leiria,
voorafgegaan door een korte inleiding. Wij zijn de huidige bisschop
van Leiria-Fatima dankbaar voor zijn toestemming tot de publicatie
hiervan. Dit boek is natuurlijk niet een kritische uitgave, in de
technische zin van het woord. Dat wordt gedaan door de Afdeling
voor Studie en Verspreiding van het heiligdom van Fatima, onder
de titel Kritische Documentatie van Fatima.
Dit is dus een populaire uitgave, een eenvoudige weergave
van een tekst die zo bijzonder is, dat zij de hele mensheid
aanspreekt. Als wij spreken over een eenvoudige weergave
bedoelen wij daarmee niet dat wij onszelf geen kritische eisen
hebben opgelegd. Wij vonden het bijvoorbeeld niet nodig om bij
alles wat in dit boek geschreven wordt de bronnen te vermelden.
Maar de lezer mag rustig aannemen dat wij van alles wat hier
wordt beweerd, in de inleiding of voetnoten, de herkomst kunnen
aantonen.
Een populaire uitgave als deze moet beperkt blijven. Zo
mogen er niet te veel citaten en opmerkingen in voor komen, maar
genoeg om de tekst vlot leesbaar te maken. Dus alleen wanneer
wij het echt nodig vonden om enige uitleg toe te voegen, hebben
wij dat gedaan.
Anderzijds leek het ons gerechtvaardigd om aan het geschrift
van zuster Lucia, hoe eenvoudig en ongekunsteld het ook is, de
normale indeling van een boek te geven. Wij hebben dat gedaan
7

in de vorm van delen, hoofdstukken en paragrafen met titels
overeenkomstig de inhoud. Om aan te geven dat indelingen, titels
en opmerkingen van onze hand komen en niet van Lucia zijn,
hebben wij deze cursief gedrukt.
Enerzijds vormen dit voor de lezer rustpunten bij een wat
lange tekst en aan de andere kant geven de titels aan waar het
volgende gedeelte over zal gaan. Zo hopen wij, met behoud van
de authenticiteit van de oorspronkelijke tekst, de leesbaarheid
vergroot te hebben.
De opmerkingen en verwijzingen onderaan de bladzijden
geven extra informatie die ons nodig leek voor het goed begrijpen
van een bepaalde tekst.
Wij bieden in de eerste plaats een, noodzakelijkerwijs korte,
biografie van zuster Lucia; vervolgens een beknopte uiteenzetting
van de litteraire kwaliteiten van de schrijfster en tenslotte een
algemene inleiding tot haar Herinneringen.
Aan elk van de vier Herinneringen gaat een korte inleiding
vooraf.
8
BIOGRAFIE VAN LUCIA
“Op 30 maart 1907 heb ik een kind van het vrouwelijk
geslacht, geboren in Aljustrel om negentien uur op 22 maart j.l.,
gedoopt in de parochiekerk van Fatima… etc. en het de naam
Lucia gegeven” aldus de doopakte. De ouders waren António dos
Santos en Maria Rosa, wonende te Aljustrel, een dorpje dat bij de
parochie van Fatima hoorde.
Als jongste van zeven kinderen, vijf meisjes en een jongen,
was Lucia het lievelingetje van allemaal. Lucia’s moeder was een
voorbeeldige vrouw en tegenslagen, die het gezin niet bespaard
bleven, werden door haar moedig gedragen. Toen Lucia zes jaar
oud was deed zij haar Eerste Communie, waarvan de lezer in dit
boe de beschrijving met een glimlach en bewondering zal
tegenkomen. Om het hare bij te dragen aan het gezinsbudget,
begon op die leeftijd ook haar leven als herderinnetje. In het begin,
in 1915, werd zij daarbij vergezeld door alle jongetjes en meisjes
uit Aljustrel en omgeving. Vanaf 1917 gaan meestal alleen nog
Francisco en Jacinta met haar mee. Dat is het jaar van de

verschijningen van Onze Lieve Vrouw. Bij de verschijningen neemt
Lucia een bijzondere plaats in. Zij is de enige die met de verschijning
spreekt en van haar ontvangt zij een speciale boodschap,
die zij later moet doorgeven. Samen met haar neefje en nichtje
verduurt zij het leed dat de verschijningen voor hen met zich
meebrachten. Maar zij is de enige die nog lang op deze wereld
zou moeten blijven om haar opdracht te volbrengen. Zo krijgt ze
van Onze Lieve Vrouw de opdracht om te leren lezen en inderdaad
gaat zij na de verschijningen naar school. Met haar intelligentie
en goede geheugen komen de eerste woordjes er al snel in.
Na de verschijningen was Lucia natuurlijk de ‘zieneres’, met
alle risico’s van dien, waartegen zij in bescherming genomen moest
worden. Leiria werd opnieuw opgericht als bisdom en de pas
benoemde bisschop zag het als zijn eerste taak te zorgen voor de
opvoeding van Lucia en haar te onttrekken aan de gevaren die zij
als ‘wonderdoenster’ zou lopen. Op 17 juni 1951 deed zij haar
intrede als interne leerlinge van het college van de zusters
Dorothea’s in Vilar, dat tegenwoordig bij Porto hoort.
Wij schetsen haar zoals zij er, net als op de, zo langzaamaan
óverbekende foto’s van haar, in die tijd moet hebben uit gezien.
“Hoog, breed voorhoofd; grote, bruine, levendige ogen; dunne
wenkbrauwen; geprononceerde neus, brede mond en dikke lippen,
ronde kin. Kortom, een gezicht met sterk getekende trekken, maar
sympathiek. Zacht, rossig haar. Klein van stuk maar, tamelijk groot
voor haar leeftijd (zij was toen ruim dertien jaar). Zij maakt een
ernstige maar onschuldige indruk. Hoewel zij beschikt over een
levendige intelligentie, is zij bescheiden en heeft ze geen
pretenties. Aan haar forse handen is te zien dat zij gewend is
ermee te werken”.
Als veertienjarige neemt zij haar intrek in een internaat van
Porto, waar zij een uitstekende morele en godsdienstige opvoeding
krijgt. Helaas komt het culturele niveau niet uit boven dat van de
basisschool. Wel leert zij heel goed allerlei vrouwelijk handwerk.
Toch zal Lucia met haar begaafdheden, goede geheugen,
leergierigheid en ernst uit dat alles een redelijk volledige vorming
halen.
Voordat Lucia op het internaat kwam, was bij haar al wel
eens de gedachte opgekomen in het religieuze leven te gaan. Het
intens godvruchtig leven op het internaat zette haar verder aan
9

het denken en haar eerste gedachten gingen uit naar de Karmelietessen…
Maar het voorbeeld van en dankbaarheid jegens
haar opvoeders deden haar keuze vallen op het Instituut van de
heilige Dorothea.
In die tijd hadden de zusters van de H.Dorothea hun noviciaat
in Tuy, Spanje. Daar ging Lucia dan ook heen, op 24 oktober 1925,
achttien jaar oud. Eerst deed ze haar postulaat in het huis dat de
Dorothea’s hadden in Pontevedra, in de Isabel II straat. Daar
verbleef ze van 25 oktober 1925 tot 20 juli 1926, de dag waarop
zij aankwam in het huis in Tuy om daar haar postulaat af te maken.
Met haar inkleding (het dragen van het habijt) begon op 2
oktober 1926 haar noviciaat. Na twee jaar doet zij daar op 3 oktober
1928 haar professie. Zes jaar later wordt zij overgeplaatst naar
het huis in Pontevedra, om in Mei 1937 weer terug te gaan naar
Tuy. Negen jaar later, in mei 1946, krijgt ze opdracht terug te gaan
naar Portugal. Zij krijgt een paar dagen de tijd om de Cova da Iria
en Aljustrel te bezoeken en de preciese locaties van de
verschijningen aan te wijzen. Haar verblijfplaats wordt dan het
Huis van Sardão in Vila Nova da Gaia, bij Porto. Toch was haar
wens om een leven van meer afzondering te leiden nooit bij haar
weggegaan en van Paus Pius XII kreeg zij toestemming om in te
treden bij de Karmelietessen. Dat gebeurde op 25 maart 1948,
toe zij intrad in het huis van de H.Theresia in Coïmbra. Daar leidde
zij een leven van gebed en boete tot haar dood, op 13 februari
2005.
10
LITTERAIRE EIGENSCHAPPEN VAN LUCIA
Na alles wat er over Fatima geschreven is, mogen we ons
aansluiten bij de woorden van de schrijver Antero de Figueiredo,
aangespoord door zijn boek: “Het licht, het felle, heldere licht van
dit boek komt rechtstreeks uit de zuivere, diepe en toch wonderlijk
eenvoudige ziel van de zieneres Lucia van Jezus”.
Laten wij vooropstellen dat in de geschriften van Lucia altijd
het gemis aan culturele vorming merkbaar blijft. Maar wat bij
anderen een niet te accepteren gebrek zou zijn, wordt bij Lucia
aangevuld door haar grote natuurlijke gaven. Meer dan eens erkent
Lucia onbevangen haar “onbekwaamheid en haar tekortkomingen”

en zegt ze zelfs letterlijk: “Ik kan niet eens echt goed schrijven”.
Toch vormen haar spelfouten nooit een belemmering om de dingen
helder en duidelijk uiteen te zetten en soms is haar stijl hierdoor
aantrekkelijk en krachtig.
Haar litteraire kwaliteiten zijn als volgt samen te vatten:
heldere en duidelijke weergave van haar gedachten; diep en fijn
ontwikkeld gevoelsleven; een rijke fantasie; goed gevoel voor
humor, wat fleur geeft aan haar verhaal; een fijngevoelige, nooit
kwetsende ironie en een buitengewoon scherp geheugen voor
détails en omstandigheden. De gesprekken komen van binnenuit,
alsof de personen bij haar aanwezig waren toen ze schreef. Het
landschap beschrijft ze alsof ze er middenin stond. De karakterbeschrijving
van haar neefje en nichtje, de biechtvaders en andere
personen die in het boek voorkomen getuigt van buitengewoon
scherp psychologisch inzicht. Wanneer ze te ver van haar onderwerp
afdwaalt, erkent ze dat ruiterlijk en weet ze met flair naar het
betreffende onderwerp terug te keren.
Weliswaar klinkt haar veelvuldig lezen van vrome geschriften
soms al te zeer door, maar haar natuurlijkheid, levendigheid en
opgewektheid voeren uiteindelijk altijd de boventoon. Hoe gevoelig
heeft ze niet haar nachtelijk afscheid van de geliefde plaatsen
van de verschijningen, op de vooravond van haar vertrek naar
Porto, beschreven! En hoe leuk vestigt ze de aandacht op de
zilveren gespen van de schoenen van die kanunnik! En dan de
landelijke sfeer die zij oproept met die herdersliedjes!
Lucia weet wat ze wil en zo doet ze het ook. Haar innerlijke
rust is zo groot, dat zij haar dagtaak als dienstdoende non en het
werk dat het schrijven van dit boek met zich meebrengt, weet te
combineren zonder de draad van het verhaal te verliezen of de
logica van een gedachtengang af te breken. Alleen een evenwichtige
persoonlijkheid speelt dat klaar.
Bij verschillende gelegenheden zegt Lucia “dat ze zich
geïnspireerd voelt” om te schrijven. Natuurlijk moeten wij deze
uitdrukking niet al te letterlijk opvatten, zoals een of andere
vervelende criticus meende te moeten doen. Dat neemt niet weg
dat zij overtuigd was van een speciale bijstand van God bij het
schrijven. Als wij goed lezen wat zij daarmee bedoelt blijkt dat zij
bij het schrijven duidelijk Gods aanwezigheid voelt en zich voelt
“bijgestaan”, meer niet. Toen haar hiernaar gevraagd werd, zei
11

zij: ‘“Geïnspireerd” wil zeggen dat men zich inwendig aangespoord
voelt om iets te doen’.
Dit heeft dus niets te maken met de ‘waarheidsgetrouwheid’
van de H.Schrift. Lucia kan zich vergissen in de mystieke ‘vertaling’
van haar ervaringen, omdat ‘interpretatie’ op zichzelf moeilijk is.
Soms twijfelt ze zelf of het wel de Heer is die tegen haar spreekt;
soms ook geeft ze toe dat het onmogelijk is, de inhoud van de
mystieke genade mee te delen. Het mag ons dus niet verbazen
dat bij nadere bestudering hier en daar wat foutjes in data, feiten
en omstandigheden gevonden zijn, die niet essentieel zijn. Zelfs
wanneer ze ons verzekert dat zij de woorden van Onze Lieve
Vrouw ‘letterlijk’ citeert, mogen wij hier niet meer van maken dan
dat zij dit eerlijk meent te doen. Waarvan Lucia altijd zeker zegt te
zijn, is van de betekenis, de zin van wat ze meedeelt.
Wat betreft data, weten wij dat Lucia onzeker is. Deels
doordat zij, net als haar neefje en nichtje, te klein waren om dagen,
en natuurlijk nog minder maanden en jaren, te tellen. De data van
de verschijningen van de Engel herinnert Lucia zich bijvoorbeeld
niet en hiervoor moet zij haar toevlucht neem tot de herinneringen
van de jaargetijden, waarmee de plattelandskinderen natuurlijk
meer vertrouwd waren. Maar de belangrijkste oorzaak van dat
gebrek aan geheugen van tijden, ligt in het realistisch karakter
van de herinneringen van Lucia, dat steeds het wezenlijke
vasthoudt.
Overigens mogen wij de lezer een algemene regel voorhouden
die geldt bij de interpretatie van mededelingen van mystici
over hun bovennatuurlijke ervaringen: het is altijd een ‘vertaling’,
niet noodzakelijk een letterlijke weergave van de bovennatuurlijke
openbaringen. Toch is het alleen de mysticus zelf die hierover
betrouwbare mededelingen kan doen.
Nog een laatste opmerking om de lezer voor te bereiden op
het lezen van deze wonderbare bladzijden. Men moet onderscheid
maken tussen wat Lucia ons meedeelt als de Boodschap vanuit
de hemel en haar persoonlijke interpretatie of gedachtegang.
Afgezien van de moeilijkheden die, zoals gezegd, bij iedere
‘vertaling’ van een mystieke ervaring aanwezig zijn, bieden de
mededelingen over de Boodschap vanuit de hemel meer garantie
van waarheid dan haar eigen interpretatie. Maar we mogen
12

veronderstellen dat, als God bij de gebeurtenissen in Fatima zulke
duidelijke tekenen van zijn aanwezigheid gaf, Hij ook speciale
bijstand verleend zal hebben om te zorgen dat de zienertjes, die
daarvoor waren uitgekozen, de Boodschap, door de Maagd Maria
overgebracht, duidelijk zouden overbrengen. We kunnen een
vergelijking trekken met de Kerk. Als God zijn Kerk een Boodschap
van Verlossing wilde meedelen, mogen wij aannemen dat Hij haar
ook de nodige eigenschappen heeft gegeven om die Boodschap
betrouwbaar over te brengen.
Lucia ‘mediteert’ vaak over de woorden en gebeurtenissen.
Het is duidelijk dat zij een bevoorrechte tolk is, maar toch … zij
blijft slechts een tolk. Daarom mag aan die persoonlijke overpeinzingen
niet het gewicht worden toegekend dat gegeven wordt
aan de Boodschap die haar rechtstreeks werd overgebracht.
LITTERAIR GENRE VAN DE ‘HERINNERINGEN’
De titel Herinneringen leek ons het best passen bij de vier
geschriften van Lucia die de lezer straks onder ogen zal krijgen,
hoewel ze soms meer lijken op brieven en op andere plaatsen
meer weg hebben van autobiografieën.
Het is duidelijk dat Lucia bij het schrijven van deze bewonderenswaardige
documenten geen litteraire pretenties heeft gehad.
Zij schreef omdat het haar werd opgedragen. Ja, men kan stellen,
dat zij nooit iets schreef uit eigen beweging. Dat wil niet zeggen
dat zij zich niet vaak, al schrijvend, liet meeslepen door het
onderwerp en dat wij op zulke plaatsen inderdaad wel van litteratuur
zouden kunnen spreken, die echter steeds spontaan en duidelijk
is, meer bijkomstig dan opzettelijk.
Lucia maakte zich dus geen enkele zorg om enig litterair
genre en het woord Herinneringen zou voor haar niet méér zijn
dan het eerlijk zeggen wat zij nog uit haar verleden weet. Omdat
zij aanvankelijk niet wist hoe zij de opdracht om iets over het
leven van Francisco en Jacinta te vertellen moest uitvoeren, kwam
zij zelf op het idee om dat onbevangen in de vorm van brieven
aan de bisschop te doen. Wij moeten deze geschriften dus niet
als ‘brieven’ zien in de gewone zin van het woord, wat men dan
terecht een litteraire fictie zou kunnen noemen. Maar Lucia wil
13

overbrengen wat zij nog weet over belevenissen uit het verleden
m.b.t zichzelf of anderen en dan gaat het echt om Herinneringen.
Ook hebben we niet te doen met een biografie of autobiografie,
noch van haarzelf en nog minder van Francisco of
Jacinta.
Wat Francisco en Jacinta betreft, hebben wij te doen met
een op een rij zetten van herinneringen rond de voornaamste feiten
uit hun leven.
In een biografie of autobiografie wordt méér gezegd dan in
alleen maar herinneringen. In het eerste geval is sprake van een
systematisch geheel, eventueel gebruik makend van documenten
en onderzoeken.
Maar Lucia heeft het verleden nog helder voor ogen. En wat
een verleden! Dacht ze terug aan haar neefje en nichtje, dan was
het een deel van haar eigen leven; dacht ze terug aan de
verschijningen van de ‘Dame’, dan was die herinnering als met
vuur in haar ziel en geheugen gebrand. Zelf verklaart zij dat ‘die
dingen zich zo helder in onze ziel zijn gaan prenten, dat vergeten
bijna onmogelijk is’. Daarom kan men stellen dat deze Herinneringen
een herlezen zijn van alles wat, eens en voor altijd, in het
diepst van haar hart staat gegrift. Meer dan dat zij zich het verleden
herinnert, lijkt het of zij het herleeft. Dat verklaart ook het grote
gemak waarmee zij alles opschrijft: zij leest wat in haar omgaat.
14
THEMA VAN DE HERINNERINGEN
In de inleiding bij iedere Herinnering geven wij het centrale
thema aan van wat volgt.
Toch leek het ons van belang om hier het voornaamste doel
van Herinneringen I aan te geven, namelijk het heldhaftige leven
van de reeds overleden en nu zalige Francisco en Jacinta grotere
bekendheid te geven. Het is een feit dat het broertje en zusje bij
het eerste contact al voor zich innamen door hun natuurlijke
onbevangenheid en vriendelijkheid. En dat nog zonder hun mooi
en rijk zielenleven te kennen! Omdat wij menen dat dit de eerste
stap kan zijn naar grotere genegenheid en naar het verlangen om
ook hun innerlijke rijkdom beter te kennen en te willen navolgen,
geven wij hier de oudste ons bekende beschrijving van hen.

Wij citeren hier de bekende brief van Dr.Carlos de Azevedo
Mendes aan zijn verloofde, waarin hij zijn indrukken beschrijft van
een bezoek aan Aljustrel en de Cova da Iria op 7 september 1917.
Over Francisco zegt hij niet veel, maar wat hij over hem zegt is
volledig en duidelijk: “… Francisco kwam binnen. Puntmuts stevig
over zijn hoofd gedrukt, heel kort vestje, bloes net onder het jasje
vandaan komend, strakke pantalon, echt een heertje. Een knap
joch! Heldere blik en kinderlijk gezicht. Openhartig beantwoordde
hij mijn vragen”.
Twintig dagen later, op 27 september, kwam ook kanunnik
Formigão de kinderen in Aljustrel ondervragen. Francisco was het
eerst aan de beurt. De inhoud van de antwoorden zijn nu even
niet relevant, maar wel de indrukken die de geleerde, vrome
priester van hem kreeg: “Een negenjarige jongen kwam op zijn
dooie gemak binnen; zijn pet hield hij op, ongetwijfeld omdat hij
vergat dat hij die af moest zetten. Ik vroeg of hij op een stoel
naast mij kwam zitten. Dat deed hij meteen, zonder enige
tegenzin”.
Deze twee citaten uit authentieke, originele documenten laten
ons zien dat Francisco voor en tijdens de verschijningen van Onze
Lieve Vrouw een vrolijke, levendige en ongecompliceerde herdersjongen
was, zonder problemen of complexen van welke aard
ook.
Van Jacinta gaf Dr.Carlos Mendes een iets uitgebreidere
beschrijving:
“Jacinta, een klein, schuchter ding, kwam langzaam naar
mij toe. Ik zette haar op een kist en ging er zelf dichtbij zitten. Ze
is echt een engeltje… Ze had een oude, versleten doek met rode
blaadjes om haar hoofd; de punten waren aan de achterkant aan
elkaar geknoopt. Ze droeg een jasje, dat ook niet bepaald schoon
was, en een wijde, roodachtige rok, zoals in die streek gedragen
wordt. Zo zag ons engeltje er uit.
Ik zou graag haar gezicht beschrijven, maar ik ben bang dat
ik niet verder kom dan een vage schets. De manier waarop zij
haar hoofddoek droeg, accentueerde haar gelaatstrekken. Ze heeft
levendige, donkere ogen, een engelachtige blik en innemende
vriendelijkheid. Wat het precies is weet ik niet, maar je voelt je
meteen tot haar aangetrokken. Ze was heel verlegen en met moeite
kreeg ik op mijn vragen een paar antwoorden los. Na een poosje
15

met haar te hebben gepraat en (lach niet!) gespeeld kwam
Francisco. Jacinta begon zich meer op haar gemak te voelen.
Even later kwam Lucia. Je kan je niet voorstellen hoe blij Jacinta
was toen ze haar zag! Ze was een en al lach en rende naar haar
toe, om niet meer uit haar buurt weg te gaan. Een schitterend
tafereel…”.
De beschrijving van kanunnik Formigão was iets korter, maar
verschilt niet van wat wij hierboven gelezen hebben: “Ze heet
Jacinta de Jesus en is zeven jaar… tamelijk lang voor haar leeftijd,
smal maar niet echt mager, een goed gevormd gezicht, bruin getint,
eenvoudig gekleed, een rok tot aan haar enkels; ze ziet eruit als
een gezond kind, volkomen normaal, lichamelijk en geestelijk. In
het begin was zij verlegen vanwege de mensen die bij mij waren
en die zij kennelijk niet had verwacht. Kort en bijna onhoorbaar
gaf zij antwoord op mijn vragen”.
16

Het dagblad O Século was de eerste die, op 15 oktober 1917, een foto
van de herdertjes publiceerde en in het hele land het zonnewonder bekend
maakte
17

De drie zienertjes Francisco (9), Lucia (10) en Jacinta (7) bij de kleine
steeneik waarboven Onze Lieve Vrouw verscheen op iedere dertiende
van de maand, van mei tot oktober 1917
Het kapelletje dat in 1918 werd gebouwd op de plek waar de verschijningen
hadden plaats gevonden
18

Het beeld dat sinds 13 juni 1920 wordt vereerd in de kapel van de verschijningen.
Op 13 mei 1946 werd het plechtig gekroond door kardinaal
Masella en in de kroon is de kogel gemetseld die na de aanslag van 13
mei 1918 in de jeep van paus Johannes Paulus II werd aangetroffen
19

De drie herdertjes bij de ereboog die
op de plaats van de verschijningen
werd opgericht vóór 13 oktober 1917
De kapel die gebouwd werd op de
plaats van de verschijning in Valinhos
20
Raam van de gevangenis van Vila
Nova de Ourém waar de herdertjes
op 13 augustus 1917 waren heen
gebracht
De hongaarse kruisweg aan de “weg
van de herdertjes” verbindt de Cova
da Iria met de andere plaatsen van
de verschijningen en Aljustrel, de
geboorteplaats van de drie zienertjes

Het huis van de ouders van Lucia
Maria Rosa, de moeder van Lucia,
met enkele gezinsleden en kennissen
Het huis waar Francisco en Jacinta
werden geboren en waar Francisco
overleed
Het gezin van Francisco en Jacinta :
moeder Olímpia de Jesus (overleden
in 1956), vader Manuel Pedro
Marto (overleden in 1957) en de
broers en zus
21

De parochiekerk van Fatima in de tijd
van de verschijningen
Beeld van Onze Lieve Vrouw van de
Rozenkrans in de parochiekerk
22
De doopfont waar Lucia, Francisco
en Jacinta gedoopt werden
De drie herdertjes bij het kruis op het
terrein van de parochiekerk

Manuel Marques Ferreira, pastoor
van Fatima ten tijde van de verschijningen
Kanunnik Manuel Nunes Formigão
die, in 1917, de herdertjes talloze
malen heeft ondervraagd
Faustino José Jacinto Ferreira,
kapelaan van Olival
Pater Cruz, die de eerste biecht van
Lucia heeft gehoord
23

24
De drie herdertjes in de tuin van Francisco en Jacinta
Lucia en Jacinta in Rexida
(september 1917)
Francisco

Loca do Cabeço
De put bij het ouderlijk huis van
Lucia, waar de tweede verschijning
van de engel plaats vond
Monument van de derde verschijning
van de engel op de Loca
do Cabeço
Monument op de put van het
ouderlijk huis van Lucia, van de
tweede verschijning van de engel
25

De kamer van Lucia, waar op 10
dec. 1920 Onze Lieve Vrouw de
communies tot eerherstel op de
eerste zaterdagen vroeg
Het klooster van de zusters
Dorothea’s in Tuy, waar op 13 juni
1929 Onze Lieve Vrouw de
toewijding van Rusland vroeg
26
De kamer van Lucia in Pontevedra,
nu tot kapel omgebouwd
Schilderij van het visioen van de
H.Drieëenheid en de H.Maagd

Om aan het verzoek van Onze Lieve Vrouw te voldoen, droeg paus Pius
XII op 31 oktober 1942 de hele mensheid op aan het Onbevlekt Hart
van Maria
In Rome hernieuwde paus Johannes Paulus II, voor het beeld van Onze
Lieve Vrouw van Fatima, de toewijding van de wereld en Rusland, op
25 maart 1984
27

Dom José Alves Correia da Silva (links) met het derde deel van het
geheim, in 1944. In 1957 zou het naar de H.Stoel, in Rome, gestuurd
worden. Kardinaal Sodano (rechts) maakt op 13 mei 2000 in Fatima het
derde deel van het geheim bekend
Tekening van het derde deel van het geheim van Fatima, vervaardigd
op aanwijzingen van Lucia (Júlio Gil)
28

Schilderij van de verschijning van 13 juni 1917 (Zr M. da Conceição)
29

Het niet vergane lichaam van
Jacinta bij het openen van haar
kist op 12 nov. 1935
30
Canonieke identificatie van de
stoffelijke resten van Francisco, 17
febr.1952
Na Francisco en Jacinta zalig te hebben verklaard, bezoekt paus
Johannes Paulus II de graven van de nieuwe zaligen

Het plechtige moment van de zaligverklaring van Francisco en Jacinta
op 13 mei 2000
Paus Johannes Paulus II en Lucia op 13 mei 2000
Op het ogenblik van de zaligverklaring gaf de immense menigte een
warm applaus aan de nieuwe zaligen
31

De Karmel van Coïmbra, waar
Lucia vanaf 25 maart 1948 heeft
gewoond
32
Beeld van het Onbevlekt Hart van
Maria in het klooster van de
Karmel in Coïmbra
Lucia brengt een bezoek aan haar ouderlijk huis
en de plaatsen van de verschijningen, op 16 mei 2000

EERSTE HERINNERING
Inleiding
Wat wij hier voor ons hebben is zeker niet het eerste wat Lucia
geschreven heeft, maar wel het eerste uitgebreide geschrift van haar
hand. Hiervóór hadden wij brieven, heel veel brieven, interviews,
verslagen enz. Maar dit is het eerste uitgebreide, belangrijke document.
Men zou zich kunnen afvragen: als Lucia nooit uit eigen beweging
schreef, hoe heeft dit werk dan tot stand kunnen komen? Dat gebeurde
als volgt.
Op 12 september 1935 werden de stoffelijke resten van Jacinta
van het kerkhof van Vila Nova de Ourém overgebracht naar Fatima.
Bij die gelegenheid werden verschillende foto’s van het lijkje gemaakt.
De bisschop van Leiria stuurde er enkele naar zuster Lucia, die zich
toentertijd in Pontevedra bevond. In een dankbrief, gedateerd 17
november 1935, schrijft Lucia o.a.: “Heel hartelijk bedankt voor de
foto’s. Ik kan u niet zeggen hoe blij ik ermee ben, vooral met die van
Jacinta. Ik had de doeken wel van haar weg willen trekken om haar
weer helemaal te kunnen zien. Ik vergat bijna dat het alleen maar een
foto was die ik voor me had. O, wat was ik blij om de intiemste vriendin
uit mijn jeugd weer te zien! Zij was een kind, maar alleen in jaren.
Voor de rest, wist zij al de deugd te beoefenen en haar liefde tot God
en de allerheiligste Maagd te tonen door het brengen van offers…”.
Deze levendige herinneringen van Lucia over haar nichtje
brachten de bisschop op het idee haar te vragen alles op te schrijven
wat zij zich nog van haar kon herinneren. In de tweede week van
december 1935 begon Lucia hieraan te schrijven en op eerste kerstdag
daarna was het klaar. Daar heeft zij dus amper twee weken over
gedaan! Wat Lucia schreef over Jacinta vormt een perfect geheel;
het geeft een beeld van Jacinta waarin haar ziel wordt verlicht door
dat licht van Fatima, het Onbevlekt Hart van Maria.
Dit werk wil dus vooral een beeld van Jacinta geven aan de
hand van de herinneringen van Lucia en is dus niet bedoeld als
geschiedenis van de verschijningen. Die komen alleen ter sprake voor
zover ze van belang zijn voor de beschrijving van Jacinta.
De schrijfstijl is eenvoudig, heeft soms zelfs iets kinderlijks, naar
gelang het onderwerp. Lucia leeft zich immers steeds sterk de situatie
in, waarover ze aan het schrijven is.
33

1.Gebed en gehoorzaamheid
34
VOORWOORD
J.M.J.
Hoogwaardige Excellentie, 1
Na voor het tabernakel de bescherming van de heilige harten
van Jezus en Maria, onze tedere Moeder, het licht en de genade
gevraagd te hebben om enkel en alleen datgene te schrijven dat
strekt tot de eer van Jezus en de Allerheiligste Maagd, wil ik dan
aan uw wens voldoen, zij het met tegenzin, omdat ik nu eenmaal
bijna niet over Jacinta kan spreken zonder dat ik, arm schepsel,
er ook direct of indirect bij betrokken ben. Toch gehoorzaam ik
aan uw wens, die voor mij de uitdrukking is van Gods wil. Ik begin
deze taak daarom met een gebed tot de heilige harten van Jezus
en Maria opdat zij dit werk mogen zegenen en opdat deze daad
van gehoorzaamheid moge strekken tot de bekering van de arme
zondaars, voor wie Jacinta zo veel offers heeft gebracht.
Ik weet dat Uwe Excellentie van mij geen volmaakt boekwerk
verwacht, want daartoe ben ik niet in staat en onbekwaam. Ik zal
u vertellen wat ik me herinner van deze bevoorrechte ziel, want
de goede God gaf mij het voorrecht haar meest intieme vertrouwelinge
te zijn. Ik acht haar heiligheid zo hoog, dat ik de
dierbaarste herinneringen aan haar koester en alleen met veel
achting en eerbied aan haar kan terug denken.
2. Geheimen bewaren
Ondanks mijn goede wil om te gehoorzamen, zou ik Uwe
Excellentie toch willen vragen mij toe te staan enkele onderwerpen
voor mezelf te houden en te bewaren tot de drempel van de
eeuwigheid, omdat zij op mijzelf betrekking hebben. U zult het
toch niet vreemd vinden, dat ik sommige dingen wil bewaren tot
de eeuwigheid? Heeft Onze Lieve Vrouw me daarin niet het
voorbeeld gegeven? De H.Schrift zegt ons immers dat Maria “al
1 Dom José Alves Correia da Silva (1872-1957), de eerste bisschop van het
opnieuw opgerichte bisdom Leiria, waar Fatima toe hoort.

deze dingen bewaarde in haar hart”? 2 En wie had ons beter de
geheimen van de goddelijke barmhartigheid kunnen meedelen!
Toch heeft zij ze met zich meegenomen als in een omheinde tuin,
naar het paleis van de goddelijke koning. Ik herinner me een
uitspraak van een vroom priester, toen ik nog pas elf jaar was. Als
zovele anderen kwam hij me vragen stellen. Hij ondervroeg me
onder andere over iets, waar ik niet over wilde praten. Toen hij de
hele lijst met vragen had afgewerkt, zonder over dat ene onderwerp
een echt antwoord te hebben gekregen, gaf de goede priester me
een kruisje en zei, misschien omdat hij begreep dat dit een te
delicaat onderwerp was:
– Oké, meisje. Het geheim van de koningsdochter moet
verborgen blijven in het diepst van haar hart.
Ik begreep toen niet wat hij daarmee bedoelde, maar wel
dat hij instemde met hoe ik dit deed. Ik vergat niet wat hij toen zei
en nu begrijp ik dat beter. Die priester was toen pastoor in Torres
Novas 3 . De eerwaarde priester heeft er geen idee van, hoe veel ik
in mijn verdere leven aan die uitspraak gehad heb en daarom
denk ik nog steeds met grote dankbaarheid aan hem terug.
Toch heb ik op zekere dag een vroom priester over deze
geheimhouding geraadpleegd, omdat ik niet wist wat ik moest
antwoorden als ze me zouden vragen of Onze Lieve Vrouw verder
nog iets gezegd had. Die mijnheer, die toen pastoor van Olival 4
was, zei tegen ons:
– Kinderen, jullie mogen gerust jullie intieme geheim bewaren
voor God en voor jezelf. Als die vraag jullie gesteld wordt,
geef dan als antwoord: Ja, Onze Lieve Vrouw heeft ons nog meer
gezegd, maar dat is een geheim. En als ze jullie hierover blijven
doorvragen, denk dan aan het geheim dat die Dame jullie heeft
meegedeeld en zeg: Onze Lieve Vrouw heeft tegen ons gezegd
dat we het aan niemand mochten vertellen en dat doen we dus
ook niet. Zo brengen jullie het geheim bij Onze Lieve Vrouw in
veiligheid.
Wat begreep ik de uitleg en leiding van die eerbiedwaardige
oude man goed!
2 Lc 2, 19-51.
3 Pastoor António de Oliveira Reis (overleden in 1962).
4 Pastoor Faustino José Jacinto Ferreira (overleden in 1924).
35

Ik besteed al te veel tijd aan deze inleidingen en U zal zeggen
dat U niet weet wat dat voor nut heeft. Ik moet nu echt een begin
proberen te maken aan mijn verhaal over het leven van Jacinta.
Aangezien ik niet over vrije tijd beschik, zal ik in de stille uren van
het werk met een potlood en een blaadje papier, dat ik tussen
mijn naaiwerk heb verstopt, me trachten te herinneren en opschrijven
wat de heilige Harten van Jezus en Maria mij in
herinnering willen laten brengen.
3. Gebed tot Jacinta
36
Je korte vlucht
Over deze aarde,
Lieve Jacinta,
Was vol pijn
En vol liefde voor Jezus.
Vergeet niet wat ik je vroeg:
Wees mijn vriendin
Voor de troon
Van de Maagd Maria.
Blanke lelie,
Glinsterende parel,
Daar hoog in de hemel
Waar jij leeft,
Serafijn van liefde,
Met je broertje in glorie:
Bid voor mij
Aan de voeten van de Heer. 5
5 Ondanks haar gebrekkige scholing had Lucia aanleg om te dichten. Zij
heeft diverse gedichten geschreven.

1. Karakter
I. PORTRET VAN JACINTA
Hoogwaardige Excellentie,
Vóór de gebeurtenissen van 1917 voelde ik, behalve de
familieband, geen enkele bijzondere band met Jacinta en Francisco
of speelde ik liever met een van hen dan met welk ander kind
ook. Integendeel, ik vond Jacinta niet prettig om mee om te gaan,
omdat ze zo overgevoelig was. Het kleinste ruzietje, zoals dat
onder spelende kinderen nu eenmaal voorkomt, was voor haar
reden om te pruilen en de koppige ezel uit te hangen, zoals wij dat
noemden. De liefste woordjes, zoals kinderen die in zulke omstandigheden
tegen elkaar kunnen zeggen, hielpen niet om haar
weer bij het spel te betrekken. Zíj moest bepalen wat er gespeeld
werd en zíj moest zeggen met wie ze samen deed. Toch had ze
ook toen al een goed hart. De goede God had haar begiftigd met
een zacht en aanhankelijk karakter, wat haar lief en aanhankelijk
maakte.
Waarom, weet ik niet, maar Jacinta en haar broertje
Francisco hadden een speciale voorliefde voor mij en ze haalden
me bijna altijd op om te spelen. Ze gingen niet graag met de andere
kinderen om en vroegen altijd of ik met ze mee ging naar een put
van mijn ouders, achter in de boomgaard. Eenmaal daar, dan was
het Jacinta die uitkoos wat we gingen spelen. Het liefst deed ze
het spel met de steentjes of met de knopen. Dat speelden we
terwijl we op die put zaten, waarop grote stenen lagen, in de
schaduw van een olijfboom en twee pruimenbomen. Het knopenspel
bracht me niet zelden in een lastig parket, want als ik
werd geroepen om te komen eten, zat ik zonder knopen aan mijn
kleren. Meestal had zij gewonnen en dan kreeg ik van mijn moeder
op m’n kop. Ik moest ze onmiddellijk aannaaien, maar hoe lukte
het me om ze van haar terug te krijgen? Behalve dat pruilen had
zij nog een gebrekje: ze was hebberig. Zij wilde de knopen bewaren
voor het volgende spelletje, dan hoefde zij ze niet van haar eigen
jurk af te halen. Alleen als ik dreigde met nooit meer met haar te
zullen spelen, lukte het me ze terug te krijgen!
Maar het gebeurde vaak dat ik niet aan de wensen van mijn
vriendinnetje kon voldoen. Mijn oudste zussen, de een naaister
37

en de ander weefster, waren de hele dag thuis en daarom vroegen
veel buurvrouwen aan mijn moeder of zij hun kleine kinderen bij
ons in de tuin met mij mochten laten spelen, zodat de grote zussen
dan een oogje in het zeil konden houden terwijl de moeders op
het land gingen werken. Mijn moeder vond het altijd goed, hoewel
mijn zussen er veel tijd door verloren. Ik moest de kleintjes dan
bezighouden en opletten dat ze niet in de put vielen.
Drie grote vijgenbomen beschermden de kinderen tegen de
hitte van de zon; de takken dienden als schommel en een oude
dorsvloer deed dienst als eetkamer. Als op zulke dagen Jacinta
en haar broertje kwamen om te vragen of ik mee ging naar onze
geliefde plek, zei ik dat ik niet mee kon omdat ik van mijn moeder
thuis moest blijven. De twee schikten zich daar met tegenzin in
en deden dan maar mee aan de spelletjes. In het middaguur gaf
mijn moeder haar kinderen catechismusles, vooral tegen de tijd
van de vasten want, zei ze, ik wil me niet hoeven schamen als
mijnheer pastoor jullie vragen gaat stellen in verband met het
vervullen van de paasplicht. Al die kinderen bleven dan bij die
les; ook Jacinta.
2. Haar gevoeligheid van ziel
Op een dag beschuldigde een van die kinderen een ander
ervan lelijke woorden te hebben gezegd. Mijn moeder was heel
boos op dat kind. Ze zei dat je zulke lelijke dingen niet mag zeggen,
dat zoiets zonde is en dat Jezus daar verdriet van heeft en dat
zondaars naar de hel gaan, als ze niet biechten. Die les vergat de
kleine Jacinta niet. De eerstvolgende keer dat ze diezelfde kinderen
ontmoette, vroeg ze:
– Mag je vandaag niet met ons mee gaan?
– Nee.
– Dan ga ik met Francisco naar onze tuin.
– Waarom blijf je niet hier?
– Mama wil niet dat we hier spelen, als die kinderen hier
zijn. Ze zei dat we dan maar in onze eigen tuin moesten spelen.
Ze wil niet dat ik die lelijke dingen leer die zonde zijn en waar
Jezus niet van houdt.
Daarna fluisterde ze in mijn oor:
– Als je van je moeder mag, kom je dan naar ons huis?
38

– Ja.
– Ga het haar dan vragen.
Ze nam haar broertje bij de hand en ging naar haar eigen
huis.
Zoals ik al zei, was een van haar geliefde spelletjes het
pandenspel. Zoals Uwe Excellentie wel zal weten, geeft degene
die wint, aan degene die verliest een opdracht. Zij gaf graag de
opdracht om een vlinder te vangen en die bij haar te brengen. Ze
vroeg ook wel eens om een bloem te halen, die ze had uitgekozen,
en die aan haar te geven. Op zekere dag deden we dat spel bij
mijn ouders thuis en het viel zo uit, dat ik won en haar dus een
opdracht moest geven. Mijn broer zat aan de tafel te schrijven en
ik zei, dat ze hem moest omhelzen en een zoentje geven. Maar
zij antwoordde:
Nee, dat doe ik niet! Zeg maar iets anders. Waarom zeg je
niet dat ik Onze Lieve Heer daar een kusje moet geven? (er hing
een kruisbeeld aan de muur).
– Oké, zei ik, klim op een stoel, breng het kruisbeeld hier en
je moet op je knieën drie omhelzingen en drie kusjes geven: één
voor Francisco, één voor mij en één voor jezelf.
– Aan Onze Lieve Heer geef ik er zoveel als je maar wil.
Ze ging het kruis halen, kuste en omhelsde het met zoveel
eerbied dat ik nooit meer zal vergeten hoe ze dat deed. Toen keek
ze aandachtig naar Onze Lieve Heer aan het kruis en vroeg:
– Waarom is Onze Lieve Heer zo vastgespijkerd aan het
kruis?
– Hij stierf voor ons.
– Vertel me hoe dat ging, zei ze.
3. Liefde voor Christus aan het kruis
’s Avonds vertelde mijn moeder altijd een verhaaltje. Mijn
vader en mijn oudste zussen vertelden verhalen over toverfeeën,
in goud geklede prinsessen, koningsduifjes enz. Maar mijn moeder
vertelde over Johannes de Doper, het lijden van Christus enz.
Omdat ik het lijdensverhaal kende als een ‘verhaaltje’ en ik
verhalen maar één keer hoefde te horen om ze nauwkeurig te
kunnen navertellen, ging ik ‘het verhaal van Onze Lieve Heer’,
zoals ik het noemde, aan mijn speelmakkertjes vertellen. Toen
39

mijn zusje 6 langs kwam en merkte dat we het kruis in onze hand
hadden 7 , pakte ze het van ons af, gaf ons een standje en zei dat
ze niet wilde dat we met heilige voorwerpen speelden. Jacinta
stond op, ging naar mijn zusje toe en zei:
– Maria, niet boos zijn! Ik had het gepakt maar ik zal het
nooit meer doen!
Mijn zusje aaide haar over haar bol en zei dat we maar buiten
moesten gaan spelen omdat we binnen overal aan zaten.
Daar vervolgden wij ons verhaal, op de put waar ik het al
over heb gehad. Omdat die verborgen lag achter een paar
kastanjebomen, een berg stenen en een braamstruik, zouden we
die plek een paar jaar later uitkiezen voor onze intieme gesprekken,
vurige gebeden en, om u eerlijk alles te vertellen, soms ook bittere
tranen. Wij mengden onze tranen met het water van dezelfde
bron waaruit wij dronken. Was die put niet het beeld van de heilige
Maagd, in wier hart wij onze tranen droogden en waaruit wij de
zuiverste troost dronken?
Maar om terug te komen op ons verhaal: toen Jacinta de
geschiedenis van het lijden van Onze Lieve Heer hoorde, was zij
er zo van onder de indruk dat ze begon te huilen.
– Arme Jezus! zei ze, ik zal nooit een enkele zonde doen. Ik
wil niet dat hij nog meer lijdt.
4. Haar gevoelige karakter
De kleine Jacinta ging ook altijd graag, bij het vallen van de
avond, naar het erf voor ons huis om te kijken naar de prachtige
zonsondergang en de sterrenhemel erna. Ze genoot van die
avonden bij maneschijn. We deden weddenschappen over wie de
sterren, die wij de lampjes van engelen noemden, kon tellen. De
maan was Onze Lieve Vrouw en de zon was Onze Lieve Heer,
waarop Jacinta soms zei:
– Ik houd het meest van de lamp van Onze Lieve Vrouw
want die brandt niet zo in je en verblindt je niet, zoals die van
Onze Lieve Heer doet.
6 Maria dos Anjos, het oudste zusje van Lucia (overleden in 1986).
7 Bezoekers kunnen dit kruis nog steeds zien in het huis van Lucia.
40

Het is inderdaad zo, dat daar op sommige dagen in de zomer
de zon heel fel schijnt en Jacinta, een teer poppetje, had altijd
veel last van de warmte.
5. Kindercatechese
Omdat mijn zus lid was van de broederschap van het H.Hart
van Jezus, zorgde zij ervoor dat, als er kinderen hun plechtige
communie deden, ik ook mijn eerste communie hernieuwde. Bij
een zo’n plechtigheid nam mijn tante haar dochtertje mee. Jacinta
keek haar ogen uit naar de bruidjes, ‘engeltjes’ werden ze genoemd,
die bloemen strooiden. Sinds die dag ging ze soms, als we aan
het spelen waren, even weg, plukte een handvol bloemen en
strooide die over me heen.
– Waarom doe je dat, Jacinta?
– Ik strooi bloemen over je heen, net als de engeltjes.
Ook hielp mijn zus vaak om op een of andere feestdag,
Sacramentsdag geloof ik, een paar van de kinderen die uitgekozen
waren om als ‘engeltjes’ in de processie mee te lopen en bloemen
voor het Allerheiligste te strooien, aan te kleden. Omdat ik altijd
een van de uitverkorenen was, vertelde ik aan Jacinta, terwijl mijn
zusje de jurk aan paste, over het aanstaande feest en dat ik
bloemen zou strooien voor Jezus. Jacinta vroeg of ik aan mijn
zus wilde vragen of zij ook mee mocht doen. Ik vroeg het en mijn
zus vond het goed. Ze paste haar ook een jurkje aan en bij de
repetities deed ze voor, hoe wij bloemen voor Jezus moesten
strooien.
– Kunnen we hem ook zien? wilde Jacinta weten.
– Ja, zei mijn zus, mijnheer pastoor draagt hem.
Jacinta danste van blijdschap en vroeg alsmaar of het nog
lang duurde voor het feest er was. Eindelijk kwam de grote dag en
de kleine Jacinta was uitgelaten. We gingen zitten naast het altaar
en in de processie liepen we ieder aan een kant van het baldakijn
met het Allerheiligste erop, het mandje met bloemen in onze hand.
Op de plaatsen die mijn zusje had aangegeven strooide ik de
bloemen. Maar wat voor gebaren ik ook naar Jacinta maakte, het
lukte me niet haar ook maar één bloemetje te laten strooien. Ze
bleef strak kijken naar mijnheer pastoor en verder niets. Na de
41

plechtigheid nam mijn zus ons mee de kerk uit en vroeg aan
Jacinta:
– Waarom heb je geen bloemen voor Jezus gestrooid?
– Omdat ik hem niet zag.
Toen vroeg ze aan mij:
– Heb jij hem dan wel gezien?
– Nee, maar weet je dan niet dat het Kindje Jezus in de
hostie onzichtbaar is, dat hij verborgen blijft? In de communie
ontvangen we hem
– En als jij hem in de communie ontvangt, praat je dan met
hem?
– Ja.
– En waarom zie je hem dan niet?
– Omdat hij verborgen is.
– Ik ga aan mama vragen of ik ook ter communie mag gaan.
– Nee, dat kan niet. Mijnheer pastoor zegt dat je daarvoor
minstens tien jaar moet zijn.
– Maar jij hebt toch ook al je eerste communie gedaan en je
bent nog niet eens tien.
– Ja, omdat ik de hele catechismus al kende en jij weet nog
niets.
Toen vroeg ze of ik hun les wilde geven. Ik benoemde mezelf
tot catechete van mijn nichtje en neefje en ik moet zeggen: ze
waren voorbeeldige leerlingen, ijverig tot en met. Hoewel ik meestal
op alles een antwoord wist, schoot me, nu het ernst werd met de
lessen, niet veel te binnen. Op zekere dag zei Jacinta dan ook:
– Leer ons eens wat nieuws. Die dingen weten we allang.
Ik moest toegeven dat ik alleen dingen wist wanneer iemand
me er speciaal naar vroeg.
– Vraag aan je moeder of je naar de kerk mag om les te
krijgen.
De twee kleuters, die vurig verlangden om de ‘verborgen
Jezus’, zoals ze hem noemden, te ontvangen gingen het aan hun
moeder vragen. Mijn tante zei wel ‘ja’ maar ze liet hen toch maar
een paar keer gaan. Want, zei ze, de kerk is tamelijk ver weg en
mijnheer pastoor geeft jullie de communie toch niet voordat jullie
tien zijn 8 .
8 Jacinta was geboren op 11 maart 1910.
42

Jacinta stelde me steeds weer vragen over de verborgen
Jezus en ik herinner me dat ze op een dag vroeg:
– Hoe kan het, dat zoveel mensen tegelijk het Kindje Jezus
ontvangen? Krijgt iedereen een stukje?
– Nee, zie je niet dat er heel veel hosties zijn en dat in iedere
hostie een Kindje zit?
Wat een onzinnige dingen moet ik haar wel niet hebben
verteld!
6. Jacinta, het herderinnetje
Intussen had ik de leeftijd bereikt waarop mijn moeder haar
kinderen er met de schapen opuit stuurde. Mijn zusje Carolina
was dertien jaar geworden 9 en moest dus gaan werken. Daarom
droeg mijn moeder mij de zorg op van onze kudde schapen. Ik
deelde het nieuws mee aan mijn speelmakkertjes en zei dat ik
niet meer met hen kon spelen. Mijn kleine vriendjes konden zich
echter niet bij de scheiding neerleggen. Ze vroegen hun moeder
of ze met me mee mochten maar dat feest ging niet door. Er zat
niets anders op dan ons bij de scheiding neer te leggen. Toen
kwamen ze me bijna iedere avond tegemoet en daarna renden
we naar onze boomgaard, op het erf, in afwachting tot Onze Lieve
Vrouw en de engelen hun lampjes aanstaken en ze bij het raam
zetten om ons licht te geven. Was er geen maanlicht, dan zeiden
we dat Onze Lieve Vrouw geen olie meer had om de lampen aan
te steken.
De twee hadden moeite zich neer te leggen bij de afwezigheid
van hun vroegere speelmakkertje. Daarom bleven ze bij hun
moeder zeuren dat zij óók hun eigen kudde mochten weiden.
Waarschijnlijk om van het gezeur af te zijn, liet mijn tante hen
toen ook maar voor hun schapen zorgen, hoewel ze er eigenlijk
nog te klein voor waren. Uitgelaten van blijdschap kwamen ze mij
het goede nieuws vertellen en we spraken af dat we iedere dag de
kudden samen zouden brengen. Ieder zou zijn schapen uit de
schaapskooi halen op het tijdstip dat z’n moeder aangaf en wie
het eerst was, zou op de anderen wachten bij de Barreiro (zo
9 Carolina overleed op 31 maart 1992.
43

noemden we een vijvertje aan de voet van de berg). Als iedereen
er was, bespraken we waar we de schapen die dag zouden laten
grazen en dan gingen we er op uit, blij en tevreden, alsof we naar
een feest gingen!
En hier, Excellentie, zien we Jacinta in haar nieuwe leven
als herderinnetje. We hielden de schapen in toom door ze van
onze boterhammen te laten mee eten. Als we dan op de uitgekozen
plek aankwamen, konden we rustig spelen, want de schapen liepen
niet van ons weg. Jacinta vond het leuk om in het dal de echo van
haar stem te horen. Een geliefd spel van ons was dan ook om op
de hoogste rots in de bergen te gaan zitten en heel hard namen te
roepen. De naam die de beste echo gaf, was ‘Maria’. Jacinta zegde
soms het hele Weesgegroet, waarbij ze wachtte met het volgende
woord tot het vorige niet meer echode.
We zongen ook graag. Buiten de populaire liedjes, waarvan
we er maar al te veel kenden, zong Jacinta het liefst ‘Salve Nobre
Padroeira’ (Gegroet, edele Patrones), ‘Virgem Pura’ (Zuivere
Maagd) en ‘Anjos, cantai comigo’ (Engelen zingt met mij). Ook
hielden we veel van dansen en welk instrument we de andere
herders ook hoorden spelen, het zette ons meteen aan het dansen.
Jacinta, klein als ze was, danste echt heel leuk.
Er was ons gezegd dat we na de lunch het rozenhoedje
moesten bidden. Maar omdat we de hele dag eigenlijk nog te kort
vonden om te spelen, hadden we iets bedacht om ons daar snel
vanaf te maken: we lieten de kralen vlug door onze vingers glijden
en zeiden alleen maar: ‘Weesgegroet, weesgegroet, weesgegroet’
en zo nog een paar keer. Aan het eind van ieder tientje zeiden we
na een korte pauze alleen maar het woord: ‘Onze Vader’. Zo waren
we snel door ons rozenhoedje heen!
Jacinta deed ook graag het volgende: ze nam de witte
lammetjes in haar armen, zette ze op haar schoot en aaide en
kuste ze en ’s avonds droeg zij ze over haar schouders, zodat ze
niet zo moe werden. Ze ging een keer midden tussen de schapen
lopen.
– Waarom loop je midden tussen de schapen, Jacinta? Vroeg
ik haar.
– Ik doe net als Onze Lieve Heer op dat plaatje dat ik
gekregen heb, waar hij ook tussen een heleboel schapen loopt,
met één over z’n schouders.
44

7. De eerste verschijning
Hier heeft u dus, Excellentie, min of meer een idee van de
eerste zeven levensjaren van Jacinta, tot aan die dertiende mei,
een mooie, heerlijke dag zoals zovele andere ervóór. Die dag
kozen we bij toeval –tenminste, als we in de plannen van de
Voorzienigheid van toeval kunnen spreken– als weidegrond voor
onze kudde een stuk grond dat van mijn ouders was. Het heette
Cova da Iria. Zoals altijd bespraken we bij Barreiro –waar ik het al
over heb gehad- de weidegrond van de dag en zo kwam het, dat
we een heideveld moesten oversteken, wat de rit dubbel zo lang
maakte. Daarom moesten we langzaam lopen, zodat de schapen
onderweg konden grazen. Pas tegen de middag kwamen we op
de plaats van bestemming aan.
Ik blijf nu niet stilstaan bij alles wat er op die dag gebeurde,
want dat weet u allemaal al en het zou maar tijdverlies zijn.
Trouwens, wat mij betreft vind ik, behalve de verdienste van de
gehoorzaamheid, alles wat ik ga schrijven tijdverlies. Ja, ik zie
niet wat dat allemaal voor nut voor u heeft, of het zou moeten zijn
om de onschuld van dat kind te leren kennen.
Voordat ik u begin te vertellen wat ik me herinner over deze
nieuwe periode in het leven van Jacinta, moet ik u zeggen dat er
in de verschijningen van Onze Lieve Vrouw een paar dingen waren
waarvan wij hadden afgesproken ze aan niemand te vertellen.
Maar misschien ben ik nu toch wel verplicht om daar iets van te
zeggen, om namelijk uit te leggen waar Jacinta zo’n grote liefde
tot Jezus, tot het lijden en tot de zondaars voor de redding van
wie zij zoveel offers heeft gebracht, vandaan haalde. U weet vast
wel dat het Jacinta was die, stralend van blijdschap, zoveel geluk
niet voor zich kon houden en onze afspraak om het aan niemand
te vertellen, brak. Toen we op die bewuste middag als versuft
door wat ons overkomen was, stil voor ons uit zaten te kijken, riep
Jacinta van tijd tot tijd geestdriftig uit:
– O, wat een mooie Dame!
– Ik zie het al, zei ik, jij gaat het nog eens tegen iemand
zeggen!
– Nee, nee, ik zeg het echt niet.
Toen haar broertje de volgende dag naar me toe kwam om
me te zeggen dat ze het de vorige avond thuis verteld had, hoorde
Jacinta de beschuldiging zwijgend aan.
45

– Zie je wel, ik had het al gedacht, zei ik.
– Ik kon het echt niet vóór me houden, zei ze huilend.
– Nou, huil maar niet en zeg verder tegen niemand iets van
wat de Dame heeft gezegd.
– Ja, maar ik heb het al gezegd
– Wat heb je gezegd?
– Dat die Dame beloofd heeft ons naar de hemel te halen.
– O jee, dat moest er dus meteen al uit!
– Het spijt me. Ik zal voortaan nooit meer iets zeggen!
8. Nadenken over de hel
Toen we die dag op de plek kwamen waar we onze schapen
zouden grazen, ging Jacinta mijmerend op een steen zitten.
– Kom mee, spelen, Jacinta!
– Nee, vandaag even niet.
– Waarom niet?
– Ik zit na te denken. Die dame zei dat we het rozenhoedje
moesten bidden en veel offertjes brengen voor de zondaars. Nou,
als we het rozenhoedje bidden, moeten we het Onzevader en het
Weesgegroet voortaan voluit zeggen. En hoe doen we dat met
die offertjes?
Francisco kwam al vlug met een goed voorstel.
– We geven ons brood aan de schapen. Dat is dan een offer.
Binnen een paar minuten was ons hele lunchpakket onder
de schapen verdeeld. En zo vastten we strenger dan de strengste
Kartuizer! Jacinta bleef maar op haar steen zitten nadenken en
vroeg op een gegeven moment:
– Die Dame zei ook dat er veel zielen naar de hel gaan. Wat
is de hel eigenlijk?
– Dat is een kuil met dieren en een grote brandstapel (dat
zei mijn moeder altijd) en daar komen de zondaars in die niet
biechten en daar blijven ze altijd branden.
– Kom je daar nooit meer uit?
– Nee.
– Ook niet na heel veel jaar?
– Nee. Aan de hel komt nooit een eind. En aan de hemel
ook niet. Wie naar de hemel gaat, gaat er ook nooit meer uit. En
wie naar de hel gaat, ook niet. Begrijp je niet dat ze eeuwig zijn?
Ze hebben geen einde.
46

Dat was onze eerste meditatie over de hel en over de
eeuwigheid. Wat de meeste indruk maakte op Jacinta, was de
eeuwigheid. Zelfs als we aan het spelen waren vroeg ze soms
opeens:
– Zeg, na heel, héél veel jaren, houdt de hel dan nog niet
op?
Een andere keer vroeg ze:
– En die mensen die daar branden, gaan die niet dood?
Worden die geen as? Als we veel voor de zondaars bidden, laat
Onze Lieve Heer ze er dan uit? Ook niet als we offertjes brengen?
Arme mensen! We moeten maar veel voor ze bidden en offertjes
brengen!
Soms zei ze erbij:
– Wat is die Dame toch lief! Ze heeft ons al beloofd dat we
naar de hemel gaan!
9. Liefde voor de zondaars
Jacinta nam het offeren voor de zondaars zo ernstig op dat
ze geeen enkele gelegenheid voorbij liet gaan. Zo waren er een
paar kinderen uit twee gezinnen van de Moita 10 die langs de deuren
liepen te bedelen. We kwamen ze een keer tegen toe wij onze
kudde aan het weiden waren. Toen Jacinta hen zag zei ze:
– Zullen we onze boterhammen aan die arme kinderen geven
voor de bekering van de zondaars?
En zij bracht ze. Die middag zei ze dat ze honger had. Nu
stonden daar een paaar dwergeiken en steeneiken. De eikels waren
nog tamelijk groen. Toch zei ik dat we ze wel konden eten. Francisco
klom in een steeneik om zijn zakken te vullen, maar Jacinta
herinnerde zich dat we beter de eikels van de dwergeik konden
eten, omdat die bitterder zijn. En zo genoten we die middag van
dat verrukkelijke eten! Jacinta maakte daar een van haar gebruikelijke
offers van. Ze at ofwel eikels van de dwergeiken ofwel
olijven van de olijfbomen.
Ik zei een keer tegen haar:
– Die moet je niet eten Jacinta, die zijn echt te bitter.
10 In die tijd een gehucht ten noorden van de Cova da Iria, ongeveer 1 km van
de plaats van de verschijningen.
47

– Daarom eet ik ze juist, om de zondaars te bekeren.
Dit was niet onze enige manier van vasten. We spraken af
om, telkens als we die arme kinderen tegen kwamen, hun ons
brood te geven. Die arme kinderen waren blij met onze gift en
deden hun best om ons te ontmoeten en wachtten ons op. Zo
gauw we ze zagen, ging Jacinta hun al het eten van die dag
brengen, met zo’n vanzelfsprekendheid dat het leek of ze het zelf
niet nodig had. Op zulke dagen bestond ons eten uit dennenappels,
wortels van een klokbloemetje (een geel bloemetje dat aan de
wortel een bolletje heeft ter grootte van een olijf), moerbeien,
paddestoelen en enkele dingen die we vonden aan de wortel van
dennenbomen maar waarvan me op dit moment de naam niet te
binnen schiet. Ook aten we vruchten, als die er waren, op een
terrein dat van mijn vader was.
Jacinta kon maar niet genoeg offertjes brengen. Op zekere
dag bood een buurman mijn moeder een goede weide aan voor
onze kudde, maar die was tamelijk ver weg en het was hartje
zomer. Mijn moeder nam het gulle aanbod aan en stuurde me
daar heen. Omdat daar in de buurt een vijver was, waar de kudde
kon drinken, zei ze dat we het beste daar onze middagrust konden
nemen, in de schaduw van de bomen. Onderweg kwamen we
onze arme vriendjes tegen en Jacinta gaf hun al onze boterhammen.
Het was een mooie dag, maar snikheet. Op die harde,
droge rotsgrond 11 leek de zon alles te willen verschroeien. We
kregen dorst en er was geen druppel water om te drinken. Eerst
brachten we het offer edelmoedig voor de bekering van zondaars,
maar in de loop van de middag werd het niet meer uit te houden.
Ik stelde mijn kameraadjes voor om ergens in de buurt wat
water te gaan vragen. Daar waren ze het mee eens en ik klopte
aan bij een oud vrouwtje dat me niet alleen een kannetje water
gaf, maar ook een stuk brood dat ik dankbaar aannam en gauw
met de anderen wilde verdelen. Eerst gaf ik het kannetje aan
Francisco om te drinken.
– Ik hoef niet, zei hij.
– Waarom niet?
– Ik wil iets lijden voor de bekering van de zondaars.
11 ‘Pregueira’, plaatselijk woord voor rotsachtig, onvruchtbaar terrein.
48

– Drink jij dan, Jacinta!
– Ik wil ook lijden voor de bekering van de zondaars.
Ik goot het water toen maar in de holte van een steen voor
de schapen en bracht het kannetje terug naar de eigenares. Maar
de hitte werd steeds erger. De boomkevers en de krekels sloten
zich met hun geluid aan bij het kwaken van de kikkers in de nabije
poel en het was een gekwaak en getsjirp om niet meer uit te
houden. Jacinta die toch al zo zwak was en nu zo’n dorst had, zei
met haar natuurlijke eenvoud:
– Ga aan de sprinkhanen en de kikkers zeggen dat ze moeten
ophouden. Ik verga van de hoofdpijn!
Toen zei Francisco:
– Heb je dat dan niet over voor de zondaars?
Het arme kind nam haar hoofd tussen haar handjes en zei:
– Ja, wel, laten ze hun gang maar gaan.
10. Tegenstand van de familie
Intussen had het verhaal van wat gebeurd was zich snel
verspreid. Mijn moeder begon zich eraan te ergeren en stond erop
dat ik alles wat ik gezegd had terug nam. Op een dag wilde ze me,
voordat ik met de kudde weg ging, dwingen toe te geven dat ik
gelogen had. Om dat te bereiken deinsde ze er niet voor terug om
mooie woorden, bedreigingen en zelfs de bezemsteel te gebruiken.
Toen ze geen ander antwoord kreeg dan een stom stilzwijgen of
de bevestiging van wat ik al gezegd had, liet ze me met de kudde
schapen gaan, met de boodschap dat ik er in de loop van de dag
maar eens goed over na moest denken; dat, als ze ooit leugens
van haar kinderen geduld had, deze zeker nooit zou hebben
toegestaan en ze zou me die avond als ik terug kwam verplichten
naar de mensen toe te gaan die ik voor de gek had gehouden, om
te bekennen dat ik gelogen had en te zeggen dat het me speet.
Zo vertrok ik die dag met mijn schaapjes. Mijn makkertjes
stonden me al op te wachten. Toen ze zagen dat ik huilde gingen
ze naar me toe en vroegen wat er aan de hand was. Ik vertelde
wat er was gebeurd en vroeg:
– Oh, wat moet ik doen? Mama wil koste wat kost dat ik zeg
dat ik gejokt heb, maar dat kan ik toch niet zeggen?
Daarop zei Francisco tegen Jacinta:
49

– Zie je wel? Dat is jouw schuld. Waarom moest jij het nou
verklappen?
Het arme kind begon te huilen en op haar knieën, met
gevouwen handen, vroeg ze me om vergiffenis.
– Het was verkeerd van me, zei ze huilend, maar ik zeg
nooit meer iets tegen iemand!
U zou kunnen vragen, Excellentie, wie haar zo’n daad van
nederigheid geleerd heeft. Ik weet het niet. Misschien heeft ze
haar broertjes vergiffenis zien vragen aan haar ouders op de avond
voor hun Eerste Communie. Het kan ook zijn dat de H.Maagd aan
Jacinta meer genaden, kennis van God en van deugden had
gegeven.
Toen mijnheer pastoor 12 ons enige tijd later liet roepen om
ons te ondervragen, boog Jacinta haar hoofd en met moeite kon
de eerwaarde twee of drie woorden uit haar krijgen. Buiten vroeg
ik haar:
– Waarom wou je geen antwoord geven aan mijnheer
pastoor?
– Omdat ik jou beloofd had tegen niemand meer iets te
zeggen.
Op zekere dag vroeg ze mij:
– Waarom mogen we niet zeggen dat die Dame ons heeft
gevraagd offertjes te brengen voor de zondaars?
– Anders gaan ze ons vragen wélke offertjes we brengen.
Mijn moeder werd steeds bozer over het verloop van de
gebeurtenissen. Daarom ondernam ze weer een poging om mij
zover te krijgen dat ik bekende dat ik gelogen had. Op een morgen
riep ze me bij zich en zei dat ze me naar de pastorie zou brengen.
Als je daar bent, val je op je knieën, je zegt dat je gelogen hebt en
je vraagt vergiffenis, zei ze. Toen we voorbij het huis van mijn tante
kwamen, ging mijn moeder even naar binnen. Ik maakte van de
gelegenheid gebruik om aan Jacinta te vertellen wat er gaande
was. Toen zij mijn bedrukte gezicht zag, kreeg ze tranen in haar
ogen en ze zei:
– Ik kom direct uit bed, roep Francisco en we gaan bidden
bij jullie put. Als je terug bent, kom daar dan ook heen.
12 De eerste ondervraging door de pastoor, Manuel M.Ferreira, vond plaats
eind mei 1917.
50

Toen ik terug was, liep ik meteen naar de put en daar zaten
de twee op hun knietjes te bidden. Zo gauw ze me zagen liep
Jacinta naar me toe, omhelsde me en vroeg hoe het afgelopen
was. Ik vertelde het en zei:
– Zie je wel? We hoeven niet bang te zijn voor niets. Die
dame helpt ons altijd. Ze houdt heel veel van ons!
Sinds de dag dat Onze Lieve Vrouw ons geleerd had onze
offertjes op te dragen aan Jezus, vroeg Jacinta telkens als we
hadden afgesproken er een te brengen of ook als we een of andere
beproeving te doorstaan hadden:
– Heb je al tegen Jezus gezegd dat het uit liefde tot hem is?
Als ik dan ‘nee’ zei…
– Zeg ik het hem dan nu.
Ze vouwde haar handjes, hief haar ogen naar de hemel en zei:
– Jezus, het is uit liefde tot u en voor de bekering van de
zondaars.
11. Liefde tot de H.Vader
Twee priesters die ons kwamen ondervragen, raadden ons
aan voor de H.Vader te bidden. Jacinta vroeg wie de H.Vader was
en de goede priesters legden ons uit wie de H.Vader was en dat
wij veel voor hem moesten bidden. Vanaf dat ogenblik had Jacinta
zo’n grote liefde voor de paus dat ze, telkens wanneer ze een
offertje aan Jezus opdroeg, er aan toe voegde: ‘en voor de H.Vader’.
Aan het eind van het rozenhoedje bad ze altijd drie Weesgegroeten
voor de paus en soms zei ze:
– Wat zou ik de H.Vader toch graag eens zien! Hier komen
zoveel mensen en de H.Vader komt nooit 13 .
In haar kinderlijke onnozelheid dacht ze dat de paus die reis
kon maken net als de andere mensen.
Eens op een dag kregen mijn vader en mijn oom 14 bevel om
de volgende dag met ons voor de burgemeester te verschijnen 15 .
13 Op 13 mei 1967 was Paulus VI, en op 13 mei 1982 was Johannes Paulus II
in Fatima.
14 Lucia’s vader heette António dos Santos (overleden in 1919). Haar oom
was Manuel Pedro Marto, de vader van Francisco en Jacinta (hij overleed
in 1955).
15 De burgemeester was Artur de Oliveira Santos (overleden in 1955).
51

Mijn oom zei dat hij zijn kinderen niet meenam want, zei hij, ik zie
geen reden om twee kinderen voor een rechtbank te brengen op
een leeftijd waarop ze nog niet verantwoordelijk zijn voor hun
daden. Bovendien zijn ze niet in staat lopend naar Vila Nova de
Ourém te gaan. Ik zie nog wel wat ze willen. Mijn vader dacht er
anders over.
– Ik neem mijn dochter wel mee. Ze redt zich er maar uit. Ik
heb geen verstand van die dingen.
Dat bevel was voor iedereen aanleiding om ons de stuipen
op het lijf te jagen. De volgende dag moest mijn vader bij het huis
van mijn oom een paar minuten op hem wachten. Ik liep vlug naar
het bed van Jacinta om haar gedag te zeggen. Omdat ik niet wist
of we elkaar ooit nog terug zouden zien, omhelsde ik haar. Huilend
zei het arme kind tegen me:
– Als ze je dood maken, zeg dan dat Francisco en wij net zo
zijn als jij en dat wij ook willen sterven. Ik ga direct met Francisco
naar de put om voor je te bidden.
Toen ik ’s avonds thuis kwam, liep ik direct naar de put en
daar zaten de twee op hun knietjes te huilen, gebogen over de
rand van de put, met hun hoofd in hun handen. Toen ze me zagen
waren ze verbaasd:
– Ben je daar? Je zusje kwam hier water halen en ze zei
tegen ons dat ze je al gedood hadden! Je kan niet geloven hoeveel
we gehuild en gebeden hebben om je…
12. In de gevangenis van Vila Nova de Ourém
Toen we een tijdje later werden vastgehouden, was wat
Jacinta het ergst vond het feit dat onze ouders niets van zich
lieten horen. Met tranen in haar ogen zei ze:
– Zowel jouw ouders als die van mij komen ons niet
opzoeken. Ze geven niets meer om ons!
– Huil maar niet, zei Francisco. Laten we het aan Jezus
opofferen voor de bekering van de zondaars.
En met z’n ogen en handen naar de hemel gericht bood hij
zijn offer aan:
– Jezus, het is uit liefde tot u en voor de bekering van de
zondaars.
En Jacinta voegde er nog aan toe:
52

– En ook voor de H.Vader en als eerherstel voor de zonden
die gedaan worden tegen het Onbevlekt Hart van Maria.
Toen wij, nadat we eerst van elkaar gescheiden waren, weer
in een vertrek in de gevangenis bij elkaar gebracht werden en ons
gezegd werd dat we even later gehaald zouden worden om op het
vuur te worden geroosterd, ging Jacinta bij een raam staan dat
uitkeek op de veemarkt. Eerst dacht ik dat ze afleiding zocht door
naar buiten te kijken, maar al vlug merkte ik dat ze stond te huilen.
Ik ging naar haar toe en vroeg waarom ze huilde:
– Omdat we dood gaan, zei ze, zonder dat we nog één keer
onze vader of moeder gezien hebben.
In tranen zei ze:
– Als ik tenminste nog maar mijn moeder kon zien!
– Wil je dan ook dat offer niet brengen voor de bekering van
de zondaars?
– Ja, ja.
En met een gezicht vol tranen, haar handen opgeheven,
bood ze het offer aan:
– Lieve Jezus, het is uit liefde voor u, voor de bekering van
de zondaars, voor de H.Vader en tot eerherstel van de zonden die
bedreven zijn tegen het Onbevlekt Hart van Maria.
De gevangenen die bij dit tafereel aanwezig waren, wilden
ons troosten:
– Waarom zeggen jullie dat geheim niet aan de burgemeester?
vroegen ze. Wat kan het jullie nou schelen dat die Dame
het niet wil?
– Nee, dat niet! antwoordde Jacinta met klem. Dan ga ik
liever dood.
13. Rozenhoedje in de gevangenis
We besloten toen het rozenhoedje te gaan bidden. Jacinta
nam de medaille die ze aan een kettinkje om haar hals droeg en
vroeg aan een van de gevangenen om die op te hangen aan een
spijker aan de muur en op onze knieën begonnen we te bidden.
Voor zover ze bidden konden, baden de gevangenen mee. In ieder
geval zaten ze op hun knieën. Na het rozenhoedje ging Jacinta
weer bij het raam staan huilen.
53

– Jacinta, ik dacht dat je dat offer aan Onze Lieve Heer
wilde opdragen? vroeg ik.
– Ja, dat wil ik ook, maar als ik aan mama denk, moet ik
vanzelf huilen.
Daarna wilden we bidden met ieder z’n eigen intentie. De
H.Maagd had ons immers gezegd dat wij onze gebeden en offertjes
ook moesten opdragen tot eerherstel van de zonden, bedreven
tegen het Onbevlekt Hart van Maria. Eén zou offeren voor de
zondaars, één voor de H.Vader en de derde voor eerherstel van
de zonden tegen het Onbevlekt Hart van Maria. Ik zei dat Jacinta
het eerst haar intentie mocht kiezen.
– Ik offer voor alle drie, zei ze, want ik vind ze alle drie mooi.
14. Gehechtheid aan het dansen
Een van de gevangenen speelde mondharmonica. Om ons
wat af te leiden gingen ze dus maar muziek maken en zingen. Ze
vroegen of we een dansje kenden. We zeiden dat we de ‘fandango’
en de ‘vira’ kenden. Jacinta danste met een arme boef die, toen
hij zag hoe klein ze was, maar ging dansen met haar op zijn arm!
Moge Onze Lieve Vrouw medelijden met hem hebben gehad en
hem hebben bekeerd.
Nu zal u wel denken, Excellentie, dat is ook een mooie
voorbereiding op de marteldood!... Dat is waar, ja. Maar we waren
nog maar kinderen, we dachten niet verder. Jacinta hield heel
veel van dansen en ze had er aanleg voor. Ik herinner me dat ze
op zekere dag zat te huilen om haar broer, die in de oorlog was en
van wie gedacht werd dat hij gesneuveld was. Om haar wat af te
leiden organiseerde ik met twee van haar broertjes een dansje.
Terwijl ze liep te dansen, veegde ze alsmaar haar tranen van haar
gezicht. Ondanks dat ze zo graag danste – soms hoefde ze maar
ergens een herder te horen spelen, of ze begon te dansen - zei ze
op zekere dag, toen de feesten van Sint Jan en Carnaval naderden:
– Ik dans nu niet meer.
– Waarom niet?
– Daar wil ik een offer van maken voor Onze Lieve Heer.
En aangezien wij altijd degenen waren die uitmaakten wat
de kinderen speelden, was het afgelopen met de dansjes die bij
zulke gelegenheden werden gedaan.
54

II. NA DE VERSCHIJNINGEN
1. Gebeden en offers op de Cabeço
Mijn tante kreeg er genoeg van om er steeds maar weer
iemand op uit te sturen om haar kinderen naar huis te halen omdat
iemand met hen wilde spreken. Daarom vertrouwde ze de kudde
toe aan haar zoontje Jan (João) 16 . Deze verandering viel Jacinta
zwaar en wel om twee redenen: omdat ze nu met iedereen moest
spreken die haar opzocht en verder, zoals ze zei, omdat ze niet
meer de hele dag bij mij kon zijn. Maar ze moest zich er wel bij
neer leggen. Om zich te verstoppen voor de mensen die haar
zochten, verborg ze zich met haar broertje in de holte van een
rots 17 , op de helling van een berg vóór ons dorp, met bovenop een
windmolen. De grot zit in de oostelijke helling. De uitholling is zo
groot, dat de kinderen volkomen beschut waren tegen regen en
zon. Bovendien zijn er veel olijfbomen en eiken in de buurt.
Hoeveel heeft Jacinta daar niet gebeden en offers opgedragen
aan Onze Lieve Heer!
Die berghelling was ook bezaaid met veel bloemen van
allerlei soorten. Er waren bijvoorbeeld veel lelies, waar Jacinta
erg van hield. Als ze me tegemoet kwam, gaf ze mij er meestal
een; soms ook een andere bloem. Ze vond het prachtig naar mij
toe te gaan, de blaadjes van een bloem af te trekken en over mij
uit te strooien.
Wat mij betreft, deed mijn moeder voorlopig nog niets anders
dan mij de weiden aan te geven waar ik heen moest, zodat ze wist
waar ik was, als het nodig was mij te laten roepen. Als het dichtbij
was, waarschuwde ze mijn kameraadjes, die me dan meteen
gingen zoeken. Jacinta liep snel naar waar ik in de buurt moest
zijn. Als ze moe werd ging ze zitten en riep me, net zo lang tot ik
haar antwoord gaf en naar haar toe rende.
16 João Marto, broer van Jacinta en Francisco (overleden op 28 april 2000).
17 De grot in de rots heet ‘Loca do Cabeço’ en de heuvel zelf ‘Cabeço’.
55

2. Hinderlijke ondervragingen
Mijn moeder vond na een tijdje dat mijn zus te veel tijd verloor
door mij steeds maar weer te roepen en dan voor mij in de plaats
bij de kudde bleef. Zij besloot de kudde te verkopen en ons, in
overleg met mijn tante, naar school te sturen. In de pauze bracht
Jacinta graag even een bezoekje aan het Allerheiligste maar, zei
ze:
– Het lijkt wel of ze het raden. We zijn de kerk nog niet in, of
er staan een heleboel mensen om ons vragen te stellen! Ik zou
liever heel lang alleen zijn om te praten met de verborgen Jezus.
Maar we worden nooit met rust gelaten.
En zo was het ook. Die eenvoudige dorpsmensen lieten ons
niet met rust. Ze vertelden eenvoudigweg al hun noden en verdriet.
Jacinta had veel met ze te doen, vooral wanneer het een zondaar
betrof. Dan zei ze:
– We moeten bidden en offertjes brengen aan Onze Lieve
Heer en hem vragen of hij hem bekeert zodat hij niet in de hel
komt. Arme kerel!
Hier kan ik wel een stukje inlassen om iets te vertellen over
hoe Jacinta haar best deed om de mensen die haar zochten, te
ontlopen. Op een dag 18 waren we op weg naar Fatima toen we, al
dicht bij de grote weg, een groepje dames en heren uit een auto
zagen stappen. We twijfelden er niet aan, of ze zochten ons.
Vluchten zonder op te vallen ging niet meer. We liepen dus maar
door, in de hoop dat ze niet wisten wie wij waren. Toen ze bij ons
gekomen waren, vroegen de dames of wij de herdertjes kenden
aan wie Onze Lieve Vrouw verschenen was. Ja, zeiden we. Of we
ook wisten waar ze woonden. We gaven ze alle aanwijzingen die
ze moesten hebben om daar te komen en toen zetten we het op
een lopen, het bos in! Jacinta was dik tevreden met deze gang
van zaken en zei:
– Dat moeten we maar iedere keer doen als ze ons niet
kennen.
18 Dit vond plaats ongeveer een jaar na de verschijningen, dus in 1918 of
1919.
56

3. De vrome pater Cruz
Op zekere dag kwam op zijn beurt ook de eerwaarde heer
Cruz 19 uit Lissabon ons ondervragen. Na de ondervraging vroeg
hij of we hem de plaats wilden wijzen waar Onze Lieve Vrouw
verschenen was. Onderweg liepen wij ieder aan een zijde van de
eerwaarde, die op zo’n klein ezeltje zat dat zijn voeten bijna over
de grond sleepten. Hij leerde ons een hele litanie van schietgebedjes.
Twee daarvan zou Jacinta later nog vaak zeggen: ‘Mijn
Jezus, ik houd van u’ en ‘Zachtmoedig Hart van Maria, wees mijn
redding’.
Op een dag, tijdens haar ziekte, zei ze tegen mij:
– Ik vind het toch zo fijn om tegen Jezus te zegen dat ik van
hem houd! Dikwijls als ik het hem zeg, is het of ik in brand sta,
maar ik verbrand niet.
Een andere keer zei ze:
– Ik houd zoveel van Onze Lieve Heer en Onze Lieve Vrouw
dat ik er nooit genoeg van krijg hun te zeggen dat ik van ze houd.
4. Gebedsverhoringen op voorspraak van Jacinta
In ons dorp woonde een vrouw die ons, iedere keer als ze
ons tegenkwam, uitschold. Op een keer kwamen we haar tegen
toen ze net een kroeg uit kwam. Omdat het arme mens niet meer
nuchter was, liet ze het deze keer niet bij schelden alleen. Toen
ze ophield zei Jacinta tegen me:
– We moeten bidden tot Onze Lieve Vrouw en haar veel
offertjes brengen voor de bekering van die vrouw. Ze zegt zoveel
zonden, dat ze zeker naar de hel gaat, als ze niet biecht.
Een paar dagen later holden we langs het huis van die vrouw.
Plotseling bleef Jacinta staan, keek achterom en vroeg:
– Zeg, gaan we morgen niet die Dame zien?
– Ja, zeker.
– Laten we dan stoppen met spelen en dit offertje brengen
voor de bekering van die vrouw.
19 Pater Dr.Francisco Cruz, SJ (1858-1948), dienaar van God, van wie het
zaligverklaringsproces loopt.
57

En zonder dat ze in de gaten had dat iemand haar zien kon,
richtte ze haar handjes en ogen naar omhoog en deed de opdracht
van haar offertje. Het vrouwtje stond te gluren door een kijkluikje
van haar huis en later vertelde ze aan mijn moeder dat dit gebaar
van Jacinta zo’n diepe indruk op haar had gemaakt, dat ze geen
verder bewijs meer nodig had om in de echtheid van de verschijningen
te geloven. Van toen af hield ze niet alleen op met
ons uit te schelden, maar ze smeekte ons voortdurend Onze Lieve
Vrouw te vragen haar zonden te vergeven.
Een andere keer was het een soldaat die huilde als een kind.
Hij had bericht gekregen dat hij de oorlog in moest en zijn vrouw
lag ziek in bed, met drie kinderen thuis. Hij vroeg om genezing
voor zijn vrouw, of dat zijn dienstbevel werd ingetrokken. Jacinta
vroeg hem samen met haar het rozenhoedje te gaan bidden.
Daarna zei ze tegen hem:
– Huil maar niet. Onze Lieve Vrouw is zo goed! Ze zal je
vast wel de gunst schenken waarom je vraagt.
En ze bleef de soldaat indachtig: aan het eind van haar
rozenkrans bad ze altijd een Weesgegroet voor de soldaat. Een
paar maanden later kwam hij met zijn vrouw en de drie kinderen
om Onze Lieve Vrouw te bedanken voor het verkrijgen van de
twee gunsten. Op de avond vóór zijn vertrek had hij hoge koorts
gekregen en hoefde niet in dienst op te komen en zijn vrouw, zei
hij, was wonderbaar genezen door Maria.
5. Nieuwe offers
Op zekere dag werd er verteld dat een heel heilige priester
ons zou komen ondervragen en dat die priester gedachten kon
lezen zodat hij te weten zou kunnen komen of we wel of niet de
waarheid spraken. Jacinta zei toen heel blij:
– Wanneer komt die priester die gedachten leest ook weer?
Als hij dat kan, moet hij ook heel goed weten dat wij de waarheid
spreken.
Iedere dag speelden wij op de reeds genoemde put. Vlak
daarbij had de moeder van Jacinta een wijngaard. Ze sneed een
paar trossen druiven af en kwam die ons brengen om op te eten.
Maar Jacinta vergat haar zondaars nooit.
58

– Weet je wat, zei ze, we eten ze niet en we dragen dit
offertje op voor de zondaars.
Daarna bracht ze de druiven naar de kinderen die op straat
aan het spelen waren. Stralend van blijdschap kwam ze terug; ze
was onze vroegere arme vriendjes tegen gekomen en had hun de
druiven gegeven.
Een andere keer kwam tante ons roepen om wat vijgen te
eten die ze had meegebracht en die ons echt deden watertanden.
Jacinta ging tevreden naast de mand zitten en pakte er een om te
eten, maar opeens dacht ze aan iets en zei:
– Oh jee! We hebben vandaag nog geen offertje gebracht
voor de zondaars. Laten we dit opdragen.
Ze legde de vijg in de mand, deed de opdracht, en onze
vijgen bleven onaangeroerd, om de zondaars te bekeren. Jacinta
bracht veel van zulke offertjes maar meer ga ik er niet vertellen,
anders komt er geen eind aan mijn verhaal.
III ZIEKTE EN DOOD VAN JACINTA
1. Jacinta getroffen door longontsteking
Zo verliepen de dagen toen Onze Lieve Heer Jacinta
longontsteking liet krijgen, die haar en ook haar broertje 20 aan bed
kluisterde. Op de avond voordat ze ziek werd zei ze:
– Ik heb zo’n hoofdpijn en ik heb toch zo’n dorst! Maar ik wil
niet drinken, om te lijden voor de zondaars.
Als ik vrij van school had en ook niet een of ander karweitje
hoefde te doen, was ik de hele tijd bij mijn speelkameraadjes.
Toen ik een keer langs kwam op weg naar school, zei Jacinta
tegen me:
– Oh, zeg tegen de ‘verborgen Jezus’ dat ik hem heel erg
lief vind en dat ik veel van hem houd.
Andere keren zei ze:
– Doe Jezus van mij de hartelijke groeten.
Als ik eerst naar háár kamer ging, zei ze:
20 Jacinta werd in oktober 1918 ziek; Francisco korte tijd later.
59

– Ga maar eerst bij Francisco op bezoek; ik blijf zolang wel
alleen.
Op een dag bracht haar moeder haar een kopje melk en zei
dat ze dat moest opdrinken.
– Ik heb geen trek, mam, zei ze en duwde met haar hand
het kopje weg.
Mijn tante drong nog een beetje aan en ging toen maar weg.
Ze zei:
– Ik weet niet hoe ik er bij haar nog iets in krijg. Alles staat
haar tegen!
Zodra we alleen waren, zei ik tegen haar:
– Hoe kan je zo ongehoorzaam zijn tegen je moeder. Waarom
offer je dat niet op aan Onze Lieve Heer?
Toen ze dat hoorde sprongen de tranen, die ik het geluk had
af te wissen, haar in de ogen. Ze zei:
– Daar had ik nu niet aan gedacht!
En ze riep haar moeder, zei dat het haar speet en dat ze
alles zou drinken wat ze maar wilde. Haar moeder haalde het
kopje melk en zonder iets van tegenzin te laten merken, dronk
Jacinta het op. Daarna zei ze tegen me:
– Als je eens wist, wat een moeite het me kost om dat te
drinken!
Bij een andere gelegenheid zei ze:
– Het valt me steeds zwaarder om de melk en de bouillon te
drinken, maar ik zeg het niet. Ik drink het toch, uit liefde voor
Onze Lieve Heer en het Onbevlekt Hart van Maria, onze lieve
moeder in de hemel.
Op zekere dag vroeg ik haar:
– Gaat het beter met je?
– Je weet toch dat ik niet beter word.
En ze voegde er aan toe:
– Wat heb ik een pijn in mijn borst! Maar ik zeg er niets van;
ik draag het op voor de bekering van de zondaars.
Eens, toen ik bij haar kwam vroeg ze me:
– Heb jij vandaag al veel offertjes gebracht? Weet je, mama
was weg en ik wilde heel vaak naar Francisco gaan, maar ik ben
niet gegaan.
60

2. Bezoek van Onze Lieve Vrouw
Toch werd Jacinta een beetje beter. Ze kon opstaan en bracht
de dag door, zittend op het bed van haar broertje. Op zekere dag
liet ze mij roepen. Ik moest gauw bij haar komen.
– Onze Lieve Vrouw is bij ons geweest en ze zei dat ze
Francisco binnenkort naar de hemel komt halen. Aan mij vroeg ze
of ik nog meer zondaars wilde bekeren. Ik zei: ja. Ze zei tegen me
dat ik naar een ziekenhuis zou gaan en dat ik daar veel zou lijden;
dat ik zou lijden voor de bekering van de zondaars, tot eerherstel
voor de zonden tegen het Onbevlekt Hart van Maria en uit liefde
tot Jezus. Ik vroeg haar of jij met me mee zou gaan. Ze zei: nee.
Dat vind ik het moeilijkste. Ze zei dat mijn moeder mij naar het
ziekenhuis zal brengen en dat ik daar alleen achter blijf!
Hierna dacht ze een poosje na en zei nog:
– Misschien is het ziekenhuis wel een heel donker huis, waar
je niks kan zien. En daar moet ik helemaal alleen lijden! Maar dat
is niet erg. Ik lijd uit liefde tot Onze Lieve Heer en tot eerherstel
voor het Onbevlekt Hart van Maria, voor de bekering van de
zondaars en voor de H.Vader.
Toen het moment was aangebroken dat haar broertje naar
de hemel ging 21 , gaf ze een paar boodschappen mee:
– Doe de hartelijke groeten aan Onze Lieve Heer en aan
Onze Lieve Vrouw en zeg hun dat ik alles wil doorstaan wat zij
maar willen, om de zondaars te bekeren en eerherstel te brengen
aan het Onbevlekt Hart van Maria.
De dood van haar broertje deed haar veel. Ze zat vaak lange
tijd te peinzen en als ik haar dan vroeg waar ze aan dacht, was
het altijd:
– Aan Francisco. Oh, wat zou ik hem graag zien!
En dan huilde ze.
Op zekere dag zei ik tegen haar:
– Jij hoeft al niet meer zo lang te wachten tot je naar de
hemel gaat, maar ik!...
– Arme ziel! Huil maar niet. Daarginds zal ik heel, heel veel
voor je bidden. Voor jou wil Onze Lieve Vrouw dat nu eenmaal zo.
Als ze dat van mij vroeg, zou ik blij zijn, om veel te kunnen lijden
voor de zondaars.
21 Francisco overleed op 4 april 1919.
61

3. In het ziekenhuis van Ourém
Nu kwam dan de dag dat ze in het ziekenhuis 22 werd
opgenomen, waar ze inderdaad veel heeft geleden. Toen haar
moeder bij haar op bezoek kwam, vroeg ze of Jacinta iets wilde.
Haar antwoord was, dat ze mij zo graag zou zien. Hoewel het veel
moeite kostte, bracht mijn tante mij erheen, zodra zij er weer naar
toe kon gaan. Zo gauw ze me zag, omhelsde ze me heel blij en
vroeg of ik bij haar mocht blijven terwijl haar moeder boodschappen
deed. Toen vroeg ik haar of ze veel leed.
– Nou, en of! Maar ik draag alles op voor de zondaars en tot
eerherstel van het Onbevlekt Hart van Maria.
Daarna praatte ze enthousiast over Onze Lieve Heer en Onze
Lieve Vrouw en zei:
– Ik lijd zo graag uit liefde voor hem! Omdat hij dat zo graag
wil! Zij zien graag dat iemand lijdt om de zondaars te bekeren.
Het bezoekuur was vlug voorbij en daar was tante alweer
om me te halen. Ze vroeg haar dochtertje of ze nog wensen had.
Ze vroeg haar toen, of ik weer mee mocht komen, als ze mij de
volgende keer ging bezoeken. En mijn lieve tante, die alles wilde
doen om haar kind blij te maken, nam me nog een keer mee.
Weer trof ik haar aan met diezelfde blijdschap om te lijden uit
liefde tot de goede God, het Onbevlekt Hart van Maria, voor de
zondaars en voor de H.Vader. Dat was haar ideaal, dat haar ook
steeds op de lippen lag.
4. Terug naar Aljustrel
Ze kwam nog voor een korte tijd naar huis, maar met een
grote open wond in haar borst. Zonder de minste klacht, zonder
het kleinste teken van tegenzin, verdroeg ze de dagelijkse
verzorging. Wat ze het ergst vond, waren de vele bezoeken en
ondervragingen van mensen die bij haar kwamen en voor wie ze
zich nu niet meer kon verstoppen.
22 Dit was het eerste ziekenhuis waar zij verbleef, het ziekenhuis van Santo
Agostinho de Vila Nova de Ourém. Zij verbleef daar van 1 juli tot 31 augustus
1919.
62

– Ook dat offer breng ik voor de zondaars, zei ze gelaten.
Wat zou ik nog graag eens naar de Cabeço gaan om daar in de
grot een rozenhoedje te bidden! Maar ik ben al te zwak. Als jij
naar de Cova da Iria gaat, bid dan voor mij. Ik kom er zeker nooit
meer, zei ze met tranen in haar ogen.
Op zekere dag zei mijn tante tegen me:
– Vraag eens aan Jacinta waar ze toch aan zit te denken als
ze zo lang, heel stil, haar handen voor haar gezicht houdt.
Ik vroeg het dus.
– Ik denk, antwoordde ze, aan Onze Lieve Heer, aan Onze
Lieve Vrouw, aan de zondaars en aan … (ze noemde een paar
dingen die verband hielden met het geheim). Ik doe dat graag, zo
nadenken.
Tante vroeg me daarna, wat haar dochtertje gezegd had.
Mijn antwoord was een glimlach. Daarop zei tante tegen mijn
moeder, toen ze dat vertelde:
– Vreemd. Het leven van die kinderen is een raadsel!
Mijn moeder deed er nog een schepje bovenop:
– Als ze alleen zijn, kleppen ze als eksters, maar wat je ook
doet, je vangt er geen woord van op. Maar komt er iemand in de
buurt, dan gaan de bekjes dicht en je hoort niets meer! Hier begrijp
ik niets van!
5. Nieuwe bezoeken van Onze Lieve Vrouw
De H.Maagd was zo goed Jacinta nog een keer te bezoeken,
om haar nieuwe kruisjes en nieuwe offertjes aan te kondigen. Ze
sprak er met me over en zei:
– Onze Lieve Vrouw heeft tegen me gezegd dat ik naar
Lissabon ga, naar een ander ziekenhuis; dat ik jou en ook mijn
ouders niet meer zal zien. Ik zal er veel lijden en ik sterf alleen,
maar ik hoef niet bang te zijn want zijzelf komt me naar de hemel
halen.
Ze begon te huilen, gaf me een knuffel en zei:
– Ik zal je nooit meer zien. Zo ver weg kan je niet bij me op
bezoek komen. Denk erom, bid veel voor me omdat ik alleen
sterf.
Tot de dag van haar vertrek naar Lissabon leed ze vreselijk.
Vaak omhelsde ze me en zei in tranen:
63

– Zal ik je echt nooit meer zien? En ook mama niet, en papa
en de broers? Zal ik dan nooit meer iemand zien? En daarna ga ik
in mijn eentje dood!
– Denk daar maar niet aan, zei ik op zekere dag tegen haar.
– Laat me maar denken, hoor. Hoe meer ik er aan denk, hoe
meer ik lijd. En ik wil lijden voor Onze Lieve Heer en voor de
zondaars. Het kan me ook niets schelen, want Onze Lieve Vrouw
komt me naar de hemel halen.
Soms kuste ze een kruisbeeld en met een omhelzing zei ze
dan:
– Mijn Jezus, ik houd van u en ik wil veel lijden uit liefde tot u.
Andere keren zei ze:
– Jezus, nu kunt u veel zondaars bekeren, want dat was een
heel groot offer!
Soms vroeg ze me:
– En zal ik dan doodgaan zonder dat ik Jezus in de hostie
heb ontvangen? Wie weet, of Onze Lieve Vrouw hem meebrengt
als ze me komt halen…
Ik vroeg haar eens:
– Wat ga je in de hemel eigenlijk doen?
– Ik ga daar heel veel Jezus beminnen en het Onbevlekt
Hart van Maria en ik ga er heel veel bidden voor jou, voor de
zondaars, voor de H.Vader, voor mijn ouders, broers en voor alle
mensen die om mijn gebed hebben gevraagd.
Als haar moeder er verdrietig uitzag, omdat ze haar zo ziek
zag, zei Jacinta:
– Wees maar niet bedroefd, mama, ik ga naar de hemel.
Daar zal ik veel voor je bidden.
Andere keren zei ze:
– Huil maar niet, met mij gaat het goed.
Als iemand haar vroeg of ze iets nodig had, zei ze:
– Dankjewel, ik hoef niets.
Wanneer ze weg waren zei ze:
– Ik heb erge dorst, maar ik wil niet drinken; ik offer het aan
Jezus voor de zondaars.
Toen mijn tante me eens een paar dingen vroeg, riep ze me
bij zich en zei:
– Ik wil niet dat je tegen iemand zegt dat ik lijd; ook niet aan
mijn moeder, want ik wil niet dat ze verdrietig is.
64

Op een dag trof ik haar aan terwijl ze een plaatje van de
H.Maagd kuste en zei:
– Oh, moedertje in de hemel, moet ik dan in mijn eentje
doodgaan?
Het arme kind leek te beven bij de gedachte dat ze alleen
zou sterven. Om haar op te vrolijken zei ik:
– Wat kan het je schelen om alleen dood te gaan? Onze
Lieve Vrouw komt je toch halen?
– Ja, dat is waar! Het kan me niets schelen. Maar ik weet
het niet, soms denk er niet meer aan dat zij me komt halen en dan
denk ik er alleen maar aan, dat ik dood ga zonder dat jij bij me
bent.
6. Vertrek naar Lissabon
Eindelijk brak de dag aan van haar vertrek naar Lissabon 23 .
Het afscheid was hartverscheurend. Lange tijd hield ze mij in haar
omhelzing en zei huilend:
– We zullen elkaar nooit meer terugzien! Bid veel voor mij,
tot ik naar de hemel ga. Daarna zal ik dáár veel bidden voor jou.
Vertel nooit iemand het geheim, al maken ze je dood. Houd veel
van Jezus en van het Onbevlekt Hart van Maria en breng veel
offertjes voor de zondaars.
Vanuit Lissabon liet ze me nog zeggen dat Onze Lieve Vrouw
haar was komen bezoeken; dat zij de dag en het uur van haar
dood had meegedeeld. Ook drukte ze me nog op het hart heel
goed te zijn.
23 Jacinta ging op 21 januari 1920 naar Lissabon en werd opgenomen in het
weeshuis van Onze Lieve Vrouw van de Wonderen, gesticht en bestuurd
door Moeder Godinho. Het lag in de Rua da Estrela 17. Op 2 februari 1920
werd Jacinta overgebracht naar het ziekenhuis D.Estefânia en daar stierf
ze, op 20 februari 1920 om 22.30 uur.
65

66
NASCHRIFT
Excellentie, hier heeft u dan mijn herinneringen aan Jacinta.
Moge de goede God deze daad van gehoorzaamheid
aannemen, om in de harten van de mensen het vuur van de liefde
tot de Harten van Jezus en Maria te ontsteken.
Ik vraag u nog een gunst: mocht u iets van wat ik geschreven
heb willen publiceren 24 , weest u dan zo goed om niet over mij,
arm miserabel schepsel, te schrijven. Ik kan u verzekeren dat ik
blij zou zijn als ik hoorde dat u dit schrijven verbrand heeft zonder
er iets van gelezen te hebben. Ik heb immers alleen maar
geschreven om de wil van de goede God te doen, die ik uitgedrukt
vind in wat u van mij wilt.
24 Deze Herinneringen van Lucia werden voor het eerst overgenomen door
kanunnik Dr.José Galamba de Oliveira, in zijn boek ‘Jacinta’ (mei 1938).

TWEEDE HERINNERING
Inleiding
De Eerste Herinnering had de oversten van Lucia de overtuiging
gegeven dat zij nog veel dingen angstvallig voor zich hield en dat zij die
slechts onder gehoorzaamheid zou meedelen. In april 1937 schreef de
priester Fonseca in een brief aan de bisschop: ‘De brief van zuster Dores
(Lucia) over Jacinta doet vermoeden dat er in verband met de
geschiedenis van de verschijningen (woorden of mededelingen van Onze
Lieve Vrouw, deugdbeoefening van de kinderen in gehoorzaamheid aan
de aanwijzingen van de Onze Lieve Vrouw, enz.) nog interessante bijzonderheden
onvermeld blijven. Zou het niet mogelijk zijn, of bestaat er
een bezwaar tegen, dat zuster Lucia met religieuze en evangelische
eenvoud ter ere van Onze Lieve Vrouw in details opschrijft wat zij zich
herinnert?’
Zo kwam het dat de bisschop, in overleg met de Provinciale overste
van de Dorothea’s, Moeder Maria do Carmo Corte Real, dat van Lucia
vroegen. Zij van haar kant antwoordde op 7 november 1937 aan Dom
José: ‘Hier ben ik, mijn pen in de hand, om Gods wil te volbrengen’. Zij
begon dat geschrift op 7 november en beëindigde het op 21 november,
d.w.z. na veertien dagen: een uitgebreid schrijven, neergepend tussen
de huiselijke bezigheden in, die zonder onderbreking doorgaan. Het werk
telt 38 bladzijden, aan beide kanten beschreven in klein, vlot handschrift,
zonder correcties. Dit getuigt weer eens van de helderheid van geest
van Lucia, van een rustig gemoed en van haar evenwichtigheid.
De onderwerpen in deze Herinnering zijn buitengewoon interessant:
de verschijningen van de engel, de buitengewone genaden bij haar Eerste
Communie, verschijningen van het Onbevlekt Hart van Maria in juni 1917
en verder nog veel tot dan toe onbekende bijzonderheden.
Men kan de bedoeling van zuster Lucia in dit geschrift als volgt
weergeven: ‘… de geschiedenis van Fatima weergeven zoals ze is’. Hier
gaat het dus niet, zoals in de eerste Herinnering, om enkele biografische
herinneringen, waarbij de verschijningen in de schaduw blijven, maar
juist om de verschijningen zelf.
De ‘stemming’ waarin Lucia schrijft zijn af te lezen uit de volgende
woorden: ‘Ik zal niet meer het genoegen hebben om alleen met u van de
geheimen van uw liefde te genieten; maar in de toekomst zullen anderen
met mij de overvloed van uw barmhartigheid bezingen!... Ziehier de
dienstmaagd van de Heer! Laat hij zich van haar bedienen zoals het
hem behaagt’.
67

68
VOORWOORD
J.M.J.
Wil van God, jij bent mijn paradijs! 1
Excellentie,
Hier ben ik dan, mijn pen in de hand, om de wil van God te
volbrengen. En omdat dit mijn enige doelstelling is, wil ik beginnen
met de stelregel die mijn heilige stichteres mij als erfenis heeft
nagelaten en die ik, in navolging van haar, tijdens dit schrijven
dikwijls zal herhalen: Wil van God, jij bent mijn paradijs! Moge,
Excellentie, de volle betekenis van deze stelregel mij diep
doordringen, opdat zij mijn norm en gids zal zijn in ogenblikken
dat ik, door tegenzin en gehechtheid aan mijn geheim, in de
verleiding kom er nog iets van te verbergen.
Ik had graag willen vragen waar dit schrijven van mij toe
dient, omdat ik niet eens foutloos kan schrijven 2 . Maar ik vraag
niets. Ik weet dat de volmaakte gehoorzaamheid niet naar redenen
vraagt. Voor mij is het genoeg dat u mij zegt dat het is tot glorie
van onze Moeder in de hemel. Daarom, met de zekerheid dat dit
de bedoeling is, vraag ik de zegen en bescherming van haar
Onbevlekt Hart; en nederig aan haar voeten bedien ik me van
haar allerheiligste woorden om te spreken tot mijn God:
– O mijn God, zie hier de laatste van uw dienstmaagden
die, in volledige onderwerping aan uw heilige wil, de sluier van
haar geheim komt verscheuren en de geschiedenis van Fatima
laat zien precies zoals ze is. Ik zal niet langer het genot hebben
om alleen met u te genieten van de geheimen van uw heilige
liefde; maar in de toekomst zullen anderen met mij de overvloed
van uw barmhartigheid bezingen!
1 Uitspraak van de stichteres van de Congregatie van de H.Dorothea, de
heilige Paula Frassinetti.
2 Er staan soms schrijffouten, maar dat heeft geen invloed op de duidelijkheid,
noch op het stijlniveau van wat ze schrijft.

1. Jeugd van Lucia
I. VÓÓR DE VERSCHIJNINGEN
Excellentie,
‘De Heer vestigde zijn ogen op de geringheid van zijn dienstmaagd’
3 , het is daarom dat de volken zijn grote barmhartigheid
zullen bezingen.
Ik heb de indruk, Excellentie, dat de goede God mij de gunst
heeft verleend van het gebruik van het verstand toen ik nog heel
jong was. Ik herinner me dat ik mijn daden bewust was sinds mijn
moeder me aan haar borst droeg. Ik herinner mij dat ik op de
geluiden van allerlei liedjes in slaap gewiegd werd. En omdat ik
de jongste was van vijf meisjes en een jongen 4 , die Onze Lieve
Heer aan mijn ouders schonk, herinner ik me dat ze vaak ruzie
hadden omdat ze me allemaal in hun armen wilden nemen en
zich met mij wilden bezig houden. Om aan het gekibbel een eind
te maken, trok mijn moeder me dan uit hun armen. Als zij toevallig
ergens mee bezig was, gaf ze mij aan mijn vader die mij op zijn
beurt vertroetelde.
Het eerste wat ik leerde was het Weesgegroet, want mijn
moeder had me meestal in haar armen als ze mijn vijf jaar oudere
zus Carolina, die boven mij kwam, les gaf. Mijn beide oudste
zussen waren al groot; en omdat ik een papegaai was die alles
nadeed, had mijn moeder graag dat ze mij overal waar ze heen
gingen, meenamen. Zij waren, zoals dat bij ons werd gezegd, de
haantje-de-voorsten van de jeugd. Er was geen feest of danspartij
of zij waren er bij: karnaval, St.Jan, kerstmis; het was nu eenmaal
regel: een bal hoorde er bij. Dan was er ook nog het feest van de
wijnoogst en in de tijd van de olijvenpluk was er bijna iedere dag
dansen. Op de voornaamste parochiefeesten, zoals het feest van
het Heilig Hart van Jezus, van Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans
en van de H.Antonius, enz. was er ’s avonds altijd verloting
van koeken en ook het dansen ontbrak niet. Ook werden we voor
bijna alle bruiloften in de omgeving uitgenodigd want moeder werd,
3 Lc 1, 48.
4 Zij heten: Maria dos Anjos, Teresa, Manuel, Glória en Carolina, allen reeds
overleden.
69

als ze niet werd uitgenodigd als getuige, gevraagd als kok. Op die
bruiloften duurde het bal vanaf het einde van het bruiloftsmaal tot
de volgende ochtend. Omdat mijn zussen mij altijd met zich
moesten meenemen, dirkten ze mij net zo op als zichzelf. Omdat
een zus ook nog eens naaister was, kreeg ik ook de mooiste
klederdracht die de boerenmeisjes van ons dorp in die tijd droegen:
de geplooide rok, de lakceintuur, de chintz halsdoek met de
uiteinden op de rug hangend en de hoed met de gouden kralen en
bonte veren. Soms leek het meer of ze een pop aan het aankleden
waren, dan een kind.
2. Volksvermaken
Bij het dansen zetten ze mij op een soort kleerkast of een
ander hoog meubelstuk om niet onder de voet gelopen te worden
en daar moest ik, onder begeleiding van gitaar of harmonica,
diverse liedjes aanheffen. Mijn zussen leerden me dat en ook een
paar walsen, om te kunnen dansen voor het geval er een partner
ontbrak. Ik wist mijn rol dan goed te vervullen onder het applaus
en de belangstelling van de deelnemers. Ik kreeg zelfs prijzen en
cadeautjes, als complimentje voor mijn zussen.
’s Zondags in de namiddag verzamelde zich heel die jeugd
op ons erf; ’s zomers was dat in de schaduw van drie grote
vijgenbomen en in de winter onder een afdak, op de plek waar nu
het huis van mijn zuster Maria staat. De tijd werd doorgebracht
met spelen of babbelen met mijn zussen. Met Pasen was daar
ook de verloting van de amandelen, waarvan ik een flinke portie
kreeg toegewezen, omdat sommigen dat expres deden, uit
vriendelijkheid.
Op zulke middagen bleef moeder bij de keukendeur zitten,
die uitzag op het erf en vanwaar ze kon zien wat er gebeurde.
Soms ook zat ze te lezen en andere keren praatte ze wat met mijn
tantes of met buurvrouwen die op bezoek waren. Ze bleef altijd
even ernstig en iedereen wist: wat zij zei, was wet. Ik heb nooit
meegemaakt dat in haar bijzijn iemand iets onbehoorlijks heeft
durven zeggen. De mensen zeiden vaak dat mijn moeder meer
waard was dan al haar dochters samen. Ik herinner me dat ik mijn
moeder verschillende malen heb horen zeggen: ik zie het nut niet
om bij anderen langs te gaan en te kletsen; voor mij gaat niets
70

oven rustig iets lezen in mijn eigen huis. Er staan zulke mooie
dingen in de boeken! En wat zijn er mooie heiligenlevens!
Ik geloof dat ik u al verteld heb hoe ik de weekdagen doorbracht,
omringd door kinderen die hun moeders, met toestemming
van mijn moeder, bij mij hadden achtergelaten zodat zijzelf het
land op konden gaan. Ik geloof ook dat ik bij wat ik over mijn
nichtje schreef, al verteld heb wat we speelden en hoe we de dag
doorbrachten. Daar schrijf ik dus nu niets over. Zo bereikte ik dan,
vertroeteld en geliefkoosd, mijn zesde jaar. En, om de waarheid
te zeggen, de wereld lachte me toe en vooral het dansen kreeg
mij hartstochtelijk in haar greep. Ik moet bekennen dat, als de
goede God mij niet met speciale barmhartigheid behandeld had,
de duivel me daardoor ten val had gebracht.
Als ik me niet vergis heb ik ook, in datzelfde geschrift, al
gezegd dat mijn moeder de gewoonte had om ’s zomers tijdens
de middagrust de catechismus te onderrichten. In de winter deed
ze dat ’s avonds, na het avondeten, bij de haard terwijl wij tamme
kastanjes en zoete eikels roosterden.
3. Eerste Communie
Zo kwam de dag waarop de pastoor had bepaald dat de
kinderen van de parochie hun Eerste Communie mochten doen.
Mijn moeder dacht dat ik, omdat ik de catechismus al kende en ik
al zes jaar was, misschien ook al kon worden toegelaten. Met die
gedachte stuurde zij mij met mijn zusje Carolina mee naar de
voorbereidingslessen die de pastoor gaf. Stralend van vreugde
ging ik dus steeds mee, in de hoop dat ik binnenkort voor het
eerst mijn God mocht ontvangen. De pastoor gaf de uitleg, vanaf
een stoel die op een podium stond. Soms riep hij mij bij zich,
wanneer een kind het antwoord niet wist en dan liet hij het mij
zeggen zodat het kind zich doodschaamde.
Eindelijk brak de laatste dag aan vóór het grote feest.
Mijnheer pastoor liet alle kinderen ’s ochtends naar de kerk komen
om de definitieve beslissing te vernemen, welke kinderen tot de
Communie werden toegelaten. Hoe groot was mijn teleurstelling
toen de priester me bij zich riep en me, vriendelijk, dat wel, zei
dat ik nog moest wachten tot ik zeven jaar was! Ik barstte in huilen
uit en, alsof ik bij mijn moeder was, leunde ik snikkend met mijn
71

hoofdje op zijn knieën. Op dat moment kwam juist een priester,
die door de pastoor van elders gehaald was om te assisteren bij
het biechthoren, de kerk binnen 5 . Die priester vroeg waarom ik
huilde en toen hij de reden had vernomen, nam hij me mee naar
de sacristie, stelde mij vragen over de godsdienstleer, vooral over
de Eucharistie, en bracht me aan zijn hand terug naar de pastoor.
Hij zei:
– Mijnheer Pena, u kunt dit meisje rustig de communie laten
doen. Zij kent de leer beter dan een heleboel anderen.
– Maar ze is pas zes jaar, verdedigde de pastoor zijn
standpunt.
– Dat geeft niets. Anders neem ik de verantwoordelijkheid
daar wel voor.
– Goed dan, zei de goede pastoor, ga maar tegen je moeder
zeggen dat je morgen je Eerste Communie mag doen.
Ik was onbeschrijfelijk blij. Ik klapte in mijn handjes van
blijdschap en rende de hele weg door, om thuis zo vlug mogelijk
het goede nieuws aan mijn moeder te vertellen. Die begon mij
dadelijk voor te bereiden om ’s middags te gaan biechten. Toen ik
met mijn moeder bij de kerk kwam zei ik, dat ik bij die vreemde
priester wilde gaan biechten. Die priester hoorde biecht in de
sacristie, op een stoel. Moeder knielde daarom bij de deur, in de
buurt van het hoofdaltaar, naast de andere vrouwen die wachtten
tot hun kinderen aan de beurt waren. Daar, voor het Allerheiligste,
gaf mijn moeder de laatste instructies.
4. Glimlach van de Moeder van God
Toen dan mijn beurt kwam, knielde ik neer voor onze goede
God, daar vertegenwoordigd door zijn gezant om vergiffenis voor
mijn zonden te vragen. Toen ik klaar was, zag ik dat iedereen
lachte. Mijn moeder riep me bij zich en zei:
– Lieve kind, wist je niet dat je bij de biecht zachtjes moet
praten, dat het een geheim is? Iedereen heeft het gehoord! Alleen
op het eind heb je iets gezegd dat niet te verstaan was.
5 Later bleek dit de ‘heilige’ priester Cruz te zijn geweest (overleden in 1948).
72

Onderweg naar huis deed mijn moeder verschillende
pogingen om te ontdekken, wat zij noemde het geheim van mijn
biecht. Ik antwoordde met volledig zwijgen. Maar nu wil ik dat
geheim van mijn eerste biecht best bekend maken. Nadat die
goede priester mijn biecht gehoord had, zei hij:
– Mijn kind, je ziel is de tempel van de H.Geest. Houd hem
altijd zuiver, zodat de H.Geest er zijn goddelijk werk in kan
voortzetten.
Bij het horen van die woorden werd ik vervuld van eerbied
voor mijn ziel en vroeg aan die goede biechtvader hoe ik dat doen
moest.
– Ga knielen aan de voeten van Onze Lieve Vrouw en vraag
haar met groot vertrouwen of zij de zorg over je hart op zich wil
nemen en dat zij het klaar maakt voor Hem alleen.
Nu was er in de kerk meer dan één beeld van Maria. Maar
omdat mijn zussen altijd het altaar van Onze Lieve Vrouw van de
Rozenkrans 6 versierden, bad ik meestal voor dát beeld en daar
ging ik dus nu ook heen. Met alle vurigheid waartoe ik in staat
was, vroeg ik haar mijn arme hart te bewaren voor God alleen. Ik
herhaalde deze smeekbede verschillende malen en het leek me
toe, alsof zij glimlachte en met een blik en gebaar van goedheid
haar instemming betuigde. Ik was zo overstroomd van blijdschap
dat ik met moeite een woord kon uitbrengen.
5. Vigilie van verwachting
Mijn zussen bleven tot diep in de nacht doorwerken om mijn
witte jurk en het bloemenkroontje te maken. Ik kon van blijdschap
niet slapen; er kwam maar geen eind aan de uren. Daarom stond
ik telkens weer op om aan mijn zussen te vragen of het nog niet
dag was, of ze me de jurk en het bloemenkroontje wilden passen
enz.
Eindelijk brak de gelukkige dag aan, maar wat duurde het
nog lang voordat het negen uur was! Eerst kreeg ik de witte jurk
aan en daarna bracht mijn zusje Maria mij naar mijn ouders in de
keuken om hun vergiffenis te vragen, hun hand te kussen en hun
6 Dit mooie beeld bevindt zich nu nog in de parochiekerk.
73

zegen te vragen. Na deze ceremonie gaf mijn moeder mij nog de
laatste aanbevelingen. Zij zei me wat ik aan Onze Lieve Heer
moest vragen wanneer ik hem in mijn hart ontvangen had en haar
laatste woorden waren: Vraag vooral aan Onze Lieve Heer dat hij
je heilig maakt, woorden die zich zo diep in mijn hart griften dat
het deze woorden waren die ik het eerst zei toen ik de Heer
ontvangen had. Tot op de dag van vandaag is het alsof ik de stem
van mijn moeder telkens weer die dingen hoor zeggen.
Nu ging het dan richting kerk, met mijn zusters. Om te zorgen
dat ik onderweg niet vuil werd, droeg mijn broer me in zijn armen.
Eenmaal in de kerk, liep ik rechtstreeks naar het altaar van Maria
om mijn gebed nog eens te zeggen. Daaar bleef ik, in zoete
herinnering aan de glimlach van gisteren, totdat mijn zussen me
kwamen halen om mij naar mijn plaats te brengen. We waren met
veel kinderen. Er waren vier rijen, vanaf achter in de kerk tot aan
de communiebank, twee rijen jongens en twee rijen meisjes. Omdat
ik de kleinste was, zat ik vlak bij de ‘engeltjes’, op de trede van de
communiebank.
6. De grote dag
De gezongen H.Mis begon en naarmate het ogenblik
dichterbij kwam, begon mijn hart sneller te kloppen in afwachting
van het bezoek van een grote God die vanuit de hemel zou
neerdalen om zich met mijn armzalige ziel te verenigen. Mijnheer
pastoor kwam vanaf het altaar naar beneden om het Brood der
Engelen uit te delen. Ik had het geluk de eerste te zijn. Toen de
priester de treden afdaalde, was het alsof mijn hart uit mijn borst
ging springen. Maar nauwelijks was de goddelijke hostie op mijn
lippen of ik voelde een rust en een blijvende vrede; ik werd vervuld
van zo’n bovennatuurlijke sfeer, dat de tegenwoordigheid van onze
goede God zo duidelijk waarneembaar werd, alsof ik hem zag en
hoorde met mijn zintuigen. Op dat ogenblik richtte ik mijn gebeden
tot hem:
– Heer, maak me heilig, bewaar mijn hart altijd zuiver, voor
u alleen.
Het leek me of onze goede God mij op dat ogenblik duidelijk
in het diepst van mijn hart deze woorden toesprak:
74

– De genade die je vandaag gekregen hebt zal in je blijven
leven en vruchten voorbrengen van eeuwig leven.
Zozeer voelde ik me omgevormd in God!
Toen de plechtigheid voorbij was, was het bijna één uur in
de middag, als gevolg van de late aankomst van de priesters uit
andere parochies, door de preek en de hernieuwing van de
doopbeloften. Moeder kwam me daarom bezorgd halen, want ze
dacht dat ik het niet langer vol zou houden. Maar ik voelde me zo
verzadigd met het Brood der Engelen, dat ik op dat ogenblik niet
in staat was ook maar iets te eten. Sindsdien verloor ik het plezier
en de zin in de wereldse dingen, die ik was begonnen te voelen,
en voelde ik me voortaan alleen maar prettig op een eenzame
plek, waar ik, in mijn eentje, de heerlijkheid van mijn Eerste
Communie kon naproeven.
7. Bij Lucia thuis
Die afzondering vond ik maar zelden want, behalve dat ik
op de kinderen moest letten die de buurvrouwen ons toevertrouwden,
zoals ik u, Excellentie, al verteld heb, kwam daar
nog bij dat mijn moeder de functie van, om zo te zeggen,
verpleegster uitoefende.
Wanneer er iets aan de hand was wat niet zo ernstig was,
kwamen de mensen haar om raad vragen en, als de zieke niet
kon lopen, vroegen ze of zij naar hun huis kwam. Ze bleef dan
overdag en soms ook ’s nachts bij de zieke. Als de ziekte aanhield
en de toestand van de patiënt dat wenselijk maakte, vroeg mijn
moeder of ook mijn zussen’s nachts wilden waken. Op die manier
konden de gezinsleden van de zieke rusten. En als de zieke een
huismoeder was met kinderen, die met hun lawaai de zieke
hinderden, dan nam ze de kinderen mee naar ons huis. Ik kreeg
dan de taak ze bezig te houden. Ik leerde ze dan wel eens het
spinnewiel te gebruiken, het vormen van strengen met de haspel,
het opwinden van spoelen en die te gebruiken voor het maken
van het weefsel in de vereiste binding. Zo was er altijd veel werk,
want er waren altijd verschillende meisjes van buiten in ons huis,
die voor weefster of naaister kwamen leren. Deze meisjes bleven
altijd grote sympathie voor ons gezin houden en ze zeiden dat ze
de beste dagen van hun leven in ons huis hadden doorgebracht.
75

Omdat mijn zussen op sommige dagen van het jaar overdag
op het land moesten werken, weefden en naaiden ze dan ’s avonds.
Na het avondeten werd gebeden, waarbij mijn vader voorbad, en
daarna begon het werk. Iedereen had wat te doen: mijn zus Maria
ging weven; mijn vader wond de spoelen vol; Theresa en Glória
naaiden; mijn moeder spon; Carolina en ik ruimden eerst de keuken
op en trokken vervolgens de rijgdraden uit, naaiden de knopen
aan, enz. Mijn broer speelde harmonica om ons wakker te houden.
Wij zongen bij die muziek allerlei liederen. Vaak kwamen buren
ons gezelschap houden en zeiden dat ze het leuk vonden, hoewel
ze niet bij ons mochten blijven slapen, maar dat ons vrolijke gedoe
hun even de zorgen deed vergeten. Een paar keer hoorde ik
vrouwen tegen mijn moeder zeggen:
– Wat bof jij! Wat een heerlijke kinderen heeft God jou
geschonken.
Dan was er ook nog op gezette tijden het maïspellen bij
maneschijn. Ik werd dan bovenop de maïsberg gezet en moest
iedereen een omhelzing geven wanneer een zwarte kolf werd
gevonden.
8. Nabeschouwing van Lucia
Ik weet niet of wat ik zojuist verteld heb in verband met mijn
Eerste Communie, werkelijkheid of een kinderillusie was. Maar
wat ik wel weet, is dat ik er altijd en tot op heden grote invloed van
heb ondervonden op de vereniging van mijn ziel met God. Ook
weet ik niet, Excellentie, waarom ik al die bijzonderheden over
ons gezinsleven aan u vertel, maar God geeft het me zo in. Hij
kent het waarom. Misschien is het wel opdat u kan zien hoe zwaar
het lijden me viel dat de goede God van me zou vragen, nadat ik
zo in de watten gelegd was. En daar u me vroeg al het lijden dat
de Heer me overzond en alle gunsten die hij mij in zijn barhartigheid
schonk mee te delen, wil ik ze maar het liefst vertellen precies
zoals ze zich voordeden 7 . Overigens voel ik me gerust, omdat ik
weet dat u alles wat geen nut heeft voor de glorie van God in de
kachel gooit.
7 De eenvoud en bescheidenheid van Lucia toont nog duidelijker haar
oprechtheid bij alles wat ze schrijft.
76

1. Wat Lucia zag in 1915
II. DE VERSCHIJNINGEN
Zo werd ik dan zeven jaar. Mijn moeder besloot toen dat ik
de schapen moest gaan weiden. Mijn vader en zussen waren het
daar niet mee eens. Ze waren zo dol op mij, dat ze voor mij een
uitzondering wilden maken. Maar mijn moeder gaf niet toe.
– Voor iedereen geldt hetzelfde, zei ze. Carolina is al twaalf;
zij kan dus op het land werken ofwel leren weven of naaien, wat
ze wil.
Mij werd dus het hoeden van de schaapskudde toevertrouwd
8 . Het nieuws, dat ik het herdersleven begon, verspreidde
zich al gauw onder de herders en haast allemaal boden ze aan
me gezelschap te houden. Ik zei tegen allen ja en met allen sprak
ik af de volgende dag de bergen in te gaan. De volgende dag was
het gebergte vol met herders en kudden. Het leek wel of het bedekt
was onder een wolk, maar ik voelde me niet erg op mijn gemak;
er was ook zoveel lawaai. Voor de volgende keer koos ik dus
maar drie personen uit die met mij mee gingen. Dat waren: Teresa
Matias, haar zusje Maria Rosa en Maria Justino 9 . De volgende
dag gingen we met onze kudden naar een heuvel, Cabeço geheten.
We gingen de richting op van de noordzijde van de heuvel. Op de
zuidhelling van die heuvel heeft men de Valinhos die u, tenminste
van naam, al moet kennen. En op de helling aan de oostkant
bevindt zich de rots waar ik al met u over gesproken heb in het
schrijven over Jacinta. We klommen met onze kudden tot bijna
aan de top van de heuvel. Aan onze voeten spreidde zich een
woud van bomen uit over de helling en het dal: olijfbomen,
steeneiken, pijnbomen, dwergeiken, enz.
Ongeveer rond het middaguur aten we ons lunchpakket en
daarna vroeg ik mijn mede-herderinnetjes samen met mij het
rozenhoedje te gaan bidden, wat ze graag deden. We waren nog
amper begonnen of we zagen voor onze ogen boven de bomen,
8 Dit was in 1915.
9 Pater Kondor heeft hen alle drie ondervraagd en alle drie bevestigden zij
wat Lucia hier vertelt.
77

als in de lucht hangend, een figuur als een beeld van sneeuw,
door de zonnestralen enigszins doorzichtig gemaakt.
– Wat is dat? Vroegen mijn gezellinnen, een beetje geschrokken.
– Ik weet het niet!
We gingen door met bidden, voortdurend kijkend naar die
gedaante, die verdween zo gauw we klaar waren met bidden. Zoals
mijn gewoonte was, hield ik er liever mijn mond over, maar de
andere meisjes vertelden zodra ze thuis waren aan iedereen daar
wat er gebeurd was. Het nieuws ging rond en op zekere dag vroeg
mijn moeder me, toen ik thuis kwam:
– Zeg, ze zeggen dat je daarginds iets hebt gezien; wat was
dat?
– Ik weet het niet.
En omdat ik niet wist hoe ik het moest uitleggen, zei ik maar:
– Het leek een mens, in een laken gerold.
En om aan te geven dat ik zijn lichaamsvormen niet van
had kunnen onderscheiden zei ik:
– Ik zag geen ogen en geen handen.
Met een minachtend gebaar zei mijn moeder:
– Kinderpraat! 10 .
2. Verschijningen van de Engel in 1916
Na enige tijd keerden we met onze kudden naar diezelfde
plaats terug en er herhaalde zich hetzelfde en ook op dezelfde
manier. De meisjes die met me mee geweest waren, vertelden
opnieuw alles wat er gebeurd was. En een tijdje later gebeurde
weer hetzelfde. Het was die derde keer, dat mijn moeder er door
buren van hoorde, zonder dat ik er met een woord over gerept
had.
Toen riep ze me bij zich en, al wat wrevelig, vroeg ze:
– Kom op, wat beweren jullie daarginds te zien?
– Ik weet het niet, moeder, echt, ik weet het niet.
Verschillende mensen begonnen ons te bespotten. En omdat
ik mij sinds ik mijn Eerste Communie een tijdje wat dromerig had
10 Deze wat onduidelijke verschijningen van de Engel hadden waarschijnlijk
als doel Lucia voor te bereiden op de toekomst.
78

gedragen, in herinnering aan wat er gebeurd was, vroegen mijn
zussen mij met een beetje minachting:
– Zie je weer iemand in een laken gepakt?
Die minachtende woorden en gebaren kwamen bij mij hard
aan want ik was niets dan vriendelijkheden gewend! Ik wist immers
nog niet wat de goede God in de toekomst met me vóór had.
In die dagen vroegen en kregen Francisco en Jacinta van
hun ouders toestemming om samen met mij hun kudde te weiden.
Zo kwamen mijn neefje en nichtje in de plaats van die andere
meisjes. We spraken af dat we onze kudden zouden laten grazen
op de terreinen van mijn ooms en mijn ouders om niet bij de overige
herders in het gebergte te hoeven zijn.
Op zekere dag gingen we met onze schaapjes naar een stuk
land van mijn ouders, dat lag aan de voet van de berg, waar ik het
al eerder over had, aan de oostkant. Dat terrein heet Chousa Velha.
Tegen de helft van de ochtend begon het daar te motregenen, iets
meer dan dauw. We klommen de helling op, de schaapjes achter
ons aan, op zoek naar een rots die als schuilplaats kon dienen.
Dat was de eerste keer dat wij in die gezegende grot kwamen. Hij
ligt midden in een olijfboomplantage en is eigendom van mijn
peetoom Anastácio. Van daar uit heeft men uitzicht op het dorpje
waar ik geboren ben, op het huis van mijn ouders en op de
gehuchten Casa Velha en Eira da Pedra. Die olijfplantage loopt
door en hoort aan verschillende eigenaars, en grenst aan die kleine
dorpjes. Daar brachten we de dag door, hoewel het niet meer
regende en de zon aan een mooie heldere hemel straalde. We
aten onze boterhammen en baden ons rozenhoedje. Misschien
was het wel een van die rozenhoedjes, zoals ik u al verteld heb,
Excellentie, die we vaak baden als we graag wilden spelen en
waarbij we de kralen door onze vingers lieten glijden terwijl we
alleen maar de woorden Weesgegroet en Onzevader zeiden! Na
dat gebed begonnen we met het steentjesspel.
We hadden een tijdje gespeeld, toen een sterke windvlaag
door de bomen joeg. We keken op, wat er gebeurde, want het was
een heldere dag. Op dat ogenblik zagen we dat over de olijfaanplant
11 die gedaante, waarover ik al gesproken heb, naar ons
11 Dit was de eerste verschijning van de Engel.
79

toe liep. Jacinta en Francisco hadden hem nog nooit gezien en ik
had er met hun ook nooit over gesproken. Naarmate hij dichterbij
kwam konden we ook de vormen beter onderscheiden: een
jongeman van een jaar of veertien, vijftien, blanker dan sneeuw,
doorstraald door de zon alsof hij van kristal was en bijzonder mooi.
Toen hij bij ons gekomen was, zei hij:
– Wees maar niet bang, ik ben de Engel van de Vrede. Bid
met mij.
En terwijl hij op de grond neerknielde, boog hij zijn voorhoofd
tot op de grond en liet ons drie keer de volgende woorden herhalen:
– Mijn God! Ik geloof u, ik aanbid u, ik hoop op u en bemin
u. Ik vraag u vergiffenis voor hen die niet geloven, u niet aanbidden,
niet op u hopen en u niet beminnen.
Daarna stond hij op en zei:
– Zo moeten jullie bidden. De harten van Jezus en Maria
luisteren naar de stem van jullie smeekbeden.
Zijn woorden drongen zo diep door in onze geest, dat we ze
nooit meer vergeten hebben. Vanaf dat moment herhaalden we
een hele tijd, zo neergebogen, diezelfde woorden, zodat we soms
van moeheid bijna in slaap vielen. Ik zei meteen dat we die dingen
echt geheim moesten houden en deze keer deden ze me dat
plezier.
Een hele tijd later 12 , op een zomerse dag waarop we thuis
de middagrust hadden doorgebracht, speelde we bovenop een
afgedekte put op het erf van mijn ouders en die wij Arneiro
noemden (in wat ik schreef over Jacinta heb ik die put ook al
genoemd, Excellentie). Plotseling zagen wij vlak bij ons diezelfde
persoon of engel, die ik dacht dat hij was, en hij zei:
– Wat zijn jullie aan het doen? Jullie moeten bidden, veel
bidden. De heilige Harten van Jezus en Maria hebben plannen
van barmhartigheid met jullie. Draag voortdurend offers en
gebeden op aan de Allerhoogste.
– Hoe moeten we offers brengen? vroeg ik.
– Maak van alles wat jullie kunnen een offer en biedt het
God aan als eerherstel voor de zonden waarmee hij wordt beledigd
en smeek hem om de bekering van de zondaars. Verkrijg zo de
12 Dat was de tweede verschijning van de Engel.
80

vrede voor jullie vaderland. Ik ben daar de engelbewaarder van,
de Engel van Portugal. Aanvaard en verdraag vooral nederig het
lijden dat hij jullie zal zenden.
Weer ging geruime tijd voorbij en we gingen onze kudden
weiden op een terrein van mijn ouders, op de helling van de eerder
genoemde heuvel, een stukje boven de Valinhos. Het is een terrein
met olijfbomen, dat we Prégueira noemden. Na ons eten besloten
we te gaan bidden in de grot, aan de andere kant van de berg.
Daarom maakten we een draai om de zijkant van de heuvel en zo
moesten we enkele rotsen beklimmen die boven de Prégueira
liggen. De schapen hadden veel moeite met deze route.
Onmiddellijk na aankomst begonnen we op onze knieën,
ons voorhoofd op de grond, het gebed van de engel te herhalen:
Mijn God! Ik geloof u, ik aanbid u, ik hoop op u en ik bemin u, enz.
Ik weet niet hoe vaak we dit gebed herhaald hadden, toen we
plotseling zagen dat een ongewoon licht boven ons straalde. We
richtten ons op om te zien wat het was en zagen de engel 13 , met in
zijn linkerhand een kelk, waarboven een hostie zweefde, waaruit
enkele druppels bloed in de kelk vielen. De engel liet de kelk in de
lucht zweven, knielde bij ons neer en liet ons driemaal herhalen:
– Allerheiligste drievuldigheid, Vader, Zoon en Heilige Geest,
ik offer u op het allerkostbaarst Lichaam, het Bloed, de Ziel en de
Godheid van Jezus Christus, tegenwoordig in alle tabernakels op
aarde, tot eerherstel van de beledigingen, heiligschennissen en
onverschilligheid waardoor hij wordt beledigd. En om de oneindige
verdiensten van zijn Allerheiligst Hart en van het Onbevlekt Hart
van Maria, vraag ik u de bekering van de arme zondaars.
Daarna stond hij op en nam de kelk en de hostie in zijn
handen. Aan mij gaf hij de heilige hostie en het Bloed van de kelk
verdeelde hij onder Francisco en Jacinta 14 met de woorden:
– Neemt en drinkt het Lichaam en Bloed van Jezus Christus,
vreselijk beledigd door de ondankbare mensen. Breng eerherstel
voor hun misdaden en troost jullie God.
Hij maakte weer een buiging tot op de grond en zegde weer
drie keer hetzelfde gebed: Allerheiligste drievuldigheid, enz. en
13 Derde en laatste verschijning van de engel.
14 Francisco en Jacinta hadden hun Eerste Communie nog niet gedaan. Toch
beschouwden zij deze communie als sacramenteel.
81

daarna verdween hij. We bleven in diezelfde houding, terwijl we
telkens dezelfde woorden herhaalden. Toen we ons eindelijk
oprichtten, zagen we dat het avond was en dus tijd om naar huis
te gaan.
3. Problemen thuis
Zo ben ik dan, Excellentie, aan het eind van mijn drie jaar
herdersleven gekomen, van zeven tot tien jaar oud. In deze drie
jaar had er in ons huis, en ik zou haast durven zeggen in onze
parochie, een bijna complete verandering plaats gevonden. De
eerwaarde heer Pena was niet meer onze pastoor en was vervangen
door de eerwaarde heer Boicinha 15 . Deze zeer ijverige
pastoor begon, zodra hij gehoord had welke wereldse gewoonten
in onze parochie bestonden, deze onmiddellijk vanaf de preekstoel
op zondag af te raden. Alle gelegenheden, in het openbaar en in
persoonlijke gesprekken, benutte hij om die slechte gewoonte te
bestrijden. Zodra mijn moeder de goede pastoor zo hoorde praten,
verbood ze mijn zussen aan die vermaken deel te nemen. En
doordat mijn zussen anderen aanstaken om er niet heen te gaan,
verdween die gewoonte langzaamaan. Hetzelfde gebeurde met
de kinderen die, zoals ik u in mijn schrijven over mijn nichtje al
gezegd heb, hun eigen dansen hadden. Tot iemand op zekere
dag tegen mijn moeder zei:
– Hoe zit dat nou? Tot nu toe was dansen geen zonde. Nu
komt er een andere pastoor en nu is het opeens wel zonde. Hoe
kan dat?
– Dat weet ik niet, was het antwoord van mijn moeder. Wat
ik weet is, dat mijnheer pastoor niets van dansen moet hebben en
daarom gaan mijn dochters er niet meer heen. Ik laat ze hoogstens
een beetje dansen in gezinsverband, want daar ziet de pastoor
geen kwaad in.
Intussen hadden mijn twee oudste zussen het ouderlijk huis
verlaten wegens het sacrament van het huwelijk. Mijn vader was
in slecht gezelschap terecht gekomen en was slachtoffer geworden
15 Zijn werkelijke naam was Manuel Marques Ferreira, ook bekend onder de
naam Pater Boicinha. Boicinha (hij overleed in in januari 1945).
82

van een droevige hartstocht, die ons al het verlies van enige
terreinen gekost had 16 .
Toen mijn moeder zag dat we nog maar met moeite rond
konden komen, besloot ze dat mijn zussen Glória en Carolina in
de huishouding zouden gaan werken. Thuis bleven dan nog: mijn
broer, om het land dat we nog over hadden te bewerken, moeder
voor het huishoudelijk werk en ik, om onze kudde te weiden. Mijn
arme moeder was diep verbitterd. Op een avond, toen we met z’n
drieën bij de kachel op mijn vader zaten te wachten, tot hij thuis
kwam om te eten, zei mijn moeder bij het zien van de twee lege
stoelen van haar twee andere dochters droevig:
– Mijn God! Waar is de blijdschap van ons gezin gebleven!
Ze legde haar hoofd op een tafeltje dat naast haar stond en
barstte in bittere tranen uit. Mijn broer en ik voegden onze tranen
bij die van haar. Het was een van de treurigste taferelen van mijn
leven! Mijn hart leek te breken van verdriet om mijn moeder en
heimwee naar mijn zussen.
Hoewel ik nog een kind was, bevatte ik onze situatie volledig.
Ik herinnerde me toen de woorden van de engel: Aanvaardt vooral
nederig de offers die Onze Lieve Vrouw jullie zendt. Ik trok me
dan terug op een eenzame plek om het verdriet van mijn moeder
niet te vergroten met dat van mij. Die plek was meestal onze put.
Daar knielde ik neer, boog mijn hoofd boven de steenplaten die
de put afdekten, mengde mijn tranen met zijn water en offerde
God mijn lijden op. Soms troffen Jacinta en Francisco mij daar
aan, kapot van verdriet. Omdat ik door het snikken geen woord
kon uitbrengen, sprak Jacinta dan, hoewel zij beiden zo met mij
meeleefden dat ook zij erg huilden, met luide stem de opdracht:
Mijn God, het is tot eerherstel en voor de bekering van de zondaars
dat we u al dit lijden en deze offers opdragen. De formulering van
de opdracht was niet altijd hetzelfde, maar de betekenis wel.
Zoveel lijden schaadde de gezondheid van mijn moeder.
Toen ze niet meer in staat was om te werken liet ze, om haar te
verzorgen en om voor het huishouden te zorgen, Glória naar huis
16 De z.g. ‘passie voor de wijn’ waarvan hier sprake is hoeft niet overdreven
te worden. Lucia’s vader was geen alcoholist. Wat betreft zijn godsdienstige
verplichtingen is het zeker, dat hij ze een paar jaar niet vervulde in de
parochie van Fatima, maar in Vila Nova de Ourém.
83

komen. Alle mogelijke chirurgen en dokters werden afgelopen.
Een kast vol geneesmiddelen werd geprobeerd, zonder enige
verbetering. De goede pastoor bood aan, mijn moeder in zijn koets
met muilezels naar Leiria te brengen om daar de artsen te
raadplegen. Ze ging er heen, vergezeld van mijn zus Teresa, maar
kwam, halfdood van vermoeidheid en doorgedraaid van de
consulten, zonder enig resultaat thuis. Tenslotte werd een chirurg
in Mamede geconsulteerd. Die verklaarde dat mijn moeder een
hartgebrek had, een verplaatsing van een rugwervel en nierverzakking.
Hij onderwierp haar aan een strenge behandeling van
cauterisatie en verschillende geneesmiddelen, waardoor er enige
beterschap intrad.
Zo was de situatie bij ons thuis op 13 mei 1917. Mijn broer
bereikte in die tijd ook de leeftijd van de dienstplicht. Omdat hij
een uitstekende gezondheid had, was te verwachten dat hij in
dienst moest. Het was bovendien oorlog en dus moeilijk om hem
vrij te krijgen. Uit angst dat er niemand meer was om het land te
bewerken, liet mijn moeder ook Carolina naar huis komen. Intussen
beloofde de peetoom van mijn broer, dat hij vrijstelling voor hem
zou krijgen. Hij stelde zich in verbinding met de inspectiearts en
die schonk mijn moeder die opluchting.
4. Verschijningen van Onze Lieve Vrouw
Ik wil niet blijven stilstaan bij de verschijning van 13 mei. U
kent die heel goed en ik zou er dus maar tijd mee verspillen. U
weet ook heel goed hoe mijn moeder zich op de hoogte stelde
van wat er gebeurd was en hoe zij moeite deed om mij zover te
krijgen, te zeggen dat ik gelogen had. De woorden, die de Allerheiligste
Maagd op die dag zei en die we besloten nooit mee te
delen, waren de volgende: Nadat ze os had gezegd dat we in de
hemel zouden komen, vroeg ze:
– Willen jullie je aanbieden aan God om al het lijden dat hij
jullie laat ondergaan, te verdragen als eerherstel voor de zonden
waarmee hij beledigd wordt en als smeekbede voor de bekering
van de zondaars?
– Ja, dat willen we, was ons antwoord.
– Dan zullen jullie veel te verduren krijgen, maar de genade
van God zal jullie steun zijn.
84

Op 13 juni werd in onze parochie het feest van de H.Antonius
gevierd. Het was de gewoonte om op die dag de schapen ’s
morgens vroeg uit te laten en om ze om negen uur terug te brengen
naar de schaapskooi, om dan naar het feest te gaan. Mijn moeder
en mijn zussen, die wisten hoeveel ik van feestvieren hield, zeiden:
– Ik moet nog zien of jij het feest opoffert om naar de Cova
da Iria te gaan om met die Dame te praten!
Die dag zei niemand iets tegen me, alsof ze zeggen wilden:
laat haar maar, we zullen wel zien wat ze doet! Zo liet ik dan zeer
vroeg in de morgen de schapen uit, met de bedoeling ze om negen
uur in de kooi te sluiten, om tien uur naar de Mis te gaan daarna
naar de Cova da Iria. Maar kort na het opgaan van de zon kwam
mijn broer me halen: ik moest thuis komen want er waren verschillende
mensen die me wilden spreken. Hij bleef toen bij de
kudden en ik ging kijken wat ze van me wilden. Het waren enige
mannen en vrouwen van de landgoederen in Minde, uit de richting
Tomar, Carrascos, Boleiros enz. 17 . Ze wilden met me mee gaan
naar de Cova da Iria. Ik zei dat het nog vroeg was en nodigde ze
uit om met mij naar de Mis van acht uur te gaan. Daarna kwam ik
naar huis terug. Die goede mensen bleven wachten op ons erf, in
de schaduw van onze vijgenbomen.
Mijn moeder en mijn zussen volhardden in hun minachtende
houding tegenover mij, waarvoor ik heel gevoelig was en die ik
aanvoelde als beledigingen. Rond elf uur ging ik tenslotte van ons
huis weg, ging naar het huis van mijn oom, waar Jacinta en Francisco
al op me stonden te wachten en daar vertrokken we dan
naar de Cova da Iria, in afwachting van het ogenblik waarnaar we
uitzagen. Al het volk ging met ons mee, terwijl ze ons duizenden
vragen stelden. Die dag voelde ik me heel ellendig. Ik zag het
verdriet van mijn moeder die mij met alle geweld mijn leugen
wilde laten bekennen. Ik wilde haar graag ter wille zijn, maar zag
geen andere manier dan door juist in dit geval te liegen. Vanaf de
wieg had ze ons een grote afkeer voor leugens ingeprent en ze
strafte streng wanneer ze een van ons op een leugen betrapte.
– Het is me altijd gelukt, zei ze, dat mijn kinderen de waarheid
spreken en nu zou ik zó iets laten doorglippen bij mijn jongste
17 Deze plaatsjes liggen in een straal van 25 km van Fatima.
85

dochter! Ging het nou om iets onbelangrijks..; maar zo’n leugen
waar al zoveel mensen ingetrapt zijn!...
Na deze jammerklachten richtte ze zich tot mij en zei:
– Ik geef je de keus! Ofwel je haalt die mensen uit hun droom
en je zegt dat je gelogen hebt, of ik sluit je op in een kamer waar
je geen hand voor ogen ziet. Bij al mijn zorgen moest dat er nou
nog bij komen!
Mijn zussen trokken partij voor mijn moeder en de sfeer was
echte minachting en afkeuring. Ik dacht toen aan het verleden en
vroeg me af: waar is nu die vriendelijkheid, waarmee ik tot nog
voor kort in ons gezin behandeld werd? Mijn enige verlichting waren
de tranen die ik voor God vergoot, terwijl ik hem mijn offer aanbood.
Ook zei Onze Lieve Vrouw op die dag, alsof ze raadde wat er zich
afspeelde, behalve de woorden die ik al vermeld heb:
– Mijn kind, lijd je veel? Verlies de moed maar niet. Ik zal je
nooit alleen laten. Mijn Onbevlekt Hart zal je toevlucht zijn en de
weg die naar God zal voeren.
Als Jacinta me zag huilen, troostte ze me en zei:
– Huil maar niet. Dit zijn zeker de offers waarvan de engel
zei dat God ze ons zou sturen. Het is dus tot eerherstel aan hem
en om de zondaars te bekeren, dat je lijdt.
5. Twijfels van Lucia 18
Rond deze tijd kwam de pastoor van mijn parochie te weten
wat er zich afspeelde en hij liet mijn moeder mij naar zijn huis
brengen. Mijn moeder voelde zich opgelucht, in de mening dat de
pastoor de verantwoordelijkheid van de gebeurtenissen op zich
zou nemen.
– Morgen gaan we heel vroeg naar de kerk. Daarna ga jij
naar de pastorie. Ik hoop dat de pastoor je dan, hoe dan ook, zal
verplichten de waarheid te bekennen; dat hij je straft; dat hij met
18 Hier dient opgemerkt te worden dat het alleen een toestand van verwarring
en verbazing betreft, als gevolg van de omstandigheden in het gezin en
door de voorzichtige houding van de pastoor. Het mag beslist niet gezien
worden als echte twijfel van Lucia.
86

je doet wat hij wil. Als hij je maar verplicht te bekennen dat je
gelogen hebt, ben ik tevreden.
Mijn zussen trokken partij voor moeder en verzonnen de
gekste bedreigingen om mij maar bang te maken voor het
onderhoud met de pastoor. Ik vertelde aan Jacinta en Francisco
wat er gaande was en zij zeiden:
– Wij gaan ook. Mijnheer pastoor heeft ook onze moeder
gevraagd ons te brengen, maar mama heeft ons niets van die
dingen gezegd. Nou ja! Als we geslagen worden, is het uit liefde
tot Onze Lieve Heer en voor de bekering van de zondaars.
De volgende dag liep ik dan achter mijn moeder aan, die
onderweg geen woord tegen me zei. Ik moest toegeven, dat ik
beefde bij de gedachte wat er ging gebeuren. Ik liep het kerkplein
over achter mijn moeder aan en besteeg de trappen van de
veranda van de pastorie. Bij het opstappen van de eerste tree
draaide mijn moeder zich om en zei:
– En nou is het afgelopen! Je gaat nu zeggen tegen de
pastoor dat je gelogen hebt, zodat hij zondag kan meedelen dat
het een leugen was en dat zo de geschiedenis de wereld uit komt.
Het is me wat moois! Dat jan en alleman naar de Cova da Iria
loopt om te bidden voor een steeneik!
Ze klopt gedecideerd op de deur. De zuster van de pastoor
komt naar buiten, nodigt ons uit plaats te nemen op een bank en
een ogenblikje te wachten. Tenslotte verschijnt mijnheer pastoor.
Hij laat ons binnen in zijn werkkamer, geeft mijn moeder een teken
dat zij kan plaats nemen en roept mij naar zijn schrijftafel. Toen ik
zag dat de eerwaarde me heel rustig en zelfs vriendelijk ondervoeg,
stond ik verbaasd. Maar toch bleef ik in spanning van wat er zou
gebeuren. De ondervraging was minutieus, ik zou bijna zeggen
langdradig. De eerwaarde gaf me een kleine berisping. Hij zei:
– Het lijkt me geen openbaring van de hemel. Bij zulke dingen
draagt Onze Lieve Heer meestal op aan de personen aan wie hij
zich openbaart, om aan hun biechtvaders of pastoors mee te delen
wat er is gebeurd. Maar dit meisje is heel terughoudend, zoveel
ze kan. Die geschiedenis kan ook bedrog van de duivel zijn. We
zullen zien. De toekomst zal het leren.
87

6 Jacinta en Francisco spreken Lucia moed in
Wat deze opmerking mij heeft doen lijden, weet alleen God,
want hij kan doordringen tot in ons binnenste. Ik begon toen te
twijfelen of de verschijningen misschien van de duivel kwamen,
die me op die manier in het verderf wilde storten. En omdat ik
vaak had horen zeggen dat de duivel altijd ruzie en wanorde teweeg
brengt, overdacht ik dat ik, sinds ik die dingen gezien had, geen
vreugde of geluk meer bij ons thuis beleefd had. Wat een angsten
ik doorstond! Ik vertrouwde mijn twijfels toe aan mijn neefje en
nichtje. Jacinta reageerde:
– Welnee, het is de duivel niet! De mensen zeggen dat de
duivel heel lelijk is en dat hij onder de grond zit in de hel. En die
Dame is zo mooi! En we hebben haar toch naar de hemel zien
opstijgen?
Onze Lieve Heer bediende zich van deze woorden om mijn
twijfels een beetje te verminderen. Maar in de loop van die maand
verloor ik mijn enthousiasme voor offers en verstervingen en ik
vroeg me aarzelend af, of ik toch maar niet zou zeggen dat ik
gelogen had, om zo aan alles een einde te maken. Maar Jacinta
en Francisco zeiden tegen me:
– Dat moet je nooit doen! Zie je dan niet dat je dan juist gaat
liegen en je weet toch dat liegen zonde is?
In die gemoedsstemming had ik een droom, die alles nog
even kwam aandikken: ik zag de duivel die, schaterend omdat hij
mij om de tuin had geleid, nu pogingen deed om me naar de hel
te sleuren. Toen ik zag dat hij mij in zijn klauwen had, begon ik zo
hard te schreeuwen en Onze Lieve Vrouw aan te roepen, dat mijn
moeder er wakker door werd. Bezorgd kwam ze bij me en vroeg
wat er aan de hand was. Ik herinner me niet wat ik haar heb gezegd;
wel, dat ik die nacht geen oog meer dicht deed; ik was echt verlamd
van schrik. Die droom liet een wolk van angst en verdriet bij me
achter. Mijn enige opluchting was alleen te zijn en vrijuit te huilen.
Ik kreeg zelfs een afkeer van mijn neefje en nichtje en ik ging me
voor hen verstoppen. Arme kinderen! Soms liepen ze me te zoeken
terwijl ze mijn naam riepen en ik zat dan zonder te antwoorden
vlak bij hen, ergens verstopt waar ze me niet konden vinden.
Nu naderde de dertiende juni en ik stond in twijfel of ik zou
gaan. Ik dacht: als het de duivel is, waarom moet ik hem dan
88

gaan zien? Als ze me vragen waarom ik niet ga, dan zeg ik dat ik
bang ben dat het de duivel is die aan ons verschijnt en dat ik
daarom niet ga. Laten Francisco en Jacinta maar doen wat ze
willen, ik ga niet meer naar de Cova da Iria terug. Mijn besluit was
genomen en ik was vast besloten het uit te voeren.
Op de twaalfde, tegen de avond, begonnen de mensen die
bij de gebeurtenissen aanwezig wilden zijn, samen te stromen. Ik
riep dus Jacinta en Francisco en bracht ze op de hoogte van mijn
besluit. Ze zeiden:
– Wij gaan wèl. Die Dame heeft gezegd dat we moesten
komen.
Jacinta verklaarde zich bereid om dan maar zelf met de
Dame te gaan praten, maar het viel haar zwaar dat ik niet meeging
en ze begon te huilen. Ik vroeg haar waarom ze huilde. Ze zei:
– Omdat jij niet wil gaan.
– Nee, ik ga niet. Luister: als die Dame naar mij vraagt, zeg
dan dat ik niet kom uit angst dat het de duivel is.
Ik liet hen staan om me te gaan verstoppen; dan hoefde ik
niet met de mensen te praten die me zochten om me te ondervragen.
Mijn moeder dacht dat ik al die tijd aan het spelen was
met de kinderen uit de buurt, terwijl ik verstopt zat achter een
bosje op het erf van een buurman, dat grensde aan onze Arneiro,
dat een beetje ten oosten van de put lag. Toen ik ’s avonds thuis
kwam, gaf ze me een standje en zei:
– Je bent me een mooie heilige, maar van wormstekig hout!
De hele tijd dat ze niet op de schapen hoeft te passen is ze aan
het spelen en nog wel ergens waar niemand haar kan vinden!
De volgende dag, toen het uur naderde waarop ik zou moeten
vertrekken, voelde ik me plotseling door een vreemde kracht,
waaraan ik moeilijk weerstand kon bieden, gedrongen te gaan. Ik
ging dus weg, liep bij mijn oom en tante aan om te zien of Jacinta
er nog was. Ik trof haar aan in de kamer samen met haar broertje
Francisco, huilend, geknield voor haar bed.
– Wat, gaan jullie niet? vroeg ik.
– Zonder jou durven we niet te gaan. Kom toch mee!
– Ik ga al mee.
Ze keken heel blij en daarop vertrokken we. Veel mensen
stonden links en rechts al op ons te wachten en met moeite
bereikten we de plek. Dit was de dag waarop de H.Maagd zo goed
89

was ons het geheim te openbaren. Daarna zei ze, om mijn verflauwde
ijver nieuw leven in te blazen:
– Breng offers voor de zondaars en zeg tegen Jezus, vooral
wanneer jullie een offer brengen: Jezus, het is uit liefde tot u, voor
de bekering van de zondaars en tot eerherstel voor de zonden die
bedreven zijn tegen het allerheiligst Hart van Maria.
7. Ongeloof van de moeder van Lucia
Dankzij de goede God verdwenen bij die verschijning de
twijfels uit mijn hart en hervond ik de vrede. Maar mijn arme
moeder werd steeds ongeruster bij het zien van zoveel volk dat
van alle kanten toestroomde. Die arme mensen, zei ze, zijn vast
en zeker misleid door jullie bedrog; ik weet echt niet wat ik moet
doen om hun dat aan hun verstand te brengen.
Een zielige man, die er prat op ging met ons de spot te
drijven, ons te beledigen en ons soms zelfs te slaan, vroeg op
zekere dag aan mijn moeder:
– Wel, Rosa, wat zeg je me van de visioenen van je dochter?
– Ik weet het niet, antwoordde ze. Ik heb de indruk dat het
alleen maar een zinsbegoocheling is die de halve wereld voor de
gek houdt.
– Zeg dat maar niet te hard, straks doodt iemand haar nog.
– Oh, het kan me niets schelen! In ieder geval moet iemand
haar verplichten de waarheid te zeggen. Ik zal altijd de waarheid
spreken, ook al is het in het in het nadeel van mijn kinderen of van
wie dan ook, of van mijzelf.
En dat was zo! Mijn moeder sprak altijd de waarheid, ook
ten nadele van haarzelf. Dat goede voorbeeld hebben wij, de
kinderen, aan haar te danken.
Op zekere dag besloot ze opnieuw mij te verplichten me te
ontmaskeren, zoals ze het uitdrukte. Daarom besloot ze me de
volgende dag weer naar de pastorie te brengen, waar ik moest
toegeven dat ik gelogen had, vergiffenis moest vragen en de boete
volbrengen die hij mij meende te moeten opleggen. Deze keer
was de aanval werkelijk fors te noemen en ik wist me geen raad.
Onderweg passeerden we het huis van mijn oom. Ik vertelde aan
Jacinta, die nog in bed lag, wat er aan de hand was en liep toen
weer achter mijn moeder aan. In het geschrift over Jacinta heb ik
90

u, Excellentie, al verteld hoe zij en haar broertje meeleefden in
deze beproeving en hoe ze me biddend opwachtten bij de put.
Onderweg stak moeder haar preek tegen mij af. Na de lange
tekst zei ik bevend:
– Mama toch! Hoe kan ik nou zeggen dat ik iets niet heb
gezien als ik het wel heb gezien?
Mijn moeder zei niets en, aangekomen bij het huis van de
pastoor zei ze:
– Nou niet meer er omheen draaien: ik wil dat je de waarheid
spreekt. Als je het gezien hebt, zeg je dat je het gezien hebt; maar
als je niets gezien hebt, beken je dat je gelogen hebt.
We liepen meteen de trappen op en mijnheer pastoor ontving
ons in zijn werkkamer, allervriendelijkst, ja, echt heel vriendelijk.
Hij ondervroeg me met de grootste ernst en voorzichtigheid en
gebruikte enkele trucjes om te zien of ik mezelf tegensprak of dat
ik zaken verwarde. Eindelijk liet hij ons gaan, haalde zijn schouders
op alsof hij zeggen wilde: ik weet niet wat ik met dat alles aan
moet!
8. Bedreigingen van de burgemeester
Een paar dagen later ontvingen mijn ouders en mijn oom en
tante bevel van de autoriteiten om de volgende dag op een bepaald
tijdstip te verschijnen op het gemeentehuis: mijn oom met Jacinta
en Francisco en mijn vader met mij. Het gemeentehuis is in Vila
Nova de Ourém. Dat was drie uur lopen, een hele afstand voor
kinderen van onze leeftijd en de enige vervoermiddelen in die tijd
waren ieders voeten of een ezeltje. Mijn oom reageerde onmiddellijk
met te zeggen dat hij zelf wel wilde gaan, maar zonder zijn
kinderen.
– Lopend, zei hij, houden ze het niet vol en van een ezel
vallen ze af omdat ze dat niet gewend zijn. Ik ben trouwens niet
verplicht om twee kinderen van zo’n leeftijd voor het gerecht te
brengen.
Mijn ouders dachten er anders over:
– Mijn dochter gaat mee. Ze moet zich maar verantwoorden.
Van zulke dingen heb ik geen verstand. En als ze liegt, dan moet
ze er maar voor boeten.
91

De volgende morgen heel vroeg, zetten ze me op een ezeltje
waar ik onderweg drie keer vanaf ben gevallen. Ik vertrok dus
vergezeld van mijn vader en mijn oom. Ik geloof dat ik aan Excellentie
al verteld heb hoe Jacinta en Francisco op die dag geleden
hebben, omdat ze dachten dat ik gedood zou worden. Wat mij
aangaat, het ergste vond ik de onverschilligheid die mijn ouders
mij toonden en die voor mij des te harder aankwam als ik de
tederheid zag waarmee mijn oom en tante hun kinderen behandelden.
Ik herinner me dat ik op die reis aan het volgende zat
te denken: wat verschillen mijn ouders toch van mijn oom en tante!
Om hun kinderen te verdedigen springen die mensen zelf in de
bres, maar mijn ouders leveren mij over met de grootste onverschilligheid
en laten met me doen wat ze maar willen! Maar
komaan! zei ik in het diepst van mijn hart; zo heb ik de kans, God,
om meer te lijden voor uw liefde en voor de bekering van de
zondaars. Die overdenking gaf me altijd troost.
Op het gemeentehuis werd ik ondervraagd door de burgemeester,
in tegenwoordigheid van mijn vader, mijn oom en nog
enige andere heren van wie ik niet weet wie het waren. De
burgemeester wilde met alle geweld dat ik hem het geheim
meedeelde en dat ik beloofde niet meer naar de Cova da Iria
terug te gaan. Om dat gedaan te krijgen spaarde hij beloften noch
bedreigingen. Toen hij zag dat hij niets bereikte, liet hij me gaan
met de verzekering dat hij zijn doel zou bereiken, al kostte het mij
mijn leven. Mijn oom kreeg een strenge vermaning dat hij zijn
bevel niet had opgevolgd en daarna mochten we naar huis.
9. Problemen voor het gezin
Binnen ons gezin was er nog een ander probleem waarvan,
zoals gezegd werd, ik de schuld had. De Cova da Iria was eigendom
van mijn ouders. In het laagst gelegen stuk lag een klein, maar
wel vruchtbaar terrein waar we maïs, groente, kool enz. verbouwden.
Tegen de helling stonden een paar olijfbomen, steeneiken en
andere eiken. Welnu, vanaf de tijd dat de menigte daar samenstroomde
konden we er niets meer verbouwen. Alles werd
platgetrapt. Veel mensen kwamen op hun paard en de dieren aten
alles op of ze vertrapten de planten. Jammerend over al die dingen
zei mijn moeder tegen me:
92

– Luister eens, als jij wil eten, dan vraag je het maar aan die
dame!
Mijn zussen deden er nog een schepje bovenop:
– Jij zou eigenlijk alleen nog maar moeten eten wat er in de
Cova da Iria groeit!
Die opmerkingen kwamen zo hard bij me aan, dat ik geen
stukje brood meer durfde aan te raken om het op te eten. Intussen
liet mijn moeder mij om, zoals ze zei, mij de waarheid te laten
bekennen, herhaaldelijk kennis maken met een of ander stuk
brandhout of ook met de bezemsteel. Maar omdat ze tegelijkertijd
moeder was, probeerde ze me daarna weer op krachten te brengen
en was ze bezorgd omdat ik zo mager werd en een gele kleur
kreeg. Ze was bang dat ik ziek werd. Arme moeder! Ja, nu begrijp
ik volkomen haar situatie en ik heb diep medelijden met haar!
Echt, ze had gelijk om te denken dat ik zo’n gunst onwaardig was
en me daarom als leugenaarster te beschouwen.
Door een bijzondere genade van Onze Lieve Heer heb ik
nooit de minste afkeer of reactie tegen haar handelwijze ten
opzichte van mij gehad. Omdat de engel had aangekondigd dat
God me zou laten lijden, zag ik in dat alles altijd Gods wil. De
liefde, achting en eerbied die ik haar verschuldigd was groeide
zelfs gestadig, alsof ze heel lief tegen me was. En op dit ogenblik
van mijn leven ben ik haar meer dan dankbaar dat ze me zo
behandeld heeft, in plaats van dat ze doorgegaan was mij groot te
brengen met liefkozingen en tederheid.
10. Lucia’s eerste geestelijk leidsman
Ik denk dat het in de loop van die maand was 19 , dat de heer
Formigão, priester, voor de eerste keer bij ons kwam om mij te
ondervragen. Hij ondervroeg me ernstig en tot in details. Ik mocht
hem graag, omdat hij uitvoerig met mij praatte over de beoefening
van de deugd en me enkele manieren aangaf om ze te beoefenen.
Hij liet me een plaatje van de H.Agnes zien. Hij vertelde over haar
marteldood en spoorde me aan haar na te volgen. Daarna kwam
19 Dr.Manuel Nunes Formigão Junior, de grote apostel van Fatima, kwam
niet in augustus maar op 13 september voor de eerste keer op de Cova da
Iria.
93

de eerwaarde iedere maand om zijn ondervraging te doen en aan
het eind gaf hij mij steeds een goede raad, waaruit ik een zeker
geestelijk voordeel trok. Op zekere dag zei hij tegen mij:
– Meisje, jij hebt wel de plicht om heel veel van Onze Lieve
Heer te houden vanwege de grote genaden en gunsten die hij je
geeft.
Die zin drong zo diep in mijn hart dat ik sindsdien de
gewoonte aannam om voortdurend te zeggen:
– Mijn God, ik bemin u uit dankbaarheid voor de genaden
die u mij geschonken hebt.
Ik deelde aan Jacinta en Francisco dat schietgebed, waar ik
zo van hield mee en Jacinta nam het zozeer in zich op, dat ze
onder het spannendste spel opeens kon vragen:
– Jullie hebben toch niet vergeten om tegen Onze Lieve
Heer te zeggen dat je van hem houdt om de genaden die hij ons
geschonken heeft?
11. In de gevangenis van Ourém
Intussen brak de ochtend van 13 augustus aan. De menigte
mensen stroomde sinds de vooravond van alle kanten toe.
Iedereen wilde ons zien, ons ondervragen en ons zijn intenties
aanbevelen, die wij dan moesten doorgeven aan de Allerheiligste
Maagd. In de handen van al die mensen waren wij als een bal in
de handen van kinderen. Iedereen trok ons naar zich toe en stelde
de vragen die hem op het hart lagen, zonder ons de tijd te gunnen
om ook maar iemand te antwoorden.
Temidden van die drukte kwam van de burgemeester de
order om naar het huis van mijn tante te gaan omdat hij daar op
mij wachtte. De order was gericht aan mijn vader en hij bracht me
er heen. Toe ik aankwam stond hij daar in een kamer, met mijn
neefje en nichtje. Daar nam hij ons een verhoor af en probeerde
opnieuw ons te verplichten het geheim bekend te maken en te
beloven dat we niet meer naar de Cova da Iria terug zouden gaan.
Toen hij niets bereikte, gebood hij mijn vader en mijn oom ons
naar de pastorie te brengen.
Ik wil hier niet stilstaan bij alles wat er in de gevangenis
gebeurde, omdat u dat allemaal al weet. Wat ik u al zei, wat ons
op dat moment het meest dwars zat en wat me het meest pijn
94

deed, ook mijn neefje en nichtje, was het volledig in de steek
gelaten worden door onze familie.
Terug van die reis, of gevangenis, ik weet niet hoe ik het
noemen moet, die volgens mij op 15 augustus 20 was, mocht ik
meteen, als blij weerzien, de schapen uit de kooi halen en ze
wegleiden om te grazen. Mijn oom en tante hielden hun kinderen
liever bij zich thuis en ze stuurden daarom in hun plaats hun broer
João met de kudde uit. Omdat het al laat was, bleven we in de
buurt van ons dorpje, in de Valinhos.
Wat er toen gebeurde weet u ook al en daarom zal ik het
hier niet beschrijven. De Allerheiligste Maagd drukte ons opnieuw
de beoefening van de versterving op het hart en zei aan het eind:
– Jullie moeten bidden, veel bidden en offers brengen voor
de zondaars want velen gaan naar de hel omdat niemand voor
hen bidt en offers brengt.
12. Verstervingen en lijden
Een paar dagen later trokken we met onze schaapjes over
een weg waarop ik een touw vond van een kar. Ik raapte het op en
al spelend wond ik het om mijn arm. Al vlug merkte ik dat het touw
pijn deed. Toen zei ik tegen mijn neefje en nichtje:
– Kijk eens, dat doet pijn. We zouden dat touw wel om ons
middel kunnen binden en dat offer aan God opdragen.
De arme kinderen namen mijn voorstel onmiddellijk aan en
het volgende hoofdstuk was, het touw onder ons drieën te verdelen.
De scherpe kant van een steen, die op een onderliggende steen
getimmerd werd, was ons mes. Of het nu kwam door de grofheid
en ruwheid van het touw, of dat we het soms te strak aantrokken,
dat touw deed ons soms verschrikkelijk pijn. Jacinta kreeg soms
tranen in haar ogen door de last die het touw haar bezorgde en
wanneer ik haar wel eens zei dat ze hem af moest doen zei ze:
20 Lucia beweert hier en ook op een andere plaats, dat de verschijning in
Valinhos op 15 augustus had plaats gevonden, d.w.z. op de dag dat zij uit
Vila Nova de Ourém terug kwamen. Dit is een vergissing: de dag van
terugkomst was met zekerheid 15 augustus, maar de verschijning in Valinhos
moet op de zondag daarop volgend hebben plaats gevonden, op 19
augustus.
95

– Nee, ik wil dit offer aan de Heer aanbieden tot eerherstel
en voor de bekering van de zondaars.
Een andere keer plukten we bij ons spel wat kruiden die, als
je ze in je hand kneep een lichte knal gaven. Bij het plukken van
die kruiden greep Jacinta per ongeluk tegelijk een paar brandnetels
waaraan ze zich pijn deed. Bij het voelen van die pijn greep zij ze
nog steviger in haar hand en zei:
– Kijk, kijk, weer iets waarmee we een offertje kunnen
brengen!
Sindsdien hadden we de gewoonte om ons van tijd tot tijd
een paar keer met de brandnetels om onze benen te slaan om
God ook dat offer aan te bieden.
Als ik me niet vergis, was het ook in de loop van die maand
dat we ons er aan wenden om ons lunchpakket aan onze arme
vriendjes te geven, zoals ik u al verteld heb in het schrijven over
Jacinta. Mijn moeder kwam in de loop van die maand een beetje
tot rust. Ze zei vaak:
– Was er nog maar één ander die iets zag, dan kon ik
misschien geloven; maar dat onder al die mensen alleen zij wat
zien! Welnu, in die laatste maand zeiden verschillende mensen
dat ze iets gezien hadden: sommigen zeiden dat ze Onze Lieve
Vrouw gezien hadden, anderen weer dat ze tekenen hadden gezien
in de zon, enz. enz. Nu zei moeder:
– Vroeger dacht ik dat, als er maar nog één ander persoon
iets zag, ik zou geloven. Nu zeggen zoveel mensen dat ze iets
gezien hebben en ik geloof nog niet!
Vanaf dat ogenblik begon ook mijn vader mij te verdedigen
en zei dat iedereen stil moest zijn wanneer er de spot met mij
gedreven werd. Hij zei meestal:
– We weten niet of het waar is, maar we weten ook niet of
het een leugen is.
Omstreeks die tijd besloten mijn oom en tante – ze waren
het zat dat zoveel mensen steeds naar hun kinderen vroegen en
met hen wilden praten – hun zoon João met de kudde uit te sturen,
terwijl ze Jacinta en Francisco bij zich in huis hielden. Kort daarna
verkochten ze hun kudde. Daar ik niet graag ander gezelschap
had, ging ik van toen af alleen met mijn kudde op pad. Zoals ik u
al verteld heb, gingen Jacinta en Francisco als het in de buurt
was, met me mee. En wanneer de weide ver weg was, wachtten
96

ze me onderweg op. Ik moet zeggen dat die dagen, waarop ik
alleen, temidden van mijn schaapjes, vanaf de top van een berg
of vanuit de diepte van een dal, de pracht van de hemel
aanschouwde en de goede God bedankte voor de genaden die hij
me vandaar gezonden had, echt gelukkig waren. Wanneer de stem
van een van mijn zussen mijn eenzaamheid onderbrak en me
naar huis riep om met deze of gene, die me geroepen had, te
komen praten, voelde ik een grote tegenzin in me opkomen en ik
vond alleen hierin troost, dat ik ook dit offer de goede God kon
aanbieden.
Op zekere dag kwamen drie heren met ons spreken. Na de
ondervraging, die niet bijster vriendelijk geweest was, vertrokken
ze met de dreiging:
– Denk er maar over na of jullie zullen besluiten het geheim
bekend te maken, zo niet, dan is de burgemeester van plan jullie
het leven te benemen.
Jacinta reageerde met blijdschap op haar gezicht:
– Prima toch? Ik houd zoveel van Onze Lieve Heer en van
Onze Lieve Vrouw en op die manier zullen we ze binnenkort zien!
Toen het gerucht de ronde deed dat de burgemeester ons
inderdaad wilde doden, kwam een tante van ons, die in Casais
woonde, ons bezoeken met de bedoeling ons mee te nemen want,
zo zei ze:
– Ik woon in een andere gemeente en daar kan de burgemeester
jullie niet weghalen.
Maar het plan ging niet door, want wij wilden niet weggaan
en we zeiden:
– Het kan ons niets schelen als we gedood worden. Dan
gaan we naar de hemel.
13. De dertiende september
Zo naderde de dertiende september. Op die dag zei de Allerheiligste
Maagd, na wat ik al gezegd heb:
– God is tevreden met jullie offertjes, maar hij wil niet dat
jullie met het touw om slapen. Draag het alleen maar overdag.
Onnodig te zeggen dat we haar bevelen stipt gehoorzaamden.
Daar in de voorbije maand naar het schijnt, Onze Lieve
Heer iets buitengewoons had willen laten zien, koesterde mijn
97

moeder de hoop dat nu, op deze dag, de dingen helderder en
duidelijker zouden worden. Maar de goede God beschikte –
misschien wel om ons de gelegenheid te geven weer een offer te
brengen – dat er op die dag geen straal van zijn glorie doorbrak.
Mijn moeder verloor daarom weer de moed en de vervolging thuis
begon opnieuw. Moeder was verdrietig om vele redenen. Eerst
het algehele verlies van de Cova da Iria, die mooie weidegrond
bezat voor onze kudde, en van de tuinproducten die we daar
kweekten. Daar kwam bij de overtuiging, die bijna groeide tot
zekerheid, zoals zij het uitdrukte, dat de gebeurtenissen niets dan
hersenschimmen en fantasie van kinderlijke inbeelding waren. Een
van mijn zussen deed haast niets anders meer dan mij halen en in
mijn plaats bij de kudde blijven zodat ik kon praten met de mensen
die me wilden zien en spreken. Voor ons, die van het werk van
onze handen moesten leven, betekende dit verlies. Daarom zag
mijn moeder zich na enige tijd genoodzaakt onze kudde te
verkopen, die we echter hard nodig hadden voor het onderhoud
van het gezin. Van dit alles was ik de schuld en op moeilijke ogenblikken
gooiden ze me dat naar het hoofd. Ik hoop dat de goede
God dit alles heeft aangenomen, want ik offerde het hem op. Ik
had er altijd vrede mee, als ik het hem als offer kon aanbieden
voor de bekering van de zondaars. Mijn moeder van haar kant
leed dat alles met een heldhaftig geduld en gelatenheid. Als ze
me berispte en strafte was het alleen omdat ze dacht dat ik loog.
In overgave aan het verdriet dat Onze Lieve Heer haar zond, zei
ze soms:
– Zouden al deze dingen een straf zijn, die God me oplegt
voor mijn zonden? Als dat het geval is, dan zij Gods wil gezegend!
14. Offergeest van Lucia
Op een gegeven moment kwam een buurvrouw met het
praatje aanzetten – ik weet niet hoe ze eraan kwam – dat enige
heren mij geld gegeven hadden, ik weet niet meer hoeveel. Mijn
moeder riep me aanstonds bij zich en vroeg me hoe dat zat. Toen
ik zei dat ik niets gekregen had, wilde ze me toch dwingen het
geld te geven en als dwangmiddel fungeerde de bezemstok. Toen
moeder het stof al flink van mijn kleren had geklopt, kwam een
van mijn zussen, Carolina, met een buurmeisje, Virgínia, tussen-
98

eide. Ze zeiden dat ze bij de ondervraging van die heren aanwezig
waren geweest en dat ze gezien hadden dat ze me niets gegeven
hadden. Na die verdediging mocht ik me terugtrekken op mijn
geliefde plekje, de put, en daar ook dit offer aan God aanbieden.
15. Een merkwaardige bezoeker
Als ik me niet vergis, was het ook in die maand, dat een
jongeman 21 die mij door zijn reuzengestalte de schrik op het lijf
joeg, ons bezocht. Toen ik een heer zag binnen komen die zich op
zoek naar mij moest bukken om door de deuropening te komen,
dacht ik dat ik voor een Duitser stond. En omdat we in die tijd in
oorlog waren en kinderen wel bang gemaakt werden door te
zeggen: straks komt een Duitser je doodmaken, dacht ik dat mijn
laatste uur geslagen had. De genoemde jongeman had mijn schrik
opgemerkt en probeerde mij op mijn gemak te stellen door mij op
zijn schoot te zetten en mij met de grootste vriendelijkheid te
ondervragen. Na afloop van de ondervraging vroeg hij aan mijn
moeder of ik hem de plaats van de verschijningen mocht wijzen
en of ik daar met hem mocht bidden. Dat vond zij goed en we
vertrokken. Maar ik trilde van angst over mijn hele lichaam op die
tocht: helemaal alleen met zo’n onbekende meneer. Maar de
gedachte dat ik, als hij me zou doden, Onze Lieve Heer en Onze
Lieve Vrouw zou zien, stelde me gerust. Op de plek aangekomen,
knielde hij neer en vroeg of ik met hem de rozenkrans wilde bidden
voor een gunst, waarop hij vurig hoopte, namelijk dat een zeker
meisje zou toestemmen met hem het sacrament van het huwelijk
te sluiten. Ik was verbaasd over die intentie en dacht: als dat meisje
net zo bang is als ik, zal ze nooit haar ja-woord geven! Na het
bidden van de rozenkrans ging de goede jongeman tot vlak bij het
dorp met me mee, waar hij heel vriendelijk afscheid nam, terwijl
hij mij zijn intentie nogmaals aanbeval. Verlost rende ik aan één
stuk door regelrecht naar het huis van mijn oom en tante, bang
dat hij misschien nog terug zou komen. Hoe groot was mijn verbazing
toen ik me, na de verschijningen van 13 oktober, plotseling
in de armen van die bewuste meneer man bevond, zwevend boven
21 Het gaat hier om het bezoek van Dr.Carlos de Azevedo Mendes, op 8
september 1917.
99

de hoofden van de menigte. Als het er om te doen was dat iedereen
mij goed kon zien, dan bevond ik me op de juiste plaats. Maar
even later, omdat de beste man niet kon zien waar hij zijn voeten
moest neerzetten, struikelde hij over een paar stenen en viel! Ik
viel niet, want ik bleef hangen op de massa mensen die zich om
me heen verdrong. Anderen grepen me vast en ik zag die man
niet meer terug, totdat hij op zekere dag weer opdook, nu in
gezelschap van dat meisje, inmiddels zijn vrouw. Hij kwam de
Allerheiligste Maagd bedanken voor de ontvangen gunst en haar
zegen vragen. Die jongeman is nu de heer Dr.Carlos Mendes van
Torres Novas.
16. Dertien oktober
Zo zijn we dan, Excellentie, aangekomen bij de dertiende
oktober. U weet al wat er die dag gebeurd is. De woorden die zich
bij die verschijningen het diepst in mijn hart geprent hebben, zijn
de bede van onze heilige Moeder in de hemel:
– Beledig God, onze Heer, niet langer want hij is al zo veel
beledigd.
Wat een liefdevolle klacht en wat een teder verzoek! Ik wou
dat dit over de hele wereld weerklonk en dat alle kinderen van de
Moeder uit de hemel de klank van haar stem hoorden!
Het gerucht deed de ronde dat de autoriteiten besloten
hadden naast ons een bom te laten ontploffen op het ogenblik
van de verschijning. Dat boezemde me geen moment angst in. Ik
praatte er met mijn neefje en nichtje over en we zeiden tegen
elkaar:
– Prachtig! Als we de gunst krijgen om van daar met Onze
Lieve Vrouw naar de hemel op te stijgen!
Intussen waren mijn ouders wel ongerust geworden en voor
de eerste keer besloten zij met ons mee te gaan. Ze zeiden:
– Als mijn dochter moet sterven wil ik aan haar zijde sterven.
Mijn vader bracht mij toen aan zijn hand tot de plaats van de
verschijningen. Maar vanaf het ogenblik van de verschijningen
heb ik hem niet meer gezien totdat ik ’s avonds thuis zat. Die
middag was ik bij mijn neefje en nichtje, alsof we merkwaardige
diertjes waren, die iedereen wilde zien en bekijken! Die avond
was ik doodmoe van al die vragen en verhoren. Maar ook toen
100

kwam er nog geen eind aan. Sommige mensen die nog niet aan
de beurt geweest waren om te ondervragen, bleven tot de volgende
dag hun beurt afwachten. Sommigen wilden nog na het avondeten
met mij praten maar ik werd overmand door moeheid en viel op
de grond in slaap. Gelukkig kende ik in die tijd nog geen menselijk
opzicht en eigenliefde. Daardoor voelde ik me bij iedereen op
mijn gemak, alsof ik bij mijn ouders stond. De volgende dag gingen
de ondervragingen verder, of liever gezegd, de volgende dagen,
want haast dagelijks kwamen diverse mensen de bescherming
van onze hemelse Moeder afsmeken in de Cova da Iria. En
iedereen wilde de zienertjes zien, hun vragen stellen en met hen
de rozenkrans bidden. Soms was ik zo moe, door het steeds maar
herhalen van hetzelfde en door het bidden, dat ik een smoesje
zocht om me te excuseren en er onderuit te komen. Maar die
arme mensen drongen zo aan, dat het me soms heel wat moeite
kostte om ze tevreden te stellen. Dan zegde ik maar weer, uit het
diepst van mijn hart, mijn gebruikelijke gebed: het is uit liefde
voor U, mijn God, tot eerherstel van de zonden bedreven tegen
het Onbevlekt Hart van Maria, voor de bekering van de zondaars
en voor de H.Vader.
17. Ondervragingen door priesters
Ik heb u al verteld, Excellentie, in mijn schrijven over mijn
nichtje, dat er twee priesters waren die met ons spraken over de
H.Vader en dat het nodig was voor hem te bidden. Sindsdien
droegen we geen gebed of offer aan God op zonder er een gebed
voor de H.Vader aan toe te voegen. En we kregen zo’n grote liefde
voor de H.Vader dat, toen op zekere dag mijnheer pastoor tegen
mijn moeder zei dat ik waarschijnlijk naar Rome moest om door
zijne heiligheid te worden ondervraagd, ik van blijdschap in mijn
handen klapte en tegen mijn neefje en nichtje zei:
– Fantastisch, om de H.Vader te zien!
Met tranen in hun ogen zeiden ze:
– Wij gaan niet, maar dat offer brengen wij voor hem.
Ook mijnheer pastoor nam mij zijn laatste verhoor af. De
vastgestelde tijd voor de gebeurtenissen was voorbij en de
eerwaarde wist niet wat hij ervan denken moest. Hij begon ook
zijn onvrede te uiten:
101

– Waarom gaan zoveel mensen knielen en bidden in het
open veld, terwijl de levende God, de God van onze altaren in het
Heilig Sacrament, eenzaam en verlaten in het tabernakel aanwezig
is? Waarvoor dient dat geld, dat zonder bestemming onder die
eik achtergelaten wordt, terwijl de het werk aan de kerk niet kan
worden afgemaakt door geldgebrek 22 ?
Ik begreep de redelijkheid van zijn bezwaren heel goed, maar
wat kon ik eraan doen? Was ik baas geweest over het hart van die
mensen dan had ik het zeker op de kerk gericht. Omdat ik dat niet
was, droeg ik ook dit offer aan God op.
Jacinta had de gewoonte bij de ondervragingen haar hoofd
te buigen en zonder een woord te zeggen naar de grond te blijven
staren en daarom werd ik meestal geroepen om de nieuwsgierigheid
van de pelgrims te bevredigen. Ik werd voortdurend
naar de pastorie gehaald voor een ondervraging door deze of gene
persoon, door deze of gene priester. Bij een van die keren kwam
een priester uit Torres Novas me ondervragen 23 . Hij hield zo’n
minutieus verhoor, zo vol strikvragen, dat ik me op het laatst
schuldig voelde omdat ik een paar dingen had achtergehouden.
Ik raadpleegde mijn neefje en nichtje over het geval:
– Ik weet niet, zei ik, of we er misschien fout aan doen als
we niet alles zeggen. Ik weet niet of we niet jokken als ze ons
vragen of Onze Lieve Vrouw nog meer gezegd heeft en wij dan
zeggen dat ze ons het geheim heeft verteld en de rest verzwijgen.
– Ik weet het niet, zei Jacinta, jij bent degene die wil dat we
het niet zeggen.
– Nogal duidelijk dat ik dat niet wil, was mijn antwoord. Wil
je soms dat ze ons gaan vragen welke verstervingen we doen?
Dat moest er nog bij komen! Hoor eens, als jij je mond gehouden
had en niks gezegd had, dan wist nu niemand dat we Onze Lieve
Vrouw hebben gezien en met haar hebben gepraat en ook met de
engel. Niemand hoefde het te weten.
22 Uit de documenten van die periode kan worden opgemaakt dat een van de
redenen van het vertrek van de pastoor was, de problemen die hij ondervond
bij de bouw van de nieuwe kerk.
23 Kanunnik Ferreira, in die tijd vicaris van Torres Novas, bekende eens dat
hij zelf een van die ondervragers geweest was.
102

Toen het arme kind mijn redenering hoorde, begon ze te
huilen en vroeg vergiffenis, net als in mei, wat ik al vermeld heb
in haar geschiedenis. Ik bleef dus met mijn schuldgevoel zitten en
wist niet hoe ik die twijfel moest oplossen. Kort daarna kwam een
andere priester uit Santarém. Het leek een broer van de eerste of
tenminste dat ze samen hun strategie hadden opgesteld: dezelfde
vragen en strikvragen, dezelfde manier van lachen en spotten.
Zelfs hun gestalte en uiterlijk leek hetzelfde. Na dit verhoor groeide
mijn twijfel nog aan en ik wist echt niet wat ik moest doen. Voortdurend
smeekte ik Onze Lieve Heer en Onze Lieve Vrouw om me
te zeggen wat ik moest doen:
– Mijn God en mijn lieve Moeder in de hemel, u weet dat ik
u niet wil beledigen door leugens, maar u ziet toch ook wel dat het
niet goed is, de rest te vertellen die u gezegd heeft!
Temidden van die radeloosheid had ik het geluk te spreken
met de pastoor van Olival 24 . Waarom, weet ik niet maar een feit is
dat de eerwaarde mij vertrouwen in boezemde en ik legde hem
mijn twijfel voor. In het geschrift over Jacinta heb ik al weergegeven
hoe de eerwaarde ons leerde ons geheim te bewaren. Hij gaf ons
bovendien nog enkele aanwijzingen over het geestelijk leven. Hij
leerde ons vooral hoe wij God konden behagen door het aanbieden
van ontelbare offertjes:
– Kinderen, als jullie iets bepaalds graag zouden eten, eet
dan iets anders en dat draag je dan aan God op als offertje. Als je
wil spelen, doe dat dan niet en je bied God weer een offer aan. Als
de mensen jullie willen ondervragen en jullie vinden geen reden
om je daaraan te onttrekken, dan is dat Gods wil en breng je hem
ook dat offer.
Ik begreep de manier van spreken van de eerwaarde priester
zeer goed en ik begon hem heel aardig te vinden! De eerwaarde
bleef interesse tonen voor mijn zielenheil en van tijd tot tijd was
hij zo vriendelijk even langs te komen of hij schakelde een vrome
weduwe in, die in een dorpje dichtbij Olival woonde 25 . Zij heette
Dona Emília. Die vrome dame ging vaak bidden in de Cova da
Iria. Daarna kwam ze bij ons aan en vroeg of ik een paar dagen bij
haar mocht logeren en daarna bracht ze me naar de pastorie. De
24 Dit was de priester Faustino.
25 Die plaats heet Soutaria. Het huis van mevr. Emília is nu kapel.
103

pastoor was zo goed mij twee of drie dagen op te nemen om,
zoals hij het uitdrukte, een van zijn zusters 26 gezelschap te houden.
Hij had het geduld om uren met mij door te brengen en mij te
onderrichten in de beoefening van de deugden en mij leiding te
geven met zijn wijze raadgevingen. Hoewel ik toen nog niets
begreep van geestelijke leiding, kan ik zeggen dat hij mijn eerste
geestelijk leidsman is geweest. Daarom koester ik aan die preister
dankbare en vrome herinneringen.
1. Lucia gaat naar school
104
III. NA DE VERSCHIJNINGEN
Maar wat ben ik hier aan het neerpennen, in het blinde weg,
zo gezegd, en ik heb al diverse dingen overgeslagen. Maar ik doe
eenvoudig zoals u mij heeft opgedragen: dat ik gewoon de dingen
zou opschrijven zoals ik me ze herinner, zonder poespas. Goed,
zo doe ik het dan ook, zonder me druk te maken over rangschikking
of stijl. Op die manier lijkt mij mijn gehoorzaamheid volmaakter
en dus aangenamer aan Onze Lieve Heer en het Onbevlekt Hart
van Maria.
Ik kom dus terug op ons ouderlijk huis. Ik heb u al verteld,
Excellentie, dat mijn moeder onze schaapskudde moest verkopen.
drie schapen hielden we over, die we meenamen als we naar het
land gingen. Gingen we niet het land op, dan gaven we ze wat te
eten in de schaapsstal. Toen stuurde mijn moeder mij naar school.
In mijn vrije tijd moest ik leren weven en naaien. Zo was ik
voortdurend in huis en hoefde niemand tijd te verliezen om me te
zoeken.
Op zekere dag praatten mijn zusjes er met elkaar over om
mee te doen aan de druivenpluk van een rijke heer van Pé de
Cão 27 . Mijn moeder vond het goed, maar ik moest ook mee. Ik
heb al eerder gezegd dat mijn moeder ze nergens heen liet gaan
zonder mij mee te nemen.
26 De hr. Dr.Galamba deed voor zijn nicht de correcties in haar boek “Jacinta”.
27 Dat terrein, in de buurt van Torres Novas, was eigendom van Mário Godinho.
Hij was degene die, op 13 juli 1917, foto’s van de kinderen maakte, de
eerste die wij van hen hebben.

2. De houding van pastoor
Bij die gelegenheid begon mijnheer pastoor ook met de
voorbereiding van de kinderen op een plechtige Communie. Omdat
ik al vanaf mijn zesde jaar de plechtige Communie jaarlijks
herhaalde, vond mijn moeder dat ik dit dat jaar niet mee hoefde te
doen. Ik deed dus ook niet mee aan de godsdienstlessen. Na
schooltijd ging ik dus, terwijl de andere kinderen naar de pastorie
gingen, naar huis om te weven en te naaien. De pastoor nam het
mij kwalijk dat ik niet naar de lessen kwam en op zekere dag liet
zijn zus me, terwijl ik de school uit ging, door een ander kind roepen.
Dat kind vond mij, toen ik al op weg was naar Aljustrel, bij het
huisje van een arme man, Caracol geheten. Ze zei me dat de zus
van mijnheer pastoor me liet roepen en dat ik er dus heen moest.
In de mening dat het voor een verhoor was, verontschuldigde ik
me en zei dat mijn moeder tegen me had gezegd dat ik na school
meteen naar huis moest komen. Ik zette het onmiddellijk op een
lopen, als een bezetene, trok de velden in, op zoek naar een
verborgen plek waar niemand mij zou kunnen vinden. Maar deze
keer kwam het verstoppertje spelen mij duur te staan.
Een paar dagen later was er een feest in de parochie waarbij
verschillende vreemde priesters de H.Mis kwamen celebreren.
Aan het eind van het feest liet mijnheer pastoor mij bij zich roepen
en in het bijzijn van al die priesters las hij me stevig de les: dat ik
niet op de lessen was gekomen; dat ik niet geluisterd had toen
zijn zus mij liet roepen; kortom, al mijn ondeugden kwamen aan
het licht. Het werd een lange preek. Tenslotte, ik weet niet hoe het
ging, verscheen een eerwaarde heer ten tonele, die voor mijn
zaak probeerde te pleiten. Hij probeerde me te verontschuldigen
door te zeggen dat ik misschien niet van mijn moeder mocht.
Maar de beste pastoor antwoordde:
– De moeder? De moeder is een heilige! Maar dit schepsel?
Ik moet nog zien wat daaruit groeit!
De goede priester die later pastoor van Torres Novas zou
worden, vroeg me toen heel vriendelijk waarom ik niet naar de
lessen was gegaan. Ik vertelde toen wat mijn moeder besloten
had. Mijnheer pastoor scheen het niet te geloven en liet mijn zusje
Glória, die op het kerkplein was, halen om te kijken of ik de waarheid
sprak. Toen hij hoorde dat wat ik zei, waar was, besloot hij:
105

– Nou goed, ofwel de jongedame komt de resterende tijd
naar het onderricht, gaat daarna bij mij biechten en de plechtige
Communie ontvangen samen met de andere kinderen, ofwel ze
krijgt in deze parochie geen communie meer.
Toen mijn zus dat voorstel hoorde, zei ze dat ik vijf dagen
daarvóór met hen ergens heen moest en dat het besluit dus heel
ongelegen kwam. Als de eerwaarde het wilde, kon ik op een andere
dag biechten en ter communie gaan, maar de pastoor ging daar
niet op in en bleef bij zijn eis.
Eenmaal thuis, vertelden wij het aan onze moeder en ook
zij ging aan de eerwaarde vragen of hij me niet op een andere dag
wilde biecht horen en de heilige communie geven. Maar het was
allemaal vergeefs. Toen besloot mijn moeder dat mijn broer mij,
de dag na de Plechtige Communie, erheen zou brengen, ondanks
de afstand en de moeilijkheden van de reis: het was niet alleen
heel ver, maar de wegen waren slecht en er moesten heuvels en
bergen beklommen worden. Biechten bij mijnheer pastoor! Ik
geloof dat ik water en bloed zweette, alleen al bij de gedachte.
Wat was ik bang voor hem! Op de laatste avond zei de pastoor
dat alle kinderen de volgende middag in de kerk moesten komen
om te biechten. Daar ging ik dan, het hart bedrukter dan wanneer
ik onder een pers had gelegen.
Eenmaal in de kerk, zag ik dat er meerdere priesters biecht
hoorden. In een biechtstoel achter in de kerk zat pater Cruz uit
Lissabon. Ik had al eens met deze eerwaarde gesproken en dat
was me heel goed bevallen. Zonder te merken dat in het midden
van de kerk, in een open biechtstoel, mijnheer pastoor zat en
zodoende alles zag wat er gebeurde, dacht ik: eerst ga ik biechten
bij Pater Cruz en ga hem vragen wat ik doen moet en daarna ga ik
dan naar mijnheer pastoor.
Pater Cruz ontving mij allerhartelijkst en nadat hij mij
aanhoord had, gaf hij me zijn raadgevingen en zei dat, als ik niet
graag naar mijnheer pastoor wilde gaan, ik het dan niet hoefde en
dat de eerwaarde mij daarom niet de communie kon weigeren.
Dolgelukkig met die raadgeving bad ik de penitentie en vluchtte
de kerk uit, bang dat iemand mij nog zou roepen. De volgende
dag verscheen ik dan in mijn witte jurk, maar nog steeds met de
angst dat de communie mij geweigerd zou worden. Maar ditmaal
nam de pastoor er genoegen mee me aan het eind van het feest
106

te laten weten, dat mijn gebrek aan gehoorzaamheid hem niet
ontgaan was, dat ik bij een andere priester gebiecht had.
De goede pastoor werd steeds ontevredener over wat er
allemaal gebeurde en op zekere dag ging hij uit de parochie weg.
Het gerucht deed toen de ronde dat hij vanwege mij was vertrokken
28 , omdat hij de verantwoordelijkheid van de gebeurtenissen
niet op zich wilde nemen. Omdat hij een enthousiast en alom
geliefd priester was, ondervond ik hiervan de terugslag. Sommige
vrome dames luchtten hun ongenoegen op mij, iedere keer als ze
me tegenkwamen, met beledigingen, schoppen of slaan.
3. Eén in lief en leed.
Jacinta en Francisco ondergingen maar zelden die “liefkozingen”
die de hemel mij toezond, want hun ouders duldden
niet dat ook maar iemand hen aanraakte. Maar ze stonden vaak
huilend toe te kijken als ik verdrietig was of gekrenkt werd.
Jacinta zei me op zekere dag:
– Waren mijn vader en moeder maar zoals die van jou, dan
konden de mensen mij ook slaan en dan zou ik Onze Lieve Heer
meer offertjes kunnen brengen.
Toch wist ze de gelegenheden tot versterving goed te
benutten. We hadden ook de gewoonte negen dagen of een maand
niet te drinken. Eens brachten we dat offer midden in de zomer, in
augustus, terwijl er een verzengende hitte was. Op een dag
kwamen we op de terugweg nadat we in de Cova da Iria ons rozenhoedje
gebeden hadden, langs een poel dichtbij de weg. Jacinta
zei tegen mij:
– Hoor eens, ik heb zo’n dorst en ik heb zo’n hoofdpijn! Ik ga
wat water uit de poel drinken.
– Van dat water niet, zei ik. Mama wil niet dat we daaruit
drinken want daar word je ziek van. Laten we een beetje water
aan Maria dos Anjos gaan vragen. Zij was een buurvrouw van
ons, die pas getrouwd was en daar een huisje had.
– Nee, dat goede water wil ik niet.
28 Dat was zeker niet de reden van zijn vertrek. De problemen die de pastoor
met zijn parochianen had rond de bouw van de kerk moeten de echte
oorzaak geweest zijn.
107

Dus dronk ze het vervuilde water en in plaats van dorst op
te offeren bood ze de Heer het offer aan van het drinken van het
vuile water. Dat water was inderdaad smerig. Veel mensen wasten
er hun kleren in en ook dieren gingen er in drinken en baden.
Vandaar dat mijn moeder zo verstandig was haar kinderen af te
raden daarvan te drinken.
Andere keren zei Jacinta:
– Onze Lieve Heer is vast wel tevreden met onze offers
want ik heb toch zo’n dorst! Maar ik drink niet. Ik wil lijden uit
liefde voor hem.
Op een dag zaten we in de deuropening van het huis van
mijn oom, toen we merkten dat verschillende mensen onze kant
op kwamen. Zonder tijd te verliezen liepen Francisco en ik naar
zijn kamer om ons onder zijn bed te verstoppen. Maar Jacinta zei:
– Ik verstop me niet. Ik wil Onze Lieve Heer dit offertje
brengen.
Die mensen kwamen, spraken met haar en zochten intussen
naar mij. Op het laatst gingen ze maar weg. Ik kwam uit mijn
schuilplaats en vroeg haar:
– Wat zei je toen ze naar ons vroegen?
– Ik heb geen antwoord gegeven. Ik heb mijn hoofd gebogen,
naar de grond gekeken en niets gezegd. Zo doe ik altijd, als ik de
waarheid niet wil zeggen. Liegen wil ik ook niet, want liegen is
zonde.
Inderdaad deed ze vaak zo en niemand hoefde nog iets te
proberen, want er was op zo’n moment niets uit haar los te krijgen.
In de regel waren we niet bereid dat soort offers te brengen, als
we er aan konden ontsnappen.
Een andere dag zaten we een paar stappen van hun huis af,
in de schaduw van twee vijgenbomen die over de weg hingen.
Francisco was een eindje verderop aan het spelen. Toen hij een
paar dames op ons af zag komen, kwam hij ons daar snel van op
de hoogte brengen. Omdat het in die tijd mode was om hoeden te
dragen met een rand zo groot als een zeef, dachten wij dat ze ons
vanachter die camouflage wel niet zouden zien. We klommen
dus zonder meer in de vijgenbomen. Zo gauw de dames voorbij
waren, daalden we omlaag en verstopten we ons haastig in een
maïsveld.
108

Die manier van doen, dat we ons zoveel mogelijk verborgen
hielden, was ook een van de ergernissen van de pastoor. Hij
klaagde er vooral over, dat we ons juist voor priesters verstopten.
Dat was waar. De eerwaarde had gelijk. Maar van de andere kant,
de priesters ondervroegen ons, bleven ons ondervragen en aan
hun ondervragingen kwam geen eind. Wanneer we zagen dat we
bij een priester waren, bereidden we er ons al op voor, een van
onze grootste offers te brengen.
4. Tegenwerking van de regering
Intussen nam de regering geen genoegen met het verloop
van de gebeurtenissen. Op de plaats van de verschijningen waren
een paar palen in de grond geslagen, in de vorm van een boog,
met een paar lantaarns die door enkele mensen voortdurend
brandend gehouden werden. Nu werden daar een paar mannen
met een auto heen gestuurd met de opdracht de palen op te ruimen
en de steeneik, waar de verschijningen zich hadden voorgedaan,
om te hakken en achter de wagen aan weg te slepen. ’s Morgens
deed het nieuws al snel de ronde. Maar hoe groot was mijn
blijdschap toen ik zag dat de armzalige lieden in plaats van ‘onze’
steeneik een van de eiken in de nabije omgeving hadden
meegenomen! Ik vroeg Onze Lieve Vrouw om vergeving voor die
arme mensen en bad voor hun bekering.
Na een tijdje, op een dertiende mei –ik weet niet meer of het
in 1918 of in 1919 was 29 – deed in de ochtend het nieuwtje de
ronde dat in Fatima een afdeling van de ruiterij stond om de mensen
te verhinderen naar de Cova da Iria te gaan. Iedereen kwam mij
onthutst dat nieuws brengen en ze zeiden dat dit de laatste dag
van mijn leven kon zijn. Zonder mij iets aan te trekken van wat er
gezegd werd, ging ik op weg naar de kerk. Eenmaal in Fatima,
liep ik tussen de paarden door die over het hele kerkplein verspreid
stonden, ging de kerk binnen, woonde de Mis bij, opgedragen door
een onbekende priester, en communiceerde. Na de dankzegging
keerde ik in alle rust naar huis terug zonder dat iemand een woord
tegen me gezegd had. Of ze mij niet gezien hadden of dat mijn
persoontje hun niets interesseerde, ik weet het niet.
29 Het was 13 mei 1920. Sommige data kan Lucia niet precies aangeven.
109

Die middag ging ik, ondanks de aanhoudende berichten dat
het leger moeite deed om iedereen weg te sturen, maar zonder
resultaat, er ook heen om mijn rozenkrans te bidden. Onderweg
sloot een groep vrouwen die uit andere plaatsen gekomen waren
zich bij mij aan. Toen ik al dicht bij de plek was gekomen, reden
twee militairen op onze groep af, duchtig de zweep over hun
paarden slaand om ons in te halen. Bij ons gearriveerd, vroegen
ze waar we heen gingen. Bij het horen van het dappere antwoord
van de vrouwen, die geen angst toonden, sloegen ze op hun
paarden alsof ze ons wilden vertrappen. De vrouwen zochten naar
alle kanten een goed heenkomen en op zeker moment stond ik
alleen tussen die twee ruiters. Ze vroegen hoe ik heette en zonder
aarzelen zei ik het. Toen vroegen ze of ik dan die zieneres was. Ik
antwoordde: ja. Ze bevalen mij toen in het midden van de straat
te lopen, tussen de twee paarden in, en hun de weg naar Fatima
te wijzen.
In de buurt van de poel, die ik al eerder genoemd heb,
ontmoette ik een arme vrouw die daar woonde, zoals ik ook al
eerder vermeld heb. Zodra ze mij vanaf een zekere afstand zo
tussen die paarden zag, liep ze naar het midden van de straat en,
als een nieuwe Veronica, probeerde ze mij moed in te spreken.
De soldaten dwongen haar onmiddellijk terug te gaan en de arme
vrouw bleef luid jammerend, begaan met mijn lot, achter. Een
beetje verderop vroegen ze me te blijven staan en ze vroegen of
die vrouw mijn moeder was. Ik antwoordde: nee. Dat geloofden
ze niet en ze vroegen of dat dan niet ons huis was. Weer zei ik
van niet. Ik had de indruk dat ze het niet geloofden. Ze bevalen
mij toen nog wat verder te gaan, tot aan het huis van mijn ouders.
In de buurt van een kleine bron, een eindje van Aljustrel af, kreeg
ik, toen ze daar een paar kuilen bij zagen, het bevel om te blijven
staan. Misschien om me bang te maken, zeiden ze tegen elkaar:
– Hier liggen een paar kuilen open. We hakken haar hoofd
eraf en laten haar hier begraven achter. Zo is het voor eens en
altijd afgelopen met dat hele gedoe.
Bij het horen van dat gesprek dacht ik werkelijk dat mijn
laatste uur geslagen had, maar ik bleef rustig, alsof het mij niet
aan ging. Na een tijdje, waarin ze overleg schenen te plegen, zei
de ander:
– Nee, daar hebben we geen opdracht voor gekregen.
110

En ze bevalen me verder te lopen. Zo ging het verder door
ons kleine dorpje, tot we bij ons huis kwamen. Iedereen kwam
naar de ramen en deuren om te zien wat er gebeurde. Sommigen
lachten en spotten, anderen jammerden om mijn lot. Toen we bij
ons huis waren gekomen, moest ik mijn vader en moeder roepen.
Ze waren er niet. Een steeg af om te zien of ze zich verborgen
hadden. Hij doorzocht het huis en verbood me die dag nog weg te
gaan. Toen klom hij op zijn paard en ze verdwenen.
In de namiddag ging het bericht dat de cavalerie zich had
teruggetrokken, verdrongen door het volk. Tegen zonsondergang
bad ik mijn rozenkrans in de Cova da Iria, vergezeld van honderden
mensen. Later hoorde ik zeggen dat, toen ik zo als gevangene
door de straten liep, een paar mensen het aan mijn moeder waren
gaan vertellen. Haar antwoord was:
– Als Onze Lieve Vrouw haar echt verschenen is, zal zij
haar wel bijstaan. Maar als ze liegt, dan is het goed dat ze gestraft
wordt.
En ze bleef rustig, als tevoren. Nu zou iemand mij misschien
vragen:
– En wat gebeurde er met Jacinta en Francisco in die tussen
tijd?
– Ik weet het niet. Ik herinner mij niets over hen op dat tijdstip.
Het kan zijn dat hun ouders hen, in verband met wat zich afspeelde,
die dag niet het huis uit hadden laten gaan.
5. De moeder van Lucia wordt ernstig ziek
De Heer moet wel tevreden zijn geweest over hoe ik mijn
lijden doorstond, want nu bereidde hij mij een veel bitterder kelk
voor, die hij mij weldra te drinken zou geven. Mijn moeder werd
ernstig ziek, zo erg dat wij op zekere dag dachten dat zij dood zou
gaan. Alle kinderen kwamen bij haar bed staan om haar laatste
zegen te vragen en haar stervende hand te kussen. Omdat ik de
jongste was, was ik als laatste aan de beurt. Toen moeder mij zag,
leefde ze weer wat op. Ze sloeg haar armen om me heen en met
een zucht riep ze uit:
– Arm kind! Wat moet er van je terecht komen zonder
moeder? Ik sterf met een hart vol pijn om jou.
111

En terwijl ze in droevig snikken uitbarstte klemde ze me
steeds vaster tegen zich aan. Mijn oudste zus trok me bruusk van
haar weg en bracht me naar de keuken. Ik mocht niet meer van
haar in de kamer terug komen en ze zei:
– Onze moeder sterft in droefheid door het verdriet dat jij
haar hebt aangedaan.
Ik knielde op de grond, leunde mijn hoofd op een bank en
met een droefheid, zo diep als ik nog nooit had ondervonden,
droeg ik mijn offer aan de goede God op. Enkele ogenblikken
later kwamen mijn beide oudste zussen, die geen enkele hoop
meer hadden, bij mij terug en zeiden:
– Lucia, als jij echt Onze Lieve Vrouw gezien hebt, ga dan
onmiddellijk naar de Cova da Iria en bid haar dat ze moeder
geneest. Je mag haar beloven wat je maar wil en wij zullen het
doen. Ook zullen we dan geloven.
Zonder me een ogenblik te bedenken ging ik op weg. Om
niet gezien te worden, volgde ik een paar paadjes door de
weilanden, terwijl ik onderweg een rozenhoedje bad. Ik deed mijn
verzoek aan de Allerheiligste Maagd. Daar luchtte ik in tranen
mijn verdriet en ging naar huis terug, gesterkt door de hoop dat
mijn lieve Moeder in de hemel mij de gezondheid van mijn moeder
op aarde zou geven. Toen ik thuis kwam, voelde moeder zich al
wat beter en na drie dagen kon ze al het werk in huis weer doen.
Ik had aan de Allerheiligste Maagd beloofd dat ik, als zij me
gaf wat ik vroeg, daar negen achtereenvolgende dagen met mijn
zussen het rozenhoedje zou komen bidden en dat ik op mijn knieën
vanaf de straat tot aan de voet van haar steeneik zou kruipen, en
dat ik op de laatste dag negen arme kinderen zou meenemen en
hun daarna een avondmaal zou geven. We gingen mijn belofte
vervullen, met mijn moeder erbij, die zei:
– Wat raar! Onze Lieve Vrouw heeft mij genezen, maar het
is net of ik nog ongelovig ben. Ik begrijp er niets van!
6. De dood van haar vader
De goede God schonk me deze vertroosting, maar hij klopte
weer aan mijn deur met een ander offer, niet minder groot. Mijn
vader was een gezond en sterk man, die niet wist wat hoofdpijn
was. En in nog geen 24 uur rukte een dubbele longontsteking hem
112

van ons weg naar de eeuwigheid 30 . Ik was zo verdrietig, dat ik
dacht dat ik ook zou sterven. Hij was de enige die zich steeds mijn
vriend had getoond en de enige die mij bij discussies tegen mij, in
het gezin, altijd verdedigde.
– O God! O God!, kreunde ik in de stilte van mijn kamer, ik
had nooit gedacht dat u mij zoveel leed zou laten meemaken!
Maar ik doorsta het uit liefde tot u, tot eerherstel voor de zonden
tegen het Allerheiligst Hart van Maria, voor de H.Vader en voor de
bekering van de zondaars.
7. Ziekte van Jacinta en Francisco
In die tijd werden ook Francisco en Jacinta erger ziek 31 . Soms
zei Jacinta tegen mij:
– Wat heb ik een pijn in mijn borst! Maar ik zeg er niets van
tegen mama. Ik wil het verdragen voor Onze Lieve Heer, voor de
uitboeting van de zonden tegen het Onbevlekt Hart van Maria,
voor de H.Vader en voor de bekering van de zondaars.
Toen ik op een ochtend bij haar kwam vroeg ze:
– Hoeveel offers heb jij vannacht aan Onze Lieve Heer
gebracht?
– Drie. Ik ben drie keer uit bed gegaan om het gebed van de
engel te bidden.
– O, ik heb er heel veel gebracht. Hoeveel, weet ik niet want
ik had veel pijn, maar ik heb niet geklaagd.
Francisco was zwijgzamer. Meestal deed hij alles wat hij
ons zag doen, maar zelden kwam hij met een eigen voorstel. Op
zijn ziekbed leed hij met heldhaftig geduld, zonder ooit een zucht
of ook maar de minste klacht te uiten. Op zekere dag, kort voor
zijn dood, vroeg ik hem:
– Francisco, heb je veel pijn?
– Ja, maar ik draag het uit liefde tot Onze Lieve Heer en
Onze Lieve Vrouw .
Op een dag gaf hij mij het touw, waar ik al over gesproken
heb, en hij zei:
30 De vader van Lucia stierf op 31 juli 1919.
31 Francisco en Jacinta werden ongeveer tegelijkertijd ziek, eind oktober 1918.
113

– Hier, neem het mee voordat mama het ziet. Ik ben nu niet
meer in staat om het om mijn middel te dragen.
Alles wat zijn moeder hem bracht, nam hij in en ik kwam
niet te weten of hem iets tegenstond.
Zo bereikte hij de gelukkige dag om naar de hemel te gaan 32 .
Op de laatste avond voor zijn dood zei hij tegen mij en zijn zusje:
– Ik ga naar de hemel, maar daar zal ik zeker aan Onze
Lieve Vrouw en Onze Lieve Heer vragen of zij jullie ook vlug komen
halen.
Ik dacht dat ik in het geschrift over Jacinta al geschreven
heb hoe zwaar die scheiding ons viel. Daarom zal ik dat hier niet
nog eens schrijven.
Jacinta bleef dus nog, maar was al ziek, wat steeds erger
werd. Ik zal daar verder niet over schrijven want dat heb ik al
eerder gedaan. Ik wil alleen nog een of andere daad van deugd
vermelden, die ik haar heb zien doen en waarvan ik denk dat ik
hem nog niet beschreven heb.
Haar moeder wist hoe melk haar tegenstond. Op een dag
bracht ze haar, bij de melk, een mooie tros druiven.
– Jacinta, zei ze, kijk eens, hier. Als je de melk niet lust, eet
dan de druiven maar.
– Nee, mama, ik wil de druiven niet, neem die maar mee
terug. Geef me liever de melk. Die drink ik op.
En zonder de minste tegenzin dronk zij het op. Tevreden
ging mijn tante weg, in de veronderstelling dat de afkeer van melk
aan het verdwijnen was. Daarna keek Jacinta naar mij en zei:
– Ik had toch zo’n trek in die druiven! En die melk stond me
zó tegen. Maar ik wilde dat offertje brengen aan Onze Lieve Heer.
Op een ochtend trof ik haar afgemat aan. Ik vroeg haar of
ze zich slechter voelde.
– Vannacht had ik heel veel pijn, zei ze, en ik wilde Onze
Lieve Heer het offertje brengen om me in bed niet om te draaien.
Daardoor heb ik geen oog dicht gedaan.
Een andere keer zei ze me:
32 Francisco stierf in het huis van zijn ouders, in Aljustrel, op 4 april 1919.
114

– Als ik alleen ben, kom ik uit bed om de gebeden van de
engel te bidden. Maar ik ben nu niet meer in staat om met mijn
hoofd bij de grond te komen. Dan val ik om. Daarom bid ik alleen
op mijn knieën.
Ik had op zekere dag gelegenheid om even met mijnheer
pastoor te praten en hij vroeg mij hoe het met Jacinta ging. Ik zei
wat ik van haar toestand vond en ik vertelde hem ook, dat ze niet
meer in staat was om met haar hoofd naar de grond te komen om
te bidden. De eerwaarde vroeg me of ik tegen haar wilde zeggen,
dat hij niet meer wilde dat zij nog haar bed uit ging om te bidden.
Ze mocht alleen nog maar liggend bidden, voor zover ze dat kon,
zonder zich te vermoeien. Bij de eerste gelegenheid bracht ik haar
de boodschap over en ze vroeg:
– Zal Onze Lieve Heer daarmee tevreden zijn?
– Ja, zei ik, Onze Lieve Heer wil dat we doen wat mijnheer
pastoor zegt.
– Dan is het goed. Ik zal nooit meer opstaan.
Als ik even tijd had ging ik altijd graag naar de Loca de
Cabeço om in onze geliefde grot te bidden. Omdat Jacinta veel
van bloemen hield, plukte ik op de terugweg lelies en pioenrozen,
als die er waren. Ik gaf ze haar en zei:
– Hier, ze komen van de Cabeço.
Ze pakte ze aan en zei soms met tranen:
– Ik zal daar nooit meer komen! En ook niet in de Valinhos
en niet in de Cova da Iria! Ik heb daar zo’n heimwee naar!
– Och, wat geeft dat, als je toch naar de hemel gaat en
Onze Lieve Heer en Onze Lieve Vrouw gaat zien!
– Ja, je hebt gelijk, zei ze.
En dan was ze weer tevreden, pakte het boeket uit en telde
van iedere bloem de blaadjes.
Een paar dagen nadat ze ziek geworden was, gaf ze me het
touw dat ze droeg en zei:
– Bewaar jij het voor me. Ik ben bang dat mama het ziet. Als
ik beter word, heb ik het graag weer terug.
Dat touw had drie knopen en er zat wat bloed aan. Ik
bewaarde het in het geheim totdat ik definitief uit het huis van
mijn moeder wegging. Omdat ik niet wist wat ik er mee moest
doen, heb ik het toen samen met dat van haar broertje verbrand.
115

8. Ook Lucia wordt ziek
Verschillende mensen die van verderaf kwamen en zagen
hoe bleek en geel ik er uit zag, vroegen aan mijn moeder of ze mij
een paar dagen mee zouden kunnen nemen, in de mening dat de
verandering van lucht mij goed zou doen. Met die bedoeling gaf
mijn moeder toestemming en zo gebeurde het dat ik nu eens hier,
dan weer daar een paar dagen logeerde.
Op die reizen was het niet alleen achting en sympathie wat
ik ondervond. Naast mensen die mij bewonderden en me als een
heilige beschouwden, waren er altijd die mij beschimpten, mij
huichelaarster, waarzegster en tovenares noemden. Het was de
goede God, die zout in het eten deed opdat het niet zou bederven.
En zo ging ik, dankzij de hulp van de goddelijke Voorzienigheid,
door het vuur zonder me te verbranden en zonder kennis te maken
met die worm van ijdelheid die meestal alles bederft. Bij die
gelegenheid dacht ik: ze vergissen zich allemaal; ik ben niet heilig,
zoals sommigen zeggen, en ook geen leugenaarster zoals anderen
beweren. Alleen God weet wat ik ben.
Wanneer ik dan terugkwam ging ik meteen naar Jacinta, die
tegen me zei:
– Lucia, ga toch niet meer weg, ik had je zo gemist! Sinds jij
weg bent heb ik met niemand meer gepraat. Met de andere mensen
kan ik niet praten.
Tenslotte brak dan het moment aan dat zij naar Lissabon
vertrok. Ons afscheid heb ik al beschreven, daarom doe ik dat
hier niet nog eens. Wat was ik verdrietig, nu ik overal alleen voor
stond. In zo korte tijd haalde God mijn lieve vader, daarna Francisco
en nu Jacinta, die ik in deze wereld niet meer terug zou
zien, bij me weg. Zo gauw ik er gelegenheid voor had, trok ik me
terug in de Cabeço. Ik installeerde me in de grot van de rots om
daar, alleen met God, mijn verdriet te luchten en al mijn tranen
van droefheid te storten. Bij het afdalen van de helling herinnerde
alles mij aan mijn geliefde makkertjes: stenen waarop we zo vaak
hadden gezeten; bloemen die ik nu niet meer plukte omdat ik
niemand had om ze aan te geven; de Valinhos waar we samen de
vreugden van het paradijs hadden gesmaakt! Alsof ik de werkelijkheid
niet kon geloven, liep ik op zekere dag, half verstrooid,
het huis van mijn tante binnen. Ik ging naar de kamer van mijn
116

nichtje en riep haar. Haar zusje Teresa hield me tegen en zei dat
Jacinta er niet meer was.
Kort daarop kwam het nieuws dat ze naar de hemel gevlogen
was 33 . Haar lichaam werd daarna naar Vila Nova de Ourém
gebracht. Mijn tante bracht me een keer mee daarheen, naar de
stoffelijke resten van haar dochtertje, in de hoop dat het mij zou
afleiden. Maar lange tijd leek ik alleen maar steeds verdrietiger te
worden. Als het kerkhof open was, ging ik bij het graf van Francisco
zitten, of bij dat van mijn vader en daar bleef ik uren zitten.
Een tijdje later besloot mijn moeder naar Lissabon te gaan
en mij mee te nemen. Door bemiddeling van Dr.Formigão nam
een vrome vrouw ons bij haar in huis en bood aan mijn studie in
een internaat te betalen, als ik blijven wilde. Mijn moeder en ik
namen dankbaar het edelmoedige aanbod van die goedgeefse
dame, Dona Assunção geheten, aan. Nadat mijn moeder de artsen
had geraadpleegd en vernomen had dat ze moest worden geopereerd
aan haar nieren, maar dat men niet voor haar leven kon
instaan daar ze ook een hartkwaal had, ging ze naar huis terug.
Mij liet zij onder de hoede van die dame achter. Toen alles al
geregeld was en de dag was vastgesteld waarop ik naar het
internaat zou gaan, werd ons gezegd dat de regering te weten
was gekomen dat ik in Lissabon was en dat ik werd gezocht. Ik
werd toen naar het huis van Dr.Formigão, in Santarém, gebracht.
Daar bleef ik een paar dagen verborgen. Ik mocht zelfs niet naar
de H.Mis. Tenslotte bracht de zus van de eerwaarde mij naar het
huis van mijn moeder. Zij beloofde dat zij zou regelen dat ik naar
een internaat van de zusters Dorothea’s, in Spanje, kon gaan. Zo
gauw alles voor elkaar was, zou ik gehaald worden. Al die wederwaardigheden
gaven me een beetje afleiding en dat drukkende
verdriet ging over.
9. Eerste onderhoud met de bisschop
Omstreeks die tijd kwam u, Excellentie, naar Leiria 34 en de
goede God vertrouwde een arme kudde, die al vele jaren zonder
33 Jacinta stierf in Lissabon, in het ziekenhuis Dona Estefânia, op 20 februari
1920 om ongeveer 22.30 uur.
34 De nieuwe bisschop, D. José Alves Correia da Silva kwam op 5 augustus
1920 in het bisdom.
117

herder zat, aan uw zorgen toe. Net als al eens eerder gebeurd
was met een eerwaarde, waren er ook nu heel wat mensen die mij
bang probeerden te maken met de komst van de nieuwe bisschop.
Ze zeiden namelijk dat u alles al wist en dat u tot in het diepst van
iemands ziel kon doordringen en raden wat er in iemands geweten
omging en dat u nu al mijn oplichterij zou ontdekken. Verre van
bang te worden, verlangde ik vurig met u te kunnen spreken en ik
dacht: als hij echt alles weet, dan weet hij ook dat ik de waarheid
spreek.
Zo gauw een vriendelijke dame uit Leiria aanbood mij naar
u toe te brengen, nam ik dat aanbod dus aan en wachtte het
gelukkige moment af. Eindelijk kwam de dag. Eenmaal bij het
paleis, werd ik samen met die dame een zaal binnen gebracht en
gevraagd een ogenblikje te wachten. Even later kwam uw
secretaris 35 binnen. Heel vriendelijk praatte hij even met Dona
Gilda, de dame die bij mij was, en van tijd tot tijd stelde hij een
paar vragen aan mij. Omdat ik al twee keer bij die eerwaarde had
gebiecht, kende ik hem al en vond ik het een plezierig gesprek.
Even later kwam Dr.Marques dos Santos 36 . Hij droeg schoenen
met gespen en had een ruime cape om. Het was de eerste keer
dat ik een priester zo gekleed zag en daarom viel het me meer
op. Toen begon hij met zijn repertoire van vragen, waar geen eind
aan leek te komen. Af en toe lachte hij, wat iets weg had van spot
over mijn antwoorden. Het moment van spreken met de bisschop
leek maar niet te komen. Eindelijk kwam uw secretaris weer en
zei tegen de dame die bij mij was dat zij, als de bisschop kwam,
zich moest verontschuldigen en zeggen dat zij een paar boodschappen
moest doen en zich terugtrekken. Want het zou kunnen,
dat de bisschop het een en ander met mij alleen wilde bespreken.
Bij het horen van dat bericht, was ik dolblij, want ik dacht: de
bisschop weet toch al alles en zal dus wel niet veel vragen stellen,
omdat hij alleen met mij is. Prima toch!
De goede dame wist heel goed hoe zij het spelen moest,
toen u binnenkwam. Ik had dus het geluk met u alleen te praten.
Wat er in dat onderhoud besproken werd hoef ik u niet te vertellen,
35 Pater Augusto de Sousa Maia (overleden in 1959).
36 Mgr Manuel Marques dos Santos (1892-1971).
118

want u zult het zich beter herinneren dan ik. Inderdaad, toen ik
zag dat u mij zo vriendelijk ontving, met als enige interesse het
heil van mijn ziel en bereid te zorgen voor het arme schaapje dat
de Heer u had toevertrouwd, was ik er meer dan ooit van overtuigd
dat u alles wist. Ik aarzelde dan ook geen moment om mij aan uw
zorgen toe te vertrouwen. De voorwaarden die u daartoe had opgelegd
waren niet moeilijk voor mij: ik mocht aan niemand zeggen
wat u met mij besproken had en ik moest een lief kind zijn. Zo
hield ik mijn geheim voor me tot op de dag dat u mij liet weten de
toestemming van mijn moeder te vragen.
10. Afscheid van Fatima
Eindelijk werd de dag van mijn vertrek vastgesteld. Op de
laatste avond ervóór nam ik, terneergeslagen van heimwee,
afscheid van al die dierbare plaatsen, met de zekerheid dat ik er
nooit meer zou komen: de Cabeço, de Rocha, de Valinhos, de
parochiekerk waar de goede God het werk van zijn barmhartigheid
begonnen was, en het kerkhof waar ik de dierbare resten achter
liet van mijn lieve vader en Francisco, die ik nog niet had kunnen
vergeten. Van onze put nam ik afscheid toen hij al door de vale
schijn van de maan werd verlicht. Ook van het oude erf, waar ik
zo vaak lange uren had doorgebracht met te staren naar de mooie
sterrenhemel en van de pracht van de zons op- en ondergang, die
ik op z’n mooist vond wanneer de dauwdruppels de bergen
bedekten als parels. Ook bewonderde ik er soms de sneeuwvlokken
als ze overdag neervielen of van de pijnbomen afhingen. Al die
dingen deden mij denken aan de schoonheid van het paradijs.
De volgende dag, ’t was nog pas twee uur in de nacht, vertrok
ik zonder van iemand afscheid te hebben genomen 37 , in gezelschap
van mijn moeder en een eenvoudige werkman, Manuel Correia,
die naar Leiria moest reizen. Mijn geheim had ik niet verbroken.
We begaven ons naar de Cova da Iria om daar mijn laatste afscheid
te nemen. Ik bad er voor de laatste keer mijn rozenhoedje. Nog
één keer keek ik achterom, als een laatste vaarwel.
37 Lucia vetrok uit Aljustrel in de vroege ochtend van 16 juni 1921 en kwam
enkele uren later in Leiria aan. Vandaar reisde zij verder naar het college
van Porto, waar zij de volgende morgen aankwam.
119

Om negen uur in de ochtend kwamen we in Leiria aan. Daar
ontmoette ik Dona Filomena Miranda, later mijn peettante bij het
vormsel, die u had aangewezen om met mij mee te gaan. Om
twee uur in de middag vertrok de trein. Het moment om, op het
station, afscheid van mijn moeder te nemen was aangebroken.
Ze bleef achter in een vloed van tranen, overmand door het verdriet
van de scheiding. De trein vertrok en daarmee mijn arme hart,
gedompeld in een zee van heimwee en herinneringen die ik
onmogelijk kon loslaten.
120
NAWOORD
Excellentie, ik denk dat ik de mooiste bloem van mijn kleine
tuin heb geplukt, om haar neer te leggen in de barmhartige handen
van de goede God, door u vertegenwoordigd, en ik vraag hem er
vrucht uit te mogen trekken voor een overvloedige oogst van zielen
voor het eeuwige leven. En omdat de goede God houdt van nederige
gehoorzaamheid van de laagste van zijn schepselen, eindig
ik met de woorden van haar, die hij mij in zijn oneindige goedheid
heeft geschonken als Moeder, Beschermster en Model, woorden
waarmee ik begonnen ben: “Ziehier, de dienstmaagd van de Heer”.
Moge hij zich van haar blijven bedienen, zoals het hem behaagt!
1. Nog een paar bijzonderheden over Jacinta
P.S. ik heb vergeten te zeggen dat Jacinta, toen ze naar het
ziekenhuis van Vila Nova de Ourém ging, wist dat ze er niet zou
genezen, maar alleen zou lijden. Lang voordat er sprake was van
het feit dat ze naar Vila Nova de Ourém zou gaan, zei ze op een
dag:
– Onze Lieve Vrouw wil dat ik naar twee ziekenhuizen ga,
maar niet om te genezen, maar om meer te lijden uit liefde voor
Onze Lieve Heer en voor de zondaars.
De letterlijke woorden van Onze Lieve Vrouw bij die
verschijningen aan haar alleen ken ik niet omdat ik ze haar nooit
heb gevraagd. Ik vond het genoeg, om alleen die losse zinnen te
noteren die ze tegen me zei.
In dit schrijven heb ik geprobeerd niet te herhalen wat ik al
in het vorige had verteld, om het niet te lang te maken.

2. Aantrekkingskracht van Lucia
Dit geschrift kan misschien de indruk wekken dat ik in mijn
dorp weinig vriendschap of genegenheid ondervond. Dat zou niet
juist zijn. Er was een uitverkoren groepje van de kudde van de
Heer, dat voor mij een uitzonderlijke sympathie toonde: dat waren
de kinderen. In dolle blijdschap liepen ze achter mij aan. En als ze
wisten dat ik mijn kudde aan het hoeden was in de buurt van ons
dorpje, kwamen ze in groepen naar me toe om die dag bij mij te
zijn. Mijn moeder zei vaak:
– Ik weet niet wat in jou zo aantrekt, de kinderen lopen achter
je aan alsof ze naar een feest gaan!
Soms voelde ik me niet op mijn gemak, tussen zoveel lawaai
en daarom probeerde ik me dan te verstoppen.
Datzelfde overkwam mij in Vilar en ik zou bijna zeggen, dat
overkomt me nog met mijn zusters in het klooster. Een paar jaar
geleden zei de eerwaarde Moeder, nu Provinciaal Overste 38 nog
tegen mij:
– Zuster, u hebt zo’n goede invloed op de zusters, dat u hun
als u wilt, veel goed kan doen.
En kortgeleden zei de eerw. Moeder van Ponte Vedra 39 tegen
me:
– Zuster, voor een deel bent u bij de Heer verantwoordelijk
voor de ijver of nalatigheid van de zusters in de naleving van de
regel. Want in de ontspanningstijd groeit of verslapt de ijver en in
die tijd doen zij na wat u doet. Door het een of andere onderwerp
dat u tijdens de recreatie aansneed, hebben verschillende zusters
nu een duidelijker begrip van de regel en besloten ze hem nauwkeuriger
te onderhouden.
Wat heeft dat te betekenen? Ik weet het niet. Misschien nog
een geldstuk dat God mij wilde toevertrouwen en waarover hij
later rekenschap zal vragen. Moge ik hem dan, na ermee gewerkt
te hebben, het duizendvoudige kunnen teruggeven!
38 M.Maria do Carmo Corte Real.
39 M. Carmen Refojo, overste in Ponte Vedra.
121

3. Goed geheugen van de zieneres
Misschien vraagt iemand zich af: hoe kan die zuster zich
dat allemaal herinneren? Wel, dat weet ik niet. De goede God
heeft mij dat vermogen om zich de dingen goed te herinneren
gegeven zoals hij dat wil. Alleen hij weet de reden. Overigens lijkt
het me, dat wij het verschil tussen de bovennatuurlijke en de
natuurlijke gaven niet uit het oog moeten verliezen. Wanneer we
over natuurlijke zaken praten vervaagt en vergeten we wat we
zeggen. Maar die andere zaken prenten zich, in de mate waarin
we ze zien of horen, zo diep in onze ziel dat wij ze niet gemakkelijk
vergeten.
122

DERDE HERINNERING
Inleiding
Zoals we gezien hebben, waren de twee eerste Herinneringen
tot stand gekomen naar suggesties van de bisschop van Leiria en van
pater Fonseca. Ook deze keer ging het initiatief niet uit van Lucia. De
aanleiding was het volgende: Het boek Jacinta had tussen mei en
oktober 1938 twee edities. Bij het naderen van het jubileumjaar 1942
werd over een nieuwe uitgave gedacht. Ook nu weer dacht men dat
Lucia een substantiële bijdrage kon leveren.
De bisschop, Dom José, kondigde Lucia het bezoek aan van
Dr.Galamba. Die wilde haar nog enkele vragen stellen over het leven
van Jacinta. Lucia was ervan doordrongen dat het, om inzicht te geven
in het geestelijk leven van Jacinta, nodig was nu de eerste twee delen
van het geheim van juni 1917 mee te delen. Zij besefte dat zij, alvorens
verder te gaan met schrijven over het leven van Jacinta, eerst over die
twee eerste delen moest schrijven.
De ontmoeting van Dr.Galamba met zuster Lucia had bij die
gelegenheid niet plaats gevonden, maar toch werkte Lucia al vanaf
eind juli, de datum waarop zij de aankondiging van de bisschop had
ontvangen, aan haar geschrift. Op 31 augustus is zij daarmee klaar
en zij stuurt het onmiddellijk naar de bisschop van Leiria. Behalve naast
wat zuster Lucia in het voorwoord van dat geschrift zegt, is vermeldenswaard
wat zij schrijft in een brief aan Pater Gonçalves: “Excellentie
kondigde in een brief de ondervraging aan door Dr.Galamba en vroeg
me om nog resterende herinneringen met betrekking tot Jacinta, met
het oog op een nieuwe utgave van het boek “Jacinta”. Dat verzoek is
me uit het hart gegrepen en is voor mij een lichtstraal die me zegt, dat
het ogenblik is aangebroken om de twee eerste delen van het geheim
mee te delen en zo aan de nieuwe editie twee hoofdstukken toe te
voegen: één over de hel en een tweede over het Onbevlekt Hart van
Maria. Maar het staat me tegen om het geheim openbaar te maken
en daardoor twijfel ik toch nog. Ik heb wel al aantekeningen gemaakt,
maar zal ik ze afstaan of in de kachel gooien? Ik weet niet wat ik zal
doen”.
We zien dat Lucia ook deze Herinnering schrijft in dezelfde
gesteltenis als de vorige: enerzijds met grote tegenzin, anderzijds in
volledige gehoorzaamheid, in het vertrouwen dat “zijn glorie en het
heil van de zielen ermee gemoeid zijn”.
123

124
VOORWOORD
J.M.J.,
Excellentie,
In gehoorzaamheid aan de opdracht die u mij in uw brief
van 26 juli 1941 heeft gegeven, namelijk om na te denken over
en op te schrijven wat ik mij nog meer van Jacinta kan herinneren,
meen ik dat in deze opdracht God tot mij gesproken heeft en dat
het ogenblik is aangebroken antwoord te geven op twee vragen
die me dikwijls gesteld zijn en waarop ik het antwoord alsmaar
heb uitgesteld.
Ik denk dat God en het Onbevlekt Hart van Maria graag
hebben dat in het boek ‘Jacinta’ een hoofdstuk over de hel en een
paar dingen over het Onbevlekt Hart van Maria worden in gelast1 .
U vindt deze gedachte van mij vast een beetje raar maar hij komt
niet van mij. En God zal u laten zien dat zijn glorie en het heil van
de zielen ermee gebaat zijn.
Ik zal daarom iets moeten zeggen over het geheim en
antwoord moeten geven op het eerste punt van de vragenlijst.
1. Wat is het geheim?
Wat is het geheim?
Het lijkt mij dat ik het nu mag zeggen omdat de hemel mij
daar toestemming voor heeft gegeven. De vertegenwoordigers
van God op aarde hebben mij daartoe verschillende malen en in
verschillende brieven toestemming gegeven. Een van die brieven
is volgens mij in uw bezit, namelijk die van de heer pater José
Bernardo Gonçalves 2 en hij vraagt mij daarin aan de H.Vader te
schrijven 3 . Een van de punten die hij mij vroeg was het bekend
maken van het geheim. Ik heb er iets van gezegd, maar om een
schrijven dat kort moest zijn niet al te lang te maken, beperkte ik
1 In feite werden deze hoofdstukken niet opgenomen in de tweede druk
(oktober 1938), maar in de derde (1942).
2 P. José Bernardo Gonçalves was een van de geestelijk leidsmannen van
Lucia (hij overleed in 1966).
3 De brief naar paus Pius XII werd verstuurd op 2 december 1940.

me tot het allerbelangrijkste en liet een geschikter tijdstip over
aan God.
In mijn tweede geschrift heb al gesproken over de twijfel,
die mij kwelde tussen dertien juni en dertien juli en die bij die
laatste verschijning volledig van mij afviel.
2. Het visioen van de hel
Wel, het geheim bestaat uit drie aparte delen, waarvan ik er
nu twee ga meedelen 4 .
Het eerste geheim dan was de aanblik van de hel 5 !
Onze Lieve Vrouw liet ons een grote vuurzee zien, die onder
de aarde leek te zijn. En in dat vuur ondergedompeld: de duivels
en de zielen, alsof het doorschijnende zwarte en donkerbruine
gloeiende sintels waren met menselijke vormen die dreven in de
vuurgloed en nu eens werden opgetild door de vlammen die uit
henzelf met rookwolken opstegen, dan weer naar alle kanten
neervielen, als vonken bij een grote brand, zonder gewicht of
houvast. Dat alles ging gepaard met kreten en kreunen van pijn
en wanhoop, wat ons deed huiveren en rillen van ontzetting. De
duivels onderscheidden zich van de zielen door hun afschuwelijke,
weerzinwekkende vormen van vreemde angstaanjagende dieren.
Zij waren doorzichtig en zwart. Deze aanblik duurde maar een
moment en we waren blij dat onze goede Moeder in de hemel ons
van tevoren al had gerustgesteld met de belofte ons naar de hemel
te halen ( bij de eerste verschijning)! Was dat niet zo, dan waren
we geloof ik van angst en ontzetting gestorven.
Daarna richtten wij onze ogen naar Onze Lieve Vrouw, die
met goedheid en droefheid tegen ons zei:
– Jullie hebben de hel gezien, waar de zielen van de arme
zondaars heen gaan. Om ze te redden wil God de devotie tot mijn
Onbevlekt Hart in de wereld verbreiden 6 . Als gedaan wordt wat ik
4 Het gaat dus om één geheim, in drie delen. Hier beschrijft Lucia de eerste
twee gedeeltes. Het derde deel, geschreven op 3 januari 1944, werd op 26
juni 2000 gepubliceerd.
5 Lucia beschrijft tot in details het visioen dat zij had van de hel.
6 De grote belofte van de redding in de Boodschap van Fatima wordt vaak
verbonden met de tussenkomst van het Onbevlekt Hart van Maria.
125

jullie zeg, zullen veel zielen gered worden en zal er vrede komen.
De oorlog zal ophouden 7 . Maar als de mensen niet ophouden God
te beledigen, zal er tijdens het pontificaat van Pius XI 8 een tweede,
nog ergere, beginnen. Wanneer jullie een nacht zien, verlicht door
een onbekend licht, weet dan dat dit het grote teken 9 is dat God
geeft, dat hij de wereld zal straffen om zijn misdaden, door middel
van oorlog, honger en vervolgingen van de Kerk en de H.Vader.
Om dat te verhinderen zal ik de toewijding van Rusland aan mijn
Onbevlekt Hart en de communie tot eerherstel op de eerste
zaterdagen komen vragen 10 . Als zal worden gedaan wat ik vraag,
zal Rusland zich bekeren en zal er vrede zijn. Zo niet, dan zal het
zijn dwalingen over de wereld verspreiden en oorlogen en
vervolgingen veroorzaken. De goede mensen zullen gemarteld
worden. De H.Vader zal veel te lijden hebben. Verschillende naties
zullen vernietigd worden. Tenslotte zal mijn Onbevlekt Hart
zegevieren. De H.Vader zal Rusland aan mij toewijden 11 , dat zich
zal bekeren en de wereld zal een zekere tijd van vrede krijgen 12 .
7 Het betreft de Eerste Wereldoorlog (1914-1918).
8 Later bevestigde Lucia nog eens dat het Pius XI was. Op de tegenwerping
dat het begin van de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) viel onder het
pontificaat van paus Pius XII, antwoordde zij dat de bezetting van Oostenrijk
het werkelijke begin van de oorlog was, nl. in 1938.
9 Lucia meende dat het ‘buitengewone’ noorderlicht in de nacht van 25 op 26
januari 1938, het teken van God was voor het begin van de oorlog.
10 Deze ‘belofte’ ging in vervulling op 10 december 1925, toen Onze Lieve
Vrouw aan Lucia verscheen in Pontevedra (zie bijvoegsel). Op 13 juni 1929
vroeg zij, in een visioen in Tuy, aan Lucia de toewijding van Rusland aan
haar Onbevlekt Hart.
11 Zuster Lucia heeft persoonlijk verklaard dat de plechtige en universele
toewijding die op 25 maart 1984 plaats vond, overeen kwam met wat Onze
Lieve Vrouw wilde: “Ja, zoals Onze Lieve Vrouw het heeft gevraagd, is
gebeurd, op de dag van 25 maart 1984” (brief van 8 november 1989 aan de
H.Vader. Daarom heeft geen enkele discussie of later verzoek enige grond
(zie bijvoegsel III, blz. 210).
12 Aan deze belofte is geen voorwaarde verbonden; zij zal zeker in vervulling
gaan. Maar de dag waarop dat zal gebeuren is ons niet bekend.
126

3. Diepe indruk op Jacinta
Excellentie, in de aantekeningen die ik u toestuurde na het
lezen van het boek ‘Jacinta’ , heb ik u al gezegd dat zij diep onder
de indruk was van enkele zaken die verband hielden met het
geheim. Zo was het ook echt. De aanblik van de hel had zo’n diepe
indruk op haar gemaakt, dat alle boetedoening en versterving haar
niets leken als zij daarmee maar een paar zielen ervan kon vrijwaren.
Zo, nu kan ik antwoord geven op de tweede vraag die mij
van verschillende kanten is gesteld:
Hoe kon het dat Jacinta, zo klein nog, bevangen kon worden,
en het ook begreep, door zo’n geest van versterving en boete?
Het lijkt me dat dit in de eerste plaats kwam door een speciale
genade die God haar door middel van het Onbevlekt Hart van
Maria toebedeelde. Ten tweede was het de aanblik van de hel en
de verschrikkelijke toestand van de zielen die daarin terecht
komen.
Sommige mensen, zelfs vrome, willen niet met hun kinderen
over de hel praten om ze niet bang te maken. Maar God heeft niet
geaarzeld om hem aan drie kinderen te laten zien, van wie één
nog pas zes jaar was en van wie hij wist dat ze zó versteld zou
staan dat ze, ik zou haast zeggen, bijna van schrik stierf.
Ze ging vaak peinzend op een steen of op de grond zitten
en zei dan:
– O, die hel, die hel! Wat heb ik te doen met die zielen die
naar de hel gaan! En die mensen daarin, die als stukken hout
levend in het vuur branden!
En met bevende stem bad ze, geknield en met gevouwen
handen, het gebed dat Onze Lieve Vrouw ons geleerd had:
– O mijn Jezus, vergeef ons, bevrijd ons van het vuur van
de hel, breng alle zielen naar de hemel, vooral degenen die uw
hulp het meest nodig hebben.
Nu zal u, Excellentie, wel begrijpen dat de laatste woorden
van dat gebed betrekking hebben, want die indruk kreeg ik, op de
mensen die zich in groter gevaar bevinden of dichter bij hun
verdoemenis.
En lange tijd bleef Jacinta zo zitten, op haar knieën, en bad
steeds maar weer hetzelfde gebed. Van tijd tot tijd riep ze mij of
haar broertje alsof ze ontwaakte uit een droom:
127

– Francisco, Francisco, zijn jullie ook mee aan het bidden?
We moeten veel bidden om de zielen uit de hel te houden. Er
gaan daar toch zóveel heen! Zoveel!
Andere keren vroeg ze:
– Waarom laat Onze Lieve Vrouw de hel niet zien aan de
zondaars? Als ze die zouden zien, zouden ze geen zonden meer
doen om er niet in te komen! Je moet tegen die Dame zeggen dat
ze aan die mensen de hel moet laten zien (zij doelde op de mensen
in de Cova da Iria tijdens de verschijning). Je zal zien, hoe ze zich
dan bekeren.
Daarna vroeg ze, een beetje ontevreden:
– Waarom heb je niet aan Onze Lieve Vrouw gevraagd of
ze de hel wilde laten zien aan die mensen?
– Dat heb ik vergeten, antwoordde ik.
– Ja, ik heb er zelf ook niet aan gedacht, zei ze met een
bedroefde uitdrukking op haar gezicht.
Soms ook vroeg ze:
– Wat voor zonden doen die mensen, dat ze in de hel komen?
– Ik weet het niet. Misschien de zonde om op zondag niet de
H.Mis bij te wonen, of te stelen, vieze woorden zeggen, vloeken,
zweren.
– En gaan ze dan om één enkel woord naar de hel?
– Ja, het is zonde…
– Waarom houden ze hun mond niet en waarom gaan ze
niet naar de H.Mis? Wat doen de zondaars me toch een verdriet!
Kon ik ze de hel maar laten zien!
Soms klemde ze zich plotseling aan mij vast en zei:
– Ik ga naar de hemel. Maar jij blijft hier en je moet tegen
alle mensen zeggen hoe de hel eruit ziet, zodat ze geen zonden
meer doen en er niet in komen!
Andere keren weer zei ze, na een poosje te hebben nagedacht:
– Dat er toch zoveel mensen naar de hel gaan! Dat er zoveel
in zijn!
Om haar gerust te stellen zei ik:
– Jij hoeft niet bang te zijn. Jij gaat naar de hemel.
– Ja, ik kom er, zei ze rustig. Maar ik wou dat ook al die
mensen erin kwamen. Wanneer zij uit versterving niet wilde eten,
zei ik:
128

– Jacinta, kom, eet nou toch!
– Nee, ik breng dit offer voor de zondaars, die teveel eten.
Toen zij op zekere dag, ze was al ziek, naar de Mis wilde
gaan zei ik:
– Jacinta, ga toch niet, dat kan je niet. Vandaag is het geen
zondag!
– Dat maakt niets uit. Ik ga in plaats van de zondaars, die
niet eens op zondag gaan.
Als ze toevallig van die woorden hoorde, die sommige
mensen uit opschepperij schijnen te zeggen, bedekte ze haar
gezicht met haar handen en zei:
– Mijn God! Zouden die mensen niet weten dat ze voor zulke
woorden naar de hel kunnen gaan? Mijn Jezus, vergeef het hun
en bekeer ze. Ze weten echt niet dat ze hiermee God beledigen.
Wat erg, Jezus! Ik bid voor hen.
En dan zegde ze weer het gebed dat Onze Lieve Vrouw ons
geleerd had:
– O mijn Jezus, vergeef ons, enz…
4. Nog een punt
Nu schiet mij nog iets te binnen, Excellentie. Er werd mij
soms gevraagd of Onze Lieve Vrouw niet bij een van haar
verschijningen heeft uitgelegd welk soort zonden God het meest
beledigen, want het schijnt dat Jacinta in Lissabon die van het
vlees noemde 13 . Het is mogelijk, dat denk ik nu, dat zij, omdat het
een van de vragen was die zij mij soms stelde, op het idee kwam
om dat in Lissabon aan Onze Lieve Vrouw te vragen en dat dit
toen het antwoord was dat zij kreeg.
5. Het Onbevlekt Hart van Maria
Wel, Excellentie, ik geloof dat ik hiermee voldoende het
eerste deel van het geheim uit de doeken heb gedaan.
13 Natuurlijk begreep Jacinta op haar leeftijd de betekenis van die zonde niet
volledig. Maar dat sluit niet uit dat zij intuïtief het belang ervan begrepen
heeft.
129

Het tweede gedeelte heeft betrekking op de devotie tot het
Onbevlekt Hart van Maria.
In mijn tweede geschrift heb ik al gezegd, dat Onze Lieve
Vrouw mij op 13 juni 1917 gezegd had dat ze mij nooit in de steek
zou laten en dat haar Onbevlekt Hart mijn toevlucht zou zijn en
de weg die me naar God zou leiden; en dat ze bij het uitspreken
van die woorden haar handen opende, terwijl ze in ons binnenste
de straling die van haar handen uitging, liet doordringen. Het lijkt
mij dat die straling op die dag voornamelijk bedoeld was om in
ons een bijzondere kennis en liefde voor het Onbevlekt Hart te
storten 14 . Het lijkt mij dat zo ook de twee andere keren, God zelf
en het mysterie van de Allerheiligste Drieëenheid, bedoeld waren.
Sinds die dag voelden wij in ons hart een vuriger liefde tot het
Onbevlekt Hart van Maria. Van tijd tot tijd zei Jacinta tegen mij:
– Die dame heeft gezegd dat haar Onbevlekt Hart je toevlucht
en de weg die je naar God zal leiden, zal zijn. Vind je dat niet
fantastisch? Ik houd verschrikkelijk veel van haar Hart! Het is zo
goed!
Toen Maria ons in juli, zoals ik al zei, bij het geheim meegedeeld
had dat zij de devotie tot haar Onbevlekt Hart in de wereld
wilde verbreiden en dat zij, om een toekomstige oorlog te
vermijden, de toewijding van Rusland aan haar Onbevlekt Hart
en de communies tot eerherstel op de eerste zaterdag kwam
vragen, zei Jacinta, wanneer we daarover met elkaar praatten:
– Wat jammer, dat ik niet mag communiceren tot eerherstel
van de zonden, die bedreven zijn tegen het Onbevlekt Hart van
Maria!
Ook heb ik al verteld dat Jacinta, uit de rij schietgebeden
die wij van pater Cruz geleerd hadden, koos: ‘zoet Hart van Maria,
wees mijn redding!’. En soms voegde ze er, als ze dit gezegd had,
met die eenvoud die haar zo typeerde, aan toe:
– Ik houd ontzettend veel van het Onbevlekt Hart van Maria!
Het is het Hart van onze Moeder in de hemel! Vind jij het niet
verschrikkelijk fijn om vaak te zeggen: zoet Hart van Maria, Onbevlekt
Hart van Maria!? Ik doe het graag, heel graag!
14 De liefde tot het Onbevlekt Hart van Maria was volgens Lucia als het ware
een ‘ingestorte deugd’. Dit is alleen te verklaren als een buitengewone
mystieke genade die zij kreeg.
130

Soms zong ze, terwijl ze wilde bloemen plukte, op een wijsje
dat ze op dat moment had bedacht:
– Zoet Hart van Maria, wees mijn heil! Onbevlekt Hart van
Maria, bekeer de zondaars, bevrijd de zielen van de hel!
6. Jacinta ziet de H.Vader
Op een dag brachten we de rustpauze door bij de put van
mijn ouders. Jacinta ging op de stenen over de put zitten. Francisco
en ik gingen wilde honing zoeken in de struiken die tegen een
overhangende rots groeiden bij een riviertje. Na een poosje riep
Jacinta mij:
– Heb jij ook de H.Vader gezien?
– Nee!
– Ik weet niet hoe dat ging, maar ik zag de H.Vader in een
heel groot huis. Huilend knielde hij voor een tafel, met zijn handen
voor zijn gezicht. Buiten het huis stonden veel mensen en
sommigen gooiden stenen naar hem; anderen vloekten en scholden
hem uit 15 . Arme H.Vader! We moeten veel voor hem bidden.
Ik heb al verteld dat op zekere dag twee priesters ons vroegen
voor de paus te bidden en dat zij ons uitlegden wie de paus was.
Later vroeg Jacinta mij:
– Is dat dezelfde die ik heb zien huilen en die over wie de
Dame met ons gesproken heeft in het geheim?
– Ja, antwoordde ik.
– Dan heeft die Dame hem zeker ook aan die priesters laten
zien. Zie je wel? Ik heb me niet vergist. We moeten veel voor
hem bidden.
Een andere keer gingen we naar de Cabeço, de grot. Daar
knielden we voorover om de gebeden van de engel te bidden. Na
een poosje richtte Jacinta zich op en zei:
15 Nu het derde deel van het geheim bekend is, is beter te begrijpen waarom
Jacinta in haar visioenen de H.Vader herkende. Op 27 april 2000 vroeg
Mgr Bertone aan Lucia of de voornaamste persoon van het visioen de
paus was en zij antwoordde: “Wij wisten de naam van de paus niet. Onze
Lieve Vrouw heeft ons niet de naam van de paus gezegd. Wij wisten niet of
het Benedictus XV, Pius XII, Paulus VI of Johannes Paulus II was, maar
het was de paus die leed en daardoor leden wij ook”. (Bijvoegsel III blz.224)
131

– Zie jij ook al die straten, al die wegen en dat veld vol
mensen, huilend van de honger omdat ze niets te eten hebben?
En de H.Vader die in een kerk zit te bidden vóór het Onbevlekt
Hart van Maria? En al die mensen die met hem mee bidden?
Een paar dagen later vroeg ze:
– Mag ik vertellen dat ik de H.Vader heb gezien en al die
mensen?
– Nee. Begrijp je niet dat dat een deel van het geheim is?
Dat het op die manier meteen ontdekt wordt?
– Goed, dan zeg ik niets.
7. Visioenen van de oorlog
Op zekere dag ging ik naar huis, om Jacinta een beetje
gezelschap te houden. Ze zat rechtop in haar bed, ergens aan te
denken.
– Jacinta, waar denk je aan?
– Aan de oorlog die komen gaat 16 . Zoveel mensen gaan dan
dood! En ze gaan haast allemaal naar de hel! Veel huizen worden
verwoest en veel priesters gedood. Ja, ik ga naar de hemel. En jij,
wanneer jij dat licht ziet waarvan de Dame zei dat het van tevoren
komt, vlucht dan ook daarheen 17 !
– Weet je niet dat je daar niet heen kan vluchten?
– O ja, dat kan niet. Maar je hoeft niet bang te zijn want ik
zal in de hemel veel voor je bidden, ook voor de H.Vader, voor
Portugal, dat hier geen oorlog komt 18 , en voor alle priesters.
U weet, Excellentie, hoe God een paar jaar geleden dit teken
liet zien, dat de astronomen het noorderlicht noemden 19 . Ik weet
het niet. Mij lijkt dat ze, als ze het precies nagaan, zullen zien dat
het op de wijze waarop het gebeurde niet het noorderlicht was en
het ook niet kon zijn. Maar hoe dan ook, God bediende zich ervan
om mij te laten begrijpen dat zijn gerechtigheid klaar stond om de
16 Namelijk de Tweede Wereldoorlog. Op mystieke wijze beleefde Jacinta
dus dit deel van het geheim.
17 Lucia wil hiermee aangeven hoe diep de kleine Jacinta onder de indruk
was van deze visioenen.
18 Ondanks grote gevaren bleef Portugal in de Tweede Wereldoorlog gespaard.
19 Vgl. voetnoot nr. 9, blz.126.
132

straf over de schuldige natie uit te storten. Daarom begon ik met
aandrang te vragen om de communies tot eerherstel op de eerste
zaterdagen en de toewijding van Rusland. Het was mijn bedoeling
om niet alleen barmhartigheid en vergiffenis voor de hele wereld
te verkrijgen, maar vooral voor Europa. God liet mij in zijn oneindige
barmhartigheid voelen dat dit vreselijke ogenblik naderde en
u weet, dat ik daar telkens als het uitkwam, over sprak. En ik blijf
zeggen dat het gebed en de boete die in Portugal gedaan zijn, de
Goddelijke gerechtigheid nog niet verzoend hebben, omdat het
niet gepaard ging aan berouw en een beter leven. Ik hoop dat
Jacinta voor ons ten beste spreekt.
Ik heb al in mijn aantekeningen over het boek Jacinta gezegd
dat zij erg onder de indruk was van een paar dingen die verband
hielden met het geheim, bijvoorbeeld de aanblik van de hel, de
ellende van zoveel mensen die daarin terecht komen en de
toekomstige oorlog waarvan zij de gruwelen als het ware voor
zich zag. Ze deden haar huiveren van ontzetting. Soms vroeg ik
haar, als ik haar zag peinzen:
– Jacinta, waar zit je aan te denken?
Vaak antwoordde ze:
– Aan de oorlog die komt, waarin zoveel mensen zullen
sterven en naar de hel gaan. Wat erg toch! Als ze ophielden God
te beledigen, kwam er geen oorlog en dan gingen ze ook niet naar
de hel.
Soms zei ze me ook:
– Ik vind het erg voor jou. Francisco en ik gaan naar de
hemel en dan blijf jij alleen achter! Ik heb aan Onze Lieve Vrouw
gevraagd of jij ook naar de hemel mocht gaan, maar ze wil dat jij
nog een tijdje blijft. Als de oorlog komt, hoef je niet bang te zijn. In
de hemel zal ik voor je bidden.
Kort voordat ze naar Lissabon ging zei ik tegen haar, op een
van die momenten dat ze wat in de put leek door haar gezondheidstoestand:
– Wees maar niet verdrietig omdat ik niet met je mee ga.
Het is maar voor even. Je kan deze tijd doorbrengen met denken
aan Onze Lieve Vrouw en Onze Lieve Heer en met vaak die
woorden te zeggen waar je zo van houdt: Mijn God, ik houd van u!
Onbevlekt Hart van Maria! Lief hart van Maria, enz.
133

– Ja, dat ga ik doen, zei ze opgewekt. Tot ik dood ga zal ik er
nooit genoeg van krijgen ze op te zeggen! En daarna zal ik ze
zingen in de hemel!
8. Waarom Lucia zo lang zweeg
Excellentie, deze of gene zou kunnen vinden dat ik al die
dingen veel eerder bekend had moeten maken, omdat ze in hun
ogen dan een dubbele waarde gehad zouden hebben 20 . Dat zou
juist geweest zijn, als God mij aan de wereld als profetes had
willen voorstellen. Maar ik geloof dat, toen God mij al die dingen
openbaarde, hij zo iets niet van plan was. Als dat zo was, zou hij
mij hebben opgedragen het bekend te maken, denk ik 21 . Maar
integendeel, hij beval mij in 1917 te zwijgen, wat nog werd
bevestigd door zijn vertegenwoordigers. Ik denk dus, Excellentie,
dat God zich alleen van mij heeft willen bedienen om de wereld
erop te wijzen dat zij de zonde moeten vermijden en de beledigingen
tegen God moeten goed maken door gebed en boete.
Waar zou ik mij hebben moeten verstoppen om niet te
hoeven antwoorden op de ontelbare vragen die me daarover
gesteld zouden worden?! Nu nog slaat de schrik me om het hart,
alleen al bij de gedachte aan wat had kunnen gebeuren! En ik
geef toe, dat ik zo’n tegenzin heb om het bekend te maken dat ik,
hoewel ik de brief waarin u mij opdraagt alles op te schrijven wat
ik me herinner en ik van binnen voel dat dit het moment is waarop
God wil dat ik het doe, toch nog aarzel het te doen. Ik lever een
innerlijke strijd of ik het geschrift zal inleveren of dat ik het zal
verbranden. Ik weet nog niet wat zal overwinnen. Laat maar
gebeuren wat God wil. Het zwijgen is voor mij een grote genade
geweest.
20 Men kan niet zeggen dat deze ‘voorspellingen’ van Lucia ‘post eventum’
zijn. Zij kreeg van haar superieuren pas na de gebeurtenissen toestemming
tot bekendmaking. De geschriften bestonden echter al vóór de gebeurtenissen.
21 Rond de uitgaven van de documenten van Fatima bestaat zo iets als een
‘economia silentii’, d.w.z. een zekere voorzichtigheid, waaruit men mag
opmaken dat de Goddelijke Voorzienigheid de gebeurtenissen leidt.
134

Hoe zou dat geweest zijn met de verklaring over de hel? Ik
zou niet de juiste woorden hebben kunnen vinden om de
werkelijkheid weer te geven – wat ik zeg is niets, niet meer dan
een zwakke weergave ervan – en daardoor zou ik nu eens dit,
dan weer dat gezegd hebben, in een poging om mij uit te drukken
zonder dat dit me lukte. Het resultaat zou zo’n wirwar van
gedachten geweest zijn dat ik misschien – wie weet – het werk
van God zou hebben verknoeid. Daarom dank ik God en ik denk
dat alles wat hij doet, goed is.
Meestal laat God zijn openbaringen vergezeld gaan van
innerlijke en nauwkeurige kennis van de betekenis ervan. Maar
daarover durf ik niets te zeggen want ik ben bang dat ik me daarbij
door mijn eigen fantasie laat bedriegen. Jacinta leek die kennis in
tamelijk hoge mate te bezitten.
9. Jacinta’s liefde tot het Onbevlekt Hart van Maria
Kort voordat Jacinta naar het ziekenhuis ging, zei ze tegen
mij:
– Nog maar een korte tijd en dan ga ik naar de hemel. Jij
blijft hier om te zeggen dat God de devotie tot het Onbevlekt Hart
van Maria in de wereld wil verbreiden. Wanneer het zover is,
verstop je dan niet. Zeg tegen iedereen dat God ons genaden
schenkt door het Onbevlekt Hart van Maria; dat het Hart van Jezus
wil dat men naast hem het Onbevlekt Hart van Maria vereert; dat
de mensen om vrede moeten bidden tot het Onbevlekt Hart van
Maria; dat God haar daarover laat beschikken. Kon ik in het hart
van de mensen toch het vuur leggen, dat ik van binnen heb, dat in
mij brandt en waardoor ik zoveel houd van het Hart van Jezus en
van het Hart van Maria22 !
Ik kreeg eens een plaatje van het Heilig Hart van Jezus,
tamelijk mooi, naar menselijke maatstaven. Ik gaf het aan Jacinta:
– Wil jij dit plaatje hebben?
22 Deze aanbeveling van Jacinta om de devotie tot het Onbevlekt Hart van
Maria te verbreiden, is zeer bijzonder. Voor Lucia was dit een sterke
stimulans.
135

Ze nam het aan, bekeek het aandachtig en zei:
– Wat lelijk! Het lijkt helemaal niet op Onze Lieve Heer, die
zo mooi is! Maar geef toch maar, het is in ieder geval iets van
hem.
En ze droeg het steeds bij zich. ’s Nachts, en ook toen ze
ziek was, lag het altijd onder haar hoofdkussen, totdat het stuk
ging. Ze gaf het vaak een kusje en zei dan:
– Ik kus op zijn Hart; daarvan houd ik het meeste. Had ik
ook maar een Hart van Maria! Heb je dat niet? Ik zou die twee bij
elkaar willen hebben.
Ik bracht haar eens een plaatje met de Kelk en de heilige
Hostie. Ze nam het aan en kuste het. Stralend van blijdschap zei ze:
– Dat is de verborgen Jezus! Ik hou zoveel van hem! Mocht
ik hem maar eens in de kerk ontvangen! Is er in de hemel geen
communie? Als we daar ter communie gaan, dan ga ik iedere
dag. Kwam de engel maar naar het ziekenhuis om me de communie
te brengen! Wat zou ik blij zijn!
Soms, als ik uit de kerk vandaan bij haar langs ging, vroeg
ze me:
– Ben je ter communie gegaan?
Als ik dan ‘ja’ zei:
– Kom hier, vlakbij me staan, want je hebt de verborgen
Jezus in je hart. Een andere keer zei ze:
– Ik weet niet wat het is, ik voel Onze Lieve Heer in me! Ik
begrijp wat hij zegt en toch zie ik hem niet en hoor ik hem niet,
maar het is zo fijn om bij hem te zijn!
Weer een andere keer:
– Lucia, Onze Lieve Heer is verdrietig omdat Onze Lieve
Vrouw heeft gezegd dat we hem niet meer mogen beledigen omdat
hij al zo erg beledigd was, maar niemand stoort zich daaraan en
ze blijven dezelfde zonden doen.
136

NAWOORD
Dit is dus, Excellentie, wat ik me nog van Jacinta kan
herinneren en wat ik, denk ik, nog niet gezegd had. Van alles wat
ik heb gezegd is de betekenis juist 23 . Maar ik ben er niet zeker van
of ik in de manier van zeggen niet een of ander woord verwisseld
heb. Wanneer wij bijvoorbeeld over Maria spraken, hadden we
het de ene keer over Onze Lieve Vrouw en de andere keer over
de Dame. Ik herinner mij nu niet meer wanneer we het ene of
wanneer we het ander woord gebruikten. En zo zijn er nog een
paar kleinigheden die me niet belangrijk lijken.
Dit kleine geschrift, vrucht van mijn armzalige en nederige
onderwerping aan hen die God vertegenwoordigen, draag ik op
aan de goede God en aan het Onbevlekt Hart van Maria en ik
vraag hun of ze het vrucht laten dragen tot zijn glorie en het heil
van de zielen.
Tuy, 31-8-1941.
23 Om de geschriften van Lucia te begrijpen is het belangrijk onderscheid te
maken tussen ‘betekenis’ en ‘vorm’.
137

138
VIERDE HERINNERING
Inleiding
Ook deze Herinnering, de langste van allemaal, werd weer
geschreven op verzoek van Lucia’s oversten. Op 7 oktober 1941
kwamen de bisschop van Leiria en Dr.Galamba in Valença do Minho
met een nieuwe verlanglijst. Ook Lucia kwam daar. Zij namen het
manuscript van de Derde herinnering in ontvangst en legden de wensen
van Dr.Galamba en de opdracht van de bisschop, Dom José, voor. Zij
wilden alles zó snel hebben dat Lucia, toen ze het eerste lange geschrift
op 15 november klaar had, dit onmiddellijk naar de bisschop stuurde.
Het tweede en laatste was klaar op 8 december.
Wat werd er deze keer aan Lucia gevraagd? Iemand had wel
meteen alles willen weten, maar de bisschop had wat bescheidener
gezegd: “Die opdracht geef ik niet!...” Toch was het niet weinig, wat
haar nu werd gevraagd. Ze moest:
1. Dr.Galamba stelde een heleboel vragen, waarop zij wegens
tijdgebrek in die tijd, schriftelijk moest antwoorden;
2. Alles opschrijven wat zij zich nog herinnerde over Francisco,
zoals ze dat over Jacinta had gedaan;
3. De verschijningen van de engel nauwkeuriger beschrijven;
4. Opnieuw de geschiedenis van de verschijningen beschrijven;
5. Alles opschrijven wat zij zich eventueel nog over Jacinta kon
herinneren;
6. Ook wereldse liedjes die ze zongen, opschrijven;
7. Het boek van Pater Fonseca lezen en alles noteren wat haar
niet zo exact leek.
Met buitengewone inspanning en bewonderenswaardige
helderheid van geest behandelt Lucia al deze kwesties en geeft er
uitgebreid antwoord op. Ze kon dan ook terecht aan de bisschop
schrijven: “Het lijkt me, Excellentie, dat ik alles heb geschreven wat u
mij op dit moment heeft gevraagd”.
Het derde gedeelte van het geheim laat ze dus opzettelijk weg.
Zij schrijft in de zelfde geest als bij de vorige Herinneringen:
“…gehoorzaamheid en overgave aan God zijn mijn enige drijfveren.
Ik ben inderdaad slechts het onhandige instrument waarvan hij zich
wil bedienen. De Goddelijke Schilder zal dat instrument weggooien
en tot de as van het graf laten vergaan, tot op de dag van de eeuwige
alleluja’s”.

1. Vertrouwen en overgave
J.M.J.
Excellentie,
VOORWOORD
Na een nederig gebed aan de voet van het altaar en voor
het Onbevlekt Hart van Maria, onze lieve Moeder in de hemel,
waarbij ik de genade vroeg om niet toe te laten dat ik ook maar
één enkele letter schrijf die niet tot hun glorie zou strekken, voel
ik mij rustig en in vrede met mijn geweten omdat ik zo in alles de
wil van God doe.
Ik heb mij dus helemaal overgegeven in de armen van onze
hemelse Vader en mij onder de bescherming van het Onbevlekt
Hart van Maria gesteld, waarna ik ook deze keer de vruchten van
mijn enige fruitboom, de gehoorzaamheid, in uw handen kom
leggen.
2. Algehele onthechting
Alvorens te beginnen heb ik het Nieuwe Testament geopend.
Dat is het enige boek dat ik hier voor me wil hebben, in een
afgelegen hoekje van de zolder, bij het spaarzame licht van een
glazen dakpan, een plekje waar ik me terugtrek om zoveel mogelijk
aan menselijke blikken te ontsnappen. Mijn schoot dient als tafel.
Een oude koffer is mijn stoel.
– Waarom, zal iemand zeggen, schrijft u niet in uw cel?
De goede God heeft goed gevonden dat ik zelfs geen cel
bezit, hoewel er in huis 1 genoeg zijn en er leeg staan. Want om
zijn plan te verwezenlijken zijn een werkplek en een recreatiezaal
genoeg, ofschoon niet zo geschikt, om overdag iets te schrijven
en ’s nachts te rusten. Maar ik ben tevreden en ik dank God dat ik
arm geboren ben en nog armer leef.
– Oh, mijn God! Ik was eigenlijk helemaal niet van plan al
deze dingen op te schrijven!
1 Zij schrijft in het noviciaat in Tuy, op de zolder.
139

Ik keer terug naar datgene waar God mij op liet stuiten bij
het openen van het Nieuwe Testament, de brief van de H.Paulus
aan de Filomenen (2, 5-8). Ik lees dit: “Tracht dezelfde gevoelens
in u te bezitten, die Jezus Christus bezat; ofschoon Hij God was,
nam Hij de gedaante aan van een slaaf… Hij vernederde zich,
gehoorzaam geworden tot de dood”. Na even nadenken lees ik in
hetzelfde hoofdstuk (v. 12 en 13): “Werkt aan uw heil met angst
en beven. Immers, het is God die in u het willen en het volbrengen
bewerkt, volgens zijn welgevallen”.
Goed. Meer heb ik niet nodig: gehoorzaamheid en overgave
aan God. Hij is het die in mij werkt. Inderdaad, ik ben slechts het
arme onhandige instrument waarvan hij zich wil bedienen. Zoals
de schilder, die het onbruikbare penseel in het vuur gooit om het
tot as te verpulveren, zo ook zal de goddelijk Schilder zijn onbruikbaar
geworden instrument laten vergaan tot de as van het graf,
tot de grote dag van de eeuwige alleluja’s. Naar die dag verlang ik
vurig want het graf vernietigt niet alles en het geluk van de eeuwige
en oneindige liefde begint nu al! 2
3. Bijstand van de H.Geest
140
Excellentie,
Op 7 oktober 1941 vroeg, in Valença, Dr.Galamba mij:
– Zuster, toen u zei dat de boete slechts gedeeltelijk verricht
was, zei u dat toen uit uzelf of was het u geopenbaard?
Volgens mij, Excellentie, zeg of schrijf ik in zulke gevallen
niets louter en alleen uit mijzelf. Ik dank God voor de bijstand van
de H.Geest. Ik voel dat hij me ingeeft wat ik moet zeggen of
schrijven. Als mijn eigen fantasie of mening mij iets ingeven, voel
ik meteen dat daar de goddelijke zalving aan ontbreekt. Ik stop,
totdat ik in het diepst van mijn ziel weet wat God daarvoor in de
plaats wil zeggen 3 . Maar waarom zeg ik al die dingen? Ik weet het
niet. God, die u inspireerde mij op te dragen alles te zeggen en
niets opzettelijk te verbergen, weet het.
2 Uit deze inleiding blijkt haar litteraire affiniteit en haar culturele vorming.
3 Lucia bedoelt hiermee absoluut niet dat zij zich ‘geïnspireerd’ voelt op de
wijze waarop de schrijvers van het evangelie geïnspireerd werden.

1. Spiritualiteit
I. PORTRET VAN FRANCISCO
Excellentie, ik begin nu dus op te schrijven wat de goede
God mij wil laten herinneren over Francisco. Ik hoop dat Onze
Lieve Heer hem in de hemel laat weten wat ik op aarde over hem
opschrijf, in de hoop dat hij in deze dagen een bijzondere
voorspreker is bij Jezus en Maria.
De vriendschap die ik met Francisco had was er alleen een
van verwantschap 4 en een die steunde op de hemelse genaden.
Je zou niet zeggen dat Francisco een broertje van Jacinta
was: zij leken alleen van gezicht op elkaar en in de beoefening
van de deugden. Hij was niet zo wispelturig en druk als zij;
integendeel, hij was van nature vredelievend en toegeeflijk.
Wanneer iemand bij ons spel betwijfelde of hij wel echt
gewonnen had, gaf hij dat zonder probleem toe en zei alleen maar:
– Denk je dat jij hebt gewonnen? Goed hoor, het kan mij
niets schelen.
In tegenstelling tot Jacinta hield hij niet speciaal van dansen.
Hij speelde liever op zijn dwarsfluit terwijl de anderen dansten.
Hij speelde altijd leuk mee, maar de meeste kinderen
speelden niet zo graag met hem omdat hij haast altijd verloor. Ik
moet toegeven dat ik ook niet veel met hem op had, want zijn
vreedzame aard werkte soms op mijn zenuwen, omdat ik wat al te
levendig was. Soms nam ik hem bij een arm en zei dat hij stil op
de grond of op een steen moest gaan zitten. Hij gehoorzaamde
alsof ik groot gezag had. Later speet me dat en ging ik hem weer
halen. Even rustig kwam hij er aan mijn hand weer bij, alsof er
niets gebeurd was. Als een van de andere kinderen hem met alle
geweld iets wilde afpakken dat van hem was, zei hij:
– Laat maar! Wat kan mij het schelen?
Ik herinner me dat hij op een dag bij ons thuis kwam met
een zakdoek met een voorstelling van Onze Lieve Vrouw van
Nazaré erop, die hij pas van iemand had gekregen die daar aan
het strand geweest was. Blij liet hij hem aan de anderen zien en
4 De moeder van Francisco en de vader van Lucia waren zus en broer van
elkaar. Hij was dus een neef van Lucia.
141

alle kinderen kwamen hem bekijken. De zakdoek ging van hand
tot hand maar na een paar minuten was hij weg. Ze zochten, maar
vonden hem niet. Even later ontdekte ik hem in de zak van een
ander kindje. Ik wilde hem afpakken maar de kleuter beweerde
dat hij van hem was en dat hij die ook van datzelfde strand had
gekregen. Om een eind aan die ruzie te maken, kwam Francisco
er bij staan en zei:
– Laat hem het maar houden, wat kan mij die zakdoek
schelen!
Volgens mij zou, als hij volwassen geworden zou zijn, die
onverschilligheid zijn grootste fout zijn.
Toen ik op mijn zevende jaar mijn kudde begon te weiden,
leek hem dat onverschillig te laten. ’s Avonds kwam hij mij
opwachten met zijn zusje maar het leek hem niet veel te kunnen
schelen; hij scheen het eerder te doen om haar een plezier te
doen dan uit vriendschap voor mij. In de tuin van mijn vader en
moeder stonden zij op mij te wachten. En terwijl Jacinta op me af
rende zodra ze de bellen van de kudde hoorde, zat hij op mij te
wachten op het stenen trappetje voor het huis. Daarna ging hij
met ons mee op de oude dorsvloer spelen, terwijl wij erop wachtten
dat Onze Lieve Vrouw en de engelen hun lampen aanstaken. Hij
vond het ook leuk om ze te tellen maar het mooiste van alles
vond hij het opkomen en ondergaan van de zon. Zolang er zich
nog een zonnestraal liet zien, keek hij niet of er al een lamp
aangestoken was.
– Er is geen lamp die zo mooi is als die van Onze Lieve
Heer.
Dat zei hij tegen Jacinta, maar zij hield meer van de lamp
van Onze Lieve Vrouw, omdat die geen pijn doet aan je ogen,
vond ze.
Opgewonden volgden zijn ogen de stralen, die op de ramen
van de huizen in de naburige dorpen of in de waterdruppels een
schittering teweeg brachten alsof het sterren waren, maar in zijn
ogen duizendmaal mooier dan die van de engelen.
Wanneer hij met aandrang aan zijn moeder vroeg of hij met
zijn kudde met mij mee mocht, was dat meer om Jacinta een
plezier te doen, die meer om hem gaf dan om haar broer João.
Toen zijn moeder op zekere dag, een beetje geërgerd, zei dat hij
dat niet mocht, zei hij onverstoorbaar als altijd:
142

– Mij maakt het niet veel uit, mama. Het is voor Jacinta. Zij
wil dat ik mee ga.
Een andere keer zei hij datzelfde. Een van mijn vroegere
vriendinnetjes vroeg of ik bij haar kwam, want ze had voor die
dag een goede weide. Omdat het een bewolkte dag was, ging ik
naar het huis van mijn tante om te vragen of die dag Francisco of
João met Jacinta mee mochten gaan, want ik bleef die dag liever
bij mijn vroegere vriendinnetje. Mijn tante had al beslist dat João
die dag zou gaan omdat er regen op komst was. Maar Francisco
deed nog één poging. Toen hij een kort en krachtig ‘nee’ te horen
kreeg, zei hij:
– Mij is het om het even. Jacinta wou het zo graag.
2. Waar Francisco het meest van hield
Wat hij het liefst deed, was, als we in de bergen waren, op
een steen zitten en spelen op zijn dwarsfluit of zingen. Als zijn
zusje met mij heen en weer rende, bleef hij rustig zitten en genoot
van zijn muziek of zijn liedjes. Meestal zong hij dit:
KOOR
Ik houd van God in de hemel.
Ik houd ook van hem op aarde.
Ik houd van het land, van de bloemen.
Ik houd van de schapen op de bergen.
Ik ben een arm herderinnetje,
Ik bid altijd tot Maria.
Temidden van mijn kudde
Ben ik de middagzon.
Met mijn lammetjes
Heb ik leren springen.
Ik ben de vreugde van de bergen,
Ik ben het lelietje van de dalen.
Als we het hem vroegen, deed hij altijd mee aan de spelletjes,
maar het ging niet altijd van harte en dan zei hij:
– Oké, maar ik weet toch al dat ik verlies.
143

De spelen die wij kenden en waar we ons mee vermaakten
waren: het steentjesspel, pand geven, ring doorgeven, het knopenspel,
pion- en schijfwerpen en kaartspelen, zoals ‘bisca’ (kaart
afpakken), koningen, dames, boeren zoeken enz. We hadden twee
kaartspelen, één van mij en één van hen. Francisco vond ‘bisca’
het leukst.
3. Hoe Francisco deelnam aan de verschijningen
Aangespoord door een bovennatuurlijke kracht, knielde hij
bij de verschijningen neer met mij en zijn zusje.
Maar het gebed leerde hij alleen doordat hij het ons hoorde
opzeggen want, zei hij, van de engel had hij niets gehoord.
Toen wij daarna neerknielden om dat gebed te bidden, was
hij de eerste die moe werd van die houding, maar hij bleef toch op
zijn knieën, of ook wel bad hij zittend totdat wij ophielden. Daarna
zei hij:
– Ik kan niet zo lang als jullie in die houding blijven. Ik krijg
daar zo’n pijn in mijn rug van dat ik het niet meer uithoud.
Na de tweede verschijning van de engel bij de put vroeg hij
erna:
– Jij hebt met de engel gesproken. Wat heeft hij gezegd?
– Heb jij het dan niet gehoord?
– Nee, ik zag hem met jou praten en ik heb wel gehoord wat
jij tegen hem hebt gezegd, maar niet wat hij tegen jou zei.
Omdat de sfeer van het bovennatuurlijke waarin de engel
ons had achtergelaten, nog niet helemaal voorbij was, zei ik tegen
Francisco dat hij het de volgende dag aan mij of Jacinta moest
vragen.
– Jacinta, zeg jij me dan wat de engel heeft gezegd.
– Morgen zeg ik het je. Vandaag kan ik niet praten.
De volgende dag vroeg hij zo gauw hij bij me kwam:
– Heb jij vannacht geslapen? Ik heb de hele nacht aan de
engel gedacht en aan wat hij gezegd zou kunnen hebben.
Ik vertelde hem toen alles wat de engel bij de eerste en de
tweede verschijning had gezegd, maar hij leek de betekenis van
de woorden niet begrepen te hebben. Hij vroeg:
144

– Wie is de Allerhoogste? Wat bedoelen ze met: de Harten
van Jezus en Maria luisteren naar de stem van jullie gebeden, enz.
En na het antwoord bleef hij staan nadenken en vroeg weer
iets. Maar ik was nog te veel onder de indruk en vroeg of hij wilde
wachten tot de volgende dag en dat ik op die dag nog niet kon
praten.
Tevreden wachtte hij, maar hij liet de eerstvolgende gelegenheid
om iets te vragen niet voorbij gaan, zodat Jacinta zei:
– Hoor ‘ns, over die dingen moet je niet zoveel praten.
Als we over de engel praatten, was het ons vreemd te moede.
Jacinta zei:
– Ik weet niet wat er met me aan de hand is. Ik kan niet
meer praten, niet meer zingen, niet meer spelen, ik kan niets meer.
– Met mij is het ook zo, zei Francisco. Maar wat geeft dat?
De engel is mooier dan al die andere dingen. Laten we aan hem
denken.
Bij de derde verschijning was de aanwezigheid van het
bovennatuurlijke nog veel intenser. Een paar dagen durfde zelfs
Francisco niet te praten. Daarna zei hij:
– Ik zie de engel graag, maar het ergste is dat we daarna
niets meer kunnen. Ik kon niet eens meer lopen, ik weet niet wat
ik had!
Ondanks alles was hij degene die zich bij de derde verschijning
realiseerde dat het al avond was en dat we de kudde
naar huis moesten brengen.
Toen die eerste dagen voorbij waren en we weer in onze
normale toestand verkeerden, vroeg Francisco:
– De engel heeft jou de H.Communie gegeven, maar wat
heeft hij aan mij en Jacinta gegeven?
– Dat was ook de H.Communie. Zag je niet dat er Bloed uit
de hostie druppelde?
– Ik voelde dat God in me was, maar ik kon het niet verklaren.
Voorover gebogen op de grond bleef hij lange tijd met zijn
zusje het gebed van de engel opzeggen: Allerheiligste Drieëenheid
…, enz.
Die sfeer ging langzamerhand voorbij en op 13 mei speelden
we al weer, met bijna evenveel plezier en dezelfde onbezorgdheid
als voorheen.
145

4. Invloed van de eerste verschijning van Onze Lieve Vrouw
De verschijning van Onze Lieve Vrouw zou ons opnieuw op
het bovennatuurlijke laten concentreren, maar nu op een rustigere
manier: in plaats van die verlamming bij de Goddelijke tegenwoordigheid,
die ons zelfs fysiek onze krachten benam, bracht
deze verschijning ons in een toestand van vrede en vreugde, die
ons niet belette na afloop te praten over alles wat er gebeurd was.
Maar toch, wat betreft de lichtstraal die uitging van de handen van
Onze Lieve Vrouw en die ons omhulde en alles wat daarmee
verband hield, voelden we van binnen iets, ik weet niet wat, dat
zei dat we hierover beter konden zwijgen.
Daarna vertelden we aan Francisco alles wat Onze Lieve
Vrouw had gezegd. Hij liet merken dat hij blij was met de belofte
dat hij naar de hemel zou gaan en zei:
– Oh, mijn Onze Lieve Vrouw! Ik zal zoveel rozenhoedjes
bidden als u maar wilt!
Van toen af zonderde hij zich af en toe van ons af en deed
of hij een eindje ging wandelen. Als ik hem riep en vroeg wat hij
aan het doen was, stak hij zijn arm op en liet zijn rozenkrans zien.
Als ik tegen hem zei dat hij met ons moest komen spelen en daarna
kon bidden, zei hij:
– Daarna bid ik óók nog. Ben je dan vergeten dat Onze
Lieve Vrouw heeft gezegd dat ik heel veel rozenhoedjes moet
bidden?
Op zekere dag zei hij tegen mij:
– Ik vond de engel heel mooi, maar Onze Lieve Vrouw vond
ik toch nog mooier. Het allerfijnste vond ik toen we Onze Lieve
Heer zagen in dat licht dat Onze Lieve Vrouw in ons binnenste liet
stralen. Ik houd heel veel van God! Maar hij is zo verdrietig om al
die zonden. Wij moeten er nooit een doen!
In mijn tweede geschrift over Jacinta heb ik al verteld dat hij
me een keer zei dat hij zich niet had gehouden aan onze afspraak
om niets te zeggen. En omdat hij ook vond dat je niets moest
zeggen, zei hij er met een verdrietig gezicht bij:
– Omdat mijn moeder vroeg of het waar was, moest ik wel
‘ja’ zeggen om niet te liegen.
Soms zei hij:
– Onze Lieve Vrouw zei dat we veel moesten lijden. Dat
146

vind ik niet erg! Ik zal alles lijden wat zij maar wil. Ik wil gewoon in
de hemel komen!
Toen ik me een keer ergerde over de vervolging die zich
binnen en buiten het gezin begon te manifesteren, probeerde hij
me op te beuren en zei:
– Wat geeft het. Onze Lieve Vrouw heeft toch gezegd dat
we veel moesten lijden om eerherstel te brengen aan Onze Lieve
Heer en aan het Onbevlekt Hart van Maria voor al die zonden
waardoor zij beledigd worden? Ze zijn zo bedroefd! Laten we blij
zijn, als wij ze door dit lijden kunnen troosten.
Een paar dagen na de eerste verschijning van Onze Lieve
Vrouw klom hij, toen we bij een weide waren aangekomen, op een
hoge rots en zei:
– Jullie mogen niet hier komen. Laat mij alleen.
– Goed.
En ik holde met Jacinta achter de vlinders aan en wanneer
we er een hadden gevangen, lieten we hem meteen weer los, als
offertje. Aan Francisco dachten we niet eens meer. Tegen etenstijd
realiseerden we ons dat hij er niet was en ik ging hem roepen:
– Francisco, wil je niet komen eten?
– Nee, eten jullie maar.
– Wil je dan niet de rozenkrans mee bidden?
– Ja, later. Roep me straks nog maar een keer.
Toen ik hem weer riep zei hij tegen me:
– Komen jullie maar hier bij mij bidden.
We klommen op het rotsblok waar voor drie nauwelijks plaats
was en ik vroeg hem:
– Wat ben je hier toch al die tijd aan het doen?
– Ik zit te denken aan God, die zo verdrietig is om al die
zonden! Kon ik hem maar blij maken 5 !
Op een andere keer zongen we samen over al het moois
van de bergen:
KOOR
Ai, trai lari, lai, lai,
Trai lari, lai, lai,
Lai, lai, lai!
5 We kunnen zeggen dat Francisco de gave van de contemplatie ontvangen
had.
147

148
1
Alles in dit leven zingt
Met mij, om beurten:
Zingt het herderinnetje in de bergen,
Zingt de wasvrouw aan de beek.
2
De stem van de vink
Komt me wekken
Bij het opgaan van de zon
In het bos met haar gezang!
3
’s Nachts krijst de uil
Die me wil laten schrikken!
Bij het pellen van de maïs
Zingt het meisje in de maneschijn.
4
In de vlakte zingt de nachtegaal
Onvermoeibaar haar lied;
Zingt de duif in de struiken,
Zingt de kar zijn geknars!
5
Het gebergte is een tuin
Met een glimlach, heel de dag,
Zijn de druppels van de dauw
Op de bergen aan het blinken!
Na de eerste keer wilden we het nog eens zingen maar
Francisco onderbrak ons en hij zei:
– Laten we maar niet meer zingen. Sinds we de engel en
Onze Lieve Vrouw gezien hebben, geef ik niets meer om zingen.

5. Invloed van de tweede verschijning
Bij de tweede verschijning, op 13 juni 1917, ontroerde
Francisco me erg met zijn opmerking over de lichtstraal, waarover
ik al vertelde in het tweede geschrift, en die zich voordeed op het
ogenblik dat Onze Lieve Vrouw zei:
– Mijn Onbevlekt Hart zal je toevlucht zijn en de weg die je
naar God zal voeren.
Op dat moment leek hij de betekenis van die feiten niet te
begrijpen, misschien omdat hij zelf de woorden niet had kunnen
horen. Daarom vroeg hij mij later:
– Waarom stond Onze Lieve Vrouw met een Hart in haar
handen, terwijl ze dat grote licht dat God is over de aarde
verspreidde? Jij stond met Onze Lieve Vrouw in dat licht dat
neerdaalde op de aarde; Jacinta en ik stonden in het licht dat
opsteeg naar de hemel.
– Dat was, antwoordde ik, omdat jij en Jacinta binnenkort
naar de hemel gaan, terwijl ik samen met het Onbevlekt Hart van
Maria nog enige tijd op aarde zal blijven.
– Hoelang blijf jij hier nog? vroeg hij.
– Dat weet ik niet. Een hele tijd.
– Zei Onze Lieve Vrouw dat?
– Ja. En dat zag ik in dat licht dat ze in ons binnenste straalde.
En Jacinta bevestigde het en ze riep uit:
– Zo is het. Ik heb dat ook zo gezien!
Soms zei hij:
– De mensen zijn zo blij, alleen maar omdat wij zeggen dat
Onze Lieve Vrouw heeft gevraagd de rozenkrans te bidden en dat
jij moest leren lezen! Hoe zou het zijn als ze wisten wat ze ons
heeft laten zien in God, in haar Onbevlekt Hart en in dat grote
licht! Maar het is geheim, we zeggen het niet. Het is beter dat
niemand het weet.
Na die verschijning begonnen we te zeggen, als de mensen
ons vroegen of Onze Lieve Vrouw nog meer had gezegd:
– Ja, maar dat is geheim.
Als iemand ons vroeg waarom het geheim was, haalden we
onze schouders op, bogen ons hoofd en zwegen. Maar na 13 juli
zeiden we:
149

– Onze Lieve Vrouw heeft tegen ons gezegd dat we het tegen
niemand mochten zeggen.
Hiermee doelden wij op de geheimhouding die Onze Lieve
Vrouw ons had opgelegd.
6. Francisco spreekt Lucia moed in
In de loop van die maand nam de toeloop van mensen
aanmerkelijk toe en daarmee ook de onophoudelijke ondervragingen
en kritiek. Francisco leed hier behoorlijk onder en zei
tegen zijn zusje:
– Wat jammer! Als jij je mond had gehouden, had niemand
het geweten. Als het geen leugen was, zouden we tegen al die
mensen zeggen dat we niets gezien hadden en hield alles op.
Maar dat kan niet!
Wanneer hij zag dat ik me van twijfel geen raad wist, huilde
hij en zei:
– Maar hoe kan je toch denken dat het de duivel was? Je
hebt Onze Lieve Vrouw toch gezien en God zelf in dat hele grote
licht? Hoe kunnen wij gaan zonder jou, want jij moet toch het
woord voeren?
Na het avondeten, het was al donker, ging hij terug naar ons
huis, haalde me naar de oude dorsvloer en zei tegen me:
– Vertel op, ga je morgen?
– Nee, ik heb je toch al gezegd dat ik niet meer mee ga.
– Wat erg! Waarom denk je nou zo? Zie je niet in dat het de
duivel niet kán zijn? God is al zo bedroefd om zoveel zonden en
als jij nu niet mee gaat, is hij nog bedroefder! Kom, ga toch mee!
– Ik heb je al gezegd dat ik niet ga. Dat hoef je me niet meer
te vragen.
En ik ging zonder meer naar binnen, het huis in.
Een paar dagen later zei hij tegen mij:
– Geloof me! Ik heb die nacht geen oog dicht gedaan. Ik
heb de hele tijd liggen huilen en ik heb gebeden of Onze Lieve
Vrouw zou zorgen dat je toch ging.
150

7. Invloed van de derde verschijning.
Bij de derde verschijning was Francisco van ons drieën het
minst onder de indruk van de aanblik van de hel, hoewel het hem
ook diep trof.
Wat op hem de diepste indruk maakte of hem het meest
bezig hield waren: God, de Allerheiligste Drieëenheid, in dat
immense licht, dat doordrong tot het diepst van onze ziel. Daarna
zei hij:
– Wij stonden te gloeien in dat licht, dat God is en toch
verbrandden we niet. Hoe is God? Dat kan je niet zeggen. Ja, dat
is iets wat je nooit kan zeggen. Maar wel erg, dat hij zo bedroefd
is! Kon ik hem maar troosten !…
Op een dag vroeg iemand aan mij of Onze Lieve Vrouw had
gevraagd om te bidden voor de zondaars. Ik zei, nee. Bij de
eerstvolgende gelegenheid, terwijl Jacinta werd ondervraagd, riep
hij me en zei:
– Nou heb je gelogen! Hoe kon je zeggen dat Onze Lieve
Vrouw ons niet heeft gevraagd te bidden voor de zondaars? Heeft
ze dat soms niet gedaan?
– Nee! Ze heeft gevraagd of we wilden bidden voor de vrede
en voor het eindigen van de oorlog. Voor de zondaars vroeg ze of
we offers wilden brengen.
– Ach, dat is waar! Ik dacht al dat je gelogen had.
8. In de gevangenis
Ik heb al verteld dat Francisco, toen mijn vader het bevel
kreeg mij naar Vila Nova de Ourém 6 te brengen, de hele dag
huilde en bad en misschien nog treuriger was dan ik.
In de gevangenis toonde hij zich flink en probeerde Jacinta
moed in te spreken op momenten dat ze veel heimwee had.
Toen we in de gevangenis de rozenkrans baden, zag hij dat
een van de gevangenen op zijn knieën zat, met zijn pet op.
Francisco ging naar hem toe en zei:
– Als u wilt bidden, moet u uw pet af zetten.
6 Op 11 augustus bracht de vader van Lucia haar naar de burgemeester,
maar Ti (oom) Marto ging alleen.
151

En de arme man gaf hem meteen aan Francisco, die hem
op zijn eigen muts legde op een bank.
Terwijl Jacinta werd ondervraagd, zei hij vrolijk en met een
onuitsprekelijke vrede tegen mij:
– Als ze ons doden, zoals ze zeggen, dan zijn we straks in
de hemel!
En na een korte stilte:
– Ik hoop in godsnaam dat Jacinta niet bang is. Ik ga een
Weesgegroetje voor haar bidden.
Hij zette zijn muts af en ging bidden. De gevangenenbewaker,
die hem in die gebedshouding zag, vroeg:
– Wat zeg je daar?
– Ik bid een Weesgegroet, dat Jacinta niet bang is.
De bewaker maakte een minachtend gebaar en liet hem
begaan.
Toen we na de terugkeer uit Vila Nova de Ourém een
bovennatuurlijke invloed voelden en merkten dat er een contact
met de hemel zou plaats vinden, was Francisco bezorgd omdat
Jacinta er niet was.
– Wat jammer, zei hij, als Jacinta niet op tijd is!
En hij vroeg of zijn broer haar wilde halen.
– Zeg tegen haar dat ze hierheen moet komen en dat ze
moet rennen!
Toen zijn broer weg was, zei hij tegen mij:
– Als Jacinta niet op tijd is, zal ze dat wel heel erg vinden.
Toen zijn zusje na de verschijning daar de hele middag wilde
blijven, zei hij:
– Nee, je moet terug, want je mocht vandaag van mama
niet met de schapen weg.
En om te zorgen dat ze dat deed, ging hij samen met haar
naar huis.
Toen we, nog in de gevangenis, zagen dat het middaguur
voorbij ging en dat ze ons niet naar de Cova da Iria lieten gaan,
zei Francisco:
– Misschien komt Onze Lieve Vrouw ons hier verschijnen.
Maar de volgende dag was hij heel verdrietig en zei bijna
huilend:
– Misschien was Onze Lieve Vrouw wel heel bedroefd, omdat
wij niet naar de Cova da Iria zijn gegaan. Misschien verschijnt ze
152

nu niet meer. En ik zou haar toch zo graag zien! Toen Jacinta in
de gevangenis huilde van heimwee naar haar moeder en de rest
van haar gezin, probeerde hij haar te bemoedigen en zei:
– Als we onze moeder niet meer terug zien, het zij zo! Dat
offeren we op voor de bekering van de zondaars. Het ergste is,
als Onze Lieve Vrouw niet meer terug komt! Daar heb ik de meeste
moeite mee. Maar ook dat wil ik offeren voor de zondaars. Daarna
zei hij:
– Wat denk je, zal Onze Lieve Vrouw niet meer verschijnen?
– Ik weet het niet. Ik denk van wel.
– Ik verlang zo naar haar!
Daarom genoot hij extra van de verschijning in Valinhos. Hij
werd gekweld door de angst dat ze niet meer terug zou komen.
Later, zei hij:
– Ze is ons niet verschenen op de dertiende om niet naar
het huis van de burgemeester te hoeven komen, want die man is
zo slecht.
9. Invloed van de laatste verschijningen
Toen ik hem zei dat in oktober ook Onze Lieve Heer zou
komen, was hij heel blij:
– Wat fijn! We hebben hem nog pas twee keer 7 gezien en ik
houd zo veel van hem!
Van tijd tot tijd vroeg hij:
– Duurt het nog lang, voordat het de dertiende is? Ik wil
Onze Lieve Heer zo graag nog een keer zien!
Daarna dacht hij even na en zei:
– Wat denk je? Zou hij nog zo verdrietig zijn? Ik vind het zo
erg dat hij zo verdrietig is. Ik wil hem alle offers brengen die ik
maar kan. Soms verberg ik me ook niet meer voor de mensen,
om maar offers te brengen.
Na de dertiende zei hij:
– Ik vond het heel fijn om Onze Lieve Heer te zien. Maar ik
vond het nog fijner toen ik hem zag in dat licht, waar wij ook in
7 Dit heeft betrekking op de verschijningen van juni en juli. Zij zagen God in
het mysterieuze licht van de moeder van God.
153

stonden. Het duurt niet zo lang meer en dan haalt Onze Lieve
Heer me bij zich en dan zie ik hem altijd!
Op een dag vroeg ik hem:
– Waarom buig je je hoofd als je iets gevraagd wordt? En
waarom geef je geen antwoord?
– Omdat ik liever heb dat jij en Jacinta iets zeggen. Ik heb
niets gehoord. Ik kan alleen maar zeggen dat ik heb gezien. En
dan ook nog: stel je voor, dat ik eens een keer iets zou zeggen wat
jij niet wil!
Soms ging hij stiekem van ons weg. Als we dat merkten,
gingen we hem roepen. Dan gaf hij antwoord vanachter een struik
of een muurtje waar hij op z’n knieën zat te bidden.
– Waarom zei je dat niet tegen ons, dan konden wij mee
bidden? Vroeg ik hem wel eens.
– Ik bid liever alleen.
Ik heb al verteld in het boek over ‘Jacinta’ wat er gebeurde
op een terrein ‘Várzea’ geheten. Ik denk dat ik het hier niet nog
eens hoef te vertellen.
Op een dag kwamen we, op weg naar ons huis, langs het
huis van mijn peettante. Ze had net honingwater gemaakt en riep
ons omdat ze ons daarvan een glas wilde geven. We gingen naar
binnen en Francisco kreeg het eerst het glas in zijn handen, om te
drinken. Hij nam het aan en gaf het zonder te drinken aan Jacinta
door, om eerst haar en mij te laten drinken en in een wip was hij
verdwenen.
– Waar is Francisco? Vroeg mijn peettante.
– Ik weet het niet. Net stond hij hier nog!
Hij kwam niet meer opdagen. Na bedankt te hebben gingen
we hem zoeken waar we zeker wisten dat hij was, namelijk bij de
put, waarover ik het al zo vaak heb gehad.
– Francisco, je hebt het honigwater niet gedronken! Tante
heeft je de hele tijd geroepen maar je kwam niet opdagen!
– Toen ik dat glas aannam kwam opeens de gedachte in me
op, dat offer te brengen om Onze Lieve Heer te troosten. Toen
ben ik terwijl jullie stonden te drinken, er tussenuit geglipt.
154

10. Enkele anekdotes en liedjes
Tussen ons huis en dat van Francisco woonde mijn peetoom
Anastácio, die getrouwd was met een tamelijk oude dame. Ze
hadden geen kinderen. Het waren nogal rijke boeren en ze hoefden
niet te werken. Mijn vader deed het werk voor hen en hij zorgde
ook voor de dagloners. Daar waren ze dankbaar voor en ze hadden
zodoende een voorliefde voor mij, vooral de vrouw, die ik tante
Teresa noemde. Als ik er overdag niet geweest was, moest ik er ’s
avonds blijven slapen want ze kon niet buiten haar ‘dikkerdje’,
zoals ze mij noemde.
Ze vond het leuk om mij op feestdagen op te tutten: met
haar gouden halsketting, de grote oorbellen die tot op mijn
schouders hingen en op mijn hoofd een mooi hoedje met gouden
kralen waar een heleboel veertjes van allerlei kleuren in zaten.
Op de kermis was ik dan ook het mooist opgedirkte meisje, waar
mijn zussen en ook mijn peettante Teresa van genoten. In groepjes
kwamen de andere kinderen om me heen staan, vol bewondering
voor de schittering van zoveel versierselen. Om de waarheid te
zeggen, ik genoot ook met volle teugen van dat feestgedoe, maar
de ijdelheid was mijn lelijkste versiersel. Iedereen bewonderde
me en vond me leuk, behalve een weesmeisje dat tante Teresa
had aangenomen toen haar moeder overleden was. Ze scheen te
denken dat ik een deel van haar erfenis zou bemachtigen en ze
zou zich daarin zeker niet hebben vergist, als de goede God mij
niet een andere, veel kostbaardere erfenis had toebedacht.
Zodra het nieuws van de verschijningen rondging, nam mijn
peetoom een houding van onverschilligheid aan, maar mijn
peettante was helemaal tegen. Ze was boos over die verzinsels,
zoals zij het noemde. Ik begon daarom haar huis zoveel mogelijk
te mijden en met mij bleef ook het groepje kinderen weg, dat daar
zo vaak samenkwam en dat mijn peettante zo graag zag dansen,
waarbij ze ons gedroogde vijgen, noten, pinda’s, tamme kastanjes,
vruchten enz. gaf.
Welnu, toen ik op een zondagmiddag met Francisco en
Jacinta langs haar huis liep, riep ze ons:
– Zeg boefjes, kom hier! Jullie komen hier al zo lang niet
meer!
En weer verwende ze ons.
155

Alsof de andere kinderen roken dat we daar waren, kwam
het hele gezelschap weer bij elkaar. De goede tante was blij het
hele troepje, dat zo lang niet meer bij haar was geweest, weer bij
haar thuis te zien en ze trakteerde ons eerst op allerlei lekkernijen.
Daarna vroeg ze of we wilden dansen en zingen.
– Nou, wat zal ’t zijn? Dit, dat?
Zij koos iets uit:
156
KOOR
Jij, zon van deze aarde,
Zend haar ook je stralen toe;
Oh, glimlach van de lente,
Schenk haar nieuwe energie!
1
Het morgenrood geeft aan de aarde glans
En aan het meisje en alle goeds;
Met blijde lach verwacht ze al
Het kozen van de avondgloed.
2
Het jaar is met bloemen bezaaid;
De vruchten zijn rijp en mooi;
En het nieuwe zoals je vermoedt
Brengt toekomst met overvloed.
3
Ze zijn je mooiste cadeau;
Je beste wensen waard!
Sier ermee je voorhoofd;
De mooiste kroon die je hebt!
4
Was het verleden je welgezind;
De toekomst lacht je toe!
Gelukkig met wat voorbij is;
Gelukkig met wat nog komt!

5
In dit leven, bloem van de oceaan;
Op dit vriendenfeest
Bezingen we met vrolijk lied
Wat tuin en tuinder ziet!
6
De bloemen van je ouders’ grond
Verlangen jou te zien;
Verlangen naar je zuivere liefde,
Naar de banden van je hart.
KOOR
Stoere visser vind je ’t goed
Dat Berlenga en Carvoeiro 8
Het wachtlicht van hun toren doven
Zodra je schip in aantocht is?
1
Maar de zee barst los in kolken
Door wind en eb en vloed!
De noordvaart is steeds storm
En storm is wéér een graf.
2
Klippen van Papoa, Estelas en Farilhões9 !
Het leed dat jullie brachten,
Het drama dat te horen is
Bij iedere golfslag op de rots!
8 Berlenga is een eilandje in de Atlantische oceaan, bij Kaap Carvoeiro, in
Peniche.
9 Estelas en Farilhões zijn eilanden vlakbij Berlenga.
157

158
3
Er is geen rotspunt in die wateren
Die niet een teken van de dood is!
Iedere golf deinst in verdriet,
In ieder kruis je een schipbreuk ziet.
4
Jij wilt toch niet ten onder gaan,
Jij ster die richting geeft op zee
En door de donkere wateren,
Zoveel scheepjes door het leven leidt!
KOOR
Achter blijf ik met mijn ogen droog,
Sprekend uit mijn afscheidsgroet.
Aarzelend sta ik daar minutenlang,
Maar het offer is zolang het leven duurt!
1
Ga, maar zeg de hemel dat hij sluit
Zijn stroom van rijke gunsten
En dat hij ook de bloemen doodt,
Omdat jij zijn baan niet kruiste!
2
Ga, want ik blijf troosteloos achter,
Diepe rouw ook in het heiligdom!
De bronzen klokken uit de toren
dragen luidt de dood over het land.
3
Maar zodra ik alleen achterblijf
Op het kerkplein vol verdriet
Laat ik eeuwige klachten achter
En schrijf ze neer op rouwpapier!

4
Eens was jouw tuin zo zonnig mooi,
Maar nu geen bloem meer in de grond!
Mooi aangelegd en mooi verzorgd!
En nu: de tuinman huilt erom!
5
Van de Voorzienigheid verwacht ik
Blijken van toekomstige tederheid
Vooral van wie in ’t vaderland
Haar kinderen achterliet!
11. Francisco, de kleine moralist
Op het geluid van het vrolijke gezang kwamen de buurmeisjes
toegelopen. Aan het eind vroegen ze of we nog eens
zongen. Maar Francisco kwam naar me toe en zei:
– Laten we dat niet meer zingen. Onze Lieve Heer vind het
vast niet leuk dat we nu zulke liedjes zingen.
En zo goed en zo kwaad als het ging, trokken we ons terug
en gingen naar onze geliefde put.
Inderdaad maakt wat ik uit gehoorzaamheid heb opgeschreven,
mij nu verlegen. Maar u keurde het goed, op verzoek van
Dr.Galamba, mij de opdracht te geven profane liedjes die we
kenden op te schrijven. Dus vooruit dan maar, hoewel ik niet weet,
waarom. Maar het is genoeg te weten dat ik doe wat God wil.
Intussen naderde carnaval van 1918. Ook dat jaar nog
kwamen de jongens en meisjes bij elkaar voor het traditionele
kookfestijn en de spelen van die dagen. Iedereen bracht iets mee
van thuis: de een bakolie, de ander meel, weer anderen vlees,
enz. Alles werd in een daartoe aangewezen huis samengebracht
en de meisjes maakten daar een vorstelijk maal van. Op die dagen
was het eten en dansen, tot diep in de nacht, vooral de laatste
dag.
De kinderen onder de vijftien jaar hadden hun eigen feest in
een ander huis. Zo kwam het dat ik door verschillende kinderen
werd gevraagd met hen het feest te organiseren. Eerst wilde ik
het niet, maar door laffe toegeeflijkheid zwichtte ik voor het
159

aandringen van een paar meisjes, vooral van een dochter en twee
zonen van een heer uit Casa Velha, José Carreira, die ons zijn
huis ter beschikking had gesteld. Ook hijzelf en zijn vrouw drongen
er op aan dat ik zou komen. Ik gaf dus toe en met een grote groep
gingen we de plek bekijken. Het was een flinke kamer, haast een
zaal, voor de spelen en een grote tuin voor het avondeten. Alles
werd besproken en daar ging ik, uitwendig een en al feeststemming,
maar in mijn binnenste met een geweten dat me luidkeels
aanklaagde. Toen ik bij Jacinta en Francisco kwam, vertelde ik
wat er gebeurd was.
– Zo, en jij gaat nog steeds naar die picknicks en lolmakerij?
vroeg Francisco ernstig. Ben je nu al vergeten dat we beloofd
hebben dat we daar nooit meer naar toe zouden gaan?
– Ik was niet van plan te gaan, maar je ziet het: ze blijven
maar vragen of ik ga. Ik weet niet wat ik doen moet.
Inderdaad, een grote groep vriendinnen drong aan. Ze
kwamen zelfs uit verderaf gelegen dorpen in de streek: een zekere
Rosa, Anna Caetano en Anna Brogueira uit Moita; uit Fatima twee
dochters van Manuel Caracol; uit Boleiros 10 twee dochters van
Manuel da Ramira en twee van Joaquim Chapeleta; uit Amoreira
twee van Silva; uit Currais een zekere Laura Gato; Josefa Valinho
en verschillende anderen van wie ik de namen vergeten ben, uit
Boleiros, Lomba, Pederneira, enz. Dan waren er ook nog uit Eira
da Pedra, Casa Velha en Aljustrel. Hoe kon ik nu opeens die hele
groep teleurstellen, die zich zonder mij niet scheen te kunnen
vermaken en hoe kon ik ze duidelijk maken dat we zulke bijeenkomsten
nooit meer moesten houden? God gaf Francisco een
inval:
– Weet je wat je doet? Iedereen weet dat Onze Lieve Vrouw
aan je verschenen is. Je zegt dat haar hebt beloofd niet meer te
dansen en dat je daarom niet komt. Dan trekken we ons in die
dagen terug in de Lapa do Cabeço. Daar zal niemand ons vinden.
Ik nam het voorstel aan. En na mijn besluit dacht niemand
meer aan het organiseren van zulke bijeenkomsten. Zo hielp God
10 Zij kwamen uit Montelo en niet uit Boleiros. Verderop (blz. 164) bevestigt
Lucia dit zelf: “Op een dag wilden ze ons naar Montelo brengen, naar het
huis van een man, Joaquim Chapeleta genaamd…”.
160

ons. En die vriendinnen, die anders bij me waren gekomen om
zich te vermaken, kwamen mij nu op zondagmiddag thuis
opzoeken en gingen met me mee het rozenhoedje bidden in de
Cova da Iria.
12. Afzondering om te bidden
Francisco was een jongen van weinig woorden en voor zijn
gebed zonderde hij zich het liefst af, zelfs voor Jacinta en mij.
Vaak lieten we hem schrikken als hij achter een muur of struiken
verborgen, op z’n knieën zat te bidden of te denken, zoals hij zei,
aan Onze Lieve Heer die bedroefd was om onze zonden. Ik vroeg
hem:
– Francisco, waarom zeg je dat niet tegen ons? Dan kunnen
we mee bidden.
– Ik bid liever alleen, zei hij, om te denken en Onze Lieve
Heer die zo bedroefd is, te troosten.
Op een dag vroeg ik hem:
– Francisco, wat doe je liever: Onze Lieve Heer troosten of
zondaars bekeren, zodat er niet nog meer zondaars naar de hel
gaan?
– Het liefst troost ik Onze Lieve Heer. Heb je niet gezien
hoe verdrietig Onze Lieve Vrouw keek, nog in de laatste maand,
toen ze zei dat we God niet meer mochten beledigen omdat hij
toch al zo versmaad wordt? Ik zou eerst Onze Lieve Heer willen
troosten en dan de zondaars bekeren opdat ze hem niet meer
beledigen.
Toen Francisco naar school ging zei hij soms tegen mij, als
we in Fatima aankwamen:
– Hoor eens, ga jij naar school, dan blijf ik hier in de kerk bij
de verborgen Jezus. Het is niet meer de moeite waard dat ik nog
naar school ga, want binnenkort ga ik toch naar de hemel. Als je
terug komt, kom me dan hier ophalen.
Het Allerheiligste stond toen links bij de ingang van de kerk.
Hij ging zitten tussen de doopvont en het altaar en daar vond ik
hem altijd als ik terug kwam. (Het Allerheiligste stond daar i.v.m.
werkzaamheden in de kerk).
Nadat hij ziek geworden was zei hij me soms, als ik op weg
naar school even bij hem langs kwam:
161

– Hoor eens, ga naar de kerk en doe veel groeten aan de
verborgen Jezus. Wat ik het ergste vind is dat ik niet meer in staat
ben om een paar minuutjes bij de verborgen Jezus te zijn.
Ik kwam eens met een groepje schoolkinderen langs zijn
huis en nam afscheid van ze om even een bezoekje te brengen
aan Francisco en zijn zusje. Francisco had het rumoer gehoord
en vroeg me daarom:
– Kwam jij samen met al die kinderen?
– Ja.
– Dat moet je niet doen; ze kunnen je zonden aanleren. Als
je uit school komt, ga dan een ogenblikje naar de verborgen Jezus
en kom daarna alleen.
Ik vroeg hem een keer:
– Gaat het slecht met je, Francisco?
– Ja, maar ik wil lijden om Onze Lieve Heer te troosten.
Toen ik op zekere dag met Jacinta zijn kamer binnen kwam,
zei hij:
– Praat vandaag niet veel, ik heb zo’n hoofdpijn.
– Vergeet niet, het op te offeren voor de zondaars, zei Jacinta.
– Ja, maar eerst offer ik het op om Onze Lieve Heer en
Onze Lieve Vrouw te troosten en daarna doe ik een offer voor de
zondaars en voor de H.Vader.
Een andere keer trof ik hem, toen ik kwam, heel blij aan.
– Gaat het beter met je?
– Nee, veel slechter. Ik ga al gauw naar de hemel. Daar ga
ik Onze Lieve Heer en Onze Lieve Vrouw heel veel troosten.
Jacinta zal veel bidden voor de zondaars, voor de H.Vader en
voor jou. En jij blijft hier, omdat Onze Lieve Vrouw het wil. Denk
erom: doe alles wat ze je zegt.
Terwijl Jacinta alleen maar bezorgd leek om zondaars te
bekeren, scheen hij er alleen maar aan te denken Onze Lieve
Heer en Onze Lieve Vrouw te troosten, die hem zo bedroefd
hadden geleken.
13. Francisco ziet ziet de de duivel
duivel
Nu schiet me iets heel anders te binnen. Wij bevonden ons
op zekere dag op een plek, Pedreira geheten, en terwijl onze
schapen liepen te grazen, sprongen wij van de ene rots op de
162

andere en maakten echo’s vanuit de diepte van die grote
rotspartijen. Zoals gebruikelijk had Francisco zich teruggetrokken
in de holte van een rots. Na een hele tijd hoorden we hem opeens
schreeuwen en ons en Onze Lieve Vrouw roepen. Bezorgd om
wat er gebeurd kon zijn, gingen we hem zoeken en roepen intussen
alsmaar:
– Waar zit je?
– Hier! Hier!
Maar het duurde nog even voor we hem vonden. Eindelijk
hadden we hem gevonden, bevend van angst en nog op z’n knieën,
want hij was zo ontdaan dat hij niet eens was gaan staan.
– Wat heb je? Wat is er?
Half fluisterend nog van de schrik, zei hij
– Een van die grote dieren uit de hel stond hier vuur te
spugen.
Ik zag niets en Jacinta ook niet. Daarom lachte ik en zei:
– Jij wil nooit aan de hel denken, om niet bang te worden en
nou ben jij de eerste die bang wordt?
Meestal zei hij, als Jacinta met ontzetting terugdacht aan
het visioen van de hel:
– Denk niet zoveel aan de hel! Denk liever aan Onze Lieve
Heer en Onze Lieve Vrouw. Ik denk er niet aan, dan ben ik ook
niet bang.
Toch was hij helemaal niet bang van aard. Zonder bezwaar
ging hij ’s nachts in z’n eentje naar alle mogelijke donkere plekken.
Hij speelde met hagedissen en slangen die hij vond. Hij draaide
ze om zijn stok en gaf ze melk te drinken in de holte van stenen.
Hij kroop in pijpen op zoek naar vossen, konijnen, wilde katten,
enz.
14. Zijn gevederde vriendjes
Francisco hield veel van vogels. Hij kon het niet hebben als
iemand hun nestje uithaalde. Een deel van zijn brood voor
onderweg, verkruimelde hij altijd om er de vogels mee te voeren.
Dan ging hij opzij staan en riep ze, alsof ze hem verstonden.
Niemand mocht dichterbij komen, om ze niet bang te maken.
– Arme diertjes! Ze hebben zo’n honger, zei hij terwijl hij
met ze praatte. Kom maar, kom maar eten!
163

En zij, met het scherpe oog dat ze hiervoor hebben, lieten
zich dat niet nog eens zeggen en kwamen in grote getale
neerstrijken. Hij had er veel schik in om ze daarna met de kropjes
vol de bomen in te zien vliegen. Daar zongen ze hun deuntjes of
kwetterden genoeglijk, wat hij handig nabootste, zo het koor
versterkend.
Op zekere dag kwamen we een kind tegen dat een vogeltje
in zijn hand hield, wat hij had gevangen. Francisco kreeg direct
medelijden met het diertje en beloofde het kind tien cent als hij het
liet vliegen. Het jochie nam het contract aan maar wilde boter bij
de vis! Francisco ging toen naar huis vanaf de Lagoa da Carreira,
dat een stukje onder de Cova da Iria ligt, om het geld te halen: het
losgeld voor de vrijheid van de gevangene. Toen hij het dan eindelijk
zag vliegen klapte hij in zijn handen van pret en riep:
– Wees voorzichtig! Laat je niet weer pakken!
Daar woonde ook een oud vrouwtje, dat we Ti Mari’Carreira
noemden, aan wie haar zoons soms hun kudden schapen en geiten
toevertrouwden. Deze dieren hadden weinig discipline geleerd en
verdwenen soms naar alle kanten. Als we haar dan wel eens zo in
de problemen zagen, was Francisco altijd de eerste die haar te
hulp schoot. Hij hielp haar dan de kudde weer op de wei te krijgen
en bracht de afgedwaalde schapen terug. Het vrouwtje zegde
duizendmaal dank en noemde hem haar kleine engelbewaarder.
Met zieken had hij altijd veel medelijden. En zei:
– Ik kan die arme mensen niet gaan bezoeken. Ik heb zo’n
medelijden met ze.
Wanneer we geroepen werden omdat een paar mensen met
ons wilden praten, vroeg hij of ze ziek waren en zei:
– Als het zieken zijn ga ik niet. Ik kan het niet aanzien! Ik heb
zo’n medelijden met ze! Maar zeg tegen ze dat ik voor ze bid.
Op een dag wilden een paar mensen ons naar een man,
Joachim Chapeleta, brengen. Francisco wilde er niet heen.
– Ik ga niet. Ik kan dat niet zien: iemand die wil praten en het
niet kan (die man had een moeder die stom was).
Toen Jacinta en ik tegen de avond terug kwamen vroeg ik
aan mijn tante waar Francisco was.
– Geen idee! Ik heb me de hele middag een ongeluk naar
hem gezocht. Een paar dames wilden jullie spreken, maar jullie
164

waren er niet en hij was er tussenuit geknepen. Het lukte me niet
hem tevoorschijn te krijgen. Zoeken jullie hem nu maar.
We gingen even op een bank in de keuken zitten en dachten
erover naar de Loca do Cabeço te gaan, in de stellige overtuiging
dat hij daar zou zitten. Maar nauwelijks was tante het huis uit of
we hoorden zijn stem door een gaatje in de vloer van de zoldering.
Toen hij mensen hoorde aankomen, was hij daarin geklommen.
Vandaar uit had hij alles kunnen zien en horen. Hij zei:
– Er kwamen zoveel mensen! Lieve help! Als ze me hier te
pakken hadden gekregen, in m’n eentje! Wat had ik ze moeten
vertellen?
(In de keuken was een luik waardoor je gemakkelijk vanaf
een tafel en een stoel op de zolder kon komen).
15. Nog een paar voorvallen
Zoals ik al heb gezegd, verkocht mijn tante haar kudde eerder
dan mijn moeder. Sindsdien zei ik ’s morgens tegen Francisco en
Jacinta naar welk weiland ik die dag ging en zodra zij de kans
kregen gingen ze naar mij toe.
Op zekere dag stonden ze mij al op te wachten toen ik daar
kwam.
– Hé! Wat zijn jullie vroeg?
– Ja, zei Francisco, ik weet niet hoe dat komt. Vroeger gaf ik
niet veel om jou, maar nu word ik ’s morgens heel vroeg wakker
omdat ik snel bij jou wil zijn.
Na alle verschijningen op de dertiende zei hij ons, tot op de
vooravond van iedere volgende dertiende:
– Hoor eens, morgen heel vroeg maak ik dat ik weg kom en
loop ik door de boomgaard naar de Lapa do Cabeço. Komen jullie
daar ook, zo gauw je kan.
Oh, mijn God! Ik was al zijn ziekte aan het beschrijven, kort
voor zijn dood, en nu zie ik dat ik ben afgedwaald naar de heerlijke
tijd van de bergen, naar het lieflijk kwetteren van de vogeltjes.
Mijn excuus daarvoor. Ik ben alles aan het opschrijven zoals het
me te binnen schiet, als de kreeft die voor- en achteruit loopt
zonder zich druk te maken over waar hij aan het eind van de dag
is beland. Het werk laat ik over aan Dr.Galamba, als er tenminste
iets bij is wat hij gebruiken kan. Veel zal het niet zijn.
165

Terug dus naar de ziekte van Francisco. Maar toch eerst
nog iets uit zijn korte schooltijd.
Op een dag ging ik naar buiten en kwam ik mijn zus Teresa
tegen die pas getrouwd was in Lomba. Ze was gekomen op verzoek
van een andere vrouw uit een naburig gehucht. Haar zoon was
opgepakt onder beschuldiging van welk misdrijf, weet ik niet meer.
Als hij zijn onschuld niet kon bewijzen zou hij veroordeeld worden
tot verbanning of in ieder geval tot heel wat jaren gevangenisstraf.
Zij vroeg me dus met klem of ik, in naam van die arme vrouw,
met wie ze zeer begaan was, voor haar die gunst wilde verkrijgen.
Na dit verzoek ging ik naar school en onderweg vertelde ik aan
mijn neefje en nichtje wat er gevraagd was. In Fatima aangekomen
zei Francisco tegen mij:
– Weet je wat? Terwijl jij naar school gaat, blijf ik bij de
verborgen Jezus en vraag ik hem die gunst.
Na schooltijd ging ik hem halen en vroeg:
– Heb je die gunst aan Onze Lieve Heer gevraagd?
– Ja, zeg maar tegen je zus Teresa dat hij binnen een paar
dagen thuis komt.
En inderdaad, enkele dagen later was de ongelukkige
jongeman weer thuis en op de dertiende kwam hij met het hele
gezin Onze Lieve Heer bedanken voor de ontvangen genade.
Een andere keer merkte ik op, toen ik naar buiten liep, dat
Francisco heel langzaam liep.
– Wat heb je? vroeg ik, het is net of je niet kan lopen!
– Ik heb verschrikkelijke hoofdpijn. Ik heb het gevoel alsof
ik ga vallen.
– Ga dan niet weg, blijf thuis.
– Nee, ik blijf liever in de kerk bij de verborgen Jezus, terwijl
jij naar school gaat.
Op een van die dagen toen Francisco zijn wandelingetje
nog kon maken, hoewel hij ziek was, ging ik met hem naar Lapa
do Cabeço en de Valinhos. Thuis troffen we een heleboel mensen
aan en een arme vrouw was bezig allerlei devotie-artikelen, zoals
rozenkransen, medailles, kruisen enz. te zegenen. Een kring mensen
ging onmiddellijk om Jacinta en mij staan om allerlei dingen
te vragen. Die arme vrouw klampte Francisco aan en vroeg hem
haar te assisteren.
166

– Ik kan niet zegenen mevrouw, antwoordde hij ernstig, en u
ook niet! Dat is werk voor priesters!
Die zin van het kleine joch ging onmiddellijk van de een op
de ander, alsof hij door een luidspreker had gesproken en de arme
vrouw zag zich genoodzaakt meteen op te houden, tot ontevredenheid
van degenen die haar zojuist voorwerpen hadden
gegeven om gezegend te worden.
In het geschrift over Jacinta heb ik al gezegd dat hij er nog
één keer in slaagde naar de Cova da Iria te gaan; dat hij het touw
gebruikte en het later aan mij gaf; dat hij op een snikhete dag de
eerste was die het offer bracht om niet te drinken en dat hij, af en
toe, zijn zusje op de gedachte bracht te lijden voor de zondaars,
enz. Ik geloof dat ik het daarom hier niet nog eens hoef te zeggen.
Ik hield hem eens een beetje gezelschap bij zijn bed, samen
met zijn zusje, die even was opgestaan. Plotseling komt zijn zus
Teresa waarschuwen dat er een heleboel mensen in aantocht
waren, ongetwijfeld op zoek naar ons. Zo gauw ze weg was zei ik
tegen hun:
– Oké, jullie wachten hier, ik ga me verstoppen.
Jacinta kon nog net achter me aanrennen en daar kropen
we in een groot vat dat was omgevallen vlakbij de toegang naar
de boomgaard. Even later hoorden wij het geroezemoes van
mensen die in het huis hadden gekeken en toen naar buiten
kwamen aan de kant van de boomgaard. Ze stonden zelfs met
hun neus op dat vat, dat onze redding was want de opening was
precies aan de andere kant.
Zodra we in de gaten hadden dat ze weg waren, kwamen we
uit onze schuilplaats tevoorschijn en gingen naar Francisco toe,
die ons vertelde wat er gebeurd was.
– Het waren veel mensen en ze wilden dat ik hun vertelde
waar jullie zaten, maar ik wist het ook niet. Ze wilden ons zien en
ons veel vragen stellen. Er was ook een vrouw uit Alqueidão, die
vroeg om de genezing van een zieke en de bekering van een
zondaar. Nou, ik bid voor die vrouw en jullie voor de anderen. Dat
zijn er heel veel hoor.
Kort na de dood van Francisco kwam die vrouw terug. Ze
vroeg ons het graf van Francisco te wijzen. Ze wilde er heen om
hem te bedanken voor de beide gunsten die zij hem had
aanbevolen.
167

Op een dag waren we op weg naar de Cova da Iria, toen we
even buiten Aljustrel, in een bocht van de weg, werden verast
door een groep mensen die ons, om ons beter te kunnen zien en
horen, op een muurtje zetten. Francisco liet zich daar niet op zetten,
misschien omdat hij bang was eraf te vallen. Daarna sloop hij,
voetje voor voetje, weg en ging tegen een oude muur aan de
overkant staan. Toen nu een arme vrouw met een jongen zag dat
ze ons niet afzonderlijk konden spreken, knielden ze met z’n
tweeën neer voor Francisco om hem te vragen of hij tot Onze
Lieve Vrouw wilde bidden om de genezing van de vader en dat de
zoon niet naar het front hoefde (het waren moeder en zoon).
Francisco knielde ook, trok zijn must af en vroeg of ze het
rozenhoedje met hem wilden bidden. Dat wilden ze en ze begonnen
te bidden. Binnen een paar minuten hielden al die mensen op met
hun nieuwsgierige vragen, knielden neer en baden mee. Daarna
gingen ze met ons mee naar de Cova da Iria. Onderweg baden ze
nog een rozenhoedje en ter plekke nog een. Tevreden namen ze
afscheid van ons. Die arme vrouw beloofde dat ze zou terugkomen
als ze de gevraagde gunsten had gekregen. Ze kwam nog
verschillende keren terug, niet alleen met haar zoon maar ook
met haar man, die genezen was. (Ze waren van de parochie St.
Mamede en we noemden ze de Casaleiros).
16. Francisco wordt ziek
Tijdens zijn ziekte deed Francisco altijd opgeruimd en
tevreden. Soms vroeg ik hem:
– Heb je veel pijn?
– Tamelijk veel, ja. Maar ik vind het niet erg. Ik lijd om Onze
Lieve Heer te troosten. Bovendien ga ik binnenkort naar de hemel!
– Vergeet niet, als je daar bent, te vragen of Onze Lieve
Vrouw mij ook haalt.
– Nee, dat vraag ik niet. Je weet heel goede dat zij nog niet
wil dat je daar komt.
Op de avond vóór zijn dood zei hij tegen mij:
– Luister, ik voel me heel slecht. Nog maar even, en dan ga
ik naar de hemel.
– Denk er dan om: vergeet niet daar veel voor de zondaars
te bidden, voor de H.Vader, voor mij en voor Jacinta.
168

– Ja, dat zal ik doen. Maar weet je, vraag die dingen liever
aan Jacinta want ik ben bang dat ik het vergeet als Onze Lieve
Heer komt! Want ik wil hem vooral troosten.
Op een dag, vroeg in de ochtend, komt zijn zus Teresa mij
roepen:
– Kom vlug, het gaat heel slecht met Francisco en hij zegt
dat hij nog iets tegen je wil zeggen.
Ik kleedde me snel aan en ging naar hem toe. Hij vroeg aan
zijn moeder en broers of ze ons alleen wilden laten omdat wat hij
wilde zeggen geheim was. Ze gingen de deur uit en hij zei:
– Ik wil namelijk biechten om de H.Communie te ontvangen
en daarna te sterven. Ik zou willen dat je me zegt of je mij een
zonde hebt zien doen en dat je dat ook aan Jacinta vraagt.
– Je bent wel eens ongehoorzaam geweest aan je moeder,
antwoordde ik, als ze zei dat je thuis moest blijven en dan ging je
mij opzoeken en je verstoppen.
– Dat is zo! Dat heb ik gedaan. Ga nu aan Jacinta vragen of
zij zich er een herinnert.
Ik ging en na een beetje te hebben nagedacht zei ze me:
– Ja, zeg hem dat hij nog vóór de verschijningen van Onze
Lieve Vrouw een paar centen van vader gestolen had om de
mondharmonica van José Marto van Casa Velha te kopen; en
ook dat, toen de jongens van Aljustrel stenen gooiden naar die
van Boleiros, hij er ook een paar gegooid heeft.
Toen ik hem deze inlichting van zijn zusje gaf, zei hij:
– Die zonden heb ik al gebiecht maar ik zal ze nog eens
zeggen. Misschien was Onze Lieve Heer zo bedroefd om die
zonden! Maar ook al zou ik niet dood gaan, dan zou ik die dingen
toch niet meer doen. Ik heb er nu spijt van.
Hij vouwde zijn handen en bad:
– O mijn Jezus, schenk ons vergiffenis, bevrijd ons van het
vuur van de hel, breng alle zielen naar de hemel, vooral degenen
die dit het meeste nodig hebben.
– Luister eens, bid jij ook tot Onze Lieve Heer, dat hij me
mijn zonden vergeeft.
– Dat doe ik, wees maar gerust. Als Onze Lieve Heer ze je
niet al had vergeven, dan zou Onze Lieve Vrouw niet pas gezegd
hebben dat ze je komt halen. Nu ga ik naar de H.Mis en ik zal tot
de verborgen Jezus voor je bidden.
169

– En luister: vraag hem dat mijnheer pastoor mij de H.Communie
wil geven.
– Ja, goed.
Toen ik terug kwam uit de kerk, was Jacinta al opgestaan en
zat op zijn bed. Zodra hij me zag vroeg hij me:
– Heb je aan de verborgen Jezus gevraagd of mijnheer
pastoor mij de H.Communie gaat brengen?
– Ja.
– Later in de hemel zal ik voor jou bidden.
– O ja? Nog kort geleden zei je dat je niet voor mij zou bidden!
– Dat was om je vlug naar de hemel te krijgen. Maar als je
wil, dan vraag ik het en daarna doet Onze Lieve Vrouw wat zíj wil.
– Ja, dat wil ik, vraag het maar!
– Goed dan, reken er maar op, ik vraag het.
Ik liet ze alleen en ging naar mijn dagelijkse bezigheden,
het werk en de school. Toen ik hem die avond weer opzocht,
straalde hij van blijdschap. Hij had gebiecht en mijnheer pastoor
had beloofd hem de volgende dag de H.Communie te brengen.
De volgende dag na de H.Communie zei hij tegen zijn zusje:
– Vandaag ben ik gelukkiger dan jij, want ik heb de verborgen
Jezus in mijn hart. Ik ga naar de hemel, maar daar zal ik vurig aan
Onze Lieve Heer en Onze Lieve Vrouw vragen of ze jullie ook
binnenkort ophalen.
Die dag bracht ik bijna helemaal door met Jacinta bij zijn
bed. Omdat hij al niet meer in staat was te bidden, vroeg hij of wij
in zijn plaats het rozenhoedje wilden bidden. Daarna zei hij tegen
mij:
– In de hemel zal ik vast veel heimwee naar jou hebben. O,
bracht Onze Lieve Vrouw jou toch ook maar naar de hemel!
– Heimwee? Nee! Stel je voor, dichtbij Onze Lieve Heer en
Onze Lieve Vrouw, die zo goed zijn!
– Dat is waar. Wie weet, misschien herinner ik me jou dan
niet eens meer.
En nu voeg ik daar aan toe:
– Misschien heeft hij inderdaad nooit meer aan mij gedacht!!!
Mij best!
170

17. Heilige dood
Het was al laat in de avond toen ik afscheid van hem nam.
– Dag Francisco! Als je vannacht naar de hemel gaat, vergeet
je mij daar toch niet hè?
En hij pakte mijn rechterhand, drukte die een tijd krachtig,
terwijl hij me aankeek met tranen in zijn ogen.
– Wil je nog iets? vroeg ik hem, terwijl ook mij de tranen
over mijn wangen liepen.
– Nee, antwoordde hij met verstikte stem.
Omdat de ontroering te groot werd, leidde mijn tante mij de
kamer uit.
– Dag Francisco, vaarwel! Tot in de hemel!...
En de hemel ging open. De volgende dag 11 vloog hij er heen,
in de armen van zijn hemelse moeder.
Het heimwee is onbeschrijfelijk. Het is een trieste doorn, die
het hart doorpriemt, nog jaren lang! Het is de herinnering aan het
verleden, met haar echo in de eeuwigheid.
Het was nacht.. en ik droomde rustig
Dat op zo’n feestelijke, begeerde dag
Een hemelse verstrengeling, met kracht
Tussen ons en de engelen werd bezegeld!
Een onvoorstelbaar gouden kroon
Van bloemen schoot op uit de grond!
Die leek op wat de hemel biedt
In de hemelse volmaaktheid van mijn heimwee!
De moederlijke mond… de vreugde, de glimlach!
In het hemels paradijs… leef in God!
Met wonderbaarlijke liefde, met verheven vreugden,
Vlogen deze jaren voorbij… zo kort… vaarwel!
11 Die ‘volgende’ dag was 4 april 1919.
171

18. Nog enige liedjes
Aangezien Dr.Galamba gevraagd heeft of ik profane liedjes
wilde opschrijven en ik er al een paar heb opgeschreven in het
verloop van de geschiedenis over Francisco, schrijf ik er hier nog
een paar op, voordat ik met een ander onderwerp verder ga. Zo
kan u, als er toevallig een voor een of ander doel gebruikt kan
worden, iets uitkiezen.
172
Het meisje van de bergen
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Met ogen zo bruin!
Wie gaf jou, meisje van de bergen,
Bekoorlijkheid zo groot?...
Bekoorlijkheid zo groot?...
Nooit zag ik zo een!!!
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Heb medelij met mij.
Heb medelij met mij.
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Heb medelij met mij!!!
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Met wapperende rok,
Wie gaf jou, meisje van de bergen,
Die sierlijke houding?
Die sierlijke houding!
Nooit zag ik zo een!!! Enz.
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Met rozerood jakje!
Wie gaf jou, meisje van de bergen,
Een kleur, zo bekoorlijk?
Een kleur, zo bekoorlijk!
Nooit zag ik zo een!!! Enz.
Meisje van de bergen, meisje van de bergen,
Met goud gesmukt!
Wie gaf jou, meisje van de bergen,

Een rok, zo wijd?
Een rok, zo wijd!
Nooit zag ik zo een!!! Enz.
Wees voorzichtig
Beklim je de bergen,
Doe het langzaam.
Kijk uit dat je niet valt
In een kuil!
In een kuil
Zal ik niet vallen,
Want de meisjes van de bergen
Gaan me helpen.
Gaan me helpen,
Of ze ’t willen of niet.
Meisjes van de bergen, meisjes naar mijn hart!!!
Zij gaan me helpen.
Ze gaan me verzorgen.
Het zijn de meisjes van de bergen
Ze zijn goed om van te houden!
Goed om van te houden,
Of ze ’t willen of niet.
Meisjes van de bergen, meisjes naar mijn hart!!!
II. DE GESCHIEDENIS VAN DE VERSCHIJNINGEN
Voorwoord
Excellentie, nu komt de lastigste bladzijde van alle die u me
heeft opgedragen te schrijven. Nadat u me de opdracht had
gegeven om in ’t bijzonder de verschijningen van de engel te
beschrijven, met alle details en bijzonderheden en, voor zover
mogelijk, zelfs met de inwendige uitwerkingen, komt Dr.Galamba
ook nog vragen of ik de verschijningen van Onze Lieve Vrouw wil
beschrijven.
173

– Zeg haar, zei hij kortgeleden in Valença, dat ze alles moet
opschrijven, maar dan ook alles.
Wat zal ik nog lang in het vagevuur moeten branden vanwege
zoveel dingen die ik niet gezegd heb!
Maar in dat verband ben ik niet bang voor het vagevuur. Ik
heb altijd gehoorzaamd. En gehoorzaamheid verdient geen blaam
of straf. Ten eerste heb ik gehoorzaamd aan de innerlijke inspraken
van de H.Geest. Vervolgens aan de opdrachten van hen die
spraken in zijn naam. Dat was ook precies de eerste opdracht en
raad die de goede God zich verwaardigde door middel van u aan
mij te geven.
Tevreden en gelukkig herinner ik me wat de pastoor van
Torres Novas mij destijds zei:
– Het geheim van de dochter van de koning bevindt zich
geheel in haar binnenste.
En terwijl ik daar langzaam de betekenis van begon te
doorgronden, zei ik:
– Mijn geheim is voor mij.
Maar nu zeg ik dat niet meer! Geslachtofferd op het altaar
van de gehoorzaamheid zeg ik:
– Mijn geheim behoort God toe. Ik heb het in zijn handen
gelegd. Laat hij ermee doen wat hem goeddunkt.
Dr Galamba zei dus:
– Excellentie, zeg haar dat zij alles, maar dan ook alles vertelt
en dat ze niets verbergt. En u, beslist bijgestaan door de H.Geest,
zei het volgende:
– Dat ga ik niet opdragen. Ik wil me niet mengen in geheimen
12 .
Gelukkig! Iedere andere opdracht zou voor mij een bron
van radeloosheid en scrupules geweest zijn. Bij de tegenovergestelde
opdracht zou ik me wel duizendmaal hebben afgevraagd
wie ik moest gehoorzamen: God of zijn plaatsvervanger. En als ik
geen oplossing gevonden had, zou ik er misschien een blijvende
innerlijke marteling aan over gehouden hebben.
Daarna zei u, sprekend in naam van God:
12 Dit is de reden dat Lucia, hier, het derde deel van het geheim niet beschrijft.
174

– Zuster, schrijf de geschiedenis van de engel en van Onze
Lieve Vrouw want, mijn beste zuster, het is voor de glorie van
God en Onze Lieve Vrouw.
Wat is God goed! Hij is de God van de vrede en voert hen
die op hem vertrouwen langs deze weg.
Ik begin dus aan mijn nieuwe taak en zal de opdracht van u
en de wensen van Dr.Galamba vervullen. Met uitzondering van
het deel van het geheim dat mij op het ogenblik niet toegestaan is
te openbaren, zal ik alles zeggen. Niets zal ik opzettelijk weglaten.
Ik denk wel dat ik enkele kleinigheden die niet zo belangrijk zijn,
zal vergeten.
1. De verschijningen van de engel
Voor zover ik het ongeveer kan schatten, lijkt me dat het in
1915 was dat de eerste verschijning plaats vond van wat ik houd
voor de engel, die zich toentertijd nog niet volledig bekend wilde
maken. Afgaande op het seizoen, denk ik dat ze plaats vonden in
de maanden april tot augustus.
Op de helling van de heuvel, aan de zuidkant, zag ik met
mijn vriendinnetjes Teresa Matias, haar zusje Maria Rosa Matias
en Maria Justino uit het gehucht Casa Velha, tijdens het bidden
van de rozenkrans dat er boven de bomen van het dal dat zich
aan onze voeten uitstrekte, iets als een wolk zweefde, witter dan
sneeuw, enigszins doorzichtig, met de vorm van een mens. Mijn
vriendinnetjes vroegen wat dat was. Ik zei dat ik het niet wist. Op
verschillende dagen gebeurde dat nog twee keer.
Die verschijning liet in mijn geest een indruk achter die ik
niet nader kan omschrijven. Langzamerhand vervaagde die indruk
en ik geloof dat die, zonder de feiten die daarop volgden, mettertijd
helemaal zou zijn uitgewist.
De data kan ik niet precies aangeven, want in die tijd kon ik
de jaren, maanden en zelfs niet de dagen van de week opzeggen.
Het lijkt me, intussen, dat het in de lente van 1916 was, dat de
engel ons voor de eerste keer in Lapa do Cabeço verscheen.
In het geschrift over Jacinta heb ik al gezegd dat we de
helling opliepen, op zoek naar een schuilplaats en dat wij, nadat
we onze boterhammen hadden opgegeten en gebeden hadden,
op zekere afstand boven de bomen in oostelijk richting een licht
175

egonnen waar te nemen, dat blanker was dan sneeuw en de
vorm had van een jongeman, doorzichtig, schitterender dan een
kristal waar de stralen van de zon doorheen fonkelen. Naarmate
hij dichterbij kwam, konden wij de vormen van zijn lichaam
onderscheiden. We stonden versteld en min of meer perplex. We
zeiden geen woord. Toen hij bij ons kwam zei hij:
– Wees maar niet bang. Ik ben de Engel van de Vrede. Bidt
met mij.
Hij knielde diep neer en boog daarbij zijn hoofd tot op de
grond. Gedreven door een bovennatuurlijke kracht, deden we hem
na en zeiden de woorden na die we hem hoorden spreken:
– Mijn God, ik geloof in u, ik aanbid u, ik hoop op u, ik houd
van u. Ik vraag vergiffenis voor hen die niet geloven, u niet
aanbidden, niet op u hopen en niet van u houden.
Nadat hij dat drie keer herhaald had, kwam hij overeind en
zei:
– Zo moeten jullie bidden. De Harten van Jezus en Maria
luisteren naar de stem van jullie smeekbeden.
Toen verdween hij.
De sfeer van het bovennatuurlijke die om ons zweefde was
zo intens, dat we ons er een hele tijd niet van bewust waren dat
we nog leefden, terwijl we in de houding bleven waarin hij ons had
achtergelaten en telkens hetzelfde gebed opzegden. De tegenwoordigheid
van God was zo intens en inwendig tussen ons, dat
we zelfs niet met elkaar durfden te praten. De volgende dag
voelden we onze geest nog steeds gehuld in die sfeer, die slechts
langzaam verdween.
Met betrekking tot die verschijning dacht niemand eraan
erover te praten of ook maar af te spreken dat het geheim zou
blijven. Dit drong zich vanzelf op. Het was zo intiem, dat het niet
makkelijk was er een enkel woord over te uiten. Misschien maakte
de verschijning ook zo’n diepe indruk omdat het de eerste was die
zo duidelijk was.
De tweede moet in hartje zomer zijn geweest, in die dagen
waarin het zó heet was dat we halverwege de ochtend naar huis
gingen en pas in de namiddag weer terug kwamen. We brachten
de middaguren dus door in de schaduw van de bomen rondom de
put, waarover ik het al verschillende keren heb gehad. Plotseling
zagen we dezelfde engel bij ons:
176

– Wat doen jullie? Jullie moeten bidden, veel bidden. De
Harten van Jezus en Maria hebben plannen van barmhartigheid
met jullie. Biedt voortdurend gebeden een offers aan ter ere van
de Allerhoogste.
– Hoe moeten we offers brengen? vroeg ik.
– Maak van alles wat je kan een offer als akte van eerherstel
voor de zonden waardoor hij beledigd wordt en voor de bekering
van de zondaars. Verkrijg zo de vrede over jullie vaderland. Ik
ben zijn engelbewaarder, de Engel van Portugal. Aanvaard en
verdraag vooral nederig het lijden dat de Heer jullie sturen zal.
Deze woorden prentten zich in onze geest als een licht
waardoor we begrepen wie God is, hoeveel hij van ons houdt en
bemind wil worden, de waarde van het offer en hoe hem dat
behaagt en dat hij omwille daarvan de zondaars bekeert. Daarom
begonnen we vanaf dat moment alles wat een offer voor ons was,
God aan te bieden. Maar we deden geen moeite andere verstervingen
of boete te zoeken dan uren achtereen op de grond
gebogen te blijven, terwijl we telkens het gebed opzegden dat de
engel ons geleerd had.
Het lijkt me dat de derde verschijning ergens in oktober of
eind september moet hebben plaats gevonden, want we gingen al
niet meer voor de middagrust naar huis. Zoals al gezegd in het
geschrift over Jacinta, liepen we van de Prégueira, een kleine
olijfplantage van mijn vader, naar de Lapa, terwijl we om de helling
van de berg draaiden aan de kant van Aljustrel en Casa Velha.
Daar baden we ons rozenhoedje en het gebed dat de engel ons bij
de eerste verschijning had geleerd. Op die plek dus vond zijn
derde verschijning plaats. Hij droeg daarbij een kelk in zijn hand
en daarboven een hostie, waaruit een paar druppels bloed in de
kelk drupten. De kelk en de hostie liet hij toen in de lucht zweven,
boog zich tot op de grond en herhaalde driemaal het gebed:
– Allerheiligste Drieëenheid, Vader, Zoon, en H.Geest, ik
aanbid u met de grootste eerbied en ik offer u op het allerkostbaarst
Lichaam en Bloed, de Ziel en de Godheid van Jezus Christus,
aanwezig in alle tabernakels op aarde, tot eerherstel van de
beledigingen, heiligschennissen en onverschilligheid waarmee hij
wordt beledigd. En door de oneindige verdiensten van zijn
allerheiligst Hart en van het Onbevlekt Hart van Maria bid ik u om
de bekering van de arme zondaars.
177

Daarna stond hij weer op, pakte de kelk en de hostie weer in
zijn hand en wat in de kelk was gaf hij aan Jacinta en Francisco,
tegelijkertijd zeggend:
– Neemt en drinkt het Lichaam en Bloed van Jezus Christus,
vreselijk beledigd door de ondankbare mensen. Brengt eerherstel
voor hun misdaden en troost jullie God.
Weer boog hij zich ter aarde en zegde driemaal hetzelfde
gebed:
– Allerheiligste Drieëenheid, enz…
Daarna verdween hij.
Onder invloed van de bovennatuurlijke kracht die ons
omhulde, deden we alles van de engel na, dat wil zeggen, we
bogen met hem naar de grond en herhaalden de gebeden die hij
zei. De kracht van de aanwezigheid van God was zo intens dat ze
ons bijna helemaal in zich opnam en vernietigde. Ze leek ons
zelfs een hele tijd van onze zintuigen te beroven. In die dagen
verrichtten we de materiële handelingen alsof we door hetzelfde
bovennatuurlijk wezen daartoe gebracht werden, dat ons daartoe
aanzette. De vrede en het geluk dat we voelden was groot, maar
alleen inwendig, met onze ziel volledig gericht op God. Ook de
lichamelijke afmatting was groot.
2. Het zwijgen van Lucia
Ik weet niet waarom, maar een feit is dat de verschijningen
van Onze Lieve Vrouw een andere uitwerking op ons hadden. Het
was dezelfde innerlijke vreugde, maar in plaats van die lichamelijke
afmatting was er een zekere dynamische beweeglijkheid. In plaats
van die vernietiging in de goddelijke tegenwoordigheid: een zeker
mededeelzaam enthousiasme. Toch voelde ik, ondanks deze gevoelens,
de ingeving om te zwijgen, tenminste over bepaalde
dingen. Bij de ondervragingen voelde ik de innerlijke ingeving,
die me de antwoorden aanreikte zonder de waarheid te kort te
doen en niet bekend maakten wat ik voorlopig moest verbergen.
Op dat gebied heb ik alleen één twijfel, namelijk of ik in het
canoniek onderzoek niet álles had moeten zeggen. Toch heb ik
geen gewetensbezwaar over dat ik gezwegen heb, want in die tijd
kende ik nog niet het belang van dat onderzoek. Ik vatte het dus
op als een van de gebruikelijke ondervragingen. Ik was alleen wel
178

verbaasd over het feit dat ik de eed moest afleggen. Maar omdat
het mijn biechtvader was die me dat opdroeg en ik zwoer dat ik de
waarheid sprak, deed ik het zonder probleem. Ik had er nauwelijks
enig idee van, welk voordeel de duivel hier later uit zou trekken
om mij later met eindeloze scrupules te kwellen. Maar gelukkig is
dat allemaal achter de rug.
Er is nog een andere reden die me verzekert dat ik er goed
aan deed te zwijgen. In het verloop van het canoniek onderzoek
vond een van de ondervragers, de heer Dr.Marques dos Santos,
dat hij de vragenlijst wel kon verlengen. Voordat ik antwoord gaf,
vroeg ik met mijn blik raad aan mijn biechtvader. Deze hielp me
uit mijn verlegenheid en antwoordde in mijn plaats. Hij maakte de
ondervrager er op attent dat hij de hem toegestane rechten
overschreed.
Bijna hetzelfde overkwam me bij de ondervraging door de
heer Dr.Fischer. Met toestemming van u en van de eerwaarde
Moeder Provinciaal leek hij het recht te hebben mij alles te vragen.
Maar gelukkig was mijn biechtvader er ook. Op zeker moment
kwam er een spitsvondige vraag over het geheim. Ik was radeloos
en wist niet wat ik moest zeggen. Eén blik en mijn biechtvader
begreep het ook en gaf antwoord in mijn plaats. De ondervrager
begreep het ook en beperkte zich er toe wat tijdschriften in te zien
die voor hem lagen.
Zo liet God zien dat het door hem gewilde ogenblik nog niet
was aangebroken.
Nu ga ik dan over tot de beschrijving van de verschijningen
van Onze Lieve Vrouw. Ik zal niet blijven stilstaan bij de omstandigheden
die eraan vooraf gingen, omdat Dr.Galamba zo
vriendelijk is geweest mij daarvan te ontslaan.
3. Dertien mei
13 mei 1917. Ik was met Jacinta en Francisco op de helling
van de Cova da Iria aan het spelen en we bouwden een muurtje
om een paar struiken heen, toen we plotseling iets zagen dat leek
op een bliksemschicht.
– We kunnen beter naar huis gaan, zei ik tegen mijn neefje
en nichtje, want het bliksemt. Het kan gaan onweren.
– Ja, dat lijkt ons ook.
179

– En we begonnen de helling af te dalen en dreven intussen
de schapen in de richting van de weg. Toen we ongeveer halverwege
de helling waren, dicht bij een grote steeneik, zagen we
weer een bliksem en een paar passen verder zagen we boven
een eik een Dame, helemaal in het wit gekleed, schitterender dan
de zon, helderder en intenser dan een kristallen glas dat met helder
water is gevuld en waar de stralen van de felste zon doorheen
schieten. Stomverbaasd door de verschijning bleven we staan.
We waren zo dichtbij, dat wij in het licht stonden dat haar omgaf
of dat zij uitstraalde, misschien op anderhalve meter afstand.
Toen zei Onze Lieve Vrouw tegen ons:
– Wees niet bang, ik doe jullie geen kwaad.
– Waar komt u vandaan? vroeg ik.
– Ik kom uit de hemel.
– En wat wilt u van me? – Ik ben gekomen om aan jullie te
vragen op zes achtereenvolgende maanden hier te komen, op de
dertiende, op dezelfde tijd. Daarna zal ik jullie zeggen wie ik ben
en wat ik wil. Daarna zal ik hier nog een zevende keer 13 terugkomen.
– En kom ik ook in de hemel?
– Ja, jij komt er ook.
– En Jacinta?
– Ook.
– En Francisco?
– Ook, maar hij zal veel rozenhoedjes moeten bidden.
Toen kwam de gedachte bij me op, iets te vragen over twee
meisjes die kortgeleden gestorven waren. Ze waren vriendinnen
van mij en leerden bij ons thuis weven van mijn oudste zusje.
– Is Maria das Neves al in de hemel?
– Ja, ze is in de hemel.
Het lijkt me dat ze zo ongeveer zestien jaar geweest moest
zijn.
– En Amélia?
– Ze zal in het vagevuur blijven tot het eind van de wereld.
13 Die ‘zevende keer’ vond plaats op 15 juni 1921, op de avond vóór haar
vertrek naar het internaat van Vilar in O Porto. Het was een verschijning
met een persoonlijke boodschap voor Lucia, die zij daarom niet openbaar
maakte.
180

Het lijkt mij dat ze tussen de achttien en twintig jaar oud
geweest moest zijn.
– Willen jullie je aan God opofferen om al het lijden te
verdragen dat hij jullie sturen zal, tot eerherstel van de zonden
waarmee hij beledigd wordt en als smeekbede voor de bekering
van de zondaars?
– Ja, dat willen we.
– Jullie zullen dan veel moeten lijden. Maar de genade van
God zal jullie steun zijn.
Bij het uitspreken van die woorden (de genade enz.) opende
zij voor de eerste keer haar handen, terwijl ze ons een intens licht
instraalde, als weerkaatsing vanuit haar handen. Het drong door
in het diepst van onze ziel en liet onszelf zien in God, die dat licht
was op een wijze die helderder was dan wij onszelf zien in een
spiegel. Toen vielen we, door een innerlijke aandrang die ons ook
was meegedeeld, op onze knieën en baden innerlijk:
– O Allerheiligste Drieëenheid, ik aanbid u mijn God, mijn
God, ik bemin u in het Allerheiligst Sacrament.
Na die eerste ogenblikken voegde Onze Lieve Vrouw er nog
aan toe;
– Bidt iedere dag het rozenhoedje om de vrede voor de
wereld te verkrijgen en het einde van de oorlog.
Daarna steeg ze langzaam op, in oostelijke richting, totdat
ze in de onmetelijkheid van de afstand verdween. Het licht dat
haar omgaf opende als het ware een weg in het hemelgewelf,
reden waarom we soms zeiden dat we de hemel zagen opengaan.
Het lijkt me dat ik in het geschrift over Jacinta of in een brief
al heb uitgelegd dat de angst die we voelden eigenlijk niet Onze
Lieve Vrouw betrof, maar wel dat er onweer op komst was. De
verschijningen van Onze Lieve Vrouw veroorzaken geen angst of
vrees, wel verwondering. Als iemand mij vroeg of ik bang geweest
was en ik zei dat dat zo was, dan betrof dat de angst die ik had
voor de bliksems en voor het onweer waarvan ik dacht dat het op
komst was. En daarom wilden we juist vluchten, want we waren
gewend bij bliksems onweer te krijgen.
De bliksemschichten waren trouwens ook niet bliksem in de
eigenlijke zin van het woord, maar de weerkaatsing van een
naderend licht. Omdat we dat licht al zagen, zeiden we soms dat
we Onze Lieve Vrouw zagen aankomen, maar eigenlijk onder-
181

scheidden we Onze Lieve Vrouw in dat licht alleen op het ogenblik
dat ze boven de steeneik stond. Het feit dat we niet wisten hoe we
dat moesten uitleggen en omdat we verdere vragen wilden
vermijden, was de reden dat we nu eens zeiden dat we haar zagen
komen en dan weer van niet. Als we zeiden dat we haar wèl zagen
komen, dan bedoelden we dat we dat licht zagen komen dat zij,
uiteindelijk, was. En als we zeiden dat we haar niet zagen komen,
dan bedoelden we dat we Onze Lieve Vrouw zelf eigenlijk pas
zagen wanneer ze al boven de steeneik stond.
4. Dertien juni
13 juni 1917. Nadat ik het rozenhoedje had gebeden met
Jacinta en Francisco en nog andere aanwezigen, zagen we weer
de afglans van het naderend licht dat wij bliksem noemden en
daarna Onze Lieve Vrouw boven de eik, precies hetzelfde als in
mei.
– Wat wilt u van me? vroeg ik.
– Ik wil dat jullie de dertiende van de volgende maand hier
komen, dat jullie regelmatig het rozenhoedje bidden en dat jullie
leren lezen. Daarna zal ik zeggen wat ik wil.
Ik vroeg om de genezing van een zieke.
– Als hij zich bekeert, zal hij in de loop van het jaar beter
worden.
– Ik zou u willen vragen ons mee naar de hemel te nemen.
– Ja, Jacinta en Francisco haal ik binnenkort. Maar jij blijft
hier nog een tijdje. Jezus wil zich van jou bedienen om mij te
laten kennen en beminnen. Hij wil in de wereld de devotie tot mijn
Onbevlekt Hart vestigen 14 .
– Blijf ik dan alleen achter? vroeg ik teleurgesteld.
– Nee kindje. Lijd je veel? Verlies de moed niet. Ik zal je
nooit in de steek laten. Mijn Onbevlekt Hart zal je schuilplaats zijn
en de weg die je naar God zal voeren.
14 Hier laat Lucia , misschien door de haast, het eind van de paragraaf weg,
dat in andere documenten als volgt luidt: “Wie haar (de godsvrucht tot het
Onbevlekt Hart van Maria) ten uitvoer brengt, beloof ik de zaligheid en die
zielen zullen door God bemind worden als bloemen, die ik heb geplaatst
ter versiering van zijn troon”.
182

Op het moment dat ze die laatste woorden sprak, opende
ze haar handen en deelde ze voor de tweede keer de reflex van
dat onmetelijke licht mee. Jacinta en Francisco leken te staan in
dat gedeelte van het licht dat opwaarts naar de hemel ging, en ik
in het gedeelte dat zich over de aarde verspreidde. Vóór de rechter
handpalm van Onze Lieve Vrouw bevond zich een Hart omgeven
met doornen die erin gestoken leken te zijn. Wij begrepen dat dit
het Onbevlekt Hart van Maria was dat, versmaad door de zonden
van de mensheid, om eerherstel vroeg.
Excellentie, hierop doelden wij wanneer we zeiden dat Onze
Lieve Vrouw ons in juni een geheim had meegedeeld. Deze keer
vroeg Onze Lieve Vrouw ons nog niet om het geheim te houden,
maar we voelden dat God ons hiertoe aanzette.
5. Dertien juli
13 juli 1917. Enige ogenblikken nadat we in de Cova da Iria
bij de steeneik waren aangekomen zagen we, temidden van een
grote volksmenigte tijdens het bidden van het rozenhoedje, de
reflex van het bekende licht en vervolgens Onze Lieve Vrouw
boven de eik.
– Wat wilt u van me? vroeg ik.
– Ik wil dat jullie de dertiende van de volgende maand hier
komen, dat jullie doorgaan iedere dag het rozenhoedje te bidden
ter ere van Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans om de vrede
van de wereld te verkrijgen, alsook het einde van de oorlog, want
alleen zij kan dat verkrijgen.
– Ik zou u willen vragen ons te zeggen wie u bent en een
wonder te doen, zodat alle mensen geloven dat u ons verschijnt.
– Jullie moeten iedere maand hier komen. In oktober zal ik
zeggen wie ik ben en wat ik wil en zal ik een wonder doen dat
iedereen zal zien, opdat ze geloven.
Op dat ogenblik stelde ik een paar vragen, die ik me niet
goed meer herinner. Wel herinner ik me nog dat Onze Lieve Vrouw
zei dat de mensen de rozenkrans moesten bidden om in dat jaar
de gevraagde gunsten te verkrijgen. En ze vervolgde:
– Jullie moeten je opofferen voor de zondaars en vaak
zeggen, vooral voordat jullie een offer brengen: Jezus, het is uit
liefde tot u, voor de bekering van de zondaars en tot eerherstel
183

van de zonden, die bedreven zijn tegen het Onbevlekt Hart van
Maria.
Bij het uitspreken van die laatste woorden opende ze weer
haar handen, zoals in de twee vorige maanden.
De weerkaatsing leek in de aarde te dringen en we zagen
een schouwspel als een zee van vuur. In dat vuur waren de duivels
en de zielen ondergedompeld. Ze leken doorzichtige, zwarte en
donkerbruine gloeiende kolen met menselijke vormen die in die
vuurgloed dreven, nu eens opgeheven door de vlammen die uit
henzelf opstegen samen met de wolken van rook, dan weer naar
alle kanten neervielen zoals vonken bij grote branden, zonder
gewicht of evenwicht. Dat alles onder kreten en zuchten van pijn
en wanhoop, wat ons deed huiveren en rillen van ontzetting. Bij
deze aanblik moet ik wel de kreet ‘ai!’ geslaakt hebben die de
mensen, naar men zegt, gehoord hebben. De duivels onderscheidden
zich van de zielen door hun afschuwelijke en weerzinwekkende
vormen van onbekende, schrikaanjagende dieren, maar
ze waren doorzichtig en zwart. Ontzet en als om hulp te vragen,
sloegen we onze ogen op naar Onze Lieve Vrouw, die ons goedig
en bedroefd zei:
– Jullie hebben de hel gezien, waarheen de zielen van de
arme zondaars gaan. Om hen te redden, wil God de devotie tot
mijn Onbevlekt Hart in de wereld verbreiden. Als de mensen doen
wat ik jullie zeg, zullen veel zielen worden gered en zal er vrede
zijn. Maar als de mensen niet ophouden God te beledigen, zal er
onder het bestuur van Pius XI een nieuwe, nog ergere oorlog
uitbreken. Wanneer jullie een nacht zien, die wordt verlicht door
een onbekend licht 15 , weet dan dat dit het grote teken is, dat God
jullie geeft, dat hij de wereld gaat straffen voor zijn misdaden,
door middel van oorlog, honger en vervolgingen van de Kerk en
van de H.Vader.
Om dit te verhinderen zal ik de toewijding aan mijn Onbevlekt
Hart en de eerherstellende communie op de eerste zaterdagen
komen vragen 16 . Als wordt gedaan wat ik vraag, zal Rusland zich
15 Het gaat hier om het noorderlicht in de nacht van 25 januari 1938, een
buitengewoon verschijnsel dat Lucia altijd heeft beschouwd als het teken
dat haar door de hemel beloofd was.
16 Vgl. bijvoegsel I.
184

ekeren en zal er vrede zijn. Zo niet, dan zal het zijn dwalingen
over de hele wereld verspreiden en oorlogen en vervolgingen tegen
de Kerk veroorzaken. De goede mensen zullen gemarteld worden,
de H.Vader zal veel te lijden krijgen en verscheidene naties zullen
vernietigd worden. Mijn Onbevlekt Hart zal uiteindelijk zegevieren.
De H.Vader zal Rusland aan mij toewijden en er zal aan de wereld
enige tijd van vrede geschonken worden 17 . In Portugal zal men
altijd het ware geloof bewaren, enz. Dit alles mogen jullie tegen
niemand zeggen.
Wanneer jullie de rozenkrans bidden, zeg dan na ieder
mysterie: o mijn Jezus, vergeef ons; bevrijd ons van het vuur van
de hel; breng alle zielen naar de hemel, vooral degenen die dit
het meest nodig hebben.
Er volgde een ogenblik van stilte en ik vroeg:
Wilt u verder nog iets van me?
– Nee, vandaag verder niets.
En zoals gewoonlijk steeg ze omhoog in oostelijke richting
totdat ze verdween in de onmetelijke afstand van het uitspansel.
6. Dertien augustus
13 augustus 1917. Omdat ik al heb verteld wat er die dag
was gebeurd, blijf ik daar nu niet bij stilstaan en ga ik over tot de
verschijning, naar mijn mening op de vijftiende, laat in de middag 18 .
Het kan zijn dat ik me vergis, omdat ik in die tijd de dagen nog
niet wist, maar ik denk dat het op dezelfde dag was als die waarop
we van Vila Nova de Ourém terugkwamen.
Toen we samen met Francisco en zijn broer João, op een
plek die Valinhos heet, onze schapen aan het weiden waren en we
bemerkten dat er iets bovennatuurlijks naderde, vroegen we aan
João of hij Jacinta wilde roepen, omdat we vermoedden dat Onze
Lieve Vrouw ons zou verschijnen en we het jammer vonden als zij
haar niet zou zien. Eerst wilde hij niet gaan, maar toen ik hem vier
centavos aanbood, ging hij wel.
17 Vgl. bijvoegsel II.
18 Lucia vergist zich als ze zegt dat de verschijning plaats vond op dezelfde
dag waarop de kinderen terug kwamen uit Vila Nova de Ourém. De
verschijning vond plaats op de zondag erna, 19 augustus.
185

Intussen zagen Francisco en ik de reflex van het licht dat wij
bliksem noemden en, Jacinta was nauwelijks gearriveerd, of we
zagen Onze Lieve Vrouw boven een eik.
– Wat wilt u van me?
– Ik wil dat jullie op de dertiende naar de Cova da Iria blijven
komen en dat jullie iedere dag het rozenhoedje blijven bidden. Op
de laatste dag zal ik het wonder doen, opdat allen geloven.
– Wat wilt u dat gedaan wordt met het geld dat de mensen
achterlaten in de Cova da Iria?
– Er moeten twee berries worden gemaakt. Jij, Jacinta en
nog twee andere meisjes, in het wit gekleed, moeten de ene dragen
en Francisco met drie andere jongens de andere. Het geld van de
berries is voor het feest van Onze Lieve Vrouw en wat over is, als
bijdrage voor een kapel die gebouwd moet worden.
– Ik zou u willen vragen om de genezing van een paar zieken.
– Ja, sommige zal ik in de loop van het jaar genezen.
En terwijl haar gezicht een droeviger uitdrukking aannam,
zei ze:
Jullie moeten veel, heel veel bidden en offers brengen voor
de zondaars, want er gaan veel zielen naar de hel omdat er
niemand is die offers voor hen brengt en voor ze bidt.
En zoals gewoonlijk steeg ze langzaam op in oostelijke
richting.
7. 13 september
13 september 1917. Toen de tijd aanbrak, ging ik met Jacinta
op weg temidden van een grote menigte mensen die ons ternauwernood
vooruit lieten komen. De straten waren vol volk.
Iedereen wilde ons zien en spreken. Menselijk opzicht was er niet.
Veel mensen, ook deftige dames en heren, die erin slaagden door
de ons omringende menigte heen te dringen, wierpen zich op de
grond en voor ons neergeknield vroegen ze of wij hun noden bij
Onze Lieve Vrouw wilden aanbevelen. Anderen, die niet bij ons
konden komen, riepen uit de verte:
– Bidt alsjeblieft tot Onze Lieve Vrouw dat zij mijn kreupele
zoon geneest!
Een ander:
– En de mijne, die blind is!
186

Weer een ander:
– De mijne, die doof is!
– Dat mijn man terug komt…
– Voor mijn zoon in de oorlog!
– Voor de bekering van een zondaar!
– Dat ze me geneest; ik heb TBC!
Enz, enz.
Alle ellende van de mensheid kwam daar ter sprake.
Sommigen riepen zelfs vanuit bomen en vanaf muren waarop ze
geklauterd waren om ons te zien langs komen. Terwijl we aan de
een ‘n toezegging deden, aan anderen een hand gaven om ze te
helpen van de stoffige grond op te staan, gingen we zo vooruit,
geholpen door enige heren die ons een weg baanden door de
menigte.
Als ik nu in het Nieuwe Testament die aantrekkelijke taferelen
lees van de reizen van Onze Lieve Heer door Palestina, dan denk
ik aan wat Onze Lieve Heer me, toen ik nog kind was, liet
meemaken op die armelijke wegen en straten van Aljustrel naar
Fatima en naar de Cova da Iria en ik dank God en bied hem het
geloof van ons goede Portugese volk aan. En ik denk: als dit volk
zich zo verdringt om drie arme kinderen, alleen maar omdat hun
barmhartig de gunst is toegestaan te spreken met de moeder van
God, wat zouden ze dan wel niet doen als ze Jezus zelf voor zich
zouden zien?
Oké, maar dit heeft niets met mijn opdracht te maken. Het
was weer zo’n verstrooiing van mijn pen, die me ergens heenbracht
waarheen ik niet wilde. Nou ja! Weer zo’n nutteloos iets, maar ik
laat het staan om het schrift niet te verknoeien.
Eindelijk kwamen we dan aan bij de Cova da Iria, bij de eik
en we beginnen met de mensen de rozenkrans te bidden en even
later zien we de lichtstraal en daarna Onze Lieve Vrouw boven de
steeneik.
– Blijven jullie het rozenhoedje bidden om het eind van de
oorlog te verkrijgen. In oktober zal Onze Lieve Heer ook komen;
en Onze Lieve Vrouw van de Smarten en van de Karmel; en de
H.Jozef met het Kind Jezus om de wereld te zegenen. God is
tevreden over jullie offers, maar hij wil niet dat jullie met het touw
om slapen, jullie moeten het alleen overdag dragen.
187

– Er is me verzocht u een heleboel intenties te vragen: de
genezing van enige zieken en van een doofstomme.
– Ja, enkele zal ik zeker genezen, anderen niet. In oktober
zal ik het wonder doen, opdat iedereen gelooft. En terwijl ze zich
langzaam verhief, verdween ze zoals gewoonlijk.
8. Dertien oktober
13 oktober 1917. We gingen al tamelijk vroeg van huis, al
rekening houdend met oponthoud onderweg. Mijn moeder, die bang
was dat dit de laatste dag van mijn leven zou zijn, met haar hart
verscheurd door de onzekerheid over wat er ging gebeuren, besloot
met mij mee te gaan. Onderweg: de taferelen van de vorige maand,
nu nog veelvuldiger en nog ontroerender. Zelfs de modder van de
wegen was voor die mensen geen bezwaar om in de meest nederige
en smekende houding neer te knielen. Aangekomen in de
Cova da Iria bij de steeneik, vroeg ik, door een inwendige impuls
gedreven, aan de mensen of zij hun paraplu’s wilden sluiten en de
rozenkrans gaan bidden. Kort daarop zagen we de lichtstraal en
vervolgens boven de steeneik Onze Lieve Vrouw.
– Wat wilt u van me?
– Ik wil je zeggen dat hier een kapel ter ere van mij gebouwd
moet worden, dat ik Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans ben
en dat jullie door moeten gaan altijd het rozenhoedje te bidden.
De oorlog zal eindigen en de soldaten zullen binnenkort naar huis
terugkeren.
– Ik had heel veel dingen om u te vragen: of u een paar
zieken wilt genezen en of u een paar zondaars wilt bekeren, enz.
– Sommigen wel, anderen niet. Het is nodig dat ze zich
bekeren, dat ze vergiffenis vragen voor hun zonden.
En met een droevigere uitdrukking op haar gezicht:
– Laten de mensen Onze Lieve Heer toch niet nog meer
beledigen; hij is al zo versmaad.
Toen opende zij haar handen en liet ze weerkaatsen op de
zon. En terwijl zij opsteeg, bleef de afglans van haar eigen licht
zich projecteren op de zon.
Excellentie, dat was de reden dat ik uitriep dat de mensen
naar de zon moesten kijken. Het was niet mijn bedoeling de
aandacht van de mensen daarop te vestigen: ik gaf me trouwens
188

helemaal geen rekenschap van hun aanwezigheid. Ik deed dat op
een inwendige impuls.
Nadat Onze Lieve Vrouw in het onmetelijke uitspansel
verdwenen was, zagen we naast de zon de H.Jozef met het Kind
en Onze Lieve Vrouw, in het wit gekleed met een blauwe mantel.
De H.Jozef en het Kind leken de wereld te zegenen met gebaren
van hun hand, in de vorm van een kruis. Kort daarna, toen deze
verschijning weg was, zag ik Onze Lieve Heer en Onze Lieve
Vrouw, die mij Onze Lieve Vrouw van de Smarten leek, Onze
Lieve Heer leek de wereld te zegenen op dezelfde manier als de
H.Jozef. Ook deze verschijning verdween weer en ik denk, dat ik
Onze Lieve Vrouw nog zag, gekleed als Onze Lieve Vrouw van
de Karmel.
NAWOORD
Ziedaar, Excellentie, de geschiedenis van de verschijningen
van Onze Lieve Vrouw in de Cova da Iria, in 1917. Altijd wanneer
ik er om een of andere reden over moest praten, probeerde ik het
zo kort mogelijk te doen, om de intiemste gedeelten, waarvan de
onthulling me zoveel moeite kostte, alleen voor mijzelf te houden.
Maar omdat ook die gedeelten God toebehoren en niet mij en hij
ze nu in de persoon van u opeist, geef ik ze prijs. Ik geef terug wat
niet van mij is. Er is niets dat ik met opzet achterhoud. Ik geloof
dat alleen een paar kleinigheden ontbreken aan de smeekbeden
die ik gedaan heb. Omdat het louter materiële zaken betrof, heb
ik daar niet zoveel belang aan gehecht en misschien hebben ze
zich daarom niet zo levendig in mijn geheugen geprent. En ja, het
waren er zoveel, zo heel veel! Misschien kwam het doordat ik
zoveel moeite deed om me de ontelbare vragen te herinneren,
dat men bij vergissing dacht dat de oorlog diezelfde dag nog, de
dertiende, zou ophouden 19 .
Veel mensen waren verbaasd over het geheugen dat God
me heeft willen geven. Door zijn oneindige goedheid ben ik hierin
zeer bevoorrecht, in alle opzichten. Maar bij bovennatuurlijke zaken
19 Lucia deed die uitspraak niet categorisch. Zij zei dit onder de druk van de
vele, aanhoudende vragen die haar gesteld werden.
189

is dat niet te verwonderen, want ze prenten zich zo diep in je
geest dat je ze haast niet kán vergeten. Dat wil zeggen, men
vergeet de betekenis, waar het eigenlijk om gaat niet, tenzij God
wil dat ook dat vergeten wordt.
190
NOG ENIGE AANTEKENINGEN OVER JACINTA
Dr. Galamba vraagt me ook of ik nog een gunst kan opschrijven,
die op voorspraak van Jacinta is verkregen. Ik heb even
nagedacht en herinner me er maar twee.
1. Een wonderbare genezing
De eerste keer dat de goede mevrouw Emília, over wie ik in
het tweede geschrift over Jacinta schreef, mij kwam halen om me
mee te nemen naar Olival, naar het huis van mijnheer pastoor,
ging Jacinta met me mee. Toen we in het dorp waar die goede
weduwe woonde, aankwamen, was het avond. Niettemin verspreidde
het nieuws dat wij daar waren zich als snel en in een
mum van tijd was het huis van mevr. Emília omsingeld door een
zwerm mensen. Ze wilden ons zien, vragen stellen, gunsten
vragen, enz. Er was ook een vrome vrouw die de gewoonte had
bij haar thuis de rozenkrans te bidden met de mensen uit het dorp
die dat ook wilden. Die mensen nu kwamen vragen of wij naar dat
huis wilden komen om het rozenhoedje mee te bidden. Wij wilden
ons verontschuldigen en zeiden dat wij het al met mevr, Emília
gebeden hadden, maar ze drongen zó aan dat er niets anders op
zat dan maar mee te gaan. Op het nieuws dat wij kwamen ijlde
het volk en masse naar die dame, in de hoop een mooi plaatsje te
bemachtigen. Des te beter, zo hadden wij de weg vrij. Onderweg
kwam een meisje van rond de twintig ons huilend tegemoet. Zij
wierp zich op haar knieën en vroeg of wij tenminste een Weesgegroetje
bij haar thuis kwamen bidden voor de genezing van
haar vader, die al meer dan drie jaar geen rust had door een
aanhoudende hik.
Tegen een toestand als die kon je geen ‘nee’ zeggen. Ik
hielp het arme meisje opstaan. Omdat het al laat in de avond was
(wij liepen bij het licht van een paar lantaarns), zei ik tegen Jacinta
dat zij in het huis van dat meisje moest blijven terwijl ik met al die

mensen het rozenhoedje ging bidden. Op de terugweg zou ik haar
dan ophalen. Dat wilde zij wel. Toen ik terug kwam, liep ik het huis
in. Daar zat Jacinta, in een stoel en tegenover haar een man, niet
erg oud maar sprietmager en huilend van ontroering. Er stonden
enkele mensen, ik denk gezinsleden, om hem heen. Toen Jacinta
mij zag, stond ze op en beloofde hem in haar gebed niet te zullen
vergeten. Daarna gingen we weer naar het huis van mevr. Emília.
De volgende dag gingen we al vroeg in de ochtend naar
Olival en pas na drie dagen kwamen we terug. Bij het huis van
mevr. Emília kwam het bewuste meisje ons opzoeken, nu in
gezelschap van haar vader, die er al veel beter uitzag, zonder dat
nerveuze uiterlijk en die hinderlijke hik. Iedere keer als ik daar
even kwam, kwam dat goede gezin mij zeggen hoe dankbaar ze
waren en dat de zieke helemaal genezen was en die hik nooit
meer was teruggekomen.
2. De terugkeer van een ‘verloren zoon’
De andere gunst betreft een tante van me, Vitória genaamd,
die in Fatima woonde. Deze had een zoon die terecht de ‘verloren
zoon’ genoemd zou kunnen worden. Waarom, weet ik niet maar
geruime tijd geleden had hij het ouderlijk huis verlaten en niemand
wist wat er van hem geworden was. Verdrietig kwam mijn tante op
zekere dag naar Aljustrel om te vragen voor die zoon te bidden.
Toen ze mij niet vond, vroeg ze het aan Jacinta. Deze beloofde
voor hem te zullen bidden. Na een paar dagen kwam de zoon
thuis, vroeg vergiffenis aan zijn ouders en ging vervolgens naar
Aljustrel om zijn miserabele lotgevallen te vertellen.
Hij vertelde dat hij eerst alles wat hij bij zijn ouders had
gestolen, had opgemaakt en daarna een tijd rondzwierf totdat hij,
waarom weet ik niet meer, in de gevangenis van Torres Novas
terecht kwam. Hij had al geruime tijd ‘gezeten’, toen het hem in
een nacht lukte te ontsnappen. Voortvluchtig, dwaalde hij in de
nacht over bergen en door onbekende dennenbossen.
Hij voelde zich volledig verloren en, bang als hij was gepakt
te worden en beangstigd door de stikdonkere, stormachtige nacht,
zocht hij als laatste redmiddel zijn toevlucht in het gebed. Hij viel
op z’n knieën en bad. Na een paar minuten, beweerde hij, verscheen
Jacinta hem. Ze nam hem bij de hand en bracht hem naar
191

de asfaltweg die leidt van Alqueidão naar Reguengo en maakte
hem duidelijk dat hij langs die weg verder moest gaan. Tegen de
ochtend bevond hij zich op de weg naar Boleiros, herkende het
punt waar hij was en ging ontroerd naar het huis van zijn ouders.
Hij beweerde dus dat Jacinta hem was verschenen en dat
hij haar zeer goed had herkend. Ik vroeg aan Jacinta of het waar
was dat zij daar met hem was geweest. Zij antwoordde: welnee en
die dennenbossen waar hij in gezworven had, kende ik niet eens.
– Ik heb alleen maar vurig tot Onze Lieve Vrouw voor hem
gebeden uit medelijden met tante Vitória.
– Hoe kon dat dan?
– Dat weet ik niet. God weet het.
1. Nog één vraag
192
IV. JACINTA’S FAAM VAN HEILIGHEID
Nu hoef ik nog maar één vraag van Dr. Galamba te beantwoorden,
namelijk:
– Wat voelden de mensen als ze bij Jacinta waren?
Daar kan ik maar beperkt op antwoorden, omdat ik meestal
niet weet wat er in het binnenste van anderen omgaat. Zodoende
ken ik hun gevoelens niet. Daarom kan ik alleen maar iets zeggen
over wat ik zelf voelde en een of andere gevoelsuiting van andere
personen beschrijven.
2. Jacinta, spiegel van God
Wat ikzelf voelde was wat men gewoonlijk voelt in de
nabijheid van iemand die volledig in gemeenschap lijkt te staan
met God.
Jacinta gedroeg zich altijd ernstig en bescheiden, maar
vriendelijk. Uit alles wat zij deed bleek de aanwezigheid van God,
zoals dat voorkomt bij zeer deugdzame, oudere personen. Ik heb
bij haar nooit iets gezien van dat overdreven verzot zijn op tierelantijnen
en spelletjes (dat wil zeggen, ná de verschijningen, want
daarvóór was zij nummer één in grillen en grollen).
Ik kan niet zeggen dat de kinderen even snel op háár af
kwamen als op mij. Dat was misschien omdat zij niet zo veel liedjes

en verhaaltjes kende om aan ze te leren en hen ermee bezig te
houden. Het kan ook zijn omdat haar gedrag te ver boven haar
leeftijd uitstak. Wanneer een kind of zelfs een volwassene, in haar
bijzijn iets onbetamelijks zei of deed, dan gaf zij hun een berisping
en zei:
– Dat mag u niet doen, u beledigt God en hij is al zo erg
beledigd!
Als zo iemand dan terugbeet, kind of volwassene, en haar
‘kwezeltje’, ‘heilig boontje’ of iets dergelijks noemde, wat herhaaldelijk
voorkwam, dan keek zij hen met een zekere strengheid aan
en ging weg zonder verder nog een woord te zeggen. Misschien
was dat een van de redenen waarom zij minder aardig gevonden
werd dan ik. Was ik bij haar, dan stonden er al vlug een stuk of
tien kinderen om ons heen, maar ik was nog niet weg of ze stond
weer alleen. Maar als ze eenmaal bij haar waren, schenen ze toch
graag bij haar te zijn. Ze omhelsden haar met die onschuldige
tederheid. Ook zongen en speelden ze graag met haar. Als ze er
niet was, vroegen ze me wel eens of ik haar wilde gaan halen. En
als ik dan zei dat ze niet komen wilde omdat ze stout waren,
beloofden ze dat ze lief zouden zijn als zij kwam:
– Ga haar halen en zeg dat we lief zullen zijn, als ze komt.
Wanneer ik haar tijdens haar ziekte een bezoekje bracht,
trof ik soms bij de deur een groepje kinderen aan, die op mij stonden
te wachten om naar binnen te gaan en haar te bezoeken. Het lijkt
wel of een zekere eerbied hen tegenhield. Ik vroeg Jacinta soms
voordat ik wegging:
– Wil je misschien dat ik aan een paar kinderen vraag om
bij je te blijven zodat je niet alleen bent?
– Ja graag! Maar alleen kinderen die kleiner zijn dan ik.
En dan riepen ze allemaal om het hardst:
– Mag ik blijven? Ik? Ik?
Daarna hield zij zich met hen bezig door ze het Onzevader,
het Weesgegroet en het kruisteken te leren en ook liedjes
ontbraken niet. Ze deed ook spelletjes met ze, op haar bed of als
ze wat beter was ergens in huis op de grond. Dan deden ze het
steentjesspel met behulp van appeltjes, kastanjes, eikels of droge
vijgen, enz. Mijn tante vulde de voorraad hiervan steeds aan, zodat
ze Jacinta gezelschap konden blijven houden.
193

Jacinta bad ook wel de rozenkrans met hen en gaf hen de
raad geen zonden te doen om Onze Lieve Heer niet te beledigen
en niet in de hel te komen. Er waren kinderen die daar bijna de
hele morgen en middag doorbrachten. Ze schenen zich prettig bij
haar te voelen. Maar als ze eenmaal weg waren, durfden ze niet
zo gauw bij haar terug te komen met die vrijheid, die kinderen
meestal hebben. Soms kwamen ze mij halen en vroegen ze of ik
met ze mee naar binnen wilde gaan. Ze stonden ook wel eens bij
de deur of ergens in de buurt van haar huis te wachten totdat mijn
tante of Jacinta zelf ze riep en vroeg of ze binnen wilden komen
om Jacinta te bezoeken. Het was alsof ze Jacinta wel erg mochten,
maar dat een zeker respect of verlegenheid een afstand schiep.
3. Jacinta, voorbeeld van deugdzaamheid
Grote mensen bezochten haar ook en bewonderden haar
gedrag, dat altijd gelijkmoedig, geduldig en pretentieloos was. Als
iemand haar vroeg of ze zich een beetje beter voelde, zei ze:
– Hetzelfde. Of:
– Ik geloof dat ik iets achteruit ga, dank u.
Was ze verdrietig, dan zei ze niets en de mensen bleven
rustig bij haar bed zitten. Het zag er naar uit dat ze zich daar
prettig voelden. Maar er vonden ook minutieuze en vermoeiende
ondervragingen plaats waarbij Jacinta niet het minste ongeduld
of tegenzin liet merken. Alleen zei ze achteraf tegen mij:
– Wat een hoofdpijn kreeg ik van het luisteren naar die
mensen! Nu ik me niet voor die mensen kan verstoppen breng ik
meer van zulke offertjes aan Onze Lieve Heer.
Buurvrouwen gingen soms met verstelgoed naast haar bed
zitten en zeiden:
– Ik ga een beetje zitten werken bij Jacinta. Ik weet niet wat
dat kind heeft maar je voelt je prettig bij haar.
Ze brachten hun kleine kinderen mee. Die speelden samen
met Jacinta en zo hadden de moeders meer tijd om te naaien. Als
iemand haar iets vroeg gaf ze vriendelijk maar kort antwoord. Als
iemand iets zei wat zij niet netjes vond reageerde ze onmiddellijk:
– Zoiets mag u niet zeggen. U beledigt God.
Als iemand iets over haar gezin vertelde, wat niet in de haak
was, dan antwoordde Jacinta hun:
194

– Zeg hun dat ze dat niet mogen doen want anders komen
ze in de hel!
Ging het over grotere kinderen:
– Zeg tegen ze dat ze niets mogen doen wat zonde is want
zo beledigen ze God en dan kunnen ze veroordeeld worden.
Mensen die van ver kwamen en haar uit nieuwsgierigheid of
godsvrucht kwamen bezoeken leken iets bovennatuurlijks in haar
nabijheid te voelen. Ze zeiden wel eens, als ze bij mij thuis kwamen
om met mij te praten:
– Wij komen zojuist van Jacinta en Francisco. Bij hen voel
je een niet nader te omschrijven bovennatuurlijke sfeer.
Soms vroegen ze mij of ik kon uitleggen waar dat gevoel
vandaan kwam. Omdat ik het niet wist, haalde ik mijn schouders
op en zei niets. Deze reactie op hun bezoek heb ik herhaaldelijk
gehoord.
Op zekere dag kwamen twee priesters en een heer naar ons
huis. Terwijl mijn moeder opendeed en hen verzocht plaats te
nemen, kon ik naar de zolder om me te verstoppen. Na de
ontvangst liet mijn moeder hen even alleen om mij uit de tuin te
halen, waar ze me zo-even nog had gezien. Intussen bespraken
die heren hun vorige bezoek:
– Eens zien, wat dit meisje te vertellen heeft, zei de mijnheer.
Op mij hebben de onschuld en oprechtheid van Jacinta en
Francisco diepe indruk gemaakt. Als dit kind zich niet tegenspreekt,
dan geloof ik er in.
– Ik weet niet wat het voor gevoel was, dat ik bij die twee
kinderen had! Het is alsof je iets bovennatuurlijks merkt, voegde
een van de priesters er aan toe. Het deed me innerlijk goed met
hen te praten.
Mijn moeder vond me niet en de beste heren moesten het
voor lief nemen dat ze mij niet te spreken kregen.
Soms zei mijn moeder tegen de bezoekers:
– Ze gaat wel eens met andere kinderen spelen en dan is ze
opeens spoorloos verdwenen!
– Wat jammer. We vonden het zo fijn om met die andere
twee te praten, maar we komen nog wel eens terug.
Op een zondag vroegen mijn vriendinnetjes uit de Moita,
Maria, Rosa en Anna Caetano en Maria en Anna Brogueira na de
Mis aan mijn moeder of ik die dag bij hen mocht spelen. Als ze dat
195

goed vond, vroegen ze of ik Jacinta en Francisco mee wilde
nemen. Ook mijn tante vond het goed en zo gingen wij dus naar
de Moita. Na het middageten begon Jacinta te knikkebollen van
de slaap. Mijnheer José Alves vroeg toen aan een van zijn nichtjes
of zij haar naar bed wilde brengen. Even later sliep ze als een
roos. Er kwamen mensen uit het gehucht bij ons om de middag
met ons door te brengen. Iedereen wilde Jacinta graag zien en ze
gluurden door een kier van de deur of ze al wakker was. Ze stonden
verbaasd dat ze zo diep lag te slapen, met een glimlach om haar
mond, het gezichtje van een engel en haar handjes gevouwen en
naar omhoog gericht. De kamer liep vol met nieuwsgierigen.
Iedereen wilde haar zien en moest weer plaats maken voor
anderen. De vrouw van mijnheer José Alves en haar nichtjes
zeiden:
– Ze moet een engeltje zijn.
Met een zekere eerbied bleven de mensen geknield bij haar
bed, totdat ik haar rond half vijf kwam roepen om het rozenhoedje
te bidden in de Cova da Iria en daarna naar huis te gaan.
De nichtjes van mijnheer José Alves zijn de zo-even genoemde
Rosa en Ana Caetano.
4. Francisco was anders
Francisco was ook op dat punt een beetje anders. Altijd
glimlachend, vriendelijk en toegeeflijk, speelde hij met iedereen,
wie het ook was. Hij berispte niemand. Alleen trok hij zich soms
terug, als iets niet door de beugel kon. Als iemand dan vroeg
waarom hij weg ging, zei hij:
– Omdat jullie niet goed zijn.
Of:
– Omdat ik niet meer wil spelen.
Tijdens zijn ziekte kwamen de kinderen met de grootste
vrijheid bij hem op bezoek. Ze stonden bij het raam met hem te
praten en vroegen of het al beter ging enz. Maar als je aan hem
vroeg of hij het leuk vond als een paar kinderen bij hem bleven
spelen, dan zei hij: nee. Hij was liever alleen.
– Ik heb alleen graag dat jij en Jacinta hier zijn.
Tegenover volwassen was hij zwijgzaam en beantwoordde
hij hun vragen met weinig woorden. De mensen die hem bezochten,
196

zowel uit het dorp als van buiten, gingen naast zijn bed zitten,
soms lange tijd en zeiden:
– Ik weet niet wat dat is bij Francisco, maar je voelt je er
goed.
Enige buurvrouwen gaven op zekere dag, nadat ze een tijdje
in de kamer van Francisco geweest waren, de volgende indruk
weer:
– Het is een mysterie wat je niet begrijpt. Het zijn kinderen
als de andere. Ze zeggen niets en toch voel je bij hen iets dat
anders is dan bij andere kinderen.
– Als je bij Francisco de kamer ingaat, krijg je het gevoel of
je de kerk binnengaat, zei een buurvrouw van mijn tante, Romana
geheten, hoewel ze niet in de gebeurtenissen scheen te geloven.
Bij die groep waren er nog drie: een was de vrouw van Manuel
Faustino, een van José Marto en de derde van José Silva.
Mij verbaast het niet dat die mensen die gevoelens kregen.
Het waren immers personen die alleen maar opgingen in de
materiële dingen van het aardse, vergankelijke leven. Hier verhief
alleen al de aanblik van die kinderen hun gedachten naar de
Moeder van de hemel, met wie ze in gemeenschap leken te zijn.
En ook naar de eeuwigheid, waarheen zij de kinderen, blij en
gelukkig, zien klaar staan om te vertrekken. Naar God, van wie ze
meer houden dan van hun eigen ouders. En tenslotte verwijzen
zij hen naar de hel, die de kinderen hun voorhouden als ze
doorgaan zonden te bedrijven. Maar als die goede mensen, zo
gewend alleen de materiële kant van het leven te zien, hun geest
ook maar even wisten te verheffen, dan hadden ze zonder moeite
gezien dat er in deze kinderen iets was dat hen onderscheidde.
Hier schiet me een ander voorval te binnen in verband met
Francisco, dat ik nog even wil vertellen.
Op zekere dag bezocht een vrouw uit Casa Velha Francisco
in zijn kamer en, bedroefd en bezorgd omdat haar man pas een
zoon het huis had uitgezet, vroeg zij om de gunst van een
verzoening tussen vader en zoon. Francisco antwoordde:
– Maakt u zich niet ongerust. Binnenkort ga ik naar de hemel
en daar zal ik die gunst aan Onze Lieve Vrouw vragen.
Hoeveel dagen dat waren vóór zijn dood weet ik niet precies
meer, maar ik weet nog wel dat die zoon op de middag van de
sterfdag van Francisco voor de tweede keer vergiffenis aan zijn
197

vader vroeg (deze had het hem al één keer geweigerd omdat hij
zich niet aan zijn voorwaarden wilde houden). Nu onderwierp hij
zich aan alles wat de vader van hem vroeg en de vrede in dat huis
was hersteld. Een zus van die jongen, Leocádia geheten, trouwde
later met een broer van Jacinta en Francisco en is nu moeder van
dat nichtje van Francisco en Jacinta dat u, Excellentie, een tijdje
geleden in de Cova da Iria heeft zien intreden als zuster van de
Dorothea’s.
198
NAWOORD
Excellentie, ik geloof dat ik alles heb opgeschreven wat u
aan mij heeft gevraagd. Tot nu toe had ik altijd geprobeerd de
meest persoonlijke gedeelten van de verschijningen van Onze
Lieve Vrouw te verbergen. Telkens al ik er over moest praten,
probeerde ik er luchtig overheen te stappen om maar niet te hoeven
uiten wat ik liever voor mezelf hield. Maar nu, gedwongen door de
gehoorzaamheid, zeg ik: vaarwel hartsgeheimen! En ik blijf achter
als een skelet, ontdaan van alles, ja zelfs van het leven, geplaatst
in het nationaal Museum, om de bezoekers te herinneren aan de
ellende en nietigheid van alles wat voorbij gaat. Anderzijds zal ik
zo beroofd in het Wereldmuseum staan, niet om de voorbijgangers
aan de misère en nietigheid te herinneren maar aan de grootsheid
van de goddelijke barmhartigheid.
Moge de goede God en het Onbevlekt Hart van Maria zich
verwaardigen de armelijke offers te aanvaarden die zij mij in hun
goedheid hebben gevraagd, om in de zielen de geest van geloof,
van vertrouwen en van liefde te verlevendigen!
Tuy, 8 december 1941.

BIJVOEGSEL I
INLEIDNG
De tekst die nu volgt is een document dat Lucia eind 1927 schreef
in opdracht van haar geestelijk leidsman, de eerwaarde pater Aparício
s.j. Kort na deze verschijning, op 10 december 1925, stelde zij in haar
cel een eerste geschrift op, dat zij daarna zelf heeft vernietigd. Het hier
volgende document is dus de tweede versie, overigens helemaal gelijk
aan de eerste. Zuster Lucia heeft er alleen de inleiding aan toegevoegd,
gedateerd op 17 december. In die inleiding legt de zieneres uit hoe zij de
toestemming verkreeg vanuit de hemel, om een gedeelte van het geheim
bekend te maken.
Dit document noemen wij: ‘Tekst van de grote belofte van het
Hart van Maria’. Inderdaad, het is de uitdrukking van de barmhartige,
zomaar gekregen Wil van God, die ons een gemakkelijk en veilig middel
tot redding geeft, omdat het steunt op de gezondste katholieke traditie
over de verlossingskracht van de voorspraak van Maria.
In deze tekst kunnen wij lezen aan welke voorwaarden voldaan
moet worden om te beantwoorden aan de oproep tot het houden van de
Vijf Eerste Zaterdagen van de maand tot eerherstel voor de beledigingen
van het Hart van Maria. En nooit zal deze diepere intentie tot eerherstel
van het Hart van Maria vergeten mogen worden.
TEKST VAN DE GROTE BELOFTE
VAN HET HART VAN MARIA,
BIJ DE VERSCHIJNING IN PONTEVEDRA, SPANJE:
J.M.J.
Op 17 december vroeg zij voor het tabernakel aan Jezus,
hoe zij kon voldoen aan wat aan haar werd gevraagd en of de
oorsprong van de devotie tot het Onbevlekt Hart van Maria was
ingesloten in het geheim dat de H.Maagd haar had toevertrouwd.
Jezus liet haar zeer duidelijk het volgende horen:
– Dochter van me, schrijf wat aan u wordt gevraagd. Schrijf
ook alles wat de H.Maagd u gevraagd heeft bij de verschijning
waarin ze over deze devotie sprak. Blijf zwijgen over de rest van
het geheim.
Wat in 1917 hierover werd meegedeeld was het volgende:
zij vroeg om hen naar de hemel te halen. De H.Maagd antwoordde:
199

– Ja, Jacinta en Francisco haal ik binnenkort naar de hemel,
maar jij 1 blijft nog een tijdje hier. Jezus wil zich van jou bedienen
om mij te laten kennen en beminnen. Hij wil in de wereld de
godsvrucht tot mijn Onbevlekt Hart verspreiden. Aan wie haar ten
uitvoer brengt, beloof ik de zaligheid en die zielen zullen door
God bemind worden als bloemen, door mij geplaatst om zijn troon
te versieren.
– Blijf ik hier dan helemaal alleen? vroeg ik beteuterd.
– Nee, kindje. Ik zal je nooit in de steek laten. Mijn Onbevlekt
Hart zal je toevlucht zijn en de weg die je naar God zal voeren.
Op 10 december 1925 verscheen haar de H.Maagd met,
zwevend in een lichtende wolk, een jongen naast haar. De H.Maagd
legde een hand op haar schouder en liet tegelijkertijd een Hart
zien dat ze in haar andere hand hield, omgeven met doornen.
Op hetzelfde ogenblik zei de jongen:
– Heb medelijden met het Allerheiligste Hart van je Moeder,
dat bedekt is met doornen waarmee de ondankbare mensen het
ieder ogenblik doorboren, zonder dat iemand een akte tot eerherstel
doet om haar ervan te ontdoen.
Daarna zei de Allerheiligste Maagd:
– Mijn kind, kijk naar mijn Hart, dat bedekt is met doornen
waarmee de ondankbare mensen het ieder ogenblik doorboren,
door godslasteringen en ondankbaarheid. Probeer jij tenminste
mij te troosten en vertel dat ik ieder die gedurende vijf maanden
op de eerste zaterdag biechten, de H.Communie ontvangen, het
rozenhoedje bidden, mij vijftien minuten gezelschap houden en
mediteren over de vijftien mysteries van de rozenkrans met de
bedoeling mij te troosten, in het uur van hun dood zal bijstaan met
de nodige genaden voor hun ziel.
Op 15 februari 1926 verscheen haar het kindje Jezus weer.
Hij vroeg of zij de devotie tot zijn Allerheiligste Moeder al had
verspreid. Zij legde uit welke moeilijkheden haar biechtvader
ondervond en dat Moeder Overste bereid was haar te verspreiden
maar dat de biechtvader gezegd had dat het haar alleen niet zou
lukken. Jezus antwoordde:
1 Wij respecteren hier de wens van zuster Lucia. Eerst had zij haar naam
geschreven en daarna kraste zij hem door, maar niet zo, dat hij onleesbaar
werd.
200

– Het is waar dat uw Overste alleen niets vermag, maar met
mijn genade kan ze alles.
Ze wees op de moeilijkheid die sommige mensen ondervonden
om op de zaterdag te biechten en ze vroeg of de wekelijkse
biecht mocht gelden.
– Ja, de biecht kan zelfs veel langer geleden zijn, op
voorwaarde dat de mensen op het moment dat zij mij ontvangen
in staat van genade zijn en dat zij de bedoeling hebben het Hart
van Maria te troosten.
Zij vroeg:
– Jezus, hoe gaat dat met degene die vergeet die intentie te
maken?
Jezus antwoordde:
– Zij kunnen dat doen bij de eerstvolgende biecht.
Een paar dagen daarna schreef zuster Lucia haar verslag en dat
werd opgestuurd naar Mgr. Manuel Pereira Lopes, de latere Vicaris
Generaal van het bisdom O Porto, die de biechtvader van Lucia was
tijdens haar verblijf in het internaat van Vilar, in de stad O Porto. Dit
onuitgegeven document is gepubliceerd door Mgr. Dr. Sebastião Martins
dos Reis in zijn boek: ‘Uma vida ao serviço de Fátima’ (Een leven in
dienst van Fatima), blz. 336-357.
Op de vijftiende (van februari 1926) had ik het erg druk met
mijn werk en zelfs dat herinner ik me haast niet meer. Ik ging een
afvalbak buiten de tuin zetten, waar ik een paar maanden terug
een kind had gesproken. Ik had gevraagd of het ‘t Weesgegroet
kende. Toen het kind zie dat hij het kende, had ik gevraagd om
het dan eens op te zeggen, zodat ik het zou kunnen horen. Het
kind wilde het niet alleen doen en daarom zegde ik het samen
met hem drie keer op. Daarna vroeg ik hem om het nu eens alleen
op te zeggen. Het kind bleef zijn mond houden en kon het niet
alleen opzeggen. Toen vroeg ik hem of hij de kerk Santa Maria
wist. Die kende hij. Ik zei toen tegen hem dat hij daar iedere dag
naartoe moest gaan en zeggen: ‘Hemelse Moeder, geef mij uw
kind Jezus’. Dat leerde ik dus aan het kind en toen ging ik weg.
Op 15 februari 1926, toen ik weer zoals gewoonlijk, op die
plek terug kwam, zag ik daar een kind en het leek mij hetzelfde. Ik
vroeg het toen:
– Heb je het Kindje Jezus aan de Hemelse Moeder gevraagd?
201

Het kind keek me aan en zei:
– En heb jij datgene over de wereld verspreid wat de Hemelse
Moeder je heeft gevraagd?
Op dat ogenblik veranderde het kind in een schitterende
jongeman. Toen ik merkte dat het Jezus was, zei ik:
– Mijn Jezus! U weet heel goed wat mijn biechtvader mij
heeft gezegd in de brief die ik u heb voorgelezen. Hij zei dat die
verschijning zich zou moeten herhalen; dat er feiten zouden
moeten zijn die de verschijningen geloofwaardig zouden kunnen
maken; en Moeder Overste alleen kon niets doen ter verbreiding
van dit feit.
– Inderdaad, Moeder Overste alleen kan niets doen, maar
met mijn genade kan ze alles. En het is voldoende dat je
biechtvader je toestemming geeft en dat moet je Overste zeggen,
zodat men er in kan geloven, zelfs zonder te weten aan wie het is
geopenbaard.
– Maar mijn biechtvader zei in zijn brief dat die devotie
helemaal niet nodig was voor de wereld, omdat er al veel zielen
waren die u ontvingen op de eerste zaterdagen, ter ere van de
H.Maagd en de geheimen van de rozenkrans.
– Mijn dochter, het is waar dat veel zielen ermee beginnen,
maar weinig blijven het tot het einde doen. En de zielen die het tot
het eind volhouden, doen dat om de genaden te kunnen ontvangen
die daarin beloofd worden. En degenen die de vijf eerste
zaterdagen met eerbied en met de bedoeling eerherstel te brengen
aan het Hart van je Hemelse Moeder, zijn mij aangenamer dan
degenen die lauw en onverschillig de vijftien eerste zaterdagen
houden…
202
BIJVOEGSEL II
INLEIDING
De tekst van dit bijvoegsel is geen eigenhandig geschreven
document van zuster Lucia, maar bezit alle waarborgen voor de echtheid
ervan, gezien het feit dat haar eigen geestelijk leidsman, toentertijd de
eerw. pater José Bernardo Gonçalves s.j. hem letterlijk heeft overgeschreven
van de aantekeningen van de zieneres.
De verschijning waar de tekst over spreekt, had zuster Lucia op
13 juni 1929 in de kapel in Tuy, Spanje.

Zij begint met te spreken over het visioen van de Allerheiligste
Drieëenheid, die de verschijning van de Maagd Maria begeleidt, waarin
deze haar Hart toont zoals bij de verschijningen van juni en juli 1917. De
belofte die zij bij die gelegenheid deed, wordt nu werkelijkheid. En zuster
Lucia hoort de Maagd Maria vragen om de toewijding van Rusland aan
het Onbevlekt Hart, in duidelijk omschreven omstandig-heden.
TEKST VAN HET VERZOEK
OM DE TOEWIJDING VAN RUSLAND
Pater Gonçalves kwam een paar keer biechthoren in onze
kapel. Ik biechtte ook bij de eerwaarde en omdat we elkaar goed
begrepen ging hij daarmee door gedurende de drie jaar dat hij
daar assistent was.
Het was in die periode dat Onze Lieve Vrouw mij meedeelde
dat de tijd gekomen was waarop ze wilde dat ik aan de Kerk
kenbaar maakte dat zij wenste dat Rusland aan haar werd toegewijd
evenals haar belofte het te zullen bekeren…De mededeling ging
als volgt:
13 juni 1929. Ik had aan mijn superieuren en biechtvader
toestemming gevraagd en gekregen om mijn ‘heilig uur’ te houden
van elf tot twaalf uur ’s avonds, van donderdag op vrijdag. Toen ik
op zekere avond rond middernacht alleen was, knielde ik in het
midden van de kapel tussen de communiebanken om er voorovergebogen
de gebeden van de engel te bidden. Toen mij dat te
vermoeiend werd, ging ik staan en vervolgde ik mijn gebed met
uitgestrekte armen. Het enige licht dat er was kwam van de
godslamp. Opeens was de hele kapel verlicht met een bovennatuurlijk
licht en op het altaar verscheen een lichtend kruis dat
reikte tot aan het plafond. In het helderste licht, aan het boveneind
van het kruis, zag ik het gelaat van een man met zijn lichaam tot
aan het middel en een duif op de borst, eveneens van licht; en
aan het kruis genageld, het lichaam van een andere man. Een
stukje onder de taille zag ik, in de lucht zwevend, een kelk en een
grote hostie waar enkele druppels bloed op vielen, die dropen van
het gelaat van de gekruisigde en uit een wond in de borst. Die
druppels gleden over de hostie heen en vielen in de kelk. Onder
de rechterarm van het kruis stond Onze Lieve Vrouw (het was
Onze Lieve Vrouw van Fatima met haar Onbevlekt Hart… in haar
203

linkerhand, … zonder zwaard of rozen, maar met een doornenkroon
en vlammen…) met haar Onbevlekt Hart in haar hand… Onder de
linkerarm vormden grote letters, als van kristalhelder water dat op
het altaar stroomde, deze woorden: “Genade en Barmhartigheid”.
Ik begreep dat mij het geheim van de Allerheiligste
Drieëenheid was getoond en over dit mysterie ontving ik licht dat
ik niet bekend mag maken.
Daarna zei Onze Lieve Vrouw tegen mij:
– Het uur is aangebroken waarop God aan de H.Vader vraagt
om, in vereniging met alle bisschoppen van de wereld, de
toewijding van Rusland aan mijn Onbevlekt Hart te doen en ik
beloof het door dit middel te redden. De zielen die door de
goddelijke Gerechtigheid worden veroordeeld wegens zonden die
zij tegen mij hebben bedreven zijn zo talrijk, dat ik eerherstel kom
vragen: offer je op voor deze intentie en bid.
Ik deed hierover verslag aan mijn biechtvader, die mij vroeg
op te schrijven wat Onze Lieve Vrouw wilde dat er gedaan werd.
Later zei Onze Lieve Vrouw tegen me, als klacht in een
persoonlijke mededeling:
– Er is niet aan mijn verzoek voldaan!...
Zoals de koning van Frankrijk 1 , zullen ze er later spijt van
krijgen en het alsnog doen, maar dan is het te laat. Rusland zal
zijn dwalingen al over de wereld hebben verspreid, wat oorlogen
en vervolgingen voor de Kerk tot gevolg heeft. De H.Vader zal
veel te lijden hebben.
1 In 1689, een jaar voor haar dood, probeerde de heilige Margaretha Maria op
diverse manieren en langs verschillende wegen de ‘Zonnekoning”, Lodewijk XIV
van Frankrijk, een bericht te doen toekomen met een boodschap van het H.Hart
van Jezus waarin vier verzoeken gedaan worden: Het Heilig Hart van Jezus op
de koninklijke vlaggen afdrukken; een tempel bouwen te zijner ere, waar hij het
eerbetoon van het hof zou ontvangen; de koning moest hem aan zijn Heilig Hart
toewijden; en de koning moest zijn autoriteit inzetten bij de H.Stoel om een H.Mis
te laten opdragen ter ere van het Heilig Hart van Jezus.
Maar er werd niets bereikt. Het schijnt zelfs dat de boodschap nooit bij de koning
is aangekomen.
Pas een eeuw later zou de koninklijke familie die boodschap beantwoorden,
voor zover dat mogelijk was. In 1792 kwam Lodewijk XVI op het idee van zijn
eed aan het Hart van Jezus, maar dat kon hij pas doen in de gevangenis van de
tempel, waarbij hij beloofde dat hij, wanneer hij vrij zou zijn, alle verzoeken van
de H.Margaretha Maria zou inwilligen.
Voor de Goddelijke Voorzienigheid was dat echter te laat: op 21 januari 1793
werd Lodewijk XVI onder de guillotine gedood.
204

BIJVOEGSEL III
Het best bewaarde gedeelte van het ‘Geheim’ van Fatima, met
een begeleidend commentaar van de Congregatie voor de Geloofsleer,
werd gepubliceerd op 26 juni 2000. Door de verspreiding hiervan verwierf
de Boodschap van Fatima buitengewone actualiteit en waarde.
Wij geven hier de volledige tekst van genoemd document weer.
DE BOODSCHAP VAN FATIMA
Inleiding
Bij de overgang van het tweede naar het derde millennium
besloot Paus Johannes Paulus II de tekst van het derde deel van het
‘Geheim van Fatima’ te publiceren.
De twintigste eeuw was een van de stormachtigste in de
geschiedenis van de mensheid, met als tragisch hoogtepunt de wrede
moordaanslag op de ‘Lieve Christus op aarde’. Nu wordt een reeks
historische gebeurtenissen ontsluierd waardoor het mogelijk wordt
gemaakt hen in een dieper, meer spiritueel perspectief te interpreteren,
anders dan de huidige mentaliteit die zo vaak besmeurd is met
rationalisme.
Door de geschiedenis heen zijn er altijd bovennatuurlijke
verschijningen en tekenen geweest die de gebeurtenissen van de
mensheid beïnvloeden en de bewegingen in de wereld volgen, tot
verbazing van gelovigen en niet gelovigen. Die uitingen kunnen nooit
in strijd zijn met de inhoud van het geloof en moeten daarom
samenvallen met het centrale punt van de Openbaring van Christus:
de liefde van de Vader die de mensen aanspoort tot bekering en de
genade geeft om zich met de toewijding van een kind op Hem te
verlaten. Zo is ook de Boodschap van Fatima die ons, met haar
dringende oproep tot bekering en boete, recht naar het hart van het
evangelie voert.
Fatima is ongetwijfeld de meest profetische van de moderne
verschijningen. Het eerste en tweede deel van het ‘geheim’ – die hierna
afgedrukt worden, om de documentatie volledig te maken – hebben
vooral betrekking op het afschrikwekkende visioen van de hel, de
devotie tot het Onbevlekt Hart van Maria, de Tweede Wereldoorlog
en tenslotte de voorspelling van het enorme kwaad dat Rusland de
mensheid zal aandoen door van het christelijk geloof af te vallen en
het communistische totalitaire systeem aan te hangen.
205

In 1917 kon niemand zich dit alles hebben voorgesteld: de drie
herdertjes van Fatima zien, horen en onthouden en Lucia, de overlevende
getuige, schrijft alles op nadat de bisschop van Leiria haar
dat had opgedragen en Onze Lieve Vrouw haar de toestemming ervoor
had gegeven.
Voor de weergave van de eerste twee delen van het ‘geheim’,
die al gepubliceerd waren en dus bekend zijn, hebben wij de tekst
gekozen die zuster Lucia schreef in haar derde Herinneringen, van 31
augustus 1941. In haar vierde Herinneringen, van 8 december 1941,
zou zij nog enkele aantekeningen toevoegen.
Het derde deel van het ‘geheim’ werd geschreven ‘in opdracht
van Z.Exc. de Bisschop van Leiria en de Allerheiligste Moeder…’ op 3
januari 1944.
Hiervan bestaat slechts één manuscript, dat hier fotostatisch
weergegeven is. Aanvankelijk was de verzegelde enveloppe in
bewaring bij de bisschop van Leiria. Om het ‘geheim’ beter veilig te
stellen, werd de enveloppe op 4 april 1957 in de Geheime Archieven
van de H.Stoel geplaatst. De bisschop van Leiria stelde zuster Lucia
hiervan op de hoogte.
Volgens aantekeningen van het Archief bracht de Commissaris
van het Heilig Officie, Pater Paul Philippe o.p. met toestemming van
kardinaal Alfredo Ottaviani, op 17 augustus 1959 de enveloppe met
het derde deel van het ‘Geheim van Fatima’ naar paus Johannes XIII.
Na ‘enige aarzeling’ zei Zijne Heiligheid: ‘Wij wachten nog. Ik zal bidden.
Ik zal jullie laten weten wat ik besloten heb’. 1
1 In het dagboek van Johannes XIII, op 17 augustus 1959, staat: ‘Audiënties:
P.Philippe, commissaris van het Heilig Officie, die mij de brief bracht met het
derde deel van de geheimen van Fatima. Ik ga het lezen met mijn biechtvader’.
206

Wat paus Johannes XIII besloot was, de verzegelde enveloppe
terugsturen naar het H.Officie en het derde deel van het ‘geheim’
niet te publiceren.
Paulus VI las de inhoud samen met de Substituut Staatssecretaris,
Z. Exc. Don Angelo Dell’Acqua, op 27 maart 1965 en
bracht de enveloppe terug naar de Archieven van het H.Officie
omdat hij besloten had de tekst niet te publiceren.
Johannes Paulus II, van zijn kant, vroeg de enveloppe met
het derde deel van het ‘geheim’ na de moordaanslag op 13 mei 1981.
Op 18 juli 1981 gaf kardinaal Franjo Seper, prefect van de
Congregatie, twee enveloppen aan aartsbisschop Eduardo Martínez
Somalo, Substituut Staatssecretaris: een witte enveloppe met de
originele Portugese tekst van Zr.Lucia en een oranje met de
Italiaanse vertaling van het ‘geheim’. Op 11 augustus daarop volgend,
bracht aartsbisschop Martínez de beide enveloppen terug
naar het H.Officie. 2
Zoals bekend, dacht paus Johannes Paulus II er onmiddellijk
over om de wereld aan het Onbevlekt Hart van Maria toe te wijden.
Zelf stelde hij een gebed samen voor wat hij noemde een ‘Acte van
Toewijding’. Deze zou op 7 juni 1981 plechtig uitgevoerd worden in
de basiliek van Maria Maggiore, op het hoogfeest van Pinksteren,
de dag die was uitgekozen om de zestienhonderdste verjaardag
van het Eerste Concilie van Constantinopel en de vijftienhonderdste
verjaardag van het Concilie van Ephese te vieren. Omdat de paus
niet in staat was zelf aanwezig te zijn, zond hij zijn toespraak uit
over de radio. Hier volgt het gedeelte met de Acte van Toewijding:
“O, Moeder van alle mensen en volkeren, u kent al hun lijden
en hoop. In uw moederhart voelt u alle strijd tussen goed en kwaad,
tussen licht en duisternis, die de wereld teisteren: hoor onze
smeekbede die wij in de H.Geest rechtstreeks tot uw Hart richten
en omhels met uw liefde als Moeder en Dienstmaagd van de Heer
hen die het meest naar deze omhelzing uitzien en, ook hen op
wiens overgave u heel in ’t bijzonder wacht. Neem onder uw
2 Het verdient aanbeveling het commentaar van de H.Vader te lezen bij de
Generale Audiëntie van 14 oktober 1981 over ‘De gebeurtenis in mei: een
grote goddelijke beproeving’ in: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, IV, 2
(Vaticaanstad, 1981), 409-412.
207

moederlijke bescherming de gehele menselijke familie, die wij u
met heel ons hart toevertrouwen, o Moeder. Moge voor iedereen
een tijd van vrede en vrijheid, een tijd van waarheid, rechtvaardigheid
en hoop naderen”. 3
Om vollediger aan de verzoeken van Onze Lieve Vrouw te
voldoen, wilde de H.Vader, tijdens het heilig jaar van de Verlossing,
de Acte van Toewijding van 7 juni 1981, die in Fatima op 13 mei
1982 herhaald was, explicieter maken. En op 25 maart 1984, tijdens
het gedenken van het uitspreken van het fiat van Maria bij de
aankondiging, vertrouwde de H.Vader, in geestelijke vereniging met
de tevoren ‘genodigde’ bisschoppen van de hele wereld alle mannen
en vrouwen en de volkeren toe aan het Onbevlekt Hart van Maria,
met woorden die doen denken aan de aandoenlijke woorden die
hij gesproken had in 1981:
“O Moeder van alle mannen en vrouwen en van alle volkeren,
u die al hun lijden en hun hoop kent, u die als Moeder weet heeft
van al hun strijd tussen goed en kwaad, tussen licht en duisternis,
waardoor de moderne wereld wordt geteisterd, aanvaardt de roep
die wij op ingeving van de H.Geest rechtsreeks tot uw Hart richten:
Omhels met de liefde van de Moeder en de Dienstmaagd van de
Heer, deze mensenwereld van ons, die wij u toevertrouwen en aan
u opdragen, omdat wij vol zorg zijn voor de aardse en eeuwige
bestemming van de mensen en de volkeren.
Heel in het bijzonder vertrouwen wij u toe en dragen wij aan u
op al die personen en naties die het vooral nodig hebben aan u
toevertrouwd en opgedragen te worden.
“Aan u bevelen wij ons, heilige Moeder van God! Versmaad
onze gebeden die wij in onze ellende tot u richten, niet.”
Daarna vervolgde de paus met meer nadruk en gebruikmakend
van specifieke voorbeelden, bijna als commentaar op de
Boodschap van Fatima waarvan de voorspellingen zo tragisch in
vervulling zijn gegaan:
“Wij staan hier voor u, Moeder van Christus, voor uw Onbevlekt
Hart en wij wensen onszelf, met heel de Kerk, te verenigen met de
3 Radiobericht tijdens de ceremonie van Aanbidding, Dankzegging en Opdracht
aan de Maagd Maria Theotokos in de Basiliek van de Santa Maria Maggiore,
in: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, IV, 1 (Vaticaanstad, 1981), 1246.
208

toewijding die uw Zoon deed, uit liefde tot ons, van zichzelf aan de
Vader: “Omwille van hen, zei hij, wijd ik mij aan u, opdat ook zij in
waarheid aan u toegewijd mogen zijn” (Jo 17:19). In deze toewijding
van de wereld en de hele mensheid willen wij ons verenigen met
onze Verlosser die, in zijn goddelijk Hart, de macht heeft vergiffenis
en eerherstel te verkrijgen.
De kracht van deze toewijding duurt tot in alle tijden en omvat
alle mensen, volkeren en naties. Zij overkomt ieder kwaad dat de
geest van de duisternis kan opwekken, en in onze tijd ook werkelijk
heeft opgewekt, in het hart van de mens en de geschiedenis.
Hoe diep voelen wij de noodzaak van de toewijding van de
mensen en de wereld, de wereld van nu, in vereniging met Christus
zelf! Want de wereld moet deelnemen aan het verlossingswerk
van Christus door de Kerk.
Dit komt tot uiting in het huidige Jaar van de Verlossing, het
speciale jubileum van de hele Kerk.
Moge in dit Heilige Jaar u gezegend zijn, boven alle schepselen,
Dienstmaagd van de Heer, die op volmaakte wijze gehoor
hebt gegeven aan de goddelijke roep!
Geprezen zij u, die volledig verenigd bent met de verlossende
toewijding van uw Zoon!
Moeder van de Kerk! Verlicht het volk van God langs de wegen
van geloof, hoop en liefde! Verlicht vooral de volkeren waarvan u
onze toewijding en overgave verwacht. Help ons te leven in de waarheid
van de toewijding van Christus voor de hele menselijke familie
van onze tijd.
Moeder, wij vertrouwen u alle mensen en alle volkeren toe
en ook deze toewijding van de wereld en leggen haar in uw
moederlijk Hart.
Onbevlekt Hart! Help ons de dreiging van het kwaad te
overwinnen, dat zo gemakkelijk wortelt in het hart van de mensen
van onze tijd en waarvan de onmetelijke effecten al drukken op
ons leven van nu en de wegen naar de toekomst lijken af te sluiten!
Van honger en oorlog, bevrijd ons!
Van een atoomoorlog, van onmetelijke zelfvernietiging en van
alle soorten oorlog, bevrijd ons!
Van de zonden tegen het menselijk leven vanaf zijn eerste
ogenblikken, bevrijd ons!
Van haat en van de aantasting van de waardigheid van de
kinderen van God, bevrijd ons!
209

Van elke soort onrecht in het maatschappelijk leven, nationaal
en internationaal, bevrijd ons!
Van het gemak waarmee de Geboden van God met voeten
getreden worden, bevrijd ons!
Van de poging om in de harten van de mensen de waarheid
van God te verdoezelen, bevrijd ons!
Van het verlies van het bewustzijn van goed en kwaad, bevrijd
ons!
Van de zonden tegen de H.Geest, bevrijd ons!
Moeder van Christus, aanvaard onze roep, die beladen is met
het lijden van alle mensen! Beladen met het lijden van hele
maatschappijen!
Help ons om met de kracht van de H.Geest alle zonden te
overwinnen: de zonden van de mensen afzonderlijk en die van de
wereld, kortom, de zonden in al haar facetten.
Moge in de geschiedenis van de wereld nog één keer de
oneindige reddende kracht van de Verlossing geopenbaard worden:
de kracht van barmhartige Liefde! Moge zij het kwaad stoppen!
Moge zij de gewetens veranderen! Moge uw Onbevlekt Hart voor
iedereen het licht van de hoop laten zien!”. 4
Zuster Lucia bevestigde persoonlijk dat deze plechtige en
universele acte van toewijding in overeenstemming was met wat
Onze Lieve Vrouw wilde (‘Ja, op 25 maart 1984 is gedaan zoals
Onze Lieve Vrouw het wilde’: brief van 8 november 1989). Daarom
is iedere verdere discussie of nader verzoek zinloos.
Naast de manuscripten van Lucia bieden wij hier nog vier
andere teksten van haar: 1) De brief van de H.Vader aan zuster
Lucia, van 19 april 2000; 2) Een verslag van het gesprek met zuster
Lucia op 27 april 2000; 3) De mededelingen die kardinaal Angelo
Sodano, staatssecretaris, in opdracht van de H.Vader voorlas op
13 mei 2000; 4) Het theologisch commentaar van kardinaal Joseph
Ratzinger, in die tijd prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.
In een brief aan de paus, op 12 mei 1982, had zuster Lucia al
een aanwijzing gegeven voor de interpretatie van het derde deel
van het ‘geheim’. Zij zegt daarin:
4 Op de jubileumdag voor de gezinnen droeg de paus mensen en naties op
aan Onze Lieve Vrouw: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, VII, 1
(Vaticaanstad, 1984), 775-777.
210

“Het derde deel van het geheim heeft betrekking op de
woorden van Onze Lieve Vrouw: ‘(Als Rusland zich niet bekeert)
zal het zijn dwalingen over de hele wereld verspreiden en oorlogen
en vervolgingen van de Kerk zullen het gevolg zijn. De goede
mensen zullen gemarteld worden; de H.Vader zal veel moeten lijden;
verschillende naties zullen vernietigd worden’ (13-VII-1917).
Het derde deel van het geheim is een symbolische openbaring,
die betrekking heeft op dit deel van de Boodschap en die
afhankelijk is van of wij wel of niet doen wat in de Boodschap aan
ons wordt gevraagd: ‘Als aan mijn verzoeken wordt voldaan, zal
Rusland zich bekeren en zal er vrede zijn; zo niet, dan zal het zijn
dwalingen over de wereld verspreiden, enz.’.
Omdat wij niet aan die verzoeken van de Boodschap hebben
voldaan, zien wij inderdaad dat het zo is gegaan: Rusland heeft de
wereld met haar dwalingen overwoekerd. En al hebben wij de
volledige uitvoering van deze voorspelling nog niet gezien, zien wij
wel dat wij bezig zijn er met grote stappen op af te gaan. Als wij niet
afwijken van de weg van zonde, haat, wraak, onrecht, aantastingen
van de rechten van de mens, immoraliteit en wreedheden, enz.
En wij moeten niet zeggen dat het God is die ons op deze
manier straft; in tegendeel, de mensen zelf bereiden hun eigen
bestraffing voor. In zijn goedheid waarschuwt God ons en roept hij
ons naar de goede weg, met respect voor de persoonlijke vrijheid
die hij ons gegeven heeft; daarom zijn de mensen verantwoordelijk”. 5
5 portugese tekst
211

Het besluit van de H.Vader Johannes Paulus II om het derde
deel van het ‘geheim’ van Fatima bekend te maken sluit een stuk
geschiedenis af, dat wordt gekenmerkt door tragische lust van de
mens naar macht en vernieling, maar doorweven met de barmhartige
liefde van God en de oplettende zorg van de Moeder van
Jezus en van de Kerk.
Ingrijpen van God, de Heer van de geschiedenis, en de medeverantwoordelijkheid
van de mens in de dramatische uitoefening
van zijn scheppende vrijheid zijn de twee pilaren waarop de
geschiedenis is gebouwd.
Met haar verschijningen in Fatima roept Onze Lieve Vrouw
deze vergeten waarden weer bij ons op. Zij herinnert ons eraan dat
de toekomst van de mens in Gods handen ligt en dat wij daar actief
aan deel hebben en verantwoordelijk voor zijn.
212
Tarcisio Bertone, SDB
aartsbisschop emeritus van Vercelli
secretaris van de Congregatie voor de Geloofsleer

HET ‘GEHEIM’ VAN FATIMA
Eerste en tweede deel van het ‘geheim’ zoals Lucia deze
weergaf in haar Derde Herinneringen op 31 augustus 1941 voor
de bisschop van Leiria/Fatima.
(originele tekst)
213

214

(vertaling) 6
Hiervoor zal ik iets over het geheim moeten vertellen en zo
antwoord geven op de eerste vraag.
Wat is het geheim?
Het lijkt mij dat ik het nu mag zeggen, want ik heb al vanuit
de hemel toestemming gekregen. Gods vertegenwoordigers op
aarde hebben mij hiervoor verschillende keren toestemming
gegeven en dat in verschillende brieven waarvan er een, geloof ik,
in uw bezit is. Deze brief komt van pater José Bernardo Gonçalves
en daarin raadt hij me onder andere aan naar de H.Vader te
schrijven en voor te stellen het geheim bekend te maken. Ik vertelde
er iets over maar, om mijn brief niet te lang te maken, want er was
mij gevraagd het kort te houden, beperkte ik mij tot het hoognodige
en liet aan God over een geschiktere gelegenheid te geven.
In mijn tweede geschrift heb ik al in detail geschreven over
de twijfel die mij tussen 13 juni en 13 juli kwelde en hoe die bij de
verschijning van die dag volkomen verdween.
Welnu, het geheim bestaat uit drie afzonderlijke delen,
waarvan ik er nu twee zal openbaren.
Het eerste deel is het visioen van de hel!
Onze Lieve Vrouw liet ons een grote vuurzee zien, die onder
de aarde leek te zijn. In dat vuur waren de duivels en de zielen te
zien met menselijke vormen, als doorzichtige sintels, allemaal
6 In de Vierde Herinnering, van 8 december 1941, schrijft Lucia: “Nu ga ik
aan mijn nieuwe taak beginnen en zal ik de opdrachten vervullen die u mij
heeft gegeven evenals de wensen van Dr. Galamba. Met uitzondering van
dat deel van het geheim dat mij nog niet is toegestaan bekend te maken, zal
ik alles vertellen. Ik zal niet opzettelijk iets verzwijgen, hoewel ik denk dat ik
enkele kleinigheden die niet zo belangrijk zijn wel zal vergeten”.
Originele tekst:
215

zwart of bruin geblakerd, die ronddreven in het vuur, nu eens de
lucht in getild door de vlammen die uit henzelf kwamen met
rookpluimen, dan weer naar alle kanten terug vielen als vonken
bij een grote brand, zonder richting of gewicht en onder kreten
van pijn en wanhoop, dat deed huiveren van ontzetting. De duivels
onderscheidden zich van de zielen door hun afschuwelijke,
weerzinwekkende vormen van vreemde angstaanjagende dieren,
maar doorzichtig en zwart. Deze aanblik duurde maar een moment
en we waren blij dat onze goede Moeder in de hemel ons van te
voren al had gerustgesteld met de belofte ons naar de hemel te
halen! (bij de eerste verschijning). Was dat niet zo, dan waren we
geloof ik van angst en ontzetting gestorven.
Daarna richtten wij onze ogen naar Onze Lieve Vrouw, die
met goedheid en droefheid tegen ons zei:
– Jullie hebben de hel gezien, waar de zielen van de arme
zondaars heen gaan. Om ze te redden wil God in de wereld de
devotie tot mijn Onbevlekt Hart verbreiden. Als gedaan wordt wat
ik jullie zeg, zullen veel zielen gered worden en zal er vrede komen.
De oorlog zal ophouden. Maar als de mensen niet ophouden God
te beledigen zal er tijdens het pontificaat van Pius XI een tweede,
nog ergere beginnen. Wanneer jullie een nacht zien, verlicht door
een onbekend licht, weet dan dat dit het grote teken is dat God
geeft, dat hij de wereld zal straffen om zijn misdaden door middel
van oorlog, honger en vervolgingen van de Kerk en van de H.Vader.
Om dat te verhinderen zal ik de toewijding van Rusland aan mijn
Onbevlekt Hart en de communie tot eerherstel op de eerste
zaterdagen komen vragen. Als zal worden gedaan wat ik vraag,
zal Rusland zich bekeren en zal er vrede zijn. Zo niet, dan zal het
zijn dwalingen over de wereld verspreiden en oorlogen en vervolgingen
veroorzaken. De goede mensen zullen gemarteld worden.
De H.Vader zal veel te lijden hebben. Verschillende naties zullen
vernietigd worden. Tenslotte zal mijn Onbevlekt Hart zegevieren.
De H.Vader zal Rusland aan mij toewijden, dat zich zal bekeren
en de wereld zal een zekere tijd van vrede krijgen. 7
7 In de ‘vierde herinnering’ voegt zuster Lucia toe: ‘In Portugal zal het dogma
van het geloof altijd bewaard blijven, enz.’.
216

DERDE DEEL VAN HET ‘GEHEIM’
(originele tekst)
217

218

219

220

(vertaling) 8
«J.M.J.
Het derde deel van het geheim, zoals dat geopenbaard is op
de Cova da Iria, Fatima, op 13 juli 1917.
Ik schrijf uit gehoorzaamheid aan U, mijn God, die mij heeft
opgedragen door tussenkomst van Z.Exc, de bisschop van Leiria
en van Uw en mijn Allerheiligste Moeder.
Na de twee delen die ik al heb meegedeeld, zagen wij links
van Onze Lieve Vrouw en iets hoger een engel met een vlammend
zwaard in zijn linkerhand; zij schoten vonken uit en leken de wereld
in brand te zullen steken; maar zij doofden uit toen zij in contact
kwamen met de schittering die Onze Lieve Vrouw met haar
rechterhand naar hen uitzond. De engel wees met zijn rechterhand
naar de aarde en riep met luide stem: ‘Boete! Boete! Boete!’ en in
een geweldig licht, dat God is, zagen wij (ongeveer zoals hoe men
mensen ziet in een spiegel wanneer ze er langs lopen) een bisschop
in het wit gekleed (we hadden de indruk dat het de H.Vader was).
Verscheidene andere bisschoppen, priesters, mannelijke en vrouwelijke
religieuzen liepen een hobbelige berg op en daar bovenop
stond een groot kruis van ruwe boomstammen gemaakt, zo te zien
van een ongeschilde kurkeik. De H.Vader liep, voordat hij daar
kwam, door een grote stad die half in puin lag en wankelend en
trillend op zijn benen, aangedaan door pijn en verdriet liep hij te
bidden voor de zielen van de lijken die hij onderweg tegenkwam;
toen hij bij de top van de berg was aangekomen en zich aan de
voet van het kruis op zijn knieën had geworpen, werd hij door een
groep soldaten, die verschillende kogels en pijlen op hem afvuurden,
gedood, en precies zo stierven de een na de ander de bisschoppen,
priesters, mannelijke en vrouwelijke religieuzen en diverse leken,
heren en dames van allerlei standen en rangen. Onder de twee zijarmen
van het kruis stonden twee engelen met elk een kristallen
vat in hun hand, waarin zij het bloed van de martelaren opvingen
en daarmee besprenkelden zij de zielen die op weg waren naar
God.
Tuy, 3-1-49».
8 in de vertaling is de oorspronkelijke tekst gerespecteerd, zelfs wat betreft de
onnauwkeurige interpunctie. Dit vormt echter geen belemmering voor een goed
begrip van wat de zieneres wilde zeggen.
221

222
INTERPRETATIE VAN HET «GEHEIM»
BRIEF VAN JOHANNES PAULUS
AAN ZUSTER LUCIA
(originele tekst)
Geachte Zuster Maria Lúcia,
Klooster van Coïmbra
In de vreugde van het Paasfeest groet ik u met de woorden
van de Verrezen Christus tot zijn leerlingen: ‘Vrede zij u’.
Het verheugt mij u te kunnen ontmoeten op de lang verwachte
dag van de zaligverklaring van Francisco en Jacinta, die
ik, zo God het wil, zal zalig verklaren op 13 mei a.s.
Omdat er op die dag geen gelegenheid zal zijn voor een
gesprek maar alleen voor een korte begroeting, zal ik Mgr. Tarsisio
Bertone, secretaris van de Congregatie voor de Geloofsleer,
opdracht geven met u te komen praten. Deze Congregatie werkt
het meest direct samen met de paus voor de verdediging van het
ware katholieke geloof en die, zoals u zult weten, sinds 1957 uw
handgeschreven brief bewaart met het derde deel van het geheim
dat op 13 juli 1917 in de Cova da Iria, Fatima, is geopenbaard.

Mgr.Bertone zal u in gezelschap van Mgr. Serafim de Sousa
Ferreira e Silva in mijn naam enkele vragen stellen over de
interpretatie van het ‘derde deel van het geheim’.
Eerwaarde zuster Maria Lucia, u kunt mgr.Bertone vrij en
eerlijk antwoorden en hij zal uw antwoorden rechtsreeks naar mij
overbrengen.
Ik bid vurig tot de Moeder van de Verrezen Heer voor u,
eerwaarde zuster, voor de Communiteit van Coïmbra en voor de
hele Kerk.
Moge Maria, de Moeder van de pelgrimerende Kerk, ons
altijd verenigd houden met Jezus, haar geliefde Zoon en onze
broer, de Heer van leven en glorie.
Met mijn speciale Apostolische zegen,
Vaticaan, 19 april 2000.
IOANNES PAULUS PP. II
223

224
GESPREK MET ZUSTER MARIA LUCIA VAN JEZUS
EN VAN HET ONBEVLEKT HART
De ontmoeting van zuster Lucia, aartsbisschop Tarcisio Bertone,
secretaris van de Congregatie voor de Geloofsleer, in opdracht
van de H.Vader, en bisschop Serafim de Sousa Ferreira e Silva,
bisschop van Leiria/Fatima, vond plaats op donderdag 27 april j.l.
in de Karmel van de H.Theresia in Coïmbra.
Zuster Lucia was helder en rustig. Ze zei dat ze erg blij was
met de komst van de H.Vader naar Fatima voor de zaligverklaring
van Francisco en Jacinta, waar zij al zo lang naar uit had gezien.
De bisschop van Leiria/Fatima las de handgeschreven brief
van de H.Vader voor, waarin hij de redenen voor het bezoek uitlegde.
Zuster Lucia zei dat ze zich zeer vereerd voelde en las de brief zelf
nog eens door; zij vond het mooi om hem in haar handen te houden.
Ze zei dat zij bereid was openlijk alle vragen te beantwoorden.
Vervolgens reikte aartsbisschop Bertone haar twee enveloppen
aan: een buitenste enveloppe waarin een andere zat met
de brief waar het derde deel van het ‘geheim’ van Fatima beschreven
wordt. Zodra Lucia deze tweede enveloppe met haar vingers
aanraakte, riep zij uit: “Dat is mijn brief!” en toen zij hem gelezen
had zei ze nog: “Het is mijn handschrift”.
Met de hulp van de bisschop van Leiria/Fatima werd de
originele tekst, die in het Portugees is, gelezen en geïnterpreteerd.
Zuster Lucia is het eens met de uitleg dat het derde deel van het
‘geheim’ een profetisch visioen bevat, vergelijkbaar met visioenen
uit de H.Schrift. Zij herhaalt haar overtuiging dat het visioen van
Fatima vooral betrekking heeft op de strijd van het atheïstische communisme
tegen de Kerk en de christenen en zij beschrijft het vreselijke
lijden van de slachtoffers van het geloof in de twintigste eeuw.
Op de vraag of de belangrijkste persoon van het visioen de
paus is, antwoordt Lucia onmiddellijk bevestigend en zij vertelt
hoeveel medelijden de drie herdertjes hadden met de paus en dat
Jacinta alsmaar riep: “Arme H.Vader! Ik heb zo’n medelijden met
de zondaars!”. Zuster Lucia ging verder: “Wij wisten de naam van
de paus niet; Onze Lieve Vrouw heeft ons de naam van de paus
niet gezegd. Wij wisten niet of het Benedictus XV, Pius XII, Paulus
VI of Johannes Paulus II was, maar wel dat het de paus was die
leed en daardoor leden wij ook”.

In het verloop van het visioen werd de ‘herdertjes’ duidelijk
dat de in het wit geklede bisschop de paus was, die levensgevaarlijk
gewond is en op de grond neervalt. Zuster Lucia is het roerend met
de paus eens wanneer hij zegt: “Een moederhand leidde de loop
van de kogel en de stervende paus zweefde op het randje van de
dood” (Johannes Paulus II, Meditatie met de Italiaanse bisschoppen
vanuit de polikliniek van het Gemelli-ziekenhuis, 13 mei 1994).
Voordat zuster Lucia de verzegelde enveloppe met het derde
deel van het ‘geheim’ overhandigde aan de toenmalige bisschop
van Leiria/Fatima, had zij op de buitenste enveloppe geschreven
dat deze pas na 1960 door de aartsbisschop van Lissabon of door
de bisschop van Leiria geopend mocht worden. Dom Bertone vroeg
haar nu: “Waarom pas na 1960? Had Onze Lieve Vrouw die datum
genoemd?” Lucia antwoordde: “Nee, niet Onze Lieve Vrouw. Ik had
de datum 1960 erop geschreven, want intuïtief voelde ik aan dat
het vóór 1960 niet begrepen zou worden, maar pas daarna. Nu
kan het beter worden begrepen. Ik heb opgeschreven wat ik zag.
Het is niet aan mij om te interpreteren, maar aan de paus”.
Tenslotte wordt even gesproken over het nog niet gepubliceerde
boek van Lucia, dat zij schreef om antwoord te geven
op de talloze brieven die zij gekregen had van Maria-devoten en
van bedevaartgangers. Het boek heet Os Apelos da Mensagem de
Fátima (Oproepen uit de Boodschap van Fatima) en het omvat
gedachten en overpeinzingen die, in de vorm van catechese en
aansporingen, de gevoelens en heldere en ongekunstelde spiritualiteit
van Lucia uitdrukken. Op de vraag of zij graag had dat het
werd uitgegeven zei ze: “Als de H.Vader het daarmee eens is, ben
ik er blij mee; zo niet, dan gehoorzaam ik aan wat de H.Vader
besluit”. Zuster Lucia wil de tekst graag voorleggen om kerkelijke
goedkeuring te krijgen en zij hoopt dat haar geschrift mannen en
vrouwen van goede wil kan leiden langs de weg die naar God voert,
het uiteindelijke doel van elk menselijk verlangen.
Het gesprek eindigt met een uitwisseling van rozenkransen:
zuster Lucia kreeg de rozenkrans die de H.Vader had aangeboden
en zij op haar beurt gaf enkele rozenkransen die zij zelf gemaakt
had.
De ontmoeting werd afgesloten met de zegen in naam van
de paus.
225

226
TOESPRAAK VAN KARDINAAL SODANO,
STAATSSECRETARIS
Aan het eind van de H.Mis, geleid door paus Johannes Paulus in
Fatima, sprak kardinaal Angelo Sodano in het Portugees als volgt:
Broeders en zusters in de Heer!
Aan het eind van deze plechtige viering voel ik mij verplicht
namens alle aanwezigen onze geliefde H.Vader Johannes Paulus
II de hartelijke gelukwensen met zijn aanstaande tachtigste
verjaardag aan te bieden en hem te danken voor zijn enorme
pastorale inzet ten behoeve van het welzijn van heel de Kerk van
God.
Bij deze plechtige gelegenheid van zijn komst naar Fatima,
heeft Zijne Heiligheid mij opgedragen u iets aan te kondigen. Zoals
u weet, is het doel van de komst van de H.Vader naar Fatima de
zaligverklaring van de herdertjes. Toch wil hij zijn bedevaart ook de
waarde geven van een vernieuwde dankbetuiging aan Onze Lieve
Vrouw voor de bescherming die zij hem schonk gedurende de jaren
van zijn pontificaat. Deze bescherming lijkt ook in verband te staan
met het zogenaamde derde deel van het ‘geheim’ van Fatima.
Die tekst bevat een profetisch visioen, vergelijkbaar aan die
welke wij aantreffen in de H.Schrift, die niet fotografisch details van
toekomstige gebeurtenissen beschrijven, maar die tegen één enkele
achtergrond een compacte samenvatting geven van feiten die zich
in een niet nader omschreven opvolging en duur over de tijd
uitstrekken. Als gevolg hiervan moet aan de tekst symbolische
betekenis gegeven worden.
Het visioen van Fatima betreft vooral de strijd van de
atheïstische systemen tegen de Kerk en de christenen en zij
beschrijft het vreselijke lijden van geloofsgetuigen in de laatste eeuw
van het tweede millennium. Het is een eindeloze Kruisweg, geleid
door de pausen van de twintigste eeuw.
Volgens de interpretatie van de herdertjes, onlangs nog door
zuster Lucia bevestigd, is de ‘in het wit geklede bisschop’ die voor
alle gelovigen bidt, de paus. Deze liep moeizaam tussen de lijken
van de martelaren (bisschoppen, priesters, mannelijke en
vrouwelijke religieuzen en verscheidene leken) en ook hij valt onder
geweerschoten als dood op de grond.

Na de moordaanslag op 13 mei 1981 leek het Zijne Heiligheid
duidelijk dat het ‘een moederhand was die de loop van de kogel
leidde’ waardoor de ‘stervende paus‘ op de rand van de dood’ bleef
liggen (paus Johannes Paulus II, Meditatie met de Italiaanse
bisschoppen vanuit het Gemelliziekenhuis, in: Insignamenti, XVII-1
(1994, 1061). Bij gelegenheid van een bezoek aan Rome van de
toenmalige bisschop van Leiria/Fatima, besloot de paus de kogel
die na de aanslag in de jeep was achtergebleven, aan hem te geven
om hem in het heiligdom van Fatima te bewaren. De bisschop
besloot later hem in de kroon van het beeld van Onze Lieve Vrouw
van Fatima te laten zetten.
De gebeurtenissen van 1989 brachten, zowel in Rusland als
in een aantal andere Oost-europese landen de communistische
regimes die het atheïsme verspreidden, ten val. Uit de grond van
zijn Hart bedankt Zijne Heiligheid de Allerheiligste Maagd ook
hiervoor. Maar in andere delen van de wereld houden de aanvallen
tegen de Kerk en de christenen, met al het lijden dat daaruit
voortkomt, helaas niet op. Hoewel de gebeurtenissen waar het derde
deel van het ‘geheim’ van Fatima op doelt, reeds tot het verleden
lijken te horen, blijft de oproep tot bekering en boete, die Onze
Lieve Vrouw aan het begin van de twintigste eeuw deed, nog steeds
dringend en actueel. ‘De dame van de Boodschap lijkt de tekenen
des tijds – van onze tijd – met een scherpe blik te zien. (…) De
aanhoudende oproep van de Maagd Maria tot boete geeft blijk van
haar moederlijke bezorgdheid voor het lot van de mensen, die
bekering en vergiffenis nodig heeft’ (Johannes Paulus II, Bericht
voor de wereld ziekendag in 1997, Insegnamenti, XIX, 2 [1996],
561).
Opdat de gelovigen de Boodschap van Fatima beter zouden
ontvangen, gaf de paus aan de Congregatie voor de Geloofsleer
de opdracht het derde deel van het ‘geheim’ openbaar te maken,
begeleid van een passend commentaar.
Broeders en zusters, laten wij Onze Lieve Vrouw van Fatima
danken voor haar bescherming. Laten wij de Kerk van het derde
millennium aan haar moederlijke bescherming toevertrouwen.
Sub tuum presidium confugimus, Sancta dei Genetrix!
Intercede pro Ecclesia. Intercede pro Papa nostro Ioanne Paulo II.
Amen.
Fatima, 13 mei 2000.
227

228
THEOLOGISCH COMMENTAAR
Eindelijk dan heeft de H.Vader opdracht gegeven de tekst
van het zogenaamde derde ‘geheim’ van Fatima hier in zijn geheel
te publiceren. Wie de tekst zorgvuldig leest zal vermoedelijk
teleurgesteld of verbaasd zijn na alle speculaties die het had
opgeroepen. Er is geen enkel groot mysterie uit de doeken gedaan;
ook is de toekomst niet geopenbaard. Wij zien de Kerk van de
martelaren van de eeuw die net voorbij is, weergegeven in beelden
die beschreven worden in symbolische, lastig te ontcijferen taal.
Is dat nu wat de Moeder van de Heer het christendom en de
mensheid wilde meedelen, in een tijd van grote problemen en
zorgen? Helpt dat ons aan het begin van het nieuwe millennium?
Of zijn het maar uitingen van het innerlijk leven van kinderen die
opgroeiden in een diep gelovige omgeving, maar tegelijkertijd
geschokt waren door de stormen die hun eigen tijd bedreigden?
Hoe moeten wij het visioen begrijpen? Wat moeten wij ervan
denken?
Publieke en privé-openbaringen – hun theologische
status Publieke en privé-openbaringen – hun theologische status
Alvorens een poging tot interpretatie te ondernemen, die in
grote lijnen te vinden is in de toespraak van kardinaal Sodano op
13 mei van dit jaar aan het eind van de H.Mis, gecelebreerd door
de paus in Fatima, is het nodig enkele basispunten aan te geven
volgens welke de Kerk verschijnselen zoals die zich in Fatima
hebben voorgedaan, in het licht van het geloof moeten worden
begrepen. De leer van de Kerk onderscheidt ‘publieke openbaringen’
en ‘privé-openbaringen’. Die twee realiteiten verschillen
niet alleen in graad maar ook wezenlijk. De term ‘publieke openbaring’
verwijst naar openbare handelingen van God aan de totale
mensheid en waarvan de literaire uitdrukking is terug te vinden in
de twee delen van de bijbel: het Oude en het Nieuwe Testament.
Het wordt genoemd ‘openbaring’ omdat God zich hierin geleidelijk
aan de mens bekend maakt, tot het punt waarop hijzelf mens wordt
om zo de hele wereld naar zich toe te trekken en met zichzelf te
verenigen door zijn vleesgeworden Zoon, Jezus Christus. Het is

dus niet een kwestie van intellectuele communicatie, maar een
levend proces, waarin God de mens naderbij komt. Natuurlijk wordt
bij dit proces ook een beroep gedaan op de intelligentie en het
inzicht om het mysterie van God te begrijpen. Het is een proces
waarbij de gehele mens betrokken wordt en dus ook de rede, maar
niet de rede alleen. Omdat God één is, is ook de geschiedenis die
hij maakt uniek. Deze geldt voor alle tijden en krijgt haar voltooiing
in het leven, de dood en Verrijzenis van Jezus Christus. In Christus
heeft God alles gezegd, dat wil zeggen, hij heeft zich totaal
geopenbaard en daarom eindigde de Openbaring met de vervulling
van het mysterie van Christus zoals verkondigd is in het Nieuwe
Testament. Om dit definitieve en volledige karakter van de Openbaring
te verklaren, citeert de Katechismus van de Katholieke Kerk
een tekst van de H.Johannes van het Kruis: ‘Door ons zijn Zoon,
zijn enige Woord – want hij heeft geen ander – te geven, zei hij
ons alles op hetzelfde moment en meer heeft hij niet te zeggen
(…) want, wat hij voorheen in gedeeltes tot de profeten zei, heeft
hij nu in één keer gezegd door ons Alles te geven, die zijn Zoon is.
Ieder die vragen stelt aan God of een visioen of een openbaring
wenst, doet niet alleen iets dat dwaas is, maar beledigt hem ook
door zijn ogen niet geheel op Christus te richten en buiten Hem
een andere realiteit of nieuwigheid te zoeken’ (nr 65; St Johannes
van het Kruis, De Bestijging van de Berg Karmel, II, 22).
Omdat de enige Openbaring die God heeft gericht tot alle
mensen haar voltooiing vindt in Christus en het getuigenis dat hij
ons geeft in de boeken van het Nieuwe Testament, is de Kerk
gebonden aan deze unieke gebeurtenis van de bijbelse geschiedenis
en het woord van de Bijbel, dat haar garandeert en
uitlegt. Dat betekent echter niet dat de Kerk alleen maar kan
omkijken naar het verleden en dat zij is gedoemd tot steriele
herhaling. In dit verband zegt de Katechismus van de Katholieke
Kerk: ‘Toch is de Openbaring, ook al is zij voltooid, niet geheel
ontvouwd; het zal de taak van het christelijk geloof zijn in de loop
der eeuwen geleidelijk de gehele omvang ervan te begrijpen’ (nr.
66). Deze beide aspecten, de uniciteit van de gebeurtenis en het
proces van begrijpen, zijn heel mooi te zien in de afscheidswoorden
van de Heer tot zijn apostelen: ‘Nog veel heb Ik u te zeggen, maar
gij kunt het nu niet verdragen. Wanneer hij echter komt, de Geest
229

der waarheid, zal Hij u tot de volle waarheid brengen; Hij zal niet
uit zichzelf spreken… Hij zal Mij verheerlijken, omdat Hij aan u
zal verkondigen wat Hij van Mij ontvangen heeft’ (Jo, 16, 12-14).
Enerzijds handelt de Geest als gids, die kennis ontvouwt welke
tot nog toe onbereikbaar was omdat de voorwaarde ontbrak, ofwel
de eindeloze breedte en diepte van het christelijk geloof. Anderzijds
is geleid worden door de Geest ook een ‘putten uit’ de rijkdommen
van Jezus Christus zelf, waarvan de onuitputtelijke diepten tot
uiting komen in de wijze waarop de Geest leidt. In dit verband
citeert de Katechismus diepzinnige woorden van paus Gregorius
de Grote: ‘De goddelijke woorden groeien samen met wie ze leest’
(nr. 94. Gregorius de Grote in ‘Homilie over Ezechiël’). Het Tweede
Vaticaanse Concilie noemt drie wezenlijke wijzen waarop de Geest
de Kerk leidt en daarmee drie wijzen waarop het Woord groeit:
‘door meditatie en studie van de gelovigen; door het diepe inzicht
dat voortkomt uit geestelijke ervaringen; en door de prediking van
hen die, in de episcopale opvolging, het charisma van de waarheid
hebben ontvangen’ (Dei Verbum, nr. 8).
In deze context is het nu goed te begrijpen wat wordt verstaan
onder ‘privé-openbaringen’. Zij verwijzen naar alle visioenen en
openbaringen die plaats hebben gevonden na de voltooiing van
het Nieuwe Testament. Dit is de categorie waarin we de Boodschap
van Fatima moeten plaatsen. Ook hierover zegt de Katechismus:
“In de loop der eeuwen zijn er z.g. ‘bijzondere of privé’ openbaringen
geweest, waarvan er sommige door het gezag van de Kerk
erkend zijn. (…) Hun rol is het niet de definitieve Openbaring van
Christus te ‘verbeteren’ of ‘aan te vullen’, maar te helpen deze
voller te beleven in een bepaald tijdperk van de geschiedenis” (nr.
67). Dit verklaart twee dingen:
1. De autoriteit van privé-openbaringen is wezenlijk anders
dan die van de enige, publieke Openbaring: het laatste vraagt
geloof. Daarin spreekt God zelf tot ons door middel van menselijke
woorden en de bemiddeling van de levende kerkgemeenschap.
Het geloof in God verschilt van ieder ander menselijk geloof,
vertrouwen of gezichtspunt. De zekerheid dat het God is die spreekt
geeft mij de verzekering dat ik de waarheid-zelf vind. Het geeft
mij een zekerheid die ik in geen enkele andere vorm van menselijke
230

kennis kan aantreffen. Het is de zekerheid waarop ik mijn leven
bouw en waaraan ik mij toevertrouw bij mijn dood.
2. De privé-openbaring is een hulp tot dat geloof en maakt
zich geloofwaardig juist omdat zij een beroep doet op de enige
publieke Openbaring. Kardinaal Próspero Lambertini, de latere
paus Benedictus XIV, zegt in dit verband in zijn klassieke
verhandeling, die later normatief voor zalig- en heiligverklaringen
zou worden: ‘Zulke openbaringen hoeven niet door het katholieke
geloof te worden ondersteund; dat is ook niet mogelijk. Deze
openbaringen vereisen eerder een steun van het menselijk geloof,
geleid door de regels van wijsheid, die ze ons waarschijnlijk en
godsdienstig geloofwaardig maken’. De Vlaamse theoloog
E.Dhanis, expert in deze materie, vat de kerkelijke goedkeuring
van een privé-openbaring samen in drie elementen: de boodschap
bevat niets dat tegengesteld is aan het geloof of de moraal; het is
geoorloofd het openlijk bekend te maken; en de gelovigen zijn
gewettigd het met voorzichtigheid te accepteren’ (Dhanis, Sguardo
su Fatima e bilancio di una discussione, in: La Civiltà Cattolica,
104 (1953) II, 392-406, net name 397). Zo’n boodschap kan een
waardevolle hulp zijn het Evangelie te begrijpen en beter te beleven
op bijzondere momenten in het leven. Daarom moet het niet
worden veronachtzaamd. Het is een hulp die aangeboden wordt,
maar die men niet verplicht is aan te nemen.
Het criterium voor de waarheid en waarde van een privéopenbaring
is derhalve haar gerichtheid op Christus zelf. Wanner
zij ons van hem vandaan voert, wanneer zij onafhankelijk van
Hem wordt of zich zelfs presenteert als een andere en betere weg
tot redding, beter of belangrijker dan het Evangelie, dan komt zij
zeker niet van de H,Geest, die ons dieper in het Evangelie laat
doordringen en niet er verder van weg. Dit sluit niet uit dat een
privé-openbaring nieuwe accenten legt of nieuwe vormen van
devotie laat ontstaan, of oudere vormen verdiept en verspreid.
Maar bij dit alles moet het er steeds om gaan het geloof, de hoop
en de liefde te sterken, die voor ieder de onveranderlijke weg
naar de redding is. Hier zouden wij aan toe kunnen voegen dat
privé-openbaringen dikwijls voortkomen uit de volksvroomheid en
daar hun stempel op drukken door ze nieuwe impulsen te geven
231

en de weg te openen voor nieuwe vormen. Dat sluit niet uit dat zij
ook de liturgie zelf kunnen beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld het
geval is met het feest van Corpus Christi en van het H.Hart van
Jezus. In zekere zin komt de relatie tussen liturgie en volksvroomheid
terug in de relatie tussen publieke openbaring en privéopenbaringen:
de liturgie is het criterium, de levende vorm van
de Kerk als geheel, rechtstreeks gevoed door het Evangelie. De
volksvroomheid is een teken dat het geloof zodanig doorwortelt in
de geest van een volk dat het deel gaat uitmaken van het dagelijks
leven. De volksgodsdienstigheid is de eerste en fundamentele
vorm van ‘inculturatie’ van het geloof, dat zich voortdurend moet
laten sturen door de aanwijzingen van de liturgie maar dat, op
haar beurt, deze voedt vanuit haar hart.
Zo zijn we dus langs nogal negatieve specificaties, die eerst
nodig waren, gekomen tot de positieve definitie van privéopenbaringen.
Hoe kunnen zij direct vanuit de Schrift geclassificeerd
worden? Tot welke theologische categorie behoren
zij? De oudste brief van Paulus, tevens het oudste geschrift van
het Nieuwe Testament, de eerste brief aan de Tessaloniërs, lijkt
mij de weg te wijzen. De Apostel zegt hierin: ‘Blust de Geest niet
uit, kleineert de profetische gaven niet, keurt alles, behoudt het
goede’ (5, 19-20). In alle tijden heeft de Kerk de gave van profetie
gekregen die, naast te worden onderzocht, niet mag worden
geminacht. Hier moet men bedenken dat profetie, in bijbelse zin,
niet betekent het voorspellen van de toekomst, maar de Wil van
God toepassen op het heden en die dus de weg aangeeft die men
moet gaan voor de toekomst. Wie de toekomst voorspelt gaat in
op de nieuwsgierigheid van de geest, die de sluier over de toekomst
wil afwerpen. De profeet spreekt tot de blindheid van de wil en het
denken door de wil van God als teken en uitleg voor het heden
aan te geven. In dit geval is de voorspelling van de toekomst
bijkomstig. De profetie is waarschuwing of troost, of beide tegelijk.
In die zin is er verband tussen het charisma van de profetie en de
‘tekenen van de tijd’, die Vaticanum II opnieuw ontdekte: ‘Van het
beeld van land en lucht weet ge de juiste betekenis te bepalen,
maar waarom dan niet van deze tijd?’ (Lc 12, 56). Onder ‘tekenen
van de tijd’ in deze woorden van Jezus, moeten worden verstaan
de weg die Hij gaat, Hij zelf. De tekenen van de tijd uitleggen in
232

het licht van het geloof betekent de aanwezigheid van Christus
erkennen in elke tijd. In privé-openbaringen die door de Kerk zijn
erkend – en dus die van Fatima – gaat het precies hierom: zij
helpen ons de tekenen van de tijd te begrijpen en er in geloof juist
op te antwoorden.
De anthropologische structuur van de privé-openbaringen
Bij deze overwegingen hebben wij geprobeerd de theologische
status van privé-openbaringen te bepalen. Voordat wij
overgaan tot de interpretatie van de Boodschap van Fatima,
moeten wij een korte uitleg geven over de anthropologische, d.w.z.
psychologische, status hiervan. De theologische anthropologie
onderscheidt op dit terrein drie wijzen van waarneming of ‘visioen’:
het visioen met de zintuigen, d.w.z externe fysieke waarneming;
inwendige waarneming; en het geestelijke visioen (visio sensibilis,
imaginativa, intellectualis). Het is duidelijk dat bij de visioenen van
Lourdes, Fatima en andere plaatsen geen sprake is van normale
externe waarneming van de zintuigen: de beelden en personen
die gezien worden bevinden zich niet ruimtelijk in de omgeving,
zoals bijvoorbeeld een boom of een huis. Dat is bijvoorbeeld heel
duidelijk bij het visioen van de hel (beschreven in het eerste deel
van het ‘geheim’ van Fatima) of ook bij het visioen dat wordt
beschreven in het derde deel van het ‘geheim’. Maar hetzelfde
kan ook van andere visioenen worden gezegd, vooral omdat niet
ieder die daar aanwezig was het zag, maar alleen de ‘zieners’.
Het is eveneens duidelijk dat het hier niet gaat om een intellectueel
‘visoen’ zonder beelden, zoals plaats vindt bij hoge graden van
mystiek. Het betreft dus de middelste wijze van waarneming, de
inwendige, die voor de ziener zo’n kracht van aanwezigheid heeft
dat zij voor die persoon gelijk staat aan uitwendige zintuiglijke
waarneming.
Dit ‘inwendig zien’ betekent niet dat er sprake is van fantasie,
van iets subjectiefs. Het betekent eerder dat de persoon wordt
geraakt door iets dat echt is, hoewel van buiten de zintuigen, wat
de ziel in staat stelt het niet zintuiglijk waarneembare, het niet
zintuiglijk zichtbare te zien; te zien door middel van ‘inwendige
zintuigen’. Het betreft echte ‘objecten’ die de ziel raken, hoewel
233

ze niet behoren tot de voor ons gebruikelijke wereld van de
zintuigen. Daar is een innerlijke waakzaamheid van het hart voor
nodig die wij meestal niet bezitten door de sterke druk van de
uitwendige realiteit en de beelden en gedachten die zich aan de
ziel opdringen. De persoon wordt buiten het puur uitwendige
geplaatst en door diepere dimensies van de werkelijkheid geraakt,
die zichtbaar voor hem worden. Hierdoor is het misschien te
begrijpen waarom het meestal juist kinderen zijn die deze soort
visioenen krijgen: hun ziel is nog weinig ‘omgewoeld’ en hun
innerlijk vermogen om waar te nemen praktisch nog intact. ‘Uit de
mond van kleine kinderen en zuigelingen hebt ge u een lofzang
bereid’ was het antwoord van Jezus (hij gebruikte een zin uit psalm
8, vs 3) op de kritiek van de hogepriesters en ouderlingen die het
ongepast vonden dat de kinderen ‘Hosanna!’ riepen (Mt 21, 16).
Zoals gezegd, is ‘het inwendige visioen’ geen fantasie maar
een reële, heel eigen wijze van waarnemen. Maar dat heeft ook
zijn beperkingen. Ook bij uitwendige waarnemingen zien wij de
objecten door het filter van onze zintuigen die hen voor ons
omzetten. Bij het inwendig zien is dit proces nog sterker aanwezig,
vooral wanneer het gaat om werkelijkheden die in zichzelf onze
horizon niet overschrijden. Het subject, de ziener, oefent een nog
sterkere invloed uit. Hij ziet met de capaciteiten die hij bezit, met
zijn eigen manier van uitdrukken en de kennis waarover hij
beschikt. In het geval van inwendige visie is het proces van het
omzetten van de waarnemingen nog duidelijker, omdat de ziener
een essentiële rol speelt bij de beeldvorming van wat verschijnt.
Het beeld kan alleen gevat worden binnen de grenzen van zijn
capaciteiten en mogelijkheden. Zulke visioenen zijn dus beslist
geen ‘foto’s’ van de andere wereld, maar ze zijn onderworpen aan
de mogelijkheden en beperkingen van degene die ze ontvangt.
Dit geldt voor alle grote visioenen van de heiligen en
natuurlijk ook voor de visioenen van de herdertjes van Fatima.
De beelden die zij beschrijven zijn beslist niet zomaar gefantaseerd,
maar zij zijn het resultaat van reële waarneming van
hogere inwendige oorsprong. Maar wij moeten ze ook niet
voorstellen alsof voor een moment de sluier van de andere wereld
wordt weggetrokken en de hemel in haar zuivere essentie
234

verschijnt, zoals wij haar eens hopen te zien bij de definitieve
vereniging met God. Je zou kunnen zeggen dat de beelden een
synthese vormen tussen een impuls van Boven en de mogelijkheden
van de ziener, de kinderen dus, om de impuls te
ontvangen. Dat is de reden waarom de taal van visioenen
symbolisch is. Hierover zegt kardinaal Sodano: ‘Zij beschrijven
niet de details van toekomstige gebeurtenissen, maar zij vatten
tegen één enkele achtergrond feiten samen die zich over een niet
nader omschreven opeenvolging en duur uitstrekken’. Dit samenvoegen
van tijd en ruimte in één enkel beeld is typerend voor
zulke visioenen, die meestal pas ontcijferd kunnen worden a
posteriori. En niet ieder onderdeel van het visioen hoeft per se
een specifieke historische betekenis te hebben. Waar het om gaat,
is het visioen als geheel en de details moeten begrepen worden
vanuit het geheel van de beelden. Het centrale element van de
voorstelling wordt duidelijk wanneer dat samenvalt met wat het
absolute centrum van de christelijk ‘profetie’ is: het centrum is het
punt waar het visioen oproep en gids tot de wil van God wordt.
Een poging om het ‘geheim’ van Fatima te interpreteren
Het eerste en tweede deel van het ‘geheim’ van Fatima zijn
al zo uitgebreid in allerlei publicaties besproken, dat het niet nodig
is daarover nu te spreken. Ik wilde alleen kort het meest opvallende
punt in herinnering brengen. De herdertjes kregen, in een afschuwelijk
ogenblik, een visioen van de hel. Zij zagen de val van
de ‘zielen van de arme zondaars’. Daarna werd hun gezegd
waarom zij dat vreselijke moment moesten doorstaan: “Om zielen
te redden” – de weg naar de redding te wijzen. Dit doet ons denken
aan een zin uit de eerste Brief van Petrus: “Gij zijt zeker het
einddoel van uw geloof, de redding van uw ziel, te bereiken” (1 P,
1,9). Als weg om zo’n doel te bereiken wordt, verbazend voor
mensen uit de culturele Anglo-Saksische en Germaanse wereld,
de weg gewezen van de devotie tot het Onbevlekt Hart van Maria.
Om dit te begrijpen is een kleine uitleg nodig. De term ‘hart’,
betekent in de bijbelse taal het centrum van het menselijk bestaan,
waar verstand, wil, temperament en gevoeligheid samenvloeit,
waar de persoon zijn eenheid en innerlijke oriëntatie ontmoet.
235

Volgens het evangelie van Matteus (5, 8), is het ‘Onbevlekt Hart’
een hart dat met Gods genade tot een volmaakte innerlijke eenheid
is gekomen en dus ‘God ziet’. Devotie tot het Onbevlekt Hart van
Maria betekent dus deze houding van het hart te willen benaderen,
waarin het fiat – “Uw wil geschiede” – het bepalend centrum van
iemands hele leven wordt. Iemand zou kunnen opmerken dat men
geen menselijk wezen tussen ons en Christus mag plaatsen. Maar
denk er dan aan dat Paulus niet aarzelde tot zijn gemeentes te
zeggen: “Doet gij ook zo” (vgl. 1 Cor 4, 16; Fil 3, 17; 1 Tes 1, 6; 2
Tes 3, 7.9). In de Apostel kunnen zij concreet zien wat het betekent
Christus te volgen. Maar van wie zouden wij door de eeuwen heen
beter kunnen leren dan van de Moeder van God?
Zo komen we tenslotte dan aan het derde deel van het
‘geheim’ van Fatima, dat voor het eerst in zijn geheel wordt
gepubliceerd. Uit de documentatie hierover blijkt dat de interpretatie
die kardinaal Sodano in zijn toespraak op 13 mei, tevoren
persoonlijk aan zuster Lucia was overhandigd. Zuster Lucia gaf
hierop als commentaar, dat zij het visioen had gekregen maar
niet de interpretatie ervan. De interpretatie is niet aan de ziener,
zei ze, maar behoort aan de Kerk. Na het lezen van de tekst echter,
zei ze dat die interpretatie overeenkwam met wat zij had
ondervonden en dat zij, wat haar betreft, de interpretatie juist vond.
Daarom kunnen wij ons in wat volgt beperken tot trachten een
diepere fundering voor deze interpretatie te geven, uitgaande van
de criteria die wij hiervoor hebben uiteengezet.
Op dezelfde wijze als het sleutelwoord van het eerste en
tweede deel van het ‘geheim’ ‘zielen redden’ is, is het sleutelwoord
voor het derde deel de drievoudige roep: ‘Boete, Boete, Boete!’.
Het begin van het evangelie komt in onze gedachten: ‘Heb berouw
en geloof in het Goede Nieuws’ (Mc 1, 15). Het begrijpen van de
tekenen des tijds betekent: de noodzaak accepteren van boete,
van bekering, van geloof. Dat is het juiste antwoord op dit moment
van de geschiedenis, gekarakteriseerd door ernstige gevaren in
de beeldden die volgen. Sta me toe hier een persoonlijke
herinnering aan toe te voegen. In een gesprek zei zuster Lucia
tegen mij dat het haar steeds duidelijker werd dat de bedoeling
van alle verschijningen was om de mensen te helpen steeds meer
236

te groeien in geloof, hoop en liefde; al het andere was bedoeld
hiertoe te leiden.
Laten wij dan nu de verschillende beelden nader bekijken.
De engel met het vlammende zwaard aan de linkerzijde van de
Moeder van God roept soortgelijke beelden op in het Boek
Openbaringen. Deze stelt het eindoordeel voor, dat de wereld te
wachten staat. Tegenwoordig lijkt het vooruitzicht dat de wereld
door een vuurzee in de as wordt gelegd niet meer louter fantasie;
de mens zelf heeft, met zijn uitvindingen, het zwaard gevormd.
Daarna laat het visioen de macht zien die tegenover de vernietigingskracht
staat. De glans van de Moeder van God en de
vermaning tot boete. Op deze wijze wordt het belang van de vrijheid
van de mens onderstreept: de toekomst is geen onveranderlijk
gegeven en het beeld dat de kinderen zagen is in geen geval een
film over een toekomst waarin niets kan worden veranderd, maar
precies het tegenovergestelde: de kern van het visioen is vrijheid
in het schouwspel te brengen en de vrijheid een positieve weg op
te leiden. Daarom moeten wij die fatalistische interpretaties van
het ‘geheim’ als absurd beschouwen die bijvoorbeeld zeggen dat
de dader van de moordaanslag van 13 mei 1981 louter een
instrument van een plan van de goddelijke Voorzienigheid was en
dus niet vrij had kunnen handelen, en meer van dat soort ideeën
die de ronde doen. Het visioen spreekt eerder van gevaren en
hoe wij daarvoor gespaard kunnen blijven.
De volgende zinnen van de tekst laten weer eens duidelijk
het symbolische karakter van het visioen zien: God blijft de
onmetelijke en is het licht dat zich buiten al onze visioenen bevindt.
De menselijke personen worden gezien als in een spiegel. Wij
moeten ons voortdurend bewust zijn van deze beperkingen van
het visioen, die hier visueel worden weergegeven. De toekomst
wordt alleen maar gezien ‘als in een spiegel, zwak’ (vgl 1 Kor 13,
12). Laten wij nu de verschillende beelden die in de tekst van het
‘geheim’ voorkomen, beschouwen. De plaats van handeling wordt
beschreven in drie symbolen: een steile berg, een grote vervallen
stad en tenslotte een groot, ruw gekapt kruis. De berg en de stad
symboliseren het strijdperk van de menselijke geschiedenis;
geschiedenis als een zware beklimming naar de top; geschiedenis
237

als het strijdperk van menselijke creativiteit en sociale harmonie,
maar tegelijkertijd een plaats van vernietiging, waar men feitelijk
de vruchten van eigen werk verwoest. De stad kan zijn de plaats
van communicatie en vooruitgang, maar ook plaats van gevaar
en de vreselijkste ramp. Bovenop de berg stat het kruis: doel en
oriëntatiepunt van de geschiedenis. Het kruis verandert
verwoesting in redding; het verheft zich als teken van de ellende
van de geschiedenis en ook als belofte voor de geschiedenis.
Op dit punt verschijnen menselijke personen: de in het wit
geklede bisschop (‘Wij hadden de indruk dat het de H.Vader was’),
andere bisschoppen, priesters, mannelijke en vrouwelijke
religieuzen, en mannen en vrouwen van verschillende rangen en
standen. De paus lijkt de anderen voor te gaan, huiverend en
lijdend om alle verschrikkingen om hem heen. Niet alleen liggen
de huizen van de stad half in puin, maar hij gaat zijn weg temidden
van dode lichamen. Het pad van de Kerk wordt omschreven als
een Via Crucis , als een reis door een tijd van geweld, verwoesting
en vervolging. In dit beeld kan de geschiedenis van een hele eeuw
worden gezien. Evenals de plaatsen op aarde symbolisch worden
beschreven in de twee beelden van de berg en de stad en worden
gericht op het kruis, zo wordt ook de tijd beeldend samengevat: in
het visioen kunnen wij de laatste eeuw herkennen als een eeuw
van martelaren, een eeuw van lijden en vervolging in de Kerk,
een eeuw van wereldoorlogen en de vele plaatselijke oorlogen
van de laatste vijftig jaar die ongehoorde vormen van wreedheid
hebben toegebracht. In de ‘spiegel’ van het visioen zien we
decennia na elkaar de getuigen van het geloof aan ons voorbij
gaan. Hier sluit goed bij aan een zin uit de brief die zuster Lucia
op 12 mei 1982 aan de paus schreef: “Het derde deel van het
‘geheim’ heeft betrekking op de woorden van Onze Lieve Vrouw:
‘Zo niet, dan zal (Rusland) zijn dwalingen over de wereld
verspreiden en oorlogen en vervolgingen van de Kerk veroorzaken.
De goeden zullen gemarteld worden, de H.Vader zal veel te lijden
krijgen, verschillende staten zullen vernietigd worden’”.
In de Via Crucis van deze eeuw heeft de figuur van de paus
een speciale rol. In zijn moeizame beklimming van de berg kunnen
wij zonder twijfel een samenkomen zien van verschillende pausen,
238

te beginnen bij paus Pius X tot de huidige paus (Johannes Paulus
II) deelden zij allen in het lijden van de eeuw en worstelden om
door alle smart heen voort te gaan over de weg die naar het Kruis
leidt. In het visioen wordt de paus ook gedood, op dezelfde weg
als de martelaren. Was het niet te verwachten dat de paus, toen
hij, na de moordaanslag van 13 mei 1981, de tekst van het derde
deel van het ‘geheim’ bij zich liet brengen, hierin zijn eigen noodlot
zou herkennen? Hij was dicht bij de dood geweest en zijn
overleving verklaarde hij zelf met de woorden: “Het was een
moederhand die het pad van de kogel leidde en de stervende
paus stopte op de drempel van de dood” (13 mei 1994). Dat hier
een moederhand de noodlottige kogel liet afwijken van zijn weg
toont des te meer dat er niet zoiets als een onveranderlijke
bestemming is, dat geloof en gebed krachten zijn die de
geschiedenis kunnen beïnvloeden en dat het gebed tenslotte
sterker is dan kogels en het geloof krachtiger is dan legers.
In het slot van het ‘geheim’ worden beelden gebruikt die
Lucia gezien kan hebben in devotieboeken, waarvan de inhoud
stamt van oude geloofsintuïties. Het is een troostend visioen, dat
tracht een geschiedenis van bloed en tranen te openen voor de
helende kracht van God. Onder de armen van het kruis verzamelen
engelen het bloed van de martelaren en geven hiermee leven
aan de zielen op de weg naar God. Hier wordt het Bloed van
Christus en het bloed van de martelaren als één beschouwd: het
bloed van de martelaren stroomt van de armen van het Kruis. De
martelaren sterven in gemeenschap met het lijden van Christus
en hun dood wordt één met zijn dood. Zij vullen aan wat voor het
lichaam van Christus nog aan zijn lijden ontbrak (vgl Kol 1, 24).
Hun leven zelf werd eucharistie, deel van het mysterie van de
graankorrel die sterft en overvloedig vrucht draagt. Het bloed van
de martelaren is het zaad van de christenen, zei Tertulianus. Zoals
de Kerk geboren werd uit de dood van Christus, uit zijn geopende
zijde, zo is ook de dood van de geloofsgetuigen vruchtbaar voor
het toekomstig leven van de Kerk. Het visioen van het derde deel
van het ‘geheim’, dat op het eerste gezicht zo benauwend is, eindigt
met een beeld van hoop: geen lijden is vergeefs en het is een
lijdende Kerk, een Kerk van martelaren, die een wegwijzer wordt
voor de mens in zijn zoektocht naar God. Gods liefdevolle armen
239

verwelkomen niet alleen hen die lijden als Lazarus, die daar grote
troost vond en op mysterieuze wijze Christus vertegenwoordigt,
die voor ons de arme Lazarus heeft willen worden. Maar er is
meer: van het lijden van de geloofsgetuigen gaat een zuiverende
en vernieuwende kracht uit omdat het de actualisatie van het lijden
van Christus is en haar verlossende werking naar onze tijd
overbrengt.
Zo zijn we bij de laatste vraag gekomen: wat betekent het
‘geheim’ van Fatima in zijn geheel (in de drie delen)? Wat zegt
het ons? In de eerste plaats moeten wij veronderstellen, zoals
kardinaal Sodano zegt, dat de gebeurtenissen waar het derde deel
van het ‘geheim’ van Fatima over gaat, al tot het verleden lijken
te behoren”. De specifieke verschillende gebeurtenissen die worden
voorgesteld, behoren inderdaad tot het verleden. Wie indrukwekkende
apocalyptische openbaringen over het einde van de
wereld verwachtte, of over het toekomstig verloop van de
geschiedenis, komt teleurgesteld uit. Fatima levert een dergelijke
bevrediging van onze nieuwsgierigheid niet, zoals trouwens het
christelijk geloof in het algemeen niet gereduceerd kan worden tot
object van onze nieuwsgierigheid. Wat blijft was al meteen duidelijk
toen wij begonnen met onze gedachten over de tekst van het
‘geheim’: het is de aansporing tot gebed als de weg naar de ‘redding
van de zielen’ en op dezelfde wijze de oproep tot boete en bekering.
Als laatste zou ik een andere sleuteluitdrukking van het
‘geheim’ willen noemen, wat even beroemd is geworden: ‘Mijn
Onbevlekt Hart zal triomferen’. Wat betekent dat? Het hart geopend
naar God, gelouterd door beschouwingen op God, is sterker dan
welke geweren en wapens dan ook. Het ‘fiat’ van Maria, het woord
uit haar hart, heeft de geschiedenis van de wereld veranderd omdat
het de Verlosser in de wereld bracht; omdat God, dankzij haar ‘ja’
mens kon worden in onze wereld en voor altijd blijft. De duivel
heeft macht in deze wereld zoals wij voortdurend zien en
ondervinden. Hij heeft macht omdat onze vrijheid zich voortdurend
laat afleiden van God. Maar, sinds God zelf een menselijk hart
aannam en zo de menselijke vrijheid heeft geleid naar wat goed
is, heeft de vrijheid om het slechte te kiezen niet het laatste woord.
Vanaf die tijd is het woord dat zegeviert dit: ‘In de wereld zal je
240

tegenspoed ondervinden, maar houd moed; Ik heb de wereld
overwonnen’ (Jo 16, 33). De Boodschap van Fatima nodigt ons
uit op deze belofte te vertrouwen.
Joseph Kard. Ratzinger
Prefect van de Congregatie
voor de Geloofsleer
241

242

INHOUD
Voorwoord van de uitgever ................................................ 5
Inleiding op de Herinneringen van zuster Lucia ................ 7
Biografie van Lucia ............................................................ 8
Litteraire eigenschappen van Lucia ................................... 10
Litterair genre van de Herinneringen ................................. 13
Thema van de Herinneringen ............................................ 14
EERSTE HERINNERING
Inleiding ...................................................................... 33
Voorwoord .................................................................. 34
1. Gebed en gehoorzaamheid ....................................... 34
2. Geheimen bewaren .................................................... 34
3. Aan Jacinta ................................................................ 36
I. PORTRET VAN JACINTA
1. Karakter ..................................................................... 10
2. Haar gevoeligheid ...................................................... 38
3. Liefde voor Christus aan het kruis ............................. 39
4. Gevoelig karakter ...................................................... 40
5. Kindercatechese ........................................................ 41
6. Jacinta, het herderinnetje .......................................... 43
7. De eerste verschijning ............................................... 45
8. Nadenken over de hel ................................................ 46
9. Liefde voor de zondaars ............................................ 47
10. Tegenstand van de familie ......................................... 49
11. Liefde voor de H.Vader .............................................. 51
12. In de gevangenis van Vila Nova de Ourém............... 52
13. Rozenhoedje in de gevangenis ................................. 53
14. Gehechtheid aan het dansen ..................................... 54
II. NA DE VERSCHIJNINGEN
1. Gebeden en offers op de Cabeço .............................. 55
2. Hinderlijke ondervragingen ........................................ 56
243

3. De vrome pater Cruz .................................................. 57
4. Gebedsverhoringen op voorspraak van Jacinta ......... 57
5. Nieuwe offers .............................................................. 58
244
III. ZIEKTE EN DOOD VAN JACINTA
1. Jacinta krijgt longontsteking ....................................... 59
2. Bezoek van Onze Lieve Vrouw................................... 61
3. In het ziekenhuis van Ourém ...................................... 62
4. Terug naar Aljustrel ..................................................... 62
5. Nieuwe bezoeken van Onze Lieve Vrouw .................. 63
6. Vertrek naar Lissabon ................................................. 65
Naschrift ..................................................................... 66
TWEEDE HERINNERING
Inleiding...................................................................... 67
Voorwoord .................................................................. 68
I. VÓÓR DE VERSCHIJNINGEN
1. Jeugd van Lucia ......................................................... 69
2. Volksvermaken .......................................................... 70
3. Eerste Communie ...................................................... 71
4. Glimlach van de Moeder van God ............................. 72
5. Vigilie van verwachting .............................................. 73
6. De grote dag .............................................................. 74
7. Bij Lucia thuis ............................................................. 75
8. Nabeschouwing van Lucia ......................................... 76
II. DE VERSCHIJNINGEN
1. Wat Lucia zag in 1915 ............................................... 77
2. Verschijningen van de Engel in 1916 ........................ 78
3. Problemen thuis ......................................................... 82
4. Verschijningen van Onze Lieve Vrouw ...................... 84
5. Twijfels van Lucia ...................................................... 86
6. Jacinta en Francisco spreken Lucia moed in ............ 88
7. Ongeloof van de moeder van Lucia .......................... 90
8. Bedreigingen van de burgemeester ........................... 91

9. Problemen voor het gezin........................................... 92
10. Lucia’s eerste geestelijk leidsman .............................. 93
11. In de gevangenis van Ourém ..................................... 94
12. Verstervingen en lijden ............................................... 95
13. De dertiende september ............................................. 97
14. Offergeest van Lucia .................................................. 98
15. Een merkwaardige bezoeker ...................................... 99
16. Dertien oktober ........................................................... 100
17. Ondervragingen door priesters .................................... 101
III. NA DE VERSCHIJNINGEN
1. Lucia gaat naar school ................................................ 104
2. De houding van de pastoor ......................................... 105
3. Eén in lief en leed ....................................................... 107
4. Tegenwerking van de regering .................................... 109
5. De moeder van Lucia wordt ernstig ziek .................... 111
6. De dood van haar vader ............................................. 112
7. Ziekte van Jacina en Francisco .................................. 113
8. Ook Lucia wordt ziek .................................................. 116
9. Eerste onderhoud met de bisschop ............................ 117
10. Afscheid van Fatima ................................................... 119
NAWOORD
1. Nog een paar bijzonderheden over Jacinta ................ 120
2. Aantrekkingskracht van Lucia ..................................... 121
3. Goed geheugen van de zieneres ................................ 122
DERDE HERINNERING
Inleiding ...................................................................... 123
Voorwoord ................................................................... 124
1. Wat is het geheim? ..................................................... 124
2. Het visioen van de hel ................................................ 125
3. Diepe indruk op Jacinta .............................................. 127
4. Nog een punt .............................................................. 129
5. Het Onbevlekt Hart van Maria .................................... 129
6. Jacinta ziet de H.Vader ............................................... 131
245

7. Visioenen van de oorlog ............................................ 132
8. Waarom Lucia zo lang zweeg.................................... 134
9. Jacinta’s liefde tot het Onbevlekt Hart van Maria...... 135
246
Nawoord ..................................................................... 137
VIERDE HERINNERING
Inleiding ..................................................................... 138
1. Vertrouwen en overgave ............................................ 139
2. Algehele onthechting ................................................. 139
3. Bijstand van de H.Geest ............................................ 140
I. PORTRET VAN FRANCISCO
1. Spiritualiteit ................................................................ 141
2. Waar Francisco het meest van hield ......................... 143
3. Hoe Francisco deelnam aan de verschijningen......... 144
4. Invloed van de eerste verschijning van O.L. Vrouw .. 146
5. Invloed van de tweede verschijning .......................... 149
6. Francisco spreekt Lucia moed in ............................... 150
7. Invloed van de derde verschijning ............................. 151
8. In de gevangenis ....................................................... 151
9. Invloed van de laatste verschijningen ....................... 153
10. Enkele anekdotes ...................................................... 155
11. Francisco, de kleine moralist ..................................... 159
12. Afzondering om te bidden .......................................... 161
13. Francisco ziet de duivel ............................................. 162
14. Zijn gevederde vriendjes ........................................... 163
15. Nog een paar voorvallen ........................................... 165
16. Francisco wordt ziek .................................................. 168
17. Heilige dood ............................................................... 171
18. Nog enige liedjes ....................................................... 172
II. DE GESCHIEDENIS VAN DE VERSCHIJNINGEN
Voorwoord ................................................................. 173
1. De verschijningen van de Engel ................................ 175
2. Het zwijgen van Lucia ................................................ 178

3. Dertien mei ................................................................ 179
4. Dertien juni ................................................................. 182
5. Dertien juli ................................................................. 183
6. Dertien augustus ........................................................ 185
7. Dertien september ..................................................... 186
8. Dertien oktober .......................................................... 188
Nawoord ..................................................................... 189
NOG ENIGE AANTEKENINGEN OVER JACINTA
1. Een wonderbare genezing ......................................... 190
2. De terugkeer van een ‘verloren zoon’........................ 191
IV. JACINTA’S FAAM VAN HEILIGHEID
1. Nog één vraag ........................................................... 192
2. Jacinta, spiegel van God ........................................... 192
3. Jacinta, voorbeeld van deugdzaamheid .................... 194
4. Francisco was anders ................................................ 196
Nawoord ..................................................................... 198
BIJVOEGSEL I
Tekst van de grote belofte van het Heilig Hart
van Maria bij de verschijning in Pontevedra (Spanje) .. 199
BIJVOEGSEL II
Tekst van het verzoek om de toewijding van Rusland.. 203
BIJVOEGSEL III
De Boodschap van Fatima ........................................ 205
Inleiding ..................................................................... 205
Het ‘geheim’ van Fatima ............................................ 213
Derde deel van het ‘geheim’ ...................................... 217
Interpretatie van het ‘geheim’ .................................... 223
Gesprek met zuster Lucia .......................................... 224
Toespraak van kardinaal Sodano .............................. 226
Theologisch commentaar van kardinaal Ratzinger ... 228
247