27.09.2013 Views

Spiritualiteit en Leiderschap - Nieuwe dimensies

Spiritualiteit en Leiderschap - Nieuwe dimensies

Spiritualiteit en Leiderschap - Nieuwe dimensies

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Paul de Blot,<br />

Gerrit Broekstra,<br />

R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong>,<br />

Ruud Heijblom &<br />

Maurice de Valk<br />

de brug naar<br />

<strong>Spiritualiteit</strong><br />

& <strong>Leiderschap</strong><br />

Als Macht niet meer werkt <strong>en</strong><br />

innerlijke Kracht de oplossing is


Dit is het vierde deel van de serie Business<br />

<strong>Spiritualiteit</strong>, naar aanleiding van de gelijknamige,<br />

nieuwe leerstoel aan Ny<strong>en</strong>rode.<br />

In deze serie word<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong> van de<br />

businessspiritualiteit behandeld door auteurs vanuit<br />

verschill<strong>en</strong>de invalshoek<strong>en</strong>. In dit deel wordt ingegaan<br />

op de spirituele kracht bij leiderschap. Verschill<strong>en</strong>de<br />

auteurs behandel<strong>en</strong> dit thema vanuit hun eig<strong>en</strong><br />

specialiteit: Het wez<strong>en</strong> van leiderschap van leiderschap<br />

(Prof. Dr. Ir. G. Broekstra); corporatief leiderschap als<br />

de spirituele kracht van e<strong>en</strong> onderneming (Dr. Paul de<br />

Blot SJ); de businessschool als spirituele inwijdingsschool<br />

(Prof. Dr. R. Heijblom) <strong>en</strong> spirituele kracht als bron<br />

voor leiderschap (M. De Valk). Het voorwoord ‘zelfleiderschap’<br />

is van Prof. Dr. R. Tiss<strong>en</strong>.<br />

Prof. Dr. Paul de Blot SJ is verbond<strong>en</strong> aan de Business<br />

Universiteit Ny<strong>en</strong>rode als campusmoderator, doc<strong>en</strong>t in interculturele<br />

communicatie <strong>en</strong> culturele aspect<strong>en</strong> van organisatie.<br />

Prof. Dr. Ir. Gerrit Broekstra houdt zich na vakmatige fas<strong>en</strong><br />

als natuurkundige <strong>en</strong> bedrijfskundige, nu met emeritaat<br />

zijnde, bezig met de verbinding van deze vakk<strong>en</strong> met<br />

spiritualiteit.<br />

Prof. Dr. R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong> is verbond<strong>en</strong> aan Business Universiteit<br />

Ny<strong>en</strong>rode als hoogleraar bedrijfskunde <strong>en</strong> is tev<strong>en</strong>s voorzitter<br />

van chrome, het k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>trum van Ny<strong>en</strong>rode.<br />

Prof. Dr. Ruud Heijblom is directeur van het adviesbureau<br />

Marketing Koers dat gespecialiseerd is in het ontwikkel<strong>en</strong><br />

van de strategische richting voor bedrijv<strong>en</strong>. Hij is verbond<strong>en</strong><br />

aan de Universiteit van Bloemfontein (Zuid-Afrika) <strong>en</strong><br />

diverse andere Business Schools.<br />

Maurice de Valk is arts-specialist voor gezondheid, zingeving<br />

<strong>en</strong> werk. Als directeur van de Adviesgroep Intermedic<br />

begeleidt hij directieteams <strong>en</strong> coacht hij professionals.<br />

Verbond<strong>en</strong> aan de Universiteit van Utrecht, het BeNeLux<br />

Universitair C<strong>en</strong>trum, Nij<strong>en</strong>rode <strong>en</strong> Tilburg.<br />

Dr. Paul de Blot SJ<br />

Prof. Dr. Ir. Gerrit Broekstra<br />

Prof. Dr. R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong><br />

Prof. Dr. Ruud Heijblom<br />

Maurice de Valk


De auteurs<br />

Dr. Paul de Blot SJ studeerde in Indonesië natuurkunde,<br />

filosofie <strong>en</strong> politicologie <strong>en</strong> Indonesische staatsfilosofie, in<br />

Duitsland natuurkunde <strong>en</strong> in Nederland cultuurfilosofie, spiritualiteit<br />

<strong>en</strong> psychologie <strong>en</strong> theologie. Hij promoveerde aan de<br />

Business Universiteit Ny<strong>en</strong>rode met zijn proefschrift Vernieuwing<br />

van organisaties in e<strong>en</strong> chaotische omgeving door<br />

vernieuwing van de m<strong>en</strong>s.<br />

Vanaf 1979 is De Blot verbond<strong>en</strong> aan de Business Universiteit<br />

Ny<strong>en</strong>rode als campusmoderator, doc<strong>en</strong>t in interculturele<br />

communicatie <strong>en</strong> culturele aspect<strong>en</strong> van organisatie.<br />

Paul de Blot is auteur van Export marketing, psychologie <strong>en</strong><br />

culturele valkuil<strong>en</strong>.<br />

Prof. Dr. Ir. Gerrit Broekstra houdt zich na vakmatige<br />

fas<strong>en</strong> als natuurkundige <strong>en</strong> bedrijfskundige, nu met emeritaat<br />

zijnde, bezig met de verbinding van deze vakk<strong>en</strong> met spiritualiteit.<br />

Hij was hoogleraar aan de Erasmus Universiteit te<br />

Rotterdam, Northwestern University in Chicago <strong>en</strong> Ny<strong>en</strong>rode<br />

Universiteit.<br />

Prof. dr. R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong> is verbond<strong>en</strong> aan Business<br />

Universiteit Ny<strong>en</strong>rode als hoogleraar bedrijfskunde <strong>en</strong> is<br />

tev<strong>en</strong>s voorzitter van chrome het k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>trum van<br />

Ny<strong>en</strong>rode dat zich bezighoud met vraagstukk<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>,<br />

k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> technologie in organisaties.


Prof. dr. Ruud Heijblom is directeur van het adviesbureau<br />

Marketing Koers dat gespecialiseerd is in het ontwikkel<strong>en</strong> van<br />

de strategische richting voor bedrijv<strong>en</strong>. Hij is Professor<br />

Research in Innovative Business Models aan de Research<br />

Universiteit Russell Hobbes <strong>en</strong> Professor Psyconomie aan<br />

Alba-university; bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is hij verbond<strong>en</strong> aan University of<br />

the Free State (Bloemfontein, Zuid-Afrika) <strong>en</strong> diverse andere<br />

Business Schools.<br />

Maurice de Valk is arts-specialist voor gezondheid, zin-<br />

geving <strong>en</strong> werk. Als directeur van de Adviesgroep Intermedic<br />

begeleidt hij directieteams <strong>en</strong> coacht hij professionals. Verbond<strong>en</strong><br />

aan de Universiteit van Utrecht, het BeNeLux Universitair<br />

C<strong>en</strong>trum, Nij<strong>en</strong>rode <strong>en</strong> Tilburg. Internationaal actief als<br />

voorzitter van het ifoh <strong>en</strong> lid van de Raad van Toezicht van de<br />

isma. In 2006 ontving hij de Marie Curie Award voor g<strong>en</strong>eeskunde.<br />

Publiceerde diverse wet<strong>en</strong>schappelijke artikel<strong>en</strong> over<br />

persoonlijk leiderschap in relatie totspiritualiteit <strong>en</strong> het boek<br />

<strong>en</strong> De Zin van Zijn, Voedsel voor de Ziel.


de brug naar<br />

<strong>Spiritualiteit</strong><br />

& <strong>Leiderschap</strong><br />

Als Macht niet meer werkt <strong>en</strong><br />

innerlijke Kracht de oplossing is<br />

Uitgeverij <strong>Nieuwe</strong> Dim<strong>en</strong>sies<br />

Paul de Blot,<br />

Gerrit Broekstra,<br />

R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong>,<br />

Ruud Heijblom &<br />

Maurice de Valk


Copyright © 2007 Uitgeverij <strong>Nieuwe</strong> Dim<strong>en</strong>sies<br />

Alle recht<strong>en</strong> voorbehoud<strong>en</strong><br />

Vormgeving: Wim t<strong>en</strong> Brinke bno, Hilversum<br />

Redactie: Janny ter Meer (www.hetstijlmeer.nl)<br />

isbn: 978 90 77341 34 6<br />

Uitgeverij <strong>Nieuwe</strong> Dim<strong>en</strong>sies<br />

Wakker<strong>en</strong>dijk 62a, 3755 dd eemnes<br />

t 035 5383538<br />

e uitgeverij@nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl<br />

w http://www.uitgeverij.nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl


Inhoud<br />

prof. dr. r<strong>en</strong>é j. tiss<strong>en</strong><br />

Voorwoord29<br />

M.m.v. drs. Frank Lekanne Deprez<br />

prof. dr. ir. gerrit broekstra<br />

Leid<strong>en</strong> in last223<br />

E<strong>en</strong> spirituele reflectie op het wez<strong>en</strong> van<br />

leiderschap<br />

dr. paul de blot sj<br />

Leiding gev<strong>en</strong> vanuit innerlijke kracht287<br />

Het corporatieve leiderschap als de spirituele<br />

kracht van de onderneming<br />

dr. ruud heijblom<br />

Inwijding in spiritueel leiderschap2125<br />

De businessschool als spirituele inwijdingsschool<br />

maurice de valk<br />

De spirituele kracht als bron voor persoonlijk<br />

leiderschap2165


<strong>en</strong>é j. tiss<strong>en</strong><br />

Voorwoord<br />

M.m.v. drs. Frank Lekanne Deprez<br />

Is er iets spann<strong>en</strong>der in het lev<strong>en</strong> dan seks? Je zou d<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />

van niet. Veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn er vol van, sommige media<br />

staan er bol van. Taboes bestaan niet meer. Seks met<br />

e<strong>en</strong> grote S is waar het om draait. En alhoewel het morele<br />

tij e<strong>en</strong> beetje aan het ker<strong>en</strong> is, kan <strong>en</strong> mag nog van alles.<br />

Ge<strong>en</strong> wonder dat andere cultur<strong>en</strong> <strong>en</strong> religies soms<br />

met e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>geling van afschuw <strong>en</strong> jaloezie, van afwijzing<br />

<strong>en</strong> verlang<strong>en</strong> naar onze westerse sam<strong>en</strong>leving kijk<strong>en</strong>.<br />

Het is ook ge<strong>en</strong> wonder dat wij daar weer met verbazing5–5<strong>en</strong><br />

vaak ook ergernis5–5op reager<strong>en</strong>. Ergert u zich<br />

aan deze tekst? Zo ja, dan komt dat waarschijnlijk doordat<br />

u zich in uw vrijheid van d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> van ‘zijn’ aangetast<br />

voelt.<br />

Dit boek gaat niet over seks <strong>en</strong> toch trok het uw aandacht.<br />

Dat komt doordat dit boek e<strong>en</strong> thema aansnijdt<br />

dat ons net zo diep raakt als seks. Misschi<strong>en</strong> zelfs wel<br />

dieper, zoals Broekstra in dit boek zal b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>. Het<br />

thema is innerlijke vrijheid <strong>en</strong> kracht. In meer of mindere<br />

mate zijn wij allemaal op zoek naar de vrijheid <strong>en</strong><br />

kracht die ons eig<strong>en</strong> zijn, want die mak<strong>en</strong> ons immers<br />

tot wie wij zijn. De auth<strong>en</strong>tieke kracht waarover wij<br />

kunn<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong>, is moeilijk te grijp<strong>en</strong>. In bepaalde<br />

fas<strong>en</strong> van ons lev<strong>en</strong> is die van nature groot5–5als we jong<br />

zijn5–5maar later wordt hij kwetsbaarder. In veel gevall<strong>en</strong><br />

voorwoord<br />

9


vind<strong>en</strong> we het prettig <strong>en</strong> zinvol om te wet<strong>en</strong> waar onze<br />

eig<strong>en</strong>5–5unieke?5–5kracht vandaan komt, waar die op is gestoeld<br />

<strong>en</strong> wat we ermee kunn<strong>en</strong>. We lev<strong>en</strong> in de gelukzalige<br />

veronderstelling dat wanneer we ‘wet<strong>en</strong>’, we iets<br />

met die k<strong>en</strong>nis kunn<strong>en</strong> <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. Helaas is er ge<strong>en</strong><br />

standaardreceptuur voor innerlijke kracht. Dat maakt<br />

zelfonderzoek soms zo vermoei<strong>en</strong>d, maar ook zo spann<strong>en</strong>d.<br />

De zoektocht naar onze innerlijke kracht is er e<strong>en</strong><br />

van alle tijd<strong>en</strong>. In situaties van overlevingsdrang parker<strong>en</strong><br />

we de zoektocht soms ev<strong>en</strong>, of krijgt die e<strong>en</strong> mythisch<br />

karakter. We lat<strong>en</strong> de zoektocht soms wat rust<strong>en</strong><br />

door los te lat<strong>en</strong>, door ‘gewoon’ te vertrouw<strong>en</strong>. De rol<br />

van religie, welke religie maakt niet uit, geeft ons vaak<br />

dat vertrouw<strong>en</strong>. Vertrouw<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> is tegelijkertijd vertrouw<strong>en</strong><br />

krijg<strong>en</strong>. En dat geeft rust. Was dat voor iedere<strong>en</strong><br />

zo, dan kond<strong>en</strong> we daarop terugvall<strong>en</strong> <strong>en</strong> erop voortbouw<strong>en</strong>.<br />

Gelukkig is dat niet zo. Want de zoektocht naar onze<br />

innerlijke kracht heeft als bijvangst dat het lev<strong>en</strong> nog<br />

rijker van kleur wordt. Het wordt er vrijer door. Net als<br />

seks staat innerlijke kracht aan de basis van wie wij will<strong>en</strong>5–5<strong>en</strong><br />

kunn<strong>en</strong>5–5zijn. Hij is e<strong>en</strong> bron met vele oorsprong<strong>en</strong>.<br />

Dit boek gaat over innerlijke kracht, maar niet als e<strong>en</strong><br />

algeme<strong>en</strong> m<strong>en</strong>selijk thema. Het gaat over onze innerlijke<br />

kracht in e<strong>en</strong> specifieke context, namelijk die van organisaties.<br />

Daardoor gaat het boek mete<strong>en</strong> ook5–5<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong><br />

zelfs vooral5–5over de kracht van organisaties.<br />

Organisaties nem<strong>en</strong> zo’n belangrijke plek in ons lev<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> in, dat we organisaties altijd met kracht associër<strong>en</strong>.<br />

Organisaties moet<strong>en</strong> sterk zijn <strong>en</strong> lev<strong>en</strong>d. Kracht<br />

is waarom het draait, want kracht geeft hoop <strong>en</strong> zorgt ervoor<br />

dat wij niet voortijdig met de betrekkelijkheid van<br />

10 r<strong>en</strong>é j. tiss<strong>en</strong>


gerrit broekstra<br />

Leid<strong>en</strong> in last<br />

E<strong>en</strong> spirituele reflectie op het wez<strong>en</strong><br />

van leiderschap<br />

De manager, de manager<br />

Moet e<strong>en</strong> leider wez<strong>en</strong>.<br />

Dat dat Zeer Belangrijk is,<br />

Staat in stapels boek<strong>en</strong> te lez<strong>en</strong>.<br />

winnie-de-poeh’s managerliedje1 Obsessie met leiderschap<br />

Wij zijn geobsedeerd door leiderschap. De obsessie met<br />

leiderschap is zelfs groter dan die met seks. Volg<strong>en</strong>s primatoloog<br />

Frans de Waal gaat het najag<strong>en</strong> van macht <strong>en</strong><br />

seks hand in hand bij zowel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> als onze naaste familieled<strong>en</strong>,<br />

de m<strong>en</strong>sap<strong>en</strong>. Nu lijkt leiderschap echter<br />

ev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorsprong te hebb<strong>en</strong> in de belangstelling.<br />

To<strong>en</strong> ik ‘leadership‘ googelde op internet, kreeg ik 911<br />

miljo<strong>en</strong> treffers, terwijl seks ‘maar’ 716 miljo<strong>en</strong> treffers<br />

opleverde. De Waal op<strong>en</strong>t zijn boek De aap in ons provocer<strong>en</strong>d<br />

doch kernachtig door ons tweevoetige m<strong>en</strong>sap<strong>en</strong><br />

voor te houd<strong>en</strong>: ‘Je kunt de aap wel uit de jungle hal<strong>en</strong>,<br />

maar de jungle niet uit de aap’. 2 En dat leidt tot allerlei<br />

taboes <strong>en</strong> ambival<strong>en</strong>ties die we niet graag onder og<strong>en</strong><br />

zi<strong>en</strong>. Het gevolg is dat we vaak in e<strong>en</strong> schijnwereld lev<strong>en</strong>.<br />

1 Zie voor de not<strong>en</strong> pagina 81.<br />

leid<strong>en</strong> in last<br />

23


In deze bijdrage zal ik betog<strong>en</strong> dat de huidige obsessie<br />

met leiderschap bepaald niet zonder ambival<strong>en</strong>tie is t<strong>en</strong><br />

opzichte van het f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> leiderschap, ja, zelfs niet van<br />

hypocrisie is gespe<strong>en</strong>d. Welke manager vindt niet heimelijk<br />

van zichzelf dat hij e<strong>en</strong> goede leider is, terwijl zijn<br />

ondergeschikt<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong> heimelijk, heel anders over ‘die<br />

eikel’ d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>? In de zak<strong>en</strong>wereld overstemt de luidruchtigheid<br />

over leiderschap, waar het onvermijdelijke<br />

circus van leiderschapscursuss<strong>en</strong>5–5meestal niet meer<br />

dan kostbare bezigheidstherapieën5–5vaak mee gepaard<br />

gaat, de echte problematiek. En dat is het chronische gebrek<br />

aan ondernemerschap in bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> instelling<strong>en</strong><br />

die door hun structuur <strong>en</strong> cultuur betrokk<strong>en</strong>heid, vrijheid<br />

<strong>en</strong> creativiteit belemmer<strong>en</strong>. Zoals we zull<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> is<br />

er alle red<strong>en</strong> de hype rond leiderschap, inclusief de term<br />

zelf, overboord te kieper<strong>en</strong> <strong>en</strong> het echte probleem van<br />

vernieuwing door ondernemerschap e<strong>en</strong>s fundam<strong>en</strong>teel<br />

aan te pakk<strong>en</strong>.<br />

Winnie-de-Poeh heeft beslist e<strong>en</strong> grote opmerkingsgave.<br />

De economieafdeling van mijn boekhandel heeft wel<br />

drie plank<strong>en</strong> vol met boek<strong>en</strong> over leiderschap. Ik noem<br />

willekeurig e<strong>en</strong> aantal titels die mij daar uitnodig<strong>en</strong>d<br />

aanstaard<strong>en</strong>. Creatief leiderschap, auth<strong>en</strong>tiek leiderschap,<br />

innerlijk leiderschap, inspirer<strong>en</strong>d leiderschap, de<br />

ess<strong>en</strong>tie van leiderschap, transformationeel leiderschap,<br />

stabiel leiderschap, evolutionair leiderschap, persoonlijk<br />

leiderschap, het tao van leiderschap, leidinggev<strong>en</strong> ontraadseld,<br />

effectief leidinggev<strong>en</strong>, excell<strong>en</strong>t leidinggev<strong>en</strong>,<br />

situationeel leidinggev<strong>en</strong>, l<strong>en</strong>ig leiderschap, <strong>en</strong> natuurlijk<br />

niet te miss<strong>en</strong>, leiderschap voor dummies (in pocketformaat).<br />

En deze opsomming is verre van uitputt<strong>en</strong>d.<br />

Wie nog e<strong>en</strong> originele titel voor alweer e<strong>en</strong> nieuw<br />

24 gerrit broekstra


oek over leiderschap wil bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> moet wel van goede<br />

huize kom<strong>en</strong>.<br />

Dat er inderdaad sprake is van e<strong>en</strong> leiderschapshype,<br />

bewijz<strong>en</strong> ook de talloze seminars, workshops, opleiding<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> confer<strong>en</strong>ties die over het thema gaan. E<strong>en</strong> hype<br />

wijst meestal op e<strong>en</strong> grote leegte, maar toch kan m<strong>en</strong> er<br />

ge<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oeg van krijg<strong>en</strong>. <strong>Leiderschap</strong> is big business geword<strong>en</strong>.<br />

Iedere<strong>en</strong> weet dat managem<strong>en</strong>topleiding<strong>en</strong><br />

weinig te bied<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> op het gebied van het ontwikkel<strong>en</strong><br />

van leiderschapskwaliteit<strong>en</strong>. Niettemin biedt e<strong>en</strong><br />

bek<strong>en</strong>de Nederlandse business school zijn mba-opleiding<br />

aan als e<strong>en</strong> programma waarin de nadruk ligt op<br />

‘Inspirational Business Leadership’. Over hyp<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong>.<br />

Cycli in managem<strong>en</strong>tpraat<br />

Nadere beschouwing leert ons dat hypes in de businesswereld<br />

e<strong>en</strong> cyclisch verloop hebb<strong>en</strong>. Elke g<strong>en</strong>eratie managers<br />

moet er weer opnieuw aan gelov<strong>en</strong>. Zo’n twintig<br />

jaar geled<strong>en</strong> was er ook e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme piek in de belangstelling<br />

voor het thema leiderschap. Grote nam<strong>en</strong> vestigd<strong>en</strong><br />

to<strong>en</strong> hun reputatie als (Amerikaanse) experts op<br />

het vlak van leiderschap. Ik noem slechts <strong>en</strong>kele ook in<br />

ons taalgebied bek<strong>en</strong>de voorbeeld<strong>en</strong>. Warr<strong>en</strong> B<strong>en</strong>nis <strong>en</strong><br />

Burt Nanus schrev<strong>en</strong> in 1985 hun bestseller <strong>Leiderschap</strong>:<br />

strategieën voor leiding gev<strong>en</strong>, in de jar<strong>en</strong> daarna<br />

gevolgd door vele andere boek<strong>en</strong> over leiderschap. Edgar<br />

Schein koppelde leiderschap aan het tot voor de jar<strong>en</strong><br />

tachtig volslag<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>de concept cultuur dat ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />

e<strong>en</strong> ware hype ontket<strong>en</strong>de, in zijn boek Organizational<br />

culture and leadership (1985). John Heider schreef<br />

zijn nu opnieuw populaire Tao of leadership (1985).<br />

leid<strong>en</strong> in last<br />

25


Noel Tichy schreef The transformational leader (1986);<br />

John Kotter van Harvard publiceerde The leadership fac-<br />

tor (1988), <strong>en</strong> Conger The charismatic leader (1989). B<strong>en</strong>-<br />

nis werd overig<strong>en</strong>s in de loop der jar<strong>en</strong> steeds zorgelijker<br />

over het verschijnsel leiderschap, waarvan hij in 1989<br />

blijk gaf in zijn Why leaders can’t lead. Hij vroeg zich af<br />

of er misschi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onbewuste sam<strong>en</strong>zwering aan de<br />

gang was als verklaring voor het verdwijn<strong>en</strong> van alle leiders.<br />

Ook spiritualiteit had to<strong>en</strong> al e<strong>en</strong> nog wat ongemakkelijk,<br />

maar wel intriger<strong>en</strong>d verbond geslot<strong>en</strong> met<br />

leiderschap. Nederland k<strong>en</strong>de tal van bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />

waarin spiritualiteit <strong>en</strong> spirituele techniek<strong>en</strong> voor het<br />

bedrijfslev<strong>en</strong> aan de man <strong>en</strong> vrouw werd<strong>en</strong> gebracht. De<br />

bek<strong>en</strong>de Leidse Veerstichting, e<strong>en</strong> instelling die volg<strong>en</strong>s<br />

haar doelstelling ‘vormgevers van de maatschappij’ bij<br />

elkaar br<strong>en</strong>gt, heeft altijd e<strong>en</strong> goede neus voor hot topics.<br />

In 1988 organiseerd<strong>en</strong> de Leidse stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hun tweedaagse<br />

symposium rond het thema Spirit in zak<strong>en</strong>: Wat<br />

bezielt ons handel<strong>en</strong>? 3<br />

Deel van de hype was dat het belangrijk is onderscheid<br />

te mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> managers <strong>en</strong> leiders. Dit wordt<br />

vaak geforceerd sam<strong>en</strong>gevat in de oneliner dat leiders de<br />

goede ding<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, terwijl managers de ding<strong>en</strong> goed<br />

do<strong>en</strong>. De sam<strong>en</strong>zwering waar B<strong>en</strong>nis op doelde, had te<br />

mak<strong>en</strong> met het groei<strong>en</strong>de geloof dat organisaties ‘underled’<br />

<strong>en</strong> ‘overmanaged’ zoud<strong>en</strong> zijn. Dezelfde retorische<br />

boodschap zi<strong>en</strong> we ook nu weer de kop opstek<strong>en</strong>. Afgev<strong>en</strong><br />

op ‘de manager’ <strong>en</strong> ‘de hiërarchie’ <strong>en</strong> het verheerlijk<strong>en</strong><br />

van de visionaire, di<strong>en</strong><strong>en</strong>de <strong>en</strong> liefst nog spirituele<br />

leider is weer in de mode. Verder bestond er veertig jaar<br />

geled<strong>en</strong> ook al e<strong>en</strong> flinke belangstelling voor leiderschap.<br />

Welke, inmiddels bejaarde, doc<strong>en</strong>t organisatie-<br />

26 gerrit broekstra


paul de blot sj<br />

Leiding gev<strong>en</strong> vanuit<br />

innerlijke kracht<br />

Het corporatieve leiderschap als<br />

de spirituele kracht van de onderneming<br />

Door liefde gedrev<strong>en</strong> zak<strong>en</strong>do<strong>en</strong><br />

begint met ord<strong>en</strong>ing van zichzelf<br />

<strong>en</strong> zorg voor de aspiraties <strong>en</strong> welzijn van ander<strong>en</strong><br />

in oratie paul de blot sj<br />

Er is de afgelop<strong>en</strong> tijd e<strong>en</strong> onvoorstelbaar groot aantal titels<br />

over leiderschap versch<strong>en</strong><strong>en</strong>. Hieruit blijkt de sterke<br />

behoefte aan auth<strong>en</strong>tiek leiderschap, die zich trouw<strong>en</strong>s<br />

niet beperkt tot het bedrijfslev<strong>en</strong>. Niet alle<strong>en</strong> in grote<br />

bedrijv<strong>en</strong>, maar ook bij kleinschalige sam<strong>en</strong>werking in<br />

ons gezinslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> in ons werk is er leiding nodig. Naast<br />

politiek leiderschap is er behoefte aan goede leiding in<br />

ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>, op schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij talrijke andere ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> organisaties. Op vele plekk<strong>en</strong> is het nog steeds<br />

e<strong>en</strong> probleem iemand te vind<strong>en</strong> die ook in e<strong>en</strong> multiculturele<br />

omgeving e<strong>en</strong> goede sfeer van sam<strong>en</strong>werking<br />

weet te schepp<strong>en</strong>.<br />

Op zoek naar corporatief leiderschap<br />

In tijd<strong>en</strong> van economische crisis is de behoefte aan e<strong>en</strong><br />

sterke leider groter dan in tijd<strong>en</strong> van voorspoed. Er wordt<br />

gezocht naar iemand die in staat is in de moeilijke om-<br />

leiding gev<strong>en</strong> vanuit innerlijke kracht<br />

87


standighed<strong>en</strong> met sterke hand te stur<strong>en</strong> <strong>en</strong> richting te<br />

gev<strong>en</strong> aan het beleid. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> behoefte aan zekerheid,<br />

zowel in het individuele lev<strong>en</strong> als in organisaties.<br />

In zware tijd<strong>en</strong> gaan we onbewust van wat we eig<strong>en</strong>lijk<br />

will<strong>en</strong> op zoek naar iemand bij wie we houvast<br />

kunn<strong>en</strong> vind<strong>en</strong>. Op corporatief niveau zoek<strong>en</strong> we zekerheid<br />

bij sterk leiderschap. In de bedrijfskunde wordt bij<br />

leiding gev<strong>en</strong> nog altijd gedacht aan e<strong>en</strong> leider die deskundig<br />

is in de wez<strong>en</strong>lijke bedrijfstechniek<strong>en</strong>. Die weet<br />

wat goede planning, succesvolle productie, deskundig<br />

kapitaalbeheer is. De total quality van e<strong>en</strong> bedrijf wordt<br />

gegarandeerd door deskundig leiderschap. Dat is leiderschap<br />

dat vaak e<strong>en</strong>zijdig wordt beoordeeld op grond van<br />

e<strong>en</strong> beter bedrijfsresultaat zonder rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong><br />

met het hoger wel-zijn van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Zulk leiderschap<br />

wordt te e<strong>en</strong>zijdig als het ideaal van e<strong>en</strong> onderneming<br />

gezi<strong>en</strong>. In dit beeld beperkt m<strong>en</strong> zich tot e<strong>en</strong> leiderschap<br />

van individu<strong>en</strong>, <strong>en</strong> gaat m<strong>en</strong> niet uit van e<strong>en</strong> organisatie<br />

die als geheel uiteindelijk gericht is op e<strong>en</strong> hoger welzijn,<br />

waarbij betere prestaties wel e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijk middel<br />

zijn maar ge<strong>en</strong> uiteindelijk doel. E<strong>en</strong> dergelijk welzijnsgericht<br />

leiderschap noem<strong>en</strong> we corporatief leiderschap.<br />

Wat is corporatief leiderschap?<br />

We kunn<strong>en</strong> ons afvrag<strong>en</strong> of de zekerheid van e<strong>en</strong> bedrijf<br />

wel van buit<strong>en</strong>af of van bov<strong>en</strong>af moet kom<strong>en</strong> door e<strong>en</strong><br />

sterke leider. E<strong>en</strong> bedrijf is e<strong>en</strong> corporatieve persoonlijkheid<br />

die uit m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bestaat met e<strong>en</strong> innerlijke kracht. Is<br />

het niet mogelijk die innerlijke kracht te bundel<strong>en</strong> tot<br />

e<strong>en</strong> leiderschap van binn<strong>en</strong>uit? Het gaat hierbij trouw<strong>en</strong>s<br />

niet om e<strong>en</strong> keuze tuss<strong>en</strong> die twee kracht<strong>en</strong> van<br />

binn<strong>en</strong>uit <strong>en</strong> van buit<strong>en</strong>af, maar om e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang van<br />

beide, e<strong>en</strong> leiderschap dat zowel van binn<strong>en</strong>uit als van<br />

88 paul de blot sj


uud heijblom<br />

Inwijding in spiritueel<br />

leiderschap<br />

De businessschool als<br />

spirituele inwijdingsschool<br />

Inleiding<br />

Het volg<strong>en</strong> <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s afsluit<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> businessschool<br />

br<strong>en</strong>gt je naar e<strong>en</strong> nieuwe fase in je lev<strong>en</strong>. Dat<br />

geldt ook voor inwijding<strong>en</strong>. Ook deze zijn e<strong>en</strong> begin van<br />

e<strong>en</strong> nieuwe fase. Inwijding<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we zi<strong>en</strong> als uitdaging<strong>en</strong>.<br />

Ze gev<strong>en</strong> verdieping in alle aspect<strong>en</strong> van je lev<strong>en</strong>:<br />

baan, relatie of woonplek.<br />

Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die hun mastergraad hebb<strong>en</strong> behaald, vergelijk<strong>en</strong><br />

hun studie er vaak mee. Als ze hun beginpunt<br />

van de studie vergelijk<strong>en</strong> met het eindpunt, vind<strong>en</strong> ze<br />

dat ze door de studie de problem<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> ruimer verband<br />

kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, de patron<strong>en</strong> eerder doorzi<strong>en</strong> waardoor<br />

ze zich e<strong>en</strong> completer manager of leider voel<strong>en</strong>. Ze<br />

zijn in staat van bov<strong>en</strong>af op situaties <strong>en</strong> problem<strong>en</strong> te<br />

kijk<strong>en</strong>, de helicopter view. Dit wordt ook wel multidisciplinair<br />

kijk<strong>en</strong> of de 360° feedbackmethode g<strong>en</strong>oemd.<br />

Bij e<strong>en</strong> inwijding leer je de fijne keepjes van het vak k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />

Na de inwijding behaal je het meesterschap. In de<br />

moderne tijd d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> we dan meestal aan e<strong>en</strong> bepaalde<br />

positie die je na e<strong>en</strong> inwijding verkrijgt waarin je de ver-<br />

inwijding in spiritueel leiderschap<br />

125


worv<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis, inzicht<strong>en</strong>, techniek<strong>en</strong>, modell<strong>en</strong> <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

kunt toepass<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> visie, missie <strong>en</strong> strategie<br />

te onderbouw<strong>en</strong>. In de oude tijd omvatte de inwijding<br />

andere elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Ik zal onder meer de inwijding<br />

van de school van Pythagoras als voorbeeld nem<strong>en</strong>.<br />

Zoud<strong>en</strong> we spiritueel leiderschap ook als e<strong>en</strong> inwijding<br />

kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>? Hoe zou je bijvoorbeeld in het lev<strong>en</strong><br />

staan, hoe zou je lev<strong>en</strong> als leider (manager) eruitzi<strong>en</strong> als<br />

je vroeg in je lev<strong>en</strong>, bijvoorbeeld op je 22e , al ingewijd<br />

was in het gebied van spiritualiteit van leiderschap? Wat<br />

zou dat toevoeg<strong>en</strong>? Wat zou dat betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor het bedrijf?<br />

En is er e<strong>en</strong> manier om het proces van inwijding<br />

naar spiritueel leiderschap te versnell<strong>en</strong>?<br />

Om deze vrag<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> beantwoord<strong>en</strong> besteed ik<br />

aandacht aan inwijding<strong>en</strong>, <strong>en</strong> aan de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van spiritueel<br />

leiderschap. E<strong>en</strong> grote uitdaging voor spiritueel<br />

leiderschap is hoe we er de productiviteit mee kunn<strong>en</strong><br />

verhog<strong>en</strong>. Er zijn bedrijv<strong>en</strong> die daar al ervaring mee hebb<strong>en</strong>,<br />

zoals Tomasso Corporation in Montreal.<br />

Nadat ik de inwijding<strong>en</strong> <strong>en</strong> de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van spiritualiteit<br />

hebb<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>, licht ik de spiritualiteitsmonitor<br />

<strong>en</strong> het spiritualiteitswiel toe. De monitor is e<strong>en</strong><br />

vorm van self assessm<strong>en</strong>t, waarmee je kunt nagaan hoe<br />

het nu met spiritualiteit is gesteld in jouw bedrijf. Het<br />

spiritualiteitswiel is e<strong>en</strong> prachtige metafoor voor spiritualiteit<br />

in actie. Wanneer je begrijpt hoe het spiritualiteitswiel<br />

werkt, kun je het het proces van inwijding in<br />

spiritueel leiderschap versnell<strong>en</strong>. Bij het woord ‘wiel’<br />

komt er spontaan e<strong>en</strong> beeld op van beweging. Tegelijkertijd<br />

is het middelpunt van het wiel in rust, het is verbond<strong>en</strong><br />

met e<strong>en</strong> as. ‘Wiel<strong>en</strong>’ kunn<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> elkaar<br />

versterk<strong>en</strong>, zoals in de versnellingsbak of in e<strong>en</strong><br />

klok of horloge. En lat<strong>en</strong> we de spak<strong>en</strong> van het wiel niet<br />

126 ruud heijblom


verget<strong>en</strong>. Zij zijn de dragers! Tot slot symboliser<strong>en</strong> wiel<strong>en</strong><br />

die op elkaar gelegd word<strong>en</strong>, de verschill<strong>en</strong>de dim<strong>en</strong>sies<br />

waar we mee te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />

e<strong>en</strong> eerste oef<strong>en</strong>ing<br />

Schrijf de initial<strong>en</strong> van je naam zo op dat bov<strong>en</strong> je initial<strong>en</strong><br />

op e<strong>en</strong> harmonische manier e<strong>en</strong> of meer halocirkels<br />

ontstaan.<br />

Voorbeeld:<br />

RH<br />

of<br />

RH<br />

RH<br />

Je zult merk<strong>en</strong> dat als je met inspiratie tek<strong>en</strong>t, bij voorkeur<br />

in kleur<strong>en</strong>, je initial<strong>en</strong> tot lev<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Je initial<strong>en</strong> zijn dan<br />

niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> paar letters, het word<strong>en</strong> letters met bezieling.<br />

De halo staat voor het licht dat in je zit <strong>en</strong> dat je wilt<br />

uitstral<strong>en</strong> naar ander<strong>en</strong> (zoals op de icon<strong>en</strong> vaak zo mooi<br />

getoond wordt). Hiermee geef je aan dat het je int<strong>en</strong>tie is<br />

vanuit je eig<strong>en</strong> auth<strong>en</strong>tieke kern, bezieling <strong>en</strong> inspiratie<br />

(‘licht’) te gev<strong>en</strong> aan ander<strong>en</strong>.<br />

Inwijding<strong>en</strong><br />

Wat is e<strong>en</strong> inwijding of initiatie? Bij e<strong>en</strong> inwijding word<br />

je vertrouwd gemaakt met bepaalde regels, gebruik<strong>en</strong> of<br />

mysteries. Vaak gebeurt dit door middel van rituel<strong>en</strong>, of<br />

ceremoniën. E<strong>en</strong> inauguratie bijvoorbeeld is e<strong>en</strong> inwijding.<br />

inwijding in spiritueel leiderschap<br />

127


Inwijding<strong>en</strong> in de oudheid<br />

In de Oudheid war<strong>en</strong> inwijding<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>goed. Talloze<br />

cultur<strong>en</strong>, zoals de Griekse, Romeinse of Egyptische,<br />

staan bek<strong>en</strong>d om hun inwijdingsschol<strong>en</strong>. Het k<strong>en</strong>merk<br />

van deze schol<strong>en</strong> is dat je niet zomaar toegelat<strong>en</strong> kon<br />

word<strong>en</strong>. Er was altijd e<strong>en</strong> vorm van ballotage. Hield je<br />

vol <strong>en</strong> was je e<strong>en</strong>maal toegelat<strong>en</strong>, dan werd er vervolg<strong>en</strong>s<br />

van je verwacht dat je e<strong>en</strong> aantal beproeving<strong>en</strong> onderging<br />

om zo van de <strong>en</strong>e fase naar de ander fase te kom<strong>en</strong>.<br />

Die beproeving<strong>en</strong> war<strong>en</strong> meestal niet mis. Het kon je je<br />

(aardse) lev<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>. Ze bestond<strong>en</strong> uit fysieke <strong>en</strong> geestelijke<br />

ontbering<strong>en</strong> <strong>en</strong> beproeving<strong>en</strong> als langdurige opsluiting,<br />

door lange tunnels lop<strong>en</strong>, of vast<strong>en</strong>, afgewisseld<br />

met schools onderricht. Tijd<strong>en</strong>s dit proces, dat jar<strong>en</strong> kon<br />

dur<strong>en</strong>, werd je aan je lot overgelat<strong>en</strong>. Zo verbleef de wijsgeer<br />

Pythagoras wel derti<strong>en</strong> jaar op e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de inwijdingsschool<br />

in Egypte. Het resultaat van deze inwijding<strong>en</strong><br />

was er dan ook naar: ‘In e<strong>en</strong> groots visio<strong>en</strong> zag<br />

Pythagoras hoe de wereld<strong>en</strong> zich voortbeweg<strong>en</strong> op het<br />

ritme <strong>en</strong> de harmonie der heilige getall<strong>en</strong>. Hij zag het<br />

ev<strong>en</strong>wicht van hemel <strong>en</strong> aarde, waarvan de vrije wil van<br />

de m<strong>en</strong>s de hefboom houdt, de drie wereld<strong>en</strong>: de natuurlijke,<br />

de m<strong>en</strong>selijke <strong>en</strong> de goddelijke, die elkaar schrag<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> steun<strong>en</strong>…’(Eduard Schuré in De grote ingewijd<strong>en</strong>).<br />

Bij de inwijding op de school van Pythagoras doorliep<strong>en</strong><br />

de deelnemers e<strong>en</strong> aantal stapp<strong>en</strong>:<br />

1 De proeftijd. Deze tijd wordt gek<strong>en</strong>merkt door de<br />

voorschrift<strong>en</strong> van de meester die de leerling voortdur<strong>en</strong>d<br />

herhaalt. Ook kan de leerling onverwacht in<br />

e<strong>en</strong> kale cel opgeslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om de betek<strong>en</strong>is van<br />

allerlei symbol<strong>en</strong> op te spor<strong>en</strong>.<br />

128 ruud heijblom


maurice de valk<br />

De spirituele kracht als<br />

bron voor persoonlijk<br />

leiderschap<br />

Enkele jar<strong>en</strong> geled<strong>en</strong> heb ik geruime tijd met e<strong>en</strong> beklemd<br />

gevoel in station Noord van Brussel gestaan,<br />

wacht<strong>en</strong>d op mijn trein, die nog lang zou uitblijv<strong>en</strong>. Het<br />

was e<strong>en</strong> winteravond, precies op het spitsuur. Het begon<br />

donker te word<strong>en</strong> <strong>en</strong> de reg<strong>en</strong> had het stationsemplacem<strong>en</strong>t<br />

in e<strong>en</strong> vies modderbad herschap<strong>en</strong>. Om mij he<strong>en</strong><br />

raasd<strong>en</strong> trein<strong>en</strong>, binn<strong>en</strong>kom<strong>en</strong>de <strong>en</strong> uitgaande trein<strong>en</strong>,<br />

die weer met e<strong>en</strong> minimum aan wachttijd vertrokk<strong>en</strong>,<br />

<strong>en</strong> langs mij passeerde e<strong>en</strong> onafgebrok<strong>en</strong> stroom van<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, die Brussel ging<strong>en</strong> verlat<strong>en</strong>. Ik heb in mijn lev<strong>en</strong><br />

nog nimmer zoveel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zoveel haast zi<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />

Ik heb ook nog nooit zoveel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zo weinig aandacht<br />

aan elkaar zi<strong>en</strong> bested<strong>en</strong>. Ik had zelf alle tijd;<br />

daarom viel het me waarschijnlijk op. Als ik opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />

was geweest in deze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>jacht, zou ik hetzelfde gedaan<br />

hebb<strong>en</strong>: holl<strong>en</strong>, links, rechts, passer<strong>en</strong>, duw<strong>en</strong>,<br />

wring<strong>en</strong>, <strong>en</strong> t<strong>en</strong> slotte wroet<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> plaatsje te krijg<strong>en</strong>.<br />

En ik zou niet het beklemm<strong>en</strong>de gevoel hebb<strong>en</strong> gehad<br />

dat me nu in beslag nam. Ik voelde me e<strong>en</strong> nummer,<br />

e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong> dat alle<strong>en</strong> maar in de weg kon staan <strong>en</strong> maar<br />

één taak te vervull<strong>en</strong> had: van iedere<strong>en</strong> die haast had, uit<br />

de buurt te blijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> afstand te houd<strong>en</strong>. Ik had, bij wijze<br />

van sprek<strong>en</strong>, aan mijn voorbijgangers nog niet kunn<strong>en</strong><br />

de spirituele kracht als bron voor persoonlijk leiderschap<br />

165


vrag<strong>en</strong> hoe laat mijn trein ging <strong>en</strong> op welk perron ik<br />

moest zijn. Ik was hier immers op het onvri<strong>en</strong>delijkste<br />

uur van de dag, waarop m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> elkaar alle<strong>en</strong> tot last<br />

kunn<strong>en</strong> zijn.<br />

Ik kan dit uur wel e<strong>en</strong> vinding noem<strong>en</strong> van deze moderne<br />

tijd, maar ik mag het niet typer<strong>en</strong>d noem<strong>en</strong> voor<br />

de m<strong>en</strong>taliteit onder m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in deze tijd. Zou ik het e<strong>en</strong><br />

mogelijkheid kunn<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>, waartoe wij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>-onder-elkaar<br />

in staat zijn? Onder de druk van het beklemm<strong>en</strong>de<br />

gevoel heb ik me afgevraagd wie die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> wel<br />

war<strong>en</strong>, waar ze vandaan kwam<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar ze he<strong>en</strong> ging<strong>en</strong>.<br />

De twee laatste vrag<strong>en</strong> war<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>: ze<br />

kwam<strong>en</strong> uit het <strong>en</strong>orme arbeidsreservaat dat Brussel<br />

heet, <strong>en</strong> ze zocht<strong>en</strong> hun weg naar de vri<strong>en</strong>delijke strek<strong>en</strong><br />

t<strong>en</strong> noord<strong>en</strong> van de stad, waar ik voor mijn g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong><br />

he<strong>en</strong>ga als ik e<strong>en</strong> dagje uit wil. Ik vermoed dat de vri<strong>en</strong>delijkheid,<br />

die ik nu zo miste, ook bij h<strong>en</strong> terugkeert, zodra<br />

zij aangekom<strong>en</strong> zijn, de haast weg is, ze weer thuis<br />

zijn, temidd<strong>en</strong> van goede bek<strong>en</strong>d<strong>en</strong> met wie ze de vertrouwelijke<br />

kant van het lev<strong>en</strong> del<strong>en</strong>. En verbinding mak<strong>en</strong><br />

met het diepste verlang<strong>en</strong> in de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>: Sam<strong>en</strong><br />

Zijn.<br />

Rationele, economische planning van hogerhand<br />

wees deze Belgische streek aan als vestigingsgebied voor<br />

industrie <strong>en</strong> nam haar op in e<strong>en</strong> moderne arbeidsmaatschappij.<br />

En daarmee werd de opvatting over m<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />

werk radicaal anders. Daarom heb ik bij mijzelf ook<br />

nimmer de machteloosheid herk<strong>en</strong>d, die zich op dit station<br />

wel onweerstaanbaar opdrong. To<strong>en</strong> ik aan de ongeorganiseerde,<br />

kris-kras passer<strong>en</strong>de massa probeerde te<br />

ontsnapp<strong>en</strong>, heb ik me mijn opdracht gerealiseerd temidd<strong>en</strong><br />

van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die ik goed k<strong>en</strong>de, wier huiselijke<br />

omstandighed<strong>en</strong> mij bek<strong>en</strong>d war<strong>en</strong> <strong>en</strong> met wie ik in<br />

166 maurice de valk


mijn spreekkamer <strong>en</strong> op het werk of daarbuit<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ig<br />

prettig <strong>en</strong> rustig gesprek had gevoerd. Ik was me ervan<br />

bewust dat ze mij op dit mom<strong>en</strong>t voorbij zoud<strong>en</strong> zijn ger<strong>en</strong>d<br />

zonder mij te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Ik zag me ine<strong>en</strong>s onmachtig<br />

mijn taak te vervull<strong>en</strong> <strong>en</strong>, als ik eerlijk moet<br />

zijn, dat gevoel b<strong>en</strong> ik sindsdi<strong>en</strong> nooit meer helemaal<br />

kwijtgeraakt. Wat is die taak? Ik heb het me tijd<strong>en</strong>s mijn<br />

opleiding tot bedrijfsarts afgevraagd <strong>en</strong> daarna aan m<strong>en</strong>ig<br />

opdrachtgever gevraagd. Het antwoord, dat zul je begrijp<strong>en</strong>,<br />

kreeg ik niet. Daarom heb ik op eig<strong>en</strong> kompas de<br />

weg prober<strong>en</strong> te vind<strong>en</strong>. Altijd b<strong>en</strong>ieuwd naar die weg,<br />

naar mijn weg. Op zoek naar iets wat je nerg<strong>en</strong>s kunt kop<strong>en</strong>.<br />

Op zoek naar spiritualiteit. Vager kon het niet. Ik<br />

respecteerde mijn onvermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik kreeg er zelfs begrip<br />

voor dat ik ge<strong>en</strong> koers bepal<strong>en</strong> kon. De moderne<br />

werk<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s mist door de vele keuzes waar hij of zij<br />

voor staat, vaak de discipline van de logica <strong>en</strong> de diplomatie,<br />

maar vooral de spiritualiteit. Juist daardoor reageert<br />

de m<strong>en</strong>s radicaal <strong>en</strong> inconsequ<strong>en</strong>t. We di<strong>en</strong><strong>en</strong> echter<br />

te respecter<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> voor de ander e<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong><br />

is. Dan voel je je minder e<strong>en</strong>zaam <strong>en</strong> leef je met<br />

e<strong>en</strong> doel voor og<strong>en</strong>.<br />

We verlang<strong>en</strong> altijd naar meer<br />

K<strong>en</strong> je de Bermudadriehoek? Het is e<strong>en</strong> begrip uit de<br />

lucht- <strong>en</strong> scheepvaart. Kom er maar niet te dicht in<br />

buurt van, want op deze mysterieuze plek verdwijn<strong>en</strong><br />

vliegtuig<strong>en</strong> <strong>en</strong> schep<strong>en</strong> op onverklaarbare wijze. Nederland<br />

k<strong>en</strong>t5–5zoals onze voormalige premier Ruud Lubbers<br />

scherp observeerde5–5e<strong>en</strong>zelfde driehoek. Deze<br />

wordt gevormd door de media, de politiek <strong>en</strong> het bedrijfslev<strong>en</strong>.<br />

Hier verdwijn<strong>en</strong> alle goede ideeën <strong>en</strong> innova-<br />

de spirituele kracht als bron voor persoonlijk leiderschap<br />

167


REEDS VERSCHENEN BIJ UITGEVERIJ NIEUWE DIMENSIES<br />

Business <strong>Spiritualiteit</strong><br />

Radicale vernieuwing begint bij de wortel<br />

Gerrit Broekstra, Paul de Blot, Ruud Heijblom,<br />

Jan Bommerez <strong>en</strong> Kees van Zijtveld<br />

Business <strong>en</strong> spiritualiteit, het lijkt e<strong>en</strong> vreemde combinatie.<br />

Toch kunn<strong>en</strong> onderneming<strong>en</strong> er veel baat bij<br />

hebb<strong>en</strong> wanneer zij spiritualiteit in hun organisaties<br />

implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. <strong>Spiritualiteit</strong> betek<strong>en</strong>t voor onderneming<strong>en</strong><br />

dat ze zich afvrag<strong>en</strong> wie ze echt zijn, wat hun<br />

diepste drijfveer is, hun diepste red<strong>en</strong> van bestaan. In<br />

deze tijd van mondialisering kan dit e<strong>en</strong> niet te overtreff<strong>en</strong><br />

concurr<strong>en</strong>tievoordeel oplever<strong>en</strong>.<br />

In de bundel Businessspiritualiteit, ton<strong>en</strong> vijf auteurs<br />

aan dat spiritualiteit beslist niet zweverig is. Zo laat<br />

Gerrit Broekstra zi<strong>en</strong> hoe bedrijv<strong>en</strong> met spiritualiteit<br />

hun pot<strong>en</strong>tieel t<strong>en</strong> volle kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>.Paul de<br />

Blot beschrijft e<strong>en</strong> vernieuwingsmodel van organisaties,<br />

dat uitgaat van spiritualiteit <strong>en</strong> Ruud Heijblom laat<br />

zi<strong>en</strong> hoe onderneming<strong>en</strong> synchroniciteit (betek<strong>en</strong>isvol<br />

toeval) bewust kunn<strong>en</strong> inzett<strong>en</strong>. Jan Bommerez wijst<br />

op de invloed van overtuiging<strong>en</strong> <strong>en</strong> Kees van Zijtveld<br />

beschrijft de principes van transformer<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>.<br />

Tezam<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> de bijdrag<strong>en</strong> e<strong>en</strong> boei<strong>en</strong>de bundel<br />

voor managers, organisatiedeskundig<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

die will<strong>en</strong> uitstijg<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> de waan van de dag.<br />

222 pagina's • isbn 978 90 77341 25 4<br />

uitgeverij nieuwe dim<strong>en</strong>sies • wakker<strong>en</strong>dijk 62a, eemnes<br />

telefoon 035 538 3538 • fax 035 538 7347<br />

uitgeverij@nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl<br />

http://uitgeverij.nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl


REEDS VERSCHENEN BIJ UITGEVERIJ NIEUWE DIMENSIES<br />

<strong>Spiritualiteit</strong> & Creativiteit<br />

De magie van de creativiteit in het spiritueel<br />

zak<strong>en</strong>do<strong>en</strong><br />

Gerrit Broekstra, Paul de Blot, Hans Peter Roel <strong>en</strong><br />

R<strong>en</strong>é Tiss<strong>en</strong><br />

Dit is het tweede deel van de serie Business<br />

<strong>Spiritualiteit</strong>, naar aanleiding van de gelijknamige, nieuwe<br />

leerstoel aan Ny<strong>en</strong>rode.<br />

In deze serie word<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong> van de<br />

business spiritualiteit behandeld door auteurs vanuit<br />

verschill<strong>en</strong>de invalshoek<strong>en</strong>. In dit deel wordt ingegaan<br />

op de spirituele kracht van de creativiteit <strong>en</strong> de creatieve<br />

kracht van de spiritualiteit.<br />

Het gaat om de nauwe verbond<strong>en</strong>heid tuss<strong>en</strong> creativiteit<br />

<strong>en</strong> spiritualiteit die sam<strong>en</strong> de vernieuwingskracht<br />

vorm<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> organisatie. Dit wordt gedaan door auteurs<br />

belicht: vanuit de Vedische <strong>en</strong> Tibettaanse spiritualiteit,<br />

vanuit de medische leefwereld <strong>en</strong> het synchronisatied<strong>en</strong>k<strong>en</strong>,<br />

vanuit de kunstwereld <strong>en</strong> het creatief<br />

omgaan met personeel <strong>en</strong> vanuit de diepste verlang<strong>en</strong>s<br />

van de m<strong>en</strong>s.<br />

208 pagina's • isbn 978 90 77341 30 7<br />

uitgeverij nieuwe dim<strong>en</strong>sies • wakker<strong>en</strong>dijk 62a, eemnes<br />

telefoon 035 538 3538 • fax 035 538 7347<br />

uitgeverij@nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl<br />

http://uitgeverij.nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl


REEDS VERSCHENEN BIJ UITGEVERIJ NIEUWE DIMENSIES<br />

Business <strong>Spiritualiteit</strong> als kracht<br />

voor organisatievernieuwing<br />

Op zoek naar de mystiek van het zak<strong>en</strong>do<strong>en</strong><br />

Paul de Blot<br />

Dee Hock, de oprichter van de bek<strong>en</strong>de Visa Card<br />

Company stelt drie vrag<strong>en</strong> die hem bezig houd<strong>en</strong>:<br />

- Waarom zijn onze politieke, commerciële <strong>en</strong> sociale<br />

instelling<strong>en</strong> steeds minder in staat om orde op zak<strong>en</strong> te<br />

stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot fundam<strong>en</strong>tele vernieuwing te kom<strong>en</strong>?<br />

- Waarom kom<strong>en</strong> individu<strong>en</strong> steeds meer in conflict<br />

met de instelling<strong>en</strong> waarmee ze werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarom rak<strong>en</strong><br />

ze er steeds meer van vervreemd?<br />

- Waarom houdt de maatschappij steeds minder rek<strong>en</strong>ing<br />

met het ecologische milieu?<br />

Deze vrag<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> onbeantwoord zolang vernieuwing<br />

beperkt blijv<strong>en</strong> tot deeloplossing<strong>en</strong> <strong>en</strong> partiële belang<strong>en</strong>.<br />

Er is e<strong>en</strong> totaalvisie nodig vanuit e<strong>en</strong> dieper perspectief<br />

van de zingeving om e<strong>en</strong> antwoord te kunn<strong>en</strong><br />

gev<strong>en</strong>. Dat tracht de businessspiritualiteit te do<strong>en</strong> door<br />

e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>adering die vanuit het niveau van het zijn, het<br />

k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> het kunn<strong>en</strong> b<strong>en</strong>adert. Het gaat om e<strong>en</strong> deskundigheid<br />

van zak<strong>en</strong>do<strong>en</strong> vanuit de spirituele kracht<br />

van de onderneming, waarbij zowel realisme als idealisme<br />

serieus moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

176 pagina's • isbn 978 90 77341 33 9<br />

uitgeverij nieuwe dim<strong>en</strong>sies • wakker<strong>en</strong>dijk 62a, eemnes<br />

telefoon 035 538 3538 • fax 035 538 7347<br />

uitgeverij@nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl<br />

http://uitgeverij.nieuwedim<strong>en</strong>sies.nl

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!