28.09.2013 Views

Media: Worden we er wijzer van? - Pax Christi Vlaanderen

Media: Worden we er wijzer van? - Pax Christi Vlaanderen

Media: Worden we er wijzer van? - Pax Christi Vlaanderen

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Media</strong>: <strong>Worden</strong> <strong>we</strong> <strong>er</strong> wijz<strong>er</strong> <strong>van</strong>?<br />

2012/ 1


Inhoudsopgave<br />

02 Ten geleide<br />

Esth<strong>er</strong> Haalboom & Karin Seb<strong>er</strong>echts<br />

03 <strong>van</strong> wie zijn de media? de media zijn <strong>van</strong> ons !<br />

Dirk Barrez & Han Soete<br />

06 vredeseducatie: zet de pauzeknop even op!<br />

Gio De We<strong>er</strong>d<br />

09 de houding <strong>van</strong> le<strong>er</strong>lingen tegenov<strong>er</strong> media en<br />

de rol <strong>van</strong> de le<strong>er</strong>lingbegeleid<strong>er</strong><br />

Jan Royack<strong>er</strong>s<br />

10 goed gebruik <strong>van</strong> de media<br />

Esth<strong>er</strong> Haalboom<br />

13 <strong>Media</strong> als medium voor conflictresolutie –<br />

‘all for peace Radio’ ’<br />

Thomas De<strong>we</strong><strong>er</strong><br />

15 <strong>Media</strong> en het Israëlisch-palestijns conflict<br />

Brigitte H<strong>er</strong>remans<br />

Cov<strong>er</strong>foto:<br />

TV-journaliste met<br />

cam<strong>er</strong>a in Borlänge,<br />

Z<strong>we</strong>den. (foto: Edaen)<br />

2<br />

Ten geleIde<br />

Beste lez<strong>er</strong>,<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Het is <strong>van</strong>daag januari, 2012. We leven in een geïndustrialise<strong>er</strong>de<br />

<strong>we</strong>reld en snelheid is prioriteit. We willen elkaar direct kunnen<br />

contact<strong>er</strong>en en <strong>we</strong> moeten alles zo snel mogelijk <strong>we</strong>ten. Hi<strong>er</strong>voor<br />

gebruiken <strong>we</strong> v<strong>er</strong>schillende media. We omringen ons met de<br />

klassieke vormen <strong>van</strong> media (televisie, radio, kranten) en dompelen<br />

onszelf ond<strong>er</strong> in nieu<strong>we</strong> media (int<strong>er</strong>nettoepassingen, sms). De<br />

media heeft zo’n grote invloed op de <strong>we</strong>reld en op de mens, dat<br />

<strong>we</strong> moeten l<strong>er</strong>en hoe <strong>er</strong>mee om te gaan. Dit Ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong>dossi<strong>er</strong> gaat<br />

ov<strong>er</strong> “mediawijsheid”. V<strong>er</strong>schillende auteurs bekijken, elk <strong>van</strong>uit<br />

een eigen p<strong>er</strong>spectief en eigen <strong>er</strong>varingen, de media. Welke<br />

– bewuste en kritische houding – nemen zij aan tegenov<strong>er</strong> de<br />

v<strong>er</strong>schillende media? Welke suggesties lev<strong>er</strong>en zij aan tot goed<br />

gebruik <strong>van</strong> de media?<br />

Han Soete en Dirk Barrez <strong>van</strong> de int<strong>er</strong>netnieuwssite<br />

DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be kaarten de comm<strong>er</strong>cialis<strong>er</strong>ing en<br />

privatis<strong>er</strong>ing aan <strong>van</strong> de media, en het steeds grot<strong>er</strong> worden<br />

<strong>van</strong> mediaconc<strong>er</strong>ns. Zij wijzen op de negatieve impact <strong>van</strong> die<br />

machtv<strong>er</strong>schuiving en roepen op tot alt<strong>er</strong>natieven <strong>van</strong>uit de<br />

journalistiek en <strong>van</strong>uit de samenleving. Gio De We<strong>er</strong>d, vroeg<strong>er</strong><br />

diensthoofd Vredeseducatie <strong>van</strong> <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong>, licht toe wat wij<br />

ond<strong>er</strong> mediawijsheid v<strong>er</strong>staan en hoe beelden en media kunnen<br />

passen in (vredes)educatie. Hij belicht het grote aanbod <strong>van</strong><br />

ge<strong>we</strong>ld in de media en duidt de <strong>we</strong>tgeving rond cyb<strong>er</strong>hate.<br />

Le<strong>er</strong>lingenbegeleid<strong>er</strong> Jan Royack<strong>er</strong>s geeft <strong>van</strong>uit zijn <strong>er</strong>varingen<br />

een inkijk op wat voor invloed media op jong<strong>er</strong>en hebben en hoe<br />

jong<strong>er</strong>en daarmee omgaan. Hij wijst op de tekortkomingen <strong>van</strong><br />

de vakov<strong>er</strong>schrijdende eindt<strong>er</strong>men (VOETen) <strong>van</strong> het secundair<br />

ond<strong>er</strong>wijs, die geen rekening houden met het feit dat le<strong>er</strong>krachten<br />

hun le<strong>er</strong>lingen inzake nieu<strong>we</strong> en sociale media nog moeilijk de<br />

les kunnen spellen, en pleit voor een op de realiteit toegespitste<br />

aanpak.<br />

Thomas De<strong>we</strong><strong>er</strong> toont in zijn inleiding hoe media een nefaste<br />

rol kunnen spelen in het op de spits drijven <strong>van</strong> vijandsbeelden.<br />

Aan de hand <strong>van</strong> een praktijkvoorbeeld – ‘All for peace radio’<br />

– toont hij echt<strong>er</strong> aan dat media, zelfs in conflictgebieden ook<br />

een positieve, v<strong>er</strong>bindende rol kunnen spelen. In haar bijdrage<br />

beschrijft Brigitte H<strong>er</strong>remans, Midden-Oostenexp<strong>er</strong>te <strong>van</strong> <strong>Pax</strong><br />

<strong>Christi</strong> en Broed<strong>er</strong>lijk Delen, aan de hand <strong>van</strong> enkele voorbeelden<br />

<strong>van</strong> nieuwsgaring uit deze regio hoe selectieve, gestuurde<br />

b<strong>er</strong>ichtgeving de beeldvorming bij de nieuwsgebruik<strong>er</strong> kan<br />

beïnvloeden en een v<strong>er</strong>tekend beeld <strong>van</strong> de realiteit kan innestelen<br />

bij de publieke opinie.<br />

Zelf heb ik ten slotte getracht om het v<strong>er</strong>schil te duiden tussen<br />

een journalistiek die g<strong>er</strong>icht is op confrontatie en een beeld <strong>van</strong><br />

winnaars en v<strong>er</strong>liez<strong>er</strong>s en<strong>er</strong>zijds, en vredesjournalistiek and<strong>er</strong>zijds.<br />

Die vredesjournalistiek wil niet polaris<strong>er</strong>en, maar veele<strong>er</strong><br />

harmonis<strong>er</strong>en en naar waarheid zoeken, zodat conflicten waarov<strong>er</strong><br />

men b<strong>er</strong>icht niet v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> escal<strong>er</strong>en.<br />

Esth<strong>er</strong> Haalboom


<strong>van</strong> wIe zIjn de MedIa?<br />

de MedIa zIjn <strong>van</strong> ons !<br />

Dirk Barrez & Han Soete<br />

<strong>Media</strong> moeten in handen zijn <strong>van</strong> journalisten en gedragen worden<br />

door de samenleving. Dat stellen Dirk Barrez en Han Soete (1) in<br />

hun bijdrage voor het pas v<strong>er</strong>schenen boek, De vi<strong>er</strong>de onmacht.<br />

Journalisten, politici en critici ov<strong>er</strong> media en journalistiek. Beide<br />

auteurs coördin<strong>er</strong>en DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be en voegen zo, samen<br />

met tal <strong>van</strong> burg<strong>er</strong>journalisten en vrijwillig<strong>er</strong>s, de daad bij het<br />

woord.<br />

om de <strong>we</strong>reld te v<strong>er</strong>bet<strong>er</strong>en, moet je hem kennen<br />

Groeiende inkomensongelijkheid, klimaatv<strong>er</strong>and<strong>er</strong>ing, een falende<br />

economie, af<strong>we</strong>zige politici,… het is een lange reis langs de talrijke<br />

problemen die de mensheid ontmoet. Tijdens die ond<strong>er</strong>neming<br />

kun je maar bet<strong>er</strong> in het gezelschap v<strong>er</strong>k<strong>er</strong>en <strong>van</strong> klaar kijkende<br />

media. Me<strong>er</strong> dan ooit moeten <strong>we</strong> de <strong>we</strong>reld begrijpen om<br />

hem te kunnen v<strong>er</strong>bet<strong>er</strong>en, om hem social<strong>er</strong>, ecologisch<strong>er</strong> en<br />

democratisch<strong>er</strong> te maken. Me<strong>er</strong> dan ooit moeten media ons<br />

kompas voor de <strong>we</strong>reld zijn.<br />

Maar net de jongste decennia zijn de meeste media in handen<br />

gekomen <strong>van</strong> grote conc<strong>er</strong>ns. En zie, alles wat echt belangrijk<br />

is, raakt ond<strong>er</strong>gesneeuwd in die comm<strong>er</strong>cialis<strong>er</strong>ing. Vele<br />

cruciale maatschappelijke thema’s halen nog amp<strong>er</strong> de huidige<br />

massamedia, zek<strong>er</strong> niet op een consistente wijze. Aandacht voor<br />

oplossingen is schaars. Deze comm<strong>er</strong>cialis<strong>er</strong>ing baart steeds me<strong>er</strong><br />

zorgen. Tien jaar geleden was mediakritiek vooral te horen in de<br />

marge <strong>van</strong> het maatschappelijke debat. Intussen is die kritiek me<strong>er</strong><br />

algemeen v<strong>er</strong>spreid. Toch blijft de k<strong>er</strong>n <strong>van</strong> de zaak onbelicht:<br />

<strong>er</strong> is veel te <strong>we</strong>inig aandacht voor de machtsv<strong>er</strong>houdingen in<br />

de media. De cruciale vraag ontbreekt: <strong>van</strong> wie zijn de media?<br />

Is het <strong>we</strong>l v<strong>er</strong>standig om voor degelijke media bijna volledig te<br />

v<strong>er</strong>trou<strong>we</strong>n op privébedrijven die in de e<strong>er</strong>ste plaats financiële<br />

winst nastreven? Dat laten <strong>we</strong> toch ook niet toe voor ond<strong>er</strong>wijs of<br />

cultuur…<br />

hoe lang kan men be<strong>we</strong>ren dat de aarde plat is?<br />

Op alle vlakken, <strong>van</strong> lokaal tot mondiaal, worden <strong>we</strong><br />

geconfronte<strong>er</strong>d met zware uitdagingen en grote problemen.<br />

3<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

De <strong>we</strong>reld wordt bovendien almaar complex<strong>er</strong>. Goede kennis<br />

en informatie ov<strong>er</strong> wat ons ov<strong>er</strong>komt, zijn dus <strong>van</strong> groot<br />

belang. Ze zijn nodig om het publieke debat te voeden, om<br />

de maatschappelijke zoektocht naar valabele antwoorden te<br />

stimul<strong>er</strong>en, en om de ko<strong>er</strong>s te vinden die <strong>we</strong> best varen. <strong>Media</strong>,<br />

zek<strong>er</strong> nieuwsmedia, zouden daarin een grote rol moeten spelen.<br />

Jamm<strong>er</strong> genoeg kunnen <strong>we</strong> voor goede informatie niet op de<br />

massamedia v<strong>er</strong>trou<strong>we</strong>n. We worden ov<strong>er</strong>spoeld door een zee<br />

<strong>van</strong> informatie en een oceaan <strong>van</strong> losse gegevens die talloze<br />

media elke seconde uitspu<strong>we</strong>n. Deze gegevensstroom v<strong>er</strong>dient<br />

vaak amp<strong>er</strong> het predicaat ‘informatie’. Als het ov<strong>er</strong> de essentie<br />

gaat, laten de massamedia ons in de steek of zetten ons op het<br />

v<strong>er</strong>ke<strong>er</strong>de spoor. Ze gaan in hoge mate voorbij aan wat de <strong>we</strong>reld<br />

echt b<strong>er</strong>o<strong>er</strong>t, en dus aan wat ons leven echt bepaalt.<br />

De praktijk maakt dit snel duidelijk. Nadat ze zowat als laatste<br />

het belang <strong>van</strong> klimaatv<strong>er</strong>and<strong>er</strong>ing hebben ontdekt, present<strong>er</strong>en<br />

de meeste media dit vraagstuk als een debat tussen voor- en<br />

tegenstand<strong>er</strong>s. Die voorstelling <strong>van</strong> zaken is totaal acht<strong>er</strong>haald.<br />

<strong>Media</strong> ontlopen hi<strong>er</strong> hun e<strong>er</strong>ste plicht, namelijk de waarheid te<br />

e<strong>er</strong>biedigen. Ze laten <strong>van</strong>daag toch ook niemand me<strong>er</strong> aan het<br />

woord die be<strong>we</strong><strong>er</strong>t dat de aarde plat is?<br />

Of toch? In de jaren voor de financiële crisis lieten de belangrijkste<br />

Am<strong>er</strong>ikaanse media 3600 ke<strong>er</strong> een specialist aan het woord<br />

ov<strong>er</strong> de woningmarkt. Lieveling <strong>van</strong> alle journalisten was David<br />

L<strong>er</strong>eah, goed voor bijna de helft <strong>van</strong> de citaten. L<strong>er</strong>eah was<br />

toen hoofdeconoom <strong>van</strong> de National Association of Realtors,<br />

de lobbyclub <strong>van</strong> makelaars, zeg maar. Allesbehalve een<br />

onafhankelijke stem. Met and<strong>er</strong>e woorden: bij de financiële crisis<br />

slagen alleen wat witte raven <strong>er</strong>in fundamentele vragen te stellen,<br />

zoals: waarom krijgen grootbanken een blanco cheque om de<br />

economie te destabilis<strong>er</strong>en en zich te v<strong>er</strong>rijken ten koste <strong>van</strong> de<br />

economie en de samenleving? Als privégrootbanken te belangrijk<br />

zijn om failliet te laten gaan – zodat ze zichzelf onttrekken aan<br />

de <strong>we</strong>rking <strong>van</strong> de vrije markt – moet de <strong>we</strong>reld <strong>van</strong> het geld dan<br />

geen publieke zaak zijn in de handen <strong>van</strong> ov<strong>er</strong>heidsbanken?<br />

ov<strong>er</strong> het belang <strong>van</strong> informatie en mediademocratie<br />

Duidelijkheid v<strong>er</strong>schaffen ov<strong>er</strong> zienswijze en uitgangspunten is<br />

essentieel. Waarom dus zijn informatie en mediademocratie zo<br />

belangrijk? De democratis<strong>er</strong>ing <strong>van</strong> informatie is cruciaal om elke<br />

burg<strong>er</strong> en v<strong>er</strong>eniging <strong>van</strong> burg<strong>er</strong>s, en alle sociale be<strong>we</strong>gingen in<br />

staat te stellen actief en met kennis <strong>van</strong> zaken deel te nemen aan<br />

de samenleving en de democratie. Daarom moeten ov<strong>er</strong>heden<br />

en mediabe<strong>we</strong>gingen <strong>er</strong>ov<strong>er</strong> waken dat de samenleving beschikt<br />

ov<strong>er</strong> onafhankelijke en betrouwbare media. Zij stimul<strong>er</strong>en tevens<br />

degelijke, in de samenleving v<strong>er</strong>ank<strong>er</strong>de media, en dragen zo<br />

bij tot me<strong>er</strong> mediademocratie. Zo kunnen media ook de functie<br />

v<strong>er</strong>vullen <strong>van</strong> een control<strong>er</strong>ende vi<strong>er</strong>de macht, een tegenmacht die<br />

onrecht in democratische samenlevingen opspoort en aanklaagt.<br />

Voorwaarde voor dit alles is dat media ook zelf democratisch<br />

function<strong>er</strong>en, dat journalisten ov<strong>er</strong> hun volle sociaaleconomische<br />

én journalistiek-democratische rechten beschikken. Zij moeten met<br />

and<strong>er</strong>e woorden zo<strong>we</strong>l goed kunnen leven <strong>van</strong> hun job als hun<br />

journalistieke <strong>we</strong>rk op onafhankelijke wijze kunnen v<strong>er</strong>richten.


Heel speciaal hebben sociale be<strong>we</strong>gingen die maatschappelijke<br />

v<strong>er</strong>bet<strong>er</strong>ingen willen forc<strong>er</strong>en, nood aan autonome<br />

be<strong>we</strong>gingsmedia. Die h<strong>er</strong>kennen zich in de doelstellingen <strong>van</strong> de<br />

be<strong>we</strong>gingen, inform<strong>er</strong>en op onafhankelijke en kritische wijze, en<br />

voeden het publieke debat binnen en buiten deze be<strong>we</strong>gingen.<br />

en wat hebben <strong>we</strong>? de legbatt<strong>er</strong>ijen <strong>van</strong> de mediaconc<strong>er</strong>ns<br />

Het onbehagen ov<strong>er</strong> het function<strong>er</strong>en <strong>van</strong> onze massamedia is<br />

groot. Het was opvallend hoe bij de voorstelling in 2009 <strong>van</strong> het<br />

project dat leidde tot DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be de ov<strong>er</strong>tuiging kwam<br />

bovendrijven dat media <strong>er</strong> ze<strong>er</strong> slecht in slagen om te b<strong>er</strong>ichten<br />

ov<strong>er</strong> cruciale maatschappelijke thema’s. En dat zo<strong>we</strong>l bij sociale<br />

en maatschappelijke be<strong>we</strong>gingen, culturele organisaties en<br />

ngo’s, als bij mensen uit de academische, de journalistieke, de<br />

communicatie-, reclame- en bedrijfs<strong>we</strong>reld.<br />

De financiële en economische crisis maakte ook de al lang<strong>er</strong><br />

woek<strong>er</strong>ende mediacrisis veel zichtbaard<strong>er</strong>. Wat sommigen al me<strong>er</strong><br />

dan tien jaar zagen aankomen, kan niet lang<strong>er</strong> worden ontkend. In<br />

vele landen misbruiken winstgevende conc<strong>er</strong>ns de economische<br />

crisis om ‘te dure’ journalisten op straat te gooien, om de prijzen<br />

voor fotografen te halv<strong>er</strong>en, om hun freelanc<strong>er</strong>s uit te p<strong>er</strong>sen<br />

en hun redacteurs als in legbatt<strong>er</strong>ijen tot maximale knip- en<br />

plakproductiviteit te drijven. Op vele redacties blijken journalisten<br />

in een v<strong>er</strong>sneld tempo de zeggingschap ov<strong>er</strong> ‘hun’ job en ov<strong>er</strong><br />

‘hun’ media te zijn kwijtgespeeld.<br />

de opmars <strong>van</strong> de comm<strong>er</strong>cie<br />

‘Me<strong>er</strong> dan ooit is voor de massamedia ook nieuws koopwaar<br />

geworden. De grote v<strong>er</strong>liez<strong>er</strong> daarbij is de journalistieke selectie<br />

<strong>van</strong> wat nieuws is en de journalistieke aanpak <strong>van</strong> de duiding.<br />

Die duiding kwijnt zelfs <strong>we</strong>g en <strong>er</strong>g<strong>er</strong> nog, de zoektocht naar<br />

de waarheid wordt opgeoff<strong>er</strong>d aan snelheid en comm<strong>er</strong>cie.’ Die<br />

woorden uit Ik wil niet st<strong>er</strong>ven aan de 20ste eeuw (2) zijn elf jaar<br />

Altijd snell<strong>er</strong> (foto: Hohn<strong>er</strong>comb – cc)<br />

oud en de <strong>we</strong>rking <strong>van</strong> de massamedia toont steeds st<strong>er</strong>k<strong>er</strong> aan<br />

dat dit echt geen slogan is. De dominantie <strong>van</strong> het economische<br />

denken drijft de journalistiek in de richting <strong>van</strong> betwistbare keuzes.<br />

Meestal zijn <strong>er</strong> <strong>we</strong>inig harde bewijzen of stevige argumenten voor,<br />

maar de p<strong>er</strong>ceptie leeft dat media zich aan die keuzes moeten<br />

houden.<br />

4<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Laten <strong>we</strong> enkele <strong>van</strong> die keuzes ov<strong>er</strong>lopen. Emoties en ‘lekk<strong>er</strong>e’<br />

v<strong>er</strong>halen staan op de e<strong>er</strong>ste rij, hoe triviaal of onwaar ze ook<br />

zijn. Neem bijv. de ‘naaktfoto <strong>van</strong> een kind’ op de comput<strong>er</strong><br />

<strong>van</strong> kardinaal Danneels (resultaat <strong>van</strong> een bezoek aan de VRTcultuursite<br />

Cobra.be), of de oev<strong>er</strong>loze aandacht voor een quiz<br />

waar<strong>van</strong> de finale zelfs het journaal opent. Er is volop prioriteit<br />

voor de eigen bevolking of voor wat zich dicht bij ons afspeelt.<br />

Alles moet liefst ook simpel en kort zijn. Zogenaamd moeilijke<br />

ond<strong>er</strong><strong>we</strong>rpen en maatschappelijke processen worden ge<strong>we</strong><strong>er</strong>d, ze<br />

begrijpelijk maken is te veel gevraagd. Zwart-witdenken v<strong>er</strong>dient<br />

de voorkeur, vaak ten koste <strong>van</strong> de waarheid; politici tegen<br />

elkaar laten opboksen ov<strong>er</strong> al dan niet dalende criminaliteit of<br />

belastingdruk is spannend<strong>er</strong> dan uit te zoeken wie <strong>er</strong> echt gelijk<br />

heeft. Opvallend ook is het fenomeen <strong>van</strong> de ‘waan <strong>van</strong> de dag’ –<br />

met namen als Ronald Janssen en Kim De Geld<strong>er</strong> – waar al de rest<br />

voor moet wijken.<br />

v<strong>er</strong>schoven machtsv<strong>er</strong>houdingen<br />

<strong>Media</strong> waren vroeg<strong>er</strong> in grote mate in handen <strong>van</strong> organisaties<br />

uit het middenveld, <strong>van</strong> vakbonden, be<strong>we</strong>gingen, <strong>we</strong>rkgev<strong>er</strong>s. Zij<br />

waren op die mani<strong>er</strong> actief in de maatschappelijke ideeënstrijd<br />

en dus in de levende democratie. Het Volk – opgegaan in Het<br />

Nieuwsblad <strong>van</strong> de mediagroep Corelio – was de krant <strong>van</strong> de<br />

christelijke arbeid<strong>er</strong>sbe<strong>we</strong>ging, Vooruit en Volksgazet – voorlop<strong>er</strong>s<br />

<strong>van</strong> De Morgen – <strong>van</strong> de socialistische be<strong>we</strong>ging, De Tijd <strong>van</strong> de<br />

<strong>we</strong>rkgev<strong>er</strong>s. Die t<strong>we</strong>e laatste maken nu deel uit <strong>van</strong> de P<strong>er</strong>sgroep.<br />

De jongste decennia zijn de media massaal in de handen gevallen<br />

<strong>van</strong> grote comm<strong>er</strong>ciële mediabedrijven. Voor hen telt in de e<strong>er</strong>ste<br />

plaats de winst, niet de maatschappelijke of journalistieke kwaliteit.<br />

Veel ‘hoofdredacteurs’ zitten nu bovendien in de directies en<br />

v<strong>er</strong>dedigen niet lang<strong>er</strong> hun redacties en hun medium. Wat wil<br />

het ov<strong>er</strong>igens zeggen als <strong>er</strong> wordt be<strong>we</strong><strong>er</strong>d dat je met mind<strong>er</strong><br />

journalisten een bet<strong>er</strong>e krant kunt maken? Dat ze tot dan zo<br />

onbekwaam waren dat ze met méér journalisten een slécht<strong>er</strong>e<br />

krant maakten?<br />

Al even veelzeggend is dat echte hoofdredacteurs, ook bij<br />

gezaghebbende kranten, zelf het risico lopen aan de kant te<br />

worden geschoven. Of dat bij een conflict de hoofdredacteur<br />

en zek<strong>er</strong> niet de v<strong>er</strong>koopsmanag<strong>er</strong> wordt ontslagen. Hoeveel<br />

onafhankelijke media belanden in het <strong>we</strong>b <strong>van</strong> al te grote<br />

mediaconc<strong>er</strong>ns.?<br />

Blanco check <strong>van</strong> 350 miljoen<br />

Het comm<strong>er</strong>ciële mediamodel mag dan al zogenaamd steunen<br />

op de vrije markt en het privé-initiatief, in <strong>we</strong>rkelijkheid zou het<br />

zakelijke model <strong>van</strong> de comm<strong>er</strong>ciële media volledig kapseizen<br />

zond<strong>er</strong> gulle ov<strong>er</strong>heidssteun. In België bedraagt die maar liefst 350<br />

miljoen euro p<strong>er</strong> jaar. Om uw krant via de post in de brievenbus<br />

te krijgen, steekt de ov<strong>er</strong>heid bijvoorbeeld me<strong>er</strong> toe dan wat u zelf<br />

betaalt voor die krant. Het argument <strong>van</strong> uitgev<strong>er</strong>s dat zij in de<br />

vrije markt actief zijn, houdt dus niet echt steek.<br />

Bovendien houden die hond<strong>er</strong>den ov<strong>er</strong>heidsmiljoenen vooral een<br />

v<strong>er</strong>oud<strong>er</strong>de technologie ov<strong>er</strong>eind. Want dat zijn gedrukte kranten<br />

hoe dan ook in deze digitale tijden. Het feit dat de ov<strong>er</strong>heid de<br />

sector zwaar subsidie<strong>er</strong>t, implice<strong>er</strong>t ov<strong>er</strong>igens niet dat zij daarvoor


enige v<strong>er</strong>antwoordelijkheid in ruil krijgt; al die steun wordt<br />

onvoorwaardelijk gegeven. Dat is onv<strong>er</strong>dedigbaar.<br />

Trek geen ov<strong>er</strong>haaste conclusies<br />

Vele journalisten beseffen <strong>we</strong>l degelijk dat het and<strong>er</strong>s moet, maar<br />

botsen op mediabazen die hen hun <strong>we</strong>rk niet laten doen, en hen<br />

vaak zelfs als grof vuil op straat zetten. Wat journalisten in het<br />

algemeen <strong>we</strong>l zelf aan te rekenen valt, is dat ze het slachtoff<strong>er</strong><br />

zijn <strong>van</strong> hun individualisme. Individualisme is voor journalistiek<br />

<strong>we</strong>rk meestal een goede eigenschap. Maar bij <strong>we</strong>rknem<strong>er</strong>s <strong>van</strong><br />

mediabedrijven waarin de macht steeds v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> <strong>van</strong> hen <strong>we</strong>gglijdt,<br />

ond<strong>er</strong>graaft het gebrek aan collectief optreden zo<strong>we</strong>l hun job<br />

als het algemene belang <strong>van</strong> een onafhankelijke, degelijke<br />

journalistiek. Er is iets rots in de staat <strong>van</strong> de media. Niets bet<strong>er</strong><br />

om dat te illustr<strong>er</strong>en dan een politiek commentator die, wanne<strong>er</strong><br />

zowat de voltallige redactie het oneens is met de directie, <strong>van</strong><br />

oordeel is dat al die journalisten dan maar moeten opstappen.<br />

En wat met het ond<strong>er</strong>graven <strong>van</strong> het algemeen belang? <strong>Media</strong><br />

zouden als vi<strong>er</strong>de macht moeten waken ov<strong>er</strong> de democratie. Maar<br />

hoe kan dat wanne<strong>er</strong> de <strong>we</strong>rknem<strong>er</strong>srechten en de economische<br />

democratie in mediabedrijven zelfs mind<strong>er</strong> worden g<strong>er</strong>especte<strong>er</strong>d<br />

dan in een doorsnee Vlaams bedrijf? De boodschap en de<br />

v<strong>er</strong>houding zijn <strong>er</strong> ov<strong>er</strong>duidelijk: journalisten of redacties die de<br />

machtsv<strong>er</strong>houdingen bevragen, schieten zichzelf in de voet.<br />

Begin de machtsbalans te h<strong>er</strong>stellen<br />

Zijn <strong>er</strong> uit<strong>we</strong>gen? Zek<strong>er</strong>. Zelfs binnen het bestaande kad<strong>er</strong>.<br />

Op <strong>we</strong>lke redactie ze ook <strong>we</strong>rken, journalisten moeten hun<br />

deontologische plichten naleven, te beginnen met de noodzaak<br />

de waarheid te e<strong>er</strong>biedigen en de vrijheid <strong>van</strong> informatie,<br />

commentaar en kritiek te v<strong>er</strong>dedigen. Redacties moeten hun<br />

‘mediabazen’ daaraan h<strong>er</strong>inn<strong>er</strong>en. Hoofdredacteuren moeten<br />

deze journalistieke regels (doen) respect<strong>er</strong>en en – samen met<br />

st<strong>er</strong>ke vakbondsdelegaties – waken ov<strong>er</strong> goede loons- en<br />

arbeidsvoorwaarden voor alle mede<strong>we</strong>rk<strong>er</strong>s. <strong>Media</strong>democratie<br />

begint op de redactievlo<strong>er</strong>. De media kunnen namelijk niet<br />

de informatieve bakens uitzetten voor de democratie en die<br />

democratie bewaken als ze zelf niet democratisch function<strong>er</strong>en. Er<br />

zijn grenzen aan dubbele standaarden.<br />

<strong>Media</strong> in handen <strong>van</strong> journalisten en gedragen door<br />

de samenleving<br />

Zelfs al zou het lukken om de machtsbalans ietwat te h<strong>er</strong>stellen in<br />

het voordeel <strong>van</strong> de journalisten, fundamenteel blijft het probleem<br />

dat journalisten en samenleving niet het volle zeggingschap<br />

hebben ov<strong>er</strong> de media. Het zijn niet hún media. Die zijn<br />

eigendom <strong>van</strong> privébedrijven. Ten aanzien <strong>van</strong> de vele problemen<br />

die op ons afkomen, is <strong>er</strong> (opnieuw) een dringende nood aan<br />

echt onafhankelijke media en aan autonome be<strong>we</strong>gingsmedia die<br />

de noodzaak <strong>van</strong> v<strong>er</strong>and<strong>er</strong>ing aanvoelen. Die media vormen de<br />

motor <strong>van</strong> het publieke debat ov<strong>er</strong> onze belangrijkste uitdagingen<br />

en de oplossingen daarvoor. D<strong>er</strong>gelijke nieu<strong>we</strong> media kunnen de<br />

volgende jaren het medialandschap fors h<strong>er</strong>tekenen en opnieuw<br />

democratis<strong>er</strong>en. Eén cruciale basisvoorwaarde moet dan <strong>we</strong>l zijn<br />

v<strong>er</strong>vuld: die media moeten in handen zijn <strong>van</strong> hun journalisten, en<br />

geworteld zijn in en gedragen door de samenleving.<br />

5<br />

België Ned<strong>er</strong>land<br />

www.mediakritiek.be www.oneworld.nl<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

De analyse <strong>van</strong> wat de <strong>we</strong>reld ov<strong>er</strong>komt, <strong>van</strong> de uitdagingen die<br />

ons wachten en <strong>van</strong> de structurele onmacht <strong>van</strong> vele massamedia<br />

om de samenleving te inform<strong>er</strong>en ov<strong>er</strong> wat <strong>er</strong> echt toe doet en<br />

het maatschappelijk debat te voeden en te vo<strong>er</strong>en, bracht de<br />

nieuwssites Indymedia en PALA samen. Beide v<strong>er</strong>richtten jarenlang<br />

journalistiek <strong>we</strong>rk in volledige autonomie en in alle vrijheid.<br />

Tegelijk<strong>er</strong>tijd beseften ze dat deze successen onvoldoende zijn ten<br />

aanzien <strong>van</strong> de mediacrisis die volop losbarst. De ambities moeten<br />

fors hog<strong>er</strong> liggen.<br />

een alt<strong>er</strong>natief trekt zich op gang<br />

Vanaf eind april 2009 toetsten ze deze analyse bij tal <strong>van</strong><br />

organisaties in het socioculturele middenveld, en lieten de<br />

idee voor een nieuw initiatief rijpen. In februari 2010 <strong>we</strong>rd<br />

DeW<strong>er</strong>eldMorgen gelance<strong>er</strong>d. Voor de initiatiefnem<strong>er</strong>s een<br />

alt<strong>er</strong>natief, niet hét alt<strong>er</strong>natief. Natuurlijk moeten <strong>er</strong> me<strong>er</strong><br />

autonome media groeien en bloeien, pluriformiteit in de media is<br />

een noodzaak. Daarom cite<strong>er</strong>t DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be zelf expliciet<br />

waardevolle bronnen en wordt <strong>er</strong> samenge<strong>we</strong>rkt met inhoudelijke<br />

partn<strong>er</strong>s zoals tijdschriften, <strong>we</strong>bsites of nieuwsagentschappen.<br />

De nieuwssite heeft de ambitie uit te groeien tot een autonoom<br />

massamedium dat in handen is <strong>van</strong> zijn journalisten. Ze wordt<br />

bovendien gedragen door de samenleving, die voor heel veel<br />

journalistieke inbreng zorgt. Die v<strong>er</strong>zek<strong>er</strong>t mee het mat<strong>er</strong>iële<br />

bestaan door steun <strong>van</strong><strong>we</strong>ge tientallen organisaties en individuele<br />

steungev<strong>er</strong>s, en via bep<strong>er</strong>kte ov<strong>er</strong>heidssubsidies.<br />

enkele and<strong>er</strong>e ned<strong>er</strong>landstalige alt<strong>er</strong>natieve media<br />

www.ipsnews.be www.ned<strong>er</strong>landvrij.com<br />

www.stampmedia.be www.earth-matt<strong>er</strong>s.nl<br />

www.apache.be www.argusoog.org<br />

www.mo.be www.stichtingbom.org<br />

<strong>Media</strong>democratie: een gedeelde v<strong>er</strong>antwoordelijkheid<br />

In onze informatiesamenleving is <strong>er</strong> nood aan st<strong>er</strong>ke<br />

mediabe<strong>we</strong>gingen en mediagebruik<strong>er</strong>s die de huidige<br />

machtsv<strong>er</strong>houdingen in het medialandschap omgooien en de<br />

massamedia dwingen om degelijke journalistiek te bedrijven.<br />

Autonome media en een st<strong>er</strong>ke mediabe<strong>we</strong>ging vormen een<br />

p<strong>er</strong>manente aansporing voor journalisten en samenleving<br />

om de media opnieuw in hun handen te nemen. Aangezien<br />

de huidige media ondanks zware subsidiëring onvoldoende<br />

mediapluriformiteit en kwalitatieve journalistiek garand<strong>er</strong>en, is<br />

de tijd rijp om een debat te gronde aan te gaan ov<strong>er</strong> hoe die<br />

miljoenen ov<strong>er</strong>heidssteun deugdelijk<strong>er</strong> kunnen v<strong>er</strong>deeld worden,<br />

en <strong>we</strong>lke voorwaarden onze samenleving aan die steun v<strong>er</strong>bindt.<br />

Laat het debat nu beginnen, laten <strong>we</strong> het <strong>er</strong>nstig vo<strong>er</strong>en, en<br />

laten <strong>we</strong> dan snel tot conclusies komen en daar ook gevolg aan<br />

geven. Want voor ons zijn media, net als ond<strong>er</strong>wijs, cultuur of


gezondheidszorg, te belangrijk om ov<strong>er</strong> te laten aan comm<strong>er</strong>ciële<br />

bedrijven. Voor ons moeten media in handen zijn <strong>van</strong> hun<br />

journalisten en gedragen zijn door de samenleving. De media zijn<br />

<strong>van</strong> ons.<br />

(1) Beide auteurs <strong>we</strong>nsen hun dank te uiten aan Christophe Callewa<strong>er</strong>t.<br />

(2) Dirk Barrez, Ik wil niet st<strong>er</strong>ven aan de XX ste eeuw. Ov<strong>er</strong> leven in de 21ste<br />

eeuw, Globe, Gent, 1999, p. 218<br />

www.de<strong>we</strong>reldmorgen.be<br />

Dit artikel is een v<strong>er</strong>korte v<strong>er</strong>sie. Het volledige artikel vind je ond<strong>er</strong><br />

deze link: http://www.de<strong>we</strong>reldmorgen.be/artikels/2010/11/02/<br />

<strong>van</strong>-wie-zijn-de-media-de-media-zijn-<strong>van</strong>-ons<br />

han soete (Gent, 1968) is int<strong>er</strong>netjournalist, industrieel<br />

vormgev<strong>er</strong> en fotograaf. In 1993 stude<strong>er</strong>de hij af als licentiaat<br />

industriële vorming aan het Henri Van De Velde-instituut in<br />

Ant<strong>we</strong>rpen. Hij was (tussen 2000 en 2010) medeopricht<strong>er</strong> en<br />

coördinator <strong>van</strong> de nieuwssite Indymedia. Tegenwoordig is<br />

hij coördinator <strong>van</strong> GetBasic.be en medeopricht<strong>er</strong>, fotograaf,<br />

journalist en coördinator <strong>van</strong> de nieuwssite DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be.<br />

dirk Barrez (Aalst, 1956) stude<strong>er</strong>de politieke en sociale<br />

<strong>we</strong>tenschappen aan de KULeuven en Etudes des pays en voie<br />

de développement aan de UCL in Louvain-la-Neuve. Hij was<br />

hoofdredacteur <strong>van</strong> het maandblad De W<strong>er</strong>eld Morgen (11.11.11)<br />

en is sinds 1989 VRT-tv-journalist. Hij was initiatiefnem<strong>er</strong> <strong>van</strong><br />

de samen<strong>we</strong>rking MO*-Knack. Journalist en coördinator <strong>van</strong><br />

de nieuwssite DeW<strong>er</strong>eldMorgen.be die hij in 2009-2010 mee<br />

oprichtte.<br />

thematisch<br />

gangmak<strong>er</strong>s<br />

ge<strong>we</strong>ld<br />

doel<br />

pax christi vlaand<strong>er</strong>en<br />

(voorbeelden)<br />

int<strong>er</strong>nationale

<br />

educatie
<br />

Heat<strong>er</strong>

<br />

UNESCO
<br />

oorlog
<br />

Peacekeeping
<br />

<strong>we</strong>reldburg<strong>er</strong>s
<br />

6<br />

vRedeseducaTIe:<br />

zeT de pauzeknop even op!<br />

Gio De We<strong>er</strong>d<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

In dit artikel mag u een korte samenvatting v<strong>er</strong>wachten <strong>van</strong><br />

de volgende concepten: vredeseducatie, mediawijsheid en<br />

enkele <strong>we</strong>tgevende tips om cyb<strong>er</strong>hate aan te pakken. Met die<br />

samenvatting hopen <strong>we</strong> de discussie ov<strong>er</strong> hoe omgaan met media<br />

en ge<strong>we</strong>ld op een actieve wijze in goede richting te sturen. De<br />

bevindingen in dit artikel zijn deels gestoeld op <strong>we</strong>tenschap<br />

en deels op exp<strong>er</strong>tise na me<strong>er</strong> dan 10 jaar <strong>er</strong>varing <strong>van</strong> de<br />

vredeseducatieve dienst <strong>van</strong> <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en. We bieden<br />

de lez<strong>er</strong> een kad<strong>er</strong> aan en enkele prangende vragen. Dit gesprek is<br />

niet af, maar dit is een goede aanzet, menen <strong>we</strong>.<br />

vredeseducatie<br />

Bij het begin <strong>van</strong> de eenentwintigste eeuw hebben discussies ov<strong>er</strong><br />

het begrip ‘vrede’ in combinatie met heel wat bezorgdheid ov<strong>er</strong><br />

de veelheid <strong>van</strong> v<strong>er</strong>schillende vormen <strong>van</strong> ge<strong>we</strong>ld geleid tot vijf<br />

ond<strong>er</strong>scheiden types <strong>van</strong> vredeseducatie: int<strong>er</strong>nationale educatie,<br />

mensenrechteneducatie, ontwikkelingseducatie, milieueducatie,<br />

educatie in conflictoplossing. Elk domein <strong>van</strong> deze familie <strong>van</strong><br />

vredeseducatie heeft v<strong>er</strong>schillende theoretische moed<strong>er</strong>s en<br />

vad<strong>er</strong>s, v<strong>er</strong>schillende benad<strong>er</strong>ingen, v<strong>er</strong>schillende soorten ge<strong>we</strong>ld<br />

die worden aangepakt en v<strong>er</strong>schillende vredesdoelen. Het zou ons<br />

voor dit artikel te v<strong>er</strong> leiden om die vijf familietakken v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> uit<br />

te spitten. We bep<strong>er</strong>ken ons tot een samenvattend schema. Wie<br />

v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> wil graven in de <strong>we</strong>reld <strong>van</strong> de theorie <strong>van</strong> vredeseducatie<br />

Vredeseducatie
<br />

mensenrechten
<br />


educatie
<br />

Reardon
<br />

Boulding
<br />

etnische
<br />

haat
<br />

multicultureel
<br />

<strong>we</strong>d<strong>er</strong>zijds

<br />

begrip
<br />

kind<strong>er</strong>rechten
<br />

ontwikkelings
<br />

educatie
<br />

Galtung
<br />

Freire
<br />

structureel

<br />

ge<strong>we</strong>ld
<br />

Peacebuilding
<br />

milieu
<br />

educatie
<br />

Bo<strong>we</strong>rs
<br />

Orr
<br />

omgevings
<br />


schade
<br />

ecologische
<br />

duurzaamheid
<br />

klimaat
voor
<br />

vrede
<br />

educatie

in

<br />

conflict
<br />

oplossing
<br />

Johnson
&
<br />

Johnson
<br />

Montessori
<br />

int<strong>er</strong>p<strong>er</strong>soonlijke
<br />

conflicten
<br />

Peacemaking
<br />

vaardigheids
<br />

training
<br />


aden <strong>we</strong> het Ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong>-dossi<strong>er</strong> 2010/1 <strong>van</strong> <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> aan: Theorie<br />

<strong>van</strong> Vredeseducatie (Harris & De We<strong>er</strong>d, 2010, p.16).<br />

Zestig jaar geleden pleitte Read voor het hu<strong>we</strong>lijk <strong>van</strong> kunst en<br />

vredeseducatie om beelden te helpen ontwikkelen die mensen<br />

zouden motiv<strong>er</strong>en om vrede te bevord<strong>er</strong>en. Ongeve<strong>er</strong> zoals<br />

zijn tijdgenoot Montessori argumente<strong>er</strong>de hij dat mensen hun<br />

creatieve v<strong>er</strong>mogens konden gebruiken om aan de valkuilen <strong>van</strong><br />

v<strong>er</strong>woestend ge<strong>we</strong>ld te ontsnappen. Is het daarom belangrijk dat<br />

in het najaar <strong>van</strong> 2011 de Noorse kunstsmid, Tone Karlsrud, via<br />

Facebook zijn collega’s ov<strong>er</strong> de hele <strong>we</strong>reld opriep om metalen<br />

rozen te v<strong>er</strong>vaardigen en ze op te sturen om in Noor<strong>we</strong>gen te<br />

v<strong>er</strong><strong>we</strong>rken tot een gezamenlijk kunst<strong>we</strong>rk tegen de v<strong>er</strong>schrikkelijke<br />

afslachting op een jeugdkamp <strong>van</strong> de Arbeid<strong>er</strong>spartij op het eiland<br />

Utoya? Hoe gaan <strong>we</strong> v<strong>er</strong>standig om met de nieu<strong>we</strong> media?<br />

<strong>Media</strong>wijsheid<br />

Ge<strong>we</strong>ld is sch<strong>er</strong>ing en inslag in de media. Vooral op tv. Films met<br />

ov<strong>er</strong>dadig ge<strong>we</strong>ld, comput<strong>er</strong>spelletjes met veel ge<strong>we</strong>ld, teist<strong>er</strong>en<br />

de v<strong>er</strong>schillende sch<strong>er</strong>men. Hoe wordt dit <strong>er</strong>varen in de huiskring,<br />

in opvoedingsmiddens, in een leefgroep? Heeft deze sfe<strong>er</strong> <strong>van</strong><br />

ge<strong>we</strong>ld invloed op onze mani<strong>er</strong> <strong>van</strong> omgaan met elkaar? In de<br />

nieu<strong>we</strong> vakov<strong>er</strong>schrijdende eindt<strong>er</strong>men, voet@2010, staat in de<br />

gemeenschappelijke stam de definitie <strong>van</strong> mediawijsheid. Wie<br />

<strong>we</strong>rkt aan beeldopvoeding, <strong>we</strong>rkt dus ook aan vredeseducatie.<br />

Binnen de familietak <strong>van</strong> ‘educatie in conflictoplossing’ ontpopt<br />

zich hi<strong>er</strong> een stevig zusje. We drukken even de pauzeknop in en<br />

staan stil bij dit fenomeen.<br />

<strong>Media</strong>wijsheid<br />

De ond<strong>er</strong>wijsinspectie zal nagaan of een school inspanningen<br />

lev<strong>er</strong>t om alle vakov<strong>er</strong>schrijdende eindt<strong>er</strong>men na te streven.<br />

In de gemeenschappelijke stam vinden <strong>we</strong> de volgende<br />

sleutelcompetentie:<br />

<strong>Media</strong>wijsheid is de zin <strong>van</strong> een bewuste en kritische houding<br />

ten opzichte <strong>van</strong> klassieke (televisie, radio,<br />

p<strong>er</strong>s) en nieu<strong>we</strong> media (int<strong>er</strong>nettoepassingen, sms), en het<br />

v<strong>er</strong>mogen tot alledaags, informeel en creatief mediagebruik<br />

dat (impliciet of expliciet) g<strong>er</strong>icht is op participatie in de<br />

culturele publieke sfe<strong>er</strong> (lez<strong>er</strong>sbrief,<br />

youtube, chatrooms, blogs, <strong>we</strong>bcam, enz.)<br />

Creem<strong>er</strong>s, L., Desloov<strong>er</strong>e, K., Maes, B., Sleurs,<br />

W., Standa<strong>er</strong>t, R., Vanheeswijck, H. & Van Woensel, C. (2009)<br />

<strong>Media</strong>wijsheid is een transv<strong>er</strong>saal concept waarbij in v<strong>er</strong>schillende<br />

departementen <strong>van</strong> het beleids<strong>we</strong>rk aandacht nodig is om de<br />

invloed <strong>van</strong> media naar waarde te schatten. <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en<br />

heeft <strong>van</strong> oudsh<strong>er</strong> een binding met die v<strong>er</strong>schillende sectoren.<br />

Naast vredeseducatie en ge<strong>we</strong>ldpreventie in scholen en de<br />

sociaal-culturele sector kennen <strong>we</strong> ook de noodzaak om samen<br />

met and<strong>er</strong>e sectoren zoals bedrijven, jeugd<strong>we</strong>rking (waarond<strong>er</strong><br />

specifieke doelgroepen en jeugdbe<strong>we</strong>gingen) en sportorganisaties<br />

dit v<strong>er</strong>haal te v<strong>er</strong>tellen. Mede dankzij de uitgebreide net<strong>we</strong>rking.<br />

7<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Een recente variant <strong>van</strong> deze benad<strong>er</strong>ing <strong>van</strong> vredeseducatie is<br />

educatie tot ge<strong>we</strong>ldpreventie, waar<strong>van</strong> de doelstelling is jong<strong>er</strong>en<br />

te doen begrijpen dat woede een gewoon gevoel is dat op een<br />

positieve mani<strong>er</strong> aangepakt kan worden. Om vijandig gedrag<br />

dat aangele<strong>er</strong>d wordt in de bred<strong>er</strong>e cultuur tegen te gaan, l<strong>er</strong>en<br />

vredesopvoed<strong>er</strong>s technieken aan <strong>van</strong> woedebehe<strong>er</strong>sing die<br />

le<strong>er</strong>lingen helpen om gevechten op school te v<strong>er</strong>mijden en hoog<br />

oplaaiende ruzies in hun leven <strong>van</strong> alledag op te lossen. Culturele<br />

beelden <strong>van</strong> ge<strong>we</strong>ld in de massamedia zijn voor jonge mensen<br />

zo<strong>we</strong>l storend als intrig<strong>er</strong>end, zek<strong>er</strong> wanne<strong>er</strong> velen <strong>van</strong> hen een<br />

ge<strong>we</strong>lddadige thuis hebben.<br />

Diepgaand ond<strong>er</strong>zoek vindt een v<strong>er</strong>band tussen het bekijken<br />

<strong>van</strong> ge<strong>we</strong>ld op televisie en een hog<strong>er</strong>e graad <strong>van</strong> agressief en<br />

ge<strong>we</strong>lddadig gedrag. Ge<strong>we</strong>lddadige gedragspatronen worden<br />

aangele<strong>er</strong>d in families die lijfstraffen toepassen en kind<strong>er</strong>en<br />

v<strong>er</strong>waarlozen. Vredesopvoed<strong>er</strong>s gebruiken programma’s <strong>van</strong><br />

ge<strong>we</strong>ldpreventie om le<strong>er</strong>lingen aan te l<strong>er</strong>en hoe ze hun woede<br />

kunnen behe<strong>er</strong>sen en hoe ze zich kunnen handhaven om geen<br />

pestkoppen of slachtoff<strong>er</strong>s te worden. Het doel <strong>van</strong> een cursus<br />

ge<strong>we</strong>ldpreventie is deze jonge mensen alt<strong>er</strong>natieven voor vechten<br />

aan te reiken. Er bestaat ook diepgaand ond<strong>er</strong>zoek dat aangeeft<br />

dat ge<strong>we</strong>ldbeelden in films jong<strong>er</strong>en juist de kans geeft om hun<br />

boosheid te ontladen of te kanalis<strong>er</strong>en. Sommigen spreken zelfs<br />

<strong>van</strong> een ge<strong>we</strong>ldreduc<strong>er</strong>end effect. In heel de discussie ov<strong>er</strong><br />

reduc<strong>er</strong>ende of stimul<strong>er</strong>ende ge<strong>we</strong>ldeffecten bij het bekijken <strong>van</strong><br />

ge<strong>we</strong>ldfilms is de cultivatietheorie <strong>van</strong> Leirman sturend. Naarmate<br />

het tv-ge<strong>we</strong>ld gecultive<strong>er</strong>d, ond<strong>er</strong>houden, wordt, geeft het al dan<br />

niet schadelijke effecten bij jong<strong>er</strong>engedrag.<br />

Educatie tot conflictoplossing heeft betrekking op die aspecten<br />

<strong>van</strong> ge<strong>we</strong>ld die het schoolp<strong>er</strong>soneel denkt te kunnen control<strong>er</strong>en,<br />

namelijk het gedrag <strong>van</strong> hun le<strong>er</strong>lingen. De klemtoon in dit type<br />

<strong>van</strong> vredeseducatie ligt op het creëren <strong>van</strong> een veilige school.<br />

Le<strong>er</strong>lingen aanl<strong>er</strong>en om vredesticht<strong>er</strong>s te zijn omvat het scheppen<br />

<strong>van</strong> een behulpzame context die twistende partijen aanmoedigt<br />

om <strong>we</strong>d<strong>er</strong>zijds aanvaardbare compromissen te b<strong>er</strong>eiken en elkaar<br />

niet te willen domin<strong>er</strong>en. Kind<strong>er</strong>en hebben formele training nodig<br />

in woedebehe<strong>er</strong>sing, het zoeken naar een sociaal p<strong>er</strong>spectief,<br />

besluitvorming, sociale probleemoplossing, ond<strong>er</strong>handeling tussen<br />

gelijken (pe<strong>er</strong> mediation), conflictbehe<strong>er</strong>sing, het waard<strong>er</strong>en <strong>van</strong><br />

div<strong>er</strong>siteit, vaardigheden met het oog op sociale <strong>we</strong><strong>er</strong>baarheid,<br />

actief luist<strong>er</strong>en en efficiënte communicatie om die rollen in de<br />

school te spelen. Educatie tot conflictoplossing geeft de le<strong>er</strong>lingen<br />

de vredestichtende vaardigheden mee die zij kunnen gebruiken<br />

om hun int<strong>er</strong>menselijke conflicten te behe<strong>er</strong>sen, maar pakt niet<br />

noodzakelijk de v<strong>er</strong>schillende soorten aan <strong>van</strong> burg<strong>er</strong>lijk, cultureel,<br />

milieu- en <strong>we</strong>reldomvattend ge<strong>we</strong>ld dat buiten de scholen<br />

plaatsvindt.<br />

Wanne<strong>er</strong> opvoed<strong>er</strong>s en l<strong>er</strong>aren cyb<strong>er</strong>hate willen bestrijden<br />

kunnen zij alvast een b<strong>er</strong>oep doen op de <strong>we</strong>tgeving die <strong>er</strong><br />

bestaat. Vi<strong>er</strong> <strong>we</strong>tten met name bieden een nuttig kad<strong>er</strong>:<br />

Antiracisme<strong>we</strong>t (30/07/1981), Antidiscriminatie<strong>we</strong>t (10/05/2007),<br />

antidiscriminatie<strong>we</strong>t ook voor mannen & vrou<strong>we</strong>n en de <strong>we</strong>t<br />

tegen het negationisme (23/03/1995). Met de e<strong>er</strong>ste <strong>we</strong>t, de<br />

Antiracisme<strong>we</strong>tgeving, worden ‘het aanzetten tot of publiciteit<br />

geven aan zijn voornemen tot discriminatie, haat of ge<strong>we</strong>ld jegens


een p<strong>er</strong>soon, een groep, een gemeenschap of leden <strong>er</strong><strong>van</strong> <strong>we</strong>gens<br />

ras, huidskleur, afkomst of nationale of ethische afstamming’<br />

strafbaar gesteld. Maar ook het bedrijven <strong>van</strong> discriminatie<br />

jegens een p<strong>er</strong>soon of groep bij de arbeidsbemiddeling, de<br />

b<strong>er</strong>oepsopleiding, het aanbieden <strong>van</strong> banen, de aan<strong>we</strong>rving,<br />

de uitvo<strong>er</strong>ing <strong>van</strong> de arbeidsov<strong>er</strong>eenkomst of het ontslag <strong>van</strong><br />

de <strong>we</strong>rknem<strong>er</strong>s is strafbaar volgens deze <strong>we</strong>t. Ten slotte door<br />

deze <strong>we</strong>t wordt ook het behoren tot een groep of een v<strong>er</strong>eniging<br />

die h<strong>er</strong>haaldelijk discriminatie v<strong>er</strong>kondigt, strafbaar. Met de<br />

t<strong>we</strong>ede <strong>we</strong>t, de antidiscriminatie<strong>we</strong>t, grijpen <strong>we</strong> t<strong>er</strong>ug naar art.<br />

11 <strong>van</strong> de Belgische grond<strong>we</strong>t: “Het genot <strong>van</strong> de rechten en<br />

vrijheden aan de Belgen<br />

toegekend moet zond<strong>er</strong><br />

discriminatie v<strong>er</strong>zek<strong>er</strong>d<br />

worden”. De nieu<strong>we</strong><br />

antidiscriminatie<strong>we</strong>t<br />

(10 mei 2007) ke<strong>er</strong>t de<br />

bewijslast om als de<br />

recht<strong>er</strong> discriminatie<br />

v<strong>er</strong>moedt. In deze<br />

<strong>we</strong>t is een lijst <strong>van</strong><br />

discriminatiegronden<br />

toegevoegd zoals:<br />

ras, geslacht,<br />

leeftijd, seksuele<br />

geaardheid, handicap,<br />

Tips voor gebruik<strong>er</strong>s om cyb<strong>er</strong>hate<br />

te bestrijden<br />

1. Wees zelf kritisch: feit en mening<br />

2. Contacte<strong>er</strong> de <strong>we</strong>bsitebehe<strong>er</strong>d<strong>er</strong><br />

vb. abuse@skynet.be ,<br />

abuse@telenet.be …<br />

3. www.div<strong>er</strong>siteit.be = Centrum<br />

GKRB<br />

4. Fed<strong>er</strong>al Comput<strong>er</strong> Crime Unit<br />

(FCCU) www.ecops.be<br />

geloofsov<strong>er</strong>tuiging, politieke ov<strong>er</strong>tuiging, taal, gezondheid,<br />

burg<strong>er</strong>lijke staat en fysieke eigenschappen. Met de d<strong>er</strong>de <strong>we</strong>t<br />

die <strong>we</strong> hi<strong>er</strong> aanraken, zetten <strong>we</strong> uitdrukkelijk de bestrijding <strong>van</strong><br />

seksisme voorop. Mannen of vrou<strong>we</strong>n discrimin<strong>er</strong>en wordt op<br />

die wijze strafbaar gesteld. Ten slotte is <strong>er</strong> ook de belangrijke<br />

<strong>we</strong>t tegen het negationisme (23/03/1995). Negationisme is<br />

het ontkennen of extreem minimalis<strong>er</strong>en <strong>van</strong> in het algemeen<br />

aanvaarde historische gebeurtenissen. Het ontkennen <strong>van</strong> de<br />

Holocaust via bijvoorbeeld Facebook of and<strong>er</strong>e sociale media is<br />

dus volgens Belgische <strong>we</strong>tgeving expliciet strafbaar gesteld.<br />

Met de vormingsmomenten met betrekking tot ICT (Informatie<br />

Communicatie Technologie) en Vrede die de dienst vredeseducatie<br />

<strong>van</strong> <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en geeft, staan <strong>we</strong> uitgebreid stil bij de<br />

omgang en de aanpak <strong>van</strong> cyb<strong>er</strong>hate. We l<strong>er</strong>en de deelnem<strong>er</strong>s aan<br />

de vorming aan dat ze zelf in de e<strong>er</strong>ste plaats moeten uitmaken<br />

of de storende of intrig<strong>er</strong>ende uitspraak een feit of een mening<br />

is. Feiten zijn strafbaar. Ov<strong>er</strong> meningen is het iets moeilijk<strong>er</strong> om<br />

eenduidigheid te krijgen in de <strong>we</strong>tgeving, omdat in heel wat<br />

feiten het recht op vrije meningsuiting wordt aange<strong>we</strong>nd om<br />

discrimin<strong>er</strong>ende uitspraken te kad<strong>er</strong>en. Daarom is het belangrijk<br />

jong<strong>er</strong>en en volwassenen aan te l<strong>er</strong>en dat het niet gepast is om<br />

uitspraken k<strong>we</strong>tsbaar te formul<strong>er</strong>en.<br />

Wanne<strong>er</strong> <strong>er</strong> problemen zijn,<br />

dan zijn <strong>er</strong> v<strong>er</strong>schillende opties.<br />

Bij confront<strong>er</strong>ende e-mails<br />

kan iemand onmiddellijk een<br />

<strong>we</strong>bbehe<strong>er</strong>d<strong>er</strong> contact<strong>er</strong>en. De<br />

<strong>er</strong>varing le<strong>er</strong>t – bijvoorbeeld<br />

bij Wikipedia – dat dit goed<br />

wordt opgevolgd. V<strong>er</strong>d<strong>er</strong> kan<br />

8<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

iemand ook t<strong>er</strong>echt bij het Centrum voor Gelijke Kansen en<br />

Racismebestrijding (GKRB). We geven ook voor urgente gevallen<br />

de ’elektronische’ politie<strong>we</strong>bsite mee waar gevallen kunnen<br />

worden aangemeld. Specifiek voor pesten is de <strong>we</strong>bsite <strong>van</strong><br />

het net<strong>we</strong>rk Kies Kleur tegen pesten een deskundige bron voor<br />

v<strong>er</strong>d<strong>er</strong>e opvolging: www.kieskleurtegenpesten.be.<br />

Tot slot<br />

Met dit artikel hebben <strong>we</strong> via het concept vredeseducatie en<br />

mediawijsheid het omgaan met (sociale) media aangekaart. Er is<br />

een eenduidige <strong>we</strong>g naar de vrede. Tot zov<strong>er</strong> deze duiding <strong>van</strong><br />

wat vredeseducatie is, wat <strong>we</strong> met mediawijsheid bedoelen en<br />

wat mediawijsheid inhoudt. We hopen de lez<strong>er</strong> alvast op <strong>we</strong>g<br />

geholpen te hebben om genuance<strong>er</strong>d en met enthousiasme het<br />

t<strong>er</strong>rein <strong>van</strong> de vredeseducatie mee te ontginnen. Zo hebben<br />

opvoed<strong>er</strong>s, l<strong>er</strong>aren, oud<strong>er</strong>s en sportcoaches de belangrijke taak<br />

om jonge mensen op <strong>we</strong>g te helpen iets te ond<strong>er</strong>nemen met hun<br />

conflicten. Ga die conflicten niet uit de <strong>we</strong>g. Druk eventueel even<br />

de pauzeknop in, maar <strong>we</strong>et dat conflicten aanpakken een deel<br />

<strong>van</strong> de oplossing is.<br />

Cyb<strong>er</strong>pesten: vrije meningsuiting of strafbaar feit? (foto: Alton – cc)<br />

gio de <strong>we</strong><strong>er</strong>d (1968) geboren in Ant<strong>we</strong>rpen en vad<strong>er</strong> <strong>van</strong><br />

drie zonen: Rup<strong>er</strong>t, Arthur en Wietse. Hij is gehuwd met Leen<br />

De Cock en woont in Kontich. Van 1991 tot 2001 was hij<br />

l<strong>er</strong>aar in de Provinciale Technische Scholen te Boom. In 2001<br />

<strong>we</strong>rd hij algemeen secretaris <strong>van</strong> <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en.<br />

In 2009 ging hij bij <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> aan de slag als diensthoofd<br />

Vredeseducatie. In 2011 behaalde hij het diploma <strong>van</strong> mast<strong>er</strong><br />

in de Opleidings- en Ond<strong>er</strong>wijs<strong>we</strong>tenschappen (Univ<strong>er</strong>siteit<br />

Ant<strong>we</strong>rpen). Sinds 1 januari 2012 <strong>we</strong>rkt hij als directeur <strong>van</strong><br />

de Stedelijke Academie voor Schone Kunsten in Li<strong>er</strong>.


de houdIng <strong>van</strong> leeRlIngen<br />

TegenoveR MedIa en de Rol <strong>van</strong><br />

de leeRlIngBegeleIdeR<br />

Jan Royack<strong>er</strong>s<br />

Sinds 1 septemb<strong>er</strong> 2010 behoort mediawijsheid tot de<br />

gemeenschappelijke stam <strong>van</strong> de vakov<strong>er</strong>schrijdende eindt<strong>er</strong>men<br />

(VOETen) <strong>van</strong> het secundair ond<strong>er</strong>wijs. Dat betekent dat scholen<br />

mediawijsheid, samen met and<strong>er</strong>e VOETen, kunnen combin<strong>er</strong>en<br />

tot nieu<strong>we</strong> zinvolle en – voor de school – rele<strong>van</strong>te gebieden.<br />

Zo<strong>we</strong>l op school, in onze vrije tijd als op het <strong>we</strong>rk wordt alles<br />

gedicte<strong>er</strong>d door het <strong>we</strong>reldwijde <strong>we</strong>b. Kranten lees je online,<br />

je huis<strong>we</strong>rk download je <strong>van</strong> www.huis<strong>we</strong>rk.scholi<strong>er</strong>en.be. Na<br />

aanpassing <strong>van</strong> de zinsconstructies upload je het via Smartschool<br />

en g<strong>er</strong>aakt het probleemloos door de plagiaatscann<strong>er</strong>. Je<br />

moodswings communice<strong>er</strong> je in je Facebookstatus en met een<br />

streepje Youtube probe<strong>er</strong> je <strong>er</strong> <strong>we</strong><strong>er</strong> bovenop te g<strong>er</strong>aken. Rele<strong>van</strong>t<br />

is mediawijsheid dus zek<strong>er</strong>. Maar ménen <strong>we</strong> het echt met die<br />

mediawijsheid?<br />

Medvedev twitt<strong>er</strong>t (foto: http://kremlin.ru/news/8147 - cc)<br />

Heel wat le<strong>er</strong>krachten lev<strong>er</strong>en reeds v<strong>er</strong>woede pogingen om<br />

le<strong>er</strong>lingen bewust te l<strong>er</strong>en omgaan met het int<strong>er</strong>net. Vaak zijn<br />

bestaande int<strong>er</strong>netprojecten bijzond<strong>er</strong> waardevol. Ze l<strong>er</strong>en<br />

le<strong>er</strong>lingen kritisch te reflect<strong>er</strong>en ov<strong>er</strong> de betrouwbaarheid <strong>van</strong><br />

bronnen, standpunten, meningen en feiten. Maar draai of ke<strong>er</strong> het<br />

zoals je wil, int<strong>er</strong>net is me<strong>er</strong> voor jong<strong>er</strong>en dan een informatiebron.<br />

De VOET mediawijsheid is geformule<strong>er</strong>d <strong>van</strong>uit een<br />

ref<strong>er</strong>entiekad<strong>er</strong> dat niet ov<strong>er</strong>eenkomt met dat <strong>van</strong> de le<strong>er</strong>lingen.<br />

Hij plaatst klassieke media naast nieu<strong>we</strong> in volgende bewoording:<br />

“een bewuste en kritische houding ten opzichte <strong>van</strong> klassieke<br />

(televisie, radio, p<strong>er</strong>s) en nieu<strong>we</strong> media (int<strong>er</strong>nettoepassingen,<br />

sms)”. Alsof die t<strong>we</strong>e mooi naast elkaar zouden bestaan. Nieu<strong>we</strong><br />

media hebben de klassieke helemaal opgeslokt. Een le<strong>er</strong>ling die<br />

regelmatig – ik zeg maar iets – De Standaard moet lezen voor<br />

Ned<strong>er</strong>lands, doet dat niet me<strong>er</strong> via www.standaard.be. Als hij een<br />

beetje int<strong>er</strong>netvaardig is, wordt hij lid <strong>van</strong> de Facebookgroep <strong>van</strong><br />

De Standaard en ziet hij op zijn startpagina automatisch de nieu<strong>we</strong><br />

artikels v<strong>er</strong>schijnen (tussen de statusupdates <strong>van</strong> Max en Jente,<br />

respectievelijk “net k*tdag acht<strong>er</strong> de rug” en “die <strong>van</strong> ned<strong>er</strong>lans is<br />

9<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

egt f*cked up”). Eén kans op drie dat hij doorklikt op het artikel,<br />

maar waarschijnlijk leidt zijn muisklik hem naar het profiel <strong>van</strong><br />

Max of Jente.<br />

And<strong>er</strong>s dan artikels die via www.standaard.be op Facebook<br />

worden gepublice<strong>er</strong>d, raken statusupdates en prikbordb<strong>er</strong>ichten op<br />

nieu<strong>we</strong> media zoals Facebook, Twitt<strong>er</strong>, en Netlog le<strong>er</strong>lingen wél.<br />

Ze zien dat een klasruzie wordt v<strong>er</strong>d<strong>er</strong>gezet op Facebook, liken<br />

een foto waar iemand leuk op kijkt, zien hoe iemand <strong>van</strong> hun klas<br />

gecyb<strong>er</strong>pest wordt, zijn <strong>er</strong> misschien zelf het slachtoff<strong>er</strong> <strong>van</strong>... Een<br />

int<strong>er</strong>netbezoek wordt hi<strong>er</strong>door geen v<strong>er</strong>rijking aan informatie, maar<br />

een emotionele mix<strong>er</strong>. Schoolruzies laat je niet lang<strong>er</strong> acht<strong>er</strong> op<br />

school, je wordt <strong>er</strong>mee geconfronte<strong>er</strong>d <strong>van</strong> zodra je je aanmeldt<br />

op het int<strong>er</strong>net. Het duurt minstens enkele minuten voor de<br />

le<strong>er</strong>ling zich t<strong>er</strong>ug kan concentr<strong>er</strong>en op het <strong>we</strong>rk waar hij of zij<br />

mee bezig was. Neem nu dat een doorsnee jong<strong>er</strong>e zijn profiel 6 à<br />

7 ke<strong>er</strong> p<strong>er</strong> dag checkt, en je beseft al gauw dat ze een uur p<strong>er</strong> dag<br />

v<strong>er</strong>liezen aan emotionele v<strong>er</strong><strong>we</strong>rking.<br />

Ingrijpen in online pestsituaties is moeilijk. Die ene kleine<br />

opm<strong>er</strong>king in de klas die vroeg<strong>er</strong> gehoord <strong>we</strong>rd door 4 le<strong>er</strong>lingen,<br />

is v<strong>er</strong><strong>van</strong>gen door statusupdate op Facebook die al snel door<br />

duizenden “vrienden <strong>van</strong> vrienden” gelezen kan worden. De<br />

impact kan enorm zijn, want de grenzen <strong>van</strong> Facebook lopen<br />

niet gelijk met de muren <strong>van</strong> een klaslokaal of <strong>van</strong> een school.<br />

Als le<strong>er</strong>kracht of le<strong>er</strong>lingbegeleid<strong>er</strong> is het onmogelijk om alle<br />

le<strong>er</strong>lingen/Facebookgebruik<strong>er</strong>s die dit b<strong>er</strong>icht hebben gezien of<br />

gehoord aan te spreken op hun reactie. De klassieke benad<strong>er</strong>ingen<br />

tegen pesten zoals No Blame hebben hun grenzen b<strong>er</strong>eikt.<br />

Op een studiedag tegen cyb<strong>er</strong>pesten, die doorging op 24 mei 2011<br />

op het Minist<strong>er</strong>ie <strong>van</strong> Ond<strong>er</strong>wijs, <strong>we</strong>rd me duidelijk dat <strong>er</strong> heel wat<br />

initiatieven zijn die een bepaald facet <strong>van</strong> cyb<strong>er</strong>pesten en bewust<br />

int<strong>er</strong>netgedrag belichten. Een globale visie, laat staan aanpak,<br />

ontbreekt echt<strong>er</strong>. Momenteel zijn <strong>we</strong> niet in staat om de jong<strong>er</strong>en<br />

mediawijsheid ov<strong>er</strong> te brengen die inspeelt op de mani<strong>er</strong> waarop<br />

zij met hun eigen media omgaan. St<strong>er</strong>k<strong>er</strong> nog: <strong>we</strong> willen wijsheid<br />

doorgeven die <strong>we</strong> zelf niet in pacht hebben. Dat is de situatie.<br />

Maar elke situatie heeft zo zijn troeven. Het is waarschijnlijk een<br />

<strong>van</strong> de e<strong>er</strong>ste k<strong>er</strong>en in onze geschiedenis dat de evolutie zich zo<br />

snel heeft voltrokken dat <strong>er</strong> zoveel domeinen zijn waarbinnen<br />

le<strong>er</strong>lingen me<strong>er</strong> <strong>we</strong>ten dan hun le<strong>er</strong>krachten. Een nieu<strong>we</strong> aanpak<br />

dringt zich op. Een aanpak waarin <strong>we</strong> de le<strong>er</strong>lingen zelf een forum<br />

geven als exp<strong>er</strong>t, en als le<strong>er</strong>kracht een facilit<strong>er</strong>ende rol aannemen<br />

waarbinnen <strong>we</strong> de le<strong>er</strong>lingen handvaten aanreiken waar nodig.<br />

Tijdens de maand januari 2011 kregen al de le<strong>er</strong>lingen <strong>van</strong> onze<br />

school een vriendschapsv<strong>er</strong>zoek <strong>van</strong> Bjorn. Het duurde niet lang<br />

of Bjorn had hond<strong>er</strong>den vrienden ond<strong>er</strong> onze le<strong>er</strong>lingen. Op<br />

zondagavond 27 februari v<strong>er</strong>spreidde hij een pestfilmpje <strong>van</strong> bij<br />

ons op school. Maandag steeg het aantal “views” gestaag, en<br />

na een v<strong>er</strong>ontruste oproep <strong>van</strong> de directie via Smartschool om<br />

alle informatie omtrent dit filmpje onmiddellijk te melden, kende<br />

het aantal kijk<strong>er</strong>s een boost <strong>van</strong> bijna 1 000 kijk<strong>er</strong>s op één dag<br />

tijd. Ied<strong>er</strong>een sprak <strong>er</strong>ov<strong>er</strong>. Een dag lat<strong>er</strong> begonnen alle lessen<br />

tegelijk met een projectie <strong>van</strong> dit filmpje. Er <strong>we</strong>rd gekeken wie<br />

had g<strong>er</strong>eage<strong>er</strong>d en op <strong>we</strong>lke mani<strong>er</strong>, in elke klas ontspon zich een<br />

discussie ov<strong>er</strong> online gedrag en cyb<strong>er</strong>pesten. Confrontatie.


De hele situatie was opgezet spel. Reeds drie maanden op<br />

voorhand waren <strong>we</strong> met enkele le<strong>er</strong>lingen <strong>van</strong> de le<strong>er</strong>lingenraad<br />

gaan samenzitten om te bekijken hoe <strong>we</strong> een efficiënte campagne<br />

konden vo<strong>er</strong>en tegen ongepast online gedrag. Elke stap <strong>we</strong>rd<br />

afgetoetst bij ond<strong>er</strong>zoek<strong>er</strong>s rond cyb<strong>er</strong>gedrag aan de KULeuven,<br />

en ook de informatie <strong>van</strong> Child Focus bood ons inzicht in hoe<br />

v<strong>er</strong> <strong>we</strong> hi<strong>er</strong>in konden gaan. Le<strong>er</strong>krachten <strong>we</strong>rden op voorhand<br />

ingelicht en kregen acht v<strong>er</strong>schillende <strong>we</strong>rkvormen aangeboden<br />

rond pesten, waartussen ze vrij konden kiezen om het filmpje in<br />

hun les na te bespreken.<br />

Stop cyb<strong>er</strong>pesten (foto: Int<strong>er</strong>netsinacoso - cc)<br />

<strong>Media</strong>wijsheid zou me<strong>er</strong> moeten zijn dan een VOET. Het<br />

raakt de essentie <strong>van</strong> wat jong<strong>er</strong>en stuurt en bezig houdt. De<br />

“inspanningsv<strong>er</strong>plichting” waar je als school aan bent gebonden<br />

resulte<strong>er</strong>t vaak in een lijstje op papi<strong>er</strong> <strong>van</strong> alle vakken en lessen<br />

waarin le<strong>er</strong>krachten mediagebruik t<strong>er</strong>loops t<strong>er</strong> sprake brengen. Als<br />

<strong>we</strong> als ond<strong>er</strong>wijs be<strong>we</strong>ren jong<strong>er</strong>en voor te b<strong>er</strong>eiden op hun lat<strong>er</strong>e<br />

leven, is <strong>er</strong> me<strong>er</strong> nodig. Op de e<strong>er</strong>ste plaats moeten <strong>we</strong> dringend<br />

afstappen <strong>van</strong> uitgangspunt dat wijsheid enkel in één richting kan<br />

worden doorgegeven.<br />

jan Royack<strong>er</strong>s (°1984) stude<strong>er</strong>de af als Mast<strong>er</strong> in de Taal- en<br />

Lett<strong>er</strong>kunde (Frans - Spaans) aan de KULeuven. Daarnaast<br />

haalde hij een postgraduaat Le<strong>er</strong>lingbegeleiding aan de UA.<br />

Hij <strong>we</strong>rkt momenteel als l<strong>er</strong>aar Frans en le<strong>er</strong>lingbegeleid<strong>er</strong><br />

op het Paridaensinstituut in Leuven. De meeste <strong>er</strong>varing in<br />

het <strong>we</strong>rken met jong<strong>er</strong>en haalt hij uit het brede jeugd<strong>we</strong>rk. In<br />

de zom<strong>er</strong>vakantie vind je hem als L<strong>er</strong>aar zond<strong>er</strong> Grenzen op<br />

Ahazaza Independent School, in Muhanga, Rwanda.<br />

10<br />

goed geBRuIk <strong>van</strong> de MedIa<br />

Esth<strong>er</strong> Haalboom<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

De Morgen, Knack magazine, VTM, facebook, sms’en, reclame<br />

voor Dash, faxen, een post<strong>er</strong> voor een feestje in een dancing,<br />

google,… Het zijn allemaal media. Vandaag de dag spelen die<br />

media een belangrijke, zelfs cruciale rol in het dagelijkse leven <strong>van</strong><br />

mensen ov<strong>er</strong> bijna heel de <strong>we</strong>reld. Eenvoudig uitgedrukt: media<br />

zijn hulpmiddelen voor communicatie. In vele gevallen gaat het<br />

ook ov<strong>er</strong> massacommunicatie. Dan worden b<strong>er</strong>ichten v<strong>er</strong>spreid<br />

naar een grote groep mensen, zoals bij het journaal. We kunnen<br />

ons bijna geen <strong>we</strong>reld me<strong>er</strong> voorstellen zond<strong>er</strong> deze media. Naast<br />

de uitvo<strong>er</strong>ende, <strong>we</strong>tgevende en recht<strong>er</strong>lijke macht kunnen <strong>we</strong><br />

zelfs spreken <strong>van</strong> een vi<strong>er</strong>de macht. We worden ook steeds me<strong>er</strong><br />

bewust <strong>van</strong> het feit dat de mens niet alleen mak<strong>er</strong> is <strong>van</strong> media,<br />

hij wordt ook beïnvloed en gemaakt door de media zelf. Dat heeft<br />

niet altijd positieve gevolgen.<br />

Nog een and<strong>er</strong>e kwalijke zaak: het nieuws dat wij dagelijks ond<strong>er</strong><br />

de kiezen geschoven krijgen, speelt niet altijd adequaat in op<br />

wat <strong>er</strong> in de <strong>we</strong>reld gebeurt. De b<strong>er</strong>ichtgeving is ze<strong>er</strong> selectief,<br />

sommige voorvallen worden ov<strong>er</strong>belicht, and<strong>er</strong>e ond<strong>er</strong><strong>we</strong>rpen<br />

worden helemaal niet behandeld. Journalisten b<strong>er</strong>ichten ook niet<br />

altijd onpartijdig ov<strong>er</strong> conflicten en oorlogen. Dit heeft als gevolg<br />

dat de kijk<strong>er</strong>s, lez<strong>er</strong>s en luist<strong>er</strong>aars geen objectieve meningen en<br />

attitudes voorgeschoteld krijgen. We hebben geen objectief beeld<br />

<strong>van</strong> de <strong>we</strong>reld. Om die reden is het zo belangrijk dat nieuws op<br />

een v<strong>er</strong>antwoorde mani<strong>er</strong> gebracht wordt. Tijdens de Vredes<strong>we</strong>ek<br />

<strong>van</strong> 2008 vo<strong>er</strong>de <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en samen met and<strong>er</strong>e<br />

vredebe<strong>we</strong>gingen en media-organisaties campagne voor een<br />

journalistiek waarin de nadruk ligt op conflictoplossing en niet op<br />

ov<strong>er</strong>winnen. Dit noemden <strong>we</strong> v<strong>er</strong>volgens ‘vredesjournalistiek’.<br />

oorlogsjournalistiek<br />

‘Peace <strong>Media</strong>’, ‘Conflict Resolving <strong>Media</strong>’, ‘Conflict Sensitive<br />

Journalism’, ‘Conflict Solution Journalism’, ‘Reporting the World’,<br />

‘Constructive Conflict Cov<strong>er</strong>age’ en ‘ Peacebuilding <strong>Media</strong>’:<br />

allemaal namen en t<strong>er</strong>men die v<strong>er</strong>wijzen naar wat wij kennen als<br />

‘vredesjournalistiek’. Wat is vredesjournalistiek? Dat kunnen <strong>we</strong><br />

pas begrijpen als <strong>we</strong> <strong>we</strong>ten wat oorlogsjournalistiek is, die het<br />

meest dominant is in de media.<br />

We kunnen oorlogsjournalistiek v<strong>er</strong>gelijken met sportjournalistiek.<br />

Er zijn t<strong>we</strong>e (of me<strong>er</strong> partijen) die tegen elkaar strijden, maar<br />

<strong>we</strong> support<strong>er</strong>en maar voor één. Dit noemen <strong>we</strong> een z<strong>er</strong>o-sum<br />

game. Er mag maar één partij winnen. Oorlogsjournalistiek is<br />

dus partijdig, doordrenkt met de waarden <strong>van</strong> het land of <strong>van</strong><br />

de media. De focus ligt vaak ook op de fysieke effecten <strong>van</strong><br />

het conflict, <strong>er</strong> wordt onvoldoende gepeild naar ond<strong>er</strong>liggende<br />

patronen, naar historische acht<strong>er</strong>grond, naar afspraken of<br />

v<strong>er</strong>dragen, naar v<strong>er</strong>houdingen en belangen… Zo krijgt de burg<strong>er</strong><br />

een v<strong>er</strong>tekend beeld <strong>van</strong> conflicten en oorlogen.<br />

In plaats <strong>van</strong> een gebeurtenis objectief en diepgaand te bekijken,<br />

legt de oorlogsjournalistiek de nadruk op de v<strong>er</strong>schillen tussen<br />

de partijen. Dat maakt dat die partijen gaan polaris<strong>er</strong>en en dat


de haatgevoelens tegenov<strong>er</strong> de and<strong>er</strong>e partij v<strong>er</strong>groot worden.<br />

Propaganda en leugens ov<strong>er</strong> de and<strong>er</strong>e partij <strong>we</strong>rken dat nog in de<br />

hand. Het ge<strong>we</strong>ld escale<strong>er</strong>t tot uiteindelijk de st<strong>er</strong>kste ov<strong>er</strong>wint. Dit<br />

noemt men peace enforcement: vrede op basis <strong>van</strong> oorlog.<br />

vredesjournalistiek<br />

Vredesjournalistiek v<strong>er</strong>gt een totaal and<strong>er</strong>e benad<strong>er</strong>ing. Die<br />

v<strong>er</strong>trekt <strong>van</strong>uit het win-win game. Dit wil zeggen dat <strong>er</strong> zond<strong>er</strong><br />

ge<strong>we</strong>ld gepoogd wordt een conflict op te lossen. Hi<strong>er</strong>bij wordt<br />

een conflict beschouwd als een mogelijkheid om aan menselijke<br />

vooruitgang te <strong>we</strong>rken, omdat <strong>er</strong> nieu<strong>we</strong> mani<strong>er</strong>en gevonden<br />

worden om conflicten op te lossen. Alle partijen hebben dus<br />

voordeel bij het ge<strong>we</strong>ldloze conflict. Vredesjournalistiek b<strong>er</strong>ust<br />

op het zoeken naar de waarheid. Het gaat om het depolaris<strong>er</strong>en<br />

<strong>van</strong> de partijen door hun goede en slechte kanten te tonen. Zo<br />

krijgt een conflict mind<strong>er</strong> kans om te escal<strong>er</strong>en, en kan <strong>er</strong> me<strong>er</strong><br />

aandacht gaan naar conflictoplossing.<br />

Kort samengevat kunnen <strong>we</strong> de volgende opdeling maken:<br />

vredesjournalistiek oorlogsjournalistiek<br />

Conflict-georiënte<strong>er</strong>d Ge<strong>we</strong>ld-/oorlogsgeoriënte<strong>er</strong>d<br />

B<strong>er</strong>ust op waarheid B<strong>er</strong>ust op propaganda<br />

Doel: oplossing Doel: winst<br />

Vredesjournalistiek moet een waarachtig<strong>er</strong> beeld scheppen <strong>van</strong><br />

wat <strong>er</strong> in de <strong>we</strong>reld gebeurt dan oorlogsjournalistiek. Journalisten<br />

die aan vredesjournalistiek doen zijn bemiddelaars; ze spelen<br />

een belangrijke rol in de media, zo<strong>we</strong>l in het stimul<strong>er</strong>en <strong>van</strong> een<br />

samenleving zond<strong>er</strong> oorlog als in het omgaan met conflicten en<br />

ge<strong>we</strong>ld. Ze kunnen een inbreng doen door in de b<strong>er</strong>ichtgeving<br />

een boodschap <strong>van</strong> v<strong>er</strong>draagzaamheid, openheid en respect uit<br />

te dragen. Zo dragen zij actief bij tot v<strong>er</strong>zoening, vredesopbouw<br />

in conflictgebieden en zetten aan tot het opnemen <strong>van</strong><br />

maatschappelijke v<strong>er</strong>antwoordelijkheid. De media hebben een<br />

machtige rol. Zij zijn in staat om de kloof tussen v<strong>er</strong>schillende<br />

delen <strong>van</strong> de samenleving te v<strong>er</strong>groten of te v<strong>er</strong>kleinen, een<br />

conflict te laten bedaren, bestendigen of v<strong>er</strong>sch<strong>er</strong>pen. Om die<br />

reden is het belangrijk voor mediaconc<strong>er</strong>ns om volgens de<br />

methodiek <strong>van</strong> de vredesjournalistiek te <strong>we</strong>rken.<br />

een onrealistisch <strong>we</strong>reldbeeld<br />

In 2003 ond<strong>er</strong>zochten Daniël Bilt<strong>er</strong>eyst en Stijn Joye in<br />

Televisiejournaals als venst<strong>er</strong> op de <strong>we</strong>reld de buitenlandb<strong>er</strong>ichten<br />

op VRT en VTM. Zij kwamen tot de v<strong>er</strong>rassende en op het e<strong>er</strong>ste<br />

gezicht v<strong>er</strong>heugende vaststelling dat bijna 48 procent <strong>van</strong> de<br />

nieuwsitems op de VRT en 41 procent op VTM ‘buitenlanditems’<br />

waren. Maar een me<strong>er</strong> diepgaande analyse le<strong>er</strong>de dat dit<br />

buitenland grotendeels bep<strong>er</strong>kt bleef tot de buurlanden of<br />

tot de landen die geopolitieke , economische, militaire en/<br />

of diplomatieke macht bezitten. De voornaamste thema’s in<br />

de buitenlandb<strong>er</strong>ichtgeving waren oorlog en vrede – het was<br />

het jaar <strong>van</strong> de t<strong>we</strong>ede Irakoorlog – en ook criminaliteit. De<br />

11<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

d<strong>er</strong>de<strong>we</strong>reldlanden kwamen uit<strong>er</strong>st zelden aan bod. Congo kreeg<br />

mind<strong>er</strong> dan één procent ruimte, ondanks ons koloniale v<strong>er</strong>leden<br />

en ondanks het feit dat dat jaar geprobe<strong>er</strong>d <strong>we</strong>rd op de as <strong>van</strong> de<br />

e<strong>er</strong>ste ‘Afrikaanse <strong>we</strong>reldoorlog’ een begin <strong>van</strong> ond<strong>er</strong>handeling<br />

op te bou<strong>we</strong>n. Het grootste deel <strong>van</strong> de <strong>we</strong>reld blijft in onze<br />

b<strong>er</strong>ichtgeving dus buiten beeld.<br />

Hou zou dat komen? Eén v<strong>er</strong>klaring kunnen <strong>we</strong> vinden in de<br />

structurele ontwikkelingen binnen de media. De belangrijkste<br />

daar<strong>van</strong> is het dwingende karakt<strong>er</strong> <strong>van</strong> de beeldcultuur. Sinds de<br />

jaren ’80 domine<strong>er</strong>t televisie het nieuwsaanbod. Dat maakt dat<br />

gebeurtenissen waarov<strong>er</strong> geen beelden beschikbaar zijn, ook geen<br />

nieuws vormen. Denk maar aan de volledige e<strong>er</strong>ste fase <strong>van</strong> de<br />

oorlog in Congo (septemb<strong>er</strong> 1996-mei 1997). Die oorlog heeft de<br />

gemoed<strong>er</strong>en nooit echt kunnen b<strong>er</strong>o<strong>er</strong>en, omdat hij gewoon<strong>we</strong>g<br />

haast nooit het nieuws haalde. De allesov<strong>er</strong>he<strong>er</strong>sende<br />

beeldcultuur is een evolutie binnen de media<strong>we</strong>reld die het<br />

nieuwsaanbod en de nieuwsaanpak grondig beïnvloed heeft, maar<br />

eigenlijk is dit maar het topje <strong>van</strong> de ijsb<strong>er</strong>g.<br />

Ontwikkelingen <strong>van</strong> economische, technologische en<br />

maatschappelijke aard hebben ook een grote invloed gehad<br />

op de media. Het gaat ov<strong>er</strong> globalis<strong>er</strong>ing, ‘commodification’<br />

(alles is koopwaar), ‘googlification’ (impact <strong>van</strong> het int<strong>er</strong>net) en<br />

individualis<strong>er</strong>ing. Eén <strong>van</strong> de meest opvallende gevolgen <strong>van</strong> deze<br />

tendensen is de v<strong>er</strong>slapte aandacht voor de rest <strong>van</strong> de <strong>we</strong>reld.<br />

objectieve journalistiek: een uitdaging<br />

Politieke, economische, sociale en culturele factoren zorgen <strong>er</strong>voor<br />

dat oorlogsjournalistiek of b<strong>er</strong>ichtgeving ov<strong>er</strong> conflicten domine<strong>er</strong>t<br />

in de media. And<strong>er</strong>zijds wordt objectieve journalistiek steeds<br />

moeilijk<strong>er</strong> door de snelheid die <strong>van</strong> de b<strong>er</strong>ichtgeving v<strong>er</strong>eist wordt.<br />

Journalisten moeten zorgen dat hun nieuws heet <strong>van</strong> de naald is,<br />

dat and<strong>er</strong>e media hen niet voor zijn. Snelheid wordt essentieel.<br />

Dat heeft als gevolg dat <strong>er</strong> mind<strong>er</strong> tijd is voor nieuwsgaring,<br />

v<strong>er</strong>ificatie en research. De controle en analyse <strong>van</strong> bronnen<br />

raakt v<strong>er</strong>waarloosd. Dit heeft een groeiende opp<strong>er</strong>vlakkigheid<br />

als gevolg: geen moeilijke items, want geen tijd. Het publiek,<br />

de burg<strong>er</strong>s, zijn de pineut. Zij krijgen mind<strong>er</strong> uitgediepte en<br />

onvoldoende gecontrole<strong>er</strong>de v<strong>er</strong>halen op hun bord, begrijpen<br />

mind<strong>er</strong> goed wat <strong>er</strong> in de <strong>we</strong>reld rondom hen omgaat. Hun<br />

onveiligheidsgevoel wordt v<strong>er</strong>st<strong>er</strong>kt.<br />

Het maatschappelijk engagement en de journalist als luis in<br />

de pels en ultieme bewak<strong>er</strong> <strong>van</strong> de democratie komt zo in het<br />

gedrang. De allesomvattende comm<strong>er</strong>cialis<strong>er</strong>ing heeft niet alleen<br />

een impact op de structuur en dagelijkse <strong>we</strong>rking <strong>van</strong> de p<strong>er</strong>s, ze<br />

beïnvloedt ook ond<strong>er</strong>huids de attitudes waarmee de media het<br />

nieuwsaanbod tegemoettreden. Een voorbeeld vinden <strong>we</strong> in onze<br />

eigen, <strong>we</strong>st<strong>er</strong>se <strong>we</strong>reld. Ond<strong>er</strong> invloed <strong>van</strong> een ond<strong>er</strong> me<strong>er</strong> door<br />

de media opgedrongen aandacht voor economische vooruitgang<br />

is de <strong>we</strong>st<strong>er</strong>se mens vooral om zichzelf bekomm<strong>er</strong>d. We hebben<br />

nau<strong>we</strong>lijks aandacht voor het Zuiden met zijn v<strong>er</strong>geten conflicten<br />

en problemen <strong>van</strong> armoede, hong<strong>er</strong> en ond<strong>er</strong>ontwikkeling. In<br />

een maatschappij die zich opsluit in zichzelf en ramen en deuren<br />

dichtspijk<strong>er</strong>t, fung<strong>er</strong>en de media zo als een geblinde<strong>er</strong>d venst<strong>er</strong><br />

op de <strong>we</strong>reld. Die wissel<strong>we</strong>rking is des te grot<strong>er</strong> naarmate de p<strong>er</strong>s<br />

dicht<strong>er</strong> bij de bronnen <strong>van</strong> economische en politieke macht staat.


eén en al beïnvloeding<br />

Wat maakt het zo moeilijk om door dit venst<strong>er</strong> te kijken? Waarom<br />

is het zo lastig om zich een realistisch beeld te vormen?<br />

We stellen vast dat oorlogsjournalistiek misbruik maakt <strong>van</strong> de<br />

emotionele high die mensen krijgen bij het zien <strong>van</strong> vreselijke<br />

oorlogsbeelden. Die emotionele effecten v<strong>er</strong>tekenen het beeld<br />

<strong>van</strong> conflicten en oorlogen. Mensen krijgen een gevoel <strong>van</strong> angst<br />

en zijn mentaal mind<strong>er</strong> <strong>we</strong><strong>er</strong>baar om feiten <strong>van</strong> propaganda en<br />

leugens te ond<strong>er</strong>scheiden. Te kort schietende media hebben als<br />

het ware de mens met zijn opinies en attitudes in de hand. Dit<br />

wordt nog v<strong>er</strong>st<strong>er</strong>kt wanne<strong>er</strong> de kijk<strong>er</strong>, lez<strong>er</strong> of luist<strong>er</strong>aar <strong>we</strong>inig<br />

kennis heeft ov<strong>er</strong> het ond<strong>er</strong><strong>we</strong>rp. Een correct <strong>we</strong>reldbeeld hebben<br />

wordt moeilijk als je dagelijks wordt ond<strong>er</strong>gedompeld met<br />

oorlogsjournalistiek. Daarom brengen <strong>we</strong> graag de nog steeds <strong>er</strong>g<br />

actuele en <strong>we</strong>zenlijke eisen <strong>van</strong> Vredes<strong>we</strong>ek 2008 opnieuw in<br />

h<strong>er</strong>inn<strong>er</strong>ing.<br />

wij vragen dat:<br />

1. De principes <strong>van</strong> journalistiek v<strong>er</strong>trekken <strong>van</strong>uit<br />

de univ<strong>er</strong>sele <strong>er</strong>kende mensenrechten en door àlle<br />

mediaspel<strong>er</strong>s, manag<strong>er</strong>s <strong>van</strong> mediabedrijven, openbare<br />

omroepen, journalisten, be<strong>we</strong>gingsv<strong>er</strong>antwoordelijken,<br />

woordvo<strong>er</strong>d<strong>er</strong>s en burg<strong>er</strong>s bevestigd worden in een<br />

chart<strong>er</strong> voor vredesjournalistiek.<br />

2. Alle mediaspel<strong>er</strong>s v<strong>er</strong>trekken <strong>van</strong> de principes<br />

<strong>van</strong> vredesjournalistiek, zo<strong>we</strong>l in de keuze <strong>van</strong> de<br />

ond<strong>er</strong><strong>we</strong>rpen, de keuze <strong>van</strong> diegene die een forum<br />

krijgen als in de mani<strong>er</strong> waarop een ond<strong>er</strong><strong>we</strong>rp naar voor<br />

gebracht wordt.<br />

3. De klassieke media me<strong>er</strong> buitenlandse b<strong>er</strong>ichtgeving<br />

aanbieden, degelijk inform<strong>er</strong>en ov<strong>er</strong> vredesinitiatieven en<br />

de gru<strong>we</strong>l <strong>van</strong> de oorlog voldoende belichten. Kwantiteit<br />

en opp<strong>er</strong>vlakkigheid mogen niet de norm worden ond<strong>er</strong><br />

druk <strong>van</strong> mechanismen zoals kijkcijf<strong>er</strong>s, tijdsdruk en<br />

comm<strong>er</strong>cie.<br />

4. In het bijzond<strong>er</strong> de mediabedrijven voldoende invest<strong>er</strong>en<br />

in vorming in vredesjournalistiek en middelen voor<br />

int<strong>er</strong>nationale nieuwsv<strong>er</strong>garing zodat hun mede<strong>we</strong>rk<strong>er</strong>s<br />

met professionaliteit hun opdracht kunnen uitvo<strong>er</strong>en.<br />

5. De be<strong>we</strong>gingsmedia hun kracht om te inform<strong>er</strong>en in<br />

een ge<strong>we</strong>ldloos en positief engagement plaatsen om de<br />

samenleving daad<strong>we</strong>rkelijk te v<strong>er</strong>bet<strong>er</strong>en.<br />

6. Journalisten, participatieve media en burg<strong>er</strong>s, die zich aan<br />

burg<strong>er</strong>journalistiek wagen, telkens ov<strong>er</strong><strong>we</strong>gen wat hun<br />

b<strong>er</strong>ichtgeving kan te<strong>we</strong>egbrengen, zodat te allen tijde<br />

k<strong>we</strong>tsende, ont<strong>er</strong>ende en foute informatie ge<strong>we</strong><strong>er</strong>d wordt.<br />

De methode <strong>van</strong> de actieve ge<strong>we</strong>ldloosheid is hi<strong>er</strong>in<br />

onontbe<strong>er</strong>lijk.<br />

12<br />

Teun voeten: tentoonstelling beschikbaar !<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Teun Voeten is oorlogsfotograaf, niet te v<strong>er</strong>warren met<br />

oorlogsjournalist. Voeten is een fotograaf met int<strong>er</strong>nationale<br />

renommee, die reportages maakte in oorlogsgebieden ov<strong>er</strong> heel de<br />

<strong>we</strong>reld. Zijn vaak aangrijpende en e<strong>er</strong>lijke foto’s maken je bewust<br />

<strong>van</strong> het leed dat oorlog aanricht bij de gewone mens. Zijn <strong>we</strong>rk<br />

was te zien in bladen als Vanity Fair, The New York<strong>er</strong>, NY Times<br />

Magazine, National Geographic Magazine, Granta, Details, Village<br />

Voice, Vrij Ned<strong>er</strong>land, NRC, De Standaard, Frankfurt<strong>er</strong> AlLgemeine.<br />

Hij publice<strong>er</strong>de enkele grote <strong>we</strong>rken zoals Tunnelmensen, How the<br />

Body en Nacro Nihilism.<br />

Rwanda 1994 ( foto: Teun Voeten)<br />

<strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en kocht een aantal jaar geleden een<br />

fotoreeks <strong>van</strong> Teun Voeten aan om tentoon te stellen. De<br />

reizende tentoonstelling <strong>we</strong>rd gedestille<strong>er</strong>d uit <strong>we</strong>rk dat Teun<br />

Voeten tentoonstelde in het Vlaams cultureel centrum ‘De Buren’<br />

(Brussel) in 2007. Het zijn 26 foto’s <strong>van</strong> 40 x 50 cm, ingelijst in<br />

een sob<strong>er</strong> zwart kad<strong>er</strong>, afkomstig uit v<strong>er</strong>schillende reeksen <strong>van</strong><br />

de oorlogsfotograaf. De foto’s zijn genomen in v<strong>er</strong>schillende<br />

landen: Si<strong>er</strong>ra Leone, Bosnië, Lib<strong>er</strong>ia, Rwanda, Afghanistan, Irak,<br />

Colombia, Libanon, Gaza en Congo. Ze dat<strong>er</strong>en <strong>van</strong>uit de p<strong>er</strong>iode<br />

1992 – 2006.<br />

Praktisch:<br />

Wil je dit <strong>we</strong>rk <strong>van</strong> een int<strong>er</strong>nationaal <strong>er</strong>kend fotograaf tegen een<br />

betaalbaar tarief in je organisatie tentoonstellen, neem dan contact<br />

op met:<br />

<strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en vzw, dienst vredeseducatie.<br />

Italiëlei 98a – 2000 Ant<strong>we</strong>rpen<br />

T: 03 225 10 00 - F: 03 225 07 99<br />

paxchristi@paxchristi.be<br />

www.vredesopvoeding.be<br />

esth<strong>er</strong> haalboom (°1991) is studente in het t<strong>we</strong>ede jaar<br />

sociaal-cultureel <strong>we</strong>rk aan Karel de Grote-hogeschool<br />

Ant<strong>we</strong>rpen. Ze doet haar stage bij <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en en<br />

nam de coördinatie <strong>van</strong> dit Ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong>dossi<strong>er</strong> op zich.


MedIa als MedIuM vooR conflIcT-<br />

oplossIng – ‘all foR peace RadIo’<br />

Thomas De<strong>we</strong><strong>er</strong><br />

“...By giving voice and visibility to all people - including<br />

and especially the poor, the marginalized and memb<strong>er</strong>s of<br />

minorities - the media can help remedy the inequalities, the<br />

corruption, the ethnic tensions and the human rights abuses<br />

that form the root causes of so many conflicts.”<br />

Kofi Annan, voormalig VN- secretaris-gen<strong>er</strong>aal<br />

Joegoslavië, begin jaren ’90. De S<strong>er</strong>vische televisie RTV<br />

Belgrado en de Kroatische televisie HTV komen in handen<br />

<strong>van</strong> nationalistische leid<strong>er</strong>s. Door het uitzenden <strong>van</strong><br />

historische documentaires ov<strong>er</strong> slachtpartijen uit het v<strong>er</strong>leden<br />

worden etnische v<strong>er</strong>schillen uitv<strong>er</strong>groot. <strong>Media</strong> propag<strong>er</strong>en<br />

een nationalistische identiteit. Rooms-katholieke Kroaten,<br />

orthodoxe S<strong>er</strong>viërs en islamitische Bosniërs, groepen die ond<strong>er</strong><br />

communistisch leid<strong>er</strong>schap hun nationalistische gevoelens<br />

moesten laten varen, zien elkaar plots als vijanden. Een<br />

ge<strong>we</strong>lddadige confrontatie tussen de bevolkingsgroepen, inclusief<br />

etnische zuiv<strong>er</strong>ingen, waren het <strong>we</strong>lbekende gevolg.<br />

Rwanda 1994. ‘Radio Mille Collines’ roept op om de<br />

“kakk<strong>er</strong>lakken” te v<strong>er</strong>plett<strong>er</strong>en. Die “kakk<strong>er</strong>lakken” zijn de<br />

Tutsi. De bevolkingsgroep wordt door de radio bij uitstek<br />

gedemonise<strong>er</strong>d, t<strong>er</strong>wijl ond<strong>er</strong> de Hutu’s angst voor hen wordt<br />

gezaaid…<br />

Boodschappen <strong>van</strong> intol<strong>er</strong>antie en misinformatie manipul<strong>er</strong>en<br />

de publieke opinie. Resultaat is dat de idee <strong>van</strong> genocide via<br />

bepaalde media wordt v<strong>er</strong>spreid. Door informatie acht<strong>er</strong> te<br />

houden of door foute informatie te v<strong>er</strong>spreiden kunnen media<br />

conflicten laten losbarsten. Subjectieve int<strong>er</strong>pretaties <strong>van</strong><br />

gebeurtenissen en st<strong>er</strong>eotyp<strong>er</strong>ingen kunnen v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> bijdragen<br />

tot het demonis<strong>er</strong>en <strong>van</strong> “de and<strong>er</strong>”. Door bewust specifieke<br />

aspecten <strong>van</strong> de waarheid naar voor te schuiven, dragen media<br />

op deze mani<strong>er</strong> bij tot ge<strong>we</strong>ld en conflict. Maar als media het<br />

potentieel hebben om samenlevingen te v<strong>er</strong>delen, hebben ze ook<br />

het v<strong>er</strong>mogen om groepen <strong>we</strong><strong>er</strong> samen te brengen. Objectieve<br />

en genuance<strong>er</strong>de b<strong>er</strong>ichtgeving kan ind<strong>er</strong>daad een krachtig<br />

medium zijn voor conflictresolutie. Ze kan als platform fung<strong>er</strong>en<br />

voor uiteenlopende opinies en p<strong>er</strong>spectieven. Het aangaan<br />

<strong>van</strong> een discussie kan het begin zijn <strong>van</strong> de zoektocht naar een<br />

gemeenschappelijke basis. Door v<strong>er</strong>schillende informatiebronnen<br />

bijeen te brengen, kan een beeld ontstaan dat breekt met<br />

bepaalde nefaste st<strong>er</strong>eotypen en specifieke (ideologisch<br />

gekleurde) v<strong>er</strong>halen.<br />

Organisaties zoals de Am<strong>er</strong>ikaanse ngo Search for Common<br />

Ground zijn zich bewust <strong>van</strong> het potentieel <strong>van</strong> media en<br />

<strong>we</strong>nden het juist aan om conflicten op een positieve mani<strong>er</strong> te<br />

transform<strong>er</strong>en. In v<strong>er</strong>deelde samenlevingen, waarbinnen t<strong>we</strong>e of<br />

me<strong>er</strong>d<strong>er</strong>e groepen zich als v<strong>er</strong>schillende entiteiten identific<strong>er</strong>en,<br />

spelen media echt<strong>er</strong> al te vaak een negatieve rol. D<strong>er</strong>gelijke<br />

maatschappijen zijn namelijk extra k<strong>we</strong>tsbaar voor desinformatie.<br />

13<br />

Bijvoorbeeld : in het Israëlisch-palestijnse conflict<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Dit geldt zek<strong>er</strong> zo voor het Israëlisch-Palestijns conflict. Israëli’s<br />

en Palestijnen zijn niet enkel <strong>van</strong> elkaar gescheiden door<br />

gen<strong>er</strong>aties <strong>van</strong> conflict, tegenwoordig worden ze dit ook door de<br />

ned<strong>er</strong>zettingen, checkpoints en de muur. De segregatie is niet<br />

enkel fysiek maar ook steeds me<strong>er</strong> mentaal. Communicatie is<br />

moeilijk omdat mensen elkaar niet kunnen ontmoeten. Palestijnen<br />

mogen niet naar Israël en Israëli’s mogen niet naar de Palestijnse<br />

steden. In tegenstelling tot vóór de jaren negentig, toen de<br />

afsluiting <strong>van</strong> de Palestijnse gebieden startte, komen Israëli’s en<br />

Palestijnen elkaar bijna nooit tegen als burg<strong>er</strong>s.<br />

Hi<strong>er</strong>door wordt ov<strong>er</strong> de “And<strong>er</strong>” veele<strong>er</strong> in st<strong>er</strong>eotypen gesproken.<br />

Het p<strong>er</strong>spectief dat hi<strong>er</strong>bij gehante<strong>er</strong>d wordt, is <strong>er</strong> niet zelden één<br />

waarbinnen Israëli’s en Palestijnen zichzelf zien als het slachtoff<strong>er</strong><br />

en ‘de and<strong>er</strong>’ als de zionistische of t<strong>er</strong>roristische agressor. De<br />

waarheid wordt op deze mani<strong>er</strong> iets relatiefs, ze hangt samen<br />

met de kant waaraan je staat en het historisch p<strong>er</strong>spectief<br />

dat je gebruikt. De objectieve feiten, zoals de toenemende<br />

ned<strong>er</strong>zettingenbouw, doen <strong>er</strong> vaak niet toe.<br />

Dit alles heeft grote implicaties voor het medialandschap. Niet<br />

enkel zorgt een d<strong>er</strong>gelijk p<strong>er</strong>spectief voor een st<strong>er</strong>ke bep<strong>er</strong>king<br />

in de b<strong>er</strong>ichtgeving. Het heeft ook concrete gevolgen voor<br />

de structuur <strong>van</strong> het p<strong>er</strong>slandschap. Zo is het gros <strong>van</strong> de<br />

Israëlische media ond<strong>er</strong>geschikt aan het dominante militaire<br />

veiligheidsdenken. De Palestijnen en de omringende Arabische<br />

landen worden gezien als een bedreiging voor het eigen<br />

ov<strong>er</strong>leven. Om zich tegen deze gep<strong>er</strong>cipie<strong>er</strong>de vijanden te<br />

besch<strong>er</strong>men, lijkt het noodzakelijk om een militaire cultuur te<br />

handhaven. Ook het Palestijnse medialandschap is niet zond<strong>er</strong><br />

gebreken. Het heeft zich pas me<strong>er</strong> kunnen ontwikkelen na het<br />

ov<strong>er</strong>dragen <strong>van</strong> de Westelijke Jordaanoev<strong>er</strong> en de Gazastrook<br />

aan de Palestijnse Autoriteit in ov<strong>er</strong>eenstemming met de Osloakkoorden<br />

<strong>van</strong> 1993. Het st<strong>er</strong>k gecentralise<strong>er</strong>de bewind laat tot<br />

op zek<strong>er</strong>e hoogte een kritische p<strong>er</strong>s toe. Zo heeft de centrale<br />

reg<strong>er</strong>ing op de Westoev<strong>er</strong> binnen de p<strong>er</strong>s<strong>we</strong>t de mogelijkheid om<br />

de oppositie te censur<strong>er</strong>en.<br />

Een d<strong>er</strong>gelijke mediacultuur blijft dan ook niet zond<strong>er</strong> concrete<br />

gevolgen. Een bekend voorbeeld komt <strong>van</strong> Hamas TV waar Farfur,<br />

een Mickey Mouse figuur, Palestijnse kind<strong>er</strong>en oproept tot haat<br />

tegenov<strong>er</strong> de ‘t<strong>er</strong>roristische Joden’. In de Israëlische media worden,<br />

in plaats <strong>van</strong> doelbewust te provoc<strong>er</strong>en, vooral zaken v<strong>er</strong>z<strong>we</strong>gen.<br />

Zo b<strong>er</strong>ichten de meeste Israëlische “mainstream” media zelden<br />

ov<strong>er</strong> de illegale ned<strong>er</strong>zettingen op de Westelijke Jordaanoev<strong>er</strong>.<br />

Bijzond<strong>er</strong>e bijdrage aan vrede: all for peace Radio<br />

Maar <strong>er</strong> gaan ook stemmen op om een eenzijdige b<strong>er</strong>ichtgeving<br />

te doorbreken. In 2004 <strong>we</strong>rd ‘All for Peace Radio’ opg<strong>er</strong>icht,<br />

een non-profitsamen<strong>we</strong>rking tussen de Israëlische organisatie<br />

‘The Jewish-Arab Centre for Peace’ en de Palestijnse organisatie<br />

‘Biladi’. Tot nog toe is dit het enige initiatief ontstaan uit een<br />

samen<strong>we</strong>rking tussen Israëlische en Palestijnse burg<strong>er</strong>s. De missie<br />

<strong>van</strong> de ‘All for Peace Radio’ is het v<strong>er</strong>spreiden <strong>van</strong> een boodschap<br />

<strong>van</strong> vrede en het promoten <strong>van</strong> <strong>we</strong>d<strong>er</strong>zijds begrip. De organisatie


engt de visies <strong>van</strong> Israëli’s en Palestijnen<br />

samen en programme<strong>er</strong>t frequent radiouitzendingen<br />

in v<strong>er</strong>schillende talen zoals<br />

het Hebreeuws, het Palestijns, het Russisch<br />

en het Engels. De uitzendingen zijn te<br />

beluist<strong>er</strong>en via de radio, maar ook via<br />

podcasts op het int<strong>er</strong>net. Op dit moment<br />

wordt ‘All for Peace Radio’ gesteund<br />

door v<strong>er</strong>schillende organisaties en privédonoren.<br />

Het uiteindelijke doel is om<br />

volledig financieel onafhankelijk te worden.<br />

Maar hoe kan een initiatief als ‘All for Peace Radio’ bijdragen<br />

tot conflictresolutie? Een mind<strong>er</strong> v<strong>er</strong>deelde Israëlisch-Palestijnse<br />

samenleving v<strong>er</strong>gt om te beginnen een specifieke mani<strong>er</strong> <strong>van</strong><br />

v<strong>er</strong>slaggeving. De focus kan niet alleen liggen op ‘het slagveld’ of<br />

de gewapende acties, maar ook op de acht<strong>er</strong>liggende redenen en<br />

op mogelijke oplossingen. Die laatste mani<strong>er</strong> <strong>van</strong> b<strong>er</strong>ichtgeving<br />

ziet niet ‘de and<strong>er</strong>’ als oorzaak <strong>van</strong> het probleem maar veele<strong>er</strong> het<br />

conflict zelf.<br />

Daarnaast is niet alleen het uiteindelijke product – de<br />

radio-uitzending zelf – belangrijk, ook het proces waarbij<br />

mediacommunicatie wordt g<strong>er</strong>ealise<strong>er</strong>d, is cruciaal. Aangezien<br />

‘All for Peace Radio’ een Palestijns-Israëlische organisatie is, wordt<br />

de samen<strong>we</strong>rking gekenm<strong>er</strong>kt door gesprekken tussen Israëlische<br />

en Palestijnse journalisten, groepen die and<strong>er</strong>s zelden met elkaar<br />

in contact zouden komen. Dit v<strong>er</strong>eist uit<strong>er</strong>aard een openheid<br />

tegenov<strong>er</strong> elkaar. Slechts als <strong>er</strong> zoals bij ‘All for Peace Radio’ naar<br />

elkaar wordt geluist<strong>er</strong>d, kan een gemeenschappelijke b<strong>er</strong>ichtgeving<br />

ontwikkeld worden.<br />

V<strong>er</strong>volgens moeten media ook me<strong>er</strong> bieden dan politieke<br />

discussies en ‘droge’ b<strong>er</strong>ichtgeving. Mensen zijn het politieke<br />

discours namelijk snel beu, ze zoeken ondanks alle moeilijkheden<br />

ook hoop en wat afleiding via ontspannende televisieprogramma’s<br />

of muziek op de radio. De Israëlische auteur Yoram Kaniuk schrijft<br />

zo ov<strong>er</strong> Voice of Peace, een piratenzend<strong>er</strong> die uitzond <strong>van</strong>op een<br />

schip voor de kust <strong>van</strong> Tel Aviv tussen 1973 en 1993: “Ev<strong>er</strong>yone<br />

is so goddamn right. And it’s hard to reach some kind of rational<br />

thinking. Then Abie [de initiatiefnem<strong>er</strong> <strong>van</strong> het project] came along<br />

with the Beatles and the Rolling Stones, and he will bring peace.<br />

Because peace is music, peace is a smile, peace is living togeth<strong>er</strong>. It<br />

is to think about homes, not about boundaries.” Het scheppen <strong>van</strong><br />

een d<strong>er</strong>gelijke sfe<strong>er</strong> draagt imm<strong>er</strong>s eveneens bij tot een vredevolle<br />

oplossing.<br />

vredesradio v<strong>er</strong>gt een stevige basis<br />

De duurzaamheid <strong>van</strong> d<strong>er</strong>gelijke initiatieven ten slotte is vitaal. Er<br />

is namelijk tijd nodig voordat een media-initiatief een vaste waarde<br />

wordt binnen het medialandschap. ‘All for Peace Radio’ bestaat<br />

ond<strong>er</strong>tussen bijna acht jaar en het aantal luist<strong>er</strong>aars neemt nog<br />

altijd toe. Daarnaast moet ook de specifieke mani<strong>er</strong> <strong>van</strong> <strong>we</strong>rken<br />

lang<strong>er</strong>e tijd worden aangehouden. Alleen dan worden d<strong>er</strong>gelijke<br />

methodes niet lang<strong>er</strong> als uitzond<strong>er</strong>ing gezien maar als normale<br />

mani<strong>er</strong> <strong>van</strong> <strong>we</strong>rken beschouwd. Omdat een conflictsituatie steeds<br />

v<strong>er</strong>and<strong>er</strong>t, is het tot slot ook belangrijk om op evoluties in te<br />

spelen. Ook hi<strong>er</strong> is duurzaamheid geboden.<br />

14<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

Een belangrijk struikelblok voor het blijven bestaan <strong>van</strong> initiatieven<br />

als ‘All for Peace Radio’ is de houding <strong>van</strong> de he<strong>er</strong>sende<br />

politieke macht. En die is in het geval <strong>van</strong> ‘All for Peace Radio’<br />

op dit moment problematisch. Op 17 novemb<strong>er</strong> 2011 v<strong>er</strong>plichtte<br />

het Israëlische minist<strong>er</strong>ie <strong>van</strong> Communicatie de radio om de<br />

uitzendingen voor Israëlische burg<strong>er</strong>s te staken. Reden: ‘All for<br />

Peace Radio’ heeft geen licentie bij de Israëlische staat. Daartegen<br />

kan worden ingebracht de radio <strong>we</strong>l een licentie heeft <strong>van</strong> de<br />

Palestijnse Autoriteit. Er wordt trou<strong>we</strong>ns uitgezonden <strong>van</strong>uit het<br />

Palestijnse Ramallah en dus niet <strong>van</strong>uit Israël. Maar de reactie<br />

<strong>van</strong> het minist<strong>er</strong>ie <strong>van</strong> Communicatie is dan <strong>we</strong><strong>er</strong> dat het<br />

hoofdkwarti<strong>er</strong> <strong>van</strong> ‘All for Peace Radio’ zich bevindt in Oost-<br />

J<strong>er</strong>uzalem, door Israël als deel <strong>van</strong> zijn grondgebied beschouwd.<br />

De timing <strong>van</strong> de censur<strong>er</strong>ing is m<strong>er</strong>kwaardig, aangezien ‘All for<br />

Peace Radio’ al sinds 2004 uitzendt. Mossi Raz, co-directeur<br />

<strong>van</strong> de media-organisatie, heeft daar een v<strong>er</strong>klaring voor: ‘All<br />

for Peace Radio’ heeft de laatste maanden veel luist<strong>er</strong>aars bij<br />

gekregen en heeft bijgevolg ook me<strong>er</strong> impact. Omdat de radio<br />

geassocie<strong>er</strong>d wordt met de politieke link<strong>er</strong>zijde <strong>van</strong> Israël en zich<br />

vaak <strong>er</strong>g kritisch uitlaat ov<strong>er</strong> bepaalde aspecten <strong>van</strong> het beleid<br />

zien sommige politieke figuren het toegenomen succes als een<br />

bedreiging.<br />

Een and<strong>er</strong>e reden is economisch. ‘All for Peace Radio’ haalt zo’n<br />

64 % <strong>van</strong> de inkomsten uit reclame. Dit gaat ten koste <strong>van</strong> de<br />

reclame-inkomsten <strong>van</strong> and<strong>er</strong>e media-instellingen. Invloedrijke<br />

mediabazen hebben <strong>er</strong> volgens Mossi bij de reg<strong>er</strong>ende Likudpartij<br />

dan ook op aangedrongen om daar tegen maatregelen te<br />

nemen. Het gevolg is <strong>we</strong>lbekend. ‘All for Peace Radio’ diende<br />

als tegenreactie een klacht in bij het Israëlisch Hoogg<strong>er</strong>echtshof.<br />

Hoe<strong>we</strong>l hun kans op slagen minimaal is, hopen de initiatiefnem<strong>er</strong>s<br />

dat de zaak in het voordeel <strong>van</strong> ‘All for Peace Radio’ wordt<br />

beslecht. D<strong>er</strong>gelijke pogingen tot censuur <strong>van</strong> de Israëlische<br />

ov<strong>er</strong>heid tonen de nood aan een gebalance<strong>er</strong>de en ongebonden<br />

b<strong>er</strong>ichtgeving en samen<strong>we</strong>rking tussen de v<strong>er</strong>schillende<br />

bevolkingsgroepen me<strong>er</strong> dan ooit aan.<br />

All for Peace: vredesradio (foto: Thomas De<strong>we</strong><strong>er</strong>)<br />

Thomas de<strong>we</strong><strong>er</strong> (°1989) stude<strong>er</strong>t aan de Univ<strong>er</strong>siteit Gent<br />

voor de mast<strong>er</strong> na mast<strong>er</strong> in Conflict and Development. Voorheen<br />

volgde hij een bachelor geschiedenis met een minor in<br />

de theat<strong>er</strong>-, film- en lit<strong>er</strong>atuur<strong>we</strong>tenschappen aan de Univ<strong>er</strong>siteit<br />

Ant<strong>we</strong>rpen en een mast<strong>er</strong> in de v<strong>er</strong>gelijkende en int<strong>er</strong>nationale<br />

politieke <strong>we</strong>tenschappen aan de Katholieke Univ<strong>er</strong>siteit<br />

Leuven. In het kad<strong>er</strong> <strong>van</strong> zijn huidige studies en als veldond<strong>er</strong>zoek<br />

voor zijn thesis zal hij gedurende de maand mei stage<br />

lopen bij ‘All for Peace Radio’ in Oost-J<strong>er</strong>uzalem. Daarnaast is<br />

hij vrijwillig<strong>er</strong> bij VIA vzw en Umove4peace.


MedIa en heT IsRaëlIsch-palesTIjns<br />

conflIcT<br />

Brigitte H<strong>er</strong>remans<br />

De rol <strong>van</strong> de media bij de beeldvorming ov<strong>er</strong> het Israëlisch-<br />

Palestijns conflict kan niet worden ond<strong>er</strong>schat. Vaak v<strong>er</strong>st<strong>er</strong>ken<br />

media het dominante beeld ov<strong>er</strong> het conflict: beide partijen<br />

begaan fouten en schenden de rechten <strong>van</strong> de and<strong>er</strong>e kant. Ze<br />

gaan voorbij aan de asymmetrie op het t<strong>er</strong>rein: Israël bezet de<br />

Palestijnse gebieden. Een nieuwsgebruik<strong>er</strong> kan echt<strong>er</strong> geen correct<br />

beeld krijgen <strong>van</strong> de situatie op het t<strong>er</strong>rein zond<strong>er</strong> een minimum<br />

aan duiding. Vaak zien journalisten hi<strong>er</strong><strong>van</strong> af omdat ze niet<br />

partijdig willen ov<strong>er</strong>komen.<br />

Journalistiek is echt<strong>er</strong> niet neutraal en onpartijdig. Journalisten<br />

sturen de b<strong>er</strong>ichtgeving, ond<strong>er</strong> me<strong>er</strong> door de bronnen waarop<br />

ze zich b<strong>er</strong>oepen, de vragen die ze stellen, de mani<strong>er</strong> waarop<br />

ze gesprekken kad<strong>er</strong>en. In zijn boek Het zijn net mensen, toont<br />

voormalig Midden-Oosten correspondent Joris Luyendijk ook<br />

aan dat media maar een klein deel <strong>van</strong> de <strong>we</strong>rkelijkheid tonen.<br />

Dit minuscule deel is gefilt<strong>er</strong>d, v<strong>er</strong>vormd en gemanipule<strong>er</strong>d,<br />

maar nieuwsgebruik<strong>er</strong>s nemen het aan als de <strong>we</strong>rkelijkheid.<br />

“Nieuwsmedia laten hun publiek ook in die waan, want<br />

e<strong>er</strong>lijk zeggen dat je niet kunt <strong>we</strong>ten wat <strong>er</strong> speelt in Egypte, is<br />

comm<strong>er</strong>ciële zelfmoord,” stelt Luyendijk. 1<br />

Een Franse ond<strong>er</strong>zoekst<strong>er</strong> beaamt dat de filt<strong>er</strong> <strong>van</strong> media het<br />

inzicht in het Israëlisch-Palestijns conflict st<strong>er</strong>k beïnvloedt. Er<br />

mag dan ov<strong>er</strong>vloedige b<strong>er</strong>ichtgeving beschikbaar zijn, toch is de<br />

kennis ov<strong>er</strong> het conflict vaak ond<strong>er</strong>maats. Een ond<strong>er</strong>vraging <strong>van</strong><br />

studenten geschiedenis en aardrijkskunde bevestigde dit. Ook al<br />

is het conflict in <strong>we</strong>zen t<strong>er</strong>ritoriaal, toch konden veel deelnem<strong>er</strong>s<br />

geen kaart <strong>van</strong> het gebied tekenen. Gaza <strong>we</strong>rd vaak als een strook<br />

voorgesteld die dwars door Israël loopt. Velen dachten dat de<br />

Palestijnen enkel in Gaza wonen. 2<br />

T<strong>we</strong>e ond<strong>er</strong>zoek<strong>er</strong>s <strong>van</strong> de Univ<strong>er</strong>siteit <strong>van</strong> Glasgow toonden<br />

in 2004 in een baanbrekend ond<strong>er</strong>zoek aan dat de Israëlische<br />

visie systematisch de ov<strong>er</strong>hand krijgt in de (Britse) media. Bij de<br />

analyse <strong>van</strong> bijna 200 nieuwsb<strong>er</strong>ichten <strong>van</strong> de zend<strong>er</strong>s BBC en<br />

ITV, m<strong>er</strong>kten ze op dat in het geval <strong>van</strong> tegenstrijdige visies, het<br />

Israëlische p<strong>er</strong>spectief het haalde. De Israëlische motieven <strong>we</strong>rden<br />

uitgebreid<strong>er</strong> belicht en geïnt<strong>er</strong>viewden kregen me<strong>er</strong> zendtijd.<br />

Bij de analyse ov<strong>er</strong> een aantal gevallen waarbij <strong>er</strong> aan beide<br />

kanten slachtoff<strong>er</strong>s vallen, was <strong>er</strong> een v<strong>er</strong>schil in woordkeuze.<br />

De Palestijnen <strong>we</strong>rden vak<strong>er</strong> in beeld gebracht als de partij die<br />

het ge<strong>we</strong>ld startte, t<strong>er</strong>wijl het ge<strong>we</strong>ld aan Israëlische kant <strong>we</strong>rd<br />

voorgesteld als een v<strong>er</strong>gelding na een provocatie. 3<br />

De ond<strong>er</strong>zoek<strong>er</strong>s stelden vast dat televisie meestal voorbijgaat aan<br />

historische gebeurtenissen en de kijk<strong>er</strong> zelden de sleutel geeft tot<br />

1 LUYENDIJK J., Het zijn net mensen, Podium, 2007.<br />

2 YVROUX C, Bande à Gaza : que savent les étudiants du conflit<br />

Israélo-palestinien ?, les blogs du diplo, 7 novemb<strong>er</strong> 2011, http://blog.<br />

mondediplo.net/2011-11-07-Bandes-a-Gaza-que-savent-les-etudiants-du-conflit<br />

3 G. PHILO, M. BERRY, Bad News From Israel, Pluto Press, 2004.<br />

15<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

de oorzaken <strong>van</strong> de zoveelste escalatie. Het gemis aan grondige<br />

duiding <strong>we</strong>rd duidelijk in diepte-int<strong>er</strong>views. Vele geïnt<strong>er</strong>viewden<br />

hadden geen besef <strong>van</strong> de bezetting of wisten niet wie de<br />

bezettende macht is. Ook was het voor velen niet duidelijk wat<br />

een ned<strong>er</strong>zetting is, wat het statuut <strong>er</strong><strong>van</strong> is en wie de kolonisten<br />

zijn. Ook hadden <strong>we</strong>inigen besef <strong>van</strong> Israëls schendingen <strong>van</strong> het<br />

int<strong>er</strong>nationaal recht en de vele VN-resoluties.<br />

Ook culturele identificatie speelt een belangrijke rol. West<strong>er</strong>se<br />

nieuwsgebruik<strong>er</strong>s identific<strong>er</strong>en zich vaak met Israëli’s omdat ze<br />

‘mensen zijn zoals wij’, met gelijkaardige gewoontes en waarden.<br />

Cruciaal is of het gebruik <strong>van</strong> ge<strong>we</strong>ld als legitiem wordt <strong>er</strong>varen. In<br />

de context <strong>van</strong> de oorlog tegen het t<strong>er</strong>rorisme kwam de Israëlische<br />

visie op de nood aan veiligheid vaak aan bod. Dit speelde in het<br />

voordeel <strong>van</strong> Israël in <strong>we</strong>st<strong>er</strong>se b<strong>er</strong>ichtgeving. Analisten wijzen<br />

<strong>er</strong>op dat de Israëlische slachtoff<strong>er</strong>s me<strong>er</strong> getoond worden, hoe<strong>we</strong>l<br />

het aantal Palestijnse slachtoff<strong>er</strong>s hog<strong>er</strong> ligt. 4<br />

Na de publicatie <strong>van</strong> hun bevindingen in het boek Bad News From<br />

Israel, kregen de ond<strong>er</strong>zoek<strong>er</strong>s heel wat b<strong>er</strong>ichten <strong>van</strong> journalisten<br />

die bevestigen dat ze ond<strong>er</strong> druk stonden om Israël niet negatief<br />

voor te stellen. Toen de Israëlische reg<strong>er</strong>ing in decemb<strong>er</strong> 2008 de<br />

campagne tegen Gaza lance<strong>er</strong>de, richtte ze een nieuw agentschap<br />

op voor Nationale Informatie, om de b<strong>er</strong>ichtgeving te beïnvloeden.<br />

V<strong>er</strong>slaggev<strong>er</strong>s <strong>we</strong>rden Gaza ook niet binnengelaten. Veel<br />

geïnt<strong>er</strong>viewden dachten dat Hamas in novemb<strong>er</strong> 2008 het bestand<br />

met Israël had v<strong>er</strong>broken en dat de militaire campagne daar een<br />

reactie op was. Na de aanval op het flottielje naar Gaza in mei<br />

2010, v<strong>er</strong>spreidde Israël be<strong>we</strong>rkte beelden waarin het zijn v<strong>er</strong>sie<br />

ov<strong>er</strong> de gebeurtenissen gaf. Dit omstreden relaas <strong>we</strong>rd toch door<br />

een aantal tv-stations v<strong>er</strong>spreid t<strong>er</strong>wijl een VN-rapport dat hi<strong>er</strong><br />

kritisch ov<strong>er</strong> was, nau<strong>we</strong>lijks aandacht kreeg. 5<br />

Door stelselmatige campagnes <strong>van</strong> Israëlische reg<strong>er</strong>ingen en<br />

pro-Israëlische groep<strong>er</strong>ingen zoals de Am<strong>er</strong>ikaanse lobbygroep<br />

AIPAC, kreeg het Israëlische discours in de <strong>we</strong>st<strong>er</strong>se media<br />

disproportioneel veel gewicht in het debat ov<strong>er</strong> het conflict. Deze<br />

lobbyinspanningen hebben een grote impact op de held<strong>er</strong>heid <strong>van</strong><br />

de informatie bedoeld voor massaconsumptie.<br />

Brigitte h<strong>er</strong>remans stude<strong>er</strong>de Oost<strong>er</strong>se Talen en Culturen<br />

en Int<strong>er</strong>nationale Politiek. Tijdens haar studies v<strong>er</strong>bleef ze<br />

in Israël, Palestina, Syrië en Egypte. Sinds eind 2002 is ze<br />

mede<strong>we</strong>rk<strong>er</strong> Midden-Oosten voor Broed<strong>er</strong>lijk Delen en <strong>Pax</strong><br />

<strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en. Zij reist jaarlijks me<strong>er</strong>d<strong>er</strong>e k<strong>er</strong>en naar de<br />

regio.<br />

4 IF AMERICANS KNEW, Deadly Distortion, 26 april 2006, http://<br />

www.ifam<strong>er</strong>icansknew.org/media/ap-report.html<br />

5 G. PHILO, Israel’s PR victory shames news broadcast<strong>er</strong>s, The Guardian,<br />

31 mei 2011, http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/may/31/israel-pr-victoryimages-war


pax christi vlaand<strong>er</strong>en<br />

Italiëlei 98a, 2000 ant<strong>we</strong>rpen<br />

Tel: 03/225 10 00 – fax 03/225 07 99<br />

ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong>@paxchristi.be<br />

www.paxchristi.be<br />

colofon<br />

samenstell<strong>er</strong> <strong>van</strong> dit dossi<strong>er</strong>: Esth<strong>er</strong> Haalboom & Gio De We<strong>er</strong>d<br />

Tekstrevisie: Jan Glorieux<br />

eindredactie: Karin Seb<strong>er</strong>echts<br />

v<strong>er</strong>antwoordelijke uitgev<strong>er</strong>: Annemarie Gielen<br />

druk & lay-out: Drukk<strong>er</strong>ij Room, Sint-Niklaas<br />

IsBn-numm<strong>er</strong>: 9789461370211<br />

<strong>we</strong>ttelijk depotnumm<strong>er</strong>: D/2012/3498/001<br />

foto’s: Thomas De<strong>we</strong><strong>er</strong>, beeldarchief <strong>Pax</strong> <strong>Christi</strong> Vlaand<strong>er</strong>en en creativecommons.org<br />

KOERIER - dossi<strong>er</strong> 2012/1<br />

ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong>-dossi<strong>er</strong> is een vaste bijlage bij het abonnement op het tijdschrift ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong> <strong>van</strong> pax<br />

christi vlaand<strong>er</strong>en. deze formule <strong>van</strong> abonnement kost 25 euro en omvat zesmaal een<br />

ko<strong>er</strong>i<strong>er</strong> met dossi<strong>er</strong> en een boek rond een actuele vredesthematiek. losse numm<strong>er</strong>s <strong>van</strong> elk<br />

dossi<strong>er</strong> zijn afzond<strong>er</strong>lijk v<strong>er</strong>krijgbaar tegen 1 euro, <strong>van</strong>af 5 exemplaren 0,80 euro.<br />

16

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!