dpo_10873.pdf

JAC. v. ZOELEN 

BOEKBINDER 

KANAALSTRAAT 8 

AMSTERDAM-W. 

TELEFOON 8 3 4 7 0

Bib iotheek Universiteit van Amsterdam 

01 2768 3647

UI TLEGGING VAN DE TITELPLAAT. 

jBefchaafd vernuft en kunst beftuurden het penceel, 

In ieder omtrek van dit fpreekende Tafreel. 

't Graveerftift van PHILIPS, wie zal dien arbeid wraken? 

Tracht VELDMAXS zinrijk Werk beftendiger te maken, 

En KOSTERS nutte vond verfchaft gelegenheid, 

Dat beider kunstwaardij zich met dit Boek verfpreidt. 

Ik zie mijn 's Vaders beeld, laat dit de Nijd mishagen, 

Op 't zedige gelaat het blijk van kunde dragen. 

De Lijkbufch naar den fmaak van 't oud Romeins gemaald, 

Die op het middelpunt van 't zwierig Kroonftuk praalt, 

(Zo weet de Kunst haar fchoon zelvs aan het grav te ontrukken) 

Dient om 'sMans kiefchen fmaak in de Oudheên uittedrukken. 

De Bufch, op ieder hoek der bovenlijst geplaast, 

Ontbreekt geflepe glans, dien 't Marmer van zich kaast, 

Dan geenfints de' achtb're tooij van 't oude werk vermogen. 

Verrijst Germanjers! Hoor mijn Schrijver dit betogen. 

Nooit is uw goed vernuft met zo veel klem bepleit (i). 

Der Ouden wapentuig uit harden fteen bereid, 

Die met de Lamp en Kruik om één der Zuilen buigen, 

Verftrekken hem een wolk van wettige getuigen. 

Het Speeltuig, Zwadde (2) en Korf, aan d'andere Zuil geftrikt 

Verbeeldt, hoe ook zijn brein zich tot de Digtkunst fchikt, 

En hoe wij door zijn pen (3) de woorden Moer en Vennen, 

Den oorfprong en den aart der Drentfche Veenen kennen. 

De Laad met Vlinderen, de Schelp, het Zeegewas 

In 't los Feston gehegt, het giftig Adderras 

En goede Ringflang op den grond door een gevlochten 

Speelt op zijn onderzoek van die Natuur gewrochten. 

Natuur wint lof door hem, hij weder door Natuur, 

En ik ontfteek mijn licht aan vonkjes van heur vuur. (4) 

BA RB A R A M A R I A VAN LIER. 

(1) Zie Oudheidkundige Brieven in den jare 1760 uitgegeeven. 

(2) Zwadde is een werktuig, 't geen men in de Vcencn gebruikt, om lange Turf te ïTcken. 

(3) Dit ftuk Briefswijze aan den Beroemden Hcogleeraar VAN DOEVEREN gefebreeven, is al 

voor .eenige jaren afgedrukt, dan om tusichen beiden komende omltandigheden nog niet 

uitgegeven. 

(4) Dit vers heeft de laatste befchaaving niet kunnen ondergaan, doordien de Maakfter mee 

lang na het eerste ontwerp is overlecden.

V E R H A N D E L I N G 

O V E R DE 

SLANGEN EN ADDERS 

LANDSCHAP DRENTHE 

G E V O N D E N W O R D E N 

MET BYVOEGING VAN EENIGE AANMERKINGEN EU 

BYZONDERHEDEN, TOT DEZE EN A N D £ u 

.SLANGSOOR.TEN B E T R E.K K E L Y K. 

D O O R 

Ml J. V A N L I E R, 

ONTFANGER GENERAAL EN ETTE VAN HET LANDSCHAP DRENTHE 

van de Genootfchappen der Letterkunde te LevMn ' 

fin Pro excolendo jurè patrio/, GromnJf ' 

T R A I T É 

D E S 

SERPENS ET DES V I I KR I K 

L < L V L J I 3 

Q u'o N T R o CJ v E • 

LE PAYS DE DRENTHE, 

" Q V E L 

° N A A 

J ° Ü 

^ QUELQüÊS R E M A R Q U É S ET 

Q U E L Q GE S P A R T I C U E A R I T E S R E L A T I V E S A C E S 

E S P E C E S DE SE R P E N S E T A D'AÜTRES. 

I*. I AN 

P A R 

- L I E R , 

. fro excolendo jure patrio. 

Uitgegeven te AMSTERDAM «0 GRONINGEN 

By de Erven HOÜTÜIN EN L. HWSDKGI*, Boekverkopers. ^

D E Z E 

V E R H A N D E L I N G 

W O R D 

E E R B I E D I G O P G E D R A G E N 

A A N H A R E * 

E D E L E M O G E N D E N 

D E H E E R E N 

RIDDERSCHAP EN EIGENERFDENS, 

S T A A T E N 

VAN HET LANDSCHAP DRENTHE, 

E N A A N Z Y N E 

DOORLUGTIGE HOOGHEID 

D E N H E E R Ë • 

PRINCE VAN ORANGE EN NASSAU, 

N E D E R L A N D S 

DIERBAREN ERFSTADHOUDER, 

ETC. ETC. ETC. 

Door Derzelver zeer ootmoedigen en gehoorzamen Dienaaf 

J. VAN LIER. 

C E 

T R A I T É 

S O I T 

RESPECTUEUSÊMÊNT DÊDIE' 

A L E U R S 

NOBLES PUISSANCES 

L E S E T A T S 

DU PAYS DE DRENTHE, 

ET 

A SON A L T E S S E SERENISSIME 

M O N S E I G N E U R 

LE PRINCE D> ORANGE ET DE NASSAU, 

SIEN AIMÉ STADHOUDER HEREDITAIRE DES 

PRO VINCES UNIES, 

ETC. ETC- ETC. 

Par Leur tres hurable et tres obeïilant Serviteur 

J. VAN L I E R.

G A L E N U S 

r 

ivioti» ucnt; ei/J" »J cpvV/f Tromt. 

Het moet den Lezer niet vervelen die dingen te 

lezen en te onderzoeken, welken het den Schepper 

der Natuur niet verveeld heeft voorttebrengen. 

Le Le&eur ne doit pas s'ennuier de Ure

1\L A A.T I.

VERHANDELING 

O V E R DE 

D R E N T S C H E 

SLANGEN 

E N 

ADDERS. 

f Z *' 

I I 

^sp;^^ onder thans te onder 

zoeken in hoe verre de Nederlan 

ders met andere Volkeren overeen- 

komftig handelen, of van derzei ver 

denkenswyze afwyken; vertrouw 

ik, dat niemand zal ondernemen 

my te berispen, wanneer ik als een 

regel door de ondervinding gewet 

tigd, hier aanneem, dat heteenerfney- 

, 

C i ) 

MEMOIRES 

SUR LES 

SERPENS 

ET LES 

VIPERES 

DU P A Y S 

DE D R E N T H E 

1L Q 

1. ., 

S^vijföfK je n examinepas 

è pré/ent jusqu'ii quel point les 

Hollandois agijfent conformèment 

avec d'autres Nations, ou diffe* 

rent de leur fagon de penfer^ per- 

fonne cependant, h ce que jecrois^ 

ne trouvera è redire, que fad- 

mette ici comme une regie autho- 

rifêe par Vexperience, que mes 

A Com*

neyging myner Landsgenoten zy, 

om uitlandfche en vréémde za 

ken, met meerder drift op en na te 

fpeuren; met meerder oplettenheid 

gade te flaan; en van meerder waar- 

dy te keuren, dan zodanige voor 

werpen , die zig zeiven, byna alle 

ogenblikken, ter onzer befchou- 

wing aanbieden, dog die wy onze 

opmerkzaamheid onwaardig ach 

ten; althans daaromtrent geen ge 

ringe onverschilligheid doen bly^- 

ken. 

Ik zoude den omtrek van myn 

beperkte k ring overtreden, ingeval 

ik den uitgebreyden kreyts der on- 

dérfcheyde wetenfchappen wilde 

doorwandelen,^ in geval ik de han 

delingen mynex Medeburgers in 

het algemeen .wilde raadplegen, om 

©co© 

deze 

Compatriotes ont une inclination 

héréditaire, h rechercher & a e- 

xaminer avec plus d'empreffement, 

a obferver plus attentivement, 

a eflimer d'avantage les produBions 

des autres pays, que les objets qui 

femblent s'ojfrir presqiï è chaque 

moment a notre, contemplation, 

mais aux quelles mus ne daignons 

pas faire attention, ou pour les 

quelles nous temoignons du moins une 

grande indijfereme. 

Je pajferois les hornes que je 

me fuis prefcrites, ft je voulois 

parcourir Vimmenfe étendue des 

dijférentes Sciences, ou confulter 

les aBions de mes Concitoyens en gé- 

néral, è fin de dêmontrer la vérité 

de

deze waarheid in alle byzonderhe- 

den aantetonen. 

Ik bepaal my voor' tegenswoor- 

dig, maar alleeniyk, tot een gedeel 

te van die geliefkoosde Weten- 

fchap dezer eeuwe, dewelke men 

den naam'van Natuurlyke Hiftorie 

gegeven heeft; eene wetenfchap 

wiers nuttigheden en uitlokkende 

vermaken, in het oneindige eene 

evenwydige richting houden. 

Immers hoe begerig is men niet, 

om zyne kundigheden , met de ken 

nis der Dieren, in verre afgelegene 

geweften levende, te vermeerde 

ren? geen kollen of moeytens wor 

den gefpaard, om deze wezens mag- 

tigte worden, en onze verzame 

lingen daar mede te verryken; welk 

een kittelend vergenoegen ver- 

© (3) e 

fchaft t 

de cette ajertion dans tous les cas 

particuliers. 

Je me borne pour le préfint 

. uniquement, a une partie de cet 

te fcience favorite du facie ou 

nous vivons, a la quelle on a don- 

nê le nom d'Hiftoire Naturel 

le, fcience dans la quelle Vutile fe 

: trouve toujours joint a l'agrea- 

ble. 

Car de quel ardent defir ne ft 

fent on pas animê d'augmenter fon 

favoir par la connoijfance des Ani~ 

maux qui vivent dans des pays 

éloigne's? on n'épargne ni fraix 

ni peines, pour en faire Vacqui- 

fition, & en enrichir fon Cabinet;- 

quelle agrêable fatisfaclion- de les 

A 2 pos-

0 co e 

fchaft ons derzelverbezitting? Hoe | 

ftreeld en verrukt ons derzelver be- 

fchouwing? 't zy echter verre van 

my, dat ik dit vermaak aanmyne 

mede Liefhebbers zoude misgun 

nen, of deze hunne drift laken; 

neen, ik laak en misprys deze oefe 

ning alleen voor zo verre, als dezel 

ve oorzaak is, dat wy onkundig bly- 

ven, van zo veele Schepfelen, die 

ons eygen Vaderland bewonen; ja 

die met ons onder een en het zelf 

de dak huisveften; of in onze ho 

ven , in onze boflchen, in onze wa 

teren, of op onze landeryen zich 

gewoonlyk onthouden. 

't Was buiten twyfel ook de o- 

verweging van dit fchandelyk ver 

zuim, die de loffelyke Holl.Maat- 

fchappy der Wetenfchappen heeft 

doen 

poffeder ? quel plaifir delicieux & 

raviffant, de les contempler?' Loin 

d'envier ce plaifir h mes confrè 

res, Amateurs, ou de défaprou- 

ver leur empreffement, je ne des- 

aprouve & ne blame zette etu 

de, quautant qiielle nous laijfe 

dans ïignorance fur tant de Créa- 

tures qui demeurent dans notre 

propre Pays, &• qui plus efl, 

qui babitent avec nous fous le même 

toit, ou fe tiennent ordinairement 

dans nos jardins,. nos bois, tios 

etangs-, ou nos campagnes. 

Ausfi la Sociétè Hollandoife des 

Sciences, ayant reflecbi fur cet- 

te nêgligence impardonable,. a pris 

la.

doen befluiten, immers zy heeft 

niet langer willen uitilellen omee 

nen eerenprys te beloven, voor het 

antwoord 't geen zy het beffezou 

de keuren op eene drieledige vraag, 

welke rechtsreeks tot dit onder 

werp betrekkelyk, en in dezer voe 

gen voorgefteld is: (d) 

Wat is er tot nu toe over de Na- 

tuurlyke Hiflorie van ons Vader 

land gefchreven? 

Wat ontbreekt er nog aan? 

En welke is de belle wyze, waar 

op de gemelde gefchiedenis zoude 

dienen gefchreven te worden ? 

Waar- 

O) Deze voorftelling gefchiede in het 

jaar 1767. Het antwoord van den Heer 

CORNELIS NÖZEMAN wierd door denprys 

van een gouden, en dat van den Heer J. 

J'LORENTINUS MARTINET van een zilve 

ren Penning,, waardig gekeurd. 

© C 5 ) © 

la réfolution, Qqifelle a mife en 

exécution tout de fuite,') de pro- 

mettre un prix a celui qui, fe- 

lon elk, auroit le mieux rèpon- 

du a Irois Quefiions, qui ont m 

rapport direcl a ce fujet; fa- 

voir: (a) 

Qu y 

a-t-on êcrit jusques a pré- 

• fent fur VHifloire Naturelle de la 

Patrie ? 

Qu'y manque-t-ü encore? 

Quelle efl la meilleure maniere 

iècrire eet te Hijïoireï 

gue- 

(aj On propofa cette quefiion dans Van- 

nie 1767. La réponfe de Monfr. CORNEIL- 

LE NÖZEMAN remporta pour prix la Me 

daille d'or, £? celle de Monfr, JEAN FJLO- 

• BENTIN MARTINET celle d'argenu 

A 3

Waarlyk eene vraag die het be 

lang onzer Burgerlyke Maatfchap- 

py zelve billykt, en waar door een 

iedër opgewekt ên als uitgelokt 

word, om het verwaarloosde, door 

eenen dubbelen y vér te herftellen; 

terwyl de beftgekeurde Antwoor 

den (b) ons kundig maken en aan- 

wyzeh, welk een ontzachlyke 

ruimte, er nóg aantevullen is, en 

hoe veele onderfcheydew r 

ezens en 

gewichtige zaken er nog voor on 

ze rekening, ter onderzoeking, 

zich aanbieden. Hartëlyk wenfch 

ik, dat,daar het nu aan geene be- 

wuftheid mangeld, wat en hoe veel 

0 C O & 

nog 

(&) Deze Verhandelingen zyn te vinden 

inhet xi deel der Verhandelingen van de 

Holl. Maatfch. der Wetenfchappen, se 

ftuk, bladz. 3 en 63. 

Qtiejlions vraiment intêrejfantes 

pour nos Concitoyens, ê? qui ani- 

ment & engagent chacun de nous, 

a redoubler nos efforts, pour tti 

ener de réparer le temps per du, 

d'autant que les Memoires couron- 

nés (b) nous enfeignent nous 

indiquent, quel vafle ckamp il y 

a encore a cultiver, & combien 

d'objets dijfèrens £? de chofes im 

port antes, il nous refle a exami- 

ner. Ainfi je fouhaite de tout 

mon coeur, que, vü qu'on ejl in- 

flruit 

(b) Ces Mémoires Je trouvent dans l'on- 

zieme volume des Mémoires de Ia 'Société 

Holl. des Sciences, partit 2. pages 3. 

|e 3.

nog aan dekennis van deNatuurly- 

Ice Hiftorie onzer Vereenigde Ge- 

vvelien ontbreekt, een ieder Lief 

hebber van de voortbrengzelen 

der vruchtbare Natuur, en teffèns 

van zyn° dierbaar Vaderland , zal 

worden aangenoopt, om met een 

opgewekten y ver, alle zyne vermo 

gens te werkte Hellen, het aan vee- 

Jen geheel onbekende, of niet ge 

noegzaam befchrevene, te helpen 

bydraagen; en wel een iegelykvan 

dat gedeelte onzes Lands, waarzy- 

ne woninggeveltigtzy, of waar van 

hy anderzints goede kennis of be 

richten gekregen heeft of krygen 

kan. Gelyk daar van reeds, door 

meer dan één vlytig en kundig Ne- • 

derlander, lofverdienende voor 

beelden gegeven zy n; op dat ein- 

© c 7) © 

de- 

flruit a pré/ent de ce qui manque 

a VHiftoire Naturelle de ces Pro? 

vinces, & combien les lumieres, 

qiïon poffedefur eet afticle , font 

encore peu étendues: je fouhaite, 

dis je, que tout Amateur des pro- 

duclions de la Nature, qui aimt 

fa chere Patrie, fe fente excitê a 

redoubler fon zêle & fes eforts^ 

afin de faire une colleclion de pie- 

ces inconnues a la pluspart, ou 

bien imparfaitement dêcrites, & 

fur tout, que chaqu'unvoulut s'oo. 

cuper a cela, dans cette portie du- 

pays oU il aura fixé fa demeure, 

ou qu'ü connoitra paffablement, foit 

par lui même, foit par des avis ' 

exatls qui lui auront êté communi 

qués. Plufieurs perfonnes de cepays,.. 

gens fcavans £? laborieux, s'en font 

de-

delyk uit alle afzonderlyke Huk 

ken, door eene bekwaame hand 

rangswyze in eene geregelde order 

gefchikt, een vollediger zamenftel 

kan vervaardigt worden, 'tgeen tot 

vermaak en nut van ons Nageflacht, 

in de volgende eeuwen dienen kan. 

Dan mogelyk zal eenwaanwyze 

ARISTARCHUS, of een lichtvaardig 

en vooringenomen Oordeel, vra 

gen, welke nuttigheden zullen aan 

ons doch de befchryvingen van 

Dieren, van Planten, vanDelv- 

ftoffen, verfchafFen? 

Zo het geen volflagen dwazen 

zyn, dewelke wy te antwoorden en 

' te overtuigen hebben, behoevd 

men byna van geen ander middel 

f CO SB 

gebruik te maken, dan alleen de zo- 

danigen ernftig te raden en opte- 

wek- 

deja acquittés avec eloge, ayant 

aififi voulu montrer ïexemple aux 

autres, afin qiïune mainhabilepuis- 

fe fermer enfin de tous ces morceaux 

detachés, un excellent Syfieme, ega- 

lement agreable 6? utile°a la Po- 

flerité la plus reculée. 

Maïs peut etre quelque ARISTAR- 

QUE pedant, ou quelque Espritpr'è- 

occupê & jugeant è la legert, me 

demandera, en quoi confifte ïui'üité 

que nous retirerons de ces defcrip- 

tions iAnimaux, de Plant es & de 

Mineraux? 

Si ceux aux quels nous avons 

arepondre, ne font pas tout a fait 

depourvus de fens commun, il fuf- 

•fira de les exhorter férieufement, 

de les engager a rentrer en 

eux mêmes feulement pour quel- 

ques

wekken, om zich maar êenige o- 

genblikken aftezonderen en be- 

daardelyk te overpeinzen, hoe 

veele Dieren, hoe veele Planten, 

enhoeveele DelvftofFen, dewel- 

ken zy van naby kennen, en dage- 

lyks door hen gebezigt worden, of 

die zy door anderen zien gebrui 

ken, aan elk onzer in het byzon- 

der,of voordeMaatfchappyinhet 

gemeen, van de allergrootfte nut 

tigheid, ja zelve niet te ontberen 

zyn. Ik zwyge van het vermaak 

dat veeltyds met dit nuttige zamen- 

gepaard is; en laat hen dan door 

de eenvoudigfte wyze van gevolg 

trekking de mogelyke nuttighe 

den van minder bekende zaken 

daar uit afleiden; ligtelyk zullen 

zy zich zelvs kunnen overtuigen, 

m c 9) m 

en 

ques momens, -g? a reflécMr fe* 

rieufement combien il y a $Ani- 

maux, de Plant es ê? de Minéraux, 

qui leur font connus de pres, qu* 

ils employent journellement, ou 

dont ils voyent que d''autres fe 

fervent, qui font de la plus gran 

de ut Uit è, pour chacun de nous en 

particulier, ou pour le Public, & 

dont on ne fgauroit abfolument fe 

pajfer. Je laijfe la le 'plaifir qui 

accompagne la plus part du temps 

ces avantages. Qulls dêduifent 

enfuite, par les conclufwns les 

plus fimples, les diffêrens avan 

tages , qu'on peut retirer d'au - 

tres chofes plus inconnues; peut- 

Ure pourront ils alors fe convain- 

B ere

en van hunne dwaaling te rug ko 

men. 

Niemand doch veracht de Na- 

tuurlyke Dingen, dan alleen de 

zulke, aan wien de kennis van de- 

zelven ontbreekt. 

Maar laat ik eindelyk hier nog 

by voegen, dat, zo verheven als de 

Schepper van bet Heelal zich be 

vind boven het Schepfel, ook 

even zo oneyndig verre het Gods 

vermogen,° uit deszelvs zichtbare 

werken te kennen, alle menfche- 

lyke pogingen overtreft, en dat 

bygevolg ook al het Gefchapene 

onze voornaamfte en y verigfte na- 

fpeuring en overdenking verdiend. 

Onverfchillig hier omtrent te ver 

keren , geevt niet alleen eene min 

achting, maar ook een gevefligde 

m c 10 ) e 

ere eux mêmes,

afkeer en verachting voor die din 

gen te kennén. En wat dunkt myn 

Lezer!zoude zulk eene handelwy- 

ze het Opperwezen niet beledigen ? 

Intusfchen verftrekt ieder byzon- 

dere eygenfchap van een natuur- 

lyk lichaam,van hoedanig een aart 

het ook zy, voor een onbevoor 

oordeeld en oplettend Menfch , 

tot eene tong, die het aanzyn 

van eene Beftaanlykheid, de welke 

alles fchiepen onderhoud, op eene 

overtuigende wyze betoogd. Va 

der BERNHARDUS zegd : Mundtts 

codex efl Dei. Hy wil er door uit 

drukken, dat het Gefchapene tot 

een boek verftrekt, het geen Gods 

Almagt, Wysheid en Goedheid 

klaar en bevatbaar voorfteld. CY- 

RILLTJS noemd het Gefchapene 

© C ii ) © 

een 

nous eflimonsces chofes, mats outre 

cela,Vaverflon £p le mépris enracinè 

que nous avons pour elles. Et qui 

necroiroit pas, qiïen agijfant ainfi 

\ on rfoffenfe l'Etre fupréme? Chaqut 

propriété particuliere d'un corps 

naturel, de quelle nature quilfoit, 

fert è un Homme exempt de pré- 

jugés

een Catechismus ad fidem, " een 

Cathegismus des geloovs". DER- 

HAM drukt zich over deze waar 

heid dus uit: "dat wy de Werken 

" der Natuur van even zulk eene 

" nuttigheid voor onze geeftelyke 

" belangens kunnen maken, als d'e- 

"' zelve in ftaatzyn, omhetvoor- 

" deel van onzen tydelyken wel- 

" ftand tekunnen bevorderen" (O; 

en geen wonder,. daar immers vol 

gens het getuigenis van den Apos 

tel PAULUS , Gods eeuwige kragt 

uit de befchouwing der Schepfe- 

len word gezien en begrepen (d); 

en dit verligt Menfch trekt uit de 

ze 

(c) Godgeleerd. Natuurk. Boek xï. 

hoofdft. iv. 

(d) Brief aan die van Romen, C, i. 

vf.. 20.. 

Catechismus ad fidem, " le Ca- 

" pechisme de lafoi". Vokïcom- 

me s'"exprime DERHAM d ce fü- 

j'et" Nous pouvons rendre les 

" Oeuvres, de la Nature également 

" utiles d noire interêt fpirituel, 

" quelles peuvent contribuer d. 

" ïavantage de notre bien être 

" temporel. " (c) Ce qui riefi 

pas étonnant, vu que,felon le te- 

moignage de ï Apotre St. PAUL , 

la puiffance éternelle de Dieu fe 

O 

voit & fe comprendy étant confi- 

derèe en fes ouvrages Cd); & eet 

Homme infpiré tire de ceite ve 

IV. 

20.. 

rtil 

(c) Pbyfique Theologique, l xT. cbap. 

(d) Epit. aux Romains y chap.. i . v-

ze waarheid dit ontegenfpreek- 

lyk gevolg, dat wy als vêrftan- 

dige Wezens nietzullen. te veront- 

fchuldigen zyn, wanneer wy den 

allesvermogenden en. goeddoen- 

den Opperheer door alle onze da 

den niet pogen te verheerlyken, en 

onze ongeveinsde dankbaarheid 

trachten te betuigen.. 

Geenzins ontken ik echter, of 

fchoon ook, dat ik de nuttigheid 

daar van volmondig toeftemme , 

dat zodanige befchryvingen, waar 

in alleen maar de gedaantens der 

Wezens worden afgefchetft, der 

zelver geboorte-plaatzen opgege 

ven, hunne wyze van voorttelen, 

hun manier van huishouden, en wat 

foortgelyke, alleen tot de natuur- 

lyke Wezens betrekkelyke zaken, 

m c 13) m 

daar 

rité une conclufion inconteflabïe., 

fgavoir, qu enfant qii Etres in- 

telligens nous ferons inexcufa- 

bles, fi nous ne faifons tous nos 

efforts pour glorifier le Seigneur 

tout puiffant & tout bon , par 

toutes nos atlions, & pour lui te- 

moigner notre fincere reconnoiffan- 

ce. 

Je ne disconviens cependant en 

aumne fagon, que des defcrip- 

tions, dans les quelles on ne fait 

qiï esquijfer.la forme des Etres, 

& qii indiquer leur Iku nat al, leur 

manier e de fe multiplier, leur oe- 

conomie domeftique, d"ê- 

tre utiles, ne doivent itre repw- 

B 3 têes

©Cu)© 

. daar meer zyn, van die algemene 

nuttigheid noch moeten noch be 

horen gekeurd té worden, als zul 

ke befchryvingen, waar door wy 

ook teffens van den aart en eygen- 

fchappen dier Natunrlyke Dingen 

eene mindere of meerdere nauw 

keurige kennis bekomen, en waar 

uit wy of zelvs kunnen afleiden, of 

door de Schryvers daar omtrent on 

derricht worden, voor hoe verre, 

en in welken opzichte, die dingen 

voor den Menfch, of eenig. ander 

Schepfel, voordeelig , nuttig of 

fchadelyk kunnen zyn; terwylhet 

doch altoos eene heilige waarheid 

blyft, dat derzelver beftaan nood- 

zaakJyk is. 

En nog worden deze befchry 

vingen van meer nut, wanneer wy 

er 

tées a"une tttilitê fi générale, que 

ces defcriptiom, par les quelles 

nous apprenons en même temps d 

connoitre plus ou moins parfaite- 

ment la nature. & les propriêtés 

de ces Corps Naturels, qui nous 

mettent en êtat de conclure par 

nous mêmes, ou par ce que les 

Auteurs nous en rappor tent, jus- 

qud quel point & d combien d[é- 

gards ces chofes peuvent être a- 

vantageufes oupernkieufes hï'Hom- 

me ou d quelqu'autre Crëature; 

Vabfolue nécesfité de leur effence 

demeurant toujours une vèritè in 

conteflabïe. 

Et que ces defcriptions nous ap- 

prennent outre cela, de quelle fagon 

mus

er uit kunnen leeren, hoe wy deze 

dingen aan ons byzonder of het 

algemeen belang kunnen dienftbaar 

maken , en door welke behoed 

middelen het fchadelyke, daar door 

veroorzaakt wordende , aftewe- 

ren, of voortekomen zy: Ja ein- 

delyk, hoe de redelyke Schepfelen 

daar door kunnen worden opgeleyd 

om des Scheppers aanzyn onbe- 

twiftbaar te betogen, en zyne on- 

nafpeurlyke wysheid en onafhang- 

lyk alvermogen taflbaar te leeren 

kennen. 

Intuffchen worden deNatuurly- 

ke Voorwerpen op verfchillende 

wyzen behandeld; daar is er die 

zich alleen met derzelver be- 

fchouwing vermaken, en ze maar 

gebruiken als een Speeltuig ; de 

© C 15 ) © 

fchit- I 

nous pouvons les faire contribuer a va 

ir e intèrêi particulier, ou au Men 

public; p ar 

quelles prècautions nous 

pouvons nous defendre ou nous 

prêcauttonner contre leurs qualités 

nuifibles; 6? enfin, comment des 

Créatures douées de raifon peu- 

vent être portées par la h demon- 

trer mconteflablement Vexiftence 

du Créateur, a apprendre h 

connoitre comm'e a Toeil fon ié* 

comprehenfible fageffe fif fa toute- 

puiffance abfolue, tout le monde 

en conviendra tfabord. 

Cependant on confidere et Von trai 

te les objets de THifloire Naturelle de 

hen des facons différent es: Les uns 

iamufent a les contempler, &> s"en 

fervent comme de jouets; leurs fens 

font

fchitterende Schaakkeerzels , 

die de veelvuldige kleuren van 

Dieren , Planten en Delvftof- 

fen verfieren; de buitengewoone 

gedaantens of andere in het oog 

vallende eigenfchappen der din 

gen, ftreelen derzelver zin 

nen; zy pronken daar mede, en 

de eigenliefde en hovaardy o- 

pend hunne koftbaare Kabinet 

ten. 

. Sommige bepalen zich om de 

Natuurlyke Dingen tot hun voor 

deel aanteleggen, dezelven tot het 

een of ander nuttig gebruik be 

kwaam makende; het belang al 

leen is veeltyds de dryfveer de 

zer werkzaamheid. 

Andere trachten de meer inge 

wikkelde en verborgene eigen- 

fchap- 

font affeclês délicieufement par les 

gradations de couleurs luifantes, fi 

prodigieufement multipliées dans les 

Animaux, les Plant es & les Mi- 

nérauxi de menie que par hfigure 

extraordinaire les autres pro- 

prietès que ces objets offrent d la 

vue : Ils en decorent leurs riches 

Cabinets, £? ce nefl que paramour 

propre ê? par vanité, qulls en accor- 

dent ïentree aux Curieux. 

\ D''autres fe bornent d en retirer 

quelque pro fit, & les font fervir a 

quelque ufage plus ou moins a-vanta- 

geux: Vinteret perfonel efl fouven-t 

Tunique mobile de cette laborieufe 

induflrie. 

II y en a qui tdchent de pénétrer 

les propriétés & les qualités les 

plus

fchappen en hoedanigheden der 

dingen natefpeuren; zy zyn on- 

verfaagt genoeg, om de duiflerfle 

fchuilhoeken der Natuur intetre- 

den. Het werktuigïyk geftel van 

Dieren en Planten, fielt men tot 

voorwerpen dér befchouwing; men 

poogd door geregelde overdenkin 

gen en herhaalde proeven, dezel 

ve tot nut van de Maatfchappy te 

doen dienen; luft tot onderzoek 

en wysheid zyn, benevens de men- 

fchenliefde, de beweegredenen de 

zer edelmoedige bedryven. 

Ook zyn er die door ernftige be 

trachtingen dezer wezens, niet al 

leen worden opgelegd , om des 

Scheppers onnafpeurlyke Wys 

heid, Goedheid en Almagt, inde- 

ze onderaardfohe Waereld,duide- 

C © i.7 © ) 

ly- i 

plus compliquées & les plus occuh 

tes des chofes; ils font affez hardis 

pour ofer fonder les plus profonds 

myfïéres de la Nature. Ils con- 

templent le mechanisme organi- 

que des Plant es & des Animaux, 

& tdchent de les rendre ut Hes au 

bien de la Société par le moyen de 

raifonnemens reflêchis g? iïépreu- 

ves réitérées; le defir de faire des 

recherches, d'acquêrir du fgavoir, 

conjointement avec Tamour pour leurs 

femblables , font -les motifs qui les 

portent a des procédés ft génèreux. 

On en trouve enfin, lesquels enré- 

fiéchiffant férieufement avec at- 

tention d ces chofes, fefententnon 

feulement élevès par la vers descon- 

noiffances plus claires & plus diflinc- 

tes deVimpénètrable Sageffe, de la 

O Bon-

C'© 18 

lyker te ontdekken, maar zy vie 

ren wel eens hunne befpiegelin- 

gen den vryen teugel; heur geeft 

vliegd door de onafmeetbre Ge- 

weften van de gefchapene ruimte, 

zy befchouwd duizend Sonnenftel- 

zels, duizend Waerelden. De 

werktuigkunde, waar door zo vee 

le Hemelbollen in beweging ge 

houden worden, verbyfterd hun 

aandagt, hun Ziel word met eer 

bied vervuld, ja zy verlangd reeds 

om aan de andere zyde van den 

dood, deze verbazende werken, 

met geheel onbenevelde oogen na 

der in te zien en te leeren kennen. 

Het is de plicht van een Wysgeer, 

alle deze byzondere oogmerken 

buiten belang en hovaardy te za- 

men te voegen en te betrachten; 

het 

© ) 

Bonté Ê? de la Toutepuiffance du 

Crèateur en ce qui regarde ce bas 

Monde; mais quife livrent auffi quel- 

quefois un peu trop a leur imagina- 

tionfpéculative; leur efprit s'èlance b 

travers les immenfes Règions de l''es 

pace cr'éée, £? y appergoit des miU 

liers de Syflemes Planétaires, des 

milliers de Mondes. Le mécha- 

nisme, qui fait mouvoir tantde Glo 

bes célefles, èblouit leur attention; 

leur Ame pènétrèe de la plus pro- 

fonde vênération, afpire dé ja d fe 

trouver 'au deld du tombeau, a- 

fin de voir de plus pres 6? entte- 

rement d dècouvert, ces étonnantes 

merveilles, quelle defire de connoitre 

hfond. Le devoir iïun Philofophe 

confifle d rèunir & a mediter fans 

aucune vue dlntérêt fordide^Bfans 

or-

het kan voor de zulken niet on- 

verfchillig wezen, hoe hun 

ne verftandige vermogens om 

trent deze zaken werkzaam 

zyn. 

C ® -19 ® } 

Onder de Dieren, die in het een 

Par mis lesAnimaux, qiïon ren 

en andere gedeelte van ons Gemecontre 

dans quelques endroits de 

nebefl gevonden worden,en waar 

cette République, &> dont on na 

van men in het byzonder geen 

publiê aucune defcription particu 

nauwkeurige befchryvingen, en 

liere qui füt exacle, ni aucune 

noch veel minder juifie afbeeldin 

figure bien faite, & qui ne font 

gen gegeëven heeft; ja, die niet 

presqu' uniqu.ement connüs que 

alleen by veele Inwoonders der an 

par leur nom, pas feulement aux 

dere Geweften, maar zelve van de 

Habitans des autres Provinces, 

ze Landfchap niet anders dan nauw- 

mais même d ceux du Pays de 

lyks by den naam b ekend zyn, be 

Drenthe, il ne faut pas manquer 

horen buiten tegenfpraak ook de , 

le placer les Serpens &> les Vi- 

Slangen en Adders. 

)éres. 

j 

Immers de arbeidzame onder 

Puisque même Monfleur HOUTzoeker 

der Natuur, de Heer HOUT- I 

TUIN, ce Naturalifle laborieux, 

TUIN, 

orgueil tous ces de (Jeins particulier s; 

il ne lui efl point du tout indifferent 

comment il emploie fes facultés intel- 

leèluelles, relativement d toutes ces 

chofes. 

Ca. x

HJ-IN, die de Nederlanders aan 

hem verpligt heeft, door het uit 

geven van die algemeene Natuur- 

lyke Hiftorie, gefchikt naar het Za- 

menftel van den voortreffelyken 

C © %o © > 

IJNNJEUS , fehynt zelve nog niet . flruit, ni pojféder des connoijfan- 

genoegzaam, aangaande onze Ne- 

derlandfche Slangfoorten, onder 

ligt te zyn: want ik kan (dus fchryft 

hy) nauwlyks begrypen, dat onze 

mlandfche Slangen van eene zelvde nos Serpens indigénes foient tous 

f&oft zouden zyn, dewyl derzelver de la même efpéce,. d'autant que 

woonplaats in zandige Heyden of in leur habitation dans les Bruyé- 

Moerajfen en m het Water zo veel 

•verfchild; en hyfchyndzelvs niette 

durven bepalen, of onze Neder- 

landfche Slangen,Dieren van bei 

derlei leven QAmphibia) genoemt 

moeten worden, (e) Ik zal deze 

twy- 

(e) Ifetuarljïifloric, 6e Deel, bl. 379. 

d qui les Hollandois font redevd^- 

bles de cette Hiftoire Naturelle 

générale , rangée felon le Syfte» 

me- du celebre LINN.

twyfelachtigheid, ten opzichte van 

de Slangfoorten, dewelke in dit 

gedeelte van ons Gemenebefl ge 

vonden worden, tragten weg te ne 

men , en met dat oogmerk dezelve 

za nauwkeurig als my mogelyk is 

befchryven, en derzelver eygen- 

fchappen, voor zo verre my die 

uit eygene befchouwing en her 

haalde nafpeuringen, of uit toever- 

latige berichten zyn bekend- ge 

worden ,. mededelen; waar door 

men in flaat zal worden gefield, om 

onze Slangfoorten met diegeene, 

dewelke in andere Landen gevon 

den worden, te kunnen vergelyken. 

Ik vertrouwe hier mede aan dat 

gedeelte der Nederlanders geen 

ondienfl te zullen doen, die met 

de kennis der Vaderlandfche Na- 

tuur 

8 *i © ) 

disparoitre ce doute, relativement 

aux efpe'ces des Serpens quon 

trouve dans cette partie de la 

Republique, & les dècrirai aujjl 

exaclement qull me [era poffible, 

en faifant mention de leurs pro* 

priétês autant qu'elles me font con- 

nues, foït par ma propre obferva» 

tion & des recherches réitér èes-y 

foit par des rappor-fs- que a"autres 

m'en- ont rendus,- par oh Von fe* 

ra mis en ét at de comparer 

n&s efpéces de Serpens avec 

ceux quon trouve dans S-autr.es 

Pays.. 

Je crois rendre par ld un grand 

fervice d ceux de mes Compa* 

triotes, qui tdchent dtaugmentcr 

leurs connoijances par Yétude< dè 

C a IHu-

tuurgefchichten, derzelver kundig 

heden trachten te vermeerderen. 

Dan het fchynd my toe,dat het 

byna onmogelyk is, zodanige juifte 

befchryvingen van deze Dieren te 

kunnen geven, waar door de Le 

zer in flaat kan geflelt worden, om 

zich een volledig begrip van der 

zelver gedaantens en verwen te 

kunnen vormen; en het is uit hoof 

de van dit gevoelen, dat ik het 

noodzakelyk achte, om by deze 

befchryving wel getekende en 

nauwkeurig gekleurde afbeeldin 

gen te doen voegen: de Tekenkonfl 

overtreft in dezen opzigte de afge- 

richtfle Schryf konfl; immers het is 

een der moeyelykfle zaken voor 

eenSchryver, om zich van een Le 

zers verbeelding meefler te maken. 

( © 22 © ) 

Nie- 

VHiflolre Naturelle de leur Pa- 

trie. 

II me paroit cependant presqtf 

impojjïble de rendre les defcrip- 

t'tons de ces Animaux fi accomplïes, 

quelles puiffent donner aux Le- 

cleurs une parfaite idee de leur 

figure £f de leur couleur; Sefl 

pourquoi je croh quil efl néces- 

faire, a"ajouter a cette defcription 

des figures bien dejfinées 6? ex 

aclement colorêes ou enlumine'es: 

le dejfein furpajfe d eet egard 

les defcriptions les mieux fai- 

tes; car c'efl une tache des plus 

difficiles pour un Autheur, que 

de fe rendre maitre de Vimagina- 

tlon des Letleurs. 

Je

Niemant echter vertrouw ik, dat 

iets volmaakts van my zal vorde 

ren ; immers wie doch weet niet 

hoe de allervoortreffelykfte Kon- 

ftenaarzich gebrekkig moet erken 

nen , om de onnavolgbare Natuur 

natebootzén. 

Dog ik moet, aleer ik verder 

voortfchryve, myne Lezers doen 

opmerken, dat de mindere of 

meerdere ouderdom van fommi- 

ge Dieren, en de jaargetyden, waar 

door hunne driften meer of minder 

werkzaam fchynen, eene zeer mer- 

kelyke verandering, zo in derzel 

ver gedaantens als kleuren ver- 

oorzaaken. Dit kan met verfchil- 

lende voorbeelden bewezen wor 

den. Ik zal echter maar alleen ge 

bruik maken van den Korhaan, een 

C © 2 3 © ) 

Dier I 

Je me flatte cependant qu'on 

ffexigera de mot rien de parfait 

en ce genre; car perfonne fïigno. 

re, que le plus excellent Artifle 

ne doive f e 

reconnóitre incapa- 

ble dHmiter la Nature inimita- 

ble. 

Avant de continuer tnon fujet, 

il faut que je faffe remarquer d 

I mes LeBeurs; que Vage plus ou 

moins avancé de certains Ani- 

maux, & que les faifons, pendant 

lesquelles leurs paffions paroiffent 

plus ou moins aêfives, produifent un 

changement trés confiderahle, tant 

dans leur figure que dans leurs 

couleurs. Ceci peut fe démontrer 

par diferens exemples. Je tiem- 

ployerai cependant que celui du 

Coq de bruyére, animal qu'on 

trou-

Dier het geen in deze Landfchap 

mede gevonden word; en welk 

Dier jong zynde, roetkoleurige of 

bruin geele met zwart gehippelde 

Vederen heeft, dewelke nooit aan 

de Ouden gezien worden; ja welk 

Dier aan die geenen,die het zelve 

nooit anders dan in den Herfïi of 

Winter gezien hebben, in de Len 

te byna onkenbaar moet voorko 

men; immers de fmalle bleekro 

de halve ringen, die in den Herffl 

en Wintertyd het bovenfte ge 

deelte der Oogleden omringen, 

brey den zich in de Lente byna over 

liet geheele bovenfte gedeelte van 

het Hoofd, met kleine rechtftan- 

dig verhevene en karmozynrood 

C © H © ) 

gekleurde Vedertjes, zeer fierlyk 

uit, en vormen als een pruik over 

de 

trouve pareillement dans le Pays 

de Drenthe, & qui a dans fa 

jeune(fe fur plufieurs endroits de fon 

corps des Plumes d'un hrun jaundtre 

avec de petites taches noires, les quel 

les ne s appergoivent jamais aux 

vieux Coqs de bruyére, dejorte 

que eet Animal dolt être presque 

me'' connoijfable au printemps h ceux 

qui ne Vont vü que pendant VAu- 

tomne ou THyver; car les ares 

deliés d'un rouge pale, qui en- 

tourent pendant VAutomne & 

VHyver la partie fuperieure des 

Paupieres, sèpanouifjent' fort dé- 

licatement au Printemps presque 

fur tmte la partie fupérieufe de 

la Tête, par de petites Plumes 

cramoifies rangè'es en forme d'ai- 

gr.ette, qui s'êtendant fur les Plu 

mes

de glinftcrende blauwe Pluimen, 

waar mede de Hals en Rugge van 

dit fraye Dier behangen zyn. De 

Borfl zet zich in een bolronde ge 

daante op; de Staart laat heur wit 

gekleurde Slagpennen, door wit 

te Dons opgeheven en onder- 

fteund, uitgebreyder befchouwen; 

en over het geheel genomen, 

•fchynd het Dier moediger , enalle 

deszelvs Vederen, als door een , 

natuurlyk en doorfchynend Goud- 

vernis opgeluifterd. 

C ® *5 © ) 

mes d'M' bleu luifant, qui cöu- 

vrent le Col & le Dos de ce bel 

Oifeau. La Poitrine s avance & 

séléve en bojfe; la Qiieue e'tale fes 

groffes Plumes Manches , tout 

VAnimal a un air plus courageux, 

tout fon Plumage femble reluire 

au travers a"un vernis d'or na 

turel, qui lui communiqué fon lu-- 

flre & fon éclat.- 

Het is nietmoeyelyk, Wanneer 

En ne perdant pas de vüe cetfe ob-~ 

deze aanmerking word in het oog 

fervation, il rüefl pas difficile de dé- 

gehouden,deredente ontdekken, 

couvrir la raifon, pourquoi Un ren 

waarom men dikwils verfchillende, 

contre fouv ent des defcriptions,fi non 

zo al geen geheel ftrydende be- 

tout dfait oppofées Vune d Tautre, 

fchryvingen aantreft, of niet over- 

du moins fort différent es entre elle's, 

eenftemmende hoord oordeelen, 

pour quoi Ion entendporter des juge- • 

niet . 

D mens

niet alleen betreffende de kleu 

ren , maar ook over de gedaantens 

vanfommige Dieren, en meer 

malen zodanige afbeeldingen ziet 

afkeuren, die echter nauwkeurig 

genoeg, en overeenkomftig de 

waarheid, zyn voorgefteld. 

Het is overzulks nodig, wan 

neer men zich een volledig denk 

beeld van een dierlyk Wezen vor 

men wil, dat men het zelve alle 

jaargetydendoor, nauwkeurig ga- 

deflaat;intusfchendiend het geen 

tegenfpraak te lyden, of menbe- 

hoord by de afbeelding, altoos 

dien ftaat te verkiezen, waar in 

zich het Dier volmaakfl voorfleld. 

Nog eene andere aanmerking 

C © 26 © ) 

kan hier worden bygevoegt, na- 

raentlyk, dat alle natuurlyke We 

zens , 

mens ft contraditloires,non feulement 

par rapport aux couleurs, mats ausfi 

par rapport a laforme de certains 

Animaux, & pourquoi Von défa-, 

prouve fi fréquemment des figures, 

qui font cependant affez exaclement 

CJ? fidelement rendues. 

Par conféquent il efl ne'ce (faire, 

lors qu'on veut fe former une jufle 

idéé d'un Animal, de Vobferver 

foigneufement pendant tout es les 

faifons de Vannèe : ê? lorsqiion 

en publie des figures, ilfaut fans 

contredit toujours préferer celles 

j qui repréfentent VAnimal dans fa 

plus grande perfeblion. 

II y a encore une autre ré- 

flexion d faire , favoir que tous 

les Etres naturels, quoique de U

zeng,ongeacht dat zy gelykfoor* 

tig zyn, echter in eenige byzon- 

derheden van den anderen onder- 

fcheiden en kenbaar zyn, en wel 

in diervoegen, dat er in het gan- 

iche Natuurryk,geen twee We 

zens in alle byzonderheden vol 

maakt overeenkomftig, en jüift in 

alles gelykformig, gevondenwor- 

den: en wel in het byzonder heeft 

dit verfchynzel by het geflacht j 

der Slangen plaats. 

In geheel Indien, zegd de Heer f 

LINNMUS , zyn geen twee Slangen 

van eenerley kleur aantetreffen. 

By HASSELQUIST leest men van 

Slangen(/) 5die van kleur zouden 

m u 

C © *7 © ) 

ver- 

CQ Rcyzen, a d e d c e l j bl. i 3 9 . n u m. 

' 

Z i e 0 0 k d e 

ifte deel, bl. 26p. 

ReyzenvanSHAw, 

même efpece , different cependant 

& font reconnoiffables par queU 

ques particularités; jusque ld mê 

me, que dans toute la nature il ne 

Je trouve pas deux Etres , dont 

tout es les particularités foient en- 

tierement femblables , £? tout d 

fait conformes entre eïïes: ce phé- 

nomene a Um particulierement dans 

le genre des Serpens. 

Dans rinde entïere on ne ren 

contrepas, felon Monfr. LimjEVS, 

deux Serpens de la même couleur. 

HASSELQUIST (f) fait mention 

de Serpens, qui changent de couleur, 

2. C O m, 

(O Fbyages Tom. 2. p ag. i 3 9. 1 U 

txni. Foyéz ausjïks Foyages de SHAW , 

fm l.fag. 26 9. de Peda. holland.

veranderen, even als men van den 

Kamelion verhaald, naar de hoe 

danigheid der gronden, waar op 

men deze Dieren aantreft: en PLL- 

Niusfpreektals van eene bekende 

zaak, dat veele Slangen de kleur 

der gronden aannemen, waar op zy 

haar verblyf. houden, (g) 

c m** ©) 

De Heer DAUBENTON tekent 

aan, dat 'er Slangen zyn, welkers 

zwarte vlakken zomvvylen geheel 

verdwynen. (ff) 

Die men in het Diemermeer 

vind, zyn, volgens het getuigenis 

van den Heer HOUTTUIN , ook van 

kleur merkelyk verfchillende. (f) 

Zonder my met het onderzoet 

(g) Hiftor, Natur. Lib, vin. cap. 28. 

Qi) Encyclopedie op Afpic. 

(0 Narinirl. Hiftorie, 6e deel,, bl. 379. 

comme on Taffure du Camélêon , 

felon la qualité du fol, ou on les 

trouve: & P L I N E marqué com 

me une chofe connue, que plufieurs 

Serpens prennent la couleur du 

j terrein ou ils [e tiennent ordinaire* 

ment. (g) 

Monjieur DAUBENTON rappor- 

te , qull y a des Serpens, dont les 

taches noires disparoiffent quelque- 

fois entierement. (h) 

Ceux que Ton trouve dansleLac de 

Diemen (Diemermeer) different aus- 

fi,felonMonfr.HOVTTVIN,(I)beaucoup en couleurs les uns des autres. 

Sans rechercher pour le préfent, 

than: i jus, 

(g) Hifl. Nat. lib. vin. Cap. 28, 

(h) Encyclopedie au mot Afpic. 

(i) Hifl. Nat. Tom. 6. pag. 379,

thans optehouden, hoe verre de 

ze getuigeniflen met de waarheid 

overeenkomftig zyn, zal ik hier 

nog maar alleen by voegen, dat de 

aflegging der oude Huid, de Slan 

gen een veel friïTer en jeugdiger ge 

daante verfchaft; haar nieuwe 

Kleed vertoond nieuwe en leven 

diger verwen. 

Het kenbare verfchil tuflchen 

eenfoortige Dieren is, opzichte- 

lyk veele anderen, zelvs boven 

vermoeden , aanmerkelyk; een 

enkel voorbeeld zal uit veelen ge- 

noeg zyn, om dit aantetonen. 

Een Herder, wiens zorge eenige 

honderde Schapen, aan verfchil- 

iende Perfonen toebehorende, 

zyn aanbetrouwt, gelyk dit ge 

bruik meeft algemeen in deze 

C © 29 © ) 

Land- ' 

jitsqu' d quelpomt ces obfervations 

fe trouvent conformes d lavéritê, 

jajouterai feulement, que les Ser 

pens acquierent, en dépofant leur 

ancienne Peau, un air de fraicheur 

Ê? de jeuneffe, qui leur vient de 

leur nouvelle Peau, brillante de 

nouvelles de plus vives cow 

leurs. 

Let différence remarquable, qui 

fe trouve ent-re des Animaux de 

la même efpece, efl, en comparai- 

fbn debeaucoup d'autres Animaux, 

bien plus confidérable qu\on nefi 

l'imagineroit au premier abord; un 

feul exemplefujfirapour le demon- 

trer. Un Berger }aux foins duquel 

plufieurs centaines de Br eb is y ap- 

partenantes d dijférentes Perfon- 

n es, font confiées ycomme cela fepra- 

D 3 ti-

Landfchap plaats heeft; zal zich 

geen ogenblik bedenken, om den 

Eigenaar van ieder Schaap, aan 

hem die nieuwsgierig genoeg is, 

daar na te verneemen, aantewy- 

zen, terwyl de Vrager tusfchen 

verre de meeften van die Kudden, 

niet het geringfte onderfcheid 

heeft opgemerkt. 

Ik heb nodig geacht deze aan 

merkingen te doen voorafgaan, 

met oogmerk, om niet alleen het 

overylende, maar ook het voor 

ingenomen oordeel,zo veel moge- 

lyk tot bedaarder onderzoek te 

bepalen, wanneer men in deze be- 

fchryving, of in de afbeeldingen 

der Drentfche Slangen, berispens- 

waardige feilen mogte menen te 

ontdekken: intiüTchen zal het my 

C © 3 o © ) 

altoos 

tiquepresquegénêrdement dans ce 

Pays; ne balancera pas un moment, 

lors qu'il s'agira de fatisfaire quel 

que curieux, qui voudroit connoitre 

lePropriétaire de°chaqueBrebis en 

particulier; pendant que celui qui 

s'en informe, na pas apperfu la 

moindre dijférence entre la plus 

part des individus de ce Troupeau* 

J'ai cru qu'il faloit faire pré 

céder ces réjlexions ,afin depréve- 

nir par la, autant qu'il efl posfi- 

ble, lesjugemens tref précipitês,& 

lespréjugés, afin qu'on portdt 

plus de moderation dans l'ex'amen 9 

lors qu'on croïra découvrir dans 

cette defcription, ou dans les fi 

gures des Serpens du Pays de 

Drenthe, des fautes d corriger: 

en attendant on me fera toujours 

plat-

altoos tot vermaak verftrekken, 

om met bedaartheid, van myne 

dwalingen onderrigt te mogen wor 

den. 

Drie foorten van Dieren wor 

den in de Landfchap Drenthe ge 

vonden, die tot het geflacht der 

Slangen behoren, en men heeft 

aandezelven de namen gegeven 

van 

SLANGEN. 

ADDERS. 

HAZEL WORMEN. 

De eerflgenoemde foort is op 

de eerfle, de tweede op de twee 

de, en de derde op de derde ag- 

ter gevoegde Platen, zo nauw 

keurig als my mogelyk was, af 

gebeeld. 

C © 3i © ) 

Som- 

plaifir, quand on voudra m'indi- 

quer dune fagon honnéte, les er- 

reurs dans les quelles je pourrois 

être tombé. 

II fe trouve dans le Pays de 

Drenthe trots fortes d'Animaux 

appartenans au genre des Ser 

pens-, on leur a donné les noms 

de 

COULEUVRES. 

De VIPERES, 

Et D'ORVETS. 

La première de ces cfpeces efl re- 

prefentée dans lapremier e 3la fecon- 

de dans la feconde, & la troifiême 

dans la troifiême Planche f qu'on 

trouve a la fin de ce mémoire^ ausfï 

exaélement qtfil m'a êté posfible. 

Dif-

Sommigen onzer Landlieden 

voegen by deze drie nog eene vier - 

de foort,dewelke tot de Waterdie 

ren zoude behoren, immers der 

zelver verblyf in die vloeybare 

Höoftftoffe zoude houden. Dan 

ik heb geen moeyte nog naarvor- 

fchingen gedurende eenige jaren 

verzuimt, om deze Water-flang- 

foort in deze Landftreek te ont 

dekken y echter zyn myne pogin 

gen vruchteloos geweefl, en ik 

achte ook alles wat men :daarom- 

trent voorwendt, onwaarachtig; 

maar men heeft ligtelyk en ter goe 

der trouwe kunnen dwalen, wan 

neer men d;e eene of andere onzer 

Slangfoorten meermaalen heeft 

zien zwemmen, welke kunst by- 

zonder door de eerstgenoemde 

c" © 32 m) 

foort- 

Different es P erf onnes de cePays 

aj out ent d ces trois efpéces de 

Serpens-une quatriême efpéce, qu 'on 

devroit mettre au rang dej Ani- 

maux aquatïques$autant quelle 

habite dans ce fluïde élément.- 

Quoique je naie épargné pendant , 

plufieurs annèes, ni peines ni re 

cherches , pour découvrir cette e- 

fpéce de Serpent aquatique dans- 

ce Pays, je ny* aï cependant pas> 

pu r'éusflr, 6? je najoute aucune' 

croyance a tout ce quon debite 

d ce fujet ; car on a' pu fe trom-- 

per facilement ê? de la meilleü-- 

re foy du monde , en voyant d 

differentes reprifes, Tune ou Tau- 

tre efpéce de nos Serpens qui na-- 

geoient; ce que la-première efpé-

foort, die men Ringflangen 

noemd, meefterlyk geoeffend 

word, waar door zy veeityds hun 

leven redden, wanneer dezelve 

door Menfch of Beeft vervolgd 

worden : de Schepper heeft elk 

Dier eene natuurlyke vrees voor 

hunne vernietiging ingefchapen. 

Om myne onderwerpen onder- 

fcheiden te leren kennen, zal ik 

eerft aantekenen wat tot elk foort 

in het byzonder behoord, en ver 

volgens het geene dezelven met 

malkanderen gemeen hebben. 

De Heer LINNJSUS en anderen 

noemen de Slang, wiens afbeel 

ding en befchryving ik myne 

Landsgenoten eerft mededeele , 

Coluber Natrix. 

C © 33 © ; 

Het ; 

ce, c'eftd dire la Couleuvre, fgait 

faire parfaitenïent bien, par oh ils 

fauvent fouvent la vie, lorsque 

des Hommes ou des Bêtes les pour- 

fuivent: le Créateur a fait naitre 

dans le coeur de tout Animal une 

crainte naturelle de fon anêantiffe- 

ment. 

Tour qu'on acquiere des lumieres 

dijlinclesfur les fujets que je traite, 

je marquerai premiérement ce qui 

appartient d chaque efpéce en parti 

culier, £p enfuite ce qu'elles ont de 

commun entre elles. 

Monfieur LINNÛS d'autres 

Auteurs nomment Coluber Natrix, 

la Couleuvre, de la quelle je donne 

ici, en premier lieu, la reprèfenta- 

tion g? la defcription d mes Compa- 

triotes. 

E Les

Het is de Natuuronderzoekers 

bekend, dat deze Geleerde den 

naam van Coluber geeft aan die 

foort van Slangen, dewelke den 

Onderbuik met Schilden, en het 

onderfte gedeelte der Staart met 

chu bb en bezet heeft (Je), en dat 

hy ,in zyne rangfchikking der Die 

ren van tweederley leven, (/) de 

kruipende, (m) in den tweeden 

rang heeft geplaatft. 

Door den Heer GRONOVIUS (ti) 

c © 34 © ) 

word 

Les Naturalifles nignorent pas, 

que eet illuflre Sgavant donnelenom 

de Coluber d eet te efpéce de Ser 

pens , dont le ventre efl garni d'ecail- 

les fcutifonnes, & dont la partie 

inférieure de la queue efl couver- 

te d'ecailles ordinair es: (k) 6? que 

dans fa clasfification des Animaux 

amphibies (\) il a adjugé le fe- 

cond rang aux reptiles (m). 

Monfieur GRONOVIUS (n) nom- 

(£) Coluber, fcuta abdominalia,fquamae 

(k) Coluber,fcuta abdominalia, fqua- 

caudales. 

mae caudales. 

(I) Amphibia. 

(1) Amphibia. 

(m) Serpentia, os refpirans tantumpul- 

(in) Serpentia, os refpirans tantum pulmonibus, 

Pedes nulli/ Pinnaeve natamombus, 

Pedesmlli, Pimaeve natatoriae 

toriae nullae , Aures nullae. 

nullae, Aures nullae. LINNJEUS Syftema 

LINNÛS 

Naturae, Tom. 1. Edit. xu. 

Syftema Natur. Tom. i. Edit. xu. 

(«) Vid. Hijlor. Ampbibiorum Num. (n) Vid. Hiftor. Amphib. Num. 27. 

2?» 

Pag- 

me

C © 35 © ) 

word deze Slang insgelyks Coluber 

me ausfi ce Serpent Colu 

genoemd. 

ber. 

Daar is onder de Nederlanders 

On trouve des Auteurs Hollan- 

die dit Dier den naam van Heyaal 

dois qui nomment eet Animal Hey 

geven; echter word dezelve in het 

aal; ilporte cependant communement 

algemeen Ring/lang genaamd : de k n m d e 

Ringflang, m Couleuvre 

Franfchen noemen dezelve Couleu- , 

d anneau: le nom que les Frangois lui 

vre a Collier. 

donnent efi celui de Couleuvre a 

De reden van deze benaming is, 

om dat men agter den Kop, op den 

Hals van dit Dier twee witte vlak 

ken , eenigermaten naar een Hals 

band gelykenende, gadeflaat; de 

ze 

27. pag. 63. 6? Zoöpbylac. pag. 23. num. 

Pag- 63- Zoöphylac. pag. 23. Num. 

ïi3- SEBA noemt deze Slang, Ophis 

1x3. SEBA nomme ce Serpent, Opbis in. indigena tuberofus. vid. Thef. Vol. I. p. 

digena tuberofus. Vid. Thef. vol. I. p a g. 

6. De Natrix pleegd ook wel eens Poly- 

5. 

Jlepbes, of gekroonde, insgelyks Hydrus 

genoemd te worden. 

Collier. 

La raifon de cette de'nomination 

eflfondêefur ce que Von appergoit 

derrière la Téte fur le Col de eet 

Animal, deux taches Manches, qui 

reffemblent en quelque fagon d un 

E 2 

Col-

c ® 36 m 

ze Ring of Band is by het Manne 

tje, welke, over het geheel geno 

men, fterker kleuren dan het 

Wyfj'e heeft, zomwylen ligt geel, 

zomwylen orange of vuurkleurig, 

waar agter twee van een-wykende 

en puntig eindigende zwarte vlak 

ken geplaatfl zyn, dewelken by 

de witte Halsband en ligt blauw- 

agtige of olyfkleurige Rug-fchub- 

ben, in diervoegen affteken, dat 

dezelven op dien afftand, tot de 

welke'de meefte Menfchen, de 

Slangen, niet zonder vrees, dur 

ven naderen , even als waren het 

verhevene en boven het Hoofd uit 

tekende punten, zich vertonen, 

en deze hebben in der daad eenige 

gelykenis met het voorfte gedeel 

te vanfommigeStraalkronen, die 

de 

Collier; chez le Male, dont les 

couleurs font en gènêral plus vi- 

ves que celles de la Femelle, eet 

Anneau ou ce Collier efl quelque- 

fois d\m jaune clair, quelquefois 

couleur d'orange ou de feu, derriè 

re lequel fe^trouvent deux taches 

noires, divergent es, & fe termi- 

nant en pointes , lesquelles tran- 

chent teUëment avec les ècallles 

Manches du Col & celles du Dos, qui 

font Sun bleu clair ou d'une cou 

leur olivatre, qiielles paroiffent d 

cette diftance, d laquelle la plus 

part du monde craint même iïapprè- 

cher des Serpens, comme des pointes 

eminent es, faifant faillië au desfus 

de la Tête, S? qui ont en effet quelque 

rapport avec la partie anterieure 

de certaines Cour onnes a rayons, qui 

cei-

de Keyzerlyke Schedels op deRo- 

meinfche Munten omringen. De 

fterke indrukken, die de verbeel 

ding pleegd te maken, voed by my 

ne Landgenoten het vooroordeel, 

even als of zich in deze Landfchap 

Kroondragende Slangen zouden 

ophouden. 

Was deze dvvaaling de eenig- 

fte, die de vrees, door het voor 

oordeel onderfteund, zo waar 

achtig als een onfeilbaar Geloofs 

artikel wilde doen doorgaan , en 

welkers weerbariïigen aart, door de 

overtuigendfte welfprekendheid , 

niet kan ondergebragt worden! hoe 

gelukkig zoude zulks voor de We- 

tenfchappen zyn ! Maar helaas! 

derzelver aantal loopt in het on 

eindige. 

C © 37 © ) 

De 

I ceignent la Téte des Empereurs 

fur les Medailles Romaines. La 

forte impresfion, que Vimagina- 

tion laiffe apres foi, entretient 

parmi nous le prejuge', de croi- 

re, qull y a dans ce Pays des 

Serpens d Têtes couronnêes. 

Que n'efl ce la feule erreur, que 

la crainte étayée du préjugé tdche 

de faire paffer pour une vêrité ausfu 

certaine que Partiele de foi te plus 

inconteflable , fip dont le naturel 

opinidtre ne fauroit être vaincu 

ni foumis par Yèloquence la plus 

perfuafwe! quel bonheur ne fe- 

roit ce pas pour les Sciences! Mais 

hélas! le nombre des erreurs ejl 

innombrable. 

E e 

3 Fr ais

Den toenaam Natrix, heeft men 

waarfchynlyk aan dit Dier gege 

ven, wegens deszelfs vermogen, 

om zeer gezwind te zwemmen, 

alhoewel het van deze hebbelyk- 

heid meelt, gebruik pleegd te maa- 

ken, om zyne vervolgers te ont- 

wyken, of om de eene of andere 

dringende reden naar de overgele 

gen oever van een Sloot , Beek of 

Rivier zich te begeven, en over- 

zulks alleen, om een naderend ge 

vaar of gevreesde nood, te ont 

vluchten ; en mogelyk begeven 

zy zich nu en dan ook te water om 

zich te reynigen of te verkoelen. 

DeRatelflang door den Heer VOS- 

MAAR befchreven, kroop dikwils 

door een Kom met water, en zom- 

tyds leyde hy er zich in neder. 

c © 38 m) 

De 

Vraifemblablement on a donnè 

d eet Anlmal Vépithéte de Na 

trix, a caufe quil nage avec une 

vèlocitè furprenante, quoiqull ne 

faffe ufage de cette facultè que 

pour éviter ceux qui le pourfui- 

vent, ou pour fe rendre par quel 

que raifon preffante, au bord op- 

pofé $un étang ou d"urie Rivié- 

re, 6? cela feulement, pour fe 

foujlraire d un péril qull voit 

approcher, ou d un befoin qu'ü 

craint; ê? peut être vont elles 

ausji de temps en temps a Veau 

pour fe nettoyer ou fe rafraichir. 

Le Serpent d fonnette, dont Mon- 

fieur VOSMAAR a donnè une de- 

fcription, rampoit fouvent dans un 

basfm ou il y avoit 'de Veau, £? 

quelque fois il s\y couchoit. 

La

De Kop van deRingflang is lan 

ger dan breed , en brecder dan 

diep of dik; het agterfte gedeelte 

is uitgeftrekter in breedte dan het 

voorfte ; overzulks deze Slange- 

kop de gedaante heeft van eene 

platachtige halve ruit met flompe 

hoeken. 

De Schubben of Schilden op de 

Kop zyn de grootfte van allen, en 

aan elkander zo wel als aan de 

overige Schubben der Slang, on- 

gelyk; zy voegen zich echter re 

gelmatig naar de gedaante der Kop, 

en derzelver getal beloopt om de 

twintig» 

De Bek kan zo verre als de Ka 

ken zich uitftrekken, of tot daal 

de Hals begind, worden geopend; 

het geen voor deze Dieren nood- 

C © 39 © ) 

zaak- 

I 

La Tête de la Couleuvre d col 

lier efl plus longue que large, & 

a plus de largeur que de grosfeur 

ou d'épaisfeur; la partie poftérieu- 

re eft plus large que l'anterieure; 

d'autant que la Tête de ce Serpent 

resfemble d un demi carreau applat- 

ti, dont les angles font obtus. 

Les Ecailles fcutiformes du des- 

fus de la Tête font les plus gran- 

des de toutes, cj? different autant 

entre elles, qu'elles font differente* 

des autres Ecailles de ce Serpent; elles 

font cependant arrangées reguliére- 

ment felon la forme de la Tête, 

d peu prés au nomhre de vingt. 

La Couleuvre a collier peut ou- 

vrir fa gueule ausfi avant que fes 

machoires s'étendent, ou jusqu'au 

commencement de fon Col; ce qui efl 

neces-

zaaklyk is om hun aas te grypen 

en intezwelgen; deze Bek of Ka 

ken zyn met dikke harde Lippen 

of Zomen bekleed, die ieder met 

fes witte Schilden bedekt zyn, en 

welke Schilden door regtftandige 

zwarte ftreepen onderfcheyden 

worden. 

In de Onder- en Bovenkaken 

zyn zeer kleine agterovergeboge- 

ne Tandjes gekaft, die zich even 

gelyk een Rafp doen voelen. 

Tusfchen de beyde Onderkaken 

legt eene rolronde Buis, ftrekken- 

de van agteren uit de Keel tot byna 

aan het uiterfte vooreynde van het 

Kakenbeen; en tufichen de twee 

Bovenkaken is eene holligheid, 

waarin die Buis, wanneer de Bek 

c © 40 © ) 

toe 

necesfaire a ces An'imaux pour pou- 

voirfaifir &'avaler leurproye; cet- 

te Gueule ou ces Machoires font gar- 

nies de Lévres ou de Rebords durs 

Êf épais, chacune des quelles efl cou 

vert e de fix Ecailles fcutiformes Man 

ches , diflinguèes Tune de Vautre par 

de lignes noir es perpendiculair es. 

Dans la Machoire fuperieure g? 

inferieure on trouve de tres petites 

Dents enchajfêes dans leurs alvèoles, 

& plus ou moins recourbjes en arrie- 

re, qui au tacl font Veffet d'une rape. 

Entre les deux Machoires infe- 

rieures il y a un tuyau cylindrique, 

qui s''étend du fond de la Gorge pres 

que jusqii d Vextremitè anterieure 

de la Machoire; & entre les deux os 

de la machoire Superieure je vols 

une cavitè, dans laquelle ce Tuyau 

iadap-

toe is, fluit, cn zonder gedrukt 

te worden veylig leggen kan: ik zal 

in het vervolg het gebruik van de 

ze Buis befchryven. 

De Tong is aan het vooreynde 

in twee deelengefpleeten,plat, en 

donker purper gekleurd. 

De Oogen zyn groot, en helder 

bruin; de Appel is met een geele 

kring omringd, en in het voorfte 

gedeelte van het Hoofd, onmid- 

delyk tufïchen de Kaakzoom en 

platte Bovenfchilden geplaatft. 

De Neusgaten zyn in een regte 

lyn horifontaal met de Oogen, en 

omtrent regtftandig boven het ui- 

terfte deel van de Onderlip, waar 

over de Bovenlip eenigfints heen 

fchiet, 

C © 4i ©) 

s'adapte, lorsque la Gueule efl fer- 

mee, fans aucune crainte Sétre 

comprimé; je deerirai dans lafui- 

te quel efl Vufage de ce tuyau. 

La Langue eflfendue en deux d 

fa partie anterieure; elle efl appla- 

tie, Sune couleur de pourpre 

foncê. 

Les Teux font grands, B Sun 

brun clair; la Prunelle entourée 

Sun cerek jaune, efl fituée d la 

partie anterieure de la Tête, im- 

mediatement entre le Bord de la Ma 

choire, Ê? les Ecailles fcutifonnes 

fuperieures qui font applatties. 

Les Narines font placées en li- 

gne droite horizontalement eu égard 

aux Teux , £? presque perpendi- 

culairement au dejfus de l'extrémité 

de la Levre inferieure, par defus 

F laquel-

fchiét, even gelyk dit in veele an 

dere Dieren plaats heeft. 

Uiterlyke Gehoordeelen ont 

breekt deze Dieren, of fchoon zy 

het Zintuig zelve niet misfen; de 

ondervinding leert ons dit, en de 

werkkundige hand van den Heer 

GEOFFROY heeft ontdekkingen ge 

daan, die allen twyfel daarom 

trent wegnemen (0); en ongeacht 

dit Zintuig in de Slangen veel een 

voudiger en onvolkomener, dan 

dat van andere Dieren, aan ons 

C © 42 © ) 

toefchynt> het voldoet echter niet 

min- 

(0) Memoir. de Mathem. & Pbyfiq. 

Tom. 2. jag. 164. Zie insgelyks Uit- 

gezogte Verhandelingen, 5de Deel, bl. 

598. 

laquelle la Levre fuperieure avance 

plus ou moins, comme cela fe voit 

dans plufieurs autres Animaux. 

Ces Animaux nont pas de por 

ties exterieur es de ï Ouie, quoiquils 

en posfedent VOrgane même, com 

me nous le voyons par ïexperien- 

ce,S lefcavant& habile Monfieur 

GEOFFROY a fait des decouvertes, 

qui ne laiffent plus aucun doute d ce 

fujet (0); 6? quoique eet Organe 

nous paroijfe beaucoup plus fimple 

plus imparfait dans les Ser 

pens que dans d'autres Animaux, 

il ne remplit cependant pas moins 

(0) Memoir. de Matbem. ö 5 

pour 

de Pbyfiq. 

Tome 2.page 164. Voyez ausfi Uitgezogte 

Verband., Part. v. pag. 258.

minder aan het wyze oogmerk van 

den Schepper. 

Het onderlïe gedeelte van den 

Kop is geelachtig wit gekleurd, 

plat en regelmatig met een rey van 

Schubben of Schilden bezet, wel 

ken naar den Hals in grootte afne 

men. De fchikking dezer Schub 

ben volgd den uitftrek der Kaken 

of Lipzomen, waar door zy hal 

verwegen den Kop,kielswyze van 

malkanderen afwyken, in welke 

tmTchenruimte de heele Schilden, 

die den Buik bedekken, een begin 

nemen, en die tot aan den Staart 

onafgebroken op malkander leg 

gende, voortlopen; het onderfte 

gedeelte van den Staart is met hal 

ve Schilden bedekt, die in het 

midden o Ver malkander in dier voe 

c © 43 © > 

gen 

pour cela la vue fage du Créa- 

teur. 

La partie inferieure de la Tête 

efl d'un blanc jaunatre, platte & 

duneforme reguliere, garnie d'um 

rangée d'Ecailles oblongues ou fcu- 

tiformes, qui vont en diminuant de 

grandeur vers le Col. L'arran- 

gement de ces Ecailles efl confor 

me d Vetendue des Machoires ou 

des bords des Levres, d'oü reful- 

te que vers le milieu de la Tête elles 

fefeparent Vune de Vautre comme la 

quille d'un Navire; dans Tintervalle, 

qu'elles laiffent entre elles, commencent 

les Ecailles fcutiformes entiéres, 

qui recouvrent le Fentre, 6? continu- 

ent ainfi couchées Vune fur Vautre fans 

interruptionjusques d la Queue; mais 

la .partie inferieure de la Queue 

Fa efi

gen henen fchieten, dat deze fchey- 

ding zich als een heen en weder- 

lopende (ferpenterende) ftreep 

vertoond. LINNÛS, GRONOVIUS 

en anderen, noemen deze halve 

Schilden, Schubben, even gelyk 

die, dewelken den Rug en het bo 

venfte gedeelte der Slangen-ftaar- 

ten op elkander leggende of ge- 

fchalied, bedekken. Het verfchil 

tuflehen de Rug en de onder- 

fte Staart-fchubben is te aanmer- 

kelyk, om dezelven met geen on- 

derfcheydende naam te benoemen: 

my fchynen de woorden, halve 

C © 44 © ) 

Schilden , eygenaartiger om een 

geregeld denkbeeld van dat ge 

deelte myner onderwerpen te ge 

ven. Ik gebruik hier het aange 

nomen woord Schilden, om my en 

deze 

efl couverte d'Ecailles femilunaires, 

lesquelles avancent dans leur milieu 

Tune furTautre, de fagon que cette 

féparationfonne une ligne qui va com- 

me enferpentant. LINNJEUS, GRONO 

VIUS & d''autres. nomment ces demies 

Ecailles, fimplement des Ecailles, 

tout comme celles qui couvrent le Dos 

& le de (jus de la Queuedes Serpens, & 

lesquelles font couchèes Tune fur Tau- 

tre enforme de tuiles. La différence 

entre lesEcaille du Dos ^lles du 

de(fous de l'a Queue efltrop confidéra- 

blepour quelles ne foi ent pas diftin- 

gue'espar un nom différent: les mots 

dedemies Ecailles fcutiformesme pa- 

roijj ent plus caraBérifliques,&don 

net une idéé plus conforme au fujet que 

je traite, Je me fers ici du terme u- 

fité d''Ecailles fcutifonnes, afin dene 

pas

deze befchryving niet onverftaan- 

baar te maken, wanneer ik het 

woord Plooyzel daar voor bezig 

de, of fchoon dit de zaak eygen- 

aartiger zoude uitdrukken, over 

mits deze zogenaamde Schilden 

geene van een gefcheydene Licha 

men zyn, gelykerwys de Schub 

ben, maar aan een hangende, en 

niets anders dan een geplooyd vel 

of vlies, hetgeen den Buik dezer 

Dieren bedekt. 

De Schubben die den Rug cn 

bovenfte deel der Staart bedekken, 

zyn kleyn,ruitsgewys langwerpig, 

zonder fcherpe hoeken, en gefcha- 

lied op malkander leggende; aan 

de onderfte punt hebben zy eene 

infnyding aan een regtzydigen 

driehoek niet ongëlykjmidden over 

C © 45 © 

ieder 

pas me rendre inintelligible dans 

eet te defcription, en cas quefem- 

ployois en place le mot de Replis, 

quoique celui ci expfimeroit la cho- 

fe plus caracterifliquement, d cau- 

fe' que ces Ecailles feutifor mes ainfi 

nommèes , ne font pas des Corps 

feparës, tels que les Ecailles pro- 

prement dit es, mais des Corps con 

tinus, & fimpkment un replis de 

la peau ou d\me membrane, laquelle 

recouvre le vent re de ces Animaux. 

Les Ecailles qui recouvrent le 

Dos & la partie fuperieure de la 

Queue, font petites, rhomboida- 

les, fans angles aigus, arrange'es 

Vune fur Vautre comme des tuiles; 

a la pointe inferieure elles ont une 

incifton qui ne reffemble pas mal h 

un triangle equilateral; le long du 

F 3 milieu

ieder dier Schubben loopt in de 

lengte een eenigfints verheven 

ftreep, dan dezen worden eerft ge 

zien agter de vlakken, welke den 

ring om den Hals vormen; tot de 

halve lengte der Slang neemdhaar 

Lichaam in dikte toe, en de Schub 

ben worden teffens trapswyze gro 

ter, doch zy nemen te gelyk met 

de dikte van het Lichaam, gely- 

kerwyze wederom naar de Staart 

in grootte af. 

Het getal dezer Schilden en 

Schubben komt niet altoos met de 

ppgave van den Heer LINÏWEUS 

overeen, (p) en is dierhalven een 

( © 46 © ) 

ken- 

(p) Hy bepaald dezelven op 170 Schil 

den 

milieu de ces Ecailles on appercoit 

une raye plus ou moins eminente, 

mais cette incifion & cette raye 

ne s'appergoivent que derrière ces 

taches, qui forment Vanneau qui 

entoure le Col: la grojfeur du Corps 

des Couleuvres va en augmentant 

jusqu'a la moitié deleur longueur,& 

les Ecailles deviennent infenfiblement 

plus grandes, mais vers la Queue 

elles diminuent en grandeur a mefu- 

re que le Corps decroit en grojfeur. 

Le nombre de ces Ecailles fcutifor- 

mes & des Ecailles proprement ainfi 

nommèes, nefl pas toujours d'accord 

avec celui qu'on trouve marqué dans 

les ouvrages de Monjieur LINNÊ- 

us, (p) & ne fgauroit par con- 

féquent 

(p) // en fixe le nombre a 170 fcutifor- 

mes

kenmerk tot onderfcheiding der 

foorten, het geen, zo als de Heer 

VOSMAAR zich te recht uitdrukt, 

van veel te ongewiffen uitkoomffc is, 

om cjaar op met zekerheid te kun 

nen aangaan; Qq) men vergelyke 

de telling van Schubben en Schil 

den , door de Heeren LINNÊUS en 

GRONOVIUS opgegeven, en men zal 

de onzekerheid van dit kenmerk 

niet langer twyfelagtig ftellen. 

De heerfcbende kleur langs den 

Rug is een-verwig, op de eene 

donkerder dan op de andere, en 

heeft eenige overeenkomt; met die 

C © 47 © } 

dei- 

den aandenBuik, en opooStaart-Schub- 

ben. 

(q) In 'de befchryving der Ratel- 

flang. 

fêquent fervir de marqué diflinclive 

pour reconnottre lesEfpeces, d"au 

tant que ce nombre, comme le re- 

marque fort bien Monfieur VOS- 

MAAR, varie beaucoup trop fouvent 

pour qu'on puiffe y faire fond; (q) 

on na qu'd comparer Vènumèration 

des Ecailles, g?' des Ecailles fcuti- 

formes, que donnent Mesjieurs-Lm- 

NJEUS & GRONOVIUS, & r 0ft 

n'aura plus aucun doutefur Vincer- 

titude de ce caraclere diflinSlif. 

Tout lelong du Dos iln'y a qu'une- 

feule couleur dominante; elle efl plus 

foncée chez Vun que chez Vautre, SP 

res- 

mespour le Vtntre, £? d 60 Ecailles pour la. 

Queue. 

(q) Dam la defcription du Serpent a 

f onnette.

der Olyven; evenwerzyn fommi- 

gen in het voorjaar, korte tyd 

na de vervelling, blauwagtig; de 

ze kleur echter behoudenze niet 

lang, zy word door ftof en flyk 

bezoeteld ; de brandende zonne- 

ftralen rooften dezelve, de Huid 

word dikker en de heldere kleuren 

verwelken. De melk-witte Buik- 

fchilden van onze Slang,zyn door 

een ligt-zwarte onregelmatige 

flreep, midden onder den Buik 

langs, even als gemarmerd, en het 

geheele Lichaam boven de fchey- 

ding der Schilden en Schubben, 

met zwarte langwerpige vlakjes, 

opwaards lopende, getekent: de 

ze mengeling van kleuren en teke 

ning geeft aan onze Slang geen 

C © 48 © ) 

onaan- 

resfemble plus ou moins a la couleur 

Olivdtre, quoiquil y ait des Couleu- 

vres, dont la couleur tirefur le bleu au 

printemps,peuapres qulls ont chan- 

gé de peau; cependant ils ne confer- 

vent pas long temps cette couleur, 

que lapousfiere & la boue falijjent, 

ê? qui efl brule'e par Var deur du 'fo- 

leil; la peau sèpaisflt, & les cou- 

leurs vives fe terniffent. Les Ecail 

les fcutiformes du Vent re de notre 

Couleuvre font de couleur blanc de 

lait, & comme marbrées le long du 

milieu du Ventre par une raie irré 

guliere d'un noir clair, tout fon 

Corps au dejflus de la féparation des 

Ecailles fcutiformes d'avec les autres 

efl marqué de petites taches noir es ob- 

longues & dirigées vers le haut: Ce 

mélange de èouleurs de dejfein don 

nè

onaanzienlyk voorkomen. De Na 

tuur bekleed dikwils de redenloze 

Dieren, met fierlyke uitterlykhe- 

den, waar op de ogen der Natuur- 

befchouwers zich vergallen; maar 

hun Huid en Vagt verfchaft ook 

aan de redenmachtige Schepfelen 

de onmisbare klederen en verwar 

mende bedekzelen , of laatze tot 

andere gebruiken dienen; de Slan 

gen-vellen hebben ook heur nut 

tigheden. 

De Staart der Slangen is even 

redig eens zo lang als die van de 

Adders, en fpitfer uitlopende; zy 

Haat tot het Lichaam als een tot 

vyf; boven langs de Ruggraad be- 

fpeurd men eene zichtbare en ee- ; 

nigzints fcherpe verheventheid, 

waar door de beyde zyden van 

c © 49 m.j- 

dit 

I ne a ce Serpent un air diflinguê. 

Souvent la Nature revet les Brutes 

d'une parure exterieure, qu'aiment 

a contempler ceux qui s'occupent d 

PHifloire Naturelle; leur Beau & 

leur Toifon fournifent outre cela 

aux Etres doue's de raifon dequoi 

fe vêtir & fe garantir contre le 

froid , ou bien elle les fait fervir 

a S'autres ufages; la peau des Ser 

pens a pareillement fon utilité. 

La Queue des Serpens efl, d Ion- 

gueur egale de toutle corps, unefois 

plus longue que celle des Viperes, 

& fe termine plus en pointe; fa lon- 

gueur efl relativement d celle du 

corps de VAnimal comme un a cinq; 

en haut le long de Pêpine du Dos Pon 

appercoit une élevation notable & 

G tant

dit Dier juift verdeeld wor 

den. 

Wat nu aanbelangd de gedaante 

der Slangen over het geheel, een 

ieder weet, dat lang , rolrond, 

dun; van Poten, Vinnen, Vleu 

gels en uitterlyke oren ontblood, 

hun byzondere geftalte zy: de af 

beelding op de eerfte Plaat by de 

ze befchryving gegeven, en naar 

het leven zo juift mogelyk afgete 

kend, fteld onze Drentfche Slang- 

foort voor, waar door men zich 

een algemeen denkbeeld zal kun 

nen maken, betreffende de even 

redigheid der delen, en hoedanig 

dezelven onderling tot malkander, 

of in welker voegen de Kop en 

Staart tot het Lichaam ftaan. 

( ® 50 © ) 

. Ik 

teint foit peu en crête, la quelle fépare 

exaclement les deux cótés de cetAni- 

mal. 

Pour ce qui efl de la figure des 

Serpens iperfonne nignore qiiils font 

longs, cylindriques, effilès; quilsnont 

niPattes. ni Nageoires, niAiles, 

ni Oreilles externes, que ceft en 

ceci que confifle leurformeparticulie 

re. Larepréfentation, quefenaidon- 

née dans la première Planche, quiac- 

compagne cette defcription, 6? laquel- 

le a êté desfinêe d'après Nature ausfi 

exaclement qu'il a êtéposfible, nous 

fait voir Vefpéce de Serpent du Pays 

de Drenthe,par oh Vonpourrafefor~ 

mer une idéé générale de laproportion 

des parties & de leur pofition relati- 

ve, commepar exemple celle de la Tête 

de la Queue avecle refledu Corps. 

II

Ik moet hier echter doen op 

merken , dat het Wyfje voor dat 

deze haar Eyeren gelegt heeft, dik 

ker is, (V) dan na dien tyd; ge- 

lykerwys ook een ingezogen of 

doorgezwolgen Vogel, Muis of an 

der Diertje, de Slang merkelyk ver 

dikt en ronder uitzet; dan deze 

toevallige verandering in de ge 

daante van het Dier, behoefd 

geene verandering in de befchry- 

ving van de natuurlyke geftalte te 

geven. 

Die genen myner Lezers, die 

zich met de befchryving en afbeel 

ding der uitterlyke gedaantens van 

onze Slangfoorten niet kunnen 

C © 5* ® ) 

ver- 

CO Ik heb Wyfjes Slangen gehad die 

vier duim dik waren. 

I // faut pourtant que je fajfe re- 

mar-quer dans eet endroit, que la Fe- 

melk, avant qu'elle ait pondu fes 

Oeufs, (r) efl plus groffe qu'aprés 

ce temps ld, fiP que le Serpent devient 

beaucoupplus gros, &> plus arron- 

di,lors qu'il a avalé un Oifeau, une 

Souris ou quelqu'autre Animal; 

mais ce changement accidentel dans 

la figure du Serpent, nen exige au- 

cun, dans la defcription de fa confi- 

guration naturelle. 

Ceux de mes LeSteurs, que la de 

fcription & la repréfentation de la 

figure exterieure de nos efpéces de 

Serpens ne fgauroit fatisfaire, mais 

qui 

'CO ?ai eu des Serpens Femelles qui a- 

voient quatrepouces d'epaijfeur. 

G 2

C © 5* © 

vergenoegen, dan teffens willen 

onderrigt zyn van de fchikking 

der graatachtige Beenderen, en 

van de legging en gedaante der in 

wendige delen der Slangen, kun 

nen dezelve afgebeeld en befchre- 

ven vinden, by SEBA O)' 

C h a _ 

RAS (0? BLASIUS O), en VA- 

LENTINUS (ju) en anderen. 

Al- 

(j) Thefaur. Tom. 11. Taè. 106. />ag. 

10c* Tab., 107. pflg. 114- Tab. 109. pflg. 

117. 

(ï) Nouvelles expenences fur la Vipere 

edit. a Paris 1672. 

(u)'Anatome Animalium.,Tab. LX, 

(v) Ampbitbeatrum Zoötomicum. Setl. 

cxrv. Tab. LXXXV. SEVERINOS vipera 

Pbytbiala. AMBROSINUS de Serpente. Ik heb ^ 

snyne Lezcren, rakende het inwendige 

der 

qui veulent être inftruits en même 

temps de l'arrangement des Os ou 

des Arrêtes, & de la fituation de 

même que de la figure des parties 

internes des Serpens, peuvent trou- 

ver cellesci reprefentées & decri- 

tes dans les o.uvrages de SEBA (Y), 

CHARAS (t), BLASIUS (U) , VALEN- 

TINUS (y), & dans ceux d'autres 

Ecrivains. 

• II 

(s) Thefaur. Tom. 2. Tab. 106. pag. 

109. Tab. 107. pag. 114. Tab. 109. 

pag. 117. 

(t) Nouvelle experiences fur in Vipere 

edit. de Paris 1672. 

(u) Anatome Animal. Tab., LX. 

(v) Amph. Zoötom. SecSt, CKIV. Tab. 

LXXXV. 6f SEVERINÖS vipera Pbytbiala. AMo 

EROSINUS de Serpente. J'ai préféré de ren- 

voyer mes Lefteurs d d''autres Ecrivains,pour, 

ce.

Alleenlyk moet ik hier by aan 

merken, dat de tweehoofdige en 

foortgelyke Wanfchepzelen onder 

de Slangfoorten, by ALDROVAN- 

DUS , JOHNSTON , VALENTINUS , en 

meer andere over de Dieren han 

delende oudere en jongere Schry- 

vers, voorgefteld, geene andere 

begaanbaarheid hebben, dan al 

leen in de verbeelding dier Schry- 

veren, tot wiens onuitwisbare 

fchande het verftrekke, de Na 

c m 53 © ) 

tuur , 

der Slangen, liever tot andere S'chryvers 

// faut feulement qifonfaffe en- 

core at tention, que les Monftres a 

deux têtes ou d'autres de ce genre 

entre les Serpens, -qu'on trouve 

decrits chez ALDROVANDUS , JOHN 

STON, VALENTINUS £? plufieurs 

autres Auteurs tant anciens que 

modernes qui traitent des Ani 

maux , exiflent uniquement dans 

l'imagination de ces Ecrivains, au- 

quels il fera toujours réputè d' 

honte d'avoir dépeint la Nature, 

comme 

ce quiregarde la cenformation interieure des' 

willen heen wyzen, dan deze Verhande Serpens, plustct que de rendre cette DiJJerling, 

door het by voegen van meerdere lation trop chére, en y ajoutant plus de 

Platen, al te koftbaar te doen worden, üanches; je my crois d'autant plus auto- 

waar toe ik te meer vryheid vinde, om dat 

ifé, d caufe que ces Auteurs ont dicrit £? 

de inwendige delen tamelyk nauwkeurig ) 

eprêfenté ajfez eiaÜement les parties in-, 

by dezelven zyn afgebeeld en befchre- t 

wnes de ces Animanr. 

ven. 

G 3

tuur, als gebrekkig in de keur ha- 

rer voortbrengzelen aftemalen, 

en dezelve met wanftallige We 

zens te willen verryken: de po 

ging om des Scheppers oneyndige 

magt en goedheid te berispen, is 

niet alleen vermetel, maar ze is 

ook ongeoorloofd en ftrafbaar. 

Sommigen dezer Ringflangen in 

deze Landfchap gevonden wor 

dende , hebben meer dan vier voe 

ten langte, egter zyn die van drie 

voeten gemeener, en van deze 

laatfte langte is myn voorwerp, op 

Plaat i. afgebeeld. 

De Ringflang heeft geen zoge 

naamde Honds, Wolfs of Slagtan 

den , en is jegens dit gemis zeer aan- 

merkelyk van onze Adders, op 

de tweede Plaat voorgefteld, on- 

derfcheiden. En 

C ®'54 ® ) 

comme fautive dans le choix de fes 

produclions, & de vouloir l'enri- 

chir d'etres monflrueux: les ef- 

forts, qiiils font pour trouver de 

qtioi critiquer la toutepuiffance S? 

la bonté infinie du Créateur, ne font 

pas feulement témeraires, mais ïlli- 

cites punisfables. 

Qjtelques unes de ces Couleuvres d 

anneaux, qu'on trouve dans ce Pays, 

ont plus de quatre pieds de long, 

on en voit cependant plus fouvent 

qui rien ont que trois, & celui 

que fai reprêfenté dans la Planche i. 

efl de cette longueur. 

La Couleuvre d anneau n'a point 

de Dents canines, fe diflingue 

princïpalement, par le manque de 

ces Dents, des Vipères, repréfentêes 

dans la Planche 2. 

Et

C © 55 © ; 

En overmits nu deze Tanden 1 

Etpuisque ces Dents fervent uni- 

alleen dienen, om het vergifti- I 

quement d faire paf er dans la playe 

gende Sap in de gebetene wonden j 

faite par la morfure de VAnimal le 

te brengen en met het bloed te ver 

fuc vénimeux, & Vy mêler avec le 

mengen; zo kunnen wy de Ring- 

fang; nous ne pouvons placer la Couflang 

in den rang der venynige en 

leuvre d Collier parmi les Animaux 

fchaadbare Dieren geen plaats ge 

vénimeux £F nuifibles, d'autant 

ven; zy zyn van vergift ontbloot. 

qu'elle efl prive'e de tout venin.. 

Dan of fchoon de Ringflang 

Cependant, quoique la Couleuvre 

geene vergiftigende vermogens be 

d Collier ne pof éde aucune faculté 

zit, zo gebeurd het echter wel 

venimeufe, il arrivé de temps d au- 

eens, dat, wanneer dit Dier getre, 

lorsque eet Animal efl irrité, 

tergd, aangehitft en vertoornd zyn- 

igacê &> en colere , £? qull tdche 

de, en zich door byten tracht te le fe défendre en* mordant, que ' 

verweeren, de wonden door zy- , 'es plaies fakes par fes petites 

ne kleyne Tanden gemaakt en door Dents , £? infectées de fa falive 

verbolgen fpog bezoeteld, eenige t olèrique, senflamment & fe tumeontfteking 

en zwelling veroorzaa- j •ent, tout comme cela arrivé 

ken, even gelyk de beten van a la fuite des morfures de Chims 

kwaadaardige Honden, Kattenen o '* de Chats qui font en colere, & 

in I 

fur

in het byzonder de fteeken der 

Byën, pleegen te doen. 

Intuffchen zyn in het algemeen 

onze Landlieden zeer bevreeft en 

afkeerig voor alle Slangfoorten 

zonder uitzondering; de reden is 

voor handen: het vooroordeel 

houd alle deze Dieren verdagt. 

LÉMMERI zelve geloovde datze al 

le vergiftig waren, of fchóon de 

Ontleed, en Scheykunde, en in het 

byzonder de Ondervinding, het te- 

gengeftelde overtuigend zeker be- 

wyzen. 

De Slang heeft daarentegen een 

meerder aantal van kleine fcherpe 

Tandjes, haakswyze naar de Keel 

omgebogen, waar door het eens 

gegrepen aas belet word terug te 

keeren. Daar is er die het getal 

c © 56 ©) 

dezer 

fur tout aprés les piquures des A- 

beilles. 

Ceci riempêcke pas, qu'on n'ait 

dans ce Pays en gènêral beaucoup 

de frayeur £P d'averfion pour 

toute efpéce de Serpens fans ex- 

ception; en voici la raifon: le 

préjuge' rend tous ces Animaux 

fuspecls. LEMERI même croyoit 

quïh étoient tous vénimeux, quel 

que T Anatomie, la Chymie & fur 

tout ï Expérience prouvent inconte- 

flablement le contraire. 

La Couleuvre en revenche a un 

plus grand nombre de petites Dents 

pointues, courbèes enforme de crochets 

vers le Go fier, par le moyen des quel 

les il efl imposflble a l''appas une fois 

faifl de fe retirer & de s'echapper. 

II

dezer Tandjes op twee-en-negen 

tig bepalen, gekaft in vier boven 

en twee naaltmalkander gelegen 

.benede Kaken: deze kleine Tand 

jes zyn, in dezeSlangfoort, in dier 

voegen gefchikt, dat ze malkan 

der in iedere ry vervangen, gelyk 

de Tanden van twee naaftmalkan- 

der geplaatfte Zagen. 

De Adder het vermogen heb 

bende om door zyne vergiftigende 

Tanden de prooy te doden, heeft 

minder werktuigen nodig om de 

pogingen te wederflaan , die de 

gevangene Dieren nooit nalaten tot 

derzelver verlosfing aan te wen 

den. 

( © S7 © ) 

De Slang onderfcheid zig ook I 

La Couleuvre fe diflingue ouire 

nog van den Adder, door eene I < 

ela de la Vipere par une autre parande- 

f 

H tkU' 

( 

II ya des Auteurs qui firent Ie nom 

bre de ces petites Dents d quatre 

vingt douze, enchafées dans quatre 

Machoires fupêrieures &> deux in 

férieur es: ces petites Dents font ran- 

gées de telle manier e dans cette efpéce 

de Serpent

andere aanrnerkelyke byzonder- 

heid;zy baard geen levendige Jon 

gen, maar zy legd Eyeren, en het 

Is daarom dat men de laatfte ba 

C © 58 © ) 

rende , en de eerile eyerleggende Cculeuvr.es. ovipares. 

noemd. 

Eenmaal in het jaar worden er ter 

gelyker tyd door onze Ringflang 

veele Eyeren gelegt, welker aan 

tal door fommigen onzer Inwoon- 

ders wei op feftig word begroot, 

of fchoon ik er nooit meerder dan 

om de dertig van eene teeld heb 

kunnen bekomen; en deze verme 

nigvuldiging zoude doch ook toe- 

reykende genoeg zyn, om in min 

der dan een eeuw den geheelen 

Aardkloot met deze Dieren te 

doen bedekken, had de wyze 

Schepper der Natuur door geene 

andere 

ticularité remarquable; elle nenfan 

te point de Petits vwans, mais 

elle pond des Oeufs, cefl pour cela 

quon nomme ce//ec/vivipare. les 

La Couleuvre d Collier met bas 

plufieurs Oeufs d lafois, unefois 

par on; quelques habitans de ce pays 

font monter le nombre de ces Oeufs 

d foixante, quoique je nen aie ja* 

mais pu obtenir d'avantage d\ine 

feule couvêe qu'environ trente; 

cette multipiication feroit plus que 

fuffifante pour couvrir de ces A- 

nimaux, dans moins d'un fiecle, 

tout notre Globe terreflre, ft le 

fage Cre'ateur de la Nature, neut 

pré.

andere fchikkingen zulks voorge 

komen: immers de Voorzienig 

heid draagd op veelerley manie 

ren zorge, om in de behoeftens 

der verfchillende Schepfelen te 

voorzien; de Slang op Muifen, 

Mollen, enz. aazende, ftrekt 

insgelyks tot voedzel voor andere 

Dieren. 

Alle deze Eyeren zyn in een 

vliesachtige en naar een darm ge- 

lykenende Buis befloten, dewelke 

agter ieder Ey is toegeknepen, 

invoegen deze Buis als eene aan- 

eengefchakelde ftreng van Eyeren 

uitmaakt, welke flreng echter in 

twee deelen is van een gefchei- 

den; want aan ieder zyde van de 

ingewanden der Slangen is een by- 

c © 59 m) 

zon- 

prévenu cela par d''autres arran- 

gemens; car affürèment la Pro- 

vidence prend foin par plufieurs 

moyens de pourvoir au befoin des 

différent es Crëatures; le Serpent? 

qui fe nourrit de Souris & de 

Taupes, fert d jon tour iïaliment 

& de proye a d'autres Am- 

' maux. 

Tous ces Oeufs font contenus 

dans un tuyau membraneux res- 

femblant h un inteftin, qui efl 

refferré derrière chaque Oeuf, 

de forte que ce tuyau forme une 

efpéce de cordon d? Oeufs a chai- 

nons, qui efl cependant divifé en 

deux portions; car de chaque co- 

té des entrailles d'un Serpent 

fe trouve un Ovaire particulier; 

H 2 quoi-

zonder Eyerftok O); dan men 

vind dikwils dat de eenezyde veel 

mesr bevruchte Eyeren dan de an 

dere bevat. 

Wanneer men deze Eyerbuizen 

in vogt hangende bewaard, fchynd 

het vermogen van toetrekking te 

verdwynen, immers de Buis ver- 

wyderd, en de Eyeren zakken ee- 

nigermaten door. 

Ik heb een gedeelte dezer Eyer- 

ftreng op de eerfte Plaat, agter 

den Boom, in diervoegen doen 

afbeelden, gelykerwys men de 

zelve in het najaar aantreft; men 

kan 

C © 60 © ) 

(n>) Zie G. BLACICS Anatom. Anima. 

(w) Voyez BLACIUS Anat. Animal.. 

Mum. Tab. ix. SEBA Thefaur. H. P. Tab. 

Tab. ix. SEBA Tbef. 11. P. Tab. 109. 

109. VALENTINI Ampbitbeatrum Zoöto- 

VALENT. Ampb.. Zoötom. Tab. LXXXY. 

mkum. Tab. LXXXV. 

quoiquon trouve fouvent plus 

d''Oeufs fecondês dun co té que de 

l'autre (w). 

Lars qu on conferve ces Ovaires 

fuspendus dans de la liqueur •> leur 

force contraclile parelt fe perdre, 

car le Tuyau fe dilate, &. les Oeufs 

fe raffemblent en quelque fagon vers 

ie fond. 

yal fait repréfenter une portion 

de eet Ovaire fur la première 

Planche , derrière YArbre, tout 

comme on le trouve en auiom- 

ne; on peut ausfi le voir repré- 

fentê

kan deze ook afgebeeld vinden by 

SEBA (V). 

Deze Slangen eyeren zyn by de 

legging omtrent zo groot als klei 

ne Olyven, dan zy zwellen door 

broeying overeenkomltig de aan- I 

groeying van de Vrucht (y); zy 

zyn langwerpig rond, niet puntig 

toelopende, blauw-wit van kleur, 

de Schaal is van geen kalkaartige 

hoedanigheid , dan aan geweekt 

Perkement niet ongelyk; de be 

vruchte Eyeren zinken, en de an 

dere dry ven in het water. 

- Ieder van deze Eyeren bevat 

eene jonge Slang, dewelke opge 

00 Thefaur. n. P. Tab. xv. n. 4. 

cm © > 

rold 

(y) Plaat I. op de voorgrond is een 

liggend Ey in deszelvs volkomene grote 

afgebeeld,. 

Jenté dans VOuvrage ae SE 

BA C'x). 

Ces Oeufs de Couleuvre nouvel- 

lementp'öndws, ont apeu pres la gros- 

feurffunepetiteOlive, mais par F in- 

cubation ils grosfijfent q proportion 

de V acroiffement de PEmbryonQf); 

ils font oblongs, ne fe terminant pas 

en pointe, ff une couleur Manche ti 

ran t fur lebleu; la Coquenefl point 

' d'une fubjïance calcaire, mais res- 

femble affez Men a du vèlin mouillé. 

Les Oeufs fecondés coulent dfond,- 

mais les autres flotent dans Peau. 

Chacun de ces Oeufs contient une 

jeune Couleuvre, entortillèe fur foi 

(x) Thef. 11. P. Tab. xv. n. 4. 

même 

Cy) Dans la Planche I. fur le devant eft- 

reprefenté un Oeuf, csuché A plat g> de- 

grandeur parfaits. JJ 3

old in dezelve legt, met de Kop 

midden doorgeftoken , invoegen 

als op de eerfte Plaat. is afge 

beeld (2), zynde met eenNavel- 

ftreng aan de Moederkoek 

een klein geel lichaam , vaftge- 

hegt. 

P. LABAT verhaald, dat hy 

Slangeneyeren gezien heeft, die 

ieder dertien., veertien of vyftien 

jonge Slangen bevatten (bb): en 

dit verhaal fchynd zelvs op den 

geeft van anderzints kundige Man 

nen een verbyflerende kragt te oe 

fenen , immers door het gebruik, 

(2;) Hangende, als aan een draad ge 

regen, aan den Boom. 

(afl) Placenta. 

het 

' (bb) Rcyzen naar dc Franfche Eylan-. 

,dcn in Amcrka. -3de Deel,, bladz. 62. 

même SP dont la Tête- traverfe 

le centre du cercle quelle forme 

eomme m le voit d la Planche I. 

(z) elle efl attachêe par le moyen 

d'un cordon ombillcal a lArrière- 

faix (aa), qui efl un petit corps 

jaune. 

Le P. LABAT rapporte-, d'avoir 

vu des Oeufs de Couleuvres, qui con- 

tenoient chacun treize, quatorze 

ou quinze jeunes Couleuvres (b): 

cette narration femble avoir- fait 

une impresflon prodigieufe fur Tes 

prit de Gens tailleurs tres fcavans; 

car par fufage, qu'ils font de cet 

(z) Pendant d VArh-e, eomme ;enfiiée a 

(aa) Placenta. 

(bb) Voyages aux IJles Francoifes de 

l'Amerique, Tom. 3. pag. 6%. 

te

het geen zy van dit verhaal ma 

ken , overeenkqmftig met de waar 

heid gekeurd te 'worden; de on 

dervinding leerd echter aan de On 

derzoekers der natuurlyke voort 

brengzelen , dat ieder Ey van de 

4 eyerleggende Dieren niet meer 

dan maar een jong Dier bevat, en 

ook met geen mogelykheid meer 

bevatten kan* nu is er niets waar 

achtiger , dan dat de Natuur al 

toos ,. zo wel in het Ooften als in 

het Wellen, eenvormig werkt, en 

men heeft in het Noorden geene 

andere Natuurwetten dan in het 

Zuiden*. 

De jonge Slangen uit de Eye 

ren komende , zyn omtrent vier 

ofvyf duimen lang, en hebben 

C © 63 © D 

een. 

te obfervation, il parelt, quih la 

croyent conforme d la verité; 

Vexperience apprend cependant d 

ceux qui examinent les produ&ions 

de la Nature, qje chaque Oeuf 

des Animaux ovipares ne contient 

qu"unfeul Embryon, fip mêmeqiCileft 

imposfible , qiïil-en conticnne d'a- 

vantage; or il iïy a rien de plus* 

certain, ft non que la Nature- 

( °P ére 

teujours uniformement dans 

un Pays eomme dans un autre, 

& que les loix de la Nature* 

dans les Contre'es bore'ales ne dif 

férent point de celles qu elle ob- 

ferve dans les Pays meridio,- 

naux. 

Les jeunes Couleuvres quittanf 

leurs Oeufs, font d peuprés de la 

longueur de. quatre ou cinq pouces , •

•een dikte aan de dunfte Pennen- 

fchagten gelyk. 

Onze Slang heeft de gewoonte 

heur Eyeren in Mefthopen, by 

zonder in Schapenhokken, te leg 

gen , waar in de Landlieden maan 

den agter een volgenden , dunne 

heyden Zoden, (Plaggen ge 

noemd) boven op de Meft van 

de vorige dag en nagt gewoon 

zyn te werpen, ten eynde aan 

die Zoden de kragt van de Meft, 

door de broeying mede te dee- 

len, en het bemeften der Zaay- 

landen daar door gemakkelyker 

tte maken (cc). Nu tuffehcn deze 

Zo- . 

(cc) Dit laatfte is het eenigfte nut, 

tiet geen deze bewerking te weeg brengd, 

onge- , 

& de la grojfeur iïune plume & 

ecrire des plus Jines. 

La Couleuvre d Collier pofe 

ordinairement fes Oeufs fur des 

tas de fumier, ê? furtout dans 

des Parcs de Brebis, dans les 

quels les Payfans ont coutume de 

jetter, pendant des mois de fuite, 

des Mottes munies de bruyere, 

(nommées en Hollandois Plaggen) 

fur le fumier du jour & de la 

nuit préce'dente, afin de commu- 

niquer d ces Mottes la vertu du 

fumier lorsqdil commence d sV- 

chaujfer , & d'avoir par la plus 

de facilitê de fumer les Terres la- 

bourables (cc). Cefl donc entre 

ces 

(cc) C'eft la l'unique utilité qu'on re- 

Ure de ce tramil s 

quoiqu'ily alt des Fer. 

miers $

Zoden of Meftvaaken leggen de 

C © 65 © ) 

Slan- 

ongeacht fommige Boeren in het denk 

miers, qui penfent que par cette manoeubeeld 

ftaan, even als of zy door deze 

vre, ilspeuvent non feulement augmenterla 

hehandeling, de Meft niet alleen in hoe 

quarttité du fumier , mais même accroitre 

veelheid vermeerderen, maar ook tefFens 

la vertu qu'il a de fertilifer les Terres; 

derzelver vruchtbare vermogens bevor 

mais il efl inconteflable cue la -vertu du 

deren kunnen; daar het intuffchen onbe- 

fumier fe repand d proportion de la quantwiftbaar 

zeker is, dat de kragt der meft 

tité de Taille, de Terre ou de Mottes de 

evenredig verfpild word, naar maten der 

Bruyéres qu'on y entremé.'e. Le Mar 

hoeveelheid van Stroo, Aarde of Heydequis 

TÜRBILLY dans les memoires fur 

zoden, die men onder dezelve vermengd. 

les defrichemens, croit cependant, que 

De Marquis TDRBIIXY in memoires fur les 

ce procédé pour faire du fumier artificiel, 

defrichemens, mzend echter, dat deze be 

n'ejl pas d rejetter; les Mottes s'imbibewerking 

om konft-Meft te maken, niet 

roient des fels du fumier, qui fans cela 

te verachten zoude zyn ; de Plaggen of 

s'évaporent &P fe disfipent; je n'exami- 

Zoden zouden de zouten der Meft influrnerai 

point fi cette conjeBure efl conforpen, 

die anderzints uitwazemen en verme 

d la verité; il fuffit que Vexperience 

vliegen; ik zal niet onderzoeken of de 

prouve fuffifamment, que le fumier leplus 

ze gisling met de waarheid inftemd, dan 

pur 6? le moins mélangé, favorife le plus 

de ondervinding leerd genoegdoenend, 

dat de zuiverfte en onvermengde Meft, 

la fertilité. 

de vruchtbaarheid het meefte bevorderd. 

ces tas de Mottes ou de Fumier, que 

I 

les

Slangen meeft hunne Eyeren; en 

immers deze plaatzen fchynen ook 

eygenaartig gefchikt, om de uit- 

broeying der Eyeren te bevorde 

ren. ' Ik heb getragt de graad van 

hitte tot deze uitbroeying vereifcht 

wordende, te bepalen, dan ik heb 

hier in niet gefiaagd, om dat deze 

Schaapftallen eene zeer ongelyke 

hitte hebben, 't geen waarfchyn- 

lyk veroorzaakt word , overmits 

eenigen veel lager en vochtiger ge 

legen zyn, dan anderen; die, wel 

ken middelmatig bevochtigt wor 

den , zyn in het algemeen de warm- 

Ite; de reden is bekend; immers 

de ondervinding leerdons,dateen 

matige vochtigheid de broeying 

bevorderd; althans het fchynt my 

toe, dat de hitte tot de uitbroeying 

c m 66 ©) 

der 

les Couleuvres dépofent leurs Oeufs; 

eTautant que ces endroits ld pa 

rot (fent les plus propres a faire 

éclorre les Oeufs. jfai tdché de 

déterminer le de'grê de ckaleur re- 

quis pour les faire éclorre, mais 

je naipu y réusflr, d caufe qiiil 

regne dans ces parcs de Brebis 

une chaleur fort inêgale, occafion- 

nè vraifemblablement paree, que 

Yun efl fttué fur un terrein beau- 

coup plus bas & plus humide que 

Vautre; ceux qui font pasfable- 

ment humeclés, s'echaujfent ordi- 

nairement le plus, d caufe que, 

eomme nous le favons par expêrien- 

ce, une humidité modérêe favorife 

Véchauffement; du moins on ria 

pas befoin defuppofer, que la cha 

leur j qui efl abfolument requife 

pour

c m 6 7 m) 

der Slangen vol/trekt nodig, juift 

ar faire éclorre les Oeufs des 

niet in een hoge graad behoefd 

Couleuvres, doive être confidera* 

onderfteld te worden , nodig te 

ble, paree que la chaleur douce 

zyn,om dat dekoefteringderZon- 

du Soleil pendant quelques heures 

ne, geduirende maar eenige uuren 

du jour feulement, ou bien celle 

van den dag, tot uitbroeying dier 

des chiffons amaffés aux environs 

Eyeren, welke in holen van oude 

des Papeteries, paroit fuffire, pour 

• wallen en oevers gelegt worden, 

faire éclorre ces Oeufs, qu'on 

of de warmte van oude lompen 

by de Papiermolens, genoegzaam 

trouve dépofés dans des creux de 

vieux remparts ou fur le ri- 

blykt te zyn; inzonderheid fchynd 

vage; il flemble même, que, pour 

er zelfs geheel geen hitte nodig, 

om de reeds in het Ey geformeerde 

Slang te volmaken; de ondervinding 

heeft my dit geleerd, en 

deze immers laat even zo weinig 

twyfelachtigheden over, als de onichever 

de perfeéfionner la Couleuvre 

dé ja formée dans VOeuf, 

j 

'on puiffe fe paffer abfolument 

t 

Vune chaleur quelconque; ce qui efl 

c 

fezflngulier, &> c e que m'a appris 

ƒ 

experience, laquelle efl ausfi cer- 

feilbare waarheden, door de Wiskunde'zelve, 

betoogd. Mywiertwie, 

que toute vérité ine ont efla- 

b 

den eenige Slangen-Eyeren uit een 

kmant prouvée par les Mathémati- 

q 

m On m'envoya quelques Oeufs 

Scha 

1 

* de

Schapenftal gedolven, toegezon 

den, die ik in een doos op myn 

boekvertrek nederzette, voor 

nemens zynde, om dezelve by 

gefchikter gelegenheid, in een 

glas, met bederfkeerend vogt ge 

vuld, te doen; omtrent drie wee- 

ken na dien tyd, opende ik met 

dat oogmerk de doos, en zag niet 

zonder verwondering, dat de jon 

ge Slangen hunne eerfte woning 

C © 68 © s 

hadden verlaten, en zeer vlug over 

den bodem van de doos gints en 

herwaarts kropen. 

Men vind deze Eyeren in de 

Schapengallen of Melïvaalten, 

wanneer men die gedurende den 

Herfft en Wynmaand naar de ak 

kers , waar op de Winterrogge zal 

gezaayd worden, wegvoert: zom 

wylen 

: de Couleuvres qu'on avo'it nik és 

j $un pare de Brebis, je les renfer- 

mal dans une boete a ma Bibliothé- 

que, me propofant de les mettre 

h une autre occafiondans un ver 

re rempli d'une liqueur conferva- 

trice; dans cette intention fouvris 

la boete d peu prés trois femaines 

après, & je m'appergus non fans 

ètonnement, que les jeunes Couleu 

vres avoient quitté leur première 

demeure, & rampoient avec beau- 

coup de vitejje de coté £F d'autrc 

au fond de la boete. 

On trouve ees Oeufs dans les 

pares de Brebis ou dans les bacs 

de Fumier, lors quon les tranr- 

perte pendant les mois de Septem- 

bre 6? d'Oclobrefur lesChamps,fur 

lesquels on va femer du Seigle d'hi- 

vert

c m 6 9 

wylen vind men die Eyeren reeds 

ontledigt, en tevens veele jonge 

Slangen, die uit dezelve zyn voort 

gekomen. 

Wat aanbelangd de tyd en wy- 

ze hunner paring, de during hun 

ner dragt, de juifte tyd der eyer- 

legging, en hoe veele dagen, wee 

ken of maanden tot derzelver uit 

broeying nodig zyn, kan ik onge 

acht alle myne navorfchingen niet 

bepalen: een Onderzoeker van het 

gefchapene ontmoet veelmalen be 

letzelen, die hem omtrent fommi- 

ge dingen in het onzekere laaten, 

wanneer de Natuur voor ons heur 

geheime vertrekken noch niet ge 

lieft te openen; zy leid ons lang 

zaam ter fteilen toppunt, waarop 

deWysheidhaar Tempel heeft ge- 

ItichL 

®) 

ver: quelquesfois on trouve de ces 

Oeufs qui font dêjavuides, & en 

même temps plufieurs jeunes Couleu 

vres qui en font forties. 

Pour ce qui regarde le temps & 

la maniere de leur accouplement; 

la durée de leur portee, le temps 

précis de leurponte, combien de 

jours, de Jemaines , ou de mois il 

leur faut pour faire éclorre leurs 

Oeufs, je nefcaurois lefxer, mal- 

grê toutes les recherches que f ai fal 

ies a ce fujet. Celui qui veut ob- 

ferver foigneufement les êtres cfèés, 

rensontre fouvent des difficultès, qui 

le laijfent dans lt doutepar rapport 

a de certains articles ; lorsque la 

Nature nous. refufe encore Ventrèe- 

de fes cabinets les plusfecrets, elle 

ne nous conduit qua petitspasvers: 

I 3- k

llicht. Alleenlyk weet men, dat 

dit een en ander, gedurende de 

tyd , die de Bloey- en Herffl- 

maanden inüuit, (dd) gebeuren 

moet; en ik twyfele zeer, hoe 

veel men by fommige Schryvers 

daar van ook aangetekend vinde, 

of men betrekkelyk deze bedry- 

ven, weiiets met volkomene zeker 

heid , kundig zy; immers wanneer 

deze Dieren hunne natuurlyke vry- 

heid genieten, zyn ze zodanig 

vreesachtig, dat zy by de allerge- 

ringfte gewaarwording van Men- 

fchen of andere Schepfelen, die 

heur vervolgen, met zamen- 

C © 70 © } 

fpan-r 

(dd) Ik heb in het laatfte van Hooy- 

maand, Slangen geopend, diedeEyeren 

jQog by zich droegen. 

lefommet escarpéfurlequella Sagejfe 

a bdti fon Temple. On fait feule 

ment , que tout ceci dolt arrïver pen 

dant rintervalle du temps quil y a 

entre les mois de Mai & de Septem- 

bre inclufivement; (dd) 6? je dou- 

te fort, malgrè tout cequife trouve 

rapporti a ce fujetchez les Auteurs, 

quon ait la moindre certitude abfo- 

lue touchant tous ces procédés; car 

lorsque ces Animaux jouiffent de 

Uur liberté naturelle, ils font fi 

craintifs, que pourpeu qu'ils s'apper- 

goivent de Papproche des Hommes ou 

$ autres Creatures, qui lespour- 

fuivent, ils tdchent de s'enfuir 

de 

(dd) J'ai ouvert d la fin de Juillet des 

Couleuvres, qui contenoient encore des 

Oeufs. •

Ipanning van alle kragten trachten 

te ontvlugten. En wanneer men 

dezelve van hunne natuurlyke 

vryheid beroofd, fchynen ook tef- 

fens alle derzelver driften als ver 

doofd, en buiten werkzaamheid 

gefield te worden; alleen de ney- 

ging aan alle Schepfelen gemeen 

fchynd van de Dieren onaffchey- 

delyk, zy laaten geen poging tot 

C © 71 © > 

verkryging van derzelver verlore 

leur liberté perdue; &> c'ejl pour 

ne vryheid onbeproeft; om welke 

cela que la maniere, dont on dê- 

reden my de befchrevene wyze, 

op welke de Slangen zouden pacrit 

Vaccouplement des Couleuvres, 

ren, toefchynd, geen andere be 

ne me paroit rêelkment exijïer que 

gaanbaarheid te hebben, dan alleen 

lans Yimagination de tels Auteurs, 

in de verbeelding van Schryvers, • 

lui n'ont jamais obfervê la Na- 

die de Natuur zelve nooit hebben 

gade geflagen. De Natuurlyke His- t ue but ejl de compofer un Ro 

s 

torie behoorde nooit door de zul- t tan, ne devroient jamais iingé- 

* ken 

1 

de tout es leurs forces. Et lors 

qu'on les privé de leur liberté na- 

turelle, il femble qu'en même temps 

toutes leurs paf ons languifent & 

tombent dans Vma&ion; lefeul de- 

fir commun d toutes les Créa- 

tures paroit ne jamais quitter 

les Animaux; ils tent ent tous les 

moyens pof bles pour recouvrer 

ure elle même. Ceux dont Vuni- 

rer

ken misbruikt te worden, welker 

oogmerk zich alleen bepaald tot 

het fchry ven van een Roman. 

ARISTOTELES, 00 

( ® 7» © ) 

e n d i e h e m 

zonder eygene nafpeuringen ge 

volgd zyn(ƒƒ), geven onseenbe- 

fchryving van de wyze hunner pa 

ring. VALENTINUS , (gg) CHARAS 

(bV) en anderen, hebben er een te 

kening van gemaakt,en taftbare on 

waarheden in de befchry vingen by- 

gevoegd. P. LABAT QÏ) verzekerd 

ons, 

(ee) Hifloria Animalium, lib. v. cap. 4. 

(ƒƒ•) PLINIUS Hifi- Nat. Lib. x. cap, 

82. 

(gg) Ampbitbeatrum Zootomicum Tab. 

LXXXV 1. Fig. 3- 

(bib) Nouvelles experiencesfarla Vipere. 

op de Tytelplaat. 

(ii) Reyzen, 3^ 

D e e l 

' 

b L ö 7 

' 

rer d'êcrire Jur V Hifi oir e Natu 

relle. 

ARISTOTE , (ee) fi? 

c e w x 

fes Seclateurs qu'v riont fait eux 

mêmes aucunes recherches, ( ff) dé- 

crivent la maniére dont les Couleu 

vres saccouplent. VALENTIN , (gg) 

CHARAS Chh) & d'autres en ont 

laijfé des figures, & ont fait ent r er 

dans leurs defcriptions des fauffetès 

palpables. Le P. LABAT (ii) nous 

(ee) Hifi. Animal. lib. 5. cbap. iv. 

afifure 

(ff) PLINE Hifi. Naturelle Hv, x. 

cbap. 82. 

(gg) Ampbitbeatr. Zo'ótomic. Tab. 

LXXXV 1. Fig. 3. 

(hh) Nouvelles experiences fur la Vipért, 

fur le frontispice. 

(ii) Voyages, Tome 3 page 61.

ons, de paring dezer Dieren zel 

ve gezien te hebben; zy waren 

kabeltouwswyze door een geflin- 

gert, en met het derde deel hun 

ner lengte opgericht, fyfelende en 

fchuimbekkende als razende en 

vergramde Dieren; waarlyk een 

zonderlinge wyze van liefkozen. 

Veelmalen heb ik de gevangene 

Slangen in een ruimeKift mèt'gki 

fen befioten, verfchillende Infec- 

ten, Muifen, Vogels, Melk, Water, 

Plantgewasfen, Meel, Zemelen, 

Brood, Aarde en Zand aangebo 

den; zy onthouden zich geheel en 

al van eenig voedzel te nemen (kk), 

C 0 73 © ) 

en 

(kb.) WATSON verzekert, dat de be 

zwangerde Wyfjes zouden eten. Zie 

zyncDierlyke Waereld, bladz. 275. 

de fes propres yeux Vaccouplement 

de ces Animaux; ils etoient entor* 

tillês enfemble eomme un cable fip 

s'êléveient en Pair du tiers de leur 

longueur, fifflants fi? écumants eom 

me des Animaux furieux ê? irri- 

tès; voild vraiment une fagon fm- 

guliere de fe careffer. Souvent fai . 

offert aux Couleuvres que favois 

enfermêes dans une grande caiffe 

vitrée, diffêrens fnfecles, des Sou 

ris, des Oifeaux, du Lait, de 

VEau, des Plantes, de la Fari- 

ne, du Son, du Pain, de la Terre, 

& du Sable;mais elles s'abfliennent 

abfalument de toute nourritureQ±), 

& 

(lek) WATSON ajjure, que ks Couleu 

vres, qui font pleines, mangent. Voyez 

fon Monde Animal, page 275. 

TC

en kunnen echter z'onder diens ge 

bruik lange in het leven blyven, 

en wel zo lange tot dat zy ganfch 

vermagerd en uitgeteerd, einde- 

iyk hunne langzaam afnemende 

kragten geheel verliezen, en fter- 

ven. Zeer verfchillende is de uit- 

geftrektheid van den tyd, dat de 

Slangen in de gevangenis leven; 

meermalen heb ik deze Dieren fes 

maanden levendig bewaard, fom- 

migen leevden geen eene maand; 

dit verfchil in de during moet men 

myns erachtens voornamentlyk 

afleyden uit hun flaat van minder 

of meerdere vettigheid, waar in 

zy, gevangen wordende, zich be 

vinden ; of aan het minder of meer 

der Aas, het geen zy op dien tyd 

in de Maag nog onverteerd heb 

C © 74 © > 

ben; 

& peuvent cependant refter long- 

temp-en vie malgrè cette abflinen- 

ce, même jusqua ce qvt êtant entie- 

rement émaciées £? épuifées, elles 

perdent a la fin. toutes leurs forces, 

qui- decroisfent lentement, &fimjfent 

de vivre. La durée du temps, que 

les Couleuvres, quon tient enfiermêes, 

peuvent refler en v'te, varie confide- 

rablement; je les ai gardées en vie 

plufieurs fois pendant fix mois de 

fuite, cTautres ne vivoient pas un 

mois; je crois qu'on dolt attrïbuer 

cette difference de durée principa- 

lement d ce, qu'elles [ont plus ou 

moins engraiffées lors qu'on les 

prend, ou Men d la plus ou 

moins grande quantité de nour- 

riture non encore digérée, quelles 

ont alors dans Veflomac, & dont 

la

en; en deze fpysvertering ge- 

fchied langzaam, dit biykt uit de 

geringe hoeveelheid der ontlas 

ting, die eveneens als by de Vo 

gelen op geen twederley wyze, 

maar beyden te gelyk gefchied. 

Dikwils heb ik en anderen in 

geopende Slangen, verfchiïlende 

bloedloze Dieren, insgelyks Mui- 

fen, Vogels, Kikvorfchen, ja zelfs 

Mollen, Hagediflen , Rotten en 

diergelyken gezien, met het hoofd 

naar de ftaart der Slang, en met de 

poten by langs het Jyf uitgeftrekt 

leggende. Ja dikwils moet men 

zich verwonderen, wanneer men 

acht' flaat, hoe zulk een dun en 

rank Schepfel, door zuiging,Die 

ren kan doorzwelgen, welkers 

, middellyn de middellyn der Slan 

C © 75 © ) 

gen 

la digeflion fe fait lentement, 

ce qui paroit par le peu d'excre- 

mens qu'elles évacuent, ce qui ar- 

rive chez elles tout eomme chez 

les Oifeaux , par un feul cou 

loir. 

?fai trouvé fouvent dans des Cou 

leuvres que favois ouvertes, aus- 

fi bien que d'autres Obfervateurs, 

diférens Infecles, de même que 

des Souris, des Oifeaux, des Gre- 

nouilles, même des Taupes, des 

Lézards, des Rats &'d''autres Ani 

maux femblables, tournés avec leur 

tête vers la queue de la Couleuvre & 

etendus avec leurs pattes appliquêes 

le long de leur corps. Ona fouvent 

lieude s'étonner,lors qu'on rêfléchit, 

qu'une Crêature d'une taille fi dé- 

liêe & fijïne puijfe avaler, en fugant, 

K 2 des

gen veelmalen bevat; want zy 

hebben geen vermogen om met 

hunne achterover gebogene Tand 

jes te kunnen kauwen ; maar de 

Hals van de Slang is uit zeer uit 

rekkende en fterke Spieren, tot 

deze doorzwelging nodig. zamen- 

gefteld :-ja nimmer doch ontbreekt 

het de Dieren aan werktuigen, 

die altoos eygenaartig gefchikt zyn, 

om zodanig voedzel naar de inge 

wanden te brengen, 't geen dege- 

fteltenis hunner Magen toelaat te 

verteren, en insgelyks aan geen 

vernuft om het Aas in diervoegen 

te fchikken, dat het zonder hin 

der kan doordringen. Het onbe- 

grypeïyk Beleid, Goedheid en Al- 

magt van den Schepper , zyn 

o.ok taftelyk kenbaar in het 

C ® 76* ® > 

Spier- 

des Animaux dont le diamétre fur- 

paffe beaucoup celui des Couleuvres ; 

car elles nont pas lafacultê de pou- 

volr mdcker avec leurs petites.Dents 

recourbées en arriére, mais en re- 

venche, leur Col efl compofé de mus- 

des tres fort s S faciles a sètendre-, 

qui leur font tres nèceffaires pour 

pouvoir avaler: ainfl Ton volt que 

les Animaux ne manquent jamais- 

d'organes propres a donner paffage- 

aux alimens que la conftitution de- 

leur Fflomac leur permet de di- 

gerer, ni dlntelligence pour ar- 

ranger leur Proye de fagon qu 1 

el 

le puiffe pajfer fan-s peine. La 

Sageffe, la Bonté & la Toute- 

puiffance incomprehenfible du- 

Createur, fe manifeflent auffl tres 

dlflinclement dans ' F'arrangement 

milSQU:-

Spiergeftel der Slangen- hal 

zen. 

Nooit heb ik eenige overblyf- 

zelen van kruiden, althans die nog I 

onverteerd en kenbaar waren, in 

de Maag der Slangen gevonden; 

ik vermoede echter, dat zy eenige 

Plantgewasfen en Vruchten, of tot 

voedzel, of ter bevordering van 

de fpysverterïng gebruiken. 

Sommigen onzer Landlieden 

verzekeren my, dat de Slangen 

geene gelegenheid laten voorby- 

gaan, om de Melk- en Roomva- 

ten te bekruipen, en zich met het 

gezegend voortbrengsel der Run 

deren te vergasten, ja zelfs dat zy 

de leggende Koeyen dikwils zou 

den uitzuigen. 

. De Slang, is. de vlugfte van de 

c m 77 ® 3 

drie 

musculaire du Col des Couleu 

vres. 

Je nai jamais trouvè dans l'E- 

jlomac des Couleuvres quelques re- 

fles de Plantas, pas du moins qui 

fufent entiéres- & reconnoiffables; 

jefoupgonne cependant, qü'elle?man 

gent quelques Plantes &> quelques 

Fruits, foit pour fe nourrir ou 

pour aider d la digefrion. 

Quelques uns de nos Habitans 

de la campagne niont afüré, que 

'les Couleuvres ne nègligent aucune 

occafion de slnfmuer dans les vafes 

remplis deLaitou de Crème, &> defe 

régaler de cette liqueur délicieufe dont 

nos Vaches nous enricbifent, &> que ' 

fouvent même elles trayentles Vaches, 

\u'elles trouvent couchéespar terra. 

La Couleuvre efl la plus vive des 

K 3, trois

c m 78 ® ) 

drie verfchillende foorten -dezer ] 

• Dieren, die wy in dit Landfchap 

Vinden; byzonder wanneer zy 

zich in het water bevind; dan zy 

is ook te gelyk vreesachtiger; 

waarfchynlyk is zy kundig van 

haar onvermogen om te kunnen 

befchadigen; de vrees doch word 

door een befef van zwakheid ge 

boren; intiuTchen blyft het waar 

achtig, dat de Natuur altoos het 

gebrek van vermogens door an- 

,dere eygenfchappen vergoed, die 

met het gemis gelyk Haan. 

Zy houden zich meefl in Wey- 

de- en Hooylanden, in Hagen en 

lage Bofchadien op. 

In het algemeen is men hiervan 

gevoelen, dat de Ringflang in geen 

vriendlchap met den Adder leevd; 

waar- 

trois efpéces de Serpens qu'on ren 

contre dans ce Pays; fur tout 

lors qu'elle efl dans Veau; mak 

elle efl aujfl la plus craintlve; peut- 

être qu'elle connolt fon impuiffance 

d nuire; car la crainte provient 

d'un fentiment intérieur de foi- 

blejje; quoiqull foit certain, que 

la Nature dedommage toujmrs du 

manque de facultés par d'autres 

propriités-, qui équivalent a ce de- 

faut. 

Les Couleuvres habitent commu* 

nement les Paturages & les Prai 

ries, les Hayes & les Buijjons. 

ld ïon croit ajflez généralement, 

que la Couleuvre a Collier vit en 

inimitié avec la Vipere; il efl 

: • vrat-

C © 79 ® ) 

waarfchynlyk verflind de laatfle de vraifemblable, que celle-ci dévore 

Jongen van den eerfte: ter plaatze les petits de la Couleuvre: la, ou 

daar zich veele Adders ophouden, j il fe trouve beaucoup de Vip er es, 

worden weinig Slangen gevonden, on rencontre fort peu de Couleu 

en men heeft opgemerkt dat naar vres, fip' Ton a remarquê qiia 

maten het getal der Adders in een mefure que le nombre des Viperes 

ftreek toeneemd, dat der Slangen augmente dans une contrée, celui des 

verminderd. 

Couleuvres y diminue. 

, Door den Heer SHAW (//) 

Monfieur SHAW 00 dit, que 

word de Ringflang, Natrix torqua- 

la Couleuvre d Collier, Natrix 

ta9 voor de liftigfte van alle Slan 

torquata, efl la plus rufée de tous 

gen gehouden ;zy zou de verleyd- les Serpens, & qiTelle a feduite 

fter van de eerfte Vrouw op dezen 

la première Femme qui a habité 

Aardklood geweeft zyn, door 

cette Terre, par le pêché de la. 

wiens misdryf het Menfchdom, quelle le Genre kumain , qui fans 

anderzins de mededeelbare ey- cela participoit aux proprietés Digenfchappen 

der Godheid deelachvines qui font communicables, efl 

tig, zedelyk ondeugend en ramp levenu fort corrompu g? tres 

zalig • 

mal- 

(ZO Reyzen, 2de Deel, bladz. 194.. | m F e y a g e 5 } T m g z p a g g ^

zalig is geworden. Het is buiten 

twy'ffel veel gewaagd een zulken 

blaam op de Ringflang te leggen; 

evenwel heeft men (gelukkig voor 

myn onderwerp) daaromtrent geen 

ander bewys aangehaald, dan ee 

ne fchynbare overeenkom!!: van 

de woorden Nachasb en Hannesh; 

het eerfte word door MOSES gebe 

zigd om het Dier uittedrukken, 

het geen liftigerwas dan al het Ge 

dierte des Velds, en het geen zyn 

overredend vermogen met een 

goeden uitflag aan de ftandvaftig- 

heid van EVA heeft beproevd. 

(mm) Het tweede woord-zoude in 

de Egiptifehe Landtaal het zelvde 

Dier uitdrukken,het geen wy den 

(mm) Gerief, cap. 3, 

•C © So © 1 

naam . 

malheureux. On risque beaucoup 

fans contredit en donnant un ft 

jnauvais renom d la Couleuvre a 

Collier; cependant (par bonheur 

pour mon fujet) on na pu allê- 

guer aucune preuve de cette im- 

futation, quune conformité appa- 

rente entre les mots Nachash & 

Hannesh; dont le premier efl em 

ployé par MOÏJSE pour dêfigner 

VAnimal, qui êtoit plus rufé que 

toutes les Bét es des cbamps, & qui 

a eprouvé avec fucces fa facultè 

perfuafive fur la conflance d'E- 

VE. (mm) Vautre mot exprime, 

d ce quen dit, en Langue Egyp- 

tienne le même Animal, d qui nous 

(mm) Genef. chap. 3. 

don-

naam van Ringflang of Natrix ge 

ven. 

Ingeval deze meening van den 

Pleer SHAW met de waarheid over- 

eenftemd, heeft de Ringflang, by 

my en anderen voor onfchaadbaar 

gekeurd, echter onbegrypclyk 

meer kwaads verricht, dan de 

venynige Adder door de beeten 

zyner vergiftfpuytende Slagtan 

den, zedert de Schepping met ee 

nige mogelykheid heeft kunnen 

uitvoeren. Dan ik geve den God 

geleerden in bedenking, of de uit 

drukking, in het verhaal van Mo- 

SES voorkomende, dat het Slan 

genzaad de verzenen van het Vrou 

C © Bl © •) 

wenzaad zoude vermorzelen, (nn~) la femence de la Femme, (nn) 

(»») Gcnef. 3. vf. IJ. 

wel 

demons le nom de Couleuvre a Col 

lier ou de Natrix. 

Mais en cas que cette opinion de 

Monfr. SHAW fut conforme a la 

vêritê, alors la Couleuvre d Col 

lier, que moi & d'autres Natura- 

lifles ne croyons pas nuifible, au- 

roit pourtant caufè infininent plus 

de mal, que la Vipere venimeufe 

na êté capable d'en faire depuis la 

création du monde par les morfures 

de fes Dents canines qui lancent une 

liqueur envènimée. Je laiffe aux 

Thêologiens d confidérer, fi ïex 

pres fion, qu'on trouve dans la nar 

ration de MOYSE , que la femen- 

ce du Serpent brifera Ie talon de 

(nn) Gene/. 3. vf ,'5. 

L 

eft

wel in het byzonder op de Ring 

flang toepasfelyk kan en behoor 

de gemaakt te worden. 

Dan de Heer SHAW verheft 

daarentegen de Ringflang weder 

om in een ander opzicht, wan 

neer hy dezelve als de Slang van 

AESCULAPIUS aanmerkt, (po) wel- 

ke Slang geen minder verdienfte 

word toegeëygend, dan de heil- 

zaame Geneeskonft zelve billyk 

van ons vorderd, ten haren op 

C © 82 © ) 

zichte, te erkennen; van welke 

wetenfehap zy dan ook, voor zo 

verre die op ervaring, befchey- 

denheid eh voorzichtige handel- 

wyzen, geveftigt is, als een zin- 

ne- 

(oo) Reyze, ïfte deel, bladz. 271. en 

ude deel, bladz. 194* 

efl bien particulierement applica- 

ble a la Couleuvre a Collier. 

Mais cVan autre coté Monfieur 

SHAW loue la Couleuvre a Collier, 

lors qull fenvifage eomme le 

Serpent d'EscULAPE, (00) auquel 

Animal on attribue tout autant 

de merite que nous fommes óblU 

gés d'en reconnoitre d jujle titre 

d la fcience falutaire de la Me- 

decine; de laquelle fcience, en 

, tant qiïelle eft fondée fur Tcxpe- 

rience, la dhcretion & la pru- 

dence, le Serpent efl ordinair ement 

ïem- 

(00) Voyages, Tome 1. page 27h~& 

Tome 1. page 194-

nebceld pleeg te verftrekken; Qpp) 

het vernuft is dikwils al te weel- 

drig , en het verheft zich of in 

fpelingen of in gisfingen. 

. (pp) Daar is er die meenen dat men 

de oorfpronkelyke aanleyding, tot het 

gebruik van dit zinnebeeld, zoeken 

moet in de genezende kragt der ko- 

pere Slang door MOZES opgerigt, en 

daar na tot Afgodery misbruikt. 

C © 83 © *) 

ADDER I 

Vemblême; (pp) il arrivé bien fou 

vent que lors quon fe livre trop h 

la fougue de fon imagination , Von 

fe perd dans des jeux de mots 

des conjeêtures. 

(PP) II y en a qui croyent qu'on doit 

cbercber l'origine de eet Ensbléme dans 

la vertu medicinale du Serpent d'airain 

erigé par MOYSE , £f qui fut apres cela. 

un objet d'Idolatrie. 

L 1 VIPERE

A D D E R. 

J)e Slangfoort op myne twede 

Plaat afgebeeld , word in onze 

Landtaal Adder genoemd, en in 

het Latyn Vipera, welk woord 

met hèt-Frarïfch'e Vipere, en met 

het'Engelfche Viper, fchynt afge- 

leyd te moeten worden van Vi- 

vipar urn, Levendbarend. (i) En 

in der daadt, de Adders zyn ook 

dezen opzichte kennelyk van 

de Ringflang onderfcheyden'; zy 

C © 84 © ) 

ba- 

(i) Sommigen mecnen dat dit Dier. 

(i) II y en a, qui croyent que eet Animal 

eft nemmé Vipera , 

' Vipera genoemd word , quia vi panat. , 

quia vi pariar. 

De Heer I INNJEUS geeft aan den Euro- 

Monfieur LiNNiEüs nomme la Vipere d'Eupifchen 

Adder, den naam van Coluber Berope, 

Coluber Berus,& anguis Vipera. 

fus & anguis Vipera, 

V I P E R E . 

Lïespèce de Serpent, qui efl re- 

préfentée fur ma feconde Planche , 

porte le nom de Adder en Hot- 

landois, de V 7 

ipera enLatin, mot 

lequel, de' même que le terme Fran- 

gois de Vipere , & VAnglois de 

Viper, femble provenir de Vivipa- 

mm, qui flgnifie un Animal qui pro 

duit fon femblable tout en vïe. (j). 

Ceft en effet ausfl par la que les 

Viper es different fur toutdes Cou- 

leü-

PL^d^l T II 

A JD B E ü 0 , '

aren levendige jongen, en leg 

gen geene eygentlyk gezegde Eye 

ren. 

My -is niet onbekend, hoe de 

arbeydzame en kundige Graav DE 

BTJFFON het gevoelen voorftaat, 

dat ook de Adders tot de eyerleg- 

gende en niet tot de levendbaren- 

de Dieren zouden behooren; en 

wel om reden, dat ieder Adder by 

de geboorte in een dun vlies is in 

gewikkeld; welk vlies echter door 

het jonge Dier onder of kort na de 

baring wierd verbroken. (2}. 

C ®.«5 © } 

PLI- 

(2) Hifi.-Nat. vol. n 1. p, 160. in 8vo. 

Men kan deze Vliezen met de jonge Ad 

ders afgebeeld vinden by VALENTIMTS, 

Am- 

leuvres, d'autant que les Viperes 

mettent bas' leurs petits tout en vie, 

& ne pondent pas d'Oeufs propre- 

ment alnfi nommés. 

. Je nignore pas que le labo- 

rieux Ê? fgavant Comte de BTJF 

FON foutienne, que les Viper es doi- 

vent être mifes ausfl au nombre 

des Animaux Ovipares g? non pas 

des Vivipares; g? cela d caufe, que 

chaque Vipere fe trouve envelop-- 

pee, en naijfant, d'une membrane 

tres fine, qu'elle dechire cependant 

d'abord qu'elle efl née, oubienfort 

peu de temps après. (2) 

PLI- 

(2) Hirt Nat. vol. ni. p JCO. I N 8 V A 

L'on trouve ces membranes de même quele 

jeunes Viperes depeintes dans 1'Amphithea- 

L 

3 tre

PLINIUS teld insgelyks den Ad 

der onder de eyerleggende Die 

ren; (3) dan het is niet te ver 

moeden , dat hy zyne vraagbaak, 

ARISTOTELES , nauwkeurig genoeg 

heeft geraadpleegd, om van deze 

omflandigheid de vereischte ken 

nis te bekomen. Immers deze 

laaftgenoemde Natuurbefchouwer 

beeft op meer dan eene plaats aan 

gemerkt, dat onder alle Slangfoor 

ten, de Adder alleen gene Eye 

ren legd, maar volkomen levendi 

ge jongen baard. (4) 

( © 86 © ) 

Het 

Ampbitbeatr. Zoötom. Tab. 86. Fig. 4- 

E N 

by CHARAS NOUV. exptrienc. fur la Vipere, 4. £5? dans les nouvelle experiences fur Ia 

pag. 57. Flaat I. 

(3) Hifi. Nat. Lib. 10. cap. 62. 

(4) De Animal. Lib. 1. cap. vi. Lib. 

in, 

PLINE place ausfi la Vipere 

parmi les Animaux Ovipares; (3) 

il ne paroit pas cependant avoir 

confulté fon oracle ARISTOTE 

avec affez iattention, pour connoi 

tre fuffifamment cette circonflan- 

ce; car ce Naturalifle obferve dans 

plus iïun endroit, que parmi 

toutes fortes de Serpens la feule 

Vipere ne ponde pas d'Oeufs, 

mais mette bas des petits tout vi- 

vants. (4) 

tre ZoötomicdeVALENTiN.Tab. 86. Fig. 

Vipere, par CHARAS, p. 57. Planche 1. 

(3) Hifi. Nat. Lib. 10. cap. 62. 

(4) De Animal. Lib. 1. cap. vi. Lib. 

ni.

Plet zoude buiten myn oogmerk 

lopen, wanneer ik hier de leer 

der Eyerflokken breedvoerig wil 

de overwegen; een ieder is be- 

wuft, dat HARVEY en VALESNERI 

door deze leer het geheim' der 

voortteling hebben willen toelis:- 

ten; dan vermoedelyk zal de on- 

derflelde progreffus in infinitum, 

de grondflag van dit leerlïelzel, 

nimmermeer een algemeene toe 

flemming vinden. 

Ik merk alleenlyk hier maar aan, 

dat ook de Heer BUFFON dit-ge 

voelen van HARVEY en VALESNE 

C © 87 © ; 

RI, 

Hl, cap. 1. &P Lib. v. cap. xxxiv. En dit 

word door jongere Schryvers beveiligd. 

Zie onder anderen de befcbryvinge van 

dm Rateljlang door den kundigen Dr. 

TYSON, in dePbilof. TransaEt. No. 144, 

Je pafjerois les homes du plan 

que je me firn propofé, ft je vou- 

lois niéiendre fur le fyfleme des 

Ovarifles; chacun fait, que HAR 

VEY Ê? VALESNERI ont voulu ex* 

pliquer, par cette doctrine,Ie my : 

fiere de la gênération; mais Un efl 

pas vraifemhlable,, que Fhypothe- 

fe du progreffus in infinitum, qui 

efl la bafe de ce fyfleme, fera 

jamais admife d'un commun accord. 

Qull me foit permis de faire cet 

te feule remarque, fgavoir que Mr. 

De BUFFON iefl ausfi declaré con- 

tre le fentiment de HARVEY 6? de 

VALES- 

III. cap. 1. 6? Lib. v. cap. xxxiy. Ceci 

fe trouve confirmé par des Auteurs moder 

ne s , entr'autres par le Dr. TYSCN , dans 

defcription du Serpent è fonnettes, qu'on 

trouve dans les Trans. Phi], No. 144.

m, zo wel als dat van LEUWEN- 

HOEK, betreffende de Zaaddiert 

jes, betwift heeft; en insgelyks 

zyne begrippen door anderen heeft 

horen tegenfpreken: intuffchen 

fchynd de Heer DE BUFFON, im 

mers voor zo verre de Slangen 

aanbelangd, de.itelregeU»»w« 

ovo te hebben aangenomen. 

MAiPicniusdagt anders over de 

voortteeling dan HARVEY, echter 

geloovdenzybeyden, dat alle le 

vendige Schepzelen voor de ge 

boorte in zichbare Eytjes befloten 

zyn. 

C ® 83 © ) 

Waarfchynlyk zouden defchyn- 

ftrydigheden, die wy, rakende dit 

onderwerp, by verfchillende 

Schryvers aantreffen, door een 

juille 

VALESNERI, ausfi Men que contre 

celui de LEUWENHPEK, par rap. 

port aux Animalcules fpermati- 

ques; & quil a fu pareillement 

fon propre fyfieme critiquè par 

d'autres Ecrivains: mais pour ce 

qui concerne les Serpens, Mon- 

fieur DE BUFFON paroit avoir em- 

brafifè ïopinion, omnia ex ovo. 

MALPIGHI etoit d'un tout autre 

fentiment que HARVEY, relativement 

a la gènêration; ils croyoient pour- 

tant tous les deux, que toutes les 

créatures vivantes font renfermées, 

avant de naitre, dans des Oeufs 

perceptibles a la vue. 

On pourroit vraifemblablement 

faire disparoitre les contradiïïions 

apparentes quon rencontre chez les 

diferens Auteurs, par rapport a 

ce

juifte omfchryving en bepaling van 

het woord Eyeren, kunnen worden 

ttit den weg geruimd; immers het 

is niet wel tegen te fpreken, dat 

de Eyeren, die door de Ringflang 

gelegd worden, van een geheel 

andere natuur zyn , dan de Vlie 

zen , waar in de jonge Adders, ter 

waereld komende, zich bevinden; 

welke Vliezen met die overeen 

komen, waarin alle levendig ge 

baarde Dieren, voor de geboorte, 

zyn ingefloten geweeft 

Ik noem zodanige Dieren eyer- 

leggende, wiens bezwangerde 

Wyfjes min of meer verharde of 

zulke fchaalachtige lighamen leg 

gen , welke wy in onze taal ge 

woon zyn de naam van Eyeren 

te geeven; en welk ieder byzon 

C © e-9 © ) 

der 

I 

c e 

•> êP cela par le moyen 

d'une defcription & iï.une défini- 

tien exacle du mot d'Oeuf; Car 

U faut convenir, que les Oeufs 

pondus par la Couleuvre, font iïu- 

ne toute autre nature, que les Mem- 

branes, dans lesquelles naijfent 

les jeunes Viperes; ces Membranes 

font entierement conformes a celles 

dans lesquelles tous les Animaux 

nés en vie êtoient renfermés avant 

que de naitre. 

Je nomme Animaux Ovipares, 

ceux dont les Femelles ayant con- 

cues pondent des corps plus ou 

moins durs, ou des coquilles, que 

nous nommons communement dans 

notre langue des Oeufs; les quels 

contiennent, chacun en particulier, 

M mn

der Ey nfiet alleen het levens- 

beginzel hunner teeld bevat, maar 

ook teffens zulk een hoeveelheid 

van voedzame vloeyftof inflait, 

«ls volftrekt en eygenaartig ver- 

eifchtword, om het jonge Schep- 

fel tot die grootte en flerkte te vol 

c © 90 m) 

maken , dat het op zich zeiven, ! 

buiten het Ey kan beftaan en. le 

ven. Deze Eyeren moeten door 

eene van buiten aangebragte ver 

warmende koeftering worden uit- 

gebroeyd; het zy dat deze uitbroe- 

ding gefchiede door de Dieren die 

de Eyeren gelegt hebben zeiven 

en alleen ; of door anderen, of 

met hulp der Mannen, gelyk dit 

alles by de Vogelen plaats vind; het 

zy dat dit door deftralen derZon- 

se wórde uitgewerkt, gelyk om 

trent 

non feulement le principe vit al du 

germe, mais ausfi une quantitè de 

fluide nourrider fuffifante, pour 

faire parvenk TEmbryon d ce de- 

grê de grandeur fip de fine, 

dont il a bef dn pour pouvoir fub- 

fifler & vivre de par foi hors de 

VOeuf. Ces Oeufs doivent être 

êclos par une chaleur douce ap- 

pliquèe au dehors; foit que cela 

' fi fap uniquement par le moyen- 

des • Animaux qui les ont pondus, 

ou bien par d" autres Animaux , 

ou par les Males, eomme tout ce 

la arrivé chez les Oifeaux; foit 

\ que cela fe fap par les rayons 

\ du Soleil, eomme cela a lieu dans 

les

trent de Schildpad-Eyeren ge 

beurd ; het zy dat de uitbroeding 

bevorderd worde door de warmte 

van broeyendeMefl: of andere rot 

tende zelvflandigheden, waar in 

de Slangen gewoon zyn ten dien 

eynde hunne Eyeren te leggen. 

Ik zwyge hier opzettelyk van de 

uitbroeying der Eyeren op, of in 

Ovens en diergelyke warmgeftook- 

te plaatzen, overmits dit tot de 

kunfcbewerkingen, en niet tot de 

verrichting der Natuur behoord. 

Daarentegen noem ik die Die 

ren levendbarende, die zulke hier 

voor befchrevene Eyeren niet ge 

woon zyn te leggen; en welkers 

Jongen onmiddelyk na de geboor 

te zichtbaar dezelvde gedaante als 

de Ouden, in een meer of minde 

c © pi m 

re 

les Oeufs de Tortue; foit qu'on 

faffe éclorre les Oeufs par la cha 

leur de Fumier echaujfé, ou $ au 

tres fubflances qui font dans une 

ferment at ion putride, dans lesquel 

les les Serpens pondent ordinaire- 

ment leurs Oeufs, dans le deffein 

de les y faire éclorre. Je ne 

fats pas mention des Oeufs qu'on 

fait éclorre dans ou fur des Fours 

ou de pareils endroits echauffés, 

paree que c'efl le produit de Vart, 

ê? non celui de la Nature. 

Je nomme au contraire Ani 

maux Vivipares, ceux qui riont 

pas coutume de pondre des Oeufs 

tels que ceux que nous venons de dé- 

crire; dont les Petits reffemblent, 

d'abord qu ils font nés,plus ou moins 

parfaitemem aux Vieux, £? poffe- 

M 2 dent

e trap van volmaaktheid, voor- 

flellen, en de vermogens bezit 

ten, of om hun voedzel zelve te 

zoeken, of het zelve door de Ou 

ders te ontfangen, ter tyd zy be 

kwaamheid genoeg hebben, om in 

hun eigen onderhoud te kunnen 

voorzien'. (5)' 

C © 9* © 3 

Het 

(5) De Ovcrzetters van. het Nieuwe 

Teflamenthebben r 'z%iX»£> in.het 

nederduitfch vertaald met het zamenge- 

ftelde woord Addergebroedzel. (a) Inge 

val" dit voorbedagtel'yk gefchied zij, 

fchynt het my toe, dat zy met PLINIUS, 

en die hem gevolgd zyn, de eyerlegging 

van den. Adder vevkeerdelyk onderftel- 

len ; want de woorden broeden en hroedzel 

hebben, in dezen zin, een eygenaartige 

be- 

(a) MATTHEUS , cap. 3. v£ 7. cap. 12. 

L u c a s 

vf. 34- cap- 23-vf. 33* 

3° vf 

- 7.» 

dent la faculiè de chercher ené 

mêmes leur nourriture, ou de la 

'recevoir de leurs Parens, jusqtfa 

ce quih joïent en ê'tat de pour- 

voïr d leur propre fubfijïan*- 

ce. Cs) 

Le 

(5.), Les TraduBeurs du Nouveau Te-' 

ftament ont traduit rm^'ftar» 'EÎJV»» en 

Hollandois par le mot compofê' Adderge- 

broedzel. (a) En cas qu'ïls Vont tra 

duit ainfi de dejjein premédité, il me pa. 

roit qu'ïls tombent dans la même erreur 

que PLINE £F fes feftateurs, qui fuppofenf 

aujfi que les Viperes pondent; car les 

mots de broeden Éf 'broedzel ont dav.s 

ce fens une relation toute particuliere au: 

mot 

(a) MATÏH. ch. 3. v. 7. cb. 12. v. 34.. 

ch. 23.. v,. 33- Luc. 3.. v.. 7.-

Het getal der Jongen, het geen 

de Adder ter eener dragt baard, 

C © 93 © ) 

be- 

Le nombre de Petits, que la Vi 

pere met bas d'une portéè, efl tC 

betrekking tot het woord Eyeren. Oor. 

mot d'Oeuf. Le mot broeden exprimeorH- 

fpronglyk geeft het woord broeden een 

ginellement une cbaleur douce; ff' broed 

verwarming of koeftering te kennen, (b) 

zel efl par confequent quelque cbofe qui 

en broedzel is dierhalven iets het geen 

efi le produit d'tcne telle cbaleur dou- 

door koeftering of verwarming veroorce 

(b) c'efl pourquoi on s'exprime azaakt 

wordt; en overzuïks kunnen de 

vee énergie, en difant des Oeufs de Ser 

Slangen-Eyeren met nadruk gezegd worpens 

qu'ils font uitgebroeyd: mais ces 

den uitgebroeyd te worden : dan deze 

mots ne conviennent nullement a la Vi 

woorden zyn van geen toepaffing op den 

pere, quand même on voudroit nommer les 

Adder; zelvs niet, als men met den Heer 

membranes, qui renferment les jeunes Vt- 

DE BUFFON de Vliezen, die de jonge Adperes, 

des Oeufs, eomme fait Monfieur 

ders influiten, al den naam van Eyeren toe- 

DE BUFFON. BEZA a donc mieux traduit 

eygend. BEZA zet deze fpreekwyze dier 

cette exprefton par les mots latins de 

halven beter over door de Iatynfche woor 

progenies Viperaram. LUTHES par les 

den progenies Viperarum. LETHER door : 

nots allemands de Ottawa; /„ Ande 

hoogduitfche Qttttgejiuftt; de Engel- i 

\lois par ceux de Generation of Vi- 

fchen door Generation of Vipers; en de j 

ters ; ff les Francois par les termes de 

Fran- 

Kace 

(b) TEN KA TE Aanleid, tot de Neder- 

(*) TEN KATE Aanleid, tot de Ne*didtfebe 

Taal,. i de deel * bladz. 139.. 

erd. 

C © 94 © ) 

bepaald ARISTOTELES op twintig; | 

anderen fchryven van vyfentwin- 

tig. - 

Franfchen door Race de Vipere; welke 

allen letterlyk in onze taal zo veel uit 

drukken, als of men zeyde een Adder- 

teeld, Adderkrooft, een voortbrengzel, 

een geflagt van Adders ; en ovcrzulks 

zal men zich ook veel natuurlyker van 

eene dezer zamenzettingen kunnen bedie 

nen, om figuurlyk een boos Menfch uit 

te drukken, die even als den Adder het 

venynig werktuig verbergd, en van alle 

wapenen ontblood fchynt te zyn, dan de 

zodanige te vergelyken met een gebroed- 

zei , het geen nimmermeer een beftaan 

heeft gehad. Ik zal, voor dat ik deeze 

aanmerking eyndige,hier nog byvoegen, 

hoe wy by den Profeet JESAIAS lezen 

van uitgebroeyde Eyeren, daar Epheh, 

(welk woord door het onze Adders, ver 

staald wordt,) uit zouden voortkomen; (r 

(c) JESAIAS 59. vf. 5. 

dat 

mité par ARISTOTE d vingt; d'au 

tres Ecrivains le fixent a vingt & 

einq. 

' Race de Viperes ; lesquels expriment a, 

la lettre ce qu'on appelle en Hollandois Ad- 

derteeld, Adderkrooft , un descendant, 

une generation de Viperes; & a caufe de 

cela l'on pourra heaucoup plus convena- 

blement employer un de ces termes compo- 

fis, pour exprimer metaphoriquement un 

mechant Homme, qui cache, ainfi que la 

Vipere, l'injlrument vénimeux, tandis qu'il 

femble être privé de toute efpéce d'armes, 

que de comparer de telles gens a une Cou- 

vée, qui n'a jamais exiftée. Avant de 

finir cette remarque, j'y ajouterai enco- 

re, quon trouve au livre du Profete E- 

SA IE, qu'il y & f ait 

mention £Oeufs 

eclos , (uitgebroeyd) d'olt proviendroient 

des Epheh, (mot qu'on traduit par celui 

de Viperes.) (c) Mais dans eet endroit il 

(c) ESAIE eb. 50. v, 5. 

n'eft

tig. Ik heb er van tien tot vyftien 

in geopende Wyfjes gevonden, 

welke ieder nagenoeg twee dui 

men lang, en een middelmatige 

pennenfchaft dik waren. 

Onze Adder is dienshalven zo 

vruchtbaar niet als de Ringflang; 

eene byzonderheid, welke ons ver- 

pligt degoedgunftige voorzorg dei- 

Voorzienigheid te erkennen; im 

mers het is derzelver blykbaare 

fchikking, dat fchadelyke Dieren 

minder vruchtbaar zyn, dan de 

zulken, welken byzonder tot, na 

deel van het Menfchdom , met 

geene fchadelyke eygenfchappen 

C ® 95 ® ) 

zyn 

dan ter dezer plaats word van geene ey- 

gentlyke Adders gefproken , gelyk wy 

door BOCHART onderrigt worden, (d) 

(.d) HIEROZ.. P. 2. L. 3. cap. 2. 9. 

j cinq.Dans desFemelles,que'f ai ouver- 

tes,fen ai trouve de dixjusqiïa quin- 

ze,qui avoient chacun environ deux 

pouces de long,& etoient de la gros* 

feur d'une plume a ecrire ordinaire. 

Notre Vipere tfefl donc pas fi 

féconde que la Couleuvre; cir- 

conflance qui nous porte d recon- 

noitre la precaution avantageu- 

fe de la Providence, qui arrange 

les chofes de fagon, que les Ani 

maux nuifihles foient moins fe- 

conds, que ceux qui, principalement 

eu égard a THomme, ne font pas 

doués de qualités de cette natu 

re. 

n"efl pas queftion de Viperes proprement 

iites, eomme nous l'apprend Monfr. Boe. 

3ART. (d) 

(d) HIEROZ, P. 2 L. 3. cap. 2. 9.

zyn voorzien. PLINIUS heeft al 

aangemerkt: „ dat de Natuur zeer 

„ zorgvuldig is , om dat ze Die- 

„ ren die geen fchade doen, en 

„ die tot fpys verftrekken, vrucht- 

„ baarder dan anderen gefchapen 

„ heeft. (6) Ondertusfchen moet 

men zo onvoorzigtig niet zyn, om 

eenige Dieren overtollig te keu 

ren; zy allen {trekken tot eer van 

hunnen Maker, en min of meer tot 

nut van den Menfch en andere 

Schepzelen. 

De jonge Adders hebben on- 

middelyk na dat ze geboren zyn, 

het vermogen om voor hun 

nodig onderhoud te kunnen zor 

gen ; hun voedzel beftaat waar- 

c m 96 m) 

fchyn 

(6) Hifi. Nat. Lib. 8. cap. 55- 

re. PLINE a deja obfervé: „que 

„ la Nature a tres grand foin 

„ de er eer les Animaux qui ne 

„ nuifent point & qui fervent 

„ iïaliment, plus fèconds que 

„ d'autres. (6) II ne faut pour- 

tant pas être a{fez imprudent, que 

de tenir certains Animaux pour 

fuperflus; car tous ne contribuent 

ils pas d l'honneur de leur Créa- 

teur, & plus ou moins au bien 

de VHomme & d celui des autres 

Créatures? 

Les jeunes Viperes ent immt- 

diatemtnt apres leur naijfan- 

ce, la facultê de fubvenir a leur 

propre entretien; leur nourri- 

ture confifle alors vraifemblable- 

(6) Hift. Nat. Lib. 8. cap. 55- 

ment

fchynlyk als dan in gekorve Dier 

tjes; zy zyn zeer vlug, en in alle 

opzichten volmaakt evenredig de 

Ouden gelyk. 

De Adder komt met de Ring 

flang daarin overeen, dat zy geen 

de minfte zorge voor haar Krooft 

doet blyken, een drift of eygen- 

fchap anderzins zo eygenaartig 

aan de meefte Dieren, en wel in 

diervoegen , dat de vreesagtigfte 

een verwonderenswaardige ftout- 

moedigheid, zo in het verzorgen 

als befchermen hunner Jongen be 

tonen. 

De Adder heeft den Buik met 

Schilden, en het onderfte gedeel 

te van den Staart met halve Schil 

den bedekt, en behoord over- 

zulks, volgens de kenmerken van 

C © 97 © ) 

LIN- 

ment en infecl'es; elles font tres agi- 

les & tres Men proportionnées atous 

egards, & femblables aux vieilles 

Viperes. 

La Vipere refjemble en ceci d 

la Couleuvre, quelle ne marqué au- 

cun foin pour fes Petits, tandis 

que ce foin efl genéralement une 

pafflon ou proprietè caracleriflique 

de la plus-part des Animaux, 

qif ils poufjent même au point, 

que les plus craintifs d'entr'eux 

montrent un courage e'tonnant, 

lors qull s'agit de nourrir ou de 

défendre leurs Petits. 

Le Ventre de la Vipere efl 

couvert d''Ecailles fcutiformes , cj? 

la partie inferieure de fa Queue 

F efl d'Ecaillesfemiflcutiformes. Elle 

doit être placée par confequent ,felon 

N ks

LiNNiEUs, tot de Colubers, (7) 

het geflagt of foort waar onder 

onze Ringflang (8) insgelyks 

word geteld, niettegenftaande de 

eygenfchappen dezer Dieren zeer 

veel van eikanderen verfchillen. 

Ik heb bereyds .het onderfcheid 

opzichtelyk de baring en eyerleg- 

ging doen opmerken ; en dit zal 

nog nader blyken , wanneer wy 

het tandgeftel van onzen Adder en 

deszelfs vergiftigend vermogen be- 

fchouwen- 

Het getal van Buik- en Staart- 

C © 98 © ) 

fchilden, het geen de Heer LIN- 

NJEUS tot een onfeilbaar kenmerk, 

om de byzondere Slangfoorten te 

on- 

(7) Coluber fcuta abdominalia, fquamce 

caudales. 

()}) O luier Natrix* 

les caracleres decritspar LINNJEUS, 

au rang des Colubers, (y) efpéce 

parmi la quelle on met aujji nos 

Couleuvres (8), quoique les pro- 

prietès de ces Animaux different 

confiderablement entre elles. Jai 

de]a fait remarquer la difference qui 

fe trouve entre la manier e dont elles 

produifent leurs petits; & cecipa- 

roitra encore davantage, lors qu'on 

confidere Varrangement des Dents 

de notre Vipere & fa qualitè ve- 

nimeufe. 

Je nai pa Ï trouve que le nombre des 

Ecailles du Ventre £? de la Queue, 

duquel LIN NÛS fait mention, eom 

me cfun caraclere infailliblepour di- 

flin- 

(7) Coluber fcuta abdominalia, fqua- 

rax ciudales. 

(8) Coluber Natrix.

onderfcheiden, opgeeft, heb ik 

in alle onze Adders, die ik met dat 

oogmerk onderzogt hebbe, niet 

even groot bevonden. 

De HeerLiNNiEus bepaald het 

aantal der Buik- en Staartfchilden 

van een Europeefchen Adder op 

CXLVI, en de Staartfchilden op 

XXXIX. Ik heb er veelmalen 

minder en ook dikwils meer aan 

de onze geteld. 

Dit kenmerk om de foorten der 

Slangen te onderfcheiden, is dier- 

halven ook met betrekking tot de 

Adders op zich zeiven en alleen 

niet zeker genoeg, om daar op een 

volkomen vertrouwen te kunnen 

Hellen. Dan ik keur insgelyks de 

kenmerken genomen van de kleu 

C © 99 © j> 

ren dezer Dieren, of van de ver- < leur s de ces Animaux, ou des dif- 

fchil- 

flinguer les diferentes efpéces de 

Serpens, fut ègal dans toutes les 

Viperes que fai examinées dans ce 

deffein. 

Monfieur LINNÊUS fixe le nom 

bre des Ecailles du Ventre fip de 

la Queue d'une Vipere Européen- 

ne d CXLVI, fi? celui des Ecail 

les de la Queue d XXXIX. Jen ai 

trouvéfouvent moins & plufieursfois 

davantage aux Viperes de cepays. 

Ce car acutere difiinclif des efpéces 

de Serpens, riefl par confequent 

pas affez certain en foi fi? pris 

feul, même pas par rapport aux 

Viperes, pour pouvoir s'y fier. 

Je penfe de même des marqués 

caraclerijliques deduites des cou 

N 2 férens

fchillende tekening die de huid 

der Slangen verüert, tot dat oog 

merk nog minder onfaalbaar en 

toereykende. Het was wenfche- 

lyk dat de kenmerken , dienende 

om eenflagtige Dieren, in het by 

zonder van elkander toeverlatig te 

kunnen onderfcheiden, nimmer 

meer van andere eygenfchappen 

ontleend wierden, dan alleen van 

de. zulken, die altoos en in alle oor 

den van de aarde % het eene foort 

van het andere bepaaldelyk leer 

den onderkennen. 

De Ringflang legt overal, waar 

c © ioo ©) 

zy zich ophoudt, Eyeren. De 

Adder baard de ganfche Aardbol 

over levendige Jongen. De Ad 

der heeft in alle Geweften vergifti 

gende Tanden. De Ringflang ont 

breekt 

férens deffeins dont leur peau efl 

ornèe, lesquelles je crols encore 

moins infaillibles £f capdbles de 

remplir ce hut. II feroit a fou- 

haiter que les marqués caractéri- 

fliques, qui fervent a diflinguer les 

Animaux de la même efpéce en par 

ticulier , relativement entre eux, 

ne fuffent jamais empruntées d''au 

tres proprietés, que de celles par 

le moyen des quelles on reconnoi- 

troit toujours & dans tout Pays. 

_une efpéce en fon entier d'une att- 

tre. 

La Couleuvre, par tout ou elle 

je trouve, pond des Oeufs. La 

Vipere par tout ou on la rencon 

tre , produit des Petits en vie. La 

Vipere a dans tout Pays des Dents 

envènimées. La Couleuvre ne les 

a

eekt deze Tanden zo wel hier 

als elders. Deze eygenfchappen 

zyn waarlyk van een al te verfchil- 

lende natuur, dan om den Adder en 

de Ringflang niet juifter te onder 

fcheiden, als door het onzeker 

getal der Schilden gefchied. 

De Heer GRONOVIUS brengt den 

Adder, onder de naam van Vipe 

ra , (9) tot een byzonder geflacht, 

en als een middelfoort tiuTchende 

Cenchris en Coluber; (10) dan 

wanneer men zyne befchryving 

van dit Dier met die van onzen 

C © IOI © ) 

Ad- 

(gÂmpbibior. Animalium Hiftoria Zoo- 

logica, ordoprimus, de Serpent, num. 41. 

ff Zoöpbylac: Fase. I. 

(10) Videtur intermedium genus conJU- 

titer e inter Cencbridem ff Cohtbrem, 

a pas plus dans ce Pays qt/at% 

leurs. Ces propriétes Jont en vè- 

ritè de nature trop différent es en 

tre elles, pour ne pas dijlinguer la 

Vipere plus exaclement de la Cou 

leuvre , que par le nombre incer- 

tain des Ecailles. 

Monfieur GRONOVIUS rap- 

porte la Vipere, Jous le nom de 

Vipera, (9) a un genre particu 

lier , & la confidére eomme une efpé 

ce moyenne entre le Cenchris fi? 

le Coluber; (10) mais quand on 

comparefa defcription de eet Animal 

avec 

(9) Amphibior. Animal. Hifl. ZoÖI. 

ord. primus, de Serpente num. 41. & 

Zoöphylac. Fascic. I. 

(10) Videtur intermedium genus eor> 

ftituere inter Cenchridem & Colubrem. 

N 3

Adder vergelykt, zal men lichte- 

lyk ontdekken, dat dezelve zeer 

van malkander verfchillen. 

De beroemde Heer J. F. KLEIN 

c m ie» © ) 

onderfcheid de (Anguis capite dis 

crete- , cauda attenuatd)," de Slang- da attenuata) , " Sefl a dire, le 

„ foort, welkers Kop en Staart 

„ duidelyk van het lighaam 011- 

„ derfcheiden zyn", in Vipera, 

Coluber en Anodon. De Vipera 

is (dentibus anticis caninis, Kw'

naaldwyze Tanden voorzien, 

enz. (n). 

De Kop van den Adder is plat 

ter dan die van onze Ringflang, 

en in vergelyking van beyder lig- 

haamen evenredig kleinder; zy is 

van agteren breeder dan voor, 

langer dan breed, en breeder dan 

diep of dik. 

De Schilden of Schubben, die 

het bovenfte gedeelte der Kop be 

dekken, zyn kleinder dan die van 

den Ringflang, en in diervoegen ge- 

fchikt,dat juifl in het midden tus- 

fchen beyde Oogen zich een ovaal 

vormig Schild vertoond, het geen 

C © 103 © ) 

met 

(11) Vid. Tentamen ffc. denique Scia- 

grapbia Metbodi ad genus Serpenlium ordi 

nale digerenditm. 

| y«ióiav~) pourvue de Dents en fer 

me d'aiguilles. (11) 

La Tête de la Vipere efl plus ap- 

plattie que celle de la Couleuvre, 

proportionellement plus petite en 

égard d leur corps; elle efl plus lar- 

ge par derrière que par devant, 

plus longue que large, & pluslarge 

que profonde ou grojfe. 

Les Ecailles, qui couvrent la par 

tie fuperieure de la Tête, font 

plus petites, que celles de la Cou 

leuvre, gp arrangées de fagon que 

juflement au milieu entre les deux 

yeux Pon appergoive une Ecail- 

le ovalo-fcutiforme, laquelle efl 

en- 

(1 O Vid. Tentamen &c. denique Scia- 

graphiaMethodi ad genus Seipentium or- 

dinate digerendum.

met een dubbele ryg diergelyke 

kleinere Schildjes is omringd, die 

voorwaards tot aan de Snuit even 

over malkander leggende,zichuit- 

ftrekken; naar agteren eyndigen 

deze kringen op de helvd van den 

Kop, onmiddelyk aan de eerft 

fchuins vaneenwykende zwarte 

vlakken, die vervolgens kettings- 

wyze over den rug tot aan hetuit- 

eynde van den Staart onafgebro 

ken voortlopen, en die op den 

Kop, van voren bezien, de ge 

daante van twee agteroverleggen- 

de Ooren hebben. 

De overige Schubben van deze 

zyde der Kop, hebben dezelvde 

gedaante als die" op den rug leg- 

gen,behalven dat zykleinderzyn. 

De Bek is omringd van eenbree- 

de 

entourêe ff une doublé rangêe de 

pareilles Ecailles fcutiformes mais 

plus petites, qui s* et endent en avant 

jusqu'au Muf eau avangant tant 

foit peu Vune fur Vautre; ces ban- 

des circulaires fe terminent par der 

rière vers le milieu de la Tête,im- 

mediatement la oh commencent les pre 

mières taches noir es divergentes, les 

quelles s'et endent enfuite enforme 

de mailles fur le dos jusqu'a ïex- 

tremité de la Queue fans interrup- 

tion; ces bandes êtant vues en de 

vant fur la Tête, refifemblent bdeux 

oreilles panchées en arriere. 

Les autres Ecailles de ce cotéla de 

la Tête, ont la même figure que celles 

qui font fur le Bos, excepté qu''elles 

font plus petites. 

La Gueule efl entourèe d'un 

rebord

de harde zoom, die rondom de Bo 

venkaken het dikfte is;deze zoom 

of lippen zyn aan iedere Kaak met 

zes zwarte en zes witte Schubben, 

die malkanderen vervangen , be 

legd. 

De Bek is, even. als in onze 

Ringflang, ter lengte van den ge- 

heelen Kop gefpleten, en kan 

dienshalven zeer wyd opengefperd 

worden. 

DeBovénfnuitjdieeenweinigje 

over den onderften heenfchiet en 

iets opgebogen is, vertoond zich 

voor ftomper en dikker als de 

Slangen-bek. 

In het binnenfte gedeelte van 

den Adder-bek komt ons eerft ter 

befchouwinge voor, dat vreeslyk 

C $ 105 ® j 

wa- 

rebord large ê? dur, dont la plus 

grande grojfeur efl autour des Ma 

choires Superieures; ce rebord ou ces 

levresfont couvertes, d chaque ma 

choire, par flx Ecailles noir es 6? au 

tant de Manches, qui fe fuccedent 

alternativement. 

La Gueule efl, de même que dans 

notre Couleuvre a Collier, fendue 

tout lelong de la Tête, & peut par 

confequent s'ouvrir iïune largueur 

confiderable. 

Le Muf eau fuperieur, qui avan 

ce un peu au deffus de Vinferieur ê? 

efl tant foit peu retroujfé , paroit 

par devant plus obtus £P plus gros 

que la Gueule -du Serpent. 

Le premier objet, qui soffrea no 

tre vue au dedans de la Gueule 

de la Vipere, efl cette terrible 'de- 

O fenfe

c © 106 © 

wapentuig, waar mede dit Dier niet j 

alleen kwetzen, maar insgelyks 

vergiftigen kan, namentlyk twee 

fcherpe Slagtanden, waar van in 

het voorde gedeelte van iedere 

Bovenkaak eene geplaatft is; de 

ze Slagtanden worden uiterlyk, 

wanneer de Bek gefloten is, niet 

gezien, gelyk het tegengeftelde by 

eenige andere Dieren plaats heeft; 

dezelve hebben trekpeezen , die 

heur met de fluiting van den Bek, 

tegen de Bovenkaken, in eene daar 

toe gefchikte holligheid aantrek 

ken , en daarentegen met het ope 

nen van den Bek rechtftandig her- 

Hellen. 

Derzelver lengte is in een vol- 

waiTen Drentfchen Adder, aan het 

vyf- 

fenfe,avec laquelle eet Animal peut 

non feulement faire des bleflures, 

mais aujfl empoijonner ceux qiiil 

a llefflè; & qui confifte en deux 

Dents canines tres aigues, dont il 

y en a une de placée dans la par 

tie anterieure de chaque Machoire 

fuperieure ; Von nappercoit point 

ces Dents canines au deloor s, lorsque 

la Gueule efl fermée, eomme cela 

arrivé chez quelques autres Ani 

maux; ces Dents ont des tendens, 

qui, en même temps que la Gueule 

Je ferme, les tirent vers les Machoi 

res fuperieures, dans une cavitê ap- 

propriêe a cela, & qui les redreflènt au 

contraire perpendiculairement a me- 

fure que la Vipere ouvre fa Gueule. 

La longueur de ces Dents efl dans 

une Vipere adulte du Pays de Dren 

thes

vyfde gedeelte van een duim ge 

lyk ; van onderen zyn ze dikker 

als boven; heur gemiddelde om 

trek zal die van eene gemene fpeld 

niet te boven gaan, en zy zyn 

klauwswyze, flauw naar binnen 

overgebogen, en van een graatach 

tige zelvftandigheid. 

Van binnen zyn deze Tanden 

als kegelvormige buifen, tot digt 

aan het voorfle of puntige deel, 

het geen als een fchryfpen gefple- 

ten is, uitgehold; door deze hollig 

heid offpleet, vloeidoffpuithet 

venyn, 't geen door de drukking 

uit een klier of blaasje, onmidde- 

lyk aan den wortel van ieder Tand 

gehegd, geperfl word, wanneer 

het vergramde Dier zyne feher- 

pe Slagtanden tot aan die wor 

C © 107 © ) 

tel, 

the, égale d la cinquieme partie d'ttn 

pouce;par en. bas elles font plus gros- 

fes que par en haut; leur circonfé 

rence moyenne nefurpajfera pas cel 

le d'une épingle ordinaire; elles font' 

légérement courbées en dedans eom 

me une griffe, & leur fubflance res- 

femble d celle des arrétes. 

Interieurement ces Dents font 

eomme des tubes coniques, jusque 

proche de leur extremité anterieure 

ou pointue, qui efl creufée en f en- 

te eomme une plume d ècrire; la li- 

queur venimeufe exprimée par la 

preffon hors d'une glande ou vefi- 

cule attachée immediatement d lara- 

cine de chaque - Dent, coule ou 

ièlance par ce tube ou cette fen- 

te, lorsque l'Animal en colére, por- 

te fes Dents aigues jusqiïd leurs 

O 2 rad-

tel, in het vlees van zynenvyand 

flaat. 

Verwonderenswaardig in dei- 

daad zyn alle byzondere deelen 

dezer werktuigen ingericht, om 

juift overeenkomftig het hoofd 

oogmerk , en op de befte en kort- 

fte wyze , die men als mogelyk 

kan onderftellen, werkzaam te 

zyn; want ingeval deze Slagtan 

den in de onderkaak geplaatft wa 

ren , zoude een veel grooter kracht 

vereifcht worden, om het vloei- 

baare vergift naar boven te per- 

fen, als er nodig is, wanneer het 

vocht natuurlyk en door haar eyge 

zwaarte nederwaarts daald. En 

even zo is het gelegen met de 

kracht, die het Dier in een veel 

groter maate zoude nodig hebben 

c © ïp8 m) 

- gehad, 

racines, dans la chair de Jon en? 

nemi. 

11 faut avouer que chaque par 

tie de eet organe efl admirable- 

ment bi en arrangée, pour agir 

conformement au but principal, & 

de la fagon la plus convenable 

la plus prompte, qull efl pojfible 

de eoncevoir; car ft ces Dents ca 

nines etoient placées dans la ma 

choire inferieure, il faudroit 

beaucoup plus de force pour faire 

monter la liqueur venimeufe quil 

en faut a prefent pour faire de- 

Jcendre cette liqueur naturelle- 

ment & par Jon propre poids. 

La force de eet Animal auroit 

aujfi du être beaucoup plus gran 

de, ft ces Dents canines avoient 

êtê

gehad, ingeval de Slagtanden in 

de flapgefpierde Onderkaken ge 

kaft waren; immers de Adder 

moet over den grond kruipen , 

en word daar door belet den Kop 

nederwaarts te kunnen buigen, en 

diensvolgens ook om van onderen 

te kunnen opflaan, of eenig ge 

weld te oefenen; daar zulks nu 

zeer gemakkelyk word uitgewerkt, 

door den Kop byna rechtftandig 

opteheffen, en de Tanden, in de 

Ityfgefpannene Bovenkaken ge- 

plaatft , door de kracht van het 

Bovenlyf, en van de geheele Hals 

en Kop onderfteund , tot aan de 

wortels in het vlees te doen door 

dringen. Maar zo nu deze Tanden 

tot aan het uiteinde hol waren, dan 

zoude het vergift zo dikwils onty 

dig I 

c m 109 ©.) 

êté enchajfées dans la Machoire 

inferieure , dont les muscles font 

flasques; car la Vipere efl ohligée 

de ramper , ce qui Vempèche de 

courher fa Tête en bas, £? par 

confequent aujfl de pouvoir f rap 

per, ou faire quelque effort violent 

de bas en haut; ce qui lui efl 

prefentement tres aifé, en ëlêvant 

fa Tête presque perpendiculair e- 

ment, fip en portant fes Dents, 

qui font enchajfées, dans les Ma 

choires fuperieures , lesquelles font 

tres tendues gp foutenues par la 

force du Corps, de tout le Col £? 

de la Tête, en les enfongant dis je 

jasqud leurs racines dans la chair 

des autres Animaux. Mais fl ces 

Dents êtoient creufes jusques d leur 

extrèmitè, le venin s'e'couleroitfans 

O 3* neces-

C © " ° © ) 

tydig wegvloeijen, als deze zich, J 

by het openen van denBek, in een ! 

hangende Hand, tot byten gereed 

bevonden; dit echter word belet 

door de fpleet die de buis-hollig- 

heid aan het eyndevan ieder Tand 

vervangd, en welkers veerkracht 

dezelve toenypt, en alle doortogt 

belet; wordende juift zulk een 

hoeveelheid van kracht gevor 

derd, als de drukking der klier kan 

te weeg brengen, om de beyde 

punten van het gefpleete deel, bui 

tenwaarts te doen afwyken, en 

den doortogt aan het venyn, als 

waare het met tegenzin, en 

door geweld genoopt, tevergun- 

nen. . 

BAKER heeft de kegelvormige 

holligheid in een vergroote Slag 

tand 

necefftê, chaque fois qu'elles Je- 

roient, d caufe de l"ouverture de la 

Gueule, dans une direct ion declive, 

pret es amordre; lafente, qui 

d Yextremité de chaque Dent ca- 

nine efl continue d la cavité du 

petit tuyau, empéche que cela n'ar 

rivé , en ferrant ce tuyau par 

fon reffort, qui en ferme entiere- 

ment le paffage; la force re- 

quife pour cela doit être precife- 

ment aujfi grande, que celle que 

la prejfion de la glande efl en 

etat de produire pour ècarter les 

deux pointes de la partie fendue, 

donner, eomme a regret & par 

force, paffage au Venin. 

BAKER a depeint la cavité co- 

nique Sune Dent canine vue au 

i Micro-

tand afgebeeld, (15) en elders 

een diergelyken Tand getekend , 

(16) met oogmerk om de fplyting 

aantewyzen; dan deze laatfte po 

ging is in het byzonder ongeluk 

kig uitgevallen: geen de geringde 

overeenkomfl: heeft de nabootzing 

met het oorfpronkelyke, en even 

zo weinig gelykenis hebben deze 

afbeeldingen met elkander. 

De beweging van deze Slagtan 

11 me femble que le mouvement 

den is geenzins willekeurig, zo 

de ces Dents canines n'efl nulle- 

als my toefchynt, dat byna algement 

volontaire , ce qu'on fuppofe 

meen onderfteld word; neen, de 

pourtant gènêralement; je le crois 

zelve is alleen werktuiglyk : im r 

miplement machinal: car il ne démers 

het is van de wil des Adders • 

ïend pas de la volontê des Viperes 

niet 

d'appli- 

(15) Het Microfcoop gemakkelyk ge 

(15) Le Microfcope rendu facile, p/. 

maakt, PI. XXI!. fig. 2. ] IXII.fig. 2. 

(16) Nuttig gebruik van het Micro- I 

fcoop, PI. XV. L, E. I 2 LV. L. E. 

Microfcope; (15) tl a aujfi des- 

finè dans un autre endroit une 

pareüle Dent, (16) dans le de/Jein 

de faire voir la fente ; mais cet 

te dernier e tentative fur tout, a 

mal reujfi: la copie n'ayant aucu 

ne rejfemblance avec Voriginal, £f 

ces figures ne reffemblant en au 

cune facon Vune d Vautre. 

(16) Ufage utile du Microfcope, Pl,

c © »* ©) 

niet afhanglyk, deze Tanden by , 

het openen van de Bek plat tegen 

de Bovenkaak te laten leggen. 

Wanneer men den Bek van een 

doode Adder, waar in de Spieren 

en Peezen niet reeds verftyft of 

verflapt zyn, opent en fluit, zal 

men by de gaping telkens de Slag 

tanden nagenoeg regtftandig uit de 

Bovenkaak nederwaarts geft.eld 

zien; het eene is dierhalven een 

onaffcheydbaar gevolg van het an 

der. Op diergelyke wyze wor 

den ook, by voorbeeld, de Vlie 

zen tuffchen de Poten der Eenden, 

Ganzen, Otters en meer zulk flag- 

tige Dieren, zwemmende in het 

water, bewogen; gefchied deze 

beweging agterwaarts, om het hg- 

haam door de weerftand van het 

water 

ffappliquer ces Dents tout contre 

la machoire fuperieure, lors qu'el 

les ouvrent leur Gueule. Lors- 

quon ouvre & referme la Gueu 

le ff une Vipere mor te, & dont les 

muscles ë? les ten cl ons ne font pas 

deja roidis ou relachis, Ton verra, 

chaque fois que la Gueule efl héante, 

les Dents canines dirigées a peu prés 

perpendiculairement vers en bas, hors 

de la Machoire fuperieure; Vun de 

ces phenomênes depend par conje- 

quent abfolument de Vautre. C'efl 

de la même manier e, pour me fervir 

d'un autre exemple, que les Mem- 

branes,quife trouvent entre les Pat- 

tes des Canards, des Oyes, des Lou- 

tres & ff autres Animaux de cette 

efpéce* fe meuvent dans Veau, lors 

que ces Animaux nagent; quandce 

mcuve-

water voorwaarts te floten , dan 

zyn deze Vliezen uitgefpannen; 

maar worden de Poten wederom 

te rug óf voorwaarts getrokken, 

dan vouwen zich de Vliezen zeer 

digtby een*en te zamen, op dat 

ze het Lichaam niet wederom zou 

den te rug halen, het geen nood- 

zaaklyk volgen moeite, in geval 

deze Dieren dit werktuiglyk ver-' 

mogen ontbrak. 

De Voorzienigheid vertoond 

zich omtrent alles waakzaam, zelvs 

in zaken, die de Mcnfch al te on- 

bedagtzaam als onverfchillig, of 

als beuzelingen gewoon is aan te 

merken. 

Sommigen geven het Wyfjc vier 

en het Mannetje twee Hondstan 

C © 113 © ) 

den 

mouvement fe fait en arrière, afin 

de faire avancer le corps en avant 

par la refiflame de Veau, alors les 

Membranes font épxnouies ; mais 

lorsque les Pattes font retirées ou 

porties en avant, alors les Mem 

branes fe 'pÜffent £? fe jmgnent ou 

s'approchent Vune de Vautre, afin 

de ne pas faire reculer le Co?ps, ce 

qui arriveroit neceffair ement, fi ces 

Animaux ridvoient pas cette facul- 

tè mecbanique. 

L'on volt clair ement par la, com- 

bien la Providence efl active en 

tout, 6? même dans ce que les hom 

mes jugent, quoique têmèr air ement, 

être indifferent, ou ce qiiils trai- 

tent de bagatelle. 

Les uns donnent quatre Dents 

canines a la Vipere Femelle, 

P deux

den; ook is er die aan béyden vier 

en meer zulke Tanden toeëyge- 

nen. 

V A L E N T I N U S verbeeldze 

met boven en onder Slagtanden. 

O?) 

Dr. MEAD verzekerd ons, dat 

de Adders verfcheide kleyne Slag 

tanden hebben, die by het verlies 

der grote, de ledige plaats ver 

vullen. 

GEOFFROY verbeeld het geraam 

te van een Adder-kop met dub 

bele boven Slagtanden. (i8.) 

Men vind deze Slagtanden wy- 

ders by verfchillende Schryvers 

af- 

(17) Ampbitbialr. Zoötom.. Tab. LXXXV. 

(18) Memoir. de Matbem. & Pbyfique, 

Tom. 11. pag. 164» a Paris 1757. 

deux au Mdle; d"autres prétendent 

que Vune 6? Vautre en ent quatre 

& même Savantage. 

VALENTIN (17) les reprefente- 

avec des Dents canines fuperieures 

& inferieures. 

Le Dr. MEAD neus affure, que les 

Viperes ont plufieurs petites Dents 

canines, lesquelles lorsque les grojjes 

Dents canines tombent, rempliffeht 

le vuide que celles ci laiffent. 

GEOFFROY (18) reprefente les os 

a"une Tête de Vipere avec des Dents 

canines fuperieures doublés. 

Au refie ou trouve ces Dents ca 

nines depeintes chez differents Au 

teurs, 

(17) Amphitheatr. Zoötom. T. LXXXV» 

(18) Memoir. de Mathem. & de Phy- 

fique T, 11. p» 164- £ Paris 1757.

afgebeeld, dan niemand heeft er 

een tekening van gegeven , die 

meer en beter na het natuurlyk 

voorwerp gelykt, dan den Heer 

A. VOSMAAR. (18) Ik merk al 

leen daaromtrent aan, dat de Slag 

tanden van mynen Adder by het 

openen van den Bek, zo fchuins 

binnenwaarts hellende , niet ge 

richt zyn , maar meer aan het 

rechtftandige naby komen. 

De Adder heeft minder van die 

klauwswyze gebogene Tandjes dan 

de Ringflang. Ik heb reeds doen 

opmerken, dat de Adder zo veele 

van deze Tandjes niet behoevd; 

en de Natuur werkt nooit overtol 

C ® 115 ® ) 

lig* 

(19) Zie Bcfch yvirg van de Ratel- 

ilang. 

teurs, mais perfoime tien a donnè 

des figures plus reffemblantes au 

naturel, que Monfleur -VOSMAAR. 

C R 

9) Je nai qiiune remarque d 

faire, fgavoir que les Dents de 

ma Vipere, lorsqu'elle a'la Gueu 

le ouverte, ne font pas inclinées 

fi obliquement en de dans, mais 

qu'elles approchent tfavantage de' 

la direclion perpendiculaire. 

La Vipere a moins de ces petites 

Dents courbées en forme de griffe, 

que la Couleuvre d Collier; fat 

de ja remarqué, que la Vipere na 

pas befoin de font de cette forte de 

Dents; & la Nature nefait jamais 

rien 

(19) Vryez fa Defcriptipn du Serpent a 

fonnet:es. 

F 2

lig: zy geeft aan een iegelyk 

Schepfel nooit meer Werktuigen 

als het zelve tot dat einde, waar 

om het beftaat, volftrekt nodig 

heeft. Daar is er die het getal de 

zer Tandjes, op.feftien in ieder 

Kaak, in een enkele ryg geplaatft, 

bepalen; dezelven zyn nog buis- 

achtig nog gefpleten. 

. De Ogen van myne Adder zyn 

helder bruin en vlammende; de 

Appel is iii een donker geelekring 

bevat; deze Ogen zyn iets gro 

ter dan die van onze Slangen , en 

ongevaar op het derde gedeelte 

van den Kop naar voren geplaatft, 

tulTchen de Kaakzoom en de klei 

ne Schildjes, die het platte des 

Kops ovaalswyze bedekken.. 

De Neusgaten zyn rechtlynig 

C © xi.tf © > 

met 

rien de fuperflu: elle ne donne d cha 

que Crèature p#s plus d'Organes 

quil ne lui en faut abfolument, 

pour remplir fa dejlination. II 

y en a qui fixent le nombre de 

ces petites Dents a Jeize pour chaque 

Machoire, pïacées dans une même 

rangêe; elles ne font ni creufes ni 

fendues, 

Les Teux de ma Vipere font 

clair s, bruns

met de Ogen, voor aan wederzy- 

den van de Snuit, „rond en wyd 

geopend te zien. 

Uiterlyke Oren worden aan den 

Adder niet waargenomen- zy ho 

ren echter. 

Het onderile gedeelte van den 

Kop is byna plat, met langwerpi 

ge Schildjes of Schubben bedekt, 

die de richting -der Kaakzomen 

volgen, invoegen dezelven op de 

helvt van den Kop kielswyze van 

elkander afwyken , en een punt \ 

naar den Bek overlaten, uit welke 

punt de heele Schilden een begin 

nemen, die den Buik tot aan den 

Staart bedekken , van waar de- | 

ze Schilden zich fchynen te I 

ver- I 

même ligne que les Teux, d chaque mé 

de la partie anterieure du Mufeau; 

elles font rondes & tres ouverüs. 

On napper ooit pas d'Oreilles 

aux Viperes a l'exterieur; cependant 

elles entendcnt. 

La partie inferieure de la Tête 

efl presque platte &> couvert e d'E- 

cailles fcutiformes oblongues, qui 

fuivent la dire&ion des bords des 

Machoires, deforte qu'elles s'ecartent 

Vune de Vautre vens le milieu de la 

Tête, tout eomme les cotes d'un na- 

vire s'ecartent de la quitte , fe 

terminent en une pointe, tournèe du 

cotè de la Gueule;? efl de cette poin 

te , que les Ecailles fcutiformes entié- 

res prennent leur origine, g? Cou- 

vrent le Ventre jusqu' a la Queue,. 

d:oU ces Ecailles fcutiformes fem- 

p 

3 blent

verdelen, en als halve Schilden 

tot aan het uiterfte einde voortlo 

pen. 

De Schildjes langs de onder- 

He Kaakzoom geplaatft, hebben 

een blauwachtige kleur, met wit 

te vlekjes geftippelt; de Schilden 

die overdwars den Buik en Staart 

bedekken, zyn eenverwig, naar 

ftaal gelykende. 

Den Hals noem ik dat deel der 

Adders en Slangen, het geen on- 

middelyk achter den Kop volgd, 

cm ®) 

onderfcheidende zich als een in- 

knyping tuffchen den Kop en het 

Lichaam. 

De Schubben die den Rug en 

het bovenfte gedeelte van den 

Staart der Adders befchaliën, zyn 

iets 

blent fe partager, ê? pmirfuivent 

leur cours Jous. la forme i Ecailles 

femi fcutiformes jusque tout au bout. 

Les petites Ecailles fcutiformes 

placées le long du rebord maxillai- 

re inferieur, ont une couleur tirant 

fur le bleu, marquée de petites ta- 

zhes blanches; les Ecailles fcutifor 

mes qui couvrent le Ventre £f la 

Queue en travers, font d'une feule 

couleur reffemblant d de Vader. 

Jappelle le Col cette partie 

des Viperes ê? des Couleuvres, 

quifuit immediatement a la Tête, 

f aifant eomme un en fon cement en 

tre la Tête £? le Corps. 

Les Ecailles qui couvrent en for 

me de mailles le Dos ê? la partie 

fuperieure de la Queue des Viperes, 

font

iets langwerpiger als die der Slan 

gen, ruitachtig van gedaante, en 

in de midden overlangs met een 

verheven ffcreep getekend; te hal 

verwegen van den Rug zyn ze 

naaft de Schubben, die aan weder- 

zyden de Buikfchilden bezomen, 

degrootfle; wordende zo wel naar 

het Kop-, als naar het Staarteinde 

langzamerhand kleinder; en men 

zoude nauwlyks deze verkleining 

door de op eenvolgende en on 

merkbare afklimming gewaar wor 

den, ingeval derzelver uiterftens 

tegen elkander niet wierden ver 

geleken. 

Ik heb reeds aangetekend, dat 

midden over den Rug van den Kop 

tot aan den Staart, myne Adders 

met zwarte min of meer aaneen- 

C © »9 © ) 

han- ; 

font tant foit peu plus oblongues que 

celles des Couleuvres, d'une figure 

en lofange, dont le plus long diame- 

treefl marqué d'une raieélévée ;vers 

le milieu du Dos elles approchent le 

plus de la grandeur des Ecailles, qui 

avoifinent de chaque cotê les Ecailles 

fcutiformes du Ventre; elles dimi- 

nuent infenfihlement en grandeur y 

f tant du co té de la Tête que de celui 

de la Queue, Ton auroit de lapei- 

ne d sappercevoir de cette dimi- 

nution par la dëgradation conti- 

nuelle imperceptible, d moins 

qu'on ne comparat entre eux les 

deux. 

J'ai de ja remarquê ci devant, 

que le long du milieu du Dos depuis 

la Tête jusqu'a la Queue, ces Vi 

peres font omées detaches noiresplus 

ou

hangende vlekken , enigermaten 

kettingswyze getekend zyn; dan 

aan ieder zyde van deze rugftreep, 

loopt evenwydig een diergelyke 

ryg van zwarte vlekken, die ech 

ter minder't zamen hangen; deze 

nemen hun begin, met een lang 

werpige zwarte ftreep, onmidde- 

lyk aan de Ogen gehegt, en eindi 

gen met het Staartpunt; de tus- 

fchenwyte, die deze zwarte vlek 

ken overlaten , en zich flingers- 

wyze vertoond, heeft kort na de 

vervelling, of als men de boven 

fte en befoetelde Huid afftrykt, 

een naar het ligt blauwe hellende 

kleur; dan deze verwelkt ras en 

verandert in een geelachtig vuil 

groen, ten naaften by overeenko 

mende met. de kleur der ingelegde 

Olyven. ® c 

C © 120 © ) 

ou moins adherantes les unes aux au 

tres, 6? en quelque fagon en forme 

de chainons; de chaque cotè de cette 

llgne dorfale Fon voit parallelement 

une pareille rangêe de taches noir es, 

qui font cependant moins continues 

les unes aux autres; ellescommencent 

par une raye noire ohlongue, qui tient 

| immediatement aux Teux, &fe ter 

minent a la pointe de la Queue; Fin- 

tervalle, que ces taches noir es lais- 

fent entf elles, ê? qui va en ferpen- 

tant, prend fort peu de temps a- 

pres la mue de F Animal, ou lors 

quon lui enléve fa furpeau qui efl 

fouillèe, une couleur tirant fur le 

bleu clair , laquelle fe fane bien 

vité & fe change en un verd fale 

jaunatre, a peu pres de la cou 

leur d'Qli-ves confites. 

La

C © 121 © )• 

De Vipera vera, of de ware Oost- La Vipera vera, ou la vraye 

indifcheAdder, heeft eenige vlek Vipere des Indes Oriëntales,q quelken 

, welken naar die van den hierques taches qui reffemblent a celles de 

landfchen gelyken;dan de Colubro nos Viperes indigénes; la Colubro 

igneo uit het Eyland Celebes (20) igneo, des Isles Celebes (20; 

heeft er meer gelykenis mede; leur reffemble cependant d'avan- 

maar beide deze vreemdelingen tdge; mais ces deux efpéces étrdn- 

zyn echter van onzen Adder daar géres différent pourtant en ceci 

in onderfcheiden, dat zy tot het de notre Vipere, quelles font ecu- 

uiterfte flaarteind met geheele vertes en deffous fusqu'au bout de 

dwars-fchilden van onderen be la Queue d'Ecailles fcutiformes 

dekt zyn. 

transverfales entieres. 

De Staart van den Adder is zo 

dun niet als die der Slangen, wel 

ke laatfte meer elsvormig, en die 

van 

(20) 'Beiden deze Adders vind men 

afgebeeld by SEBA, Thef. P. II. Tab. 

. VIII. N. 4. en Tab. LIX. 

La Queue de la Vipere n eft 

pas fi effilée que celle des Serpens, 

dont la Queue a plus la forme 

d'une 

(20) On trouve la repréfn atim de ces 

deux efpéces de Viperes dans SESA, Tber. 

P. II. Tab. VIII. N. 4. 6P Taj. LIX. 

Q

van den Adder meer kegelvormig 

is; zy ftaat tot de lengte van het 

geheele lichaam als een tot tienden 

is dienshalven evenredig maar 

halv zo lang als die van den Ring- 

flang; in beiden deze Dieren on- 

derfcheid zich de Staart door eene 

merkelyke vermindering in de dik 

te zeer duidelyk van het overige 

lichaam. 

Of de Staart van Set Mannetje 

dikker en langer zy, dan van de 

Wyfjes, heb ik nooit toeverlatig 

opgemerkt; overmits de meerdere 

of mindere voordelige toeftand , 

waar in de Adder zich bevind, ook 

omtrent dit gedeelte van het li 

chaam veel verandering onderwor 

pen is: dan het Mannetje doet 

zich 

ff une aleint, U oh celle des Viperes 

reffemble plus d un cone; elle efl U 

proportion de la longueur du corps 

entier eomme un d ffix, & a par 

confequent, proportion garde'e,feule 

ment la moitiè de la longueur de 

celle de la Couleuvre a collier; la 

Queue de ces deux Animaux efl re- 

marquable en ce qiïelle dijfére con- 

fiderablement en grojfeur du refle de 

leur corps. 

Je ff ai jamais pu m'affurer Ji 

la Queue du Mdle efl plus gros- 

fe c=f plus longue que celle de la 

Femelle; d'autant que Vêtat plus 

ou moins avantageux, dans lequel 

la Vipere fe trouve, produit aujji 

beaucoup de changement dans cet 

te partie de Jon corps: ce qui efl 

certain, c'ejl quon reconnoit & di- 

flingue

zich kennen en onderfcheid zich 

door de Tefticuli, (22) welken 

ter plaats waar de Staart begint 

uitterlyk zichtbaar zyn. 

Offchoon de Adder even als de 

Slang een rolronde gedaante heeft, 

fehynt dit Dier my echter, wan 

neer het kruipt, meer platachtig en 

breder; ter halverwegen van het 

lichaam zyn zy het dikfte; onder- 

tuffchen veroorzaakt de Haat van 

zwangerfchap of een doorgezwol 

gen Dier, hier omtrent, veel ver 

andering. 

De volwaffene Adders zyn door 

C © m © ) 

gaans 

(21) SEBA heeft de Ooftindifche Ad 

der met deze deelen doen afbeelden. 

•Zie Thef. P. II. Tab. 8. Fig. 4. 

flingue le Male par les Tefticu-. 

les, (21) lesquels par oiffent a F ex 

terieur d Vendroit ou la Queue 

commence. 

Quoique la Vipere foit tout eom 

me le Serpent Sune figure cylindri- 

que, il me paroit cependant, que eet 

Animal, lors qull rampe, efl plus 

applatti

C © "4 © D 

gaans"'om de twee voeten lang en j 

een duim middellyns dik; zeld 

zaam worden ze gevonden die drie 

voeten lang zyn. 

Daar is er die by de ontleding 

van den Adder en Slang, eenig 

verichil in de zamenvoeging der 

Wervelbeenders hebben waarge 

nomen; en mogclyk is in dit ver- 

fchil de reden gelegen, dat een Ad 

der , wanneer men die by den Staart 

valt houd, de hangende Kop niet 

zo hoog dat ze byten kan, gelyk 

de Slang, kan opheffen; dan zy 

wend en keerd het hoofd daar en 

tegen gemakkelyker en vaardiger. 

Die geenen, welken de moeite 

hebben genomen om de Wervel 

beenders van den Adder te tellen, 

bepalen het getal op honderd vyf- 

en- 

nairement environ deuxpieds de long, 

£? leur grojfeur efl d'un pouce de dia- 

metre; on en trouve rarement dont 

la longueur aille a trois pieds. 

II y a des Naturalifles, qui en 

anatomifant des Viperes Ê? desSer- . 

pens, ont trouve quelque diference 

dans l'articulation des Vertèbres; 

ce qui fait peutêtre, quune Vi 

pere, qu'on tientpar la Queue, ne 

.fcauroit étéver fa Tête, qui efl pen 

dant e , ajfez haut pour pouvoir 

mordre, eomme les Serpens; mais 

en revanche elle la tourne a drol- 

te & d gauche avec plus daifance 

& d'agilité. 

Ceux qui ont .pris la peine de 

compter les Vertèbres de la Vi 

pere , en fixent le nombre a cent 

quarante & cinq, jusques a la 

Queue;

en-veertig tot aan den Staart; ieder 

dezer Wervelbeenderen heeft aan 

wederzyde eene Ribbe; dan aan 

de vyf-en-twintig, die men in den 

Staart vind, ohtbreeken dezelven. 

Dit graat,benevens hetfpierge- 

ftel, de aderen, de bloedvaten en 

de ingewanden , welken op een 

zagt bed van reufel ruften, kan 

men by VALENTINUS, CHARAS, 

SEBA, en anderen befchreven vin 

den. Ik merk hier alleen by aan, 

dat de ingewanden van myne be- 

fchrevene Dieren nagenoeggelyk- 

vormig zyn; en dat de befchou- 

wing hunner Magen en Zwelgfpie- 

ren ons geen twyffel zoude o- 

verlaten, al ontbrak ons de gele 

genheid zulks door de onfaalbare 

C © i*5 © ) 

onder- 

| Queue; toutes ces Vertèbres ont de 

chaque cöté une Cote, horsmis les 

vingt & cinq de la Queue, qui 

ff en ont point. 

On trouve chez VALENTIN , 

CHARAS, SEBA £? autres, la de- 

fcription de Vépine, des mujcles, 

des vaiffaux fanguins & des vis- 

cères, qui repofent mollement dans 

le tiffu graiffeux. Je remarque 

feulement a ce fujet, que les vis-- 

céres des Animaux que fai de 

er its, fe reffemblent affez; & que, 

vu leurs Eflomac fi? les Muscles 

qui leur fervent d faire la dé- 

glutition, il tfy refle aucun dou- 

te, quahd même nous nen ferions 

pas convaincus par une experience 

infaillible, que leur nourriture ne 

Q 3 doive

ondervinding te weten , of heur 

voedzel is van dierlyken aart;hun 

ne darm-gelykende,fiappe, onge- 

plooide en ongefpierde vliezige 

Magen kunnen geene wryvende 

of malende kracht oefenen, gelyk 

de fterkgefpierde Magen van de 

graanetende Dieren; en hunne 

fpyzen moéten dierhalven door 

een zeker fcheivocht, het geen 

de ingeflokte Dieren verteert, zon 

der de Maag zelve te befchadigen, 

{22) tot Chyl ontbonden wor 

C 8 © ) 

den; 

(22) Dr. GREW wekt zyne Lezers, 

wanneer hy deze byzonderheid aante- 

kend, billyk tot eene betamelyke ver 

wondering op, opzichtelyk de verbaa- 

zende voorzorg der Goddelykc wysheid. 

ndd. Cosmel. Sacra cap. 4. 

doive être de nature animale; leur 

ejlomac, qui reffemble d un boy au, & 

efl Sun tiffu lache, fans rides, fans 

tunique musculaire & ftmplement 

membraneux, manque de cette force 

neceffaire pour triturer ou pour 

moudre, qui fe trouve dans les eflo- 

macs charnus & musculeux des efpé 

ces granivores; cefl pourquoi leurs 

alimens doivent necejjair ement être 

re duits en chyle par le moyen dt 

quelque menflrue, qui digêre les Ani 

maux qulls ont avalés, fans nuire 

a VEflomac même (22}, eomme cela 

(22) C'ejl avec raifon quele'Dr. GREW, 

lors qu'il remarque cette particularitê, 

excite fes LeSteurs a admirer la prevoy. 

ance êtonnante de la fagtffe Divine, Voyez 

Cosmolog. Sacr. cap. 4. 

a

den; éven als zulks byallevleefch- 

etende Dieren plaats heeft. 

REAUMUR heeft, verfchillende 

en vernuftige proeven genomen, 

die aan de onderfcheiden e wyzen 

• van vertering, het zy, die ieder af- 

zonderlyk, het zy beiden te gelyk 

plaats hebben , geen gering licht 

byzetten. (23) 

Dan hoe aanmerkelyk ook de 0- 

vereenkomften der Adders en Slan- 

gen in de meefte byzonderheden 

zyn mogen, zo ontbreekt evens- 

wel aan myne Ringflang die vaten, 

welke gefchikt zyn om het vergift 

aftezonderen , althans dat werk- 

tuiglyk zamenflel, waar door het 

C 0 "7 © ) 

zelve 

(23) Hift. de l'Acad. Royale des Scein- 

«es de'1'Arm. 1752. pag. 49. &c. 

a lieu chez tous les Animaux car- 

nivores. 

REAUMUR a fait nombre d'ex- 

periences ingénieufes, qui rep andent 

beaucoup de jour fur les differentes 

manier es dont Je fait la digeflion, 

foit par la macération ou par Ja 

trituration , foit que cela s'exècute 

d'une facon combinêe. (23) 

Quoique la rejfemblance entre les 

Viperes £? les Serpens foit tres 

confderable, par rapport d laplus- 

part des particularités qu'on re- 

marqué en eux, il manque cepen 

dant d la Couleuvre d Collier 

ces vaijjeaux qui filtrent le ve- 

nin, ou du moins les- organes ex- 

crê- 

(23 Hijl. de l'Acad. Royale des Scien 

ces de l'Ann. 17 52. pag. 49. &c.

zelve naar buiten kan uitvloeijen. 

En overmits insgelyks de wyze 

van Jongen voorttebrengen, niet 

overeenjsomflig door deze beide 

Dieren gefchied, zo moet inden 

Adder ook ten dien opzicht, ee 

nige andere fchikking noodzaak- 

lyk plaats hebben. 

Nooit heb ik by het openen der 

Adders-, die vunfe lucht waarge 

nomen, die de ingewanden dei- 

Slangen van zich geven. 

Meeft overal worden zo wel in 

Europa als in de andere waereld- 

deelen, Adders gevonden, (24) 

C © »8 © ) 

die 

(24) Men vind zelvs deze Dieren op 

Eylanden , die door wyduitgeftrékte 

Zeen van het vatte land gefcheiden zyn ; 

zo vind men by voorbeeld, Slangen op 

het 

crétoires de ce fuc vénimeux. Et 

d'autant que ces deux efpéces 

d''Animaux tfengendrent pas leurs 

Petits de la même maniére, ü 

faut necejfair ement, qu'il fe trou' 

ve a eet egard, quelque organi- 

fation differente dans la Vipe 

re. 

Je riai jamais fenti, en ouvrant 

des Viperes, cette odeur de moifi, 

qui sexhale des vifcéres des Ser 

pens. 

On trouve presque part out, aujji 

bien en Eurepe que dans les au 

tres parties du monde, (24) des 

Vipe- 

(24) On rencontre même de ces Ani 

maux dans des Isles, qui font féparées 

du continant par de vafles mers\ on en 

trouve par exemple a, flsk de St. He- 

lene,

die meer of min met de onze ge- 

lykvormig zyn: het ontbreekt de 

Bofch- 

het Eylacd St. Helena,het geen omtrent 

in het midden van den Atlantifchen O- 

ceaan , vier honderd zee mylen van de 

Afrikaanfche, en zes honderd van de A- 

merikaanfche kuft verwyderd is. De Heer 

JAMES COOK geen begrip kunnende ma 

ken, op welk een wyze deze Dieren ter 

dier plaats kunnen gekomen zyn, onder- 

fteldt in zyne Reisbefcbryving, dat ze van 

het begin der Waereld op die rots ge- 

huisveft hebben; zonder te denken op 

die verbazende veranderingen, die er 

waarfchynlyk zedert de Schepping, mat 

betrekking tot den gehelen Aardbol, 

plaats hebben gehad. De verlïeende li 

chamen van Dieren en Planten, welke 

men byna in alle bekende Geweften aan 

treft , zyn de waarborgen voor deze me 

ning. Behalven dat de Voorzienigheid 

ontd 

Viperes qui reffemblent plus ou 

moins d celles que nous venons de 

decri- 

ane, fituée presque au milieu dt l'Ocean 

Atlantique, d quatre cent lieues de mer 

des cótes d'Afrique , £f a fix cent li- 

eues de celles d'Amerique. Monfr. JA 

QUES COOK, ne pouvant concevoir, com- 

ment ces Animaux ont pu parvenir d eet 

endroit, fuppofe dans l'bifloire de fes 

voyages, quils ont babitês fur ce rocber 

depuis le commencement du Monde, fans 

qu'il faffe attention aux revolutions éton- 

nantes arrivées d nótre Globe, depuis la 

Crêation. Les pétrifications d''Animaux 

6? de Plantes, qu'on rencontre dans pres 

que tous les pais connus, fervent de preu- 

ve d ce fyjléme; outre que la Providence 

pojjede des moyens infcrutables fans nom 

bre, pour faire parvenir, mime d'i.ne fa' 

R- con

Bolch- en Heyde-ftreeken der O- 

veryfelfche, Friefche, Groninger, 

Munfterfche en Benthemfche Ge- 

weflen, welke het Drentfche 

grondgebied omringen, geenzins 

aan deze Dieren; doch men treft 

ze in deze Landftreek op alle 

plaatzen niet even veel aan ; in 

zommigen ,zyn ze zelvszeer zeld 

zaam; meeft houden zy zich in de 

Heydevelden op, dan allermeeft 

echter in die Veenen, welken men 

c m 130 © ) 

hier 

ontelbare en onnafpeurbare middelen al 

toos by der hand heeft, om zelvs op zeer 

natuurlyke wyzen , zo wel Slangen als 

andere Dieren, op de ver afgclcgenfte 

Eylandcn te plaatzen. 

decrire; il 11'en manque pas non plus 

dans les Bois 6? fur les Bruyeres de 

nos Provinces S Overyjfel, de Fri- 

fe, de Groningue; ni dans celles de 

l'EvéchèdeMunfer,B du Comtèdt 

Benthem, qui entourent le territoir e 

du Pays de Drenthe; cependant pas 

partout en égale quantité; dans de 

certains endroits, elles font même trés 

rares; elles fe tiennent ordinaire- 

ment furies Br uy ér es, mais la plus 

part du temps dans ces Tourhiéres 

qu'on 

con, trés naturelle, auffi bien des Serpens 

que d'autres Animaux, aux Isles les plus 

éloignées.

hier hoge MoeralTen (25) noemt, 

om dat de zandgronden onder de 

ze Veenen altoos nog eene aan- 

merkelyke hoogte boven de uit 

wateringen verheven zyn. De op- \ 

pervlakte of nerv dezer meeft uit- 

geftrekte MoeralTen, is bultswyze 

met Heyden enMofch in diervoe 

gen bewallen , dat tulTchen die 

bewaffene bultjes de grauwe of 

zwarte Veengrond bloot legt, wel 

ke meer of min week is, naarma 

(25) Uit deze Moeraffen of Veenen 

word die foort van Turf gegraven, welke 

tot het branden van Schelpkalk, en in de 

Steenbakkeryen, enz. gebruikt word 5cn 

die men in Holland en elders gewoon is 

Friefi.be Turf .te noemen. 

C ® i3i © ) 

te 

qu'on nomme dam ce pays des kants 

Marais, (25) d eau je que le Ut de 

fable, qui ejl fous ces lits de tourbe, 

efl encore e'levé a une hauteur affez 

conftderable au deffus des endroits 

par oh les eaux s'ëcoulent. La fur- 

face de ces Marais, qui font d'une 

grande étendue, efl couverte de 

mottes de Bruyère fiP de Moujje, 

de fagon qu'on appergoive entre ces 

mottes la Tourbe grifatre ounoire, 

plus ou moins motte, d mefure que les 

(25) On retire de ces Marais ou Tour. 

biéres cette efpéce de Tourbes dont on fe 

fert dans les Briqueteries pour calciner 

les Coquilles, g> qu'on appelle en Hollan. 

de 8* ailleurs des Tourbes de Frife. 

R 2 

eaux

te het Veen minder of meerder 

c © ©) 

eaux ont plus ou moins. de facilitê 

kan afwateren. 

a sen écouler. 

De Adder, of fchoon zy fnel 

Quoique la Vipere rampe avec 

genoeg kan voortkruipen, heeft 

affez de vitejfe, elle na cependant 

echter de vlugheid van den Ring 

pas la cèléritè de la Couleuvre a colflang 

niet; zy begeeft, de nood 

lier; en cas de befoin elle fe jette 

zulks vereifchende, zich ook te 

a Veau & nage, mais ne faute ja 

water en zwemt, doch zy fpringd 

mais: je'prie mes Letleurs de re- 

nooit: merk hier, myne Lezers, 

marquer encore en ceci la grande 

wederom de ongemene goedheid 

bonté de la Providence: car éeji 

der Voorzienigheid op! of is het 

wie chofe digne a"attention, que 

gene opmerking waardig, dat de 

les Animaux defarmês foient gé- 

ongewapende Dieren, over het alnèralement 

plus prompts d la courgemeen 

genomen, meeftal fneller 

' fe que ceux qui font armés, 

dan de gewapende zyn? en dat 

que fouvent ils fe trouvent dêdo- 

veeltyds het gebrek eener vermomagês 

du manque cVune faculté, 

gen door een ander word ver 

par une autre, qui la remplagoed 

? 

ce. 

: 

De Adder vervolgt of beledig 

Jamais la Vipere ne pourfui- 

©ngetergt, of buiten gevaar voo 

vra ni ne blejfera perfonne, h 

ziel ! J moins

zich zelve zynde, nooit eenig 

Menfch ; (26) kan zy de nood 

niet ontvluchten, dan gebruikt ze 

heur wapenen alleen verwerender 

wyze, en in deze omftandigheden 

zich bevindende , fchiet of flaat 

zy de Kop ongemeen vaardig naar 

haar vyand en byt. Ingeval nu de 

buitengewone vrees, die het eene 

Dier voor het andere doet blyken, 

C © 133 © ) 

de 

(26) DON GEORGE JUAN en DON AN- 

TONIO DE ULLOA tekenen aan,na datzy 

verfhg van de Coraal, Ratelflangen, enz. 

die men om Carthagena vind, gedaan heb 

ben, dat alle deze Slangen, welkers be 

ten zo gevaarlyk zyn, echter geen 

Menfch zullen kwaad doen, ingeval zy 

niet beledigd worden; zie Hiftor, Reis- 

lefcbr, van Zuid-America, ideel, bl. 57. 

moins qu'on ne Virrite, ou qiielle ne 

fe fente en danger,"(26) mais en cas 

quelle ne puiffe échapperau danger, 

alors elle fe fert de fes armes, 

mais uniquement pour fe defendre, 

en lancant fa Tête avec une ra- 

piditê prodigieufe vers fon enne- 

mi & en le mordant. En cas 

qiiil foit vrai, que la crainte ex 

traordinaire , qu'un Animal a pour 

un 

(26) DON GEORGE JUAN &f DON 

ANTOINE D' ULLOA , apres avoir fait 

mention des Serpens Corallins, d Son- 

nette, &c. qu'on trouve aux environs de 

Cartbagene, remarquent qu'aucun de ces 

Serpens, dont la morfure efl fi dangereu- 

fe, ne nuira d perfonne quand on ne leur 

fait aucun mal. Voyez Voyage Hifl;. de 

1'Ameriq. Meridion. Tome 1. pag. 57. 

R 3

de geduchtfte hunner vyanden 

aanwyft, dan moet een Zwyn aan 

onze Slangfoorten niet minder ver- 

fchrikkelyk voorkomen, dan een 

fleren Arend aan een vlucht blode 

Duiven. 

• Verfcheide jaren achter een, heb 

ik eenige dezer Dieren vier en vyf 

maanden lang in het leven gehou 

C ® 134 © 

den , zonder ecnig voedzel aante- 

bieden; anderen heb ik even als 

de Ringflang verfchillende Die 

ren , Plantgewaffen , Zemelen, 

Melk, Zand, Aarden en veele an 

dere dingen vruchteloos aangebo 

den. Maar onthouden zy zich, 

gevangen zynde, van voedzel, de 

ontlading is ook zeer gering; het 

aas'tgeenzy,gevangen wordende, 

by zich hebben, en hun vet, ver 

teert 

un autre, denote que celui cl efl 

fon plus terrible ennemi, alors un 

pourceau riefl pas moins effroyablt 

pour F efpéce de Serpens dont il s'agit 

ici, qvFun Aigle altier ne Vefl pour 

une volde de Pigeons craintifs. 

jfai confervé pendant plufieurs an- 

nêes de fuite quelques uns de ces Anu 

maux quatre d cinq mois en vie,fans 

leur donner aucune nourriture; d 

d'autres f ai offert, eomme je Favois 

fait d la Couleuvre d collier, dif- 

ferens Animaux, des Plantes, du 

Son , du Lait, du Sable, de la 

' Terre & plufieurs autres chofes, 

mais le tout d pure perte. Mais 

fi ces Animaux, lors qu'ils font ren- 

fermés, s'abstiennent de toute nour 

riture , ils nont aufft en revanche 

que peu ou point. d'evacuation; ce 

quils

teert langzaam ; zy vermageren 

allengskens, en zy fterven uitge- 

teert. Aan den Heer SHAW wier 

den twee gehoornde Slangen (27) 

getoond, welken vyf achter een 

volgende jaren zonder eenige fpys 

te nuttigen zouden hebben ge 

leefd. (28) Doch ik twyffel zeer, 

of de Heer GABRIELI ónzen Rei 

zigerwei overeenkomftig de waar 

heid zal bericht hebben. 

Nooit heb ik onzen Adder met 

een nieuwe Huid gezien dan in de 

lente; gelyk my ook nimmer ge- 

duurende de herfft zulke jonge 

Ad- i 

(27) Ceraftes. 

(28) T. SHAWS Reyzea, 2de deel, 

bladz. 173. 

C © 135 © ) 

qu'ils ont ffaliment dans Teflomac 

lors qu'on les prend, de même que 

leur graiffe, fe confume infenfible- 

ment, ils amaigriffentpeu d peu, Q> 

meur ent extenue's. On' fit voir d 

Monfieur SHAW deux Serpens a cor* 

nes, (27) quon difoit avoir vecüs 

pendant cinq annêes confecutives, 

fans avoir pris aucune nourriture. 

(28) Cependant je doute fort que 

Monfieur GABRIELI ait dèclarè l'cx- 

acle verité d notre Voyageur. 

Ja mais je nai vu notre Vipere. 

revétue ff une* nouvelle peau, qu'au 

printemps; je nai jamais non plus 

rencontré ffauffi jeunes Viperes 

(27) Ceraftes. 

en 

(28) Voyages de T. SHAW , Part. 2, 

P a 

S- 173.

Adders zyn voorgekomen als des 

zomers; waar uit ik meen te mo 

gen befliiiten, dat dit Dier in de 

ze Landfchap maar eens in hetjaar 

de oude Huid aflegt en baart: dan 

wat aanbelangd de wyze van pa 

ring en de daring der zwanger- 

fchap van den Adder, deze kan ik 

even zo weinig met zekerheid be 

palen, als het geen ten dien op 

zichten by de Ringflang plaats 

heeft; alle myne oplettenheid en 

nafpeuringen zyn te leur gefield. 

Zo dikwils als ik een levendige 

Adder inMoutwyn heb gedaan, is 

dezelve zeer fchielyk geftorven, 

dan in Olie kunnen ze langer le 

ven. 

Ik zoude.hier myne befchry- 

ving van den Adder kunnen .af 

C © 136 © ) 

bre 

ek automne qu'en êté, marqut 

que eet Animal ne fait fa mut 

& ne jette bas fes petits quune 

fois par an dans ce Pats: Mais 

pour ce qui regarde leur facon 

de saccoupler, & la durée de 

leur groffejfe, cela meft aujjt 

peu connu que ce qui arrivé a eet 

égard chez la Couleuvre a collier; 

toute mon attention mes recher 

ches d ce fujet aïant êtê infru- 

cfueufes. 

Chaque fois que fai mis une Vi 

pere en vie dans de VEau de vie de 

grain, elle efl mort e fort fubit ement, 

mais dans de VHuile ces Animaux 

peuvent vive plus longtemps. 

Je pourrois finir ici ma defcrip- 

tion de la Vipere, fi je navoispas 

queU

eken, hadde ik niet de een en 

andere merkwaardige byzonder- 

heid ,zo wel ten opzichte tothun- 

. ne fchadelyke als nuttige hoeda 

nigheden , daar by te voegen. 

Meermaalen befpeurd men doch, 

dat de gewrochten van Gods onbe 

paalde macht, ter bereiking van 

tegengeftelde oogmerken, in den 

fchakel der gefchapene wezens zyn 

.gehegt. 

Het is den beoeffenaars derGe- 

neeskunft even zo wel als aan den 

Natuuronderzoeker bekend, hoe 

men in de naait voorgaande eeuw 

getwift heeft, of het Addergivtin 

iets ftoffelyks, dan in iets geeftigs 

beftond; dat is: of men bet vogt 

uit de Slagtanden der Adders voort 

komende, als op zich zelve fcha- 

C © 137 © > 

delyk ' 

quelques particularités remarquaVlês 

d y ajouter, auffi bien relative 

ment h ce qiT elles ont de nuifible, 

qiïd leurs Ivnnes qualitez. Car on 

obferve Jouvent, que les produc- 

tions de la Twtepuijfance Divi- 

ne ne [ont rangées dans la chai- 

ne des Stres créés, qiiafin de fer- 

vir d des vues diametralement op- 

pof ées entre elles. 

Ceux qui exercent la Medecine, 

fcavent au ft bien que les Amateurs 

de ï Hifl oir e Naturelle, contiien ona 

disputè dans lefiecle précédent'fur la 

nature du venin de la Vipere; fca- 

voir fi elle confiffoit en quelque chofe 

de mat er iel, ou bien fi ce nêtoit que 

quelque matiere fpiritueuje; cefl d 

dire, fi Ton dolt eenfiderer la liqueur, 

S qui

cm 138 © > 

delyk en eygentlyk venyn bevat- : 

tende, moeft aanmerken, dan of 

het alleen toevallig fchadelyke ver 

mogens verkreeg y wanneer het 

Dier door terging grammoedig en 

kwaadaardig was gemaakt- 

De beyde hooftdingers zyn be 

kend ; REDI, een Italiaan,beweer 

de het eerfte, en CHARAS ,. een 

Fransman, het laatfte gevoelen, 

en geen dezer flxydende partyen 

heeft het aan voorftanders ont 

broken». 

Men vind deze Natuurkundige 

twift veelvuldig by de Schryvers, 

meer of min wydlopig en nauw 

keurig aangeroerd;- en waarom 

zoude ik berispelyk zyn, ingeval 

ik 

qui fort des Dents canines de la Vi 

pere, eomme nuifible en elle même,& 

contenant un venin proprement dit, 

ou bien fi cette liqueur acquiert firn- 

plementpar hazard des qualités nui- 

fibles ,hrsque VAnimal êtantagacé T 

sirrite 6f fe met en colére?' 

On connoit affez les deuxprinci- 

paux foutiens de ces different es op'u 

nions; REDI , qui etoit Italiën, etoit 

' porti pour la première opinion, &' 

CHARAS, qui etoit Frangois, foute- 

noit la feconde, chacun de ces 

chefs defeéte a eu nombre de parti- 

fans. 

Plufieurs Auteurs ont traité cet 

te disput e phyfique avec plus ou 

moins de detail e? d'exaclitude;' 

g?' pourquoi y trouveroit on d 

redire, ft dans cette Differtation- 

'few

•iuraïes. 

ik in deze Verhandeling insgelyks 

j faifoh de même un ample 

een wydlopig verflag daarvan me 

expofé? Ja relaüon quelle a avec 

de deelde?immers de betrekking, 

les fujets dont je traite, ne m'y 

die het op myne onderwerpen 

donne pas moins do droit qtfaux 

heeft, vergunde daar toe aanmy 

autres; je la crois cependant fa» 

geen minder recht dan aan ande 

perflue, & renvoie mes Le&eurs 

ren; dan ik keur zulks overtollig, 

curieux de pareilles recherches aux 

en wyze myne onderzoeklievende 

ouvrages de CHARAS, (29) g? 

Lezers naar de boeken van CHA 

REDI, (30}, ou bien, en cas de 

RAS, (29) en REDI (30) zelve, 

of daar dezen ontbreken, naar 

die van MEAD (31), RAYâ), 

HOUTTUIN (33) en anderen. 

Ik 

(29) Nouv. Experiences furies Viperes. 

(30) Experimenta circa varias res na- 

manque de ces Auteurs, d ceux de 

MEAD (31), de RAY (32), de 

HOUTTUIN (33)» & iïautrts. 

(29) Nouv. Expciienc. furies Viperes. 

f30) Experimenta_ circa varias res na- 

turales. 

(31) De venenis, in capite de Vipera. 

(30 De venenis, in capite de Vipera. 

. (30 Synopjts Metbodica animalium qua- 

C32) Synopfis Methodica animalium 

drupedimi ferpentini generis. 

quadrupedium & ferpentini generis. 

(33) Natuurlyke Hijlorie., vide deel. 

(33) Hift. Naturelle torn. vi. 

5 2

Ik achte my echter, door deze 

verzending niet ten eenemaal ont- 

flagen, om ook het een en ander, 

betreffende het.venyn der Adders, 

aantetekenen. 

Xntuffchen is het deze twift al 

leen niet, welke ons van de ver- 

fchillende gevoelens, rakende het 

givtder Adders, onderricht;. heb 

ben dezen wegens de beftaanbaar- 

heid van het vergivt niet overeen- 

geftemd, .anderen zyn niet minder 

i © 140 S ) 

over den aart of eigenfchappenvan j 

het zelve verdeeld; dan of deze 

byzondere gevoelens aan mangel 

van nauwkeurig onderzoek ,, of 

aan vooroordeelen moeten toege- 

fehreven worden, fchynd ze-ge- 

makkclyk niet te bepalen, alS dat 

dezelven'in diervoegen tegen mal- 

kande-• 

Je ne crois pas cependant' que 

par ce renvoi Ton me tienne tout 

d' fait quitte de toute efpéce de 

remarques concernant le venin des 

Viperes. 

Ce rfeft pourtant pas cette dis>- 

pute feule, qui nous inflruit des dif 

ferent es opinions, quon a embraffé 

relativement au venin de la Vpere; 

car ft ces Auteurc nont pu saccor- 

der par rapport a Texiflence de ce 

venin, iïautres ne different pas 

moins entre eux eu4gard a la natuu 

rt 6? aux propriet és de ce venin; 

quoiquil ne foit pas. fi facile de dé- 

terminerfi ces different es opinions 

doivent être attribuêes- au manqwe 

. de recherches exaBes, ou bien d des 

prejugés, que de s appercevoir quel 

les font fi diametralement. oppofées 

entre.

kanderen ftryden, dat ieder der- 

zelven in het byzonder en te ge 

lyk onmogelyk kan beflaan; de 

dwaling is van de menfchelyke na 

tuur niet aftefcheiden.- 

Daaris er, waar onder ARISTOTE- 

LES en AVICENNA zich bevinden, 

die het Addergivt een zeer koude 

natuur- en bloedftremmendekracht 

toeëygeneiK anderen , waar on- 

der GALENUS en VALISNIERUS , 

achten het zelve van een uitne 

mende heeten aart-te zyn, waar 

door het bloed zoude ontbonden 

en dunner worden, invoegen het 

op dezelvde wyze zoude werken 

als het Akalinum. Dr. MEAO on- 

derftelde, voor dat nadere proe 

ven hem van het tegengeitelde 

overtuigd hadden, dat dit vergivt 

C © Hl © ) 

een 

entre elles, qu'ilefl intpojféle que Tu 

ne d 'elles en particulier, puijfe avoir 

lieu en même temps que Tautre; Ter 

reur efl la campagne infeparable de 

Thumaine naturel- 

De certains Auteurs, au nomhr'e 

desquels fe trouvent ARISTOTE 

& AVICENNE, difent que le. venin' 

de la Vipere efl de nature drefro'^ 

dir confiderahlemeni;& 'qu'il coagir- 

lelefang: d'autres, parmi lesquels 

on cite GALI-EN «Sf VALISNIERI^ 

croyent qu'il efr d'une nature tres 

ecfiaufante, en vertu de quoi il dis- 

Joudrolt & attenueroit le fang, ain- 

fl que ce venin agiroit de la même 

maniere que les-fels Alcalins. Le 

Dr. MEAD fuppofoit, avant qu'H 

fut convaincu du contraire par dés 

expérien'cesuit èr leur es, que ce venin 

S 3 - con-

eeuallerfterkft en {Iremmend zuur 

zoude bevatten; om dat allerley 

Alcalyne zouten uitDierengetrok 

ken, genoegzaam voldoende wier 

den bevonden, om de uitwerkze 

len der Adderbeetenvoortekomcn 

of te geneezen (34)» 

In de Nederduitfche overzet 

ting van den Bybel, vind men 

lipt vergivt der Slangen of Adders 

C © © ) 

heet 

(34.) Zie Dr. MEAD de venenis, in cap. 

de Vipera. Den fcheidkundigen is niet 

onbekend, dat de roemruchtige BOER 

HAVEN ontkend heeft, dat de dierlyke 

vochten eenig znur bevatten. Vid. Chem. 

P. II. pag. 310. £p Comment. in Apbor. voyez fa Cbymie P. 2.p. 310. & Comment. 

ad §. 30. ,cn hoe dit gevoelen van HUM- 

BERG en LEMMERY is tegengefproken, 

zie Uitgeztgte Verbandelingen, 5de deel, é? LEMMERY, wyex.Uitgezogtc Verhaj). 

bladz. 230. 

contenoit en foi un acide des plus 

forts des plus eoagulans, h cau 

fe quon a trouvè que toutes fortes 

de fels Alcalins extraits des Ani 

maux font fuffifamment capahles de 

prévenir ou de guerir les fuites des 

mor fur es de Vipere (34}. 

Dans la traduclion Hollandoife 

de la JBible, Ie venin des Serpens 

ou des Viperes ejl apellè un vénin 

bru- 

(34) Voyez l'ouvrage du Dr. MEAD, 

de Venenis, in capite de Vipera. Les 

Cbymiftes iïignorent pas non plus, que le 

celebre BOERHAVE a foutenu que les fluides 

des Animaux ne contiennent aucun acide% 

in Aphorism, ad §. 30. comment cet 

te opinion a êté combattue par HUMBERG 

delingen, 5de deel, bl. 230.

heet genoemd (35). Dan volgens 

bericht van ervarene Taalkundi 

gen , vind men dit by woord heet in 

het ooripronkelyke niet (36). 

KIRCTIERUS vergelykt de wer 

king van dit venyn met een vonk 

$e tonder aanfleekt, insgelyks 

met de verfnellende beweging van 

een vallend lichaam; en hy bc- 

C © 143 © ) 

fchryvd 

R (35) Pfalm LVIII vf. 5. en CXL vf. 4. 

(36) Daar fchynd geen andere grond 

tot deze byvoeging, dan dat het; He. 

breeuwfche woord venyn afdaald van een 

wortelwoord, 't geen beet zyn betekend. 

COCCEJÜS heeft alleen venenum babent, 

quale efl venenum Serpentum, tanquam a/pi. 

dis Jurdce. En J. D.. MICHAELIS, fïc faDcn 

fiift/ 6>ic ecffmigcttgift: rok (ine t«n&& e#m. 

brulant (35). Maisfuivant de tres 

hahiles Grammairicns, eet adjec- 

tif brulant ne Je trouve pas dans 

Toriginal (36). 

KIRCHER compare Taciion de ce 

venin d une étincelle qui otium 

de la meche , & au mouvement 

accélerê Sun corps qui tombe; & 

il le decrit eomme êtant une li 

queur 

(35) Pfiaume LVIII vf. 5.-6? CXL vf.4. 

(36) L'unique raifon, qui a fait ajouttr 

eet adjettif, efl que le mot venin en He~ 

breuxfe derive d'un verbe- qui flgnifie être 

ardent. On trouve cbez COCCEJCS miquef 

ment ceci: Venenum habent, quale enY 

venenum Serpentum, tanquam afpidis 

furdffi. Et J. D. MICHAELIS a traduit: 

fïc f aten gift / ft. ij @cK

fchryvd het zelve als een taai vocht, 

zo als men (zegt hyj te Romen, 

daar men jaarlyks duizende Ad 

ders om Theriaakte maken,-dood, 

kan zien (37). 

•De Geneesheer LORRY verge- 

lykt de uitwerkzelen van het Ad- 

dergivt met die vande Opium, 't 

geen de zenuwen fterk aandoet 

(33), 

Dr. MEAD heeft met hulp van 

Vergrootglazen ontdekt, dat het 

c © 144 © y 

vocht uit de Slagtanden der Ad 

ders gedrukt, zeer veel fyne, 

fnelbewegende zoutdelen (fpicu- 

la) bevat, welke in fcherpge- 

. punte 

(37) ViL Mundus Jubxerr. P, II. pag. 

I35> 

(38) Recueil de Medecine Chirurg. 

Jan. 1756. pag. 68. 

queur gluante, ainfï, ditil, qu'on 

peut le voir a Rome, oh Pon tut 

annuellement des milliers de Vi' 

per es, pour faire -de Theriaque 

(37). 

Le Medecin LORRY compare 'les 

effets du venin de la Vipere a ceux 

de fOpiura, qui affecle fort ement 

les nerfs (38). 

LA Dr. MEAD a dêcouvert par 

le moyen du Microscope, que la 

liqueur exprime'e des Dents cani~ 

nes des Viperes contient beaucoup 

de particules (fpicula) falines, 

tres [mes tres mobiles, qui fe 

cryjlai- 

(37j Vide Mundus fubterrancus, P: 

II. pag. 135. 

(38) Recueil de Medec. Chirurg &c. 

Jan. 1755. pag. 68.

punte kriflallen fchoten, enyer- 

fcheide maanden achter een, on- 

verandert op het voorwerp-glas 

zich vertoonden, hebbende eeni 

ge gelykenis met zeer fyne Spin- 

newebben; hy mengde dit vogt 

met bloed zonder eenige verande 

ring daar aan te befpeuren. Hy 

en anderen hebben ook doorproe 

ven bevveezen, en het is niet lang 

geleden door den Heer VOSMAAR 

(39) beveiligd, dat het vogt, het 

geen uit de Slagtanden van doode 

Adders, welken zonder eenige 

voorafgaande terging , en natuur- 

lyker wyze overleden zyn , ge 

drukt word, even dezelvde na- 

C © '45 © ) 

de- 

cryflallifoient en cryflaux tres 

pointus, £? ne paroiffoient pas du- 

rant plufieurs mois de fuite fubir 

aucune alteration fur le verre ob- 

jeiïif, reffemblant en quelque fa- 

gon d des toiles d'araigne'es tres 

fines; il a tne'lé de cette liqueur 

avec du fang fans y avoir apper- 

gu le moindre changement. Lui 

& d''autres ont pareillement prou- 

vè par des experiences, lesquelles 

ont êté confirmées depuis peu par 

Mr. VOSMAAR , (39) que la liqueur, 

quon exprime des Dents canines 

de la Vipere apres fa mort, lors 

quelle efl morte de mort naturelle 

fans avoir êté irritce, produit les 

(39) Befchryving van de Ratel/1 mg. (39) Befcbryving van de Rateljlang. 

T 

mê'

delige werking doet, als het 

geen de beet van een levcndigen 

Adder veroorzaakt Voegd hier 

by, dat wanneer men een Adder 

van die Tanden beroovd, des- 

zelvs beet even zo min als de Ring 

flang QNatrix) iets kwaads doet 

opmerken of gevoelen (40). Dit 

een en ander is genoegzaam toe 

reikende om alle twyfeling weg te 

neemen, of het gevoelen van RE 

DI dan dat van CHARAS de voor 

keur verdiend; meermalen de 

den verfchillende begrippen de 

waarheid ontdekken. 

Intuffchen is het niet onvermoe- 

C © H

delyk,dat de gevolgen van de beet 

eener getergde Ringflang wel 

eens fmertelyke gevolgen hebben 

kan; immers dit heeft meermalen 

by gemeenzame Huisdieren plaats; 

en mogelyk moet men ook daar uit 

de reden afleiden, dat de Adder- 

beet niet altoos dezelvde uitwerk 

zelen doet waarnemen. De Heeren 

GEOFFROY en HUNAULD bericht 

ten voor eenige jaaren aan de A- 

cademie der Wetenfchappcn te 

Parys, dat de beet der Franfche 

Adders niet altoos door nadelige 

uitwerkzelen achtervolgd wierd. 

Men kan verfchillende oorzaken 

ter verklaring van deze opmerking 

uitdenken; dan het is niet onwaar- 

fchynlyk, dat de beet van een 

kwaadaartigen of vergramden 

c m H7 © ) 

Ad- 

Jóupgonner, que les fuites de la 

morfure d'une Couleuvre d Collier 

irritée pourroient être quelquefqh 

douloureufes; car ceci arrivé fou 

vent chez des Animaux domefli- 

ques tres familiers; £p cefl peut- 

être par ld quon peut rendre rai- 

fon , pourquoi Ton nobferve pas 

toujours ks mêmes effets de la 

morfure d'une Vipere. Mesfrs. 

GEOFFROY 6? HUNAULD rappor- 

toient, il y a quelques années, d 

T Academie des Sciences de Paris, que 

la morfure des Viperes de Frame 

na pas toujours des f uit es facheu- 

fes. 11 y a different es caufes par 

k moyen desquelles on peut expli- 

quer ce phénomêne; il y a apparen- 

ce cependant^ que la morfure d'u 

ne Vipere irritée & en colére 

T 2 efl

Adder meer te duchte nzy, 

dan van eene die onbeledigt 

byt. 

Dan hoegevaarlyk ook het vogt 

uit de Slag- of Hondstanden dei- 

Adderen zyn mag, wanneer het 

zich met het bloed in de wonden 

vermengd, CHARAS en REDI ko 

men hierin overeen, dat wanneer 

het givt der Adders door de mond 

word ingenomen , geen nadelige 

c © 143 m) 

gevolgen befpeurd worden; de- 

zenuwen van de Tong, de Maag, 

de Darmen, enz. worden daardoor 

niet aangedaan; het Bloed alleen 

fchynd het vermogen te bezitten 

om dit venyn te ontwikkelen^), 

en 

(41) Dr. MEAD heefi geen verandering 

efl plus d craindre que celle d\i- 

ne Vipere , qui mord fans avoir 

êté agacée. 

Quelque dangereufe que foit la 

liqueur des Dents canines des Vi 

peres , lorsquelle fe méle avec le 

fang dam les playes, CHARAS 

REDI s'accordent pourtant en ce 

ci, que lorsquon a avalê le ve 

nin des Viperes, on n'èn éprou- 

ve aucunes fuites funejles; les 

Nerfs de la Langue, do VEfiomac 

£f des Intefiins nen font pas af- 

feclés; le Sang feul paroit avoir 

la faculté de developper ce ve 

nin (41) ,* circulant avec lui par 

1 tout 

(41) Le Dr. MEAD r'a Ju apperce- 

voir

en met het zelve door het lichaam 

omgevoerd, doet het de zenuwen 

der Slagaderen en die van het hart 

knagende aan, en veroorzaakt de 

toevallen die men na de beet dei- 

Adderen veeltyds waarneemd. 

De vergelyking is derhalven niet 

juift, die gemaakt word tuiTchen 

dit givt en den Mercurhts Sublima- 

tus, welkers puntige lmltallen de 

ingewanden kwetzen, waardoor 

vervuring en een onvermydelyke 

dood veroorzaakt word. De fchyn- 

C © 149 © ) 

bare 

ring in het bloed met dit givt vermengd 

kunnen befpeuren; dan Dr. TYSSON ver 

zekert, dat een druppel venyn van een 

Brilfiingin een lepel met bloed gedaan, 

opbruiffing verwekte. » 

tout le corps, il 'ronge les Nerfs 

des Ar tér es & du Coeur, 

pro duit les fymptomes qu'on oh- 

[erve Jouvent cipres la morfure 

des Viperes. Par conjequent, la 

eomparaijon nefl pas juJJe quon 

fait entre ce venin 6? le fubli- 

mé corrofif, dont les cryflaux. 

pointus bief ent les inteflins, ce 

qui produit la gangrène & u- 

ne mort inévitable. Les rapports 

apparens des configurations des 

Seis 

voir aucun changement dans le Sang, au 

quel on avoit ajouté de ce venin; le Dr. 

TYSSON ajfure cependant , qu'une goutte 

du venin d'un Serpent d lunette mife dans 

une cuillier remplie de fang , y excitoit une 

effeivefcence. 

T 3

are overeenkomften der configu 

ratie van de zouten, bewyft niet 

altoos dat hun vermogens dezelv- 

de zyn; deze lichaamen fchynen 

zekere beweegkragt nodig te heb 

ben , die van de onderftelde of 

ware gedaante en vorm niet af- 

hanglyk zy. 

VALISNERTJS vertrouwende op 

het getuigenis van REDI , heeft de 

ze vloeyftof geproevd; deszelvs 

kleur en fmaak kwam over een met 

de zoete Amandel-olie. Dr. MEAD 

verzekert deze proev met eenige 

vrienden insgelyks genomen te 

hebben, en bevond dat het de 

fmaak hadde van de geeft van Sal 

peter, fcherp en brandende. 

De verfchillende beoordeeling 

over de fmaak dezer gevaarlyl

ftof, fchynt te ftrydig, om eenige 

overeenkomt daar in te kunnen 

ontdekken; want ik durf niet ver 

moeden , dat eenige ongelleldheid 

van het lichaam, die het zoete 

wei eens bitter doet voorkomen, 

de fmaak van een der proevers zal 

vcrbaftert hebben; immers zy zcl- 

ven waren Geneesheeren. Waar 

om ik het waarfchynlyker acht te 

zyn, dat de vrees miUchien haar 

vermogen op de Tong-zenuwen 

dezer Geleerden met het zelvde 

gevolg geoefend zal hebben, als 

zy meermalen omtrent die van 

het oog en oor pleeg te doen. 

Het zyn de dolende Ridders 

alleen niet, die Windmolens voor 

ontzachelyke Reuzen aanzien, en 

voor het gerommel van een Wa 

C © 151 © ) 

gen 

fuc dangereux, paroljfent trop con 

tradictoire! pour pouvoir y decoiu 

vrir quelque conformite'; car je 

nofe pas Joupgonner quelque in- 

dispojition corpor elle, qui auroit 

pu faire paroit re le doux amer, 

& avoir falfifé le gout d'un de 

ces Obfervateurs? car ces Meffï- 

eurs êtoient eux mêmes des Mede- 

eins. Pour cette rqifon ld il me 

paroit plus vraifemMable, que 

la crainte ait peutêtre agi fur 

les nerfs de la langue de ces Sga- 

vans, tout eomme elle opëre Jouvent 

fur ceux de Poeil £P de Toreille. 

Ce ne font pas ks feuls Che- 

valiers errans, qui prennent des 

Moulins a vent pour de terrible 

Ge'ans, s'effrayent du bruit d'u 

ne

gen als voor een Donderflag 

fchrikken. 

Men kan hier byvoegen het 

geen den Heer NIEBUHR verhaald, 

van een Schech te Basra geleerd 

te hebben, dat men de kwade ge 

volgen van het venyn door uit 

zuiging konde voorkomen (4 2 

)> 

in welke kunftgreep deze Reiziger 

onderlteld, dat het geheim, het 

geen fommige Arabieren voor 

wenden ter genezing van Slange- 

beeten te bezitten , alleen gele 

gen is; en dit fchynd niet vreemd, 

wanneer men overweegd, dat het 

afzuigen van Slangevenyn aan de 

Ouden niet onbekend is geweeft. 

Laat een voorbeeld ten bewys hier 

van, 

ne Voiture eomme sUs entencloknt 

un coup de tonnerre. 

On peut ajouter d ceci ce que 

Monfr. NIEBUHR rapporte a- 

voir appris d'un Schech d Bas- 

ra, fcavoir, quon pouvoit prève- 

nir les funefles effets du venin 

par la fuBion (42). Ce Voyageur 

fuppofe, que tejl dans eet artifee 

que confifle uniquement le fecret, 

que certains Arabes prétendent 

avoir pour guerir la morfure des 

Serpens; ê? ceci paroit ajfez 

vraifemhlahle, fi Ton confidere que 

la methode de fucer le Venin des 

Serpens na pas êté ignorée des 

Anciens. Un feul exemple fuffira 

pour le prouver. CLEOPATRE, 

ecrit 

(42)Befchi-yving van Arabien,bl. 128. (42) Befcbryvzng van Arabien, bl. 12 8.

C © 153 © ) 

van, genoeg zyn. CLEOPATRJE, ecrit SUETONE (43), quam fer 

(fchryft SUETONIUS (43)) quom vatam triumpho magnopere cu- 

fervatam triumpho magnopere cupiebat, etiam Pfyllos admovit, 

piebat, etiam Pfyllos admovit, qui qui venenum ac virus exfuge- 

venenum ac virus erfugerent: quod rent, quod periiflè morfu afpi- 

periijfe morfu af pi dis putabatur dis putabatur (44). U n'y afelon 

(44)- Het lydt rayns erachtens mol aucun doute, que par le moyen 

geen twyfeling, of door deze zui de cette fuclion on navale de temps 

ging moet onvermydelyk nu en d autre une partk de ce ve 

dan een gedeelte van dit vergivt 

doorgezwolgen zyn. 

nin. 

Dat 

(43) In vic. Oclav, Cïefar. Auguft. 

cap. xvi 1. §. 10. 

(44) Dat is: dat AUGUSTUS, CLEOPATRA 

levendig in triumph willende omvoeren, 

PJyllen (Africaanfche volkeren wegens 

deze wetenfehap vermaard, zie PLINIUS 

H. N. lib. vu. c. 2.) gebruikte, om 

het vergivt haar aftezuigen, vermoeden- 

de dat zy door een Afpis gebeten was. 

L'expe» 

(43) In vim Öiïav. C

Dat de Slangen, gelyk fommi- 

gen meenen, in de heete lucht- 

flreeken, alwaar veele mineraal 

deeltjes uit de mynen opflygen, 

vergivtiger zouden zyn dan in de 

kouder geweiten, ftryd in het al 

gemeen tegen de ondervinding. 

In de valeyen van Peru en by la 

Conception in Chili vind men 

menigvuldige Slangfoorten, dan 

geen derzelver zyn vergivtig (45). 

Daarentegen verzekerd OLAUS 

MAGNUS, dat er zeer fchadelyke en 

venynige Slangen in de noordfche 

landen gevonden worden (46). 

En de Heer LiNNiEus getuigd, dat 

c © 154 © ; 

in 

(45) Zie, hifl. Reisbefchr. naar Ame 

rica, door Don JUAN en Don A. DE UL 

LOA, deel II, bl. 80 en 207. 

(46) In Hifi:. Gentium Septentriona- 

liuin, lib. xxi, cap. 38. 

L'experience efl en generaleen* 

traire a Vopinion de certaines 

perjonnes, qui penfent que dans 

les climats brulans, oh il s'exha- 

lent des mines plufieurs particules 

minérales, les Serpens font plus 

vénimeux que dans les pays 

froids. On trouve dans les vaïlèes 

du Pérou ê? aupres la Conception 

en Chili plufieurs efpéces de Ser 

pens , mais aucune d"elles n'ejl ve~ 

nimeufe (j.5). OLAUS MAGNUS as» 

fure au contraire, qu'on trouve dans 

les pays du Nord nombre de Ser* 

pens nuifibles vénimeux (46). 

Et Monfieur LINN.

in Zweeden de beet van een Ad 

der meermalen dodelyke gevolgen 

heeft gehad (47). De Heer BUF 

FON merkt aan (48), dat het kli 

maat zeer zichtbare uitwerkzelen, 

zo wel ten opzichte van de on- 

derfcheide foorten, als van de ge- 

aartheid der Dieren, doet waarnee- 

men; die, welken onder de verzeng 

de en bevrozene luchtitreeken le 

ven, zyn in het algemeen de ge- 

vaarlykfte; haar uitgebreidheid en ' 

kleuren verfchillen insgelyks zeer 

aanmerklyk; onder het getemper- j 

C © 155 © } 

de klimaat worden dezelven min ians les climats temperés ils font 

der fchadelyk bevonden. Het \ 

noins nuifibles. Non feulement les 

(47) Vid. Faun. Suec. p. 97. &c. 

zyn 

(48) Hift. Natur. 8vo torn. 7. pag. 4 

qu'en Saêde la morfure d'une V~i. 

pere a eu plufieurs fois des fui 

tes mortelles (47). Monfieur de 

BUFFON (48) remarque, qu'on ob- 

ferve que le climai produit des 

effets tres fenfibles tant relative 

ment aux differentes efpéces d'ani 

maux, que par rapport d leur 

caraclére ; ceux qui vivent Jous 

les zones torrides g? glaciales, font 

en general les plus d craindre; 

leur grandeur £? leurs couleurs 

different auffi confiderablement; 

(47) Vid. Faun. Suec. pag. 97. 

quali» 

(48) Hifl, Natur. 8». toni. vu. pag, 

& 5. 

V 2

zyn niet alleen de betrékkelyke, 

maar ook zelvs de wezentlyke hoe 

danigheden , die aan des luchts 

invloeden fchynen onderworpen 

te zyn; ook is het niet te ontken 

nen , dat de Natuur dikwerf beha 

gen pleeg te fcheppen, om een ze 

kere eenftemmigheid in haare ge- ! 

wrochten plaats te geven; of lie 

ver de. wysheid der Voorzienig 

heid is voorbeeldig kennelyk in de 

gepafte . overeenkomft , welke 

fchitterend doorftraald tuffchen 

de geaartheid en 't geftel, en tus- 

fchen de uitterlyke en plaatfelyke 

omftandigheden, der Dieren. 

Niemand vermoede echter dat 

ik het vergivt onzer Adders aan 

de uitwerkzelen der lucht of aan 

het voedzel op zich zelve aange 

merkt, 

qualitès relativesy mais même les 

ejjentielles, Jemblent dépendre des 

influences de Fair; 6P H faut 

avouer que la Nature fe plait 

Jouvent d placer une certaine 

harmonie dans fes produclions; 

ou plutot que la JageJJe de la 

Providence fe manifefle exempla'u 

rement dans Vaccord parfait, qui 

brille avec tant d'éclat entre le 

caraclére ê? la conflitution, 6? 

entre les circonflances exterieures 

locales des Animaux. 

II ne faut cependant pas qu'on 

croye que fattribue le venin de 

nos Viperes aux influences de Tair 

ou aux alimens confidérés en eux 

mi-

merkt, toeeygene; immers veele 

andere Dieren ademen dezelvde 

lucht en gebruiken het zelvde 

voedzel; dan een byzonder werk- 

tuiglyk geftel, uit eenige zamen- 

gevoegde klieren bellaande , en 

achter ieder oog van den Adder 

geplaatft, bezit het vermogen om 

het venyn van het bloed dezer 

Dieren aftefcheiden, 't geen ver 

volgens door een buis vloeid, die 

zich in een foort van blaasje ont- 

laft, 't welk onder aan de wortel 

van iedere Slagtand geplaatft is, 

en zo dikwils als dit blaasje dooi 

de beet van het Dier eenige druk 

king ondergaat, even zo dikwils 

word het vloeybare venyn door 

de holligheid en fpleet der Tand 

naar buiten geperft, in de won 

c © 157 m) 

den 

mêmes; car rïy a-t-il pas mille 

autres Animaux qui refpirent le 

même air, & fe nourriffent des 

mêmes alimens ? mais cefl une 

organifation particuliére, qui con- 

fijle en quelques glandes conglo- 

mèrêes placèes derrière chaque 

oeil de la Vipere , qui poffedent 

la faculté de fécerner du fang 

de ces Animaux le venin, qui 

coule enfuite par un canal, qui 

fe décharge dans une • efpéce de 

veficule placèe au bas de la ra» 

cine de chaque Bent canine, 

d chaque fois que cette veficule fe 

trouve tant foit peu comprimèe 

par la morfure de ïAnimal, 

auffi fouvent la liqueur venimeu- 

fe efl expulfée le long de la ca- 

vité ëf de laf ent e de la Dent, efl 

V 3 portee

den gebragt en met het bloed ver 

mengd. 

Wie zal het overtollig achten, 

wanneer ik hier by aanmerke, dat 

aan DAVID , Ifraëls Koning, niet 

onbekend fchynd geweeft te zyn, 

waar de plaats was daar de Slang 

het vergivt verborg? immers Wy 

lezen in eene zyner liederen: 

c © 153 © 3 

Slangen- of Adder-venyn is onder Serpent ou de Vipere fous leurs 

•hunne lippen (49). 

De 

(49) Pfalm 140 vf. 4. en door den 

Apoflel der Heydenen overgenomen, in 

den brief aan die van Romen, cap. nr. 

vf. r3- De Heer MICHAELIS erkend, niet 

te weten welk Dier of Slangfoort door 

DAVID bedoeld worde; komende het 

woord Achfcboub, hier gebruikt, nergens 

anders voor, en om zich niet te vergis- 

fen 

portie dans la playe & y efl mêlee 

avec le fang. 

Je crois pouvoir encore remar» 

quer d ce fujet, que DAVID, li 

Roi d'Ifra'él, paroit avoir eu con» 

noiffance de l'endroit oU le Ser 

pent tient cachê fon venin; car 

nous lifons dans un de fes Can» 

tiques: ils ont du venin de 

levres (49)' 

Le 

(49) Pfeawne 140. vf. 4. L'Apotre 

des Gentils fait allufion d ceci dans fon 

Epitre aux Romains, cbap. 11 r. vf. 13. 

Monfr. MICHAELIS convient qu'il ne fcait 

pas quel Animal ou efpéce de Serpent 

DAVID a ici en vue, a caufe que le mot 

Achfchoub, employé ici, ne fe rencontre 

nulle part ailleurs, & pour ne pas fe trom. 

per,

De diepdenkende Heer J. D. 

MICHAELIS, overwegende hoe ve 

le venynen, zo wel uit het ryk 

der Mineralen als der Plantgewas- 

fen oorlpronkelyk, geene genees- 

of heelkundige nuttigheden ont 

breken , moefl; ook natuurlyk tot 

de overweging bepaald worden, 

om, aangemerkt de goedheid en ge- 

lykvormigheid der Natuur, deze 

eigenfchappen in het ryk der Die 

ren optefpeuren: en hoe kon de 

ze poging met gegronder hoop van 

een gewenfcht gevolg gefchieden, 

dan daaromtrent onderzoek te la 

ten doen in landen waar in veele 

en otfderfcheide foorten van Slan 

c © is9 m) 

gen 

fen, vertaald hy deze plaats: Zotttifo 

S»ft fja&cu fte mucr ïcn Uwen. 

Le profond Monfr. MICHAELIS, 

confidérant combien il y ade venins, 

qui tirent leur origine tant duregne 

minèral que du vegetal, g? qui font 

utiles dans la Médecine ou dans la 

Chirurgie, devoit être auffi porté 

naturellement, reconnoijfant la bon 

té de la Nature & Vuniformitè 

qtielle objerve dans fa fagon d''opé- 

rer, d tacher de decouvrir ces mê 

mes propriétês dans le regne Animal: 

& comment ceci pouvoit il s'execu- 

ter avec plus d'esperance de fue- 

cés, qiTen faifant faire des re 

cherches d eet égard dans des 

pays oh Pon trouve beaucoup 

de dijférentes efpéces de Ser 

pens? 

per, il traduit cepajagn SiWcftt tftfrtm 

fit mrttï Hn Uwtn.

gen gevonden worden? Zeer ge- 

fchikt en van geen gering aanbe 

lang moet men dan ook eene der 

honderd vragen keuren, die hy aan 

het gezelfchap van Geleerden, op 

bevel van den Noordfchen AU 

GUSTUS naar Arabien reyzende, 

in dezer voegen heeft voorge 

fteld: 

„ Heeft het vergivt der Slangen 

„ in zekere byzondere kwalen en 

„ by buitengewoone verderving 

C © 160 © ) 

„ der fappen, een heilzaam en an- 

„ dere artzenyën overtreffend 

vermogen? by voorbeeld: te- 

„ gen de Elephantiafis, of tegen 

de werking van ander Slangen- 

„ venyn; en kan het Slangen- 

„ givt, of fchoon diens vermen- 

?, girg met het bloed dodely- 

„ ke 

pens ? Cefl pour cela qu'une des 

cent queflions, qu'il a propofê d 

la compagnie des Scavans, qui 

avoient entrepris, par ordre de 

L'Au GUSTE du Nord, le voya- 

ge de lAfle, efl des plus conve- 

nalles & des plus intereflflantes; la 

volei en propres termes: 

„ Le venin des Serpens pojjè- 

,, dc-t-ü dans de certains mauxpar- 

,, ticuliers, & lorsque les fucs font 

,, corrompus plus qu'a Vordinaire, 

„ une vertu falutaire & qui fur- 

„ paffe celle des autres medica- 

,, mens? par exemple: efl il eficace 

,, contre TElephantiafis, ou contre 

,, Vaction du venin des autres Ser- 

,, pens ? ou Hen le venin des Serpens, 

,, quoique fon melange avec le fang 

»fiit

cm i 

» ke gevolgen heeft, inwendig 

55 gebruikt zynde, eenige gene- 

5, fing te weeg brengen (50). 

Ongeacht nu al, dat den nyvren 

Heer NIEBUHR dezen aangaande 

niets heeft kunnen ontwaren (51), 

(50) Zie vraage LXXV. 

zo 

OO Befcbryving van Arabien, bladz.. 

127. Ik.erinnere my ergens deze op 

merking van den Heer MICHAELIS gele 

zen te hebben: " dat niet de goede gë- 

„ .Iegentheid, maar de nood en 't geval 

,, dc oorzaken van het óntftaan en toe- 

„ neming der menfchelyke kennis zouden 

» zyn." Men ziet de waarheid van het 

eerfte ook door het antwoord van NIE- 

3UHR beveiligt; dan hoe veel deel de 

nood en het geval in nieuwe ontdekkin 

gen mogen hebben, de nayver en de luft 

toe 

,, foitfuivi de la mort del'Animal, 

„ peut il produire quelque guerifon, 

,, lorsqiTon remployé interieure- 

,5 ment? (50) 

Quoique le diligent Obferva- 

teur NIEBUHR (51) riait pu fai 

re aucune decouverte relativement 

(5°) Voyez Qiieftion LXXV. 

(51) Defcription d'Arabie, pagê 127. 

Je me rappelle avoir lu quelque part 

cette remarque de Monfieur MICHAELIS: 

fcavoir, que ce n'efl pas l'occafion, mats 

„ le befoin ê? le bafwd, qui font les 

j, caufes de l'origine £p des progres des 

„ connoijfances bumaines. " La première 

partie de cette propofition fe trouve,véri. 

fiée par la reponfe de Monfr. NIEBDHR. 

Cependant, quelque part que le befoin ij 

le bafard ont dans les nouvelles découver. 

tes, l'on voit que l'ambilion Éf le defir 

X de 

d

zo blyft echter de onderflelde mo- 

gelykheid en de hoop tot diens 

ontdekking, onverrnindert in des- 

zelvs waardy. 

Intuflchen zy het my geoor- 

loovd den Heer MICHAELIS te er- 

inneren de proéven door REDI, 

CHARAS , VALISNIERUS , MEAD en 

anderen genomen, waar door men 

onderricht word, dat het vergivt 

der Adders, door de mond inge 

nomen zynde, geen het geringfte 

nadelig gevolg veroorzaakt; en 

c e 162 m) 

dit 

tot onderzoek heeft in Europa meerder 

vordering, deze zaak betreffende, ge 

maakt , dan de drie overige waereldde- 

len met malkanderen. Al wat moeylyk 

is om te doorgronden, wekt natuurly- 

ker wyze de nieuwsgierigheid op. 

a ce fujet, il ne faut pas pour 

cela m fuppofer cette decouverte 

impoffille, ni perdre Tespoir de la 

voir rêüjjir tot ou tard. 

Qtien attendant il me foit per 

mis de fairs refouvenir Monf. 

MICHAELIS des experiences faites 

par REDI , CHARAS , VALISNIE- 

RI, MEAD & autres, qui prou- 

vent que le venin des Viperes 

pris par la louche, ne produit 

pas le moindre effet dangereux; 

ce qui me paroit fuffire pour quon 

de faire des recherches ont plus contribuê 

a faire de progrès dans l'art d'obferver 

en Europe, que dans les trois autres parties 

de l'univers prifes enfemble. Tout ce qu'on 

ne fcauroit approfondir qu' avec peine, ix* 

cite naturellement la curiofitê.

dit is dunkt my genoeg, om onbe- 

fchroomd geneeskundige proeven, 

overeenkomftig de voorgeftelde 

vragen, te mogen nemen, en wel 

iii zulke gevallen, daar de voor- 

zichtigfte Geneesheer, zich ge 

noodzaakt vind iets te moeten wa 

gen ; de Aphorismus, in extremis 

morbis extrema remedia, is be 

kend, Wilde HERCULES den 

meerderen aanwas der afgeflagene 

hoofden van de Peloponneefche • 

Hydra beletten, hy moeite vuur 

gebruiken. 

Men heeft een vereeuwd boek 

C52), in welkers voorreden de 

C © 1*3 © ) 

Schry- 

(52) Hetdraagd deze titel: Mekbioris 

Friccii, Medici Ulmenfis, TraStatus medi 

cus de virtute venenorum medica. 

| fa (Je fans aucune crainte des ex 

periences medicales relativement 

aux queflions propofe'es, même dans 

les cas oh le Medecin le plus pru 

dent efl neceflfitè de devoir risquer 

quelque chofe; TAphorisme, in ex 

tremis morbis- extrema remedia, 

efl ajfez connu. Pour empecber 

que les têtes abattues de Vllydrt 

du Peloponnèfe ne recrujfent de 

nouyeau> HERCULE fut obligê de 

fe fervir du feu. 

II exifle un ouvrage imprimê 

il y a cent ans (52}, dans la 

prèfa- 

(52) Dont voM le titre : Melchio- 

ris Friccii, Medici Ulmenfis., Traclatus 

medicus de virtute venenorum medica. 

X 2

Schryver met zeer veel vertrou 

wen op zyn voorltel zegd: " Ik 

„ zal doen blyken, dat de vergiv- 

„ ten in de geneeskunft, wan- 

„ neer andere middelen vruchte- 

„ loos zyn beproevd, insgelyks 

„ in wanhopige ziektens, de laat- 

„ fte toevlucht der Geneeshee- 

,, ren met een goeden uitfiag ge- 

„ weeft zyn. " 

Dat de beet van een Mannetjes 

Adder fchadelyker dan van het 

C © 1*4 © ) 

Wyfje zoude zyn, en dat de don- 

kerfte gekleurde Adders het ge- 

vaarlykfte vergivt zouden hebben, 

is my nooit gebleken; en hetlaat- 

fhe komt my in het byzonder niet 

waarfchynlyk voor, overmits doch 

de kleur der Adders door uiter- 

lyke 

prêface duquel TAutheur ajju- 

re, avec beaucoup de confiance 

dans fon ajfertion, ce qui fuit: 

,, Je prouverai que dans la méde- 

,, cine, lorsqu'on a employé d'au- 

„ tres moyens fans fuccès, aujf- 

„ bien que dans les cas defespérés, 

„ les venins ont êté employés par les 

„ Medecins eomme une dernier e 

,, refource, £? cela avec un tres 

,, grand fuccès. 

yamais je rïai pu remarquer 

que la morfure d'une Vipere ma 

le fut plus nuifible que celle de la 

femelle, 6? que les Viperes dont 

la couleur efl la plus obfeure au- 

roient le venin le plus dangereux; 

& ceci fur tout ne me paroit au- 

cunement vraifemblable, d cauf s 

que la couleur des Viperes devient 

plus

lyke oorzaken telkens bruiner 

word , ter tyd zy de bovenhuid 

afleggen; ten ware men wilde on- 

derftellen , dat met de aflegging 

der oude bezoedelde huid , het 

vergivt in kracht verzwakte, of 

van natuur veranderde; een on- 

derftelling die zo weinig berede 

neerd verband heeft als deze, zal 

niet lichtelyk worden aangenomen. 

Ik heb bereids aangemerkt, dat 

de uitwerkzelen van den Adder- 

beet niet altoos dezelvde zyn; 

meermalen heeft men in deze 

Landfchap waargenomen, dat de 

zelve verhitting, opzwelling, be 

nauwdheid, duizelingen, verfly- 

ving en verdoving veroorzaakt; 

zomwylen hebben eenige, zom 

wylen alle deze ongefteldheden te 

C © 1*5 © ) 

gelyk I 

plus foncêe chaque fois quelles 

muent; a moins quon ne veuille 

Juppofer, que le venin ï affoiblïs- 

fe ou change de nature par la 

depofition même que VAnimal fait 

de fa vieille peau tannêe; une hy- 

pothêfe qui nefl pas etablie fur 

un raifonement plus folide, ne fo 

ra pas aifement adopte'e. 

J'ai deja fait obferver, que les 

effets de la morfure d'une Vipere 

ne fmt pas toujours les mêmes; on 

a remarquê plufieurs fois dans ce 

pays, que cette morfure prodait 

de la cbaleur, du gonflement, de 

Voppreffon, des vertiges, de la 

roldeur une flupeur; il arrivé 

quelques fois que quelques unes feu 

lement de ces incommodités fe ma- 

X 3 ni-

gelyk plaats; de verhitte en opge- 

zwollene Lyders zyn zeer dorftig, 

en voelen gemeenlyk een neyging 

tot braken. Meefttyds volgen deze 

verfchynzelen ogenblikkelyk na 

de beet; het gebeurd echter wel 

eens, dat er eenigen tyd verloopt 

voor en al eer men de werking 

van het vergivt befpeurt; intus- 

fchen leeren wy de verbazende 

vlugheid van het zelve niettemin 

C © i*6 © ) 

kennen (53), De vergelyking van 

KIRCHERUS tuffchen de werking 

van dit givt en aangeftoken tonder, 

of de verfnellende kracht van een 

val- 

(53) Zie voorbeelden van de fnelle 

werking der vergivten in de Verhandel, 

der Holl. Maatfch. der Wetenfch., deel 

III. bl. 120. 

nifeflent; d''autres fois elles fe 

rencontrent toutes enfemble. Les 

malades qui fouffrent de la cha 

leur & du gonflement, font tres 

altèrès & ont ordinair ement des 

naufées. La pluspart du temps ces 

phènoménes fuivent immediatement 

la morfure; il arrivé cependant 

quelquefois qu'il s'ecoule un certain 

efpace de temps avant qu'on s'apper- 

coive de Vaclion du venin; nean- 

moins nous apprenons d connoitre 

la volatilité furprenante de ce venin 

(^53). La comparaifon que fait 

KIRCHERUS de l'abfion de ce venin 

a de la meche allumêe, ou d la force ac- 

celerèe 

(53) Ora trouve des exempl'es de la cele- 

rité avec laquelle lespoifons agijjent, dans 

les Memoires de la Société Holiandoife des 

Sciences, Part. III. page 120.

vallend lichaam, is buiten tegen- 

fpraak te zwak; en mogelyk zal 

die te fterk zyn, wanneer men 

des vergivts voortgang, de onbe- 

grypelyke fnelheid der lichtitralen 

gelyk field. 

Welke geheimen om de beten 

dezer Dieren te genezen, de Ly- 

bifche Pfylli en de Marfi, waar 

van .ZELÏANUS en andere oude 

Schryvers wonderen verhalen, 

ook mogen bezeten hebben, het 

ontbreekt ons ook geenfints aan 

middelen, om de kwade gevolgen 

van dit venyn voortekomen of te 

genezen. En hoe gelukkig is het 

niet voor den Menfch, dat dit ver 

givt, hoe uitnemend vlug het ook 

zyn mag, echter niet hartnekkig 

zy; het laat zich gemaklyk over- 

C© i 67 ©) 

win- 

celerée èfun corps qui tombe cfen 

haut, efl certainement trop foible; 

& peut être fera-t-elletrop forte, fi 

Ton compare les progres du venin 

avec la celerité inconcevable des ray 

ons de lumiere. 

Quelques ayent êté les f eer éts 

des Pfylles & des Marfes, dont 

ELIEN £? d'autres anciens Ecri- 

vains nous rapportent tant de mer- 

veilles, pour guerir la morfure 

de ces Animaux, nous ne man- 

quons aujfl nullement de moyens 

pour prévenir, ou bien pour gue 

rir les funefles effets de ce ve 

nin; quel bonheur pour nous, 

que ce venin, quoiqiC extrèmement 

fubtil, ne foit pas opiniatre mais 

facile d fur monter; il arrivé ra 

re*

winnen, en men verfpildzeldzaam 

de middelen die men 'er tegen ge 

bruikt; geen een enkel voorbeeld 

heb ik kunnen opfpeuren, dat in 

deze Landfchap de beet van een 

Adder aan een Menfch toege- 

bragt, dodelyk is geweeft. 

Onze Landlieden ftellen in het 

algemeen veel vertrouwen om te 

gen den Adderbeet Olie van Oly- 

ven in- en uitwendig te gebrui 

ken , waar in een levendigen Ad 

der is gefmoord, en vervolgens 

daar in is blyven leggen; en men 

acht de genezende kracht dezer 

Olie fterker na maten dezelve ou 

der is; men is- omtrent de hoe 

veelheid die men inneemd niet 

zeer nauw gezet. Dan daar is 'er 

ook die de Olie uit Adderreufel 

( © i68 © ) 

ge- 

rement, que les moyens, dont ott 

fe Jert pour le combattre, foient 

employés fans fucces. Je nai pu 

trouver un feul exemple, que la 

morfure d'une Vipere alt êté 

mortelle a quelqu' un dans ce 

pays. 

Nos payfans ont en génêral beau 

coup de confiance a ïufage interne 

& externe de ï Huile d Olive 

contre la morfure de la Vipere, 

lorsquon a étouffé une Vipere vi- 

vante dans cette Huile, & quon 

a eu foin de Ty laiffer dedans; 

getrokken, of de reufel zelve, 

ter genezing veel krachtiger keu 

ren ; en zommigen weeten dit vet 

voor bederving te beveiligen. Er 

kentenis waardig is inderdaad de 

Goddelyke voorzorg; zy fchenkt 

san een en het zelvdefchepzelniet 

alleen het vermogen om ons, wan 

neer wy het mishandelen, te ver- 

givtigen, maar laat het ook tef- 

fens dienen om ons daar van te ge 

nezen. De Adder zal ons nooit 

aanvallen; wy zyn het die haar 

beledigen, en zy verweerd zich. 

Doch men bepaald zich echter tot 

het gebruik van deze Olie alleen 

niet; ook ontbreekt dezelve wel 

eens, en men heeft goede uit 

werkzelen gezien van het ge 

bruik eener groote hoeveelheid 

lauw 

que VHuile -quon extrait de la 

graife de Vipere , ou Hen cette 

gr ai Je même, guerijfent plus effica- 

cement; ü y a des gens qui f ga 

vent la preferver de la corruptiom 

Quelle gr ace n'avons nous pas aren- 

dre a la Divim Providencel elle 

donne d la même créature non feu 

lement lafaculté de nous envenimer 

lorsque nous Foffenfons, mais el 

le la fait fervir encore d notre 

guerifon. La Vipere n efl jamais 

la première d nous attaquer; c'efl 

toujours PHomme qui Pirritc, el 

le ne fait que fe defendre. On ne 

fe home pas fimplement d ïufage de 

cette Huile, qui riefl pas toujours 

infaillible; on a vu de fort bons ef 

fets d'avoir pris une tres grande 

qiiantitè d'eau tiéde \pour faire 

Y vomir;

lauw water, het geen de braking 

bevorderde ; andere komen de 

werking van het vergivt voor met 

brandende tonder of zwam , of 

een brandende tabakspyp, op de 

wonden te drukken; ook heeft 

men met dezelvde uitkomft wel 

eens buskruid op de wonden aan- 

gefloken, of die met een heet yzer 

gefchroeit ; gekauwd roggen 

brood, een uyen (54) of look 

met zout gemengd en op de won 

den gelegt, hebben zomtyds de 

genezing bevordert; en wanneer 

C © 170 © ) 

alle 

(54) In het Journal Hiftorique van LA 

CAILLE, pag. 274. vind men aangetc- 

kent, dat de Hottentotten het fap van wit 

te uyen tot genezing der Slange-beeten 

gebruiken.. 

vomir; il y en a qui previennent 

Pacfion Au venin en appuyant con 

tre la playe de la mèche ou de 

ïamadon allumê, ou une pipe de 

tabac allumê; quelquefois aujfi on 

a rèujji en mettant le feu d de 

la poudre d canon qu'on avoit 

repandu fur la playe, & iïau- 

tref oh en la cauterifant; du 

pain de feigle maché, un oignon 

(54) ou de Pail mélé avec du fel 

& mis fur la playe, ont quelque 

fois produit la guerifon ; & lors- 

qiion ne rencontre fous fa mam 

aucun 

(54) On trouve dans le Journal Ru 

Jlorique de LA CAILLE, pag. 274. que les 

Hottentots employent le jus d'oignonsblancs 

eontre la morfure des Serpens.

alle deze eenvoudige hulpmidde 

len ontbreken, bind men het ge 

beten deel boven de wonden, zo 

ftyf als mogelyk is, tot dat men 

andere hulp bekomen heeft. 

Het is aanmerkelyk dat de Oos- 

ter en Wefler Indianen insgelyks 

de meefte dezer opgetelde hulp 

middelen tegen de Slange-bee 

ten niet onbekend zyn; de nood 

zoekt hulp, en de ondervinding 

is de Ieermeefteres van de eenen zo 

wel als van de anderen, en deze 

is veel zekerder leidsvrouw dan 

afgetrokke redeneringen. 

De Virginiaanfche Slangen-wor 

tel (55) wordt by zommige India 

nen , en by de bewoners van Bra- 

(55) Vipcrina radix. 

C © 171 © ) 

fil 

aucun de cis remêdes fimples ö? 

immens, on [erre le membre mor- 

du aujji fort ement qu'il eflpofibleau 

defjus de la playe, jusqu'a ce quon 

ait obtenu d'autres fecours. 

Ceft une cho[e remarquablc que 

le habitam des Indes Oriëntales & 

Occidentales connoiffent egalement 

les pluspart des remêdes mentionnès 

cideffus contre la morfure des Ser 

pens ; on cherche du foulagement 

dans le befoin, & ï'experience enfei- 

gne lesuns tout eomme les autres; elle 

nous gulde plus furement que les 

raifonnemens les plus abftraits. 

Quelques ïndiens appliquent fur 

playe la racine de Serpentaire de 

Virginle (55)56? les habitans du 

(5 5) Radix Viperina. 

Y 2 

Bre-

fil (56) de gekneusde kop van de 

Slang die gebeten heeft op de 

wond gelegd, en het beledigde 

deel met nuchtere fpeekzel be- 

ftreken; dit laatfte middel wordt 

ook door PLINIUS, GALENUS en 

anderen aangeprezen (57). 

De Noordfche Volkeren achten 

de 

(56) Zie Brafiliaanfche Zee- en Land- 

reizen, bl. 23. 

(57) Niet alleen word aan het fpeek 

zel van den Menfch een genezend ver- 

mogen tegen den Adderbeet toegcëy. 

gend, maar men acht het ook een allcr- 

fierkft vergivt voor den Adder te zyn; 

zo leeft men by LUCRETIUS de rer. na- 

tura, lib. IV. vf. 64?.. 643- 

. . . . ut Serpens hominis contafta 

falivis 

Disp-rit, ac fefe nrmdcndo conftcit 

ipfa. 

Brefil (56) fe fervent pour cela 

de la tête écrafée du même Ser 

pent qui a fait la morfure, & 

appliquent fur la partie lêfée de la 

falive de quelquuan qui efl a je:in; 

PLINE , GALIEN d'autres,. louent 

beaucoup ce dernier reméde (57). 

Les habitans du Nord prèfè- 

* rent 

(569 Voyez Brafiliaanfche Zee- en Land. 

reizen, pag. 23. 

(57) On attribue non feulement a la fa. 

live de l'Homme la vertu de guerir la 

morfure des Viperes, mais on la croit 

auffi un tres grand poifon pour eet Animal; 

eomme on Ut dans Lucréce de reium na- 

tura, lib. iv. vf. 642. 643. 

. ... ut Serpens hominis contacta falivis 

Disperit, ac fefe mandendo confeit ipfa.

de oude Venetiaanfche Theriakel 

het verkiesbaarfte van alle hulp 

middelen , die men tegen den Ad- 

derbeet gebruiken kan (58). 

De Heer LINISMEUS pryft het 

gebruik van de Radix Senega en 

het Lignum Colubrinum, in deze 

gevallen aan (59); dan keurt het 

inwendig gebruik van Boomolie, 

als onvoldoende af; insgelyks 

wordt door anderen de beftry- 

king der wonden met Olie over 

gloeijende kolen, door VATE- 

c © 173 © y 

RUS 

(58) Vid. OLAUS MAGNUS L M . Gent. 

Sept. Lib. XXI. cap. 28. 

(59) Vid.Amoen. Acad. Vol. II. Dis. j 

fcrt. 21 & 22. 

rent Tancienne Theriaque de Venife 

par dejjus tous les autres remêdes, 

quon pourroit employer contre la 

morfure des Viperes (58). 

Mr. LiNNiEus recommande beau 

coup dans de pareilles circonflances, 

le Radix Senega & le Lignum Co« 

lubrinum (59); mais il desapprouve 

fort quon prenne interieur ement 

i 1 

Huile d'olive, dontVeffetnereponcl 

pas al'attente quon én a; d''autres 

rejettent par rapport d cela même 

Tufage quon fait de T Huile pour en 

oindre les playes en les tenant fur 

des cbarbons ar deus ,remédeque\ T 

\. 

TERUS 

(j3) OLAI MAGNI Hifor. Gent. Sept. 

Lib. XXI. Cap. 28. 

(59) Vid. Amoen. Acad. Vol. II. Dis- 

Jeit. 21 £f 22. 

Y 3

RUS (60) voor een onfaalbaar 

middel opgegeven, als niet proev- 

houdend verworpen (61). Intus- 

fchen field COLDEN veel vertrou 

wen op het gebruik van warme 

Olie, oordeelende dat de onaan- 

doenlykheid der zwynen voorden 

Adderbeet, alleen aan derzelver 

vettigheid zoude toe te fchryven 

zyn (62). 

De Heer L. MONTYN heeft in 

Zweeden gelukkige proeven ge 

C © 174 © ) 

daan 

(60) In Diff. de Antidoto novo adver- 

fus viperarum morfum. 

(61) Memoir. de 1'Academ. des Scien 

ces de 1'Ann. 1737* 

(62) Zie hier over een Engelfche 

Briev by GRONOVIUS , Zoophyl. pag. 

25. 

TE RUS (60) vante eomme in- 

faillible (

C © 175 ® ) 

daan met het fap uit het Ioov van j 

Effchen Boomen geperft (63). 

De witte Melitenzer aarde nog 

de Lapis Colubrinus (64"), hebben 

volgens VALISNERUS en anderen, 

de geringfle kracht om Slangebee- 

ten te genezen. Evenwel verze 

kert de' Spaanfche Benediktyner 

Monnik FEYOO (6*5)? wiens ge- 

loovbaarheid men buiten beden 

king heeft trachten te ftellen, dat 

deze zogenaamde fteen op de 

won- 

(63) Zie SJniflt edjfortif. %at>. ia 2Biss. . 

fcnfcfaftcn/ etc

wonden gelegt,vermogens genoeg 

bezat om het venyn ' uittetrek- 

ken. 

Wie hetwyders de moeite waar 

C © 17* © ) 

dig keurt om het Kruidboek van 'I 

REMBERTUS DoDONiEUS nateflaan, 

zal aldaar niet veel minder dan 

honderd en veertig foorten van 

gewafien, op het gezach van Dros- 

CORIDES en latere Schryvers aan 

geprezen vinden, waar van het 

een of ander gedeelte met hoop 

van goed gevolg tegen de nadeli 

ge werking van Adderbeten zoude 

kunnen worden gebruikt. 

Ik zal hier nog alleen maar by- 

voegen, hoe men thans de vlugge 

Alkalifche geeft van Ammoniac- 

zout fcheidkundig met Barnfteen- 

Olie 

cette prètendue pierre, elle. efl 

affez efficace pour en extraire le 

venin.. 0 

Si Ton veut fe -donner la pei- 

11e de confulter V Herbier de REM 

BERTUS DoDONiEus, on y trou- 

vera citèes fur Vautoritè de 

DIOSCORIDE & d'autres Au 

teurs plus modernes, d peu prés 

cent quarante efpéces de plantes, 

dont' on pourroit employer avec 

efpoir de fuccès, rune ou Vau 

tre partie contre les effets per- 

nicieux de la morfure des Vipe 

res. 

Je nai feulement qua ajouter 

quon croit d pref ent, que le mé 

lange chymique de TEfprit Alcali 

volatll du fel Ammoniac avec PHui 

le

Olie vermengd (66) , een [pecifi- 

cum acht te zyn, om de kwade 

uitwerking van het Addergivt te 

gen te ftaan. De Heer B. DE Jns- 

SIEU is, zo verre bekend zy, de 

eerite geweeft, die van dit mid 

C © 177 © ) 

del 

(66) Men noemt deze vermenging 

Eau de Luce, waarfchynlyk na eenen 

LUCAS, ApothecarteRysfel, die zich be 

roemd heeft gemaakt, door een foortge- 

lyk doordringend vocht toe te bereiden. 

Wie er belang in fteld om de bereiding 

van het Eau de Luce te kennen , kan ten 

dien einde nazien het Recueil de Medeci- 

ne, Chirurgie &C, Juin £? Sept. 1756. 

pag. 236 &?4i2, Fevrier 1757. pag. 122. 

May 1757. pag. 393. alwaar men de 

verfchillende wyzevan bereiding, door 

de Heeren LA RIVIERE, MARTIN, MA - 

CHY, en BETBEDER, voorgefehreven, 

vinden kan. 

le de fuccin (66) , efl un fpecifi- 

que, qui reflfle aux effets nuifi- 

bles du venin des Viperes. Mon 

fieur B. DE JUSSIEU efl le pre 

mier, qw je [acne, qui [e foit 

fervi 

(66) On nomme ce melange Eau de Lu 

ce, vraifemblablement d'après un certain 

LUCAS, Apoticaire a L'hle, qui s'efl fait 

un nom par la preparation d'une pareille 

liqueur penetrante. Si quelqiïun defire 

de fg avoir comment fe fait 1'Eau de Luce, 

il n'a qu'a confulter Je Recueil de Med. 

Chirurg. &e. de Juin & Sept. 1756. page 

236 & 412. Fevrier 1757. pag. 122. 

& May 1757. pag. 393. oü l'on trouve 

les differentes metbodes, que Mesfieurs LA 

EIVIERE, MARTIN, MACHY,BETBE- 

DER prefcrivent pour en faire la compofi. 

tion. 1 ' 

z

del heeft gebruik gemaakt (67), 

en hy is door den Heer MALES- 

IIERBES (O'S 1 

) en anderen even ge 

C © 178 © ) 

lukkig 

Jukkig gevolgd. De Heer DE JUS- 

SIEU field het buiten twyfel, of 

men zoude by gebrek van zou 

ten, uit Dieren en Mineraalen ge 

trokken, ten zelvden einde kun 

nen gebruiken het zap van zulke 

Planten, welke met foortgelyke 

C © 179 © ) 

zout- 

derfcheiding, heeft men eene gelykvor- 

mïgheid tuflchen het Addergivt en de 

Hondsdolheid onderfteld, en ook de ge- 

neziDg dezer laatfte verfchrikkelyke 

ziekte door het gebruik maken van Eau 

de Luce, gelukkig te weeg gebracht. 

Zie Journal de Medec. Cbir, &c. Avril 

1763. Het is tewenfchen, dat de Genees- 

heeren by alle gelegenheden geen vlyt 

nog zorg zullen fpaaren, om betreffende 

een onderwerp van zo veel belang voor 

hetMenfchdom, eene volkomene zeker 

heid te verkrygen. 

Monfr. DE JUSSIEU affure pofiti- 

vement, qu'on pour rolt au dé- 

faut de fels extraits d'Animaux £? 

de Minor aux t employer aux mêmes 

ufages le fuc de Plant es impregnées 

de 

la Rage, £? on a obtenu la guerifon de 

cette effroyable maladie par 1'ufage de 

1'Eau de Luce. Voyez Journal de Me- 

dec. Chirurg. &c. Avril 1763. 11 eji 

& foubaiter, qu'en toute occafion les Me~ 

decins ne negligent ni peine ni foins pour 

acquerir mie certitude parfaite fur un fw 

jet d'une aujfi grande importance pour 

tout le genre humain. 

z %

zoutdeelen bezwangert zyn 

Overmits nu de Adders door 

fcheidkundige bewerking bevon 

den worden, eene zeer aanmerke- 

Iyke hoeveelheid vlugge loogzou 

ten, en gevolglyk een tegengivt 

voor haar eigen venyn in zich te 

bevatten, zo valt het niet moeije- 

lyk reden te geven van het geen 

C 8 180 ® •) 

VALISNIERUS heeft opgemerkt, 

waarom namentlyk de Adders zich 

onderling zonder eenig kwaad ge 

volg byten. KIRCHERUS getuigd 

insgelyks, dat eenfoortige Slangen 

mal- 

(69) Deze plantfoorten hebben eei 

kruiswyze gedaante, fterke reuk en fcher 

pe fmaak, als daar is by voorbeeld d< 

Hov- en Waterkers(Nnflurtium), Ra 

ketten {Eruca), Moflerzaat (Sincipi) 

enz. 

de particules falines femblables 

(69). 

Or eomme on a découvert par 

des operations cbymiques, que les 

Viperes contïennent une quantiti 

tres confiderable de fels cücali ve- 

latils, & par confequent Xantu 

dote de leur propre venin; il 

nejl pas difficile d'expliquer Vob- 

fervation de VALISNIERUS , fgavoir 

pourquoi les Viperes fe mordent 

Fme Vautre fans aucune fuite 

dangereufe. KIRCHERUS remar- 

que aujji, que des Serpens de la 

même 

(69) Ces efpéces de plantes font tv ées ds 

la doffe des cruciferes, £? ont V odeur forts 

8> le gout- acre, telles font par ciemple U 

Creffon ds jardin &? le Crejfon aqualique 

(Nafturtium), la Rocquette (Eruca), 1u 

graine.de Mautarde (Sinapi)^ tfc.

malkander door hunne beet niet 

fchaden; en hier uit volgd myns 

erachtens regelmaatig deze waar 

heid, dat zo eenfoortige Slangen 

malkander niet kunnen vergivti- 

gen, dat dan ook ieder Slang of 

Adder zulks ook zich zelvs niet 

zal kunnen doen; dit echter ftryd 

tegen het getuigenis van den Heer 

HALL, en zyne proeven in Caro- 

lina op de Ratelflang genomen 

C?o> Deze ftrydige getuigenis- 

fen vereifchen nadere proeven, 

om het geen hier omtrent waar 

achtig is, zeker te bepalen. 

Intuffchen is het niet te ontken 

nen, dat het vergivt der Ratelflang 

zel- 

(70) Zie VOSMAAR befchryving van 

tfe RatelflaDg.. 

même efpéce ne fe font aucun mal 

lorsqrfils fe mordent; d'oli l'on 

peut raifonnablement conclure fe- 

Ion moi, que fi les Serpens d'une 

même efpéce ne peuvent ienvent- 

mer run l'autre, par confequent 

chaque Serpent ou Vipere ne fcaw- 

roit s'envenimer foi même; ce qui 

efl cependant contraire aux expé'* 

riences, que Mr. HALL a fait es k 

la Caroline fur le Serpent d fon- 

nette f70). Ces ohfervations fi 

diametralement oppofées exigem 

qu'on fajfe de nouveaux 'ejfays pour 

s'ajjurer de la verité du fait. 

11 faut avouer cependant, quele 

venin du Serpent d fonnette n'oO 

cafion>- 

(70) VTyez VOSMAAR. defcription du 

Serpent d fonnette. 

z a

zelve, de ingewanden van die j 

Slangen geen het geringde nadeel 

veroorzaakt; immers dit blykt 

klaar, wanneer men zich maar er- 

innert, dat de Dieren,welken de 

ze en andere vergivtige Slangen tot 

voedfel verftrekken, door dezel 

ve gebeten, en dienshalven nood- 

faakelyk door het vergivt beimet 

moeten zyn. 

Dat het vergivt aan fommige 

Slangfoorten door den Schepper 

van 't heelal met een byzonder 

oogmerk en wyze doeleindens is 

medegedeeld, moet men voor even 

zowaarachtig houden, als het voor 

als nog bezwaarlyk te bepalen is, 

welke dit oogmerk bepaaldelyk 

zyn mag. Dr. MEAD merkt aan, 

«Jat de Adders een buitengewoon 

ont- 

cafwnne aucun mal aux entrdil- 

les de ce Serpent même, S'autant 

qu'on n'a qu'd fe rappeller, que 

les Animaux, qui fervent de 

nourriture tant d ce Serpent 

quaux autres Serpens vénimeux, 

doivent en avoir êté mor dus, & 

par confequent infeclês nèceffaire- 

ment par le venin, 

11 efl ausfi vrai, que le Crêa- 

teur de Vunivers a départi d 

de certaines efpéces de Serpens le 

venin, dans tin hut particulier 

& dans des vues tres fages, 

qu'il efl difficile de determiner, 

en (puoi conflfle particulieremenp 

ce hut. Le Dr. MEAD obfer-> 

ve, que les Viperes ont befoin 

Sun fuc dijfolvant extraordinai 

re

ontbindend vocht nodig hebben, 

om-hun voedzel, Muizen, Mol 

len, Kikvorfchen en diergelyke 

Dieren, te verteeren, overmits 

zy het kauwende vermogen mis 

lenen; en meend dat het vergivt 

daar toe voornamentlyk ftrekt. 

Anderen menen, dat haar het ver 

givt gefchonken is, om derzelver 

prooy te dooden, 't geen ander 

zins op een allerelendigfte wyze 

zoude moeten fterven, en leiden 

daar uit een bewys af, voor de 

goedheid en zorgvuldigheid der 

Natuur. Dan in beide deze on- 

derfTellingen word te veel en dus 

niets beweezen; immers de ver- 

givtontbrekende Slangen, de Aa 

ien, de Snoek, de Baars en an 

dere Dieren, nemen op dezelvde 

C© 183 © O 

wyze 

re, afin de pouvoir digerer leurs 

alimens, tels que font les Souris, 

les Taupes, les Grenouilles 

d''autres Animaux femblahles, d'au 

tant qu'elles font privces de la fa- 

culté de mdcher; & il croit que leur 

venin efl defiinê principalement 

a eet ufage. D'Autres croyentquel 

les font douées de venin afin de 

tuer leur proye, laquelle auroit 

fans cela une mort des plus cruel- 

les, ce qui prouveroit que la Natu 

re efl une tendre Mere remplie de 

foins pour fes crêatures. Mais dans 

ces deux hypothefes en voulant 

trop prouver, on ne prouve rienj 

car les Serpens qui n 'ont pas de ve 

nin, de même que les Anguilles, le 

Brochetjla Perche £f d'autres Ani 

maux, faififfent leur proye de la 

même

wyze henraas. Menhadtmynsbe 

dunkens meerder overeenkomftig 

met de waarfchynlykheid gegift, 

ingeval men onderfteld hadde dat 

het givt den Adder dienftig was 

om derzelver aas te bedwelmen of 

te dooden, om aan die de gelegen 

heid van ontkoming te benemen, 

. het geen by de vergivtontbreken- 

de Slangen, en andere Dieren, 

zo lichtelyk niet gebeuren kan, 

overmits deze van meerdere tan 

den , en zo het my meermaalen 

heeft toegefchenen, insgelyks van 

£erker Halsfpieren, voorzien zyn. 

Wat nu aanbelangd het vet, 

vlees, bloed, gal, ingewanden, 

ja de drek der Adders zelve, de 

zen hebben geen de geringtte ver- 

giytigende eigenfehappen of ver 

mogens, 

même manure. On auroit fait 

felon moi une hypothefe plus vrai- 

femblable, en fuppofant que le ve 

nin fervoit h la Vipere pour ètour- 

dir ou pour faire mourir faproie, 

afin de lui oter par la le moyen 

de sèchapper, ce qui ne fcauroit 

arriver fi facilement chez les Ser 

pens qui n-ont pas de venin, non 

, plus que

mogens; immers dit alles pleeg by 

de Trogloditen, Etbiopiers en an- 

dere oude volkeren gegeten te 

worden, en den Adder dient nog 

in de beyde Indien en in eenige 

ftreken van Africa, tot fpyze. HAS 

SELQUIST verzekert zelvs, dat het 

de gewone koli van fommige Ara 

bieren zy. (71) Zy verftrekken 

insgelyks om er geneesmiddelen, 

welke veele Heelmeefteren en Ge- 

neesheeren zeer heilzaam keuren, 

uit toe te bereiden: ja daar is byna 

geen enkel deel van den Adder, 

(die men in alle opzichten krach 

tiger dan andere Slangen acht 

te zyn;) of men pleeg het zelve op 

00 Reyzen, bl. 79 & 330. 

< © «8 5 © ) 

ver- 

Ze ; car Troglodites, /«Ethio- 

piens £P d'autres peuples de Van- 

tiquitè en faifoient leur nourritu- 

re, la Vipere fert actuelle- 

ment encore ialiment aux habi- 

tans des deux Indes g? de quel 

ques contrées de VAfrique. HAS^ 

SELQUIST affure même quelle efl le 

manger ordinaire de certains peu 

ples Arabes. (71) Elles entrent 

aujfl dans la compofltion de medi- 

camens, que plufieurs Chirurgiens 

& Medecins ont reputé tres falu- 

tatres. II ny a presque pas une 

feule partie de la Vipere, Qaquelle 

efl reputée a tous égards avoir plus 

de vertu que les autres Serpens;') 

(7 O Voycges, pag. 79 6? 330, 

Aa 

dont

verfchillende wyze toebereid, tot 

deze of gene genezing voor Menfch 

of Beeft te gebruiken. Hy die 

vermaak fchept om diens aangaan 

de nader onderricht te worden, 

kan de beruchte werken van 

HlPPOCRATES , THEOPHRASTUS , 

DIOSCORIDES, ARJSTOTELES, PLI- 

NIUS , GALENUS en anderen na- 

Haan. 

De vlugge zouten, die men 

door overhaling uit de Adders 

trok, wierden tegen beroertens, 

kwade zweeren, hartnekkige koort- 

Zen, vallende ziektens, lammig 

heid, jigt, fpeenen, Aftelen, enz. 

voorgefchreven. Heur vet of reu- 

fel wierd uitwendig tot fmering 

van kneuzing, wonden en kwade 

oogen gebruikt, en inwendig aan 

te- 

dont on ne Je [erve preparie de 

differente fagon, pour guerir d'une 

maniere ou d'autre tant les Hom 

mes que les Bêtes. Si Un defire 

de s'inflruire plus particulier ement 

d ce fujet, on n'a qiïa confulter 

les ouvrages celebres d'HiPPOCRA- 

TE, de THEOPHRA&TE , de Dios- 

CORIDE , d'ARisTOTE, de PLINEj 

de GALIEN & d'autres. 

Les fels volatils, qu'on retiroitdes 

Viperes par la difillation, fe pre- 

noient contre l'apoplexie, les ulcê- 

res malins, les fievres opiniatres, 

Pepilepfie, la paralyfle, la goute, 

les hemorrho'ides, les fiftules fi?c 

On employolt exterieur ement leur 

graiffe pour oindre les contufions, 

les playes 9 fi? contre les maux 

des yeux; fi? on les donnoit in- 

te-

teringzuchtige gegevén. Het hart 

en lever in de zon gedroogd 

(7 2 

)> is, volgens fommigen, van 

een uitmuntende kracht bevon 

den. CAROL. MUSITANUS maakt 

veel ophev van het vermogen dei- 

Adders om de vruchtbaarheid te 

bevorderen, en brengd uit HELI- 

DJEUS PATUANUS een zonderling 

voorbeeld by (73). Dr. MEAD 

getuigt, met het vet van Adders 

proeven gedaan te hebben, wel 

ken zelvs zyne verwachting over 

troffen. 

Ik heb reeds aangetekend, 

hoe men het vet der Adders 

C © 187 © ) 

in 

(72) Deze droogery word Bezodrticum 

animale genaamd, 

(73) Vid. Opera omnia, T. r.p. 387. 

terieurement aux êtiques. D' Au 

tres difent avoir eprouvé, que le 

coeur&lefoie de la Vipere déféchées 

aufoleil, pojfedoient une vertu extra 

ordinaire (73). CHARLEMUSITAN 

vante beaucoup la vertu des Vipe 

res pour rendre les femmes f er til es, 

& rapporte un exemple Jingulier 

de HELIDJEÜS PATUANUS (73). 

Le Dr. MEAD dit avoir fait 

des expertences avec la graijje de 

Viperes, qui furpaffoicnt fon at 

tente. 

yai de ja fait ment ion, que Pon 

fe fert dans ce Pays de la 

graiffe 

(72) On nomme cette drogue Bezoarti. 

cum animale. 

("l3) Vid. Oper. omnia, T. i,p. 387, 

Aa-2

in deze Landfchap uit- en inwen 

dig tegen de gevolgen van den 

Adderbeet gewoon is te gebrui 

ken; en men bevind het zelve ins 

gelyks ter genezing van de wrang 

ziekte der Runderen zeer heil 

zaam. 

graiffe de Viperes tant exterieu- 

r ement qu int er ieur ement, contre 

les fuites de leur morfure; on en 

a eprouvê outre cela des effets 

tres falutaires contre les grumaux 

de lait qui fe forment dans les 

mammelles des Vaches. 

Hedendaags is echter het ge 

On fait h prefent pourtant beaubruik 

der Adders in veel mindere 

coup moins de cas de Pufage des Vi 

achting; men fchynd derzelver 

peres ; il paroit quon najoute pas 

genees- en heelkundige vermogens 

grand foi h leurs vertu medecinale 

te mistrouwen; althans men ver 

ni chirurgicale; on croit avoir des 

moed betere middelen te kennen. 

remêdes plus ejfcaces. Meff. les Me- 

De Heeren Artzen duiden het m\ 

decins ne me le prendront pas de 

niet kwalyk, dat ik by deze gele 

mauvaife part, fesper e, de propofer 

genheid eene vraag doe, of mei 

L iel une quejlion ;fcavoir ,fion ne don 

namentlyk niet vcelmaalen alte on 

nè pas fort fouvent, trop inconfide- 

bedachtzaam en zonder genoeg 

rement,S fans raifon fuffifante, la 

zame reden, aan het nieuwe, e: 

ï preference d ce qui efl nouveau ? 6? 

dikwils mogelyk alleen om dat he 

t celapeut-être uniqusment a caufe que 

nieiu 7 c'eji

nieuw is, de voorkeur geevt? im 

mers- men behoorde dog even zo 

min hardnekkig genoeg te zyn, 

om oude beprocvde gebruiken, 

tegen min bekende nieuwigheden, 

als om betere nieuwe tegen on 

voldoende oude middelen te ver- 

whTelen: een herhaald onderzoek, 

bedaarde overweeging, en een 

nauwkeurige beoordeeling, be 

hoord doch altoos het befluit, be- 

trekkelyk het gebruik van genees 

middelen voortegaan. Overyling 

is de noodlottige moeder van ramp 

en feilen. De Aphorismus, Non ti 

C © 189 © ) 

mide nee temer e,\s even zo wel ge- timide nee temere, ne meriteroit 

fchikt om met letteren van duur 

zaam goud voor het Heiligdom van 

ESCULAAP te pronken, als het Nos- 

ce te ipfum voor APOLLO'S Tem- 

e L 

P 

Een 

c'eft du nouveau? on devroit fe faire 

autant de peine de cbangerd'anciens 

ufages, dont on a eprouvê la bonté, 

contre des nouveautés peu conmies, 

qu'il devroit en couterpeudesamelio- 

rations nouvelle* aux ufages anciens 

qu'on a Uouvè peu fatisfaifans. A- 

vant de decider en faveur ffun nou 

veau medicament, il faut en avoir 

fait Tepreuve a diferentes reprifes, 

y avoir reflechi a tête repofèe, £? en 

avoir jugê avec exacJitude, La pré- 

cipitation efl la Jouree fatale des er- 

reurs les plus grojfiéres &> desmaux 

les plusgrands. LAphorisme, Non 

pas moins ff être gr avé en caraéteres 

d'or inefagable au devant du fan- 

étuaire d'EscuLAPE, que leNoscc 

te ipfum ne l'êtoit devant le Temple 

d'ApoLLON. Aa 3 Uit

c m 190 © ) 

Een jeugdig voorbeeld zal my- 1 

ne waarborge zyn, hoe men dik 

wils van de voorfchriften der ou 

de Vaderen afwykt, of dezelven 

door veranderingen,die ons gun- 

ftigfchynen, geheel onnut maakt, 

en na verloop van eenige eeu 

wen , als waren het nieuwe ontdek 

kingen , wederom invoerd. Heeft 

niet THEOPHRASTUS , DIOSCORI- 

DES,PEINIUS,GALENUS; en in la 

tere tyden, AVICENNA, DODONEUS 

en veele anderen, de wortel van 

de mannelyke Varen (74) met 

Scammonie (75) vermengd, als 

een beproevd middel om de Lint 

(74) Filix mas. ' 

(75) Scammonium. 

worm 

Un exemple recent pourra me 

fervir de preuve, que Fon fe de- 

part trop fouvent des preceptes 

des Anciens, ou qu'on lesrendab- 

folument inutiles par des change- 

mens qui mus paroijfent favora- 

bles, & qu' apres plufieurs fiecles 

on les fait reparoitre eomme de 

nouvelles decouvertes. THEOPHRA- 

STE, DlOSCORlDE, PL1NE, GA- 

LIEN, & plus recemment Avi- 

CENNE, DODONEE & plufieurs au 

tres, nont ils pas recommandê ïü- 

fage de la Fougere male (74) me- 

Ue avec Scammonée(75) eomme 

êtant un fpecifique eprouvê pour ex- 

(74) Filix mas. 

f75) Scammonium. 

pul-

worm (76) uit het menfchelyk li 

chaam te verdryven, aangeprezen ? 

en is het ook teffens niet waarach 

tig, dat in dezen jaare (77) een 

groot Koning (78), door menfch- 

lievende beginzelen bezield, het 

voorfchrift van dit zelvde meng- 

fel, als een nieuw en onfeilbaar 

hulpmiddel tegen de Lintwormen, 

van een Zwitzerfche Vrouw (79), 

voor een aanzienlyke fomme aan- 

gekogt, en vervolgens dit fpecifi- 

•cum evèn edelmoedig aan het gan- 

(76) Tania. 

(77) 1775. 

C © ipi © ) 

fche 

(78) Louis XVI van Vrankryk, enz. 

(79) De Wed. NOUFFER. 

' pul/er le Ver folitaire (76) hors du 

corps humain? & riefl il pas tout 

aujfivrai, qtiun grand RoiQj ), 

animè de fentimens d'humanité, 

vient d'ach et er cette année (78), 

d'une Femme SuiJJe (79), pour une 

fomme confiderahle la recepte du 

même medicament, eomme fi cê- 

toït un remede nouveau & in- 

faillible contre le Ver folitaire? 

Ce même Monarque na-t-il pas 

génêreufement fait don de ce 

(76) TaMiïa, 

fpeci- 

(77) Louis XVI Rot de France

fche menfchelyk geflagt tot een ge- | 

fchenk gegeven heeft (80)? 

Daar is er echter nog onder de 

beruchftte Geneesheeren dezer 

eeuw, ja zelve onder onze tydge- 

noten, die de ondervinding van 

het nuttig gebruik der Adders 0- 

vertuigd heeft De kundige Hoog 

leeraar DE HAAN fchryft, dat hy, 

aangefpoort door de loffpraak wel 

ke de vermaarde Dr. MEAD en 

MORGAGNI aan de afkookzels en 

de lil der Adders gegeven hebben, 

dezelve met zeer gelukkige uit- 

komften heeft doen gebruiken te 

gen invretende gezwellen, tegen 

c © m 1 

kwy- 

(80) Zie, Verhandeling over den Lint 

worm door de Heeren LASSONE, MAC- 

kwynende en halftarrige hoeft, te 

gen teringkoortzen, verzwakkin 

gen, borftverzweringen, beenee 

ters, en diergelyke kwaadaar tige 

ziektens (8i). 

De Adder is ook eene dervoor- 

naamfte inmengzelen van de The- 

riac, en heur vet maakt een ge 

deelte uit van het alom bekende 

oogfmeerzel van HANS SLOANE. 

Vergelykt men nu deze gebrui 

ken van den Adder met het ver 

mogen, 't geen weleer daar aan is 

toegefchreven, de billykheid zal 

C © m © ) 

niet 

(81) Vid. Rationes medendi, Part. IX. 

Cap. VI. §. 4. & Cap, XII. §. 2, 3, 4. 

Ook vind men by deze geneeskundigen 

een verhaal, de lotgevallen der Adders 

in de genees- en heelkunde, betreffende. 

que, le deperifement, les ulceres 

du poumon, la carie, g? de pa 

rentes maladies malignes fi? opU 

niatres (81). 

La m Vipere efl aujji un des 

principaux ingrediens de la The- 

naque, £? fa gr ai Je entre dans la 

compofition du fameux onguent ocu- 

laire du Sr. HANS SLOANE. 

Si Ton compare ces ufages de 

la Vipere avec la vertu qu'on 

lui attribuoit ci devant, ce fe* 

roit d tort quon blameroit les 

an- 

(81) Voyez Ration. medendi, Part. IX. 

Cap. VI. §. 4. & Cap. XII. §. 2, 3, 4. 

On trouve aujfi chez ce mêdecin une narra- 

tion de Vujage quon afait des Viperes dans 

la medecine £? dans la chirurgie. 

Bb

niet gedogen, om de oude Artze- 

ny-, Heel- en Geneeskundigen 

diensaangaande te laken, of de 

nuttigheid van dit gevreesde en 

verachte dier te ontkennen. 

Men zoude hier nog eenige 

andere en byzondere gebruiken 

van den Adder kunnen aanhegten, 

by voorbeeld dat derzelver Slag 

tanden als Lancetten en Naalden 

gebruikt zyn, by volkeren, die 

of de kundigheid van de berey- 

ding? of die der bearbeiding van 

yzer ontbreken. 

Vergiftige of vuurige Adder- 

flangen wierden door den Rich 

ter van 't Heelal gebruikt om 

Ifraëls overtredingen, op de 

reis door de Woeftynen naar 

c m 194 © ) 

het 

anciens Pharmaciens, Chirurgiem 

fi? Medecins fur eet article, ou 

qu'on nieroit Futilitê de eet Am* 

mal aujji terrible qu'il efl mépri- 

fé. 

A ces ufages de la Vipere on 

pourroit en ajouter quelques au 

tres qui leur font particullers, 

eomme par exemple que leurs 

Dents canines fervoient de Lan- 

cettes & dAiguilles aux nations 

qui ne fgavolent ni préparer ni f er 

ger le fer. 

Le Juge fuprème de FUnivers 

s'efl fervi de Serpens vénimeux ou 

ardens pour punir rigoureufement 

les transgrejflons du peuple d'Ifra'él, 

dans le pajfage qu'il fit par le 

dé-

het beloovde Kanaan, zeerftren- 

gelyk te ftraffen (82). 

PLINIUS verhaald dat de Scyten 

hunne pylen in het venyn van Ad 

deren doopten (83). Ja deze 

Dieren zelve wierden als wapenen 

gebruikt. Onder anderen kan men 

daar van een voorbeeld vinden 

by C. NEPOS (84), die verhaald, 

dat HANNIBAL de vloot van Eu- 

MENES koning van Pergamum 0- 

verwon, door in de vyandelyke 

fchepen aarde kruiken te werpen 

die met levende Adderflangen 

ge vult waren. 

C © 195 © 5 

De 

(82) Zie Numer. cap. XXi. vf. 6. 

(83 Hifl. Natur. Lib. XI. cap. 53. 

(84) In Vit. HANNIB. cap. X & XI 

defert pour aller d la Canaan pro* 

mife C82). 

PLINE rapporte que les Scytes 

trempoient leurs dards dans le 

venin des Viperes (83). On 

employoit même ces Animaux en 

guife darmes; ce dont on trou 

ve entre autres un exemple chez 

C. NEPOS -(84), qui rapporte 

qu' HANNIBAL vainquit la flotte 

d'EuMENEs Roi de Pergame, en 

jettant dans les vaiffeaux ennemis 

des cruches de ter re remplies de Vi 

peres vivantes. 

Les 

(82) foyez Nombres cbap. XXI. vf. 6. 

(83) Hiftor. Natur. libr. XI. cap. 53. 

(84) In vita HANNTB. cap. X & XI. 

Bb 2

( © 196 © ) 

De oude Egiptenaaren wierpen 1 

den Vadermoorder in een kuil met 

levende en vergivtige Adderflan- 

gen gevult (85); en de wetgeven 

de macht der Romeinen liet 

zulk een misdadiger in een opge- 

fpannen Iedere zak benevens een 

Hond, Aap, Haan en Adder bin 

den en in den Tyber of zee wer 

pen 

VI. 

Dat 

(85) Vid. IGNATIUS Hijl. varia Lib. 

(86) Vid. §. 6. Injlit. de publiés Ju- 

dïciis, Leg. Peena T. de lege Pompeja 

'He Parricidiis, & Leg. un. Cod. de bis 

qui parentes vel liberos occiderunt. De 

reden dezer byzondere ftrafoefening 

moet men afleiden uit de gruwzame 

fnoodheid dezer misdaad, welkers be- 

dry vers, zegt de.wet,levende de lucht, 

er 

Les anciens Egyptiens jettoient 

les Parricides dans une foffe rein- 

plie de Viperes venimeufes en vie 

fi? l £S 

Loix Romaines or- 

donnoient qifun tel criminel fut 

lié fi? renfermé dans un outre, 

conjointement avec. un Cbien, 

un Singe, un Coq & une Vipere, 

fi? quon jettat le tout dans le Ti- 

bre ou dans la mer (86). 

L'expe- 

(85) Voyez IGNATIUS Hiftor. varia 

Lib. VI. 

(36) Voyez §. 6. Inftitut. de publicis 

Judiciis, Lege Poena T. de Lege Pom 

peja de Parricidiis, & Lege un. Cod. 

de his qui parentes vel liberos occi 

derunt. On dolt attribuer la raifon de 

cette punüion particuliere d l'atrocité 

borribk de ce crime, dont ceux qui le 

commettoient, fe trouvoient, felon la loi, 

indi-

Dat het fpeekzel van een 

Menfch aan den Adder doodelyk 

C©-w©; 

zy ; 

en dood de aarde onwaardig waren; ja 

een misdaad zodanig tegen de Natuur 

ftrydende, dat de eerfte wetgevers van 

Athenenen Romen, SOLON en ROMÜLDS, 

dezelve als onmogelyk achtten, en diens- 

halveh overtollig keurden, een wet daar 

tegens te maken; dan de ondervinding 

de mogelykheid van deze euveldaad le 

rende, heeft men dit kwaad, door be 

dreiging dezer verfchrikkelyke ftraf 

trachten voortekomen. De reden waar 

om men juift dit viertal, onderling oor- 

fpronkelyk vyaudige Dieren by den Va- 

dermoorder in de Iedere zak beflöten 

heeft, was buiten twyfel in de eerfte 

plaats om de ftraf te verzwaren ; dan 

waarfchynlyk moet men hier in ook ee 

nige zinnebeeldige betekenis zoeken. De 

Hond, by voorbeeld, by zommige Ou 

den, 

ISexperience ne nia jamais próu- 

vê, ce que parmi plufieurs au- 

tres 

indignes de refpirer Vair pendant leur 

•vie, &f d'être enter,és après leur mort. 

La Lot jugoit même ce crime fi con 

traire a la Nature, que les premiers Le* 

gislateurs d'Athenes £? de Rome, SOLON 

fc? ROMÜLDS , le croioient eomme impoJJÏ. 

b!e, £? que par confequent il feroit fuper- 

flu de faire une Loi pour le prevenir; 

mais l'experience ayant fait voir la pos- 

fibilité de ce crime, on a tacbé de pre 

venir ce forfait par la menace d'une auffi 

effroyable pimition. La raifon qu'on a eu 

de ren fermer dans V outre avec leparricidë 

fuftement ces quatre Animaux ennemïs nés 

l'un de Vautre, êtoit fans doute , premie: 

rement, pour augmenter la punition; je 

crois cependant qu'on doit ebereber en ceci 

quelque fignificcticn emblematique. Le 

Cbien par exemple , que quelques Ancien $• 

Bb 3 meu

zy, invoegen deze beide Schep 

zelen wederzyds malkanderen zou 

den kunnen vergivtigen, zo als 

onder veelen LUCRETIUS^) be 

richt , 

den , als een ichaamteloos en onrein Dier 

geacht, kon de fchaamteloosheid en het 

geweeten bezoetelende kwaad voorftel- 

len; de Haan, als een kampzuchtig en 

trots fchepzel, den euvelmoed aandui 

den ; de gevreesde en vergiftige Adder de 

affchuwlykheid affchetzen ; en de re- 

denlooze Aap, die eenigermate naar een 

Menfch gelykt zonder het echter te zyn, 

de onmenfchelykheid van het misdryf 

erinneren. 

Vind iemand intuflchen de gillingen 

van CARPZOVIUS of andere Rechtskundi 

gen ten dezen opzigte aannemelyker, ik 

zal ter verdediging van de mynen het 

liarnas n'et aangespen. 

{87) Efl uiique ut jSerpens, hominis quae 

een- 

tres Auteurs on trouve aujji 

chez LUCRECE (87), fcavoir que 

Ia falive de Vhomme feroit mor- 

telle d la Vipere, deforte que ces 

deux 

mettoient au nombre da Animaux impudi- 

ques & impurs, pourroit ici reprefenter 

Vimpudicité de la chair £f la fouülure de 

Vame; le Coq, entant qu'une créature beh 

liqueufe £? hautaine, reprefenteroit le fier 

orgueil; l'effroyable &f venimeufe Vipere fe. 

roit l'image de Vhorreur du crime; &leSin* 

ge infenfé, qui, fans être de notre Natu~ 

re , nous reffemble en quelque fagon, pour 

roit fervir d rappeller l'idée de ce forfait 

inbumain. 

Si fon trouve en tout cas les conjeclures 

de CARPZOVIUS Êf celles d'autres Juriscon- 

fultes, relativement a ce fujet, plus vrai* 

femblables, je n'entrerai pas en lice pour 

la defenfe des miennes. 

(87) Efl: utiqueut Ser/ww, hominis quae 

con-

icht, is my nooit gelukt door on 

dervinding te mogen beveiligd 

zien; en dit is waarfchynlyk even 

zo onwaarachtig als het geen ook 

by PLINXUS en GALENCS verhaald 

wordt, dat namentlyk alles, wat 

er betrekkelyk de voortteling 

plaats heeft, by den Adder dooi 

den bek, keel en kop gefchied; dat 

by die gelegenheid het Wyfje den 

kop van den Man afbyt (88);dat 

contccla falivis Disperit £fr. de Nat. Rer. 

Lib. 4. vf. 639. Hetgeen by SCHOONHO- 

VIUS dus is overgenomen: Vipera jejunis 

bominum confperfa falivis E'xfpirat. vid, 

Emblem. pag. 168. 

(88) Die geenen welken de befchry- 

ving van het tandgeltel der Adders zich 

erinneren, zullen geen ogenblik twyfe- 

C © 199 © ") 

len, 

deux Crêatures pourroient s'em- 

poifonner mutuelkment; fi? ceci 

efl vraifemblablement aujjt faux, 

que ce quon trouve rapporti par 

PLINE fi? GALLEN, fcavoir que 

tout ce qui a rapport d la gene 

ration, fe fait chez les Viperes 

par le moyen de la louche , du 

gozier fi? de la tête; que dans eet 

acle la Femelle emporte par un coup 

de dent la tête du male (88); que 

pen- 

conta&a falivis Disperit &c. De Natura 

rerum Lib, 4, vf. 639. Ce que SCHOONHO. 

VIOS aparapbrafé ainfi: Vipera jejunis hv* 

minum confperfa falivis E'xfpirat. vid» 

Emblem. pag. 168. 

(88) Ceux qui Je rapelleront la defcrip- 

Hon de 1'arrangement des Dents de la Vi 

pere, ne refter ont pas un moment dans le 

dom

2 0 0 

C© 

zy twintig dagen lang, dagelyks j 

maar een jong zoude baren; en 

de laatfte, door onverduldigheid 

en wraakzucht wegens den moord 

aan heuren vader gepleegt, aange- 

Ipoort, den buik van de moeder 

zoude doorbyten , het geen on 

feilbaar de dood na zich fleepte. 

De Griekfche Dichter NÏCANDER, 

na de koppeling der Adders invoe 

gen gemeld insgelyks befchreeven 

te hebben, drukt zich hier om 

trent! dus uit : ,, de trouwloze 

? J draagd in haar lichaam de 

5, vrucht van een gedacht dat des- 

9, zelv.s Vader wreken zal met dien 

wree- 

Jen, of dit afbyten van de kop is vol* 

örekt onmogclyk, 

© ) 

pendant vingt jours confecutifs, 

elles ne mettent bas qu'un petit 

par jour, & que le dernier de 

ceux ci, excité par Pimpatience fi? 

le defir de venger le meurtre de 

leur Pere, perce par fa morfure 

le ventre de fa mere, ce qui 

ne fgauroit manquer de la faire 

mourir. NICANDRE, le Poete 

Grec, apres avoir decrit Vac- 

couplement des Viperes de la fa 

gon fusdite, s'exprime ainfi d ce 

fujet: ,, la perfide porte dans 

ƒ0» Jein le fruit d'une race, 

,, qui vengera la mort de fon 

„ Pere, en dechirant le ventre 

„ de 

doute, relativement a Vimpoffibilité abfolue 

qu'il y a que les Viperes s'emportent ainfi 

la té{e par leur morfure.

„ wreede buik te verfcheuren die 

j, haar gedragen heeft. 

By THEOPHYLACTUS SIMOCAT- 

TA fchryft PROCLUS aan ARCHIME- 

DES : " dezervoegen volgen de Ad- 

„ derjongen des Moeders god- 

„ loosheid na, door dien zyden 

„ buik die haar gedragen heeft 

„ van een ryten. " 

Het moet ons minder verwon 

deren , om zulke ongerymdheden 

by de aangetogene Schryvers ge 

boekt te vinden; dan dusdanige 

verdichtzelen, welken regelregt te 

gen de waarheid inloopen, gelegt 

te vinden tot grondflagen van Ze- 

dekundige en Godvruchtige Zin 

nebeelden; en nog hoger moet 

die bewondering billyk ryzen, 

wanneer beroemde mannen , als 

c m © > 

BEZA, 

,, de la mere barbare qui Fa por- 

„ tée." 

Chez THEOPHYLACTE SIMO- 

CATTA, PROCLUS écrit d ARCHI- 

MEDE en ces ter mes: " Cefl ainfi 

„ que les jeunes Viperes imitent 

,, la cruautè de leur mere, en 

„ dechirant le ventre qui les a 

,, porté. " 

II efl moinsfiurprenant de rencon- 

trer de pareilles abjurdités dans 

les ouvrages des Auteurs ci dejfus 

nommès, que de voir de pareilles 

ficlions , qui font diametralement 

contrairesd la verité, de les voir, 

disje, pofées eomme bafe ffemble* 

mes mor aux fi? religieux; fi? Fon 

fera d jufle titre encore plus èton- 

né, lorsquon verra que des Hom 

mes célébres, eomme BEZA , 

Cc SCHOON-

BEZA , SCHOONHOVIUS , JUNIUS , 

CAMERARIUS , en diergelyken, zich 

aan zulke onbezonnene feylen 

fchuldig maken (89). Intuffchen 

word er de waarheid door beveiligt, 

dat namentlyk niemand der llerv- 

lingen ter aller uure wys is, HO 

MERUS zelvs fliep wel eens. 

Intuffchen gefchied alles, de 

voortteling dezer Dieren betreffen 

de, op diergelyke wyzen als by 

andere Schepzelen, en langs by- 

zon- 

(89) Laat een voorbeeld, genomen 

uit de Emblemata van SCHOONHOVIUS, ge 

noeg zyn ; 

Vipera, qus, coiens occiclerat ante maritum, 

A Jobole hoe idem fupplicium patitur ; 

Tarda Heet Nemefis poenam differre videtur, 

Attamen a ter go duraflagella quatit. 

SCHOONHOVIUS, JUNIUS, CAME 

RARIUS, fi? leurs femblables, don- 

nent dans de pareilles abfurdités 

(89). Ceci fert en aUendant d 

confirmer cette verité, fcavoir, 

qu'aucun mortel n'efl fage d tout 

heure, fi? qu' HOMERE mêmefom- 

meilla quelquefois. 

Tout ce donc qui concerne la 

procréation de ces Animaux, fe fait 

de la même maniere que chez les 

autres Créatures, fi? par des routes 

parti- 

(89) Un exemple tiré des Emblemes de 

SCHOONHOVIUS fuffira ici; 

Vipera, quae coiens occiderat ante maritum, 

A fobole hoe idem fupplicium patitur; 

Tarda licet Nemelis poenam difforre 

videtur, 

Attamen a tergo dura flagclla quatit.

ozndere wegen door den Natuur- 

formeerder in de Dieren daar toe 

afgezondert (90). Dan by den 

C © 203 ® ) 

Ad- 

(00) Vid. VALENTINI Amphitbeatrum 

Zoötomicum, Sectio CXVI. Tab. LXXXVI. 

£? Explicatiofigurarum. £? CHARAS NOUV. 

Exp. de la Vipere, Eftamp. i. pag. 57. In 

de Vaderlandfche Letteroeffeningcn, (zie 

Mengelwerk, 2 ftuk, 3 deel, bladz. 

109.) vind men brieven van den Heer 

CALCGIERA met den Paduaanfchen Hoog. 

leeraar VALISNERI gewiflelt, behelzen- 

de een verhaal van een Adder die des- 

zelvs jongen door den hals tegen natuur- 

]yk gelooft hadde, benevens de oplos- 

fing van dit verfchynzcl, en de mogely- 

ke redenen op welkeen wyze zulks heeft 

kunnen gefchieden, het geen dooreen 

bygevoegde afbeelding wordt opgehel- 

dert. 

P. VALERIANO heeft in een droge vy- 

ver 

particulier es, que P Auteur de la 

Nature a dejlinêes pour cela dans 

les Animaux (90). On obferve ce 

pendant 

(90) Vid. VALENTINI Amphitheatrum 

Zoötom. Sect. CXVI. Tab. LXXXVI. 

& Explicatio figurarum. & CHARAS NOUV. 

Exp. de la Vipere, Planch. 1. pag. 57. 

On trouve dans les Vaderlandfche Let- 

teroeffeningen (Mengelwerk, 2 ftuk,. ; 

3 deel, bl. 10.) des lettres entre Monfr. 

CALOGIERA 6? Mr. VALISNERI Profes- 

feur a Padoua, qui contiennent l'Hifloire 

d'une Vipere, qui avoit mis bas fes petits, 

d'une maniére contre nature, par le col i 

de même que l'explication de ce phénome- 

ne, £f les ratfons poffibles, eomme ce 

la a pu arriver, ce qui fe trouve claire- 

ment expliqué par une figure quon y a 

jointe. 

P. VALERIANO a vu dans un vivier qui 

Cc 2 êtoit

Adder heeft ook deze byzonder- 

heid plaats, dat den Endeldarm 

en de Lyfmoeder binnen het li 

chaam in een gemeene buis uit 

lopen , welke door een Ringfpier 

gefloten en door een Schubbe be 

dekt word. 

Aan onzen Adder ontbreekt 

ook geenfins dat fchyn-vermogen, 

het geen men aan de Ogen der 

Ratelflangen toefchryft, 't welk 

echter niet anders moet worden 

aangemerkt, dan als uitwerkzelen 

der vrees, die veroorzaakt wordt 

door de vuurige aanblikken dezer 

C © 2 04 © ) 

fchri li- 

ver Adders zien koppelen, engetufgt, 

dat zu'ks op dezelvdc.wyze als by ande 

re Dieren gefchicd, Zie als boven 

bladz. 113. 

pendant aufjl cette partkularitê 

chez la Vipere, fgavoir que l'inte- 

flin re&um fi? la matrice ahoutiffent 

au dedans du corps dans un canal 

commun, qui efl fermê par un mus- 

de orhiculaire fi? 'couvert par le 

moyen d'une ecaille. 

Notre Vipere efl douêe aujfi 

de cette vertu illufoire, quon 

dit que pojedent les yeux des Ser 

pens d [onnette, fi? quon ne doit 

cependant conflderer uniquement 

que eomme un effet de la crain- 

te, qif excite le r egard ar dent 

de ces créatures effroyahles dans 

êtoit d fee l'accouplement de Viperes, 

les 

affiire que celafe fait de la même maniere 

que ebez d'autres Animaux. Voyez ci deffus 

page 113.

fchrikverwekkende Schepzels, in 

de Diertjes die hen ten prooy ver- 

ftrekken. 

Aanbelangende de doovheid, 

die fommigen aan den Adder toe- 

fchryven, zal ik alleen opmerken, 

dat by nauwkeurig inzien van 

DAVIDS woorden (91), die men 

ten bewyze van dit natuurlyk ge 

brek aanvoert, zeer overtuigend 

blyken zal, dat dien koninglyke 

Schryver geenfins een natuurly 

ke of eygentlyke,maar een eygen- 

willige en nagebootfte doovheid 

bedoeld; immers de woorden van 

de beoogde plaats luiden in de 

zer voegen: " zy (namentlyk de 

Co i) Zie Pfalm. LVxII. vf. j. 

God- 

les petits Animaux qui leur fer 

vent de proye. 

Pour ce qui regarde la fur dit è, 

que certaines perfonnes attribuent 

d la Vipere, je nai que ceci d 

en remarquer, fcavoir quen exa- 

minant fcrupuleufement les paro- 

les du Roi Profete, qu'on allegue 

eomme preuve de ce defaut natu 

rel (91), U paroit incontejlable- 

ment que eet Auteur infpirè na 

eu aucunement en vue une furditè 

naturelle ou re'elle, mais bien une 

volontaire £? fa&ice; car voici 

les propres paroles de ïendroit en 

quefion : " ils (fcavoir les Me 

enam) 

(Oi) Voyez Pfeaume LViü. v.". 5. 

Cc 3

c m 205 ©: 

Godlozen) zyn als een doven Ad- 

„ der die hare oren toeflopt. " De 

reden van deze daad word er 

nauwkeurig byaangetêkent, "op 

dat zy niet zouden horen de jlem- „ fin qu'ils n'entendent point la. 

me der Belezers; invoegen het ver 

mogen van te kunnen horen zeer 

duidelyk onderfteld word ; ook 

heb ik bereyds melding gemaakt, 

dat het den Adder aan geen ge- 

hoortuig ontbrak; deze enkelde 

aanmerking keur ik voldoende ge 

noeg , om de zwakheid van foort- 

gelyke onbezonnene voorwendze- 

len aantetonen. 

chans) font eomme un Afpic 

„ fourd qui bouche fes oreilles." 

On a eu foin dindiquer la raifon- 

de cette acJion, en ajoutant, " a 

„ voix des Enchanteurs;" de- 

fort e quon fuppofe ici tres claire- 

ment la faculté dou'ir; aujji ai 

je de ja dit ci dejfus, que la Vipe 

re ne manque pas dorgane de 

fouïe; cette feule remarque mé 

paroit fuffire pour demontrer le 

foible de pareils prétextes frivo- 

les. . ' •

JPLÂT III 

HAZELWOIM.

H A Z E L W O R M . 

H et is niet alleen de befchou- 

wing der gefchapene Wezens in 

het algemeen, die een nafpeurend 

en denkend Menfch verbaaft; maar 

ook iedere byzonderheid, welke 

hy inziet, levert verwondering, 

en een onwederfprekelyk bewys 

op, niet van het mogelyke, maar 

van het dadelyk bellaan, een er 

volftrekt wys en onbepaald Vermo 

gen, het geen alle natuurlyke ge 

wrochten , overeenkomftig het 

oogmerk, waarom zy beftaan , 

volmaakt konltig gevormd heeft. 

C © 207 © ) 

Ver* 

L' O R V E T. 

CZ^ n'tft pas feulement la con- 

temphihn des êtres ere és en gé» 

néral, qui remplit d'étonnement 

obferye fi? qui re- 

fkchitf mais chaque particularité, 

qu'il appergoit, lui fournit encore 

matiére d'admiration, fi? unepreu- 

ve inconteflable, non pas de 1'exi- 

flence pojfible, mais bien de l'exiflen» 

ce rëelle d'une Puijfance, dont la fa- 

gejfe efl abjolue fi? fans hornes, qui a 

formé avec l'art le plus parfait tou 

tes les produclions de la Nature, 

en lesrendant conform es au hut pour 

lequel elles exiflenu Cri-

Vermetele berispers der Na 

tuur ! Onkunde door hovaardy be- 

ftuurd, doet u dwalen. Het aller- 

geringfte Plantje , het verachtfte 

Diertje , en de onaanzienlykfte 

Delvftoff, zyn even zulke nood- 

zaakelyke wezens en gedeeltens 

van de gefchapene Werreld, als de 

ontelbare menigte der glansryke 

Hemellichten. 

Maar niet alleen betoogd de 

konftige zamenftelling van ie 

der Schepzel, dan ook ieder Le 

C ® 208 © ) 

demaat of gedeelte derzelven een 

onbevatbare wysheid; en de veel 

vuldige onderfcheidentheden be- 

wyzen eene onbegrensde Macht, 

die echter ontwyfelbaar niets ver 

richt zonder genoegzame reden. 

Want het blykt doch uit ieder 

voor- 

Critiques tèmêraires de la Natu 

re! C'ejl rignorance guidée par la 

vaine gloire qui vous entraine dans 

Terreur. La moindre petite Riante, 

V Animalcule leplus mepri[é,&le Mi 

neral le moins confideré, font des êtres 

aujji nêcejjaires, £? auffi bien des 

parties du Monde cr'éé,que la multi- 

tude innombrable des Luminaires qui 

reluifent au Firmament. 

Ce n efl pas feulement la flruclure 

artificielle de chaque Créature, mais 

encore chaque portion ou membre d"i- 

celle, qui prouve un fageffein com- 

prehenfble, & leur diverfitè mul 

tiplier démontre un pouvoir fans 

hornes, qui cependant nexecutefu- 

rement rien fans raifon fuffifante. 

Car, pour me fervir des termes 

d'un

voorwerp 't geen wy behóorlyk 

kunnen onderzoeken, overtuigen 

de klaar, (om van de woorden 

.eens verftandigen Heydens, de my 

ne te maaken,(i) ) datdeOorzaak 

der Natuur een eenig doelwit ge 

volgd heeft, om namentlyk altoos 

het befte te verkiezen. Een on 

zichtbaar Plantje groeit zo wel door 

opflurping en beweging der voch 

ten in de vaten en buifen, als een 

hooggetopte Ceder; en een Dier 

tje noch duizendmaal kleinder dan 

een zandkorrel mangelt het even 

zo weinig aan vernuft om zyne 

prooy te verfchalken, of aan werk- 

C © 209 © ) 

tui- 

(r) GALENOS de ufu Partium, L. I. 

cap. 13. 

dun fgavant Payen, (1) # pa 

roit clairement £? dune maniere 

convaincante par tous les objets 

qu'il efl en notre pouvoir dexami- 

ner eomme il faut, que ïAuteur 

de la Nature a eu unbutunique, 

fgavoir de choifir toujours le mieux. 

Une Plante imperceptible croit 

aujji bien par Tabforption & le 

mouvement des fluides dans les 

vaijfeaux £? les canaux, qiCun 

Cedre d tête altiere; £? un Am» 

malcule mille fois plus petit qu un 

grain de fable manque aujji peu 

de rufe pour attraper fa proye, 

ou de membres pour la terraffer, 

que 

(1) GALENUS de ufu Partium, L. I. 

cap. 13. 

Dd

tulgen om ze te overweldigen, 

als de grootfte Dieren der aarde. 

Het ontbreekt ook de onzichtbaa- 

re werreld aan geen loze VolTen, 

wrede Tygers of zachtgeaarte 

Lammeren; doch de hervoort 

brengende kracht heeft zich niet 

alleen bepaald, om wezens van 

verfchillende foorten, verfchillen- 

de uitgebreidheid te geven, dan 

zy laat zich ook m deze byzon- 

derheid eerbiedigen, dat ander 

zins eenfoortige wezens, opzich- 

telyk derzelver hoegrootheid, zeer 

aanmerkelyk verfchillen. En het 

zyn de Slangen, welke, aanbelan- 

gende dit verfchil, de meefte be 

wondering verdienen; men vind 

Reuzen en Pigmeen onder dezel 

ve. 

C © 210©) 

TITUS 

que les Animaux les plus grands 

de la terre. Le monde imper- 

ceptible a aujji fes Renards ru- 

fés, fes Tigres cruels fif fes pai- 

fibles Agneaux; mais le pouvoir 

du Cre'ateur ne s'efl pas unique- 

ment bornè d accorder aux êtres 

de differente efpéce un volume 

different, muis ü fe fait auffi 

particulier ement refpecler en ceci, 

que des êtres, daillcurs de la 

même efpéce, different tres remar- 

quablement eu egard a leur gran 

deur; & ce font les Serpens qui, 

relativement d cette difference, 

meritent le plus notre admira- 

tion; car on trouve parmi eux des 

Géans fi? des Pygmées. 

TlTE

TITUS LIVIUS (2), VALERIUS 

MAXIMUS (3), PLINIUS (4), 

DIODORUS SICULUS (5) en ande 

ren, gedenken eenparig aan een 

Afrikaanfche Slang, welke deRo- 

meinfche Keurbenden verfchrik- 

kelyker heeft toegefcheenen, dan 

zelvs het ftrydbare Carthago. 

Een Slang, die naar het getuige 

nis van FLORUS(6) geboren fcheen,, 

om Africa niet alleen te befcher- 

men, maar ook te wreken. De 

(2) Epit. L. XVllU 

(3) Lib. I. c. 8. 19. 

(4) Hijt. Nat. L. VUL c. 14. 

Lib. lil. c. 54. 

(6) L. II. c. 2. §, 20» 

Veld- 

TITE LIVE (%), VALERE 

MAXIME (3), PLINE (4), D10- 

DORE DE SrCILE (5), & fiUt* 

tres, s'aceordent d mus par Ier 

Sun Serpent Afriquain, qui pa 

rut pliïs éjfrayant aux Legions 

Romahies qm la. Mliqueufe Car- 

thage elle même. Un Ser~ 

i; pent, qui au rapport de FLO- 

; 

RUS (6) fembloit être nê non feu- 

, lement pour défendre, mais aujji 

pour venger L'Afrique. Le Ge 

(2) Epit. L. XVIII. 

(3) Lib. I. c. 8. 19. 

(4) Hift. Natur. Lib. VIII. e. 14. 

GO Lib. Hl. c. 54. 

(6) Lib. II. c, 2. §, 20. 

Dd 2 

ne-

Veldheer ATTILIUS REGULUS liet 

dezelve door veelerlei oorlogs 

tuig bevechten, en hy overwon- 

ze. Het vel van dit Dier, 't geen 

C © 2ia © ) 

honderd twintig voeten lang was, ! 

wierd met de kaakbeenderen, in 

een Tempel te Romen, tot op den 

Numantynichen kryg bewaard 

(8). 

OLAUS MAGNUS (9) verhaald, 

dat in de Noorder Oceaan zich 

een Slang bevind welke meer dan 

twee honderd voeten lengte zou 

de hebben; en hy voegt er nog 

een van vyfenzeventig voeten by, 

die aan het Noordfche Ryk, ge 

lyk 

(8) FREINSHEMII Suppl. Livian. in 

loc. Lib. XVIII Livii,% 16. 

(9) Hifi.Gent. Septentr.L.XXLc^l. 

neral ATTILIUS REGULUS le fit 

attaquer par dijferentes machi 

nes de guerre, ê? le vainquit. 

La peau de eet Animal, qui a- 

voit cent vingt pieds de longueur 

fut confervêe de même que Jes ma 

choires , jusques d la guerre de 

Numance, dans un Temple a Ro 

me (8). 

OLAUS MAGNUS (9) rappor 

te, qu'on trouve dans YOcean fep- 

tentrional un Serpent qui a plus 

de deux cent pieds de longueur \ 

il fait encore mention d'un autre 

de feptante 6? cinq pieds, qui, 

dit on, pronojlique aux Ruiffan- 

(8) FREINSHEM. fuppl. Liv. in loco 

Lib. XVIII. Livii , §. 16. 

ces 

(9) Hift. Gent. Sept. L. XXI. c. 27.

lyk een Staartftar aan de geheele 

werreld, verandering zoude 

voorzeggen. 

PONTOPPIDAN(IO) tekend aan, 

dat de Scheepslieden malkanderen 

verhalen, dat de Noorder Zee- 

ilang drie honderd ellen lang was; 

dan andere getuigen bepalen de 

lengte op omtrent honderd voe 

ten. 

Onder de Boa Contortrix, of 

den Afgod der Pheda Negers, 

zouden er vèelvuldig gevonden 

worden die honderd vyfentwintig 

of dertig voeten lang waren (n). 

In het land der Trogloditen, 

C © 213 $ ) 

fchryft 

(10) 33cïfttc& eincr- Slat. Jgift, wn Stofregen/ 

Sfetf 2. f. 8. § 6. 

(11) LINNJEI Syft, Nat. XII. p. 373. 

ces du Nord une revolution, tout 

eomme une Comete le fait au mon 

de entier. 

PONTOPPIDAN remarque (16), 

que les Gens de Mer fe font d 

croire l'un Vautre, que le Ser 

pent de la mer du Nord a trois 

cent aunes de long; mais felon 

d'autres cette longueur ne va qud- 

envïron cent pieds. 

Parmi la Boa Contortrix, ou 

ïidole des Negres de Pheda on 

dit qu'on en trouve Jouvent, qui 

ont cent vingt cinq ou cent tren- 

te pieds de long Qiï). 

ELIEN rapporte, que dans h 

pays 

(10) «SerfucJ cittcr Slat. m Slmt&tn t 

2$cii 2. t. 8. § 6. 

(71) LINNJEI Syft. Natur. XII. p. 37^ 

JDd 3

fchryft ^LIANUS , vind men Ad 

ders van vyftien ellen, en elders 

Slangen van veertig ellen (w> 

De Slang G«öfe« is zo ontzachelyk 

groot, dat dezelve, naar het verhaal 

van NIEUHOF (13)» 

e e n 

c © m © ) 

geheele 

Rheebok, anderen zeggen een 

wilde Buffel en diergelyke groote 

Dieren, kan doorzwelgen. 

Wat 

(12) De Animalium Natur & Lib. XVII. 

cap. 1 &f 3. Het Griekfche woord, 

door den Schryver hier gebezigd, komt 

overeen met den Cubitus der Romeinen, ' Romains, & fignifie une aune, qui tenoit, 

Wat er ook van deze en meer 

zulke berichten moge waarachtig 

zyn, toeverlatige .getnigeniffen 

van onbevooroordeelde waarheid 

minnaars zyn genoegzame waar 

borgen, dat er waarlyk zeer grote 

Slangen gevonden worden; waar 

om men ook aan een foort dezer 

Dieren de naam van Reufeflang 

gegeven heeft (14). 

cm **$ ® > 

Ik 

(14) De bekende Albioufe Genees 

heer MEAD, heeft te Londen, aan de 

Kon. Maatfchappy een Slang aangeboden 

die meer dan vyfentwintig voeten lang 

was, en meer dan tien duimen middellyns 

hadde, (zie BRADLEY Wysgeerige Ver- 

handeling, Hoofd/tuk V en VI.) ULLO. 

IA fpreekt van groote Slangen In het land 

der Macas (1 D. bl. 333 en 362.) In 

Ceilon heeft men er die drie-en dertig 

voeten 

Quoiqu'il en foit de la verité 

de ces rapports fi? de plufieurs au 

tres pareils, il efl permis de s'en fier 

aux temoignages de geus veridiques 

fi? fans prejugés, eomme a des auto 

rités valables, eomme quoi il efl fur 

qu'on trouve des Serpens enormes; 

ce qui fait qu'on a donné d une efpé 

ce de ces Animaux le nom de Ser m 

pent Geant. (14) 

fa 

(14) Le fameux Medecm Anglois MEAD 

a prefentê d la Sociêté Royale de Londres 

un Serpent qui avoit plus de vingt cinq 

pieds de longueur, 6? plus de dix pouces d

Ik acht het onnodig om vreem 

de voorbeelden, ten bevvyze dat 

er ook Pigmeen onder de Slangen 

zyn, te hulp te roepen, vermits 

doch onze Hazelwormen deze 

waarheid overtuigend beveiligen. 

De grootfle, die ik en anderen 

myner tydgenoten, hier ooit ge 

zien hebben, is op de derde plaat 

naar hare juifte maat afgebeeld; 

dezelve is vyftien duimen lang, 

en van een halve duim middellyn 

op het dikfte; zelden vind men 

ze die langer dan negen of tien 

duimen en dikker dan een vierde 

van een duim zyn. (14) 

C© aiö © ) 

ALDRO- 

voeten lang zyn, zie Melanges d'bi» 

Jtoire Naturelle, Tom, V. pag. 337. 

(14) Alle Schryvers dje van dit Dier 

eeni 

ge ne crois pas devfir recourir ct 

des exemples ètrangers,pour prouver 

qu'il fe trouve aujji des Pygmées 

parmi les Serpents, puisque nos Or- 

vets font une preuve convaincante 

de cette verité. 

Leplus grand, que conjoint ement 

avec d'autres de mes Contemporains 

faie jamais vu ici, fe trouve reprê- 

fenté dans fa jufle mefure, fur la 

troifiêmeplanche; elle a quinzepou- 

ces de long,& un demi pouce de dia- 

métre dans Ja plus grande grofjeur; 

rarement en trouve-t-on qui ayent 

plus de neufoudix pouces de longueur 

& plus d'un quart de pouce de gros» 

feur. (14) ALDRO- 

langes d'hiftoire Naturelle, Tom. V. page 

337* 

(14) Tous les Auteurs qui font mention 

de

ALDROVANDUS noemd deze 

Slangfoort Caecilia vulgaris ; IMPE- 

RATUS Caecüia Gesneri; RAY Cae- 

cilia Typhlus; LINNÊUS Anguis 

fragilis; HESYCHIUS Kophias; Ni- 

CANDER Apemanto. DeFranfchen 

geven haar de naam van Avoyne 

of Orvet, in Languedoc van Na- 

duel of Nadiol; de Duitfchers van 

Blindfchleich ; de Zweden van Orm- 

C © sr 7 ©) 

flao 

eenige melding maken, komen overeen, 

dat het zeer klein is. Waarom het ver 

haal, door een Italiaan aan den Heer 

HOUTTUIN gedaan, als of ze in zyn 

Moederland eenige Ellen lang wierden, 

tegen alle getuigeniffen ftryd. Het is 

waarfchynlyk een ander foort van Slan 

gen waar van de Italiaan gefproken hcefr. 

Zie Nat. Hiftorie, Deel VI. Hoofdft. 10. 

in 't einde. 

ALDROVANDUS nomme cette efpéce 

de Serpens Caecilia vulgaris; IMPE- 

RATUS la nomme Caecilia Gesneri; 

RAY Caecilia Typhlus; LINN.EUS 

Anguis fragilis; HESYCHIUS Ko 

phias; NICANDER Apemanto. Les 

Francois luidonnent le nom d'Avoy 

ne ou Orvet; en Languedoc on Yap- 

pelle Naduel ou Nadiol; les Alk 

mans lenomment Blindfchleich; ks 

Sue- 

de eet Animal s'accordent d dire qu'il efl 

tres petit; ce qui fait que lexpofé, qu'en 

fit un Italien d Monfr. HOÜTTUW , fca 

voir que dans fa patrie ils acqueroient la 

longueur de plufieurs aunes, paroit contre. 

dire ce qu'en rapportent tous les autres Ob. 

fervateurs. Vraifemblablement que c'efl 

une autre efpéce de Serpens dont Vltalien 

a parlé. Voyez Natuurl, Hiftorv Deel VI. 

Hoofdli. 10. dia fin. 

Ee

pao, of Kopperorm; in Denemar 

ken van Staalwurm; de Engelfch- 

man BRADLEY noemd ze Slough- 

fyorm, enRAYBlittdworm or S/ÉW- 

«/orm (15). 

C © ai8 © ) 

Som- 

(15) 7w Synopf. Metbodic. Animalium, (15) In Synopfi Method. Animal. &c. 

pflg, 289. — De Heer Uitgever van pag. 289.—/''Editeur des Uitgezogte Ver- 

de Uitgezogte Verhandelingen, tekend handelingen, a fait cette remarque dans 

onder eene Verhandeling van den Heer 

FORSTER over het venyn van fommige Die • STER, furie venin de quelques Animaux 

ren in Engeland, aan: " Ik gebruik hier 

„ het woord Stok/lang, cm het Engels 

woord Slowworm te verduitfchen ". 

Hier heeft zeker een misflagplaats, o- 

vermits de kundige Heer RAY uitdrukke- 

lyk fchryft, dat de Ccscilia Typhlinus 

Graecis, Tbe Blindworm or Slowworm is; worm; & quand même le mot Blind 

en al waar het al, dat het woord Blind- 

voorm hier by niet gevoegd was,zobIykt 

het echter uit het woord Typhlinus klaar, 

dat onze Hazelnxorm door dien Schry- 

ver 

Suedois Ormflao, ou Kopperorm; 

les Danois Staalwurm; ïAngloh 

BRAOLEY/I? nomme Sloughworm, 

6? RAY Yappelle Blindworm ou 

Slowworm (15). 

Quel- 

une note fur un Memoire de Monfr. FOR- 

d'Angleterre: " Je me fers ici du mot 

" Stokflaug pour traduif e lemot Anglois de 

" Slowworm. " II y a fur ement ici une 

erreur, d''autant que le fcavant RAY mar* 

que expreffement que le Caecilia Typhli 

nus Grascis eft le Blindworm ou le Slow 

worm ne s'y trouveroit pas joint ici, ih 

paroit cependant clairement par le mot 

Typhlinus-, que eet Auteur a notre Or 

vet en vue: fon nom Grec efl TYPHLOS. 

Or

Sommigen dezer naamredens 

zyn gemakkelyk, anderen moei- 

jelyker te ontwikkelen. 

C© a 19 © ) 

Zo 

ver gemeend word. TYPHEOS heer. dezel 

ve in het Grieks. Gemerkt nu BRADLEY, 

(Wysgeerige Verband. Hoofdft. V 6f VI). 

zegd, dat men in Engeland niet meer 

dan deze drie foorten aantreft, de Slang 

(Natrix), den Adder, en de Slougb. 

worm; zo befluit ik dat de Slougbvcorm 

ook de Hazeliuorm zyn moet; moge- 

lyk heeft de eeiie naam hier, en de ande 

re elders plaats, of word door het Dia- 

lecl verandert; dan hoe het hier mede ook 

gelegen is, ik twyfel niet of den Heer 

FOR&TER verflaat door de Slang, die hy 

zegd onfchadelyk te zyn, geene andere 

dan de Cacilia vulgaris, die hy by ver- 

wisfeling in het eerfle bewys voor de on- 

fchaadbaarheid van dit Dier, Slowworm, 

en in het tweede, Blindworm noemd. 

Quelques unes de ces êtymologtes 

font aifées,mais d'autres font plus 

difficiles d expliquer. 

Par 

Or en confiderant que BRADLEY (Wys. 

geerige Verhandelingen, Hoofdft. V en 

VI). dit, qu'on ne rencontre en Angleterre 

pas plus que ces trois efpéces; le Serpent 

(Natrix), la Vipere, £f leSloughworm; 

je conclus que le Sloughworm doit être 

auffi 1'Orvet. feut être que dans un en. 

droit onfefert d'un nom, £p que dans un autre 

endroit on en emploie un autre, ou qu'il 

fe trouve cbangê par les differens Dialcc- 

tes. Quoiqu'il en foit, je ne doute ce- 

pendant nullement, que Monfieur FORSTER 

n'entende par le Serpent qu'il affure n'ê- 

tre aucunement dangereux, le Caecilia vul 

garis , qu'il nomme tantot Slowworm, 

eomme dans le premier argument oh ilprouve 

que eet Animal ne fait mal d perfonne, 

tantot Blindworm, eomme dans le fecond. 

Ee a

Zo noemd men by voorbeeld,deze 

Slang Caecilia van (blind'); 

Blindfchleich en Naduel of Nadiol, 

wegens het vermoeden, datze geen 

ogen zoude hebben. Fragilis om 

dat ze met een dun rysje geila- 

genwordende,als glas in verfchei- 

de ftukken fpringd (16). Kophi- 

as, om dat men haar voor hard 

horend of geheel doov hield. Ape 

C © 320 © ) 

manto , om dat ze geen fchadc doet. 

Kopperorm en Staalworm, om dat 

ze van de kop tot aan de ftaart een 

ko- 

(16) Dit gebeurd echter niet altoos; 

immers het is my meermalen mislukt; 

of het jaargety, de meerder of mindere 

warmte, of iets anders , betrekkelyk 

haar eigen coeftand, deze verandering 

kan veraorzaaken, is my onbekend. 

Par exemple on nomme ce Serpent 

Caecilia de eaecus, aveugle. Blind 

fchleich £? Naduel ou Nadiol, d 

caufe quon croit qu'il n'a point d' 

yeux. Fragilis, paree que, lors 

quon le frappe avec une baguette, 

il fe rompt en plufieurs morceaux 

eomme du verre (i6~). Kophias, 

paree qu'on le fuppofoit être dur 

d'ouie ou tout d fait fourd. Ape 

manto, d caufe qu'il ne nuit a per- 

Jonne. Kopperorm Staal- 

worm, paree quil a depuis la tête 

jus* 

(16) Ceci riarrivé cependant pas tou 

jours ; car cela m'a manqué plufieurs fois.; 

j'ignore fi la faifon, laplus ou moins forte 

chaleur, ou quelqu' autre chofe qui regarde 

leur propre conjlilution, efl en etat de prei- 

duire ce changement*

koperverwige ftrecp heeft, en el 

ders naar gepolyïï ftaal gelykt. 

Slow-worm, om dat men ze voor 

loom heeft gehouden. 

De reden van het hierlandfche 

woord Hazélworm, erken ik niet 

te kunnen opfpeuren. Men treft in 

alle Ryken der Natuur voort 

brengzelen aan, die ook met het 

woord Hazel zyn benoemd; als 

by voorbeeld Hazelaarde, zyn de 

een rode kleyfoort, Hazelhoen, 

Hazelmuis. Onder de Burgers van 

het groeyend Ryk heeft men er die 

de naam dragen van Hazelaars, 

Hazelwortel, Hazelnoten, enz. Mo- 

gelyk verfchuilen zy zich meerby 

deze dan andere gewafïên. 

De naam van worm heeft myn 

C© 321 © > 

Slang 

jüsqtfi la queue une raye de couleur 

de cuivre, fi? que par tout ailleun 

il reffemhle d de Tacierpoli. Slow 

worm , paree qu'on le croyoit tres 

lent d fe mouvoir. 

yavoue ne pas pouvoir decou- 

vrir la caufe pourquoi on le nomme 

dans ce pays Hazelworm. Dans les 

diferens regnes de la Nature on 

trouve des produStions qui portent 

aufft k mm de Hazel; eomme par 

exemple Hazelaarde, qui efl me 

efpéce d'argille rouge, Hazelhoen, 

Hazelmuis. Parmi les hahitans du 

Regne végetal il y en a quon nom 

me Hazelaars, Hazelwortel, Ha 

zelnoten , &c. Peut être que ces Ser 

pens fe cachent plus fouvent parmi 

ces plant es ci, que parmi d" autres. 

Le Serpent, que /> deer is,, a oh- 

Ee 3 term

Slang waarfchynlyk verkregen, 

om dat derzelver gedaante met die 

der wormen veel overeenkomli 

heeft; nagenoeg zyn ze rolrond, 

zonder dat de kop of ftaart ken- 

nelyk van het overige des lichaams 

onderfcheiden is, gelyk in de 

meelte andere Slangfoorten plaats 

heeft. 

De Staart, die in myn onder 

werp agt duim lengte heeft, en 

overzulks nog een duim langer, 

dan het overige gedeelte des li 

chaams is, loopt langzaam kegel 

vormig af, en eindigt in een ftom- 

per punt dan die van beide onze 

andere foorten(17). Deze puntis 

( © 222 © ) 

om- 

(17) Het voorwerp, door den Heer 

GRO. 

tenu vraifemblablement le nom de 

worm ou ver, d caufe que fa figure 

rejjemble beaucoup d celle des vers; 

ils font presque cylindriques, fans 

que ni la tête ni la queue foient vu 

fiblement difiinguées du refle du 

corps, eomme cela a lieu dans la 

pluspart des autres efpéces de Ser 

pens. 

La Queue, qui dans 1'Orvet, dont 

je traite ici, a huit pouces de lon 

gueur , & qui par confequent efl en- 

core d'un pouce plus long que le refle 

du corps, s'allonge graduellement 

en cone,, Ê? fe termine en une pointe 

plus arrondie que nefl celle de nos 

deux autres'efpéces. (17) Cette 

pointe 

(17) L'Original, dont Monfieur GRO 

NOVIUS

trent de helft dunner dan het kop- 

einde. 

De Kop is in vergelyking van 

het gehele lichaam klein, en in 

die, welk ik ter befchryving ge 

bruik, een halve duim lang; van 

boven is ze enigzins platachtig , 

C 8 223 © Ï 

met 

GRONOVIUS tot zyn befchryving van dit 

Dier gebruikt, had een zeer dikke ronde 

en ftompe ftaarttip, (zie Mufeum Ichtbyc- 

logicum, &c. Tom. II. pag. 54.n. 8.) met 

43 fchubben; vermoedelyk is dit Dier 

een ftuk van de ftaart kwyt geweeft, te 

meer om dat hy de ftaart halv zo lang als 

het lichaam zegd te zyn, invoegen de 

zelve een derde der lengte van 't geheel 

zoude uitmaken; daar intuffchen de ftaart 

meer dan de helft beflaat. Men zoude 

uit de mindere telling der ftaartfchub- 

ben kunnen berekenen hoe veel de Staart 

verkort was. 

pointe efl presque de la moitié plus 

effilée que Yextrèmité de la tête. 

La Tête efl petite d proportion 

du corps entier, 6? dans tOrvet, 

dont je me fers pour faire ma de» 

fcription, elle a un demi pouce 

de long; elle efl tant Joit peu plat 

Noviüs s'efl fervi pour faire fa defcrip- 

tion de eet Animal, avoit un bout de queue 

te 

tre% gros, rond&ohtus, (voyez Mufeum 

Ichthyologicum, &c. Tom. IL pag. 54. 

n. 8.) avec 43 ecailles; apparemment que 

eet Animal avoit perdu un morceau de fa 

queue, £ autant plus qu'il dit qu: la queue 

a la moitié de la longueur du corps, de 

forte quelle devroit former un tiérs du 

total, tandis que la queue en remplit ordi- 

nairement plus de la moitié. On pourroit 

calculer par le nombre d'écailles de la queue 

qui manquent, de combien elle etoit ratour- 

cie.

met onregelmatige fchubben, die 

veel grooter dan de overige zyn, 

bedekt. 

De Bek is van voren fpitsach- 

tig rond , loopt achterwaards tot 

voorby de ogen, en is met dikke 

lippen bezoomd; van binnen legt 

een donker purperverwige en ge- 

fplete tong, die evenredig iets 

breder is, dan die der Adders of 

Slangen; en de kaken zyn voor 

aan met een enkele ry kleine, ag- 

ter over leggende en fcherpe tand 

jes voorzien. De holle Slagtanden 

der Adders (18) ontbreken haar; 

een 

(18) De Heer KIERMANDER fchroomd 

de Slagtanden der Adders de naam van 

Tan- 

te par en haut, couvert e cfécail- 

les irregulieres fi? beaucoup plus 

grandes que les autres. 

La Gueule efl arrondie par de 

vant en pointe, fi? fe prolonge en 

arriere au de la des yeux; elle a de 

grojfes levres; en dedans on apper- 

coit une langue, couleur de pour pre 

foncé, q\ui efl fondue fir'd proportion 

un peu plus large que celle des Vipe 

res ou des Serpens; fi? les Machoi 

res font garnies par devant d'une 

flmple rangée de petites dents aigues 

couchèes en arriere. Les dents canines 

creufes des Viperes ([18) manquent 

(18) Monfieur KIERMANCER craint de 

donncr le mon de Dents aux Dents canines 

d 

des

een kenmerk, dat dezelven tot de 

foort van vergiftigende Slangen 

niet behoren. 

Het 

Tanden te geven: Dentibus(fchryvd hy,) 

ttiam ajfimilcmtur, bis licet paulo fint ma- 

jora: in eo nero ab eis discrepant, quod 

non folwn borum adminiculo cibüm contere. 

re nequeant: fed etiam, contra dentium 

proprietates, mobilia exifiant, fcfc. Vid. 

Amoenit. Academ. LINN. Vol. If. Differt. 

XXII. Dat deze de naam van tanden 

niet zouden verdienen, vermits dezelven 

niet gcfchikt zyn om de fpyze te ver 

malen, bewyft ontegenzeggelyk te veel, 

aangemerkt ook de andere tanden der 

Adders of Slangen, ganfch geene gefchikt- 

heid hebben zulks te verrichten; en de 

ze hoedanigheid was ook voor de tanden 

dezer Dieren onnodig, om dat dezelven 

hun aas inzuigen, en deze werktuigen 

by hen geen andere dienft verrichten, 

dan 

a l'Orvet; marqué earaclerijïique 

qu'il ne faut pas le compter parmi 

l y 

efpéce des Serpens vénimeux. 

Ce 

des Viperes: Dentibus (dit il,) etiam 

aflimilantur, his licet paulo fint majora: 

in eo vero ab eis discrepant, quod non 

folum horum adminiculo cibum conterere 

nequeant, fed etiam, contra dentium pro 

prietates, mobilia exiftant, &c. Vid. Luw. 

Amoenitat. Acad. Vol. IL DifT. XXII. 

Que celles ci ne meriteroient pas le nor* 

de dents d caufe qu'elles ne font pas de. 

Jlinies d broyer les alimens, prouve affu- 

rement trop, vu que les autres dents des 

Viperes ou des Serpent n'ont également 

aucune dispofition d exêcuter cette fonc 

tion; fc? cette qualitè n'e'toit pas nèceffaU 

re non plus aux dents de ces Animaux, 

d caufe qu'ils avalent leur proye en fu- 

fant, fif que ces inflrumens n'exercent 

cbez eux aucune autre fonftion que celle 

Ff d'en>

Het aangetekende van JONSTON, 

dat dit Diertje zo wel met de ftaart 

als met de kop zoude kunnen be- 

fchadigen, is beiden onwaarach 

tig (19). Intuffchen word even 

wel hier en elders, de Blindflang 

meer 

dan het prooy te beletten, achterwaarts 

te rug tefpartelen; waarom ook de tan 

den van alle Slangfoorten agter over krom 

of haakswyze gebogen zyn. En dat de- 

zeiven tegen den aart der tanden beweeg 

baar zyn, bcwyft te weinig; want deze 

beweging ftryd immers niet tegen den 

aart der Slangentanden , noch tegen het 

gebruik waar toe ze verordent zyn; want 

het Dier maakt dezelven dienftbaar aan 

zyne behoeftens, zo vaak als zy deze tan 

den gebruiken moet, om het aas niet te 

doen ontglippen. 

(19) JONSTON over de Slangeu, Af. 

deling II. Hoofdft. I. § 10. 

Ce quon trouve annotê chez JON 

STON, fcavoir que ce petit Animal 

feroit capable de nuire tant par fa 

queue que par le moyen .de fa tête, 

nefl abfolument pas vrai (19)- Ce 

pendant oncraint ici auffibien qiCail- 

leurs 

d'empecber leur proye de fe retirer en arrie- 

re; 6f c'eft aufji par rapport d cela que 

les dents de toutes les efpéces de Serpens 

font recourbées en arriere eomme des crocs. 

De dire que, paree quelles font mobiles, ce' 

la rende leur nature oppofée d celle des dents, 

prouve trop peu; car cette mobilité n'a rien 

de contraire d la nature des dents des Ser 

pens, ni d Vufage auquel elles fontdeflinées, 

meer dan den Adder gevreesd; 

onze inwoonders over het alge 

meen keuren de beet van dit Schep- 

zel voor byna ongeneeslyk. In 

Gothland, zegt men dat het al 

leen des middags byt (20). In De 

nemarken (21), in Polen (22), in 

Portugal (23) en elders, heerfcht 

ook het vereeuwde vooroordeel, 

als of ze zeer gevaarlyk zouden 

C © 227 © ) 

zyn. 

(20) LINNJEÜS Reizen door Gothland. 

bladz. 457. 

(21) PONTOPPIDAN Nat. Hift.van De- 

(21) PONTOPPIDAN Natuur!. Hifi. van 

nemarken, kap. 12. bl. 53 in not. 

Denmarken, cap. 12.bl. 93. in notis. 

(22) RZACZYNSKI Hifi. Naturalis Po- 

(22) RZACZYNSKI Hifl. Nat. Polon. 

lorna, TraÜ.IX. Setlio I. §. 5. alwaar de 

Traft. IX. Se

zyn. In Languedok word de beet 

van den Nadiol zo gevaarlyk ge 

acht, dat men van dezelve zegd: 

„ ingeval deze Slang niet blind 

„ ware, zy in ftaat zoude zyn, 

„ een Ruiter van het Paard te 

„ ligten " (24). Zulke volks 

dwalingen, altoos op vooroor 

delen geveftigt, zyn niet minder 

C © "8 © ) 

xnoeijelyk uitteroeijen, dan die 

veelhoofdige Hydra, het erfver- 

moeden, namentlyk, het geen op- 

zichtelyk de Spoken, tot fchanden 

dezer eeuw, noch veelvuldig de 

herzenen van min en meer kundi 

ge menfchen bedwelmt. 

De bek kan zich zo wyd ope 

nen, 

(24) SAUVAGE Diflert. de Venenat 

Gallig animalibus. 

croit en Languedoc la morfure dn> 

Nadiol fi dangereufe, qu'on rap' 

porte: que "fi ce Serpent rietoit 

„ pas aveugle, il fer&it en êtat 

,, de jetter un Cavalier en bas de 

1 

„ fon Cheval " (24). De telles er- 

reurs populair es, fondées fur des 

préjugés, ne font pas moins diffici- 

les d detruire, que cette Hydre 

plufieurs têtes, Vidèe hereditaire 

de Vexijlence des Revenans, la- 

quelle, d la bonte du prêfent fid 

ele, derange encore fouvent le eer- 

veau tant des ignorans que de ceux 

qui ne le font pas. 

VOrvet peut ouvrir fa gueule 

au 

(24) SAUVACE Dijf. de Ftnenatis GalU 

Animal.

nen, dat de uiterftens der boven 

en onderlip, een halve duim van 

malkander verwydert zyn ; wan 

neer dezelve gefloten is, fchiet 

de bovenfte lip even over de 

onderfte. 

De ogeó^^piet oogleden voor 

zien, zyn donkerbruin en helder; 

de eene hoek van het ooglid is een 

agtfte duim van detegenoverftaan- 

de; en dienshalven zyn de ogen 

van den verkeerd genaamde Blind- 

flang, zo klein niet als my toe- 

fchynd dat byna algemeen onder- 

fleld word; en de gelegentheid om 

ze te kunnen gade flaan, overtuigd 

allerzeker!!, datze het nodige ge 

bruik van dezelven kunnen ma 

ken. 

Men kan aan onze Hazelworm 

even 

au point que les extrêmitès de la 

lévre fuperieure £? inferieure font 

eloignées d'un demi pouce Vune de 

Vautre: lorsqu'elle efl fermée, la 

lévre fuperieure avance tant foit 

peu fur V inferieure. 

Leurs yeux, guarantis par leurs 

paupieres, font d'un brun obfeur & 

clairs; un angle de la paupiere 

efl éloigné de Vangle oppofé d'un 

huitiéme de pouce; par confequent 

les yeux du Serpent qu'on nomme 

d tort aveugle, ne font pas fi 

petits, qu'il me paroit qu'on le 

fuppofe presque généralement; £? 

Von efi convaincu par la facilité 

qu'on a de les obferver, quils 

peuvent s'en fervir au befoin. 

On ne fgauroit découvrir aux 

Ff 3 Or-

even zo min, als aan de andere 1 

befchrevene Slangfoorten, eeni- 

gen fchyn van uitwendige ooren 

ontdekken, en evenswei word het 

gehoortuig van dit Schepzel, of 

fchoon fchynbaar minder volko 

men dan in andere Dieren, vol 

maakter bevonden, dan dat van 

de overige Slangen. De Heer GE 

OFFROY verzekert, " dat deze al- 

„ len ,behalven de Blindllang, de 

„ gehoorkalt of trommels ont- 

„ breekt" ( 2 

5); ook legt dit zin 

tuig, hoe zeer ook door fpierach- 

c m 230 m:> 

ti- 

Orvets, non plus qu'aux autres 

efpéces de Serpens décrites, aucu 

ne apparence d'Oreille externe; 

ïon trouve cependant Vergane de 

Vou'ie de cette crêature, quoiquen 

apparence moins parfait que chez 

d'autres Animaux, plus achévè 

que celui des autres Serpens. 

Monfieur GEOFFROY ajfure " que 

„ la caijje de Vouïe ou du tam- 

„ hour manque a tous les Ser- 

„ pens, hor mis aV Orvet" C 2 

S)> 

quelque couvert que foit eet orga- 

ne de fibres musculair es, de gr ais- 

(25) Memoir. de Math. & Pbyfiq. Tom. 

(25) Mem. de Mathem. & de Phyf. 

II. Paris 1757. pag. 164 en dnar.uit over 

Tom. II. Paris 1757. pag. 16 . & l'extrait 

qu'on en a fait fous le nom de Uitgegenomen 

in de Uitgezochte Verhandelingen, 

D. V. W.322. met de afbeeldinzogte 

Verhandelingen, D.V.bladz.322. 

gen. 

figur.

tige vezelen, vet en een gefchub- 

de huid bedekt, echter zo ver 

borgen niet in ons onderwerp, 

dan in den Adder en andereSlang- 

foorten. Vergun my, Lezer, dat ik 

U doe opmerken, hoe door deze 

byzonderheid, de meellerachtige 

hand van de nimmer faalbareWys- 

heid, ons een onwederfprekelyk 

bewys aanbied, dat zy nog verbon-. 

den is aan de manier van zamen- 

ftelling, noch aan de vorm of hoe 

danigheid der werkgereedfchap- 

pen, om ieder der dierlyke zin 

tuigen, overeenkomftig derzelver 

eigenaartig en bepaald doeleinde, 

te doen werkzaam zyn. 

De Hazelworm onderfcheid 

zich ook van onzen Adderen Ring 

flang, noch door deze byzonder 

heid 

fe, & $ me peau ecailleufe; iln'ejl 

cependant pas fi cachê dans V Or 

vet que dans la Vipere Ê? les au- 

• tres efpéces de Serpens. Quil ine 

foit permis de faire remarquer d 

mes Le&eurs, comment moyen- 

nant cette fingularitè, le doigt de 

VAuteur de la Nature, dont la 

fageffe ne fe trouve jamais en de- 

faut, nous offre une preuve in- 

contefiable , quelle nefl pas as* 

fujettie ni a la compofition des par- 

ties, ni d la forme ou la qualitè des 

infirumens organiques, lorsquelle 

doit faire agir chacun des organes 

animaux conformement a leur hut 

propre £? caratlerifiique. 

L'Orvet fe difiingue auffi de la 

Vipere & de la Couleuvre d Col 

lier par cette particularité, fca 

voir

heid , dat derzelver buik door geen 

fchilden of plooyzel bedekt word; 

dit en het overige gedeelte van 

haar lichaam is regelmatig met klei 

ne fchubben belegt; men teld er 

van de kop tot aan het begin der 

ftaart CXXX, en even zo veel 

van daar tot aan het ftaartpunt 

00- 

Wanneer de fchubben door het 

Microscoop befchouwd worden, 

vertonen zy zig ruw, onregelma 

C© ® } 

tig driezydig, ongefigureert; door- 

fchynende en hoornachtig , in 

voegen men zich niet weinig moet 

verwonderen, wen wy dezelven 

zo uitmuntende geregeld en aan 

fes- 

(a6) LÏNN. Faun. Suec. n. 258. ftemd 

met deze telling overeen. 

voir qu'il n"a pas le ventre couvert 

de grandes ècailles ni de pits; cet 

te partie aujji bien que le refle 

de Jon corps Jont règulierement 

couvertes de petites ècailles; on en 

compte CXXX depuis la tête jus- 

qu'au commencement 4e la queue, 

£? autant de ld jusques d Jon ex- 

trémitê (26). 

Quand on examine les ècailles au 

Microscope, elles paroijjent rudes, 

ir régulier es, d troispans, infor- 

mes, transparentes eomme de la 

corne; dejorte qu'il efl Jurprenant 

de voir qu'elles couvrent fi règulie 

rement la peau de eet Animal, en 

forme de mailles fi? tout eomme Ji 

leur 

(26 LÏNN. Faun. Suec. n. 258. fe trou 

ve d'accord avec ce denombiement.

feshoekige oppervlaktens gelyk- 

vormig (27) de huid van dit Dier 

zien befchaliën. De Scheppen 

de goedheid heeft de Dieren niet 

alleen alles, 't geen ieder in der 

zelver betrekking nodig heeft, ge- 

lchonken, dan zy heeft hun ook 

teffens met onnamaakbare pronk- 

lieraden verfierd. 

Dan het is de regelmatige fchik- 

king der fchubben alleen niet, die 

het zwierige van de huid uitmaakt; 

en ongeacht de Hazelworm vee 

le der fchone kleuren, die aan de 

C © *33 © ) 

mees- 

(27) Deeze zyn volmaakt gelyk aan 

die, welke fommige Schildpadden hebben, 

waarvan er een afgebeeld word,Plaat L, 

fig. 2. D. VI. der Nat. Hift, door den Heer 

HOUTTUIN befchreven. 

leur Juperficie êtoit fexangulai- 

re (27). La bonté du Créateur 

r£a pas feulement accordé aux 

Créatures tout ce qui leur con- 

vient d chacune dans la relation 

qiCelle a avec fes femblables , el* 

le les a aujji parêe d'ornemens ini- 

mitables. 

Ce riefl pas feulement Varran 

gement régulier des ècailles qui 

conflitue les gr aces de leur peau; 

car quoique l''Orvet fe trouve privé 

de plufieurs des belles couleurs y 

qui 

(27) Celles ci reffemblent tout d fait & 

celles de certaines Tortues, dont on en voit 

une reprefentée fur la Planche L, fig, 2. 

Tom. VI. de rilifi. Nat. decrite parMr, 

HOUTTUYN, 

Gg

( © 234 © ) 

meefte andere Slangen luider by 

qui donnent de Véclat d la pluspart 

zetten , ontbeert, zyn zy echter 

des autres Serpens, il ne manque 

niet geheel van dit fieraad ont 

cependant pas tout dfait de eet orbloot. 

Onder het gehele lichaam 

nement: tout le long du corps en 

langs zyn dezelven, door een ge 

dejfous ils font cokrés d'une couleur 

sprenkelde donkere kleur, naar 

mèlangèe & fombre, tirant fur le 

het zwarte neigende, geverwt, 

noir, laquelle depuis la tête juu 

welke van de kop tot aan het 

ques au bout de la queue pap de 

Staartpunt, ter wederzyden ver 

chaque cotê en tin brun roujfavangen 

word door een rosachtig 

tre, clair & luifant, qui efl par- 

licht en blinkend bruin , 't geen 

tagé en deux par une ligne êtroi- 

door een fmalle zwarte ftreep, die 

te, qui 'efl noire & s"'étend tout 

zich midden over de rug onafge 

le long du milieu du dos fans aubroken 

uitörekt, word verdeeld; 

cune interruption, de forte que 

invoegen dit Dier als met een ver 

eet Animal paroit être enduit 

XÜSj.gedeeltelykaan gepolyft koper 

d'un vernis qui rejfemble en par- 

en gedeeltelyk aan gebruineer 

t tie d du bronze poli, & en par 

Haal gelyk, beflreken fchynt. 

tie d de Vader bruni. 

GESNERUS fpreekt van een ope GESNER fait mention d'une ouver- 

Hing of doorgang in het midde 

n ture ou d'un paffage au milieu du ven- 

de r tre,

der buik, waar uit door drukking 

als ontydige eyeren te voorfchyn 

kwamen; doch ik heb geen ande 

re opening aan dit Dier kunnen 

ontdekken, dan by het begin der 

Staart de gemeene weg, door de 

Natuur tot ontlafting en voortte 

ling verordent. 

Dr. TYSON is van gevoelen, 

dat alleen de Ratelflang en Adder 

levendige jongen baren, en alle 

andere Slangen eyerleggende zyn 

(28); doch onze Hazelworm be- 

wyft de ongegrondheid van dit 

fte^zel. Ik heb er in de maand 

Auguftus geopend, die tien vol- 

dragene jongen, van twee duimen 

lengte, by zich droegen. 

ARI- 

tre, d'ohen comprimant on faffefor- 

tir une efpéce d'oeufs précoces; 

je nai cependant pas pu decouvrir 

aucune autre ouverture d eet Ani 

mal , finon au commencement de 

fa queue, qui efl la voye commu 

ne, deflinée par la Nature pour les 

excrétions fi? la géneration* 

Le Br. TYSON croit que le Ser 

pent d fonnette fi? la Vipere font 

les feuls vivipares, fi? que tous les 

autres Serpens font evipares (28); 

notre Orvet prouve cependant le 

peu de fondement de cette fuppo- 

fition. yen ai ouvert au mois 

dAout, qui contenoient dix petits 

d terme, de deux pouces de Ion" 

gueur chaqu'un. 

ARI- 

(28) Philof. Transaö. No. 144. (28) Philofopb. TransacJions, No, 144, 

Gg a

ARISTOTELES, PLINIUS en an 

deren hebben deze eigenfchap 

van dit Dier reeds als een waar 

heid te boek gefield , en het is 

door latere Natuuronderzoekers 

beveiligt (29). Maar het geen 

de twee eerftgenoemde daar by 

voegen: " dat zy zomwylen door 

„ de menigten van jongen die ze 

C © 236 © ) 

„ dragen, ontydig openbarften". 

fchynd my toe, met de geregelde 

werking en voorzorge, die de 

Beftuurder der Natuur, in het 

voortbrengen van levendige 

Schepzelen, in acht neemt, niet te 

ftroken. 

Men neemt by den Hazelworm 

die 

(29) RAI Synopf. Metbod. animalium, 

f$t, pag. mibi 289. 

ARISTOTE, PLINE ê? £'autres 

ont deja annoté cette proprietê de 

eet Animal, laquelle s'eft trouvée 

confirmée par des Obfervateurs mo- 

dernes de la Nature (29). Mais 

ce que les deux Auteurs cideffus 

nommés y aj out ent, fcavoir: "que 

„ par la quantlté de petits qvieh 

„ les portent, elles crêvent quel- 

„ quefois avant leur terme", ne 

me paroit pas iaccorder avec la 

fagon d'agir réguliere, £? laprè- 

voyance, que VAuteur de la Na* 

j ture obferve dans la producJion 

des Créatures vivantes. 

On remarque chez f Orvet la 

mik 

(29) RAI Synopf. Method, animalium, 

&c. pag. mini 2891

die zelvde zorgeloosheid en ver 

vreemding, omtrent de jongen 

onmiddelyk na de geboorte waar, 

die by de andere Slangen plaats 

vind; insgelyks is hare wyze van 

paring of vermenging even zo wei 

nig als van de andere Slangfoorten 

bekend. 

Ik heb meermalen geduurende 

den afloop van wel vier maanden, 

de Hazelwormen opgefloten le 

vendig gehad, maar nooit hebben 

ze eenige fpyze willen gebruiken. 

Het is geen bewys voor het rede 

nerend vermogen der Dieren, 'dat 

zy liever verkiezen zouden zich 

uit te hongeren en te fterven, dan 

door verhevener wezens gevan 

gen te worden gehouden; de poo 

ging doch,om door alle mogelyke 

C © 237 © ) 

midde- 

même nêgligence fi? indiference 

pour fes petits immediatement apres 

leur naiffance, qui a lieu chez les 

autres Serpens; on connoit aujji peu 

leur maniere de s'accoupler, que 

celle des autres efpéces des Ser 

pens. 

Je niejl arrivé plufieurs fois 

d'avoir confervê en vie les Orvets 

pendant quatre mois révolus, mais 

jamais ils n'ont voulu prendre quel 

que nourriture. Ce nefl pas un 

argument qui favorife la faculté 

qu'auroient les Animaux de rai- 

fonner, que de dire quils préfere- 

roient de mourir de faim plutot 

que d'être tenus renfermés par des 

êtres d'un genre fuperieur; car 

le defir de conferver la vie, quel- 

Gg 3 que

middelen het leven, hoe elendig 

zulks ook zyn mag, te bewaren, 

is ieder redenmachtig Schepzel in- 

gefchapen; geen enkelde voor 

beelden kunnen het tegengetïelde 

bewyzen. 

Het is-niet onwaarfchynlyk, 't 

geen by fommige Schryvers ver 

zekert word, dat de Blindflangen, 

Mieren, Wormen en andere ge- 

korvene Diertjes eeten. Ik meen 

echter uit het tanden maag-geftel 

van dit Dier, aan dat van andere 

Slangen gelykvormig, te moeten 

befluiten, dat het zich met dit 

voedzel alleen niet, ook zelvs niet 

by verkiezing , wanneer het an 

dere Dieren bekomen kan, ver 

genoegd; vermoelyk zyn jonge 

Kikvorfchen , jonge HagedilTen, 

C © 2 3 © ) 

3 

jonge 

que miferable quelle pui (Je être, 

par tous ks moyens pojfibles, efl 

innê a toute Créature raifonna~ 

ble; jamais un exemple unique nt 

fauroit prouver le contraire. 

11 efl ajfez vraifemblable, que 

les Orvets fe nourriffent de four- 

mies, de vermiceaux & d'autres 

infecles, felon le rapport de cer- 

tains Auteurs. Je crois cependant 

devoir conclure de la flruëfure des 

dents & de Veflomac de eet Animal, 

qui efl conforme d celle des autres 

Serpens, qull ne fe contente pas 

uniquement de cette nourriture, pas 

même par choix, lors qu'il peut 

trouver d'autres Animaux; ilefl 

vraifemblable, que leur nourriture 

naturelle conflfle dans des jeunes 

Grenouilles', des jeunes Lezards, 

des

jonge Slangen en diergelyken, der 

zelver eigenaartige fpyze; ieder 

levendig Schepzel heeft doch een 

zeker hoofdvoedzeL, tot welkers 

vertering hunne magen in het 

byzonder gefchikt zyn; de vliezi 

ge Slangenmagen verteren het 

voedzel niet doorvrywing, maar 

door ontbinding C3°)« 

Veeltyds dienen de binnenwan 

den van de maagvliezen der Slan 

gen tot een ruime woonplaats van 

veele kleine Wormen; deze by- 

zonderheid is echter niet vreemd; 

het eene Dier fchynd doch te be- 

ftaan, om anderen te huisveften, 

te voeden , of anderfints dienft- 

C © »3P © > 

baar 

I des jeunes Serpens S autres Ani 

maux femblables; car chaque- Créa- 

ture vivante a une certaïne nour- 

riture principale, pour la digeflion 

de laquelle fonejlomac efl parüculie- 

rement deflinè'fles eflomacs membra- 

neux des Serpens ne digerent pas les 

alimens par la trituration, mais bien 

par la maceration (30). 

Souvent les parois interieur es des 

membranes de Tcflomac des Serpens 

fervent de vafles demeures d beau 

coup dc petits Vermiceaux; cette 

particularité n'efl cependant pas fur- 

prenante; car un Animal ne paroit 

exifler que pour en loger fif en 

nourrir d''autres, ou bien pour 

(30) Zie hier voor bladz. 120". (30) Voyez ci depfus page 126, 

leur

aar en nuttig te zyn; en buiten 

twyfel heeft dit zelvs by oneindig 

kleinderDieren, dan myne onder 

werpen, plaats. Maar welke po 

gingen zullen toereiken, om tot 

het uitterfte eindpunt van het 

Schepzelvormend vermogen, langs 

die verbazende opeenvolging van 

kleinheden door te dringen, der 

C © 240 © ) 

zelver byzonderheden na te fpeu- 

ren, of het betrekkelyke oogmerk 

daar van te ontwikkelen? Laat een 

Dwaas zich afkerig verwonderen 

over het beflaan van zo veele 

Schepzelen, welkers noodzaak- 

lykheid wy niet kunnen doorzien, 

en die meeftal aan hem of als on 

nut of fchadelyk toefchynen; ver- 

moedelyk doch is,na de bevroeding 

van de bovennatuurlyke Gods- 

gehei- 

leur être de quelque fervice ou de 

quelque utilité; fi? fans doute que 

ceci même a lieu chez des Ani 

maux infiniment plus petits que ceux 

dont je parle. Mais quels efforts 

fuffiront pour pénétrer jusqu'aux 

dernieres limites du pouvoir Créa- 

tem dans cette ètonnante fuite d'in- 

finiment petits; pour ohferver ce 

qu'ils ont de particulier, ou pour 

développer leur deflination rela- 

tive? Quhm infenfé admire avec 

regret Vexiflence de tant de Créa- 

tures, dont nous ne faurions pe- 

netrer la necejfité, dont la plus 

part lui paroijfent ou inuttles ou 

nuifihles; ü ' efl cependant vrai- 

femblahle, qtiapres la contempla- 

tion des myfleres metaphyflques, 

ïoccupation fublime des Hahitans 

des

geheimen, de betrachting der 

noodzaaklykheid en zamenhang 

van al het gefchapene, de ver 

hevene bezigheid der Hemellin- 

gen, en ook voor dezelven een 

onuitputbare bron van eeuwige 

verwondering en vermaak. 

• R 

AI CsO' SHAW (32) e n an 

deren , befchryven de zogenaamde 

Blindflang als loom of traag; daar 

entegen getuigen JONSTON (33) 

en meer Natuurkenners, dat dit 

Dier met veel fnelheid voort- 

kruipt, welk getuignis door myne 

C © 241 © ) 

on- 

(3 0 Synopf. Metbod. Anim. pag, 2gp. 

(3 2 

) Reyzen, D. 1. Hoofdft. 2. Af- 

del. 3. 

(33) Over de Slangen, Afdel. 11. 

Hoofdft. i.§ 10. 

des régions Cèlefles efl de méditer 

I fur la nèceffiU & la liaifon de 

tous les êtres créès, & aufl s 

trouvent en cela une fource inèpui- 

fable iïadmiration &> deptaifirt 

fans fin. 

R 

AI C3 0»SHAWC33)ÊP^»- 

tres.décrivent rOrvet ou leSerpent 

fauffement nommé aveugle, eomme 

s'ilêteil•lentBfat•effeux. JONSTON 

(3 3) au contraire & plufieurs au 

tres Obfervateurs iïhifloire natu 

relle at t efl ent, que eet Animal rampe 

avec 

(31) Synopf. Method. Animal. p. 289. 

(32) Reyzen, D. 1. Hoofdft. 2. Af 

del. 3. 

(33) Over de Slangen, Afdel. ir. 

Hoofdft. 1. §. 10. 

Hh

ondervinding beveiligd word. Ik 

wil echter niet verzekeren , dat 

derzelver fnelhcid gelyk flaat met 

die van onze andere Slangfoorten; 

mogelyk zoude men haar minder 

fnel kunnen noemen. 

De éygenfchap van dit Schep- 

zel om als glas aan Hukken te fprin- 

gen, wanneer het met een dun 

yysje geflagen word, is onbetwift- 

baar zeer opmerkelyk; dan de re 

den van dat verfchynzel is my 

voor als noch onbekend , en ik 

vermete my niet om er na te gis- 

fen. 

Men treft deze Slangfoort in de 

meefte landen van Europa,en ook 

in andere gew T 

eflen aan, en in de 

ze Landfchap ziet men dezelven in 

ta- 

C © w ® > 

avec beaucoup de vitejfe, ce que je 

puls confirmer par ma propre expe» 

rience. Je n'oferois cependant pas 

a (fur er, que leur céleritè foit égale a 

celle de nos autres efpéces de Serpens; 

peut être pourroit on dire des Orvets 

quils en ont un peu moins. 

La proprietè qu'a cette créature 

de fe brifer en morceaux eomme du 

verre, lorsqifon la frappe avec une 

baguette, efl fans contredit tres re- 

marquable; favoue cependant que 

fignore jusqifa prefent la raifon de 

ce phènomem , £? ne fuis pas ajjez 

hardi de me livrer d des conjeéfu- 

res a ce fujet. 

On rencontre cette efpéce de Ser 

pens dans la pluspart des pays de 

PEurope, aujji bien que dans d'au 

tres-climats, 6? dans ce pays ci on 

la

tamelyke menigte , doch echter 

op de eene plaats meer dan op den 

anderen. Zy fchynen weinig ver 

kiezing, de foort van gronden be 

treffende , te hebben. Ik heb ze op 

weyde-, hooy -, zaay- en veen- 

landen zo wel als op de heydevel- 

den en in de bolTchen aangetrof 

fen. 

Dat de Hazelworm, gelyk den 

Mol, in en onder de grond zoude 

leven, is een fabel. 

LEMERY en meer Artzeny- 

kundigen verzekeren, dat deBlind- 

flang veel olie en vlug zout in zich 

bevat, en dat men dezelve, zo 

wel als den Adder en andere Slan 

gen, in de Geneeskunft gebrui 

ken kan. 

Ik zal de befchryving van dit 

C © 243 © ) 

Dier 

la trouve en ajfez grande quantitè', 

quoique plus dans un endroit que 

dans un autre. lis paroijfent être 

ajfez indifferens par rapport a /'

Dier eindigen, met aantemerken, 

dat men het zelve meermalen met 

de Amphisbaena en de Biceps 

vermengd , 't geen echter ge 

heel andere Schepzelen zyn. Ik 

verzende myne Lezers, tot de 

befchryving dezer Slangen door 

de Heeren RAI (34) en GRONO 

VIUS (35) nagelaten, waar uit 

zulks, by vergelyking , overtui 

gend kan worden opgemaakt. 

c © 244 © ) 

Heb 

• (34) Synopf. Metb. Animal. pag. 

s88. 

(35) GRONOVIUS Mufeum &c. torn. II. 

pag. 52. num. 2» Zie ook, Amoen, Acad. 

vol. I, p. 500. 

Animal, en obfervant, qu'on Va cori- 

fondu plus d'une fois avec 1'Am 

phisbaena Ê? le Biceps, lesquelles 

font pourtant des Crêatures tout- 

a-fait differentes. Je renvoye 

mes Ledteurs d la defcription 

qiCont donnè de ces Serpens Meffs. 

R- AI 

(34) & GRONOVIUS (35), 

la oü Von peut fe convaincre de eet» 

te vèritè, en confrontant ces dif 

ferentes efpéces. 

A- 

(34) Synopf. Meth. Anim. pag. 

288. 

(35) GRONOVIUS Mufeum &c. tom. II, 

pag. 52. num. 2. Voyez auffi, Ainoenitat. 

Academ. vol. I. pag. 500.

T T eb ik den Lezer en my zel 

ve, zo lange bezig gehou 

den, om het geen tot ieder onder 

werp door my behandelt, min of 

meer byzonder behoord, te doen 

kennen; de nafpeuring en over 

weging van het geen aan onze en 

andere Slangfoorten onderling ge 

meen zy,zullen, zo ikvertrouwe, 

de oplettenheid der Natuuronder 

zoekers niet minder waardig zyn; 

ook zal het waarfchynlyk niet nut 

teloos gekeurd worden ; althans 

de zulken niet mishagen, welken 

by het verbandelen der natuurly 

ke dingen, gaarn door zedelyke 

bedenkingen willen worden opge 

wekt, of door ingevlochte aan- 

C © 245 © > 

mer- 

j^yant entreteriu fi longtems 

le Lecleur fi? m'êtant oc- 

cupê mei même des connoijfances plus 

ou moins particulierement relatives 

h chaque ju jet que j'ai traité, ï exa 

men fi? la confideration de ce que 

notre efpéce de Serpens fi? ks au 

tres ont de commun entreelies, ne 

meritera fans doute pas moins Vat- 

tention des Naturalifies; fi? ceux 

qui, tan dis qu'on les entre tient 

des chofes Naturelles, aiment 

qu'on excite en eux des refiexions 

morales, ou défirent quon les en- 

gage moyennant quelques confide- 

rat i ons placées d propos d faire 

de nouvelles recherches, ceux la, 

dis je, ne trouverout pas inutileni 

Hh 3 des-

merkingen aanleiding tot verder 

onderzoek begeren te krygen, dat 

ik by dit gedeelte dezer verhande 

lingen , eenige byzonderheden, 

aanmerkingen en bedenkingen voe 

ge, of fchoon al dat dezelven 

niet bepaaldelyk of alleen tot my 

ne befchrevene Slangen kunnen 

geoordeeld worden te behoren. 

De Natuur is wars van ydele op- 

tooyzelen, echter dultze, dat men 

derzelver uitmuntende fchoon- 

heid en voortreffelyke hoedanig 

heden, in het fterkfte licht be- 

fchouwe. 

Zoude wel de verftandigfle en 

afgetrokkenfte overpeinzing van 

iemand onzer., die nimmermeer 

iets van een Slang, 't zy door het 

C © H6- © ) 

gehoor of gezicht vernomen had- 

de, 

desagrèable, (pue fajoute d ce 

Memoire , quelques particularités, 

quelques obfervations & refle- 

xions, quoiqu" elles ne paroijfent 

pas appartenir direétement ou 

uniquement aux Serpens que j'ai 

decrits. La Nature, qui ab» 

horre toute vaine parure, per» 

met cependant quon expoje dans 

fon plus grand jour fa beauté 

magnifique £P fes excellentes qua» 

lités. 

La mé dit at ion la plus favante 

6? la plus abflraite de quelqu'un 

qui riauroit jamais entendu par» 

Ier d'un Serpent, ni nen auroit 

jamais vu aucun, feroit elle en 

êtat

de, wel vatbaar zyn, voer de mo- 

gelykheid van het beftaan eener 

natuurlyk wezen, het geen alle 

werktuigen ontbrak, waar mede 

andere levendige Schepzelen zich 

van de een tot de andere plaats 

kunnen bewegen, en evenwel ge 

zwindheid genoeg hadde, niet al 

leen om dikwils zyne vervolgers 

te ontvluchten, maar ook om ande 

re fchynbaar fneller Dieren nateja- 

gen, te vangen en te verhul 

den? 

Wy leren echter uit het aanwe 

zen der Slangen, dat ze tot die din 

gen, behooren welke mogelyk zyn. 

Het behaagde de Scheppende 

Goedheid aan het Menfchdom door 

aan dit Dier beftaan te geven, 

een overtuigend bewys van der- 

C © 247 © ) 

. zel- 

êtat de lui faire concevoir quilfut 

pojfible qu'il exiflat dans la nature 

un être, qui manquat de tous les or» 

ganes neceffdires aux autres Créa- 

tures vivantespour pouvoirfe trans 

porter d'un endroit d l'autre, &quï 

eut cependant ajfez d'agilité, non 

feulement pour fe Jouflraire a la 

pourfuite de fes ennemis, mais aujji 

pour pourfuivre, at traper fi? dévo- 

rer lui même d''autres Animaux, en 

apparence plus legers d la courfe que 

lui? 

L'exiflence des Serpens nom 

apprend cependant, qu ils font du 

nombre des chofes pojftbles. II a 

plu d la bonté dn Crèateur de 

fournir aux Hommes, par l'exi- 

flence de eet Animal, une prewve 

convaincante de fa puiJJance fans 

}or~

zeiver onbepaalde macht te fchen- 

ken; immers zy toond ons, geene 

voeten, vleugels of vinnen nodig 

te hebben, om aan de Dieren het 

gelukkig vermogen te verlenen, 

waar door zy willekeurig van plaats 

kunnen veranderen : ja het vor 

dert een verdubbelde verwonde 

ring, dat het Dier ,'t geen alle mid 

delen fchynt te ontbreken om te 

kunnen gaan, te vliegen of te 

zwemmen, zich echter langs den 

grond, door de lucht en in het wa 

ter kan voortfpoeden. 

Geen Menfch kan fommige 

Slangen ontlopen, nog in het be 

klimmen van bomen navolgen; an 

deren flingeren zich van de eene 

boom op den anderen, ongeacht 

dezelve door een rivier gefcheiden, 

C © *48 © ) 

of 

hornes; car elle nous montre 

qiüelle n'a befoin ni de pieds ni 

d'ailes ni de nageoires pour douer 

les Animaux de Vheureufe facultè 

de pouvoir fe transport er d vo 

lante d'un endroit d Vautre: & 

ce qui merite doublement notre 

admiration, c'efl que VAnimal, qui 

manque en apparence de tous les 

moyens requis pour pouvoir mar- 

cher, voler ou nager, peut ce 

pendant r amper fur la ter re, 

fendre Vair 6? ièlancer dans 

Veau. 

Aucun Hommene fauroit êchap* 

per d la pourfuite de certains Ser 

pens, ni grimper fur les arbres 

eomme eux; il y en a qui, en fe 

balancant, fe jettent d'unarbre d 

Vautre, quoique ces arbres foient 

fe-

of op eenigen afflandvan elkander 

verwydert zyn; en in de zwem- 

konft overtreffen ze de nieefte 

Landdieren, zelvs fommige Wa- 

terfchepzelen. 

Wy worden dan van achteren 

overtuigd, dat er een dierlyk we 

zen beflaat, 'tgeen wy, vooraf, 

zelvs uit de befchouving van an 

dere Schepzelen, niet voor moge- 

lyk hielden. En vermits nu dit 

Dier in den fchakel der natuurly 

ke wezens is ingelaft,zo is hetzel 

ve ook volllrekt noodzakelyk; 

want immers anders zoude het niet 

hebben kunnen beftaan, overmits 

het onmogelyk blyft, dat God te 

gen zyne Wysheid en de daar mé 

de overeenftemmende noodzake- 

lyk- 

| Jeparés par une rivier e ou éloig- 

nés Fun de Vautre d'une certaine 

dijlance; & dans Vart de nager ils 

furpafent la pluspart des Animaux 

terreflres, £? même quelques Ani 

maux aquatiques. * 

Nous fommes donc convaincus 

par révénement, qu'il y exifie un 

AnimaJ, lequel, même apres avoir 

confideré les autres Créatures, nous 

paroijjoit d'avance ne pouvoir exi- 

fier. Or eomme eet Animal fe 

trouve enlacé dans la chaine des 

êtres naturels, il exifie par confe- 

quent d'une necejfitê abfolue; car 

aulrement il n'auroit pas pu èxi- 

fier, d'autant qu'il efl impoffible, 

que Dieu ait pu agir d'une fa 

gon contraire d fa Sagejfe & a 

Ii la

lykheid zoude hebben kunnen 

handelen. 

Volmaaktheid duit geen tegen- 

ftrydigheden, en overeenkomftig { contradictoire;

derlyk een bepaalde nuttigheid j d'eux confiderè en foi ait fon utU 

hebben. 

litè determinêe. 

Danofichoon de geringe kennis, 

die wy van de natuurlyke dingen 

tot nog toe bezitten, volledig toe- 

reykendis, om den Schepper in 

zyne aan ons bekende Schepze 

len te vinden,en genoegzame ftof 

ter verheerlyking en dankbaarheid 

te verfcharTen ; zo is ze nogtans 

over het geheel befchouwt, en 

wel byzonder opzigtelyk der 

zelver nuttigheden, nog zeer be 

krompen, en de verbazende me 

nigten van verlchillende voorwer 

pen zullen vermoedelyk alle on- 

dermaanfche navorfching doen te 

kort fchieten. 

De Ruggraat der Slangen isder- 

wyze gevormd, dat dezelve, niet 

zo 

Mais quoique le peu de connois- 

fance,que nous avons jusqu'dpre- 

fent des chofes naturelles, foit 

plus que fuffifant pour nous faire 

découvrir le Créateur dans fes 

ouvrages d nous connus, fi? nous 

fournir une riche matiere pour le 

glorifier fi? M têmoigner notre 

reconnoijjance; il efl cependant-, 

d le bien confderer, fur tout re* 

lativement d leur utilité, encore 

tres borné, fi? la multitude pro' 

digieufe des dijferens objets mettra 

probablement en défaut toutes 

les recherches de ïhomme mor. 

iel 

Vèpine du dos des Serpens 

ift mnformée de facon, qu'elk 

li 2 per-

zo als meeftal gezegd word, een 

golvswyze of op en neergaande, 

(gelyk by fommige Rupfen plaats 

heeft:) dan, en een klimmende 

lchroefswyze, en een heen en weer 

kruipende beweging vlak langs de 

grond toelaat,invoegen dat iedere 

bogt, die zy met haare lichamen, 

door de trekpezen beltuurd, ma 

ken, nagenoeg een halvrond op 

de grond befchryft. 

Het getal dezer bogten hangd 

alleen van de meerdere of mindere 

verhaafte voortgang af; in het eer- 

fte geval zyn dezelven minder dan 

in het laatfte; het Dier fchynt in 

dit opzicht geheel vry te werken, 

en het heeft zelvs gedweheid ge 

noeg om zich geheel krulswyze op 

. . de 

permette, non pas, eomme on le dit 

ordinairement, un mouvement on- 

doyant ou qui ièlève & sabaifje, 

(eomme cela a lïeu chez de certaines 

Chenilles)maisun mouvement en pas 

de vis ou en rampe montante, de 

même qu'un mouvement perijlaltique 

ou vermiculaire tout du long de la ter- 

re , enforte que chaque courhure qiïils 

font avec leur corps, dirigé par 

les tendens des extenfeurs, decrit fur 

la terrepresqtiun demi cercle. 

Le nombre de ces courbures de- 

pend uniquement de la progrejfton 

plus ou moins accêlerêe; dans le pre 

mier cas elles font moindres que dans 

Vautre; il paroit qjfd eet egard 

VAnimal agifje fans la moindre con~ 

trainte, fi? poffede même ajfez de 

fouplejfe pour fe rouler tout d fait 

en

de grond leggende in een te rollen; 

deze geftalte neemt het dikwils 

aan, wanneer het Dier zich koe- 

ftert of in den flaat van ruft zich 

wil begeven. De kop maakt dan 

altoos het middelpunt uit, waar- 

fchynlyk om dit edele deel voor 

de. eerfte vyandelyke aanvallen te 

beveiligen. . 

Dan behalven deze bewegingen, 

kan de Slang zich ook noch, door 

de fterkte zyner fpieren onder- 

fteund, ter halver wegen zynes 

lichaams van de grond opheffen, 

en fommige dezer dieren kunnen 

aanmerkelyke fprongen doen. 

Doéier LISTER (I) wil de buik- 

C © 253 © ) 

fchil- 

(i) Zie Exercitat. Anatom. cap. i. §. 

I 6C37. 

en fpirale lorsqu'il efl couchê par 

terre; c'efl la fltuation qu'il prend 

fouvent, lors qu'il fe dorlote ou 

qu'il cherche d prendre du repos, 

La tête fe trouve alors toujours au 

centre, vraifemUablemént pour ga» 

rantir cette partie noble fi? ne pas 

Texpofer aux premières attaques de 

T enntmï. 

Outre ces mouvemens la, le Ser 

pent, foutenu par la force de fes 

muscles, peut encore s'étéver de ter- 

rè d la moitié de la longueur de 

fon corps, fi? il y en a qui peu 

vent faire des fauts confldera- 

bles. 

Le Dr. LISTER fj) prétmd 

qu'il 

CO Voyez Exercit. Auatom. cap. i # 

§• I & 37. 

ü 3

Schilden der Slangen, als voeten 

hebben aangemerkt; dan deze be 

vatting keur ik ongegrond, ver 

mits er Slangen zyn, die de buik- 

fchilden miflen, en die echter niet 

minder vlug zyn, dan de andere 

foorten;intuffchen zyn dezebuik- 

fchilden, gelyk ook de overige 

fchubben, in diervoegen gefchikt 

om niet alleen geen beletfel aan 

de beweging toetebrengen, maar 

zelvs om die te bevorderen; de 

voorffen bedekken een gedeelte 

der achterften, en door deze fchik- 

king word belet dat het Dier in de 

voortkruiping noch te rug kan ge 

floten noch opgehouden worden, 

gelyk in een tegengelielde plaat- 

fing der fchubben en fchilden elk 

ogenblik zoude moeten gebeuren. 

Ook 

qu'il fuut regarder les ècailles vtn- 

trales des Serpens, eomme des pieds; 

mais cette comparaifon cloche beau 

coup , puisqu'il y a des Serpens 

qui ont pas d'ecailles ventrales, 

& qui cependant ne font pas moins 

agiles pour cela que les autres; 

or ces ecailles ventrales de même que 

les autres, font arrangèes de fagon 

quelles ne génent non feulement en 

rienle mouvement, mais, qui plus 

efl, le favorifent. Ceux de devant 

couvrent une partie de ceux de der 

rière, & eet arrangement empèche 

l'Animal d'être repoujfé ni retenu 

dans fa progrejjion rampante, eom 

me il arriveroit d chaque moment, 

en cas que les grandes & les petites 

ecailles f u/feut placées dijferemment. 

Elles fervent auffl d'autant d'arc- 

hou-

Ook verltrekkenze ais zo veele 

feinpunten, waar op de kragt van 

het Dier in de voortgang werkt. 

Dan dit alles was noch niet ge- .; 

noeg om het Dier alle wendingen 

en drayen, die het kan en moet 

maken, te doen verrichten. 

De gefchubde huid moeit ruim I 

en lenig zyn, om de Ipiervezelen, 

welken als zo veele werktuigen de 

buigzame graatachtige wervel 

beenderen en pefen in beweging 

c m 255 ® ) 

brengen, on verhindert hun plicht & lest endons en mouvement, pmste 

laten volvoeren; en warende 

"ent faire leur foncfion fans aucun 

mpêchement; fi les ècailles ventra- 

buikfchilden ieder op zich zelve i 

es euffent êté outre cela indêpendan- 

beftaande, en van zulk een natuur t 

es les unes des autres, de telle 

als ze aan ons oppervlakkig toe- f 

lature qu'elles nous paroifjent être 

fchynen, de beweging zoude door / 

wsque nous ne les confiderons que 

dezelven niet weinig belemmert j uperficielkment, elles aurdent beau 

wor- 

boutans, fur Usquels la force de 

F Animal agit dans fon mouvement 

de progreffion. 

Mais tout ceci nêtoit pas enters 

fuffifantpour faire exfecuter a VAni 

mal toutes les courbures fi? contor- 

fions qu'il peut & dolt faire. 

11 falloit que la peau ècailleufe 

tut deVetendue, fi? de la foupleffe, 

afin que les fibres musculair es, les 

quelles, eomme autant de machines, 

mettent la flexible épine vtrtèhralf 

coup

( © 2 56 © ) 

worden. Dan de onbepaalde Wys- | 

heid heeft betrekkelyk deze fchil- 

den een kunftbewerking gebezigt, 

dewelke volmaakt aan het oog 

merk, om alle hindernis voor de 

beweging te vermyden, beant 

woord. Zy heeft het vlies of de 

fchubbeloofe huid, die de buik 

van eenige Slangfoorten bedekt, 

over dwars geplooyt, en het zyn 

alleen de vouwen van dit ployzel, 

die de zogenaamde fchilden langs 

het onderlyf dezer Dieren vor 

men, en waar door alle gevor 

derde uitrekking volkomen den 

teugel word gevierd. 

Echter zyn de nabuiten geplaat- 

fte vouwen, welke over de grond 

heenfchuiven, hoornachtiger er 

dikkei 

coup gêné k mouvement. Mais la 

Sagejfe infinie a employé relativement 

a ces ècailles un mechanisme qui re- 

pond parfaitement au hut qu'elle 

s'efl propofé, [avoir de préjerver le 

mouvement de tout empéchement quel- 

conque. Elle a plijjé transverfale- 

ment la membrane ou la peau privée 

d'ècailles, qui recouvre le ventre 

de certaines efpéces de Serpens, fi? ce 

font uniquement les plis de cette pils- 

fure qui forment les foi difantes 

ècailles, quon trouve le long de la 

partie inferieure du corps de ces A- 

nimaux, fi? au moyen desquelles ils 

executent parfaitement toute efpéce 

d'extenfwn rêquife. 

Les replis placés d Vexterieur 

fi? gliJans fur k fond, rejjemblent 

cependant plus a de la corne fi? font 

plus

dikker dan de ployen, die binne- 

Waarts gekeert zyn, zo dat dit 

Vlies, uitgerekt zyn de, overdwars 

donkere en heldere ftrepen heeft, 

die malkander regelmatig afwiffe- 

len, invoegen het getal van ieder 

dezer flrepen altoos met het getal 

der fchild vormende ployen gelyk 

ftaat. En wie merkt niet, hoe 

volftrekt noodzaaklyk het ware, 

dat de binnewaardsployende huid 

voor de beweging zeer dun en te 

der, en daar tegen het buitenfte 

gedeelte minder kwets- en flytbaar 

vereifcht wierd ? De Natuur is in 

allen opzichten een goede en zorg 

vuldige Moeder; de vervloekte 

Stang is zelvs niet van hare voor 

zorg verdoken; de bewyzen voor 

deze waarheid zyn menïgvuldiger 

c © SS? ©) 

dan 

plus êpaijfes que les plis qui font 

tournés en dedans, deforte que, 

lorsque cette membrane fe trouve 

ètendue, elle a des bandes trans- 

verfales foncées fi? clair es, Jituées 

régulier ement fi? alternativement, 

deforte que le nombre de ces bandes 

s'accorde toujours avec celui des plis 

ecailleux. Et qui ne remarque 

pas, de quelle abfolue necejfitê il 

êtoit, que les replis interieurs de la 

peau fuffent tres minces fi? deli- 

cats, afin de favorifer le mouvement, 

tandis qu'au contraire la partie ex 

terieure devoit être moins fujette afe 

bief er fi? a sufer? A tous égards 

la Nature efl une bonne fi? foigneufe 

Mere; le Serpent maudit rfefi même 

pas privé de fes joint; lespreuves de 

cette verité font en plus grand nom- 

Kk bre

dan de Schubben die iedere Slan 

gen-huid bedekken. 

De Slangen bezitten altoos een 

nieuw gewaad in voorraad, het 

geen zy onder het oude dragen; 

zy zyn des met dubbele klederen 

bekleed ; de Natuur bepaald de 

tyd wanneer het oude kleed 

moet worden afgelegt, en het 

Dier onderwerpt zig aan derzel 

ver fchikking. 

Ondertuflchen word deze voor 

zorg ook tot bevordering der be 

weging en gezondheid der Slangen 

vereifcht. By de Dieren heeft 

doch #het tegengeftelde plaats van 

het geen men opzichtelyk de kle 

deren der Menfchen ziet gebeu 

ren ; deze laatften verflyten door 

het gebruik, daar de vachten en 

hui- 

bre que les ècailles dont la peati 

de chaque Serpent efl recouverte. 

Les Serpens ont toujours un 

nouveau vétement de re/erve» 

qu ils portent fous le vieux; defor 

te quils font vêtus Shabillemens 

doublés; la Nature fixe le tmnps 

auquel ils doivent quiter le an 

cien, & VAnimal fe foumet k 

eet arrangement. 

Cette prècaution efl pareillement 

nèceffaire pour favorifer k mouve 

ment £? la fantè des Serpens. Car 

tout le contraire de ce quon oh' 

ferve eu égard aux habits des 

Hommes fe volt parmi les Ani 

maux; les vétemens des Hommes 

s'ufant par Vufage qu'ils en font, 

ld oït> les toifons 6 3 

ks peaux des 

Ani»

huiden der Dieren dikker en 

zwaarder worden. Byzonder is 

de Slangen-huid daar aan onder 

worpen, dat ze tydelyks meer 

hoornachtig en minder buigzaam 

word, 't geen cn aan de gezwind 

heid cn aan de uitWafeming hm- 

derlyk is. 

Maar hoe zeer ook de Natuur 

een beftendige neyging fchynt te 

hebben, om zich in verfcheiden- 

heden te vermenigvuldigen, be- 

fpeurd men echter geen verande 

ring, nog in de regelmatige fchik 

king der fchubben, nog in de te 

kening, welke door de verfchil- 

lende kleuren op de huid der Slan 

gen gemaald word ; alleen doet 

een helderder en glansryker ver 

nis het nieuwe van het oude kleed 

on- j 

Animaux deviennent plus épaiffes 

fi? plus lourdes. La peau du Ser 

pent a ceci de particulier, qiCelle efl 

fujette d devcnir avec le temps de 

plus en plus conforme d la natu 

re de la corne fi? moins flexible, 

ce qui diminue la cêleritê des mou. 

vemens fi? la transpiration. 

Mais quoique la Nature parois- 

fefe plaire conflamment dfe multi 

plier par des variations, on tiobfer- 

ve cependant aucun changement ni 

dans Varrangement regulier des 

ècailles, ni dans le dejjein tracé 

fur le corps des Serpens par la 

diverflté des couleurs; c"eft unique- 

ment une teinte plus claire fi? plus 

luifante qui diflingue le nouveau 

vétement de Panden; ce gout 

pour la variété fe remarque au 

Kk 2 con-

onderkennen; daarentegen laat zich 

deze neyging in fomrnige andere 

Dieren zeer duidelyk zien, doch 

het zyn, voor zo verre die afvvykin- 

gen wezentlyk zyn, alleen kortfton- 

dige verfchynzelen, welke by iede 

re voortteling vernietigt worden. 

Het aantal der gefchapene Ge- 

Aagten van alle Schepzelen en der 

zelver onderfcheidene foorten, 

word nog vermeerdert nog ver 

C © 260 © ) 

mindert; de Natuur onderhoud, 

maar fchept nooit. Ieder Dier foort 

is een natuurlyke afkeer om zich 

met andere te vermengen, inge- 

• fchapen. en de grenzen van hetNa- 

tuurryk zyn evenzo weinig uitbrei 

ding als inkrimping onderworpen. 

: 

Dat. elk der Schubben, die d< 

Je nai pas pu mapper cevoir qut 

\ 

huid van dit Dier bedekt, eei 

chaque écaille, qui recouvre la peau 

by 

contraire tres diftinffement dans 

certains autres Animaux; mais 

pour peu que ces écarts foi ent 

reels, ce ne font alors que des 

phênomênes momentanés, qui dis- 

paroijfent d chaque gêneration. 

Le nombre des genres cr'éés de 

toutes les crêatures & leurs diffe 

rente* efpéces, naugmente ni ne 

dimime; la Nature entretient, 

mais ne cree plus. Chacune de 

ces efpéces efl nét avec une aver- 

fton naturelle contre fon accou- 

plement avec les autres; & les 

hornes du Regne de la Nature ne 

font pas plus fujettes d s'étendre 

qua fe rejferrer. 

. I Ae

yzondere Spier enTrekpees zou 

de hebben, waar door ze in be 

weging kan gebragt worden, is 

my niet gebleken; de huid ver 

toond geen openingen tot derzel 

ver doorgang; ook zyn dê fchub 

ben zeer vaft aan de huid gehegt, 

behalven dat ze ieder op zich zel 

ve geen beweging maken kunnen, 

om dat de bovenfte en een ge 

deelte der beyde zyd-randen links 

en regts van iedere Schubben, 

door de naaft daar aan gelegenen 

bedekt word. 

Het getal der Schubben, die 

iedere heele of halve kring rond 

om het Slangenlyf, de geheele 

«itgeftrektheid van het lichaam 

langs, bevat, ftaat altoos aan mal 

kanderen gelyk; waaruit moet vol 

C © atfi © ) 

gen, 

de eet Animal, aye un musch fi? 

un tendon particulier qui la mit 

en mouvement; on ne remarque & 

la peau aucune ouverture pour 

leur Jervir de pafage; les ècailles 

font outre cela tres intimement 

jointes d la peau, fi? ce qui plus 

efl, chacune ne fauroit fe mouvoir 

d part foi, d 'caufe que le bord 

fuperieur fi? une portion des deux 

bords lateraux d droite fi? d 

gaucbe de chaque écaillc, font 

couverts par Vécaille la plus voi- 

fine. 

Le nombre des ècailles, contenu 

dans chaque cercle oudemi cercle tout. 

autour fi? le long de tout le corps du 

Serpent, efl toujours êgal entre eux; 

d'ou il senfuit, que les plus gros en 

droits du corps font recouverts en 

IÜ.3 for.

gen, dat de dMe plaatfen van 

het lichaam door de grootfle, en 

de dunde met de kleynfle Schub 

ben befchalied zyn, en dezervoe- 

gen evenredig met het lichaam af 

en aannemen. 

Ieder dezer Schubbenkringen 

is juifl geplaatd, boven de tus- 

fchenwytens die de Wervelbeen 

deren van een fcheyden, en over- 

zulks dienen ze ook als zo veele 

zamengevoegde berderen, die de 

zwakfle deelen van het lichaam 

beveiligen. 

De Schubben van den Adder 

zyn grover en dikker, en van ge 

daante meer langwerpig dan die 

van den Ringflang, welke meer 

na het vierkante overhellen. Al- 

leenlyk zy n de Sluitfchubben, waar 

C Q se"* © } 

door 

forme de cette de maille par les plus 

grandes ècailles, fi? ks endroits ks 

plus mincespar ks ècailles les plus pe 

tites, qui par consequent augmentent 

ou diminuent en grandeur d propor 

tion de celle du corps même. 

Cbacun de ces cercles écailleux 

fe trouve placé jufiement au des- 

fus des intervalles qui feparent 

ks vertebres, fi? fervent par con- 

féquent eomme autant des ais joints 

enfemble, pour garantir les parlies 

du corps les plus foibles. 

Les ècailles de la Vipere font 

plus groffes fi? plus èpaiffes fi? de 

figure plus oblongue que celles de 

la Couleuvre d collier, qui appro- 

chent davantage de la figure quar* 

rie. II tty a que ks ècailles de 

rem-

door de hoeken worden aangevult, 

die ieder der Buikfchilden ter we- 

derzyden openlaat, meer hart- 

vormiger en groter dan de overi 

gen , doch allen verfchillenze van 

die der Hazelwormen. 

De opmerking van CICERO , (2) 

dat de Dieren niets noodzaaklyks 

ontbreken, noch in of uitwendige 

overtolligheden dragen, is.even 

zo gegrond als de verwondering, 

die GALENUS (3) alle ogenblikken 

doet blyken, over de volmaakt 

heden, die zyn nafporende geeft 

in allen opzichten in de Schepze 

len ontdekt; en DERHAM, hande 

(2) Nat. Deor. Lib. II, cap. 37. 

(3) De Ufu partium. 

C © 2 0-3 © ) 

lende 

| rempliflage, qui ferment les an- 

gles, lesquelles chacune des ècailles 

ventrales laijfe ouverts de claque 

coté, quifoient plus rejfcmhlantes d 

un coeur £p plus grandes que les au 

tres, tandis qu'elles different toutes 

des ècailles d'Orvets. 

La remarque de CICERON, (2) 

qu'il ne manque rien de nécejjaire 

aux Animaux, £? quils n'ont 

rien de fuperjlu foit au dehors 

foit interieurement, n'efl pas moins 

fondée que Vètonnement, que GALIEÏ* 

Cs) fait paroitre d chaque mo 

ment, au fujet des perfect ion s que fon- 

ejprit fcrutateur decouvre. en tout ce 

qui concerne les crêatures; 6P DER 

O) Nat. Deor. Lib. Ii, Cap 37. 

(2) De Ufu partium. 

HAM

ïende over de verfchillende be- 

kleedzelen der Dieren, (4) drukt 

zich met de overtuiging van een 

Chriflen Wysgeer dezervoegen 

uit, dat deze allen overeenkom 

ftig de omftandigheden,waarinde 

onderfcheydene Dieren zich be 

vinden, op de allervolmaaktfte 

wyze gefchikt zyn. 

De wyze Werkmeefter der Na 

tuur heeft by de fchepping dei- 

Slangen geen ander doel gehad, 

dan om een kruipend Dier voort- 

tebrengen, en het is volftrekt on- 

mogelyk, dat de Slangen, zonder 

teffens derzelver 't zamenftel te 

veranderen, en dus een ander 

C © 264 © ) 

Dier 

(4) Godgeleerd. Natuurlr. IV. B. XII. 

HoofdiT. 

HAM, lors qu'il park des different 

têgumens ou enveloppes des Ani 

maux (4) s'exprime en Philofo- 

pheChretien convaincu, dijant, que 

tous ces têgumens font arrangês 

de la manier e la plus parfaite, etf 

égard aux circonjlances 011 les 

differens Animaux Je trouvent 

placés. 

Le Sage Auteur de la Nature 

tfa eu d'autre hut en cr'èant ks 

Serpens, que de produire un rep 

lik ; ê? il efl abjolument impos- 

fibk que les Serpens, d moins de 

changer en même temps leur flruc- 

ture fi? d'en faire ainfl d'autres 

Animaux, puiflent faire aucun 

ujage 

(4) Godgeleerd, Natuurk. IV. B. XII., 

Hoofdft.

£>ier te doen worden, eenig ge 

bruik van voeten, vleugels of vin 

nen, zouden kunnen maken; ja 

het behoord tot het geluk en het 

wezen en overzulks tot de vol 

maaktheid der Slangen, dat zy de 

ze werktuigen müTen; terwyl dit 

gemis of fchynbare onvolkomen 

heid, het onbepaalde Godsvermo 

gen aan het redenmachtig Schep- 

zel op de overtuigende wyze be 

toogd. (5) Het zyn dierhalven 

onbedachtzame ondeiitellingen of 

C © 255 © ) 

en- 

(5) Ik heb reeds aangetekend dat de 

Slangen zeer gezwind zyn, maar byzon 

der is zulks de Anguis niger. Zie hier 

over CATESEY Nat, Hifl:. of CAROL. vol. 

tl. png. 4S. en KALMS Reyzen, 2 deel, 

bladz. 30. 

ufage de pieds, cfailes ou de na- 

geoires; &Pejfence, le bonheur &> 

par confequent la perfe&ion des 

Serpens exigent même, quilsfoient 

privés de ces injlrumens, Sau 

tant que cette privation ou im- 

perfe&ion apparente demontre, de 

la manier e la plus convaincante, 

d la Créature raifonnable la puts- 

fance fans bornes de PEtre fu- 

préme. (5). Ce font par con 

fequent des fuppofitions inconfi- 

dere'es ou bien de fimples chimè 

res, 

(5) J'ai dejd remarqué que les Serpens 

font tres agiles, mais ceci a lieu fürtöut 

chez le Anguis niger. Voyez ei ce fujet 

CATESBY Hiftoire Naturelle de la CARO 

LINE, vol. II. pag. 48. & ks Voyages de 

KALM, partie 2. page ^0. 

LI

enkele dromeryen, dat deze Die 

ren voor derzelver vervloeking 

bewerktuigde voeten (6) of vleu 

gels zouden gehad hebben; en 

overzulks behoord het gemis van 

deze leden ook als geen ftraf aan 

gemerkt te w r 

orden. 

De overdrachtige fpreekwyze, 

C © 26-6* © ) 

waar mede de vloekftraf, dat "ze 

„ op haar buik kruipen en ftof eten 

„ zouden," (7) overeenkomftig 

het gebruik der Oofterlingen uitge 

drukt wordt, kan, na vergelyking 

met 

(6) De Talmudiften tekenen aan, dat 

de Engelen de voeten der Slangen, wan 

neer dit Dier veroordeeld was om te 

kruipen, afhiewen. Zie POLOS over JE- 

REMIA Hoofdft. 46, vf. 22. 

(?) Het isopmerklyk dat JESAIAS (cap. 

65 

res, que de dire que ces Ani 

maux avant leur maledicfion aient 

et* des pieds, (6) ou des ailes; 

il ne faut donc pas conjtderer la 

privation de ces membres eomme 

une punition. 

La fagon de parler allègorique, 

qui exprime conformement d Vufage 

des Orientaux la malediclion des 

Serpens, fcavoir " qifils marche- 

„ roient fur leur ventre & mange- 

„ roient la pouffiere," (7) ne fau- 

roit, 

(6) Les Thalmudifles remarquent, que les 

Anges ont coupé les pieds des Serpens, 

lorsque eet Animal fut condamné a ramper. 

Voyez POLUS fur le chap, 45, vf. 22. des 

revelations de JEREMIE. 

(7) II eft nmarquable qu'EsAïz 

(cbap.

met overeenftemmende fpreekwy- 

zen in de gewyde Schriften voorko- 

C 0 26/ © ) 

men- 

65 vf. 25.) alle twyfeling, rakende hec 

ftof eten der Slangen, wegruimt. De 

Profeet zich bezig houdende, om aan 

Gods volk de vreden te verkondigen, cn 

de belofte van zegeningen bekend te mi- 

ken, voorfpeld gebeurteniiTcn, die men 

voor onwaarfchynlyk keurde, en ver- 

kieft, om zich diensaangaande nadrukiyk 

te verklaren, den aart van wilde en fcha 

delyke Dieren, anderfints den fchrikvan 

't Menfchdom, als gelenigt voor te ftel. 

len; de Wolf en het Lam zouden te za- 

men wcyden, de Leeuwen zouden als 

Runderen ftroo eten, en ftof zou de Jpy- 

ze der Slangen zyn. Ik laat de verkla 

ring der geeftelykc geheimen den God 

geleerden over; het is zeker dat de let- 

terlyke zin onbetwiftbaar onderfteld,dat 

ftof 

roit,fi on la compare aux termes con- 

cordans qu'on rencontre dans lesLi- 

vres 

(cbap. 65 vf. 25.) léve tout doute relati 

vement a ce que la poujjïere feroit la nour- 

ritme des Serpens. Le Prophéte, occupé & 

annoncer au Peuple de Dieu la paix, Q» 

lui faire connoitre les benedictions promi- 

fes, prédit des événemens qu'on ne croit 

pas vraifemblables, pour s'exprimer 

fur ce fujet avec énergie, il fe plait A 

depeindre le caraclére £ Animaux fauva- 

ges £? dangereux, qui font ordinair ement 

la terreur des Hommes, eomme s'ils étoi- 

ent apprivoifês; le Loup 6? VAgneau (voi* 

ld fes propres termes') paitront enfemble , 

le Lion mavgera du fourage eomme le 

Boeuf, £f la poufftere fera la nourriture du 

Serpent. Je laiffe aux Tbéologiens l'expli. 

cation du fens myflique £? fpirituel; il efl 

certain cependant, que le fens litteralfuppofe 

LI 2 

in.

mende, geen ander gezond denk 

beeld uitleveren, dan het geen ge 

vormd word van een ftaat van ver 

nedering, die of fchandelyk of 

fmertelyk is. Het was voor het 

eerfte paar Menfchen niet fchan 

C .© 268 © > 

delyk voor de fchennis van het 

proevgebod, geheel naakt te gaan, 

noch voor de Slang, aleer zy EVA 

verleid hadden, over het nog niet 

vervloekte aardryk te kruipen. 

De kundigfte myner Lezeren 

zullen zich mogelyk erinneren, 

hoe PETRUS BELLONIUS gebal- 

zemde Slangen met vleugels en 

poten, zegt gezien te hebben; 

welk 

ftof de eygenaartige fpyze der Slangen 

jjiet is. 

vres Sacrês, ne fauroit fournir 

raifonnablement aucune autre idéé, 

que celle qu'on feformeroit d'un et at 

d'humiliation honteufe ou douloureu- 

fe. 11 rietoit pas honteux pour les 

deux premières Créatures humaines, 

avant qu'elles eujfent violé le cow 

mandement d'épreuve, d'aller entie- 

rement d nud; ni pour le Serpent, 

avant qu'il eut fédult EVE, de ram 

per fur la ter re laquelle n etoit pas 

encore tnaudite. 

Les plus inflruits 3!entre mes 

Lecleurs fe rappeller ont peut être, 

que PETRUS BELLONIUS rapporte 

d'avoir vu des Serpens embaumés 

qui avoient des ailes & des pattes; 

que 

inconteftdblement. que la poujjiere n'ejl pas 

l'aliment caraclerijlique des Serpens.

welk Dierzoort uit Arabien in E- 

gipten zoude vliegen; of hoe PLI- 

NIUS, JELIANUS en SOLINUS getui 

gen, dat zulke Slangen het on 

gedierte, 't geen, na de over- 

vloeying van den Nyl, uit den 

modder hervoortkwam, kwamen 

opeten. Dat ook AMERICUS 

VESPÜCIUS verhaald, dat er se- 

vleugelde Slangen in America ge 

vonden worden; en om geene ge- 

tuigeniiTen van dien aart meer te 

noemen, dat de overblyvzelen en 

gedenkftukken der oudheid geene 

afbeeldzels van gevleugelde Slan 

gen ontbraken. 

Dan de zulken gelieven zich 

daarentegen insgelyks te herinne 

ren, hoe vaak de konit de Natuur 

misvormt; en hoe kragteloos het 

C © 269 © ) 

be- 

que cette efpéce d 1 

Animaux volt 

dArabie en Egypte; fi? que PLI- 

NE, ELIEN fi? SOLIN affurent, 

que ces Serpens la venoient man- 

ger la vermine produite du li- 

mon que le débordement du NU 

laifje apres foi. Qu* AMERIC 

VESPUCE rapporte auffi, qu'on 

trouve des Serpens ailés en A* 

merique; fi? pour ne pas faire 

mention d'aucun autre temoigna» 

ge de ce genre, que parmi ce 

qui nous refle de monumens anti* 

ques on voit des figures de Ser 

pens ailés. 

Mais" les mêmes perfonnes vou* 

dront bien aujfi fe. rappeller k 

Vencontre, que, Part defigure fou 

vent la Nature, fi? que h preiu 

LI 3 ve.

ewys is, om het beftaan van Slan 

gen , die vleugels en voeten heb 

ben, buiten tegenfpraak te ftellen, 

het geen genomen word uit de 

vergelyking van lichamen, die al 

voor veele eeuwen door het By- 

geloov gebalzemd, en dierhalven 

zeer ingekrompen en verdroogd, 

of milTchicn zeer 'tzamengedrukt, 

ui tgerekt,of door vreemde by voeg- 

zelen onkenbaar gemaakt zyn. 

Althans dit bewys is van weinig 

meer waardy, als de onbedachtza 

me üelling, dat bewerktuigde en le 

vendige Dieren uit de verrotting 

kunnen voortkomen. Dan waar 

om behelpt men zich met deze 

faalbare bewyzen? Laten de voor- 

ftanders dier gevoelens het ge 

wei! aanwyzen, waar thans diege- 

vleu- 

ve pour demontrer inconteflablc 

ment Texiflence de Serpens ayans 

des ailes fi? des pieds, tirée de 

la comparaifon de corps embau» 

mês par des motifs fuperjlitieux 

deja depuis plufieurs flecles, fi? 

qui par confequent fe trouvent 

tres retirés fi? défechés ou peut- 

être tres comprimés, étendus ou 

rendus méconnoifables par ce qu'on 

y a ajouté d'étrange, que cette 

preuve disje efl tres foible; du» 

moins elle ne prouve guere plus 

que Thypothefe inconfiderée felon 

laquelle la putrefaclion produiroit 

des êtres organifés fi? vivans. 

Mais d'oii vient que fon fe contente 

de pareilles preuves èquivoques ? 

Otie les defenfeurs de ces opinions 

indiquent le pays oh ces Serpens 

ailés

vleugelde en bevoete Slangen zich 

.ophouden, of een enkelde van de 

ze vliegende Schepzelen te berde 

brengen. 

Anderen zullen met my meer 

malen hebben opgemerkt, hoe de 

Ontdekkers van te voren onbeken 

de landen, door het wonderbare 

vooringenomen, vaak heuvels voor 

bergen, en Dwergen voor Reufen 

aanzien; het vreemde vèrbyftert 

hen, en de vrees kan de voorwer 

pen wonderlyk veranderen en 

uitermaaten vergrooten; ook pleeg 

de lichtgelovigheid, die fomwylen 

door bedrog vervangen word, veel- 

tyds de hoofdrol op het toneel der 

Natuurgefchichten te fpelen. Ik 

heb in deze Verhandelingen be- 

C © 271 0 ) 

reyds 

ailés ê? qui ont des pieds hobu 

tent prefentement, ou bien quils 

nous faffent voir une feule do ces 

Crèatures volantes. 

Sur ement que autres auront aujji 

bien que moi obfervéplufieurs fois, 

que ceux qui ont fait la découverte 

de pays inconnus jusqu'alors, pre- 

occupés par le merveilleux,prennent - 

fouvent des collines pour des mon- 

tagnes & desNains pour des Géans; 

ils font éblouis par ce qiPils voyent 

d'ét 1 

range, Sla peur peut changer 

prodigieufement & augmenter con- 

fiderablement les objets; fif Pon 

voit que la credulité,remplacée queU 

pefois paria tromperie, joue fou 

vent le premier role au theatre de 

l'Bifloire de la Nature, fai deja 

fait

eyds opgemerkt, (8J) hoe men ter 

goeder trouw geloovd, dat in de 

ze Landfchap kroondragende Slan 

gen gevonden worden; elders ver 

beeld men zich twee- en meer- 

hoofdige Slangen gezien te heb 

ben ; (9) en waarlyk eene meer dan 

gemeene fterkte van geeft fchynd 

er nodig, om de eenvoudige waar 

heid over herzenlchimmen en on 

trouw te doen zegepralen; im 

(8) Bladz. 37. 

C © 272 © } 

mers 

(9) Ingeval het waarachtig is, dat de 

Slangent zo als ABUSTOTELES & PLINICS 

getuigen , zich by de koppeling zoda 

nig door een vlechten dat het maar een 

Dier,'tgeen twee hoofden heeft, fchynt 

te zyn; kan dit lichtelyk tot het denk 

beeld van tweehoofdige Slangen aanlei 

ding gegeven hebben. 

fait obferver dans ces Mémoires, £8) 

qu'on croit de bonne foi que dans 

ce Pays on trouve des Serpens 

couronnés; ailleurs on s'hnagi» 

ne avoir vu des Serpens d deux 

ou plufieurs ütes\ (9) £? Ton 

paroit avoir réellement befoin d'u 

ne force d'esprit pour faire trfc 

ompher la fimple verité, de chi 

mères fi? de la mauvaife foi; 

car que de monftres, qui n'ont 

(8) Pag. 37. 

ja» 

(9) En cas qu'il foit veritable que les 

Serpens, eomme l'affurent ARISTOIE 6f 

PLINE , s'entrelacent tellement pendant 

Vaccouplement, quHls paroiffent être un 

feul Animal cl deux xêtes, ceci peut aife- 

inent avoir donné lieu a l'idée de Serpens 

d deux têtes.

mers welke wanfchepzelg, die 

nooit eenig beftaan hebben gehad 

dan alleen inlïoute of vreesachtige 

verbeeldingen van weeldrige of 

kruipende vernuften; zyn er niet 

al, ja zelfs door beroemde mannen, 

ik meen ARISTOTELES, AELIA- 

NUS, PLINIUS, en later door ALDRO- 

VANDUS,GESNERUS,JOHNSTON, VA 

LENTINUS en anderen, befchreven ? 

Dan het al te grote vertrouwen, 

op het verhaal van beruchte fchry- 

vers, heeft meermalen doen do 

len. Een Natuurbefchouwer, die 

zelfs nafpeurt en denkt, word door 

vrees nog bygeloof, de bronnen 

der dwaling , bedwelmd of door 

overyling verraft. Hy onderzoekt 

en ontdekt. 

Ik heb reeds opgemerkt, dat \ 

C © 273 © ) 

lang- j 

jamais existês qiïüniquement dans 

Vimagination har die ou timide Ges 

prits temeraires ou rampans, ne trou 

ve fon pas decrits mêmo par des hom 

mes celêbres, tels qif ARISTOTE, E- 

LIEN, PLI NE , fi? plus recemment par 

ALDROVANOE,GESNER,JOHNSTON, 

VALENTIN fi? d'autres? La trop 

grande confiance,qu"ona eueau redt 

d'auteurs fameux, afouvent indult 

en erreur. Un Naturaliste, qui fait 

des recherches fi? penfe de par lui 

même, rieflpoint ofusqué par la 

crainte ou par la fuperflition, 

fources de l'erreur, ni furpris 

par la precipitatioiu C'efl U re- 

cherchant quil fait des découver- 

tes. 

Tui deja remarqué, que lafigu- 

Mm re

ïang, dun, rolrond, en van vleugels 

poten en vinnen ontbloot, het 

eigenaartig uitwendig gelaat van 

alle Slangsoorten zy: echter on 

derfcheiden zy zich door de een 

of andere byzonderheid; eenigen 

hebben platter, anderen ronder 

koppen: de Staart is by de eene 

zeer ftomp, by de anderen min of 

meer elsvormiger uitlopende: fom- 

migen zyn rondom met gefchaliede 

fchubben bezet, anderen hebben 

heele of ten deele halve fchilden 

langs den buik; en noch anderen, 

©ntbreeken deze allen: eenigen heb 

ben flagtanden en zyn gevaarlyk, 

wegens derzelver vergivt; ande 

ren ontbreekt deze werktuigen, 

en zyn zonder venyn: fommigen 

baren levendige jongen } anderen 

C © 274 © 5 

leg- 

re caraêteriflique exterieure de tou 

tes les especes de Serpens, confifle 

en ceci, qu'ils foient longs, effilès- 

cylindriques, fans ailes, ni pattes, 

ni nageoire ?; ils different cependant 

entr 'euxpar de certainesparticula 

rités; les uns ont des têtes plattes-, 

les autres en ont de plus arrondies t 

chez les uns la queue efl tres obtufe;, 

& fe ter mine chez les autres plus 

ou moins en forme d'aleine: il y 

en a qui font entierement couverts 

d''ecailles eomme d'une cotte de mail- 

le, d'autres ont des ecailles entie- 

res, ou en partie des demies ecailles, te 

long du ventre; & il y en a d'au 

tres, qui rien ontpoint du tout: les 

uns ont des dêfences y&fontdan- 

gereux par leur venin; ces inflru» 

mens manquent d d'autres qui 

• ne

leggen eyeren: en aanbelangende 

de kleuren, tekening, dikteen lang. 

te, verfchillenze niet alleen met be 

trekking tot de onderfcheide foor 

ten , maar ook opzigtelyk haar 

foortgelyken (10). Wie twyffeld 

een ogenblik, of de onafgebroken 

zamenhang en onderlinge betrek 

king van de gefchapene wezens, 

vordert deze verfcheidenheden ? 

c © 275 ©) 

wel- 

(10) Sommigen houden de Wyfjes- 

flang grooter dan het Mannetje; deze 

bj'zonderheid heeft by eenige Dieren, 

en by anderen ook het tegengeftelde 

plaats; ookzyn'er, waaromtrent de Na. 

tuur niet gelykvormig werkt: opzichte- 

Jy.k de Slangen is het moeilyk te bepa 

len, wanneer ze volwaflen zyn. 

ne font nullement vénimeux: ily en 

a de vivipares, fi? d'autres qui font 

ovipares: 6? pour ce qui re garde la 

couleur, le deffein, la grojfeur Sla 

longueur , ils ne different pas feu 

lement eu egard aux differentes espé- 

ces, maisaujft entf eux mêmes(10). 

Qui doute un moment que ïenchai- 

nement continu £? la relation 

I mutuelle des êtres creés, n'exige ces 

va- 

(10) II y en a qui croient, que les Serpens fe 

melles font plus grands que les mdles: cettt 

fngularitéalieu chez de certains animaux, 

ts tout le contraire arrivé chez d'autres. 

II s'en trouve aufft, chez qui la nature n'o- 

pere pas toujours d'une fagon uniforme', 

relativement aux Serpens on a de lapeine d 

decider la queflion, lorsqu'ils ontpris une- 

fois leur plus grand accroiffement. 

Mm z

welken voor zo verre die wezent- 

lyk zyn , altoos evenwydig van 

malkander gefcheiden blyven ver 

mits nooit de eene foort zich 

met de andere vermengd (11). 

Geen Adder liefkooft de Ring 

flang, nog de Ringflang flreeld 

den Hazelworm. 

Kom Godverzakers, beflifl; hier, 

of deze duurzame en onverander- 

lyke neiging , een gevallige uit- 

komft van het blinde noodlot zy? 

Of is het de Goddelyke heerfchap- 

py 

(11) Men kan niet ontkennen dat wel 

eens fommige onderfcheide Dieren zich 

onderling vermengd en voortgetedd 

hebben : dan over het algemeen zyn 

deze gebeurteniffen zeldzaam; en het 

js opmerklyk dat de vermengde teeld 

altoos onvruchtbaar word bevonden. 

variétés? variétés qui autant qu'el 

les font ejfentielles, restent toujours 

a egale distance l"une de Vautre, vu 

quune espece ne fe joint jamais 

avec une autre (u). yamais la 

Vipère ne recherche la Couleuvre d 

collier, ni celle ci POrvet. 

Venez Athèes, £? décidez ici, Ji 

ce penchant durahle ê? invariahle 

efl V e ff et fort uit d'une aveugle fa- 

talité? Ou efl ce la toute-puiffance 

Divine, la Providence toujours ac- 

tive 

(11) On nefauroit nier qu'il ne foit ar 

rivé quelque fois que des animaux de diffe 

rente espéce ne fe foient joints enfemble par 

la copulation, 6? n'aient engendré: mais 

ces événemens font generalement asfez rares; 

il ejl remarquable, que le produit de ce 

j melange demeure d jamais fier ile.

py, de altoos werkzame Voorzie 

nigheid , die in dezen de taftbaarfte 

blyken harer zorgen doet gewaar 

worden ? geene redeneringen doch 

gelden tegens het geenwy voelen. 

Dan ongeacht deze verfchey- 

denheden, zyn er waarfchynlyk 

minder foorten van Slangen , als 

men pleeg optetellen. SHAW (12) 

houd zich verzekert, dat het noor- 

derdeel van Africa niet meer dan 

vyf of zes onderfcheide foorten 

uitlevert, niet tegenftaande de 

menigten die by LUCANUS en Ni- 

CANDER befchreven worden. 

De wyd gefpleten bek fchynd 

met de overige uitwendige gedaan 

(12) Keyzen 1 Deel Bladz* 270. 

C © 277 © ; 

te 

tive, qui manifefle en ceci les mar 

qués les plus évident es de fesfoins? 

jamais raifonnement ne prévan- 

dra contre une fenfation. 

Mais bormis ces variétés, on 

trouvera vraifemblablement moins 

de differentes* especes de Ser 

pens qu'on en compte ordinaire* 

ment. SHAW (12) croit pour cer- 

tain, que le Nord de VAfrique n'en 

fournit pas plus que cinq a jix es 

peces differentes, nonobflant le 

grand nombre qu'on en trouve 

decrit chez LUCAIN fi? NICAN- 

DRE. 

La gueule béante fi?" tres fendue 

ne paroit pas trap proportionnée au 

(13) Voyages Part 1 Pag. 27a, 

Mm 3 

refle

te , en byzonder met de dunte van 

het flangenlyf, geen zeer juifte 

evenredigheid te hebben; evens- 

wel word zulk een wyde bek al- 

lernoodzakelykft vereifcht voor 

een dier, 't geen vaak veel dikker 

dieren, dan het zelfs is", moet 

grypen en doorzwelgen; de bekken 

der dieren zyn even als hunne ma 

gen , altoos gefehikt naar het hoofd- 

voedzel het geen zy gebruiken. 

Alle roofdieren hebben wyde 

bekken, en deze vind men zo 

wel onder de kruipende, als on 

der die, welke poten, vleugels 

of vinnen hebben; de Slang is 'er 

een voorbeeld van. 

Ter wederzyden in de liphoe- 

ken van dezen bek bevind zich een 

viies, 't geen door de opfperring 

cm ©x 

der 

refle de la conformation exteri- 

eure, & fur tout au corps dé- 

Hé du ferpent: il efl cependant 

tres nécejjaire pour un animal, 

qui en doit fouvent prendre £? a- 

valer d''autres beaucoup plus gros 

qu'il n'efl lui même, d'avoir un 

bec fi large. Les gueules des Ani 

maux font tout eomme leurs eflomacs 

toujours proportionnées d Valiment 

principal dont ils fe nourriffent. 

Tous les animaux de proye ont 

le bec large, 6? on les rencontre auJfl 

bien parmi les rept Hes que] parmi 

ceux qui ont des pattes, des ailes 

ou des nageoires; le Serpent en efl 

un exemple. 

Achaque cotêde ce bec, aux com- 

miffures des levres, fe trouve une 

membrane, laquelle efl tendue en 

tri-

der kaken in de gedaante van een 

driehoek word uitgefpannen; door 

deze bewerktuiging word de bek, 

hoe verre ook de boven en onder 

kaken zich van malkander verwy- 

deren, echter ter wederzyden tot 

onder de ogen bekleed; waar door 

het aas eerder binnen de wanden 

van zyn levendig graf befloten 

word ; en miffchien helpen ook 

deze vliezen , om de ontwrich 

ting der kaken te beletten. 

De lipzomen zyn dik, en met 

harde fchubben bedekt, 't geen 

de kragt van den bek vermeerdert. 

Dat dieren die geluit geven, 

ook geen gehoor ontbreekt , 

dunkt my geen twyfFeling toe 

te laten: immers zy drukken 

doch niet alleen door dat 

C © 279 © > 

geluit 

triangle par Vécartement des ma 

choires; moyennant ce mechanisme, 

quelque grand que foit récartement 

des machoires fuperieures fi? infe- 

rieures Vune de Vautre, le hec fe 

trouve tapiffè de chaque coté JMS* 

qiïau defbus des yeux; ce qui fait 

que ce fépulcre vivant faifit £ au 

tant plutot fa proye ; peut-être 

aujji que ces memhranes empéchent 

la luxation des machoires^ 

Les hords des levres font gros 

fi? couverts d'ecailles dures, ce qui 

augmente la force du hec. 

On ne fauroit douter, que les ani 

maux quife font entendre par leur 

cri, ne foient auffi doués de lafa- 

culté d'ouir: car par ce fon ils nex- 

priment pas feulement leur douleur,. 

leur

geluit (13) derzelver ünert, vreug. 

de, vrees en begeertens uit; dan 

het is ook de toereikende taal, wel 

ke door hare foortverwanten ver- 

ftaan word(14); enditlaatfte kan 

zonder het bezit van het eerftegeen 

plaats hebben. Het is echter on 

nodig , om met betrekkinge tot my 

ne onderwerpen , van dit bewys 

gebruik te maken; men heeft 

het gehoortuig der Slangen ont 

dekt, afgebeeld en bcfchreven. 

C © 230 © ) 

Os) 

(13) lk ontken geenzins dat ook de 

gebaartens dikwils medewerken om 

zich klaarder uittedrukken. 

{14) Een veeltal voorbeelden ftrekken 

tot bewys van deze waarheidj herinne 

ren wy ons maar 't geen by onze huis 

dieren, ikmeen Katten , Honden, Hoen 

ders, Eenden, Ganzen, enz. omgaat. 

leur joie, leur crainte £? leurs de. 

firs 03)> ma 

is e'efl auffi le langage 

le plus convenable pour fe faire 

entendrepar leurs femblaUes C*4); 

& ceci ne fauroit avoir lieu d 

moins qulls ne pojfedent la facul- 

tê d'ouir. Cette preuve efl ce 

pendant en quelque fagon fuper- 

flue, relativement a mon fujet, 

vu quon a decouvert , dëpeint 

fi? decrit Vorgane de, Vouie dans 

les Serpens. 

05) 

C r 

3) Je ne nie pas que les geftes ne con- 

ïribuent Jouvent beaucoup d rendre l'ex- 

prejjlon plus dijlinCte. 

(14) Nombre d'exemples prouvent cette 

verité; nous n'avons qu'a nous rappeller ce 

quifepajfe parmis nos animaux domeftiques , 

je pariede nos Cbats, nos Cbiens, nos Pou> 

les, Canards, Oyes $c.

(15)- Maar men neemt een aan- 

inerklyk verfchil, zo omtrent de 

uiterlyke als inwendige gelteltenis 

der Oren waar. De Slangen heb 

ben met de Vogelen en Viflchen 

gemeen, dat het oor uiterlyk 

onzichtbaar is. Zelfs na aflichting 

der fchubben en van de huid, ligt 

het gehoortuig onder fpieren en vet 

verborgen. Het geluid word ver- 

moedelyk door andere wegen ge 

leid. 

De Neusgaten, die zeer wyd zyn, 

doen by de Slangen even zo wei 

nig dienft als derzelver Bek, om de 

lucht naar de long door te laten; 

C © -»8i © ) 

dan 

(15) Memoir. de Mathem. & Phyfiq. 

Tom. 2. 

(15)- Mais on remarque une dije» 

rence confideraUe, tant dans la con* 

formation exterieure des Oreilies, que 

dans Tinterieure. Les Serpens ont ce» 

ei de commun avec les Oifeaux & L s 

Poiffbns, quaudehors on napper ooit 

point leurs Oreilles. Même apres 

avoir enlevé les ècailles fi? la peau, 

Vorgane de V Ouie fe trouve cachéfous 

des muscles & de la graiffe. Ce font 

préfumtif d?autres canaux qui font 

les conduits du fon. 

Les Narines, qui font tres amples, 

fervent chez les Serpens au peu que 

leur Bec au paffage de Pair vers' les 

poumons; mais font vraifemblable- 

ment 

(IJ) Memoires de Matbemat ique £f di 

Pbyfique Tom. 2. 

Na

c m 28 

dan daar tegen verftrekkenze waar- 

fchynlyk totbuizen, omhetgeluid 

naar de gehoordelen te leyden: het 

is echter deSlang alleen niet, by 

welke men deze byzonderheid aan 

treft ; de Hagedisfen, eenige Schild 

padden en andere dieren, horen op 

dezelfde wyze. 

De Natuur gebruikt meermalen 

dezelfde zoort van werktuigen, 

om geheel andere eyndens te 

bereyken ; mogelyk zullen er 

ook Dieren zyn, wier Oren de 

reukzenuwen bevatten. 

Dat een Adder voor bezwerin 

gen de Oren zoude floppen, is on- 

twyffelbaar niet eygentlyk optevat- 

ten; zy zyn er niet vatbaar voor: 

waarfchynlyk moet men in deheer- 

fchende begrippen de reden de 

zer 

ment contraire Toffice de canaux, pour 

conduire lefon versies organes de ïou- 

ie: een"efl cependant pas fimplement 

chez les Serpens, oU l"on rencontre 

cetteparticularité ; les Lezards, de 

certaines Tortues & quelques autres 

animaux, ent endent par le même 

moyen. 

Souvent la Nature fe fert Sin» 

Jlrumens de la même espêce, pour 

ohtenir des effets tout . differens; 

peutêtre qu'il y aura aujji des A» 

nimaux, dont les Oreilles contien- 

nent les nerfs olfaclifs. 

II ne faut pas fans doute pren» 

dre d la lettre, que la Vipere fe 

louche les oreilles crainto d'enten» 

dre les enchantemens ; elle n en 

efl pas fufceptihle: ilfaudra vrai» 

femhlablement chercher la caufe de 

eet

zer onderflelling zoeken. Intus- 

fchen leerd de ondervinding, dat de • 

zeDierenhet eene geluid meer dan 

het andere fchuwen: zo is by voor 

beeld , het gefchreeuw van een 

Faauw voor haar gehoor onver- 

draaglyk; enhetis daarom, dat men 

in den omtrek dierplaatzen, alwaar 

men deze fchitterende vogels aan 

treft, geeneAdders of Slangen vind. 

Vermits nu de zogenoemde Be 

zweerders of Tovenaars zich of 

van kunftgrepen of van natuurly 

ke uitwerkzelen (i 6) hebben we 

(© 28 3 ©) 

ten 

(16) Onze afgericbtfteGochelaars we 

ten zich noch behendig van beiden, 

zelf? dikwils tot verbazing van de fne 

digüe hunner aanfehouwers, te bedienen. 

cette fuppofition, dans les opinions 

dominantes. Vexperience nous ap* 

pr-end cependant, que ces Animaux 

ont bien plus d'averfion pour un [on 

que pour un autre; le cri du Paon 

par exemple, efl infupportable d 

leur oreille ; £? c'efl a caufe de 

cela, qu'aux environs des endroits, 

ou Ton trouve ces fuperbes oifeaux, 

on ne rencontre ni Viperes ni Serpens. 

Et eomme les foidijant Enchan- 

teurs ou Sorciers, ont êté capables 

d'employer des tours d'adreffe ou 

bien des effets naturels (i 6} pour 

effec* 

(16) Nos joueurs de gobtlets les plus a- 

droits favent bien encore employer l'un £f Vau 

tre moyen, au point de remplir d'êtonnement 

les fpeStateurs les plus fubtils.. 

Nn a

en te bedienen om hunne gewaan 

de wonderen uittevoeren, kan het 

ook mogelyk zyn, dat zulk een 

Menfch, den afkeer van zekere to 

nen by den Adder waargenomen, 

en dezelve nagebootst hebbe, en 

dat dit dier daar door verfchrikt, en 

geene wegen ter vlucht open zien 

de , zyne neusgaten tegen of in den 

C © 284 © ) 

grond gedrukt of onder zyn Li 

chaam , zodanig verborgen hebbe, 

dat deze buizen geweigert hebben, 

eenig geluid, 't zy geheel of ge- 

deeltelyk, doortelaten; en op deze 

wyze kunnen de Adders als de O- 

ren geflopt hebbende worden aan 

gemerkt ; en de onderflelling, (17) 

dat de Adder zyne Oren Hopt voor 

(17) Pfalm LVIIl, vers j en 6. 

de 

efecJuer leurs prodiges Juppofés, il 

efl tres pojflble qu'un de ces gens la, 

ayantobfervé quels tons la Vipere a 

le plus en horreur, les aye imité, 

fi? que eet animal en êtant effrayé, 

fi? n''appercevant aucune iflue pour 

f'échapper, aye enfoncè fes Narines 

en terre ou fous terre, ou les aye 

cachêfousfon corps; defacon, que 

cescanaux ne laiffaflentpaffer entie- 

rement ou en partie, aucun fon quel- 

conque; & en cela on peut conflde- 

rer les Viperes eomme s êtant bou- 

ché les oreilles; fi? la fuppofition, 

eomme quoi la Vipere fe bouche kso- 

reilles d la voix de VEnchanteur, 

(1 7) tout eomme les mechans ont 

en averfion les remontrances, fi? 

(17) Pfeaums ;d. Fs. j 6f ö. 

fem-

de ftemrae der bezweerders, even 

als de Godlozen zich afkerig to 

nen voor vermaningen, en hunne 

Oren fchynen geflopt te hebben 

voor de flem der Wet, is dan in 

de letter waarachtig; en de ver- 

gelyking tuffchen het een en an 

der zeer juift. 

Word nu dikwils de hoofdwerk- 

zaamheid der ziel uit de ogen ge 

lezen , dan fchynd my het door 

dringende Slangen- oog eene meer 

dan gemene waakzaamheid en op 

lettenheid uittedrukken. Zoude dit 

Diermiffchien ook om deze reden, 

voorzichtig enlifliggenoemd zyn? 

Dan of de Slangen, even als men 

van meerandere dieren verzekert, 

des nachts en in het duiflere kun 

nen zien, om te gemakkelyker le 

c m 285 © 3 

ven- 

fembknt fêtre louché les oreil» 

les, crainte d'entendre les para 

te s de la Loi, efl veritahle d la 

lettre; fi? la comparaifon entre 

Vun fi? Vautre fe trouve être tres 

jufle. 

Si dom la principale aSlion de 

Vame fe manifeste dans les yeux, 

il me femhle que Voeil percant du 

Serpent exprlme une vigilance & 

une attention plus qu ordinaire. 

Ne feroit ce pas peut être a cau 

fe de cela qu'on aurbit dit de eet 

Animal, qu'il efl prudent &rufé? 

II fera cependant Hen difficile et 

f avoir, fi les Serpens, eomme on 

Vaffure de plufieurs autres ani 

maux, voyent la r.uit fi? d.uis 

Nn 3 Vol-

vendige Schepzelen , die aan de 

zelven tot voedzel kunnen die 

nen, teverraffen, zal moeyelykte 

ontdekken zyn. 

Intuffchen oefend dit oog een 

bewonderenswaardig vermogen o- 

ver Vogels en andere Diertjes, 

welken onder deszeivs bereykko 

men ; zy worden door hetzelve, 

even als door een blikzemftraal ge 

troffen; zy fchynen onbeweeglyk 

te worden, en vergunnen de Slang 

genoegzamentyd, om zetegrypen 

en als een prooy te verfiinden. 

De Slangen langs den grond en 

dikwils door ftekelige plantgewas- 

fen of in zandige plaatzen en holen 

kruipende, hadden tot beveiliging 

der ogen fluitleden nodig, om de 

ze onwaardeerbare werktuigen van 

C © 285 © ) 

het 

Vobscuritè, afin de fiurprendre 

plus aifiement des créatures vivan- 

tes, qui peuvent leur fervir de 

nourriture. 

Maïs il efl fur, que eet oeil ex- 

erce un pouvoir étonnant fur des 

Oifeaux fi? d'autres petits Animaux, 

qui en app'rochent d une cer- 

taine difiance; ils en font atteints 

eomme Sun coup de foudre; ils 

femblent être devenus immobiles, fi? 

laiffent au Serpent ajfez de temps 

pour les faiftr fi? les dévorer 

eomme fa proye. 

Les Serpens rampans h terre fi? 

fouvent au travers de ronces fi? 

d'épines, ou dans des endroits fa- 

blonneux fi? dans des cavernes, ont 

befoin de paupieres afin de pré- 

ferver leurs Teux, crainte que ces 

orga-

het gezicht, voor de fcherpe dee- 

len der planten, vallende of Hui. 

vende zandkorrels en andere bele 

digende omftandigheden van dien 

aart, te ' beveiligen. De goede 

Voorzienigheid, die alles vooraf 

befchouwt, heeft ook in die op 

zicht voor deze dieren gezorgd. 

Dat de Tanden der Slangen naar 

binnen overgebogen zyn , is eene 

byzonderheid, waar door de tallo 

ze bewyzen voor eene nimmer fei 

lende Macht kunnen vermeerderd 

worden: immers deze gedaante en 

plaatzing der Tanden laten hetinge- 

zogen wordende aas zonder eenige 

belemmering los,en beletten teffens 

deterugkruiping; en dit zoude niet 

kunnen gebeuren, ingeval dezelven 

in eene tegengeftelde houding of 

rechtftandig gekaft waren. De- 

organes precieux de la vue, nefus* 

[ent endommagés par les parties pi" 

quant es des plant es, par la chute des 

grams de fable , par la poujfiere, 

ou par Sautr.es pareilles chofes 

nuifihles. Lahonne Providence, qui 

prevoit tout, a même en ceci eu 

foin de ces animaux. 

La courhure en dedans des Dents 

des Viperes efl une particularité, 

qui ajoute encore aux preuves in* 

nomhraUes en faveur d'une Puijfance 

hfaillihle: car cette figure £? eet* 

te fituation laiffent échapper fans 

le moindre empe'chement la proye 

faifie, & ïempèchent en même temps 

de retrograder; ceci ne fauroit 

avoir Urn fi elles êtoient encbaffées 

dans une direclion contraire, ou 

bien perpendiculaire. 

Ces

Deze Tanden hebben met die der 

Viflchen gemeen, dat ze geenge- 

fchiktheid hebben om de fpyze te 

vermalen;zy dienen in dit opzicht 

alleen maar als haken. Ingeval men 

nu wil, dat het eigenaartig en on- 

derfcheidend kenmerk der Tanden, 

het vermalend vermogen der fpy 

ze zy, laten wy dan deze werktui 

gen de naam van kaakhaken ge 

ven. Intuffchen kunnen ze met 

deze kaakhaken gevoelig byten, en 

de Schepper der Natuur heeft de 

ze werktuigen voor myne onder 

werpen ook als wapenen veror 

dend , voor welken veele ander 

zins machtiger dieren fchrikken. 

Andere levendige fchepzelen heb 

ben andere middelen, om zich te 

gen vyandelyke aanvallen te ver 

C © 288 © } 

de 

ed Dents ont ceci ie commiin a- 

vec celles des Póiflbns, quelles ne 

font pas dispofées pour moudre les 

alimens; elles fervent a eet égard 

fimplement en guife de crochets. Or 

fi Pon pretend que le caraclére 

propre & diflinclif des dents con- 

fiste dans la faculté de moudre les 

alimens , nous donnerons d ces 

inflrumens le nom de crochets ma- 

xillaires. En attendant ils peuvent 

mor dre au vif avec ces crochets 

maxillaires : & V Auteur de la 

Nature a donnè aux Animaux dont 

je f ais ici la defcription, ces inflru 

mens pour leur fervir de defences 

propres a effrayer $ autres Anu 

maux, qui au refle leur font tres 

fuperieurs en force. D'autres crê- 

atures vivantes pojfédent d? autres 

moyens

dedigen of die te ontvluchten. Men 

weet dat de tanden van fommige 

dieren tot verfchillende werktuigen 

bearbeyd, of tot andere gebruiken 

voor den menfch dienflbaar ge 

maakt worden. Maar wie zal de 

flachtanden der Adders > deze ge- 

vaarlyke wapenen! naar de dood 

dezer dieren nog voor nuttig dur 

ven keuren ? Evenwel word en- 

ze door eenige Noord Americaan- 

fche volkeren, by wien de no 

dige werktuigen van yzer ontbre 

ken , gereynigt en tot Lancetten om 

adertelaten gebruikt.(i8) 

De gefplete flange tong fchynt 

(18) KALM reyzen. 

wei- 

moyens pour fe defendre contre les 

attaques de leurs ennemis, ou pour 

leur echapper. Perfonne nUgmre 

qu'on travaille les dents de certains 

animaux, afin de pouvoir s' enfervir 

eomme d' inflrumens, ou bien que les 

hommes les approprient d diferens 

ufages. Mais qui oferoit apres la mort 

des Viperes confeiller encore d' emplo- 

yer leurs dents canines, ces def en- 

cesfi dangereufes ? De certaines na- 

tions cependant de VAmerique fep- 

tentrionale, qui font privées des in- 

ftrumens de fer les plus néeefaires, 

nettoyentces dents & s" en fervent en 

guife de lancettespourfaigner. (18) 

La langue fendue du ferpent ne 

(18) Foyages de.KALM, 

Oo 

paroit

weynig tot de vorming van het ge 

luit mede te werken; de fpraak 

dezer dieren gelykt meer naar een 

geblaas dan naar een ftem; men 

heeft het de naam van fyfelen ge 

geven. 09) 

Deze tong beftaat uit twee plat 

achtige lichamen, die ieder ineen 

fpits. uitlopen; zy heeft het vermo 

gen om zich een tamelyke lengte 

buitenden bek tekunnen uitrekken, 

en zich zeer gezwind gints en her 

waarts te bewegen. Waarfchynlyk 

C © 290 © ) 

heeft deze beweging aanleyding ge 

geven tot de dwaling, (20) even 

als 

(19) Lucanus noemd die geluid Stri- 

dere. 

(20) Men oordeeld meer malen kwa- 

lyk om dat men de vergelyking kwalyk 

maakt, 

paroit pas contribuer beaucoup 

dlaformation du Jonkie langa 

ge de ces animaux rejfemble plus d 

un fouffle qiih une voix; ausfi Pa- 

t-on nommè fifflement. (19) 

Cette langue efl formée de deux 

corps applattis, qu; fe terminent cha- 

cun en une pointe; elle a la facultè 

de pouvoir s'êlancer afjez loin hors 

de la gueule ,&defe mouvoir avec 

beaucoup de rapiditè de coté fi? 

d''autre. VraifemMablement que ce 

mouvement aura donnè lieu au fen- 

timent erronê, (20) fcavoir que ces 

ani- 

LUCAIN appelle ce Jon ftridere. 

(20) Onjuge Jouvent mald cauje qu on 

compare mal, £P Vonjorme des opinions er- 

ronées

als of deze dieren hunne tongen kon 

den fcherpen, omdat men dezelve 

vergeleken heeft met de beweging 

die by het aanwetten en fcherpen 

van mesfen plaats heeft,in welke oef- 

fening byzonder de oude dienaars 

van het i\ltaar,die dagelyks zo veele 

beesten ten offeraangebracht,opent- 

lyk moefcen flachten, ontwyfel baai- 

buiten gewoon afgericht zullen zyn 

geweeft;en uithoofdederfchynba. 

re overeenkom ft, dicmcntusfcb.cn 

het een en ander opmerkte, zal 

de onderflclüng zyn geboren, dat 

de 

maakt, cn mm vormt den verkeerde 

denkbeelden, wanneer men de fom der 

vergelyking niet goed opteld of aftrekt; 

Wy dwalen vaak in deze twee enigde be 

ginzelen der rekenkunde. 

! 

animaux peuvent aiguifer leur 

langue, par ce quon Pa comparê 

au mouvement quon fait hrsqu&n 

paffe ou quon aiguife des Coute- 

aux: les Miniflres de Pautel, qui 

étoient obligés de tuer tous ks 

jours aux yeux de tout le monde 

tant de bêtes quon venoit offrir 

en holocaufe, devoient être fans 

doute tres adroits d eet exercice; 

& la conformité apparente qu'on 

appercevoit entre l'un £? tam 

tre, aura fait naitre la fuppofi 

tion, que les Serpens s'aiguifoient 

par- 

ronêes lors qu'on n'additionne ou qu' on 

ne fouflrait pas bien la fomme de compa» 

raifon; nous errons frequemment dans ces 

deux principes de l'arithnetiqut. 

00 2

de Slangen ook door die beweging 

de tong fcherpen ( 21), ten eynde 

daar mede zekerder en dieper te 

kunnen kwetzen; want men ge 

c m w m) 

loof. 

(21) De Koninglyke en gewyde Dichter 

(a) maakt van dit volksbegrip een dicht- 

kundig gebruik. ZOPHAR heeft zichver- 

moedelyk infchikkelykheidshalven naar 

dit heerfchende denkbeeld gedragen, 

wanneer hy van de huichelaars zege, 

dat de tonge der Slange hen dooden zou 

de (b). Daartegen heeft de Spreukfchry- 

ver(c),dePrediker (d;,en AMOS den Voor 

zegger (e) zich natuurkundiger uitge- 

drukt, wanneer zy dat geene waardoor 

de Slangen of Adders beledigen, geen- 

zins pieken, nviar u.itdrukkelyk byten 

noemen. 

(a) PSALM 140 vs. 4. (b) JOB Hoofdft. 

20 vs. 16". (c) Hoofdft. 23 vs. 32. (d) 

Hoofdft. 5 o vs. 8 en 11. (e) Hoofdft. 9 

vs. 3 

pareillement la langue par le ma* 

yen de ce mouvement (2i~) , afin- 

de pouvoir par fon moyen blejfer 

plus fur ement fi? plus profonde- 

ment; 

(21) Le Poëte royal facrê (a) em 

ployé ce prejugé vulgaire a un ufage pocti- 

que, ZOPHAR s'eft conformé vraifemblable- 

ment par compldifancc d cette opinion reg- 

nar.te, lorsqu' il dit des bypocrites , que 

la langue du ferpent les tuera (b~). -dü 

contraire Vauteur du livre des Proverbes, 

(c) VEcclefiaste, (d) &f le Propbete AMOS 

C e 

) fe f ont 

exprimês plus pbyfiquement, 

lorsqu ils appellent l'attion, par laquelle 

les ferpens ou les viperes blejfent , mille- 

ment piquer, mais exprejfement naor- 

dre. 

O) PSEAÜME 140 vs. 4. (£>) JOB Cb. 

20 w. 16. (O Cb. 2 

3 vs 

> 3 2 

- (

loofde dat de tong de wonden 

toebracht en het venyn mededeel 

de. Dan daar is er ook welken 

zich niet vergenoegen , om de 

Slang met de tong even als deByen 

met heür Angel te laten Heken; en 

noch anderen brengen tweehoof 

dige Slangen op het toneel (22), 

waar van men het eenenaar wille 

keur als de ftaart kan aanmerken, 

en beyde deze koppen zouden ook 

zulke tongen niet ontbreken. Dan 

C © 293 © ) 

kun- 

(22)Amphisbenaezyn geen Slangen die 

in der daad twee Koppen hebben, rmar 

men kan op eenige afïland, vermits de 

fchynbaregelykvormigheid van deze bey 

de uiterften, het eene van het andere lid 

niet gemakkelyk onderfcheiden. 

ment , car cn croyoit que la tan* 

gue faifoit la blejjure 6? commu* 

niquóit le venin. II y a en outre 

des perfonnes qui ne fe contentent 

pas de faire piquer le Serpent avec fa 

langue tout eomme les Abeilles avec 

leur aiguillon, mais qui pro duif ent 

encore Jur la fcene des Serpens d 

deuxtêtes (22), dont on efl mal' 

tre de conftderer Vune eomme la 

queue; fif felon eux ces deux tê~ 

tes auroient aujfl de pareilles lan-> 

gws. 

(22) Les Amphibenes ne font pas des Ser* 

pens qui ont effeftivement deux têtes, maisi 

quelque distance, vu la conformitê apparente 

de ces deux extremités, on ne fauroit facik. 

ment dütinguer l'un de ces membres ée 

Vautre. 

Oo 3

kundige Natuuronderzoekers we 

ten beter, en laten aanfpelendc ver 

nuften het ydele vermaak over, 

om het onveranderlyk ontwerp der 

Schepping naar eygene zinnelyk- 

beid uittebreiden; het luit hun 

Eiet , ingebeelde werelden te 

vormen. 

c © 294 m) 

Het is niet onwaarfchynlyk of 

deze tong is-, even als die der Hage- 

diffen » dienübaar om gekorvene 

diertjes te verfchalken en te vangen; 

immers men heeft meermalen 

Vliegen , Mieren en zoortgelyke 

Schepzelen in de magen der Slan 

gen gevonden. 

De Natuur heeft een meer dan 

gemeene voorzorg gehad, om dit 

tedere lid voor alle kwetzing en 

verminking te beveiligen waar aan 

bet 

gues. Mais de fgavans Naturalistes 

font perfuades du contraire, ê? 

laijfent aux genies enjoués le vain 

plaifir d'étendre felon leur caprice 

le plan invariable de la crèation; 

il n aiment pas d produire des mon- 

des imaginaires. 

Cette langue, tout eomme celle 

des lezards, fert vraifemblablement 

a at traper 6? a prendre des in fee» 

tes; car on a fouvent trouvé dans 

T estomac des ferpens, desmouches, 

des fourmis ê? a" autres creatures 

femhlables. 

La Nature a pris un foin plus 

qu'ordinaire a préferver ce membre 

dèlicat contre touteespece de bleffures 

fif d\%cidens , auxquelles il 

auroit

het anderzins door deipartelingen 

der gevangene dieren, en derzelver 

geweldige pogingen tot ontko 

ming, veekyds zoude bloodgcfteld 

zyn gewceft. Zy heeft hetzelve 

door de luchtbuis of longpyp tus- 

fchen beyde onderkaken gelegen, 

(23) bedekt. Deze buis is zamen- 

gcueid uit kraakbeenige ringen , 

welke door een vlies of huid over 

trokken cn dezervocgen aan een 

gehegt zyn; en flrekt zich van het 

uiterfte eynde der onderlip tot aan 

de long, ter rechter zyde van het 

lichaam leggende, uit: en aldaar 

worden de gchcele ringen door 

halve ringen vervangen , welke 

laatfte ter linker zyde van de long 

aan I 

(23) Zie hier roor Bladz. 40. 

c m ®) 

auróit êté fans cela tres fouvent ex» 

pofé par le fretillement des ani 

maux qui fe trouvent pris & par 

les efforts violens qu' ils font pour 

s'échapper. Elle T a couverte par 

la trachée artere fituée entre les 

deux machoires inferieures (23). 

Ce canal efl compofê d'anneaux car- 

tilagineux cnveloppés ff une mem» 

«fe... 

brane ou d'une peau qui les joint 

enfemble, & qui s''étend de Pex- 

tremitè de la levre inferieure jus- 

quau poumon, placé au cotê droit 

du corps; h eet endroit ld les 

demi-anneaux prennent la place des 

anneaux entiers; ceux la font atta 

chés a gauche du poumon h fes menu 

hranes, tout eomme les anneaux 

entiers 

(23) Voyez ci desfus Page 40.

aan derzelver vliezen, even als de 

eerden , wederzyds aan de kaken 

in den bek zyn vaftgehecht; hier 

door word de opfchuiving naar bin 

nen , en de toedrukking en ver 

flikking voorgekomen, welke zo 

dikwils ten kofte van het leven der 

Slangen gebeuren zouden, als een 

gevangen dier het keelgat en flok- 

darm, zo als dikwils gefchied, niet 

alleen vulde, maar zodanig verba 

zende deedt zwellen (24), dat 

lichtelyk een minder weerliandbie- 

dende longpyp zoude kunnen 

worden toegedrukt en geen adem 

haling gedogen, welke nu altoos 

on- 

(24) Zie dusdanig een uitgerekte keel 

en flokdarm afgebeeld by Seba Th:f. 

Tab XXII Deel 2. 

entiers le font, de chaque cotê de la 

gueule aux machoires; ce qui em- 

péche que la trachée ar tere ne foit 

poujfée en dedans & ne foit com- 

primée, d' ou refulteroit Tétouffe- 

ment, qui priveroit les Serpens de 

la vie auffi fouvent que quelque 

animal pris rempliroit non feule 

ment le gozier&Toefophage, mais le 

gonfleroit fi prodigieufement (24)» 

qu une trachée artere, quiofriroit 

moins de refistance, fe trouveroit 

comprimée par la facilement aupoint 

d'empecher ainfi entier ement la refpi. 

ration, qui actuellement va tou 

jours fon train fans nulle interrup- 

(24) Voyez la figure d'un gozier 

tion 9 

d'un oejoph::ge fi confiderablement etendus, 

dans Seba Thef. Tab. XXII. Vol. 2.

% 

onverhinderd gefchied , vermits 

de onderkaken, naar onder be- 

weegbaar, altoos volkomen mees 

ter blyven om de opening der 

longpyp aan het uiterfte der lip 

opwaarts gericht zonder belem 

mering de vrye in en uitademing 

te laten verrichten. Deze longpyp 

heeft geen klepje om de lucht 

aftefluiten, dan daar tegen heeft 

ze het vermogen om door een 

foort van ringfpier de opening 

toetetrekken ; waar door ook 

teffens belet word dat het wa 

ter, wanneer de Slangen zwem 

men , in de long kan doordrin 

gen, want de neusgaten hebben 

geen gemeenfchap met dit inge 

wand. 

De long, die netsgewys is za- 

men- 

tion, d r 

autant que ks machoires 

inferieures, qui f e meuvent vers 

lebas, confervent toujours une en- 

tiere liberté pour que Vinfpiratim 

& Pexfpiration puiffent fe faire 

librement S fans gêne par la glot- 

te ou V ouverture de la trachée ar- 

tere, qui est dirigée vers le haut 

d Textremité de la levre. Cette tra 

chée artere na point d'épiglotte 

pour contenir Fair, mais a ren 

contre elk a lafaculté de rejferrer 

la glotte par le moyen d'une espéce 

de mmcle orbiculaire ; ce qui em- 

péche en même tems que Veau ne 

penétre dans les poumons, lorsque 

les Serpens na gent, car les nar mes 

n ont aucune communication avec 

ce vifcere. 

Le poumon, qui est iïune fub- 

P P Jlance.

mengefteld, heeft veele aderen 

en flagaderen, dan geene kwab 

ben, en fchynd alleen maar een 

verlenging van de luchtbuis te 

zyn; onder dezelve is het hart en 

de lever gelegen. 

De flokdarm beftaat uit een en 

kel vliezige buis, die in een Slang 

van twee voeten langte, meer dan 

acht duimen uitgeftrektheid heeft, 

en in den omtrek zeer rekbaar is ,* 

dezelve begint waar het keelgat 

eindigt, en ftrekt zich ter linker 

zyde van het lichaam langs de 

long het hart en de lever, welke 

byna vier duim lang is, tot daar 

ze door het begin der maag ver 

vangen word, uit. 

De maag is in een Slang van de 

bovenbepaalde grootte om de twee 

c © 293 m > 

dui- 

flance reticulaire, a beaucoup de 

veines fi? d' ar ter es, mais pc int de 

lobes, fi? paroit ri être qii un pro» 

longement de la trachée ar tere; 

le coeur fi? le foye font fituês fous 

ce vifcere. 

V oefophage confiste jimplement 

en un conduit membraneux, qui 

dans un Serpent de deux pieds de 

long, a plus de huit pouces d' éten- 

due, fi? s' èlargit facilement dans 

fa circonference; il commence d 

Pextremité du gojier, fi? s'étend 

au cotê gauche du corps tout du 

long du poumon, du coeur fi? du 

I foyei dui a presque quatre pouces 

de longueur, jusque la oU il fe ter- 

mine a V entree de l''estomac. 

V estomac d'un Serpent de la 

grandeur ci desfus mentionnée a 

en-

duimen lang, en heeft drie vierde 

van een duim middellyns, de ge 

daante is kegelvormig, naar achte 

ren puntig aflopende, en meteen 

opening eindigende, waardoor 

de grove affcheydzelen in het ge- 

darmte worden ontlast, terwyl de 

fynere en voedzame deeltjes door 

daar toe gefchikte mondjes op- 

geflurpt, wyders door het gehele 

lichaam verfpreid, en overeen 

komstig ieder lid gewyzigt wor 

den. 

De maag (25) word gevormd 

door twee op een vast gehechte 

dikke vliezen, die, evenredig aan 

C © 299 © 

den 

(25) De maag der Slangen huisvest lan 

ge dunne wormen, zie boven bladz. 239. 

cnviron deux pouces de longueur fur 

trois quarts de pouce de diamétre; 

faforme resfemble a celle d'un cone, 

quife retrécit en pointe vers fa par- 

\ tic posterieure, g? fe termine par 

une ouverture, par oh les gros ex- 

crémens s' èvacuent dans le canal in- 

testinal, tandis que les particules 

fubtiles & nutriiives abforbées par 

de petits orifices destinès a cela, font 

distribue'es enfuite par tout le corps 

den omtrek, meer dan de helft 

minder rekbaar zyn dan den flok- 

darm. De vloeyftof die zich in 

deze maag bevind, ontbind het 

aas langzaam, doch alle vede 

ren , haair en beenders, worden 

wederom uitgefpogen. 

Wanneer het ingeflokte dier gro 

ter is dan de maag op eenmaal be 

vatten kan, gelyk dit zeer dikwils 

gebeurt, blyft het overige deel in 

den flokdarm, ter tyd de ruimte van 

de maag nieuwe aanvulling toe 

laat. De roofdieren kunnen in het 

algemeen, by gebrek van nieuwe 

prooilanger dan andere dieren vas 

ten, en om my dezerwyze uitte- 

drukken, op hun vet teren; by 

zonder heeft dat by de Slangen 

plaats, welken niet alleen ge 

C © 300 © ) 

du 

id la circonference de ce vifce- 

re prêtent plus de la moitié 

moins que Foefophage. Le fluïde 

contenu dans eet estomac, disfout 

la proye lentement, mais il re-' 

jette toutes les plumes, le poil fi? 

les os. 

Lorsque f animal avalé efl plus 

grand que ce que F estomac peut 

contenir en une fois, eomme celd 

arrivé tres fouvent, le reste fe 

trouve alors logé dans F oefophage, 

jusqua ce que le vuide formè dans 

F estomac fe trouve rempli de nou 

veau. Les animaux voraces peu 

vent en géneral jeuner plus long- 

tems que d' autres, quand la proye 

leur manque, fi? peuvent, fifofe 

ni exprimer ainfi, vivre de leur 

propre fond; ceci a lieu fur tout 

parmi

durende de gehele winter, maar 

zelvs in de zomer, wanneer ze 

hare vryheid misfen, drie of 

vier maanden , zonder nieuw 

voedzel te nemen, kunnen le 

ven. 

Het alvlees is ter rechter zy 

de boven, en de galblaas onder 

de maag geplaatst. Even bene 

den de maag volgen onmiddelyk 

twee tefkuli Q26) met hunne e- 

pididymes; die aan de rechter zyde 

C © 301 © ) 

legt | 

(20) Eladz. 1:3 dezer Verhandeling 

ge fchreef ik dat deze delen by het 

mannetje van buiten zichtbaar waren , 

d:in nader onderzoek heeft myn feil 

ontdekt. Ik vermoede, dat het geen 

ik voor dezelven heb aangezien, de 

fwelling derfpermaticque vaten, die daar 

ter plaatze gevonden worden, zal zyn 

geweest. 

parmi les Serpens, qui peuvent vi* 

vre trois ou quatre mois fans prert- 

dre de nouvelle nourriture, non 

feulement durant Vhyver, maïs 

ausfi pendant Pété, en cas qu'on 

les aye privés de leur liberté. 

Le pancreas efl fitué d droit'e 

au dejfus de Vestomac, & la ve 

ficule du fiel au dejfous. Tant 

foit peu plus bas que Vestomac, fe 

trouvent imme dia f ement les deu'x 

testkules (26) avec leurs epid:»- 

dy. 

C 2< 

5) J'ai ecrit d la page 123 de ce 

Memoire,que cbez le male ces partus s'ap. 

percevoient au debors, mais un cxameiï 

plus exadt m' a fait connoitre mon er 

reur.- Je foupconne- que ce que j' ai pris 

pour elles , aura êté le gonflement des vaisi 

feaux fpermatiques, qu'on trouve d ceV 

endroit ld.

legt iets meer opwaards dan die aan 

de linker kant; deze zyn overeen 

komftig het lichaam langwerpig 

van gedaante; uit ieder derzel- 

ve loopt een zaadleider tot aan 

twee vaten, die by het begin 

der ftaart, alwaar de ingewan 

den allen eindigen, gehecht zyn 

aan de binnen zyden der teelle 

den , waarvan de man zo wel 

als het wyf met een dubbeltal 

voorzien zyn (27), en deze 

byzonderheid wierd in dit dun 

ne en lange Schepfel vereifcht. 

c © 3os m) 

Het 

(27) CHARAS heeft ons eene afbeel 

ding van deze leden, ais ook van de 

ingewanden eener Adder gegeven: zie 

zyne Nouvelles experiences fur la Vipere, 

estamp. 1, 2 £? 3. 

dymes; celui du coté droit efl fl- 

tué un peu plus vers le haut que 

celui du coté gauche; ceux ci font 

tout eomme le corps d'une figure 

oblongue; de chaquun d' eux part 

un conduit referent, qui aboutit d 

deux vaijfeaux , qui font attachés 

au commencement de la queue, ld 

011 tous les vifceres fe terminent, 

au coté interne des membres geni- 

taux, dont le male auflfi bien que la 

femelle font doublementfournis (27), 

Êf il faïïoit abfolument que cette 

particularitê eut lieu dans eet ani 

mal 

(27) CHARAS nous a donnê une figure 

de ces membres de même que des vifceres 

d'une Vipere. Voyez fes nouvelles expe 

riences fur la Vipere, planches j, 2 

& 3.

Het midden van de buik word 

door de ingewanden vervuld , 

en des bleev er voor de eyer- 

ftokken alleen de beiden zyden 

over, en deze moesten beiden 

bevrucht worden. 

Onder myne Lezers zullen waar- 

fchynlyk de zulken niet ontbre 

ken, die opgemerkt hebben dat de 

maag der Slangen gemaakt is om 

dierlyke wezens te verteren; of dat 

het eigenaartig voedzel dezer die 

ren vlees is; en vermits nu geen 

vlees zonder vernieling van leven 

dige Schepzelen kan bekomen 

worden, zal veel licht een be 

krompen en angstvallig denker vra 

gen, of men dan aan de Dieren, 

voor den val der menfehen, de ; 

onftervlykheid weigeren, en het 

C 0 3Q3 © ) 

kwaad 

mal oblong ejfilè. Le milieu 

du ventre efl rempli par les vifce- 

res, deforte qu'il ne refloit pour 

les ovaires que les deux cafés, & 

encore devoient ils être impregnés 

tous les deux. 

Sur ement que parmi mes Lecleurs 

il x' en trouvera qui auront remar- 

quê que ï estomac des Serpens est 

conformê de fagon d pouvoir dige- 

rer des animaux; ou ce qui revi- 

ent au même, que la nourriture pro- 

pre de ces rept Hes est de la chair; 

or puisque celle ci ne s' acquiert que 

par la destruclion d'êtres vivans, 

un penfeur bomé £? fcrupuleux de- 

mander a fans doute, fi P on n'ac- 

cordera pas aux Animaux V immor- 

talitê, avant la chute de V hom- 

me? & s"il faudra fuppofer qüe 

• la

kwaad des doods voor dien tyd • 

onderftellen mag op dezen aardbol 

geheerfcht te hebben? Niemand 

duide het my ten kwaden, dat ik 

alle dieren van den beginnen af 

aan ftervlyk keure. Immers een 

van beiden moet waarachtig zyn, 

of dat er een gehele herfchep- 

ping na den val heeft plaats ge 

had, niet alleen met betrekking 

tot het in en uitwendig geitel, 

maar in het byzonder ook tot 

het vernuft der dieren, of dezel 

ven zyn toen even zo wel als 

nu geftorven. Nu van het eer- 

fte vind men geen enkel bewys in 

de gehele gefchiedrolle waar in 

de merkwaardigfte gebeurtenisfen 

naar den val nauwkeurig aangete- 

kent zyn, en dierhalyen moet 

C © 304 © ) 

het 

la mort alt deja, avant ce tems 

la, exercé fon empire fur cette ter- 

re? Qu'il me foit permis de pofer 

pour fur que des le commencement 

du monde, tous les animaux ont êté 

fujets a la mort. Car Vun des 

deux dolt être ver'ilalle, ou qu' une 

metamorphofe totale ait eu lieu 

apres la cbute, non feulement eu 

égard d la flruclure inferieure ê? 

exterieure, mais ausfi relative 

ment d l''instinB des animaux: ou 

bien qti alors ils ayent êté mortels 

eomme a préfent. U on ne trouve 

tiulle part dans l'histoire oh les 

événemens les plus remarquables 

arrivés après la chute font anno- 

tés, la moindre preuve de ce pre 

mier fentiment; par confequent le 

dernier doit être vrai. Mais en 

i cas

het laatste waar zyn. Is men ech 

ter voor dit bewys onvatbaar, of 

twyfeld men of zodanig een her- 

fchepping in dit geval wel vol 

trekt noodzaakiyk was; eenige 

weinige opmerkingen zullen tot 

overtuiging dezer twyfelaars ver- 

ftrekken. Alle verdedigende en 

aanvallende wapenen, waarin zo 

middagklaar des Scheppers wys 

heid en goedheid word ontdekt, 

waren voor de dieren geheel nut 

teloos geweest. De Leeuw en 

het Luipaard zouden ftroo en gras, 

de Crocodil en Haay Zeelies, de 

Arend en de Gier graan en krui 

den hebben moeten eten, waar 

toe echter thans hunne magen 

ten eenenmaal ongefchikt worden 

bevonden. Veele vogelen zou 

C © 305 © ) 

den 

cas qu'on ne puisfe falfif cette 

preuve, eu qu'on doute fi une pa- 

reille métamorphofe de bien êté ab» 

folument nécesfaire dans cette cir» 

conjlance; il fuffira de quelques peu 

de refiexions pour convaincre ces 

fceptiques. Toutes les armes offien- 

fives 6? dëfenfives, dans les quelles 

on découvre fi clair ement Ufages» 

ft & la bonté du Crêateur, au- 

roient été abfolument inutiles aux 

•animaux. Le Lion &> le Léopard 

auroient du manger de la paille 

& de Vherbe, le Cr 0 co dik g? h 

Rêquinde l'Alguemarine, l' Aigle 

& k Vautour du grain & des 

herbages; d quoi cependant Pon voit 

que prefentement leurs estomacs ne 

font point du tout propres. Plu» 

fieurs oifeaux, slis n'avoient pas 

Q q eu

den zonder andere bekken, en een 

Miereter by voorbeeld zonder een 

andere tong, by gebrek van voed 

zel , nu uit wurmen en mieren al 

leen beftaande, van honger heb 

ben moeten fterven, of van de 

lucht hebben moeten leven; tot 

welkers vertering deze dieren 

geen magen nodig hadden ; en 

wat is zekerder, dan dat de Schep 

per niets overtollig gewrocht 

heeft ? Maar ook de kring des 

verftands, de vermogens van de 

dierlyke ziel, moesten by eenige 

dieren in engerepalen befloten, en 

C m 306- © } 

andere met te voren ontberende 

kunstdriften zyn begaaft gewor 

den; het zy dat deze nu dienen, 

om andere dieren te vangen of te 

ontwyken. Een Spin zoude het 

ver 

en/ $ autres hees, «5? le Tamanolr 

ou la Tamandua, par exemple, qui 

ne fe nourrit que de vers fi? de 

fourmis, sil ri avoit pas eu une 

autre forte de langue, auroient 

faute d'alimens dü mourir defaim 

ou vivre de Vair, pour la diges. 

tion duquel ces animaux ri avoient 

pas befoin d'estomac; car qu'y 

a-t-il de plus fur fmon que le Crê 

ateur ria rien créé de fuperflu? 

Mais qui plus est, les hornes de 

1' entendement, les facultês de P a- 

me animale, auroient dü être con- 

tenus chez de certains animaux 

dans de hornes plus étroites, d' au 

tres auroient dii être doués de pas- 

fions facJices, qui leur manquoient 

auparavant; foit que t celles ci fer 

vent aEtuellement a atraper ou d 

evi-

vermogen om een net te fpan- 

nen, en dus ook het werktuiglyk 

geitel om de daartoe nodige dra 

den te vervaardigen, moeten ont 

broken hebben, en de Miereu- 

Leeuw geen trechter van zand of 

aarde hebben kunnen maken, of 

andere diertjes, die nu derzelver 

prooi worden, zouden meer voor- 

zigtigheid of kennis moeten ge 

had hebben, om zich door deze 

middelen niet te laten vangen; 

trouwens dan zouden ze geene 

lagen of verfchalking van eenige 

vyanden te vrezen hebben gehad. 

Laat ik hier alleen nog by voegen, 

dat de veelvuldige voortteling van 

elk dierfoort, welke nu volftrekt 

nodig is om voedzel aan veel 

vuldige andere dieren te verfchaf- 

c m 307 © 3 

fen, 

eviter d'autres animaux. Une 

Araignée ri auroit pas eu lafaeulté 

d'ourdir une toile, ni par confé- 

quent V organe requis pour prêpa» 

rer ks fis nécesfaires a cela; 

le Fourmileon ri auroit fu faire un 

entonnoir de fobie ou de ter re; ou 

les autres petits animaux, qui lui 

fervent a&uellement de proye, au 

roient dü posfeder plus de pruden- 

ce & £' intelligence pour ne pas fe 

laisfer atraper par ces moyens 

ld; alors en tout cas ils ri auroient 

eu d craindre ni ks embuches ni 

les rufes d'aucun ennemi. Ajou- 

tons uniquement encore, que la mul- 

tiplication de chaque espece d'ani 

maux, quia prefent est abfolument 

nécesfaires pour fournir de la nour- 

riture d un grand nombre d'au- 

Q q 2 tres

fen, zoude of ontelbaar minder 

moeten geweest of een ballast dei- 

aarde geworden zyn. En waar doch 

worden wy onderricht, dat de die 

ren , de Slang zelvs niet uitge 

zonden , om de overtreding der 

menfchen het fterven onderwor 

pen zyn gemaakt? of zoude de 

Tortel en het Lam een prooi der 

onverbiddelyke dood geworden 

zyn, om dat een kruipend dier, 

door een afgevallen Engel mis 

bruikt was ? neen voorzeker. Het 

fterven der dieren heeft geen be 

trekking tot de zedelyke werreld, 

en kan overzulks als geen wezent- 

hyk kwaad, of een vergelding voor 

kwaad aangemerkt worden. De 

lichamelyke onftervlykheid was 

alleen aan het pronkbeeld der 

C © 308 © 3 

Schep- 

tres animaux , auroit du être infinï- 

ment moindre, ou Jeroit devenu un 

fardeau a la terre. Mais encore 

oh apprenons nous que les-animaux , 

fans même en excepter le Serpent, 

ont êtê ajfujettis a la mort, pour 

les péchés des hommes? la Tourte- 

relle fi? l' Agneau feroient ils de- 

venus la proye dn tripas, d cau 

fe qtfun Ange dêchu auroit abufê 

d'un reptile? affurement pas. La 

mort des animaux ria nulle rela- 

tion avec le monde mor al, fi? ne 

f auroit par confequent être envifa- 

gé ni eomme un mal rèel, ni eom 

me une retrïbutim pour le mal. 

L' immortalité du corps êtoit une 

gratification faite uniquement d la 

plus parfaite des Créatures qui 

habitent cette terre, fous conditi 

ën

Schepzelen ,*die deze aarde bewo 

nen, onder voorwaarden van ge 

hoorzaamheid gefchonken. Jamaar 

zoude ook wel het eerde paar men- 

fchen- eenig denkbeeld van de ge 

dreigde drafvloek, " gy zult den 

Dood derven, " hebben kunnen 

vormen? ingeval dezelven niet da- 

gelyks het derven van dieren ge 

zien hadden; immers wy oordelen 

alleen door vergelyking. Een le 

niging van de verflindende aart 

der roofdieren fchynd echter met 

betrekking tot den menfch, voor 

deszelvs val plaats gehad te heb 

ben; dan deze neiging, het zy uit 

vrees of afkeer geboren, is onge 

lukkig veraart, en deze en andere 

oorfpronkelyke voorrechten dei- 

gevallene menfchen zyn verzon- 

digten verbeurt verklaard. Wy ] 

C © 309 © 3 

on obeijfance. Ausfi nos premiers 

Parens auroient ils pu fe former 

une idêe de la maledicfion dont 

ils étoient menacés, " tu mourras 

„ de mort ", fi journellement ils 

ri avoient pas vu mourir des ani 

maux? car eest feulement en com 

parant que nous jugeons. Le 

naturel devsrant des animaux de 

proye etoit cependant bien pius 

doux envers Vhomme avant fa 

chute; mais ce penchant produit 

par la crainte ou par V' averfioW, 

efl malheureufement dégénéré; ce 

privilege ci, de même que d'autres 

privileges originels de Vhomme 

déchu, ont êté per dus par le pê 

ché. 

Qq3 

Nous

Wy hebben hier mede de uit 

en inwendige delen der Slangen, 

en byzonder van de drie hierland- 

fche foorten getracht meer alge 

meen kenbaar te maken. De God 

heid zelve is voor onze ogen on 

zichtbaar, dan zy word voor een 

ontbolfterde ziel boven alle tegen- 

bedenking kennelyk, uit de be- 

fchouwing der vernuftige zamen- 

ftelling der dieren., welke nooit 

feilt, by het nauwkeurigfte onder 

zoek, altoos overeenkomftig de 

behoeftens van ieder byzonder 

fchepzel ingericht, bevonden te 

worden. De Slang is ook in dit 

opzichte een fchakel in de gulde 

keten dier bewyzen, welken door 

'haar vermogen het ongeloovkluifle- 

ren, en de onzichtbare kragtdoen 

C © 310 © ) 

be- 

Nous voici parvenus a la fin 

de ce traité des parties extemes 

& internes des Serpens & parti- 

culierement de ceux de ce pays. 

Nos yeux ne f auroient voir la 

Divinitê, mais il efl incont efl alle 

qu elle fe fait connoitre d tout 

esprit tant-foit-peu cultivé, par la 

contemplation de la flruclure in- 

gênieufe des animaux, la quelle , 

peur peu qu'on Fexamine avec at- 

t ention, fe trouve toujours arran- 

gée conformement aux lefoins de 

chaque créature en particulier. A 

eet égard ci le Serpent efl aujji 

un chainon de la chaine d'or des 

preuves, qui par leur force redui- 

fient l' incredule au fllence, & rem- 

pliffent fouvent fon coeur d'admi- 

ration pour la toute puisfance in- 

vifl-

ewonderen. Of zoude men nog 

mogelyk kunnen achten, dat een 

gevallige zamenloop van eenige 

ftofdelen, zodanig een kop en 

zulke ingewanden heeft kunnen 

voortbrengen, dewelken zo vol 

maakt voor het lichaam der Slan 

gen en overeenkomftig derzelver 

natuur en neigingen gefchikt waren? 

Ik moet by deze befchryving 

van de Slangen en derzelver by- 

zondere leden, nog eenige opmer 

kingen voegen, die tot haren aart 

en neigingen betrekkelyk zyn. 

Dat de meerdere of mindere ver 

nuftige of volkomener werkzaam 

heden van de ziel der dieren, al 

leen van de bewerktuiging der 

lichamen afhangen, blyktook daar 

uit, dat eenfoortige dieren, die 

C© 3" ©3 

on- 

vifible. Car il ri est pasposfible, 

qu 1 

un concours fortuit de quelques 

at omes ale pu produire une pa- 

reille tête fi? de femblables vifce- 

res, fi parfaitement arrangès pour 

le corps des Serpens fi? fi conve- 

nables d leur nature fi? d leur in- 

clination. 

y ajout er ai d la defcription des 

Serpens fi? de leurs different es par- 

ties, quelques rejkxions relatives d 

leur naturel fi? d leur penchant. 

Les aclions plus ou moins fpi- 

rituelles ou parfaites de P ame des 

bêtes, dependent uniquement de leur 

organifation corporelle; la preuve 

en efl, que les animaux de la mê 

me espece, qui ont fans doute la 

même

ontwyfelbaar eenfoortige zielen 

hebben, zelvs niet alleen ten op 

zichte hunner uiterlyke daden , 

maar ook ten opzichte hunner 

geaartheid van malkander verfchil- 

len Cs 8). Om nu van het een tot 

het andere tebefluiten, en tevens 

in acht nemende dat al het ge 

fchapene , 't geen wy meer van 

naby kunnen nafpeuren, niets 

overtolligs bevat, zo onderftel ik 

dat de zielen der dieren, in het 

afgetrokkene befchouwt , allen 

aan malkander gelyk zyn, doch 

cm 312 © ) 

dat dezelven door de verfchillen- 

(28) Zo vind men by voorbeeld ver 

nuftige en domme, goede en kwade 

ïionden enz. 

de 

même [ofte d'ame, different entre 

eux, non[eulément eu égard a leurs 

ablions exterieur es, mais ausfi re 

lativement d leur caraclére (28). 

Afin donc de conclure de Vun d 

F autre, g? en faifant attention 

que toutes les créatures, .qui [ont 

le plus ci notre portée, ne contien- 

nent rien de [uperflu, je [uppo[e 

que les ames des bêtes confiderées 

par abfiraclion, [ont toutes egales 

entf elles, mais que par la con- 

firuclkn & V organi[ation diffe- 

rentes des corps, elles [e trouvent 

modifiées de tant de diverfies fa- 

qons, 

(£8) C'est ainfi par exemple, qu'on 

trouve des Chiens fpirituds £f d' autres qui 

font ftupides; des bons & des mauvais 

Cbiens.

de zamenftelliag en bewerktuiging 

1 gons, qu'il y a d'espéces d' Ani 

der Lichamen op zo veele byzonmaux 

fur cette terre; & c'est 

dere wyzen gewyzigt worden, als 

conformement d cette differente 

'er foorten van Dieren op dezen 

modification, qu'on obferve dans 

aardbol geplaatst zyn; en het -is 

Vexercke de leurs facultès & dans 

overeenkomftig met deze verschil 

leurs inclinations tant de changelende 

wyziging, dat men in de uitoefening 

hunner vermogens, en in 

hunne neigingen, zo veele zichtmens 

remarquables, & q u i 

rent entre eux d VinfinL 

diffhm 

bare en in het oneindige van mal- • 

kan der afwykende veranderingen 

waarneemt 

De gewrochten van het eene 

dierfoort zyn veel kunltiger of be- 

ftendiger dan die van anderen : 

fommige Dieren zyn ftctutmoediff, 

anderen vreesachtig; deze listig 

geene voorzichtig; eenige wreed, 

andere goedaartig; by het eene 

Soort word meerder oplettendheid, 

vlyt 

Les ouvragesd'une espèce d' A- 

nimaux font faits avec beaucoup 

plus d'art S plus folidement qm 

ceux des autres-: de certains Ani 

maux font courageux, d'autres font 

timides; ceux ci font rufés, ceux 

la prudens; les uns font cruels., 

les autres doux; 0n trouve chez 

^ r 

st/te

vlyt en geheugen befpeurt dan by 

anderen. Dan ongeacht deze ver- 

fchei denheden in de geaartheid, 

befpeurt men echter dat tot de be 

trachting der eerfle en gewigtig- 

C © 314-es ) 

fte Natuurwet de neiging van alle ! 

Schepzelen, offchoon op verfchil- 

lende wyze, onwankelbaar en een 

parig werkzaam is : deze wet wierd 

in 'swerreldskindsheid, door den 

Schepper der Natuur , met deze 

woorden, zyt vruchtbaar en ver 

menigvuldigt, het Schepzel inge- 

böezemt, en geen overtreding 

heeft immer ditgebodgefchonden. 

De verordeningen welken hun 

ne betrekking tot de opvoeding 

hébben , offchoon ook mede tot de 

eerfle foort der algemene Natuur 

wetten behorende , dulden reeds 

afwykingen. On- 

une espêce plus d'atféntien, de du 

ligence 6? de memoir e que chez 

Vautre. Mais nonohflantces dif- 

ferences dans le caraclére, on re- 

mar que cependant , que pour rem- 

plir la principale & la plus im 

portante loi de la Nature, le pen- 

chant de toutes les Créatures efl' 

immuahle êf agit de concert, quoi- 

que de maniere differente: cette 

loi fut infpirée d la Créaturepar 

\ le Créateur des le commencement 

j du monde, en ces termes: croisfez 

,. & multipliez; fi? jamais aucune 

transgresfion ne viola cette loi. 

Les ordonnancesrelatives d V edu- 

cation, quoiqu' appartenantalapre 

mière clasfe des loix génerales de 

la Nature, fouffrent de ja qu'on 

s'en departe. 

i Pa-

Onder de Dieren by welken Man 

en Wyf, het zy beftendig, het zy 

voor een tyd, malkander aankle 

ven (29) en trouwe houden, word 

de zorg over de opvoedingen de 

verdediging der jongen verdeeld; 

Vader en Moeder dragen blymoe- 

dig deze lalt te zamen. By fom- 

migen der zulken , welken zich 

willekeurig vermengen, zonder ge- 

paart te blyven, word deze pligt 

van de Moeder alleen, en by ande 

ren van geene der beide Ouders ge- 

vordert (30), en tot deze laatften 

C © 3i5 ©3 

be- 

(29) Ik beoog die zamenleving, 

waar toe de Natuur de geaartheid van 

zommige Dieren infchikkelyk heeft ge 

maakt. 

(30) Het getuigenis van den Heer 

JJüF- 

Parmi les Animaux chez qui le 

Mak fi? la Femelle fint attachés 

fi? fidelles r un d F autre, foit con- 

flamment ,foit parfagerement (29), 

k foin de F éducation fi? de la dé" 

fenfe des petits fe trouve être par- 

tagê; le Pere fi? la Mere portent 

gayement ce fardeau d eux deux. 

Chez de certains, de ceux dont la 

copulation fe fait par choix, fans 

qitils continuent d cohahiter enfemhle, 

on exige que la Mere feule remplisfe 

ce devoir, fi? chez d 1 

autres aucun 

des deuxParens riy eflohligéô)., 

ai e n m e c e t t e 

(29) J' 

Rra fif 

cobabitation, è 

laquelle la Nature a fait enforte que le 

caraclére de certains Animaux fe confou 

mat. 

(30) Le têmoigmge de Mt. de BÜF- 

FOH>

ehoren ook alle de Slangfoorten. 

Immers wanneer de Slang haare 

eijeren op een plaats tot de. uit- 

broeding gefchikt, neder gelegt, 

en den Adder of Hazelworm de 

jongen geworpen heeft, achten 

zy zich wyders van- alle verdere 

zorg ontflagen. 

Heeft het kroost van andere 

Die- 

FON, hoe, namentlyk, in 't algemeen on 

der de Dieren bewaarheid zoude worden 

dac de 1 

drift welke zy ter voortteling 

doen blyken, evenredig is aan de zor- 

ge die zy dragen voor hun kroost, is 

öf van grond ontbloot, of de Slangen, 

en veele andere Dieren die geen de ge- 

ringfte zorge in dat opzichte doen bly 

ken, zouden die drift grotendeels ont 

breken, waar van echter.het tegengeitel- 

de, waarachtig is. . 

& parmi ces derniers doiventttrt 

rangées toutes ks espéces de Ser 

pens. Car lorsque le-Serpent a pon* 

du fes oeufs dans un endroit cón* 

venabk pour y être éclos, fi? que 

la Vipere ou T Orvet a jetté bas fes 

petits, ils fe croient debarasfés 

de tout foin ulterieur. 

Si les petits des autres Animaux* 

onP 

FON, f avoir qu'ón remarqueroit en géne- 

ral parmi les Animaux, que la pasjion, 

qu' on leur •ooit pour la generation, en pro- 

portionnée aux foins qu' ils ont pour leurs- 

petits, ce témoignage dis je est ou tout- d 

fait denuê de fondement, ou bien les Ser 

pens & plufieurs autres Animaux, qui ne. 

font pas paroitre- le - moindre foin d eet 

egard , feroient alors privés en grande 

partie de cette pasfion, ce dont on obf&r. 

ve. cependant tout le contraire.

Dieren hulp en toeverzicht nodig , 

de Adders en Slangen kunnen op 

het ogenblik dat zy, burgers van 

het Dierenryk worden, in hunne 

eigenaartige behoeftens voorzien; 

De zorgvuldigheid, die zo fchk> 

terend in de behandeling der jon 

gen, by eenige Dieren, uitblinkt, 

en die de Slangen ontbreekt, word 

aangevult door de vroegere ont 

wikkeling der vermogens' van hun 

Teeld; en dezer voegen liaan doch 

alle betrekkingen der gefchapene 

dingen tot malkander ,• dat er met 

geen mogelykheid iets gebeuren 

kan, dat de- zamenhang van het 

ondermaanfche zoude kunnen ont- 

fchakelen, zo lang het den wyzen en 

alvermogenden Maker van zo veele 

Werrelden behagen zal- dezen 

C@ 317 © } 

Aard- • 

ont befoin de fecoufs fi? de foim\ 

les Viperes fi? les Serpens, des k 

moment qiïils font au nombre des 

Animaux, peuvent pourvoir d 

leurs pfopres befoins. • L'att ention 

foigneufe pour leurs petits, qui 

fe remarque fi eminemment parmi 

de certains Animaux , & dont les 

Serpens font depourvus, est rem- 

placée par le developpement plus 

prompt• des facultès de leur pró', 

geniture. Tous les rapporfs dei 

creatures • entre elles font dans 

une telle relatiïïn, que rien att- 

folument ne fefoit capable de 

rompre la chaine qui He entre 

eux les • êtres ' fublunaires, ausfi 

longtehps qu'il plaira au' fa ge 

fi? toutpuiffant Créateur de tant 

de Mondes d'accorder d ce Globe 

R • r 3 ter-

Aardbol een plaats in ons Werreld- 

geftel te vergunnen. 

t' Is intusfchen niet te ontken 

nen , dat de ouderlyke verdediging, 

waar van zich de jonge Slangen 

verdoken zien, en waartoe ande 

re Dieren een bewonderenswaar 

dige moed ingefchapen is, veele 

derzei ven voor de vernieling zou 

de beveiligen: dan dit gemis van 

verdediging is onbetwistbaar nood- 

zakelyk; want, behalven dat 'er 

wederom andere Dieren voedzel 

door bekomen, moeten 'er doch 

ook niet meer Slangen tevens be- 

ftaan, als ter bevordering van het 

algemeen en wederzyds welzyn 

der Dieren, vereifcht word. 

Lust het de tegenftanders van 

dit gevoelen, eenheirleger Spring 

C © 318 © ) 

hanen 

terreflre une place dans notre fy- 

fteme planetaire. 

On ne [auroit disconvenir ce 

pendant, que la proteétion des pa 

pens , dont les jeunes Serpens [e 

trouvent privés, fi? d cau[e de la- 

quelle d' autres Animaux [ont douês 

d'un courage[urprenant, rienpre- 

[erveroit plufieurs de ceux la d' u- 

ne entiere defiruclion: mais ce 

manque de protection efl incontes- 

tablement nécejjaire; car, outre que 

cela procure de la nourriture d 

d' autres Animaux, il ne dolt pas 

y avoir plus de Serpens d la fois, 

que V avancement du bienêtre gé 

neral & mutueldes Animaux rien 

exige. 

Les adverflaires de cette opini- 

on, ont ils envie d'êlever contre 

moi

hanen, Kevers, of Rupfen, 't welk 

ontzaggelyke verwoefting gewoon 

is natelaten, tegen my te doen ge 

tuigen ? my fchynd genoeg te zyn 

aantemerken, dat deze fchynbare 

wanorder nimmer algemeen kan 

gezegt worden plaats te hebben; 

immers zulke gebeurtenisfen be 

palen zich niet Hechts tot zekere 

Landftreken, die in vergelyking van 

het geheel, in geringe aanmerking 

komen, maar zy worden ook maar 

tot zekeren tyd bepaald: 'men kan 

dezelven by buitengewone lucht- 

verfchynzels vergelyken, welker 

flikkering en uitwerking weieens 

verfchrikken, dan den geregelden 

loop der Planeten nooit ver- 

fchokken; en nog het een nog het 

ander floopt dierhalven die vol- 

C 0 319 © ) 

maak- 

moi en temoignage une armée de 

Sauterelles , de Hannetons, ou de 

ChenUles, qui d'ordinaire traine 

aprés foi un dêgat terrible ? ü 

me paroit qu'il fuffit de remar- 

quer, qu' on ne f auroit dire que 

ce defordre apparent puisfe ja 

mais avoir lieu ge'neralement; car 

de femblables événemens ne font 

pas feulement bornés a de certains 

dijlri&s, qui en comparaifon de 

r Univers entier ri entrent pas 

feulement en conjideration; mais 

outre cela ils ri ont lieu que pour 

un temps limitè: on peut les com- 

parer a des méteores extraordi 

nair es, dont reelat 6? les effets 

ejfrayent par fois, mais qui ne 

derangent jamais le cours régu 

lier des Planétes; & ni V un 

ni

maakte order, .waar.door de na 

tuur geregeert word; dan zy die 

c © 320 m > 

nen, ons tot onderwys, en ^beves 

tigen myne Helling, dat wanneer 

namentlyk het evenwigt, waar in 

de. betrekking der natuurlyke din 

gen hangt, zal ophouden plaats 

te hebben, ook tevens de gehee- 

le natuurlyke werreld vernietigd 

zal zyn, de eene hoofdllof zal 

de andere verflinden,. en uit ,een 

regelmatige order zal een ..ver 

ward Chaos voortkomen. 

Tot welk een .ouderdom het 

.leven der Slangen (31) zich kan 

.uitrekken 5 i s 

niet mogelyk door 

proe- 

(31) Wanneer ik in deze algemener 

befchryving het woord Slangen gebruike , 

; merkt een -kundig lezer lichtelyk, dat 

ik 

ni l'.-autre ne f auroit par confequent 

détruire eet ordre parfait qui regne 

dans la nature; mais 7ceci nous 

fert d'.inflrucJion., & confirme -mon 

fentiment, f avoir que lorsque V e- 

quilibre, dans lequel fe trouve la 

rel at ion jnutuelle des chofes natu 

relles, ceffera $ avoir lieu, Puni- 

vers naturel fera anèanti en même 

temps; tin 'élement engloutira V au- 

tfe., 6? d'un ordre regulier 1'on 

ver ra foriir un Chaos des plus 

embrouillés. 

On ne fauroit prouver par des 

experiences quel efl Vage que les 

Serpens peuvent atteindre (31)., 

vu 

(31) Lorsque dans cette defcription gé 

nerale f employé le mot de Serpens, un 

LeÜeur injlruit s' appergoit aifement que 

j' ai

proeven te bewyzen, vermits op 

het zelvde tydftip, dat men deze 

Dieren van.de natuurlyke vryheid 

beroovd., ook tevens de natuur 

lyke trek, om voedzel tot het le 

ven nodig, te gebruiken, volflrekt 

verloren word (32^ doch inge 

val opzichtelyk deze Schepzelen 

geene kennelyke afwyking plaats 

hebbe, dan kan men aan dezelve 

geene zeer lange leefcyd toe eige 

C © 32.1 © ) 

nen; 

ik het geheele geflacht en niet een by 

zonder foort bedoele. 

(32) Sommigen pogen te doen geloven, 

dat de bezwangerde Wyfjes, opgeflo- 

£en zynde, voedzel zouden gebruiken; 

dan menigvuldige en verfchillende proe 

ven , gedurende een reeks van jaren ge 

daan , hebben al myn oplettenheid en 

geduld -te leur gefield om dit te kunnen 

beveiligen. 

vu qü'au moment même quon pri 

vé ces Animaux de leur liberté 

naturelle, ils per dent en même 

temps tout appetit naturel pour 

prendre les alimens qui leur font 

nécesfaires pour vivre £32); mais 

en cas qu'aucune exception notoi 

re riaie lieu par rapport d ces 

Animaux, on ne f auroit leur ac 

eorder une tres longue vie, vu 

qu'on remarque une certaine pro- 

por- 

j'ai le genre .entier non pas une espêcs 

particuliere en vue. 

(32) Uyen a qui voudroient nous perfua* 

der que les Femelles pleines, quoiqu'étant 

enfermées, prennent de la nourriture; mais 

nombre d'experiences diverfes faües pen. 

dant plufieurs années de fuite en vue de 

confirmer ceci, ont mis d bout toute mon 

attention mte ma patience, 

S s

C © 3** © ) 

nen; immers men neemt een ze- | 

kere evengelykheid waar, tus- 

fchen de vruchtbaarheid en de 

duurzaamheid van het leven der 

Dieren; die welke langzaam en 

minder dan anderen voorttelen, 

leven in het algemeen zeer lang. 

De Slangen nu, kunnen niet uit 

den kring der vruchtbare Dieren 

gefloten worden. Maar hier doet 

zich een zwarigheid voelen; al 

thans der Slangen vruchtbaarheid 

flrookt geenzins met die aangeno- 

mene regul, dat de Roovdieren, 

waaronder de Slangen geteld wor 

den, minder dan anderen vrucht 

baar zyn. Dan de Roovdieren , té, font particulier ement celles qui 

waarby deze mindere vruchtbaar 

heid wel voornamentlyk word op 

portion entre la fécondité £? la 

i durée de la vie des Animaux; 

ceux qui multiplient lentement &> 

moins que d'autres, vivent en.gé- 

neral tres long temps. Or on ne 

[auroit exclure les Serpens du nom 

bre des Animaux fertiles. Mais 

une diffcultê s'ofre ici, vu que 

la fécondité des Serpens ne quadre 

nullement avec cette regie regue, 

f avoir que les Bêtes de proye, par 

mi les quelles on compte les Ser 

pens, font moins fécondes que les 

autres Animaux. Or les Bêtes de 

proye, chez. qui Von remarque prin- 

cipalement cette moindre fecondi- 

par leurs forces prodigieufes ren- 

dent fans ejfet presque tous les 

gemerkt, zyn in het byzonde r moyens violens qf on employé con- 

d e tre

de zitlken, welken door derzelver 

verbazende kragten meest alle 

geweldige pogingen, tegen hun 

gebezigt wordende, te leurflellen, 

en zeldzaam de prooi van andere 

Schepzelen worden. Nu heeft 

juist het tegengeftelde by de Slan 

gen plaats; zy worden door mach 

tige Vyanden opgefpeurd en ge 

dood , en door een nog groter aan 

tal van vervolgers verflonden en 

tot voedzel gebruikt : onder de 

eerfle behoren de Menfchen, 

de Honden, de Vosfen, de 

Byën, de Mieren, enz. tot de 

laatfle de Arenden , Reigers, 

Ojevaars, Hoenders (33), Var 

C © 323 © ) 

kens 

(33) Het is niet onverraakelyk een ge 

vecht 

tre elles, fi? qui deviennent rare* 

ment la proye d' autres Creatures. 

Mais tout le contraire a lieu chez 

les Serpens; de puisfans Ennemis 

les pourfuivent fi? les tuent; fi? 

d'autres en plus grand nombre 

encore les dévorent fi? en font leur 

nourriture: parmi les premiers 

on compte les Hommes, les Cbiens, 

les Renards, les Abeilles, lesFour- 

mis, fi?c.; parmi les derniers, les 

Aigles, les Her ons, les Cicognes, 

les Poules (33), les Cochons (34), 

les Brochets, fi? plufieurs autres A- 

nimaux; par confequent la de- 

firuclion efl en raifon de la fé 

condité, eomme une moindre mul» 

S s 2 ti- 

(33) 11 n'est pas dsfagrêabk de voir 

un

kens (34), Snoeken, en meer 

anderen; de verflinding Haat 

dierhalven tegen de vruchtbaar 

heid, als de mindere voortteling 

i 

c © 3*4 m > 

te- 

vecht tusfchen eenige Hoenders en een 

Slang te zien; de Hoenders een Slang ge 

vonden hebbende, voegen zy zig dus 

danig in een kring dat de Slang zich in 

liet midden, en rondsom ingefloten be 

vind, waar op telkens door een tevens, 

een uitval op de Slan'g ondernomen word, 

om aan dezelve een wonde met den bek 

toetebrengen, die de Slarg door byten 

tracht afttweren; dan zeldzaam gebeurt 

het of zy word afgemat, gedood en-als 

een lekkerny naar de Maag gezonden. 

(34) Het is in America niet onbekend, 

dat de Varkens de Slangen verflinden; 

waarom men ze naar die plaatzen heen 

dryft, welke men, zelvs van Ratelflan- 

gen, wil zuiveren. 

tiplication T efl d un moindre 

danger ei? être attaqué. Outre 

cela la , fécondité des Ser 

pens comparée d celle des Pois- 

fons 

un combat entre quelques Poules fc? un" 

Serpent. Les Poules ayant trouvê un Ser 

pent, fe rangent en rond de fagon que Ie 

Serpent fe trouve au milieu £f renfermt 

de tout coté; après quoi chaque Poule, Vu 

ne apres l'autre,, attaque le Serpent pour 

le blesfer d'un coup de bec, qu'il tacbe 

de parer en mordant; mais il manque 

r ar ement d'étre épuifé , tué, cjf mangi' 

eomme un morceau friancl. • 

(34) Perfonne n'ïgnore en Amerique" 

que les Cocbons dévorent les Serpens; c'est 

pour quoi on les cbasfe vers les endroits 

qu'on veut purifier même de ' Serpent- d 

fonneiPes.

tegen het mindere gevaar van be 

ledigt te kunnen worden. Maar 

ook is de vruchtbaarheid der Slan 

gen in vergelyking met die der 

Visichen (35) en Kikvorfchen 

zeer gering. 

Maar behalven de levendige 

Schepzelen, teld de Slang het 

Luchtgeftel onder hare dode- 

lykfte vyanden; de vorst en ha- 

geljagt doetze onvermydelyk om 

komen, wanneer zê nietvroegty- 

dig genoeg de loopgraven door 

andere Dieren gemaakt opzoeken, 

en door dezelvenaar onderaardfche 

C © 325" © ) 

ho- 

(35) De Snoeken, bekende roofvis- 

fehen, teelen zelvs zeer fterk; dan een 

ontelbare menigte hunner kroost word 

door foortgelyken en andere verwonden. 

fins (35) fi? des Grenouilles efl 

tres médiocre.- 

Mais outre les Crêatures vivari- 

tes, le Serpent compte au nombre 

de fes plus mortels ennemis le Cli- 

mat; la gelée & la grele les 

fait mourir immanquablement, s'ils : 

ne fe retirent affez tot vers les 

tanieres que d' autres Animaux ont 

préparé, fi? slis ne fe- refugient 

pas par ld vers les er eux fouter- 

S s 3 raini 

(35) Les Brochets, poisfons voraces, en. 

gendrent même confiderablement; - mais un 

nombre prodigieux de leur progeniture est 

dewré par leurs femhlables £? par d'-autres- 

poisfons. • 

|

holen (36) zich begeven,om'er 

het ftrenge jaargety ter beveili 

ging van het leven doortebren- 

een. Zo dfend meermalen het ee- 

ne Dier, zelvs vyanden, het ande 

re; trouwens hier door word me 

de die algemene order gcichraagt, 

die de during van het Ryksgebied 

der Natuur reeds zo veele Eeuwen 

onafgebroken heeft uitgerekt. 

Een oplettend leerling in de 

wyduitgeftrekte Natuur-School, 

ontdekt hier wederom een bewys 

voor de onzichtbare cn altooswa- 

kende Zorg, wanneer hy gade 

flaat, hoe de vermogens der Die 

C © 3*6 ® ) 

ren 

(36) In deze holen vind men meer 

malen Slangen, Adders, Muizen, Mol 

len, Rotten, enz. by malkander. 

reins (36), afin a"y pajfer la [au 

[on rade, pour conferver leurs 

jours. Cest ainfi qu'un Animal 

quoique Vennemi d'un autre lui 

rend [ermee; ceci au refle con[er- 

ve eet ordre géneral, qui de ja de 

puis tant de fiecles d prolongé 

[ans interruption la durée du regne 

de la Nature. 

Un difliple attentif dans la 

vafie Ecole de la Nature, découvre 

ici de nouveau une preuve des 

[oins invifibles d'une Providcnce 

qui pourvoit d tout, lors qu' il con- 

fidere comment les [acultês des 

Anu 

(36) 'Dans ets cavernes on trouve Jou 

vent enfemble des Serpens, des Viperes, 

des Souris, des Taupes, des Rats, &c.

en door plaatfelyke omftandighe- 

den minder of meerder ontwik 

keld worden (37). In de warme 

gewesten kend de Slang zynen do- 

delyken vyand, den Winter niet; 

zy is aldaar nooit bedacht, om 

Zich voor denzelven te verfteken; 

dezulken daarentegen welken in 

ongunftiger luchtftreken zich ge 

c m 327 m 3 

plaatst 

(37) -Dat ook de invloeden der lucht, 

zelvs op den geest der redelyke Schep 

zelen werken, dunkt my betoogbaar te 

zyn; immers dit is zeker, dat deze in 

vloeden niet aUecn opzichtelyk de be- 

trekkelyke , maar ook opzichtelyk de 

eigenaartige hoedanigheden der Schep 

zelen werken. Ouder de verzengde cn 

bcvrozene luchtftreken zyn de Dieren in 

hei algemeen de gevaarlykfte; zy ver- 

fchillen in uitgebreidheid, in geluit, cn 

in kleuren. 

Animaux fe développent plus ow 

moins par des circonftances loca- 

l e s 

(37)- Dans les climats chauds 

le Serpent ne connoit pas P Hy. 

ver, fon mortel ennemi; jamais il 

ri y penfe a fe cacher de lui; ceux 

ld au contraire, qui habitent des 

pays moins favorables, femblent 

favoir que le froid interrompt le 

cours 

(37) Je crois qu'il est nijé deprowver, 

que Vinfliience de Vair agit même fur 

!' esprit des C-éatures raifOnnabïes; ii est 

du moins certain, que les influences de l' air 

n' agisfent pas feulement eu égard aux qua- 

Utès relativesy mais ausfi eu égard eux 

caracieres particulieis des , Cê.v.wes.. 

Sous les zones torrides £? gtaciales les 

Animaux font gêneralement ks plus dan. 

gereux; ils different en grandeur, en ton 

de voix, 6 y 

en couleurs.

plaatst vinden, .fchynen kennis te 

dragen, dat de koude den loop ha- 

rer vochten ftremd (3 8).» en dat 

zy onvermydelyk -het leven zou 

den moeten verliezen, ingeval zy 

de geftrengheid dezer geduchte 

vyandinne wilden ,trotfeeren. Het 

zelvsbehoud vordert dierhalven , 

C ,0.3»8 .© ) 

dat zy dit gevaar in onderaardfche 

holen trachten teontvlugten. Geen 

vrees nog voor geweld, nog be 

kommering voor gebrek doet haar 

aarzelen deze duiftere wykplaatze 

te betrekken. Dan offchoon de 

oppervlakte der Aarde haar tot 

een fchild verftrekt, kunnen ze 

achter het vermogen der koude 

jiiet 

£38) Die zclvde heeft opzigtelyk 

ycele andere Dieren insgelyks plaats. 

cours de leurs humeurs (38), 

qu'ils ne manqueroient pas deper- 

dre la vie , i' ils vouloient bra 

ver la rigeur de eet ennemi ef- 

froyable. Leur propre conferva- 

tion exige par consequent qu'ils 

tacheni d'éviter ce danger, en fe 

refugiant dans des er eux fouter - 

rains. Ni aucune crainte de v,io m 

lence, ni aucune inquietude de difet- 

te ne les fait hèfiter £ entrer dans 

ces afyles tênébreux. Mais quoi' 

que la fur face de la terre les cou- 

vre eomme $ un bouclier, ils ne 

f auroient cependant priver le froid 

entierement de fon pouvoir; la cir- 

culation de leurs humeurs s'arré- 

te-; 

(38) Ceci même a lieu pareillement eu 

égard d plufuyrs autres Animaux f

niet geheel te leur ftellen; de om 

loop harer vochten word geftremt, 

waar door ze in eenen byna levenlo 

zen Haat (39)gebracht worden, in 

welken zy gedurende eenige maan 

den zonder voedfel of ontlasting 

leven. 

c m 329 © ) 

Ploe 

(30) Dat deze verftyving geen flaap 

genaamd kan worden, bly kt overtuigend, 

wanneer men dezelve met malkander ver- 

gelykt; wy moeten doch door tegenflel- 

ling de afwykingen becyferen. De flaap 

is overal aan de Dieren eigen; eene onaf- 

gebroker.e waakzaamheid is niet mogelyk; 

cn om niet meer te zeggen, de flapende 

kunnen door geluid en beweging worden 

wakker gemaakt; dan daarentegen hangt 

de verftyving in den winter van eene 

vreemde oorzaak af, dezelve heeft overal 

geen plaats, cn nog geluid nog beweging 

kan ze veranderen, en dus komt dezen 

flaat nader by den dood als de flaap. 

te; ce qui les redult a un ét at 

de langueur mort die (39), dans 

lequel ils vivent pendant quelques 

:>mois fans nourriture & fans ex- 

crétions. 

Quoi. 

(39J // paroit inconteftable, que ton ne 

f auroit appeller eet engour different un fom 

meil, pour peu qu'on les compare Vun d 

l'autre ; car ce n' efl qu'en confrontant 

enfemble qu'on découvre les deviations. 

Par tout le fommeil efl propre aux Ani. 

maux; un état de veille ininterrompue 

efl imposfibk; & pour ne rien dire de plus, 

on peut éveilier ceux qui dorment en cri- 

att Ê? en les Pecouant; mais l'engourdis- 

fement durant l'hyver depend au contrai. 

re d'une caufe etrangere, il n'a pas lieu 

par tout, & ni le fon ni le mouvement 

ne f auroient le cbanger, deforte que eet état 

approche plus de la mort que du fommeil. 

T t

Hoe elendig nu dit leven aan 

ons ook moge toefchynen, hec 

maakt echter een gedeelte van het 

geluk der Slangen uit; immers zy 

zouden door gebrek gedurende 

den winter moeten omkomen, ver 

mits ook andere Dieren, die haar 

tot voedzel dienen, zich insgelyks 

voor de koude verbergen. Dan 

wanneer de lente het verharde 

aardryk ontdooyt, en de verwar 

mende uitvloeyfeis der Zon de op 

pervlakte doordringen , dan ook 

verdunnen de verdikte vochten 

der Slangen, zy worden aange 

moedigd van tyd tot tyd buiten 

de holen te kruipen en voed 

zel op te fpeuren, w T 

aar door 

zy hare verlorene krachten her- 

ftellen, en dikwils in korten 

C © 330 © ) 

tyd 

Quoique ce genre de vie nous 

paroisfe miferable, il fait cepen 

dant une partie du bonheur des 

Serpens; car ils devroient mou- 

rir de faiin durant Vhyver, 

d'autant que d'autres Animaux, 

qui leur fervent de nourriture, 

fe cachent également, afin de fe 

préferver du froid. Mais lors- 

que le printemps fait dégeler le 

fol endurci, fi? que les émanati- 

ons rechaujfantes du Soleil pénè- 

trent au travers de fa fur face, 

alors ausfi s' attcnuent les hu 

meur s épaijfes des Serpens, ils 

s' enbardijfent d ramper de temps 

en temps hors de leurs caver- 

nes fouterraines, fi? d chercher 

de la nourriture, pour reparcr 

leurs forces perdues, ce qui les 

fait

tyd zeer vet en vlezig wor 

den (40). 

De levenswyze der Dieren 

is dierhalven niet overal dezelv- 

de; de ontwikkeling der kundig 

heden , en de meerdere of min 

dere gezwindheid , worden even 

als de geaartheid en neiging, 

ook door de invloeden van het 

verfchillende luchtgeftel be- 

ftuurd. Zy gehoorzamen, en 

dwalen nooit. 

MOZES getuigd dat de Slang lis- 

C © 331 © ) 

ti- 

(40) Hier van daan, dat de Slangen 

vangers deze Dieren in de lente dik 

wils vet uit de holen delven: waar uit 

de dwaling geboren is, als of de Slan 

gen 's winters in de holen , offchoon 

zonder voedzel te gebruiken, zouden vet 

worden. 

fait devenir fouvent dans peu de 

temps gras fi? cbarnus (40). 

Par confequent le genre de vie 

des Animaux ri est pas partout 

le même; le développement des lu* 

miéres de même que la plus ou moins 

grande agilité font, tout eomme le 

caraclére fi? le penchant, égale, 

ment gouvernés par les influences 

du climat, a mefure que celui ci 

differe. Ils obeisfent, fi? ri er rent 

jamais. 

MOISE asfure que le Serpent ê- 

toit 

(40) C' est a caufe de cela, que ceux qui 

prennent les Serpens les tirent fouvent de 

leurs trous foutenains tres engraisfés: d'ca 

provient terreur, que les Serpens en. 

graisfent pendant l'hyver dans les tan. 

nieres, quoiqu' ils ne prennent aucune nour. 

riture. T t 2

tiger was dan alle Dieren des 

velds (4 r). Door deze Slang on- 

middelykden Satan te verftaan, of 

alleenlyk dat enkelde Dier, het 

geen door eenen kwaaden geest be 

zield was, en overzulks niet het 

Slangen geflagt in 't gemeen, duit 

nog het taalgebruik van het oor- 

fpronklyke woord Hannachafch 

(42), nog de vergelyking die 'er 

C © 33* 0} 

tusfchen dit en andere Dieren ge 

maakt word, nog het gezond be 

grip, 't geen men van den vloek, 

(41) GENES. Hoofdft. III. vers 1. 

die 

(42) Betekent een Slang. De Slang 

foorten verfchillen te veel, om te mo 

gen onderftellcn dat 'er maar eene foort 

zoude gefchapen, en al de overigen 

by opvolgende verbasteringen voortge 

komen zyn. 

toit plus rufê que tous les Ani 

maux des champs (40- Qu'il 

faille entendre par ce Serpent di 

re cl ement le Satan, ou fimplement 

ce feul Animal qui êtoit animé par 

un esprit pervers, 6? par confe- 

quent pas la race de Serpens en 

general, voila ce qui est incompa- 

tible avec la fignification- gram 

maticale du terme original Han 

nachafch (4O, & avec la com- 

paraifon qu'on fait de eet animal 

a d' autres, de même qu avec la 

(41) GENESE Ch. lil. vers r. 

fai- 

(;2) Signifie un Serpent. Les especes 

de Serpens different trop, pour qu on puisje 

Juppojer, qu'il n'y en auroit eu de créêe 

qu'une Jorte, & que toutes les autres n'au. 

roient êté que la produtlion d'abdtardisfe- - 

mens confecutifs.

die de verleiding volgde , 

vormen kan. Het was dan de 

Slang, (welke foort, drukt het 

woord niet uit) (43) die al 

le andere Dieren des Velds 

(44) in fcherpzinnigheid en ver 

C 0 333 © ) 

nuft 

, (43) Daar is 'er, die gisfen, dat het 

een Saraf, waar van NUM ER. XXI: 6, 

7, 8, en elders gefchreven is, zoude 

geweest zyn; en onder deze gisfers ont 

breekt het niet aan dezulken, die zich 

bezig houden om deze Slang met fraije 

vleugels en gloeijende kleuren op te 

fchikken; maar waarom, (het had doch 

luttel moeite meer gekost), de fpr'aak- 

delen daar niet bygevoegd? 

. (44) Die Dieren namentlyk, welken 

op den fesden dag gefchapcn zyn, wild 

en tam Vee, wier.s grondfïof aarde is; 

immers deze worden nadrukkelyk on- 

der- 

faine conception qiï on peut fe fer 

mer de la maledi&ion énoncée apres 

la feduclion. Cêtoit donc le Ser 

pent, (le mot ri'exprime pas quelle 

e pece) (43) q Ui furpasfoit en pé- 

netration & en genie (44) tous les 

au- 

(43) // y en a qui s'imaginent que 

f auroit êté un Saraf, dont il est fait men- 

tion Noihbre Ch. XXI: 6, 7, 8, &> 

ailleurs; £f parmi ceux qui corfpfturent 

ainfi, on en trouve qui s'amufent a parer 

ce Serpent avec de belles alles £ƒ des cou- 

leurs ardentes; mais pon, quoi y avoir 

pas ajouté les organes de la parole? il 

n en auroit pas couté heaucoup plus de 

peine. 

(44) Pnmcibalement ces Animaux qui 

étoient créés le fixieme jour, les bétes fan 

pages domefliques, dont la terre fait 

la bafe élémentaire; car ceux ci font dis- 

T t 3 tin -

nuft (45) overtrof. Het is ïn- 

tusfchen niet te ontkennen, dat 

C © 334 © ) 

de 

derfcheiden van de Vogelen des hemels 

en de Visfchen en andere Waterdieren, 

die beiden een ander beginzel fchynen 

te hebben, en op den voorgaanden vyf- 

dcn dag gefchapcn waren. Echter kan 

de reden dezer onderfcheïding niet zyn, 

om dat deze laatften meer of minder 

fchranderheid zouden doenblyken; want 

hier omtrent worden veele verfcheiden- 

heden waargenomen; men heeft wilde 

en tamme Dieren, die de Vogelen en 

Visfchen, en onder de laatflen die zom- 

migen der eerden overtreffen. 

(45) By een Dier kan geene neiging, 

om des Scheppers geboden te doen 0- 

vertreden, ooit plaats gehad hebben. 

Waarom ik beter keur deze woorden, 

en niet dat van list, dat iets bedrieg- 

lyks en kwaads te kennen geevt, te 

gebruiken. 

autres Animaux des champs (45). 

On ne f auroit pourtant disconve- 

nir, 

tivguês expresfement des Oifeaux des cieux, 

des Poijfons, & des autres Animaux aqua- 

tiques, qui paroiffent avoir Vun & Vau 

tre un tout autre principe, & qui avoientêté 

créés le jour d' avance qui éloit le cinquieme. 

La caufe de cette difference ne fauroit confi- 

Jler cependant en ceci, que ces derniers fe- 

roient paroitre plus ou moins d'esprit; car 

par rapport d ceci on obferve plufieurs va- 

riêtês; on a vu des Animaux fauvages £f do- 

mejliques, qui furpaffent les Oifeaux & les 

Poiffons, & parmi ceux ci onen trouve, qui 

en furpaffent quelques uns des premiers. 

(46) L'envie de faire qu'on transgres- 

fat les commandemens du Crêateur n' a ja 

mais pu prendre d un animal; & c'est 

pour cela que je préfere de me fervir des 

mots, ci deffus, plutot que de celui de 

rufe, qui dénote quelque chofe de trompeur 

fcf de malin.

de Vorst der duifternis de hoofd- 

rol by deze gefchiedenis gefpeeld 

heeft. JoHANNES (47) geevt hem 

daarom nadrukkelyk de naam van 

de oude Slang. Dan hoe dit kwa 

de wezen een Slangetong de Para- 

dystaal heeft doen fpreken, zal 

vermoedelyk niemand zich ver 

meten uitteleggen. Het fpreken 

van BILEAMS Ezelinne is een won 

derwerk, 't geen met het fpreken 

derSlange, in geencn opzichten, 

kan vergeleken worden. Het 

fchynd intusfchen zeker dat de 

Slang juist daarom , om dat ze 

fcherpzinniger was dan de andere 

Dieren des Velds, door den Satan 

by voorkeur tot het uitvoeren zy- 

c © 335 © ) 

ner 

j nir, que le Prince des tenébm 

. ri ait joué le principal role dans 

eet événement; d caufe de cela ST. 

JEAN V appelle expres]ement le 

Serpent ancien (47). Mais je ne 

crois pas que perfonne of era s in- 

gerer Sexpliquer, comment ce 

mauvais principe a feu faire par- 

ler h une langue de Serpent le 

langage du Paradis. Le dis- 

cours de ï Anesfe de BILEAM est 

un miracle, quon ne f auroit com 

pareer en aucune facon avec le 

parler des Serpens. 11 paroit ce- 

-pendant certain que le Démon s' est 

fervi par préference, pour execu- 

ter fes desfeins pervers, du Ser 

pent, précifement paree qu'il ê- 

(47) OPENBAR. XU: 9. | ( 4? APOCALYPSE CH. XII: 9. 

toit

ner fnode oogmerken is misbruikt 

geworden (48). Immers het is 

C® 336 © ; 

on- 

(48) MILTON voegd 'er by, dat de 

Satan door het gebruik van een ander 

Dier, EVA ligtelyk argwaan hadde kun 

nen inboezemen; maar ondertleld zyn- 

de, dat EVA de fcherpzinnigheid dei- 

Slangen kende, (en hier op rust dit ge 

voelen), zo is ze ook zeker niet onkun 

dig geweest, dat een Menfchelyke taal 

te fpreken, het vermogen dezer Dieren 

te boven ging; en wat middel nu kan 

men gefchikter oordelen, om den arg 

waan optewekken, dan het fpreken eener 

Slang, ingeval EVA eenig denkbeeld van 

een kwaaden Geest had kunnen maker. 

Maar deze kundigheid word deor den 

natuurlyken Godsdienst niet onderwe 

zen, het is de Openbaring alleen die 

'er ons kennis van heeft doen beko- 

men. Dan zoude EVA ook gemeend heb 

ben , 

toit plus fubtil que les autres A- 

nimaux des champs (48). Car il 

est 

(48) MILTON ajouie, que le Démon 

auroit aijément pu infpirer des Joupcons 

a EVE par le moyen de quelqu' autre a- 

nimal: mais fuppofé qu EVE connut la 

fubtilité du Serpent, (cif e'est fur quoi 

cette opinion est fondée) elle n'ignoroit 

furement pas non plus qu'il étoit au des- 

Jus du pouvoir de eet Animal de parler 

un langage bumain: or quel moyen peut 

on s' imagir.er de plus convenable pour 

exciter le Joupgcn, que le parler d' un 

Serpent, en cas qu'Evz eut pu Je Jormer 

quelque idéé d'un malin esprit? Mais 

la Religion naturelle n'enjeigne pas cette 

notion; c' est la Revelation Jeule qui nous 

en a donné la connoisjance. Or EVE au- 

i roit elle au'Ji penjé que le Serpent avoit 

acquis ce talent plus qu' animal, pour avoir 

mangé du fruit déjendu? Quoiqu' il en 

Joiti

onwederfprekelyk zeker, datMo- 

ZES gewichtige redenen gehad 

heeft, om deze overtreffende lis 

tigheid der Slangen als iets byzon- 

ders en tot de verleiding betrek- 

kelyk, in zyn verhaal intelasfchen. 

Maar waar in betoond de Slane 

zich fcherpzinniger als andere Die 

ren? Hier omtrent rnoet de ver- 

gevorderdfte Dierkenner zyne on 

kunde belyden. Deze begaaft- 

heid is voor hem onnafpeur- 

C m 337 ® ) 

lyk. 

ben, dat de Slang deze meer dan dier. 

lyke begaaftheid door het eeten der 

verbode vrucht bekomen hadde? Doch 

dit zy zo, het verfchoond ons aller Groot 

moeder niet; zy maakte zich doch aan 

ongehoorzaamheid tegen God fchuldig, 

en bracht het kwaad op dezen aardbol. 

est incontestablement fur, que 

MOÏSE a eu des raifons valables 

d'inférer dans fa narrat ion cette 

rufe étennante des Serpens, eomme 

quelque chofe de particulier & de 

relatif a la feducJion. 

Mais en quoi le Serpent fe mon- 

tre-t il être plus fubtil que dï au 

tres Animaux ? II faut que celui 

qui connoit le mieux les Animaux, 

convienne de fon ignorance fur eet 

article. 11 ne f auroit découvrir 

cette 

fit, cela ne disculpe nullement notre Ay 

eule commune; vu qu'elle s'est rendue 

coupable de defobehfance envers Dieu, 

& qu'elle a opporJ le mal fur cette 

terre, 

V v

l yk (49). De gewrochten en het 

gedrag van veelvuldige andere 

Dieren doen hem, in verfchil- 

lende opzichten, onvergelykbaar 

meerdere blyken van vernuft en 

fchranderheid opmerken (50), als 

by de Slangen (50 

w o r d 

c © 338 m) 

g ade 

g e 

" 

llagen. Doch ARISTOTELES, PLI- 

NIUS 

(49) Waarfchynlyk is door den ftraf- 

vlock deze oorfpronkelyke hoedanig 

heid verftompt. 

(50) De zodanigen welke de Dieren 

als levende werktuigen willen hebben 

aangemerkt, zullen echter niet ontken 

nen, dat het fchynbare beleid en het 

werkvermogen van veele andere Die 

ren , dat der Slangen overtreft. 

(51) De Heer BUFFON zegt, dat ze 

minder ftomp zyn dan de Visfchen; doch 

myns erachtens zyn er onder de laatften, 

die de eerden in vernuft overtreffen* 

cette qualité (49). Les ouvrages 

& la conduite de plufieurs au 

tres Animaux, lui font apperce- 

voir, d plufieurs égards, infiniment 

plus de marqués $ induflrie & 

de penetration (50), qu' on en 

obferve chez les Serpens (50* 

Cependant ARISTOTE , PLINE & 

i d 1 

au- 

(49) Vraifemblablement que la male- 

di&ion a emousfê cette qualité origi- 

nelle. 

(50) Ceux qui veulent qu'on conjidêrt 

les Animaux eomme des machines vivan- 

tes , ne /auroient cependant disconvenir , 

que V ordre apparent cif la faculté d' agir 

de plufieurs autres Animaux, ne furpasfe 

de beaucoup celui des Serpens. 

(51) Monfieur DE BUFFON dit, qu'ils 

font moins flupides que les Poisfons; mais 

d tnon avis il y en a parmi ceux ci, 

qui furpasfent ceux ld en intelligence.

NITJS en anderen, ftemmen ech 

ter met het getuigenis van Mo- 

ZES , betrekkelyk de listige aart 

der Slangen overeen (52); en 

de laatfte teld er zelvs eenige 

byzonderheden van op. Dan het 

weleer verbyflerende AUTOS E

of uit de Joodfche verhalen ver- 

C © 340 © ) 

ho- 

werpen geen minder oogmerk gehad te j 

hebben, dan den aart en neiging van alle 

Schepzelen te leeren kennen, welken den 

aardbol, dien hy wilde overwinnen en re 

geren, bewoonden. Immers hy trachtte 

ARISTOTELES dooreen aanzienlyken fchat 

in flaat te dellen, om dezelve te verza 

melen en heur eigenfchappen te onder 

zoeken. Dan wie zoude durven onder 

zeilen , dat zulk een wydluftig bedek, 

destydsbuiten voorbeeld, zonder menig 

vuldige feilen te begaan, mogelyk uit- 

tevoeren was? Alles zelvs nauwkeurig 

natefpeuren, was om meer dan eene re- 

den ondoenlyk: de muren der gevangenis 

zyn kluiders voor den geest der Dieren; 

en de leeftyd van een Menfch is niet 

toereikende om zulk eenen byna onbe- 

grensden kring door te wandelen. ARI- 

STOTELES heeft dienshalven meestal be- 

rich- 

les a trmfcrit de leurs ècrïts 9 

moins en vue que d'apprendre d connoitre 

la nature & le caraclére de toutes les Cré- 

atures qui habitoient la terre, qu'il vou- 

hit conquerir &? gouverner. Moyennanï 

une fomme confiderable, il tacboit bien de 

meltre ARISTOTE en état d'en faire la 

Collettion 6f d'examiner leurs proprietés. 

Mais qui oferoit penfer, qu'un plan fi 

êtendu, fans exemple jusqu'alors, aie pu, 

êti e executé fans commettre une multitude 

de fautes ? Pour plus d' une raifon, il 

etoit imposfible d'examiner de par fbimê- 

me tout avec attention: les murs d'une 

prifon font des entraves pour l' esprit des 

Animaux; £? la vie d'un bomme n'est 

pas fuffifante pour parcourir un tel cer 

cle, qui est presque fans barnes. Par con* 

fequenty ARISTOTE a du fuivre presque 

toujours des rapports, dont plufieurs au- 

ront êté peu conformes d la verité, &f 

d' au-

nomen, of uit derzelver fchriften 

C © 341 © > 

over- 

richten moeten volgen, waar van er velen 

niet overeenkomftig de waarheid, en an 

deren zeer gebrekkig zullen zyn geweest. 

De onachtzaamheid ,, de lichtgelovig 

heid, en de kwade trouw fpelcn na zoo 

veele eeuwen op het toneel der natuur 

lyke gefchichten , noch dezelvde rol ; 

men word door de meefte berichten be 

drogen : behalven noch dat de Philo- 

fooph waarfchynlyk veelmalen door vrees 

zal zyn afgefchrikt geweest; de vrees 

doch word uit vermoeden van gevaar ge 

boren , en door onkunde en vooroorde 

len gekoeftert. Twyfelt iemand of het 

ware oogmerk van ALEXANDER de bevor 

dering der Dierkunde wel geweest zy,en 

of niet dezen Overwinnaar, doorzichlis- 

tigals een bevorderaar der natuurlyke his 

torie te gedragen , andere oogmerken, 

betrekkelyk tot zynen heerfchzucht ver- 

bor- 

(54) 6^ par confequent fon têmoï- 

gna-- 

d'autres tres défectueux. L'inattention,• 

la crédulité Q 3 

la mauvaife foi jouent* 

aprés tant de fiécles, fur le theatre de? 

évenémens de la nature, encore le mém»' 

role: la pluspart des rapports font trom* 

peurs: outre que le Philofophe aura pro- 

bablement êté retenu par la crainte; car' 

le foupcon du peril engendre la crain 

te , que l'ignorance & les p'rejugéf 

f ornement. Si quelqu'un doute qke' le' 

vrai but D'ALEXANDRE aie êté de' fat-* 

re faire des progrès dans l' bifloire' des ; 

Animaux; £? que ce Vainqueur , en fe- 

faifant poffer artificieufemem pour' Prol 

teEieur de V bifloire naturelle , n' aie pa#' 

cacbê d'autres vues ambitieufes; on ne' 

fauroit pourtant nier , que par le nioy-' 

en de ceux qui apportoient des ohjets é-- 

trangers , il n'aie pu facilement oltenif 

plufieurs avis concernant la populatiötS- 

Vv 3, plW

overgeboekt heeft (54), en over- 

zulks 

borgen hebbe ? Immers men kan niet ont 

kennen, dat hy gemakkelyk doormiddel 

der aanbrengers van vreemde Schepzelen, 

veele berichten omtrent de meerof min 

der bekende volkrykheid, krygsvermo- 

gens , en andere aangelegenheden van 

vreemde Gewesten, bekomen konde. De 

natuurlyke gefchiedenis heeft er inmid 

dels geen fchade door geleden. 

(54) JOSEPHUS in zyn eerfle Boek over 

de Oudheid des Joodfchen Volks, tegen 

het lasterfchriftvan den Alexandrynfchen 

letterkundigen APION gefchreven, toond 

*in het VIII Hoofdfluk, voorbedagtelyk 

aan, dat volgens HSRMIPPUS, PYTHAGO- 

RAS V A N SAMOS, THEOPHRASTUS , HE- 

RODOTUS , CHOERILUS , HEKATEUS en 

behalven meer anderen , ook volgens 

onzen Wysgeer ARISTOTELES , den 

Grieken geen kundigheid ontbrak van 

aaken, die de Joden betroffen. On 

der 

gnage m [auroit prowver rien de 

plus 

plus ou moins connue, les forces mili. 

taires, & d' autres particularités inte. 

resfantes des pays êtrangers. Mais en 

atiendant ceci n'a pas fait de mal a 

i' histoire naturelle. 

(54-) JOSEPHE dans le Livre premier fur 

Vantiquilé du peuple des Juifs, qu" il a écrit 

contre le libelle diffamatoire du Pbilologue 

Alexandrin APION, demontre expresfement 

au Cbap. VIII, que felon HERMIPPE, 

PYTHAGORE DE SAMOS, THEOPHRASTE, 

HERODOTE , CHOERILUS , H E C A T E ci? 

plufieurs autres, même felon nótre Phi- 

lofopbe ARISTOTE, les Grecs ne manquoient 

pas d' avoir quelque connoiffance de ce qui 

regardoit les Juifs. On y Ut entre autres 

chofes, qu'un certain CLEAROJLTE dans fon 

pre-

zulks kan zyn getuigenis in dit ge 

val niets meer bewyzen ; en het 

geen PLINIUS en anderen daar noch 

bygevoegd hebben, zyn of ver 

dichtzelen , of behelst niets an 

ders , dan het geen van veele Die 

ren kan gefchreven worden. 

Onze vermogens zyn derhal- 

ven niet toereikende om alle zwa 

righeden te ontwikkelen, wan 

der anderen leest men daar, " dat eenen 

CEEARCHUS in zyn ecrfte Boek over de 

„ Dromen, ARTSTOTELES op deze wy- 

,, ze fprekende invoerd : toen ik met 

„ eenigen myner leerlingen in Afienreis- 

„ de, kwam hy (een zekere Jood, waar 

,, van te voren gefproken was) my be- 

„ zoeken, en uit de gefprekken met hem 

„ gehouden, bleek ons, dat veel uit zyn 

„ omgang te leren was 'V 

c m 343 m} 

neer 

plus h eet égard; fi? ce que 

PLINE fi? $autres y ont encore 

ajouté, font ou des fables , ou ne 

contiennent pas autre chofe que ce 

qu' on pourroit écrire de plufieurs 

autres Animaux, 

Par confequent nos facultês ne 

f auroient fuffire au développement 

de toutes les difficultés, lors qu'on 

premier Livre des Songes, introduit ARrsTo-- 

TE parlant ainfi: " Lorsque je voyageois 

„ en Jfie avec quelquesuns de mes difci-- 

„ pies, un certain Juif {dont il avoit 

„ êté fait mention auparavant) vint me 

„ voir, & U nous parut par la conver* 

,, fation que nous eumes avec lui, qu'il 

,, y avoit beaucoup d apprendre dans fon 

,, entretien 

veut

(55) Daar is er, die. deoken, dat de 

gebeurtenis der Schepping onder ver- 

bloemde en zinnebeeldige fpreekwyzen 

c m 344 m s 

neer men de eerfte gebeurtenïsfen j 

volledig wil begrypen (55). Doch 

het betaamd ons gelovig te berus 

ten in het geen den Geest der 

ingeving heeft goed gevonden 

ter onzer kennis te brengen. Hoe 

dikwyls ontbreekt ons het door 

zicht in gebeurteiiisfen tot later 

tyden behorende, en het vermo 

gen om natuurlyke verfchynzelen, 

die wy dagelyks zien, optelosfen? 

is afgefchetst, in welke fchryfmapicr 

MOZES door de Egiptenaren onderwezen 

was, en die men in zyn leeftyd niet 

moeiielyk konde ontmaskeren; dan dit 

gevoelen is reeds door de Godgeleerden 

wederlegt. 

Dan 

veut comprendre m plein ks évi* 

nemens ks plus èhlgnès (55)* 

Mais nous devons nous en rap. 

porter avec confiance d ce que 

V Esprit d" infpiration a jugé: h 

propos d' en faire parvenir d notre 

connoisfance. Combien de fois man- 

quons nous de pénétration dans des 

événemens arrivés dans des temps 

moins éloignês, fi? de pouvoir ex- 

pliquer des phenomenes naturels, 

n a 

(55) H J ? 

1 u 

i penfent que l'bis* 

toire de la Creation est reprefentêe fous 

des termes figurés emblématiques, £ïf 

que les Egyptiens auroient injlruit 

MOÏSE dans cette fagon d'écrire, qui 

n'êtoit pas difficile d decbiffrer de fon 

temps ; mais cette opinion est deja re* 

futée par les Theologiens. 

que

C © 345 © ) 

Dan nimmer zal het ons aan ftof 

que nous voy onsjournellement. D'ail- 

van dankbaarheid ontbreken, voor 

leurs nous ne manquerons jamais ds 

zo veele ontelbare voorrechten, 

fujets de reconnoiffance, pour tant 

dewelke ter bevordering van ons 

! depriviléges innombrables, qui peu 

wezentlyk geluk kunnen medevent 

concourir d V avan cement de 

werken. 

notre bonheur réel. 

Het is intusfchen zeer opmer- 

kelyk, dat het de Opperfte Wys 

heid betaamlyk heeft gekeurd, dit 

Duivels werktuig, het vervloekte 

Slangenzaat, en de verderfftervan 

het Menfchdom, in verfchillende 

tydperken en omftandigheden te 

doen dienen als een voorbeeld 

van CHRISTUS kruisverdiensten ; 

men erinnere zich de opgerichte 

kopere Slang in de Woeftyne van 

Arabien (56); of als een zegel te 

han- 

(56) NÜMERI Hoofdft. XXI, vs. 8. 

II est cependant tres remarqua- 

ble, que la Suprème Sagesfe aye 

jugè a propos, tantot iemployer 

eet Inflrument diabolique, cette Se- 

mence maudite, dans diferens pé 

riodes Ê? dans diferentes circon- 

flances, eomme un type dei meri 

tes de CHRIST crucifié; on ria 

qu d'fe rappeller P êlévation du Ser 

pent d? airain au défert de V Ara- 

h i e 

(56); ou de le faire fer- 

vir de fceau d la lettre de cré 

(56) NOMBRES Cbap. XXI, vs. 8. 

X x 

dit

hangen aan den lastbrief van He- 

melfche Afgezanten. De Slangen- 

ftaf van MOZES (57) verftrekte tot 

een waarborg zyner Goddelyke 

zending; en den Adder, die de 

hand van PAULUS op het Eyland 

Melite (58) aangreep , deedt 

c m 346- m) 

zyn 

(57) EXODUS Hoofdft. IV. vs. 2. &c. 

(58) Volgens BOCHART is dit Melite 

het Africaanfche Maltha, en niet het 

Illyrifche Melicine geweest ; zie Pba. 

leg, Part. li. Lib. 1. Cap, 16. Men 

vind op dit Eyland veele verftcende 

Hayetanden, die by de Natuuronderzoe 

kers Glosfopetrce worden genoemd, wel 

ke door het onkundig bygeloof voor 

S'angcntongen plegen gehouden te wor- 

den, die ter gedachtenis dezergebeurte- 

nis, wanneer alle Slangen op dat Eyland 

wierden uitgeroeit, zouden zyn overge 

bleven. 

dit des Envoyés celefies. La Ver- 

ge de MOÏSE changée en Serpent 

(57) fervit de témoignage d fa 

mis fon Divine; & la Vipere, qui 

f ai fit la main de ST. PAUL dans 

P Isle de Melite (58), fut caufe 

qu'on refpecla la propofition qtCil 

fit 

(57) EXODE Cbap. IV. vs. 2. tfc. 

(58) Selon BOCHART cette Isle de Me 

lite a êté P Isle de Maltbe enAfrique, & 

non pas Melitine en Illyrie; voyez Pha- 

leg, part. ir. Libr. 1. Cap. 26. On 

trouve dans cette Isle plufieurs dents de 

Requins petrifiées, que les Naturalistes 

appellent Glosfopetrs, que la fuperftiti- 

on ignorante faifoit pasfer pour des lan- 

gues de Serpens, lesquelles y feroient 

rejlées en commemoration de eet événe 

ment, lorsque tous les Serpens furent ex- 

terminis dans cette Isle+

zyn voorflel by de Heidenen tot 

aanneming van den Middelaar, 

eerbiedigen (59). De Slang in 

dit oogpunt gefield, fchynt te 

moeten worden aangemerkt als 

de middeloorzaak van de zalig- 

wprding zommiger zondaren; en 

het is ook in dezen opzichte waar 

achtig, dat het Alvermogen zelvs 

zodanige dingen aan zynen wil 

dienstbaar maakt, die wy onbe 

dachtzaam als ongefchikt tot zulke 

eindens, afkeuren. Maarbehal- 

ven dit goede gebruik, dat het Op 

perwezen van de Slang goedge 

vonden heeft te maken, vind men 

noch derzelver voorzichtigheid 

C © 347 © ) 

door 

(59) HANDELINGEN DER APOSTELEN, 

Hoofdft. XXVIII. vs. 

fit aux Gentils, de recevoir le Mé. 

diateur (59). Le Serpent envi- 

fagé fous ce point de vue, paroit 

devoir être confideré eomme la 

caufe intermédiate du falut de 

certains pêcheurs; & è eet égard 

il est encore tres vrat, que la 

Toute-Puisfance foumet a fa 

volonté des chofes même, que 

nous defaprouvons inconfiderement, 

eomme peu convenables h de pa 

reilles fins. Mais outre ce bon 

ufage, que P Etre fuprême a jugê 

convenable de faire du Serpent, 

on voit encore que le Sauveur du 

monde corrompu, a tres ferieufe- 

ment recommandé fa prudence d 

fes 

(59) A CTES DES APÓTRES , Cb, XXV'III, 

vs. 3—5. 

X n

door den Verlosfer van het geval 

len Menfchdom zynen Zendelin 

gen, als een uitftekend voorbeeld 

ter navolging, zeer ernstig aanbe 

volen (60). Inmiddels is deze, 

boven die van andere Dieren volg- 

waardige voorzichtigheid, niet 

minder moeijelyk, dan hare lis 

tigheid te ontdekken (61). Evens- 

wel word de kennis dezer byzon- 

derheid in de Apostelen onder- 

fteld; dan mogelyk fteuncle deze 

onderlielling alleen op een Erfge- 

C © 348 © ) 

ruch- 

(ÓD) MATTHEUS Hoofdft. X. vs. 16. 

(61) Het ftrookt myns erachtens lut- 

tel, dat men deze voorzichtigheid tot de 

listige Slangenaart door MOZES geboekt, 

betrekkelyk wil maken: ook heeft na 

den vloek, dit Dier geene blyken meer 

van deze hoedanigheid gegeven. 

fes Apótres, eomme un excellent 

exemple d'imttation (60). Cette 

prudence cependant, qui merite 

prêferablement d celle $ autres A- 

nimaux d' être imitée, ri est pas 

moins difficile d découvrir chez les 

Serpens, que leur rufe (.61). On 

fuppofe pour tant que les Apo 

tres êtoient inflruits de cette par- 

ticularitè; mais peutêtre que 

cette fuppofition êtoit imiquement 

fondêe fur une Tradition do pere 

en fils: vu qriü arrivé frequem- 

(60) MATHIEU, Cb. X. vs. 16. 

ment 

(61) Selon moi on a grand tort,de voa. 

kir que cette prudence aye quelque rap 

port avec le Caraclére rufé des Serpens, 

mentionnê par MOÏSE : eet Animal n'a 

donné apres la maiediction, aucune preuve 

de cette qualité.

uchte: meermalen doch gebeurt 

het, dat 'er duidelykheidshalven, 

naar het heerfchend begrip, of 

fchoon op een volksdwaling rus 

tende , vergelykingen gemaakt wor 

den: de fchynbare loop der Zon, 

by voorbeeld, kan hier van ten 

bewyze ftrekken. '. 

De Slang is ook noch door zom- 

mige Kerkvaders, insgelyks door 

GALENUS en andere geachte Man 

nen, als een ftoutmoedig en wel 

( ® 349 © ) 

lustig Schepzel afgemaald; dan ook < 

in die opzichten, fchynt ze zich 

van de andere Dieren niet te on 

derfcheiden. In het algemeen 

blyktdan, dat men de Slang ve 

le hoedanigheden heeft toegeëi- 

gend, die ze waarlyk niet bezit; 

intusfchen moet men in deze on- ; 

der- I 

ment que, pour parler diflintle- 

ment, on fait des comparaifons 

conformes aux opinions regnan- 

tes, quoique fondées fur des er 

reur s populair es : le cours appa- 

rent du Solcil, par exemple, en 

peut fervir de preuve. 

Certains Peres de l'Eglife, de 

même que GALIEN fi? d'autres 

Gens efiimables, ont ausfi depeint 

le Serpent eomme une Créature 

courageufe fi? voluptueufe; quoi 

que d eet égard, il ne paroit pas 

non plus fe difiinguer des autres 

Animaux. II paroit donc en gé 

neral, qu'on a attribuè au Serpent 

plufieurs qualitès, qu'il ne pmfrth 

reêllement pas; mais c'est ausfi 

vraifemblablement dans ces quali- 

Xxa. tés

derftelde geestvermogens, waar- 

fchynlyk mede de aanleidende re 

den zoeken, dat men deze Dieren 

in den rang der Afgoden geplaatst 

vind. Volgens EUSEBIUS , was het 

nog in s'werrelds jeugd, wanneer 

de Phoeniciers en Egyptenaren de 

Slangen Goddelyke eer bewezen. 

(62) In het Oosten wierden ze 

door de Siammers, en in het Noor 

den by de Laplanders, en om geene 

andere Volken meer te noemen, 

zelvs by de oude Joden tot Af- 

godery misbruikt. In de tweede 

Eeuw, wierd zelvs een zekere Sec- 

C © 350 © ) 

te 

(62) De veelvuldige vernieling van 

Infciïen, die ook door de Slang gefchied, 

heeft insgelyks de Afgodery aan Dieren 

bewezen, niet weinig bevordert. 

tés fpirituelles fuppofées, qu on dolt 

chercher la raifon, pour laquelle 

ces Animaux ont êté mis au nom 

bre des Idoles. Selon EUSEBE , des 

les premiers temps du monde, les 

Pheniciens fi? les Egyptiens ren- 

doient deja aux Serpens un culte 

divin (62). Les Siamois en O- 

rient, fip les Lappons dans le 

Nord, 6? pour ne pas parler 

d 1 

autres peuples, les Anciens jfuifs 

mêmes leur adrejfoient abufivement 

un culte idolatre. Dans le fe- 

cond fiecle, on a même decouvert 

une Seiïe nommêe les Ophites, qui 

exi- 

(62) La defiruclion confiderabk, que le 

Serpent fait ausfi des InfeStes ,n'a pas peu 

contribuê au Culte idolatre, qu'on renioit 

aux Animaux.

te gevonden die men Ophiten 

noemde, welken by hunne Gods- 

dienftige vergaderingen de tegen 

woordigheid eener Slang vereifeh- 

ten, en dezelve als d en oorfprong dei- 

kennis van goed en kwaad zo hoog 

in waarde hielden, dat zy die bo 

ven CHRISTUS eerbiedigden (63). 

Zodanig loopt het Schepzel, t'geen 

door Gods beeld veradelt is, het 

fpoor byfter, wanneer het losban 

dig afdwaald van het geen de 

Goddelyke geest aan den fterve- 

ling geopenbaart heeft. 

C © 35i © } 

Ein- 

(63) Sommigen tekenen aan, dat zy 

de Slang voor CHRISTUS zelve hielden; 

dan IRENAEUS getuigd, datzy dit Dier ver. 

eerden, omdat door deszei vs toedoen de 

wysheid tot den Menfch zoude geko. 

men zyn. 

exigoient dans leurs Affemblèes 

religieufes la préfence d'un Ser 

pent , fi? en le confiderant eomme 

la fource de la fcience du bien & 

du mal, le refpectoient plus que 

JESUS CI-IRIST même (63). Voila 

eomme la Créature ennoblie par /' i- 

mage de Dieu, fêgare du droit 

chemin, lors qu'elle s'écarté im- 

prudemment de ce que P Esprit 

de Dieu a révèlé aux hommes 

mortels. 

Je 

(63) II y en a qui difem, qu'ils te. 

noient le Serpent pour JESUS CHRIST lui 

même; mais IRENE'E as/ure, qu'ils hono- 

roient eet Animal, a caufe que par fon 

moyen la fagesfe êtoit parvenue jus q'ua 

V Homme mortel.

Eindeïyk merk ik aan, dat de 

benaming, waarmede by zommige 

Rangfchikkers de Hoofd-Rangen 

worden uitgedrukt, niet altoos 

met den aart der Dieren , wel 

ken men daar onder betrekt, 

overeenftemd : deze Kenmer 

ken zyn derhalven niet alleen 

van alle nut beroofd , tot wel 

kers bevordering dezelven ech 

ter dienen moesten , en uitge 

dacht fchynen te zyn; maar zy 

zyn zelvs zeer fchadelyk ter be 

vordering van een gegronde ken 

nis: zy verwarren de Orde dei- 

Natuur, zoo wel als onze denk 

beelden; en de waarheid word er 

door beledigt. 

Onder deze Hoofd-Rangen treft 

men er een aan, die men door 

C © 352 © ) 

het 

Je remarque enfin, que la dê- 

nomination, dont de certains Me 

thodist es fe font fervi pour expri- 

mer les Clajfes principales, ne 

s' accorde pas toujours avec la na 

ture des Animaux, qu on y rap 

porte: par coufequent ces Caracle- 

res font non feulement denuês de 

ioute utilité, a l' augmentation de 

laquelle ils devoient cependant con- 

tribuer, 6? en vue de laquelle ils 

paroiffent être ïnventès; mais ils 

font même tres nuifibles aux progres 

une connoijfance fondêe: ils em- 

brouillent P Ordre de la Nature, 

autant que nos propres idees; e? 

la verité en foujfre. 

Parmi ces Clajfes capitales il 

£ en trouve une, qrion a jugée d 

pro-

het woord Amphibia (64) goed- 

vind uittedrukken, en onder deze 

worden mede de Slangen begrepen. 

De oude Woordzamelaars ver- 

ftaan door A.«^«» ( : in terra & in 

c ® 353 m) 

tendent par A^ W ( : j n t e r r a & 

aqua vivens; of gelyk zich FLORUS 

in aqua vivens; ou eomme £'ex. 

uitdrukt: animalia, quibus aquam 

prime FLORUS: animalia, quibus 

ter. 

aquam 

(64) Dit woord is zamengefteld uit de 

twee Griekfche woorden A,«; cn fins, 

welken in deze zamenftelling betekenen 

een Dier 't geen van twee kanten leevt, 

of een dubbel, een tweevouwig leven 

bezit; zoo wierden ook, by voorbeeld, 

de zulken, die beide handen als rechter, 

handen gebruiken konden, A*f,J £|, AL G E. 

nocmd. LÜCIAAN gebruikt het woord 

Asfalt figuurlyk, ten opzigte van Tr- 

EEsiAs, dien men giste fomwylen een 

Man en fomwylen eene Vrouw geweest 

te zyn. 

propos d'exprimer par le mot Am. 

phibia (64), fous laquelle les 

Serpens fe trouvent ausfi compris. 

Les anciens Lexicographes en. 

(64) Ce mot est compofê des deux ter- 

mes Grecs Afi

C © 354 © ) 

terramque colendi gemina natura 1 aquam terramque colendi gemina 

MOZES in zyn geze^yJ verhaal 

van de Schepping, noch ARISTO- 

TELES in zyne voortreffelyke Ge- 

fchiedenis der Dieren, maken geen 

melding van tweeflagtige Dieren. 

THEOPHRASTUS , een Leerling 

van ARISTOTELES, teldzommige 

Visfchen onder de Amphibia (66). 

PLUTARCHUS noemd de Croco- 

dillen, de Hagedisfen, dewelke 

zoo na aan de Slangen verwand 

zyn (67), en de Amphibia ieder 

afzonderlyk (68). 

(65) Lib. m. cap. 6. 

(66) Zie zyn gefchrift «V 

Co- 

(67) Zie de befchryving van de Slang- 

Hagedis door den Heer VOSMAAR. 

(68) Sympof. Lib. 11. Quseft. 3. 

natura est (65). 

Ni MOÏSE dans fa narration fa- 

crée de la Création, ni ARISTOTE 

dans fon excellente Histoire des 

Animaux, ne font aucune mention 

J' Animaux amphïbies. 

THEOPHRASTE, Disciple d' ARI 

STOTE , range de certains Poisfons 

parmi les Amphibies (66). 

PLUTARQUE nomme les Croco- 

diles, les Lezards, qui font appa- 

rentés de fi pres aux Serpens, 

(67) & les Amphibies chacuns 

d part (68). 

(65) Lib. in. cap. 6. 

(66) Voyez fon ecrit *t£ ixUur, 

Co- 

(67) Voyez la defcription du Serpent* 

Lezard par Mn VOSMAR. 

(68) Sympof. Libr, 11. Qucest, 3,

COLUMELLA (69) eil VARRO 

(70) befchryvenze als Dieren die 

niet alleen van het land, maar ook 

uit het water gevoed worden; en 

tellen dienswegens de Ganzen enz. 

onder dezelven. Ook fchynd 

insgelyks de oude Schryver van 

de Barj^^^^/a 9 opzichtelyk de 

ze tweeflachtigheid, het voedzel 

voornamentlyk in het oog te heb 

ben; immers hy doet de Kikvorfch 

zeggen, dat JupiTERhaar gegeven 

hadde A/«$*0«O» K»/**?, land en wa- 

tervoedzel. 

13. 

Nu is het voor alle tegenfpraak 

c © 3ss m) 

ze- 

(69) De Re Rujlica Lib. VIII. cap. 

(70) De Re Rujlica Lib. III. cap. 10. 

COLUMELLE (69) £? VARRON 

(70) les decrivent eomme des A- 

nimaux qui tirent leur nourriture 

non feulement de la terre, mais 

ausfi des eaux; ê? comptent a 

caufe de cela les Oyes &c. parmi 

les Amphibies. If ancien Auteur 

de la ' BxT?xx°,uveftxxiui paroit, eu 

égard d cette duplicité d'espéce, 

avoir eu principalement en vue la 

nourriture; d 1 

autant qu' il fait du 

re d la Grenouille, que JUPITER lui 

avoit donnè A?p(&«» , de la 

nourriture terrestre fi? aquatique. 

13. 

Or il est incontestablement fur y 

qu& 

(69) De Re Ruftica Libr, FIJI. cap. 

(70) De Rc Ruftica Libr. III. cap. 10, 

Y y 2

zeker, dat de Slangen (71) even 

zoo weinig in het water leven of 

daar uit eenig voedzel halen, als 

een Haai, een Steur, of een Rog 

(72), zulks gewoon zyn op en 

van het land te doen. Men be- 

hoevd niet te ontkennen, dat de 

Slangen uitnemend de zwemkonst 

verliaan, om ze uit den Rang der 

Amphibia temonfteren; want in 

geval deze hebbelykheid de plaat 

fin g der Slangen onder de Amphi 

bia wettigde,dan konden allevier- 

C © 356 © ) 

voe- 

(71) Ik fpreek alleen van Land-Slan 

gen: de Water-Slang behoord tot de 

Water-Dieren. 

(72) Deze Water-Schepzelen worden 

door den Heer LINNJEUS onder de Am. 

pbibia geteld. Zie zyn Syft, natur. 

que les Serpens (ji) vivent ausfi 

peu dans P eau ou en retirent quel 

que nourriture, qu' un Rêquin, un 

Eturgeon, ou une Raye (72), tirent 

la leur de la terre. 11 ri est pas 

necesfaire de nier que les Serpens 

posfedent dans un dêgrê eminent 

r art de nager, pour les exclurre 

du rang des Amphibies; car fi 

cette habitude fujfifoit pour ranger 

les Serpens parmi les Amphibies, 

on ne fauroit refufer une place 

dans cette clasfe capitale d tous 

les 

(71) Je park uniquement de Serpens ter 

re stres: k Serpent d'eau est du nombre 

des Animaux aquatiques. 

(72) Ces Animaux aquatiques font ran 

gés par LINN^DS parmi les Amphibies. 

Voyez fon Syftem. natur.

voetige Dieren in dien Hoofdrang 

geen plaats geweigert worden 

(73), en alle Watervogels zouden 

dat gezin moeten vermeerderen: 

Ja men zoude om een tegengeftel- 

de reden , de Visfchen, welken 

eenigen tyd door de vrye lucht, 

op hare uitgestrekte vinnen, als op 

vleugels dryven, om derzelver 

C © 357 ©' ) 

roof- 

(73) BOUELLUS verzekert, dat alle 

viervoetige Dieren kunnen zwemmen; 

zie zyne Verhandeling de MotuAnim. Tom. 

J. pag. 265. En welke vordering heeft 

niet de Menfch in deze konst gemaakt? 

men herinnere zich, het geen verhaald 

word van de Slaven, die naar Perelmos- 

felen duiken; en hoe veele onbefchaafde 

Volkeren , zelvs beladen zynde, wyde 

rivieren en zee-engtens overzwemmen. 

les Quadrupedes (73), ö?' tous ks 

Oifeaux aquatiques devroient aug. 

ment er cette familie: g? même par 

uneraifon contraire, on ri en f auroit 

exclurre les Poisfons, qui pendant 

un eertain temps planent dans h 

vuide des airs fur leur nageoires 

étendues eomme fur des alles, pour 

êchapper d la voracité de leurs 

en- 

(73) BORELL as/ure,• que tous les Qita- 

drupedes favent nager; voyez Jon traité de 

Motu Animalium Tom. I. pag. 265. Et 

quels progrés l'Hommen'' a-t-ilpas fait dans 

eet artï on n'a qu'd fe rappeller ce qu'on 

rapporte des Esclaves plongeurs de perles} 

ff combien de nations fauvages traver, 

fent, quoique cbargées de fardeaux,. des 

larges rivieres ff des bras de mer d la 

nage. 

Yy 3

oofzuchtige vervolgers te ontwy- 

kenj daar van niet kunnen uitflui 

ten; eu voor alle Dieren moest 

men den Hippopotamus, den Be 

ver, den Otter enz. niet verzui 

men met de Slang te verzwageren. 

Het is bekend, dat deze Schepze 

len de meeste tyd van hun leeven 

in het water doorbrengen; hunne 

uitgebreider Longen kunnen doch 

ook, even als die der Slangen, meer 

der lucht,in vergelykingvanande 

re Dieren, bevatten, waar door 

het menigvuldig ademhalen min 

der noodzakelyk word; en in dit 

opzicht zouden dezelven de ver- 

eifchtensjdie men tot een Amphi- 

bimn vordert, bezitten. Maar de 

meeste Vogelfoorten behoeven 

ook minder dan de viervoetige 

C © 353 © ) 

Die- 

ennemis; & par desfus tous les 

autres Animaux il faudroit ajfi- 

lier le Cheval marin, le Castor, 

le Loutre Sc. au Serpent. II 

est ccnnu, que ces Crêatures 

pasfent la pluspart du temps de 

leur vie dans V eau; car leurs 

Poumons plus amples peuvent, tout 

eomme ceux des Serpens, contenir, 

proportion gardée, plus d' air que 

ceux d" autres Animaux , ce qui 

leur rend la refpiration frequente 

moins necesfaire; & d eet égard 

elles posfederoient les qualités qiï on 

requiert dans un Amphibie. Mais 

la pluspart des espêces d'Oifeaux 

ont ausfi moins befoin de refpirer 

que les Quadrupêdes (74), eomme 

nous V obfervons fouvent avec êton- 

ment chez ks Oifeaux qui chan- 

tent,

Dieren te ademen (74), gelyk wy 

dikwils in de zingende vogels met 

c 0 359 m) 

ver- j 

(74) De Heer CAMPER heeft in het 

Jaar 17715 eene Verhandeling gefchre 

ven , waar in hy zyne ontdekking ge 

meen maakt, dat de grote Beenderen 

der meeste Vogelen geen merg, maar 

lucht bevatten, welke met die der Long 

gemeenfehap heeft; en drie Jaaren daar 

na wierd door den Fleer HÜNTER over 

het zelvde onderwerp in het Engelfch 

Koninglyk Genootfchap een vertoog ge 

lezen. Zie de eerfle in de Verhandelin 

gen van het Bataaffch Genootfchap, I Deel 

bladz. 235; de tweede in de Philof. Trans- 

at!, vol. LXIV. p. 1, en daar uit over 

genomen in de Hedendaagfche Vaderl. 

Letteroefeningen III Deel II ftuk bladz. 

421. Het is niet te vermoeden, dat het 

vertoog van den Heer CAMPER aan den 

Heer HÜNTER zal zyn bekend geweest; 

im- 

tent, quoique cependant on ne les 

aie pas encore mis au nombre des 

Am- 

(74) Mr. CAMPER a écrit en 1771 un 

Mémoire, dans lequel il publie la dêcou- 

verte qu'' il a faite, f avoir que les Os longs 

de la pluspart des Oifeaux ne contiennent 

point de mo'élle, mais bien del'air, qui com 

muniqué avec celui des Poumons; éf trois 

annêes après, Mr. HÜNTER lutune Disfer- 

tation fur le même fujet d la Société Roya 

le de Londres. On trouve le Mémoire de 

Mr. CAMPER dans les Verhandelingen van 

het Bataaffch Genootfchap Tom. I. p, 

235; celui de Mr. HONTER dans les Phi- 

lofoph. Transafl:. vol. LXIV. p. 1. d'oit 

on Va infeié dans les Hedendaagfche 

Vaderl. Lctteroeffen. Tom. III. Part. IL 

p.ig. 421. On ne f auroit foupconner, que 

le Mémoire de Mr. CAMPER aie êté con* 

nu d Mr. HUNTÈR , vu que les Verhan- 

lelingen van het Bataaffch Genootfchap 

n*on$

verwondering kunnen opmerken, 

en echter heeft men dezelve tot 

nog toe op den lyst der tweeflagti- 

ge Dieren niet geplaatst. Maar 

de overdenking, dat waarfchynlyk 

het kenmerk der groter Longen, 

om zommige Dieren den naam 

van Amphibia te geeven, eenige 

tegenfpraak zoude lyden, heeft 

neg eenige andere vereifchtens 

daar by gevoegd; zy moeten ook 

koud bloed, een twee-oorighart, 

C © 360 © ) 

een 

immers de Verhandelingen van het Ba- 

taaffcb Genootfchap zyn niet voor het Jaar 

1774 uitgekomen; ook leest men in dat 

van den Heer HONTER, dat hy reeds in 

1758 proeven heeft genomen, om de ge- 

meenfehap der lucht, die zich in de Lon 

gen en Beenderen der Vogejen bevind, 

t,e bewyzen. 

Amphibies. Mais confiderant que 

vraifemblablement le fïgne caracte- 

ristiqne pris des grands Poumons, 

qui faifoit donner le nom d'Am 

phibies d de certains Animaux, 

fouffriroit quelque contradiction, 

011 y a ajouté encore quelques au 

tres qualités; [avoir , qii ils de- 

voient avoir le fang froid, un 

coeur d deux oreillettes, une cou 

leur d'un gris tannê fi? un fque- 

lette cartilagineux (75). // est 

tres 

11'ont pas parus avant Pan 1774; ou 

tre cela on Ut dans le Mémoire de Mr, 

HÜNTER, que deja des 1758 il a fait des 

experiences, pour prouver la communication 

de l' air, qui fe trouve dans les Poumons 

les Os des Oifeaux,

c m 36i © ) 

een vale kleur en een kraakbenig j tres remarquable, qu'on aie jus- 

Scekt hebben f75). Het is zondertement êté chercher les princU 

ling onze opmerking waardig, dat paux CaracJéres dans ce qui ejl 

men juist de voornaamiie kenmer cachê exterieurement d la vue. 

ken gezogt heeft in iets, dat uit- II faut qri on tue, ouvre & 

terlyk voor het gezicht verborgen disféque VAnimal, avant de pou 

is. Het Dier moet gedoodt, ge- 

opent en ontleedt worden, alvo 

rens men bepalen kan tot welk ee- 

nen Hoofdrang het behoord. 

Ik vlegte deze aanmerking hier 

geenzins in, om dat ik zulk een 

vergelykend onderzoek afkeure; 

dezen arbeid is vermakelyk en nut 

tig: dan om eenige overeenkom- 

ften den Menfch met den Vleder- 

muis (76) in eene rangtefcharen, 

(75) LINIWTS in Syftem, Natur. 

(76) Homo, Simia, Lemur ff Pesptr- 

is 

tilio 

voir fixer la Clasfe d la quelle il 

appartient. 

Je ri in/ere pas ici cette remar- 

que, d caufe que je défaprouve une 

femblable recherche comparée; cet 

te occupation eft agreable & uti- 

le: mais de mettre, d caufe de 

quelques rapports, l'Homme au mê 

me rang que la Chauve-fouris (76), 

c' est 

(75) Voyez LINNÊDS Syftema Nnurae. 

(75) Homo, Simia, Lemur & Ves. 

Z z per-

is een onregelmatige fchikking, 

die de Natuur zelvs afkeurt; men 

zoude met weinig moeite tusfchen 

deze beide Schepzelen meer af- 

wykingen dan overeenkomften 

kunnen aanwyzen. 

Maar deze kenmerken zyn ook 

in allen opzichten op de Slangen 

alleen niet toepasfelyk; de Vis 

fchen hebben insgelyks koud bloed; 

veele Slangen hebben fraaije kou 

leuren, en haar Scelet is niet kraak 

benig maar graatachtig: en behal- 

vendit, gebruikt het Onbepaalde 

Alvermogen, gelyk meermalen 

opgemerkt is , dikwils dezelvde 

werk- 

tilio, zyn de vier eerfle Dieren van den 

eerfle rang in het Syftema van den Heer 

c' est un arrangement irregulier, 

que la Nature même desapprou- 

ve; on pourroit facilement faire 

voir plus de differences que de 

rapports entre ces deux Créatu- 

res. 

[Outre cela ces caracleres ne 

font point applicables h tous egards 

uniquement aux Serpens; les Pois- 

fons ont ausfi le fang froid; 

plufieurs Serpens ont de tres bel 

les couleurs, & leur Squelette ri est 

pas cartilagineux, mais bien com- 

pofé d' arrêtes: fi? qui plus efi, 

la Toutepuisfance infinie fe fert 

fouvent, eomme il a deja êté re- 

mar» 

pertilio , font ks quatres premiers Ani 

maux de la première clasfe du Syflime de 

Mr. LINNJEÜS.

werktuigen, om verfchillende, en 

verfchillende om dezelvde eind 

oogmerken ten dienst te Haan. 

De Vogels worden door de 

lucht (77), die hunne mergloze 

beenderen vult, in het vliegen, 

en de Visfchen door hunne lucht- 

blaas in het zwemmen, onder- 

fteund; en waarfchynlyk word 

het gemis van poten, waar dooi 

de Larifl-Dieren in het zwem 

men insgelyks onderfteund wor 

den, door een grotere long, met j 

c © 363 © } 

lucht 

(77) De verwarming, welke de lucht 

in de Vogels ondergaat, moet dezelve 

noodwendig uitzetten en lichter doen 

worden dan de lucht des dampkrings, 

waar door de Vogels gemakkelyker vlie 

gen ; zie de Verhandeling van den Heer 

CAMPER hoven gemeld. 

marqué plufieurs fois, des mêmes 

injlruments pour parvenir d des fins 

differentes, fi? de differens tnoyens 

pour atteindre au même hut. C est 

Vair, qui remplit leurs os privés 

de mo'èlle qui foutient les Oifeaux 

dans leurs vol (77}; fi? les Pois- 

fons font foutenus, lors qiPils na- 

gent, par leur bulle d' air; fi? il efl 

apparent que le dêfaut depattes ,par 

le moyen desquelles les Animaux ter- 

refires fe foutiennentpareillement en 

nageant, que ce dêfaut, dis je, fe 

trou- 

(77) La chaleur que Vair fübit dans 

les Oifeaux doit nè ces fair ement le dilater ff 

le rendre plus leger que Pair de V olmos- 

pbere, a'ou pravient que les Oifeaux volent 

avec plus de faciliti. Voyez Ie Mémoire de 

Mr. CAMPER ci desfus mentionné. 

Z z 2

lucht vervult, byde Slangen ver 

goed; immers dit is zeker, dat 

zy tot die Dieren die op den zes 

den dag gefchapen zyn , behoo- 

ren , en dit waren Land-Die- 

ren. 

trouve remplacê chez ks Serpens par 

un plus grandpoumon rempli i' air; 

ceci du moins efl certain, qu'ils font 

du nombre de ces Animaux qui ont 

êté créés k fxiemejour, fi? qui ê- 

toient des Animaux terreflres. 

NARE,

NAREDE 

VJTy hebt, Lezers, het onbetwist 

baar recht, om over de Verhan 

deling , die ik in uwe handen gefield 

hebbe, te mogen oordelen; dan, 

z 

yt gy genegen rechtmatig te han 

delen , alle vooroordelen moeten 

worden afgelegt,eneene bedaarde 

overweging uwe uitfpraak vooraf 

gaan, liet is menfchelyk te dwa 

len, aan elk een genoegen te ge 

ven onmogelyk, en geenfchande 

onderrichting te ontfangen: intus- 

fchen vertrouwt myne eigenliefde 

op een gunftige beoordeling. Een 

Schry ver trouwens, wien deze flerk- 

te van geest, en een overtuigend 

gevoel zyner bekwaamheid ont 

C © 3«s © ) 

breekt, 

EPÏLOGUE. 

^Fous avez, mes Lecleurs, ie 

droit inconteflable, dejuger, de ce 

Traité, que je vous ai mis en mam*, 

mais, fi vous voulez en agir ju* 

flement, il faut vous dèfaire de 

tout préjugé, fi? dêliberer d tête 

repofée, avant de prononcer vU 

tre arret. II efl de la- nature 

de VHomme d'errer, il efl ku 

posfible de content er tout le wonde, 

fi? l'on ne doit pas rougir de re* 

cevoir inflru&ion: mon amour 

propre s'attend cependant d un 

jugemmt favorable. On trouve* 

rolt dificilement parmi les habitans 

de cette Planete un Auteur de- 

pour vu de cette force $esprit, fif 

Z Z 3 qui

eekt, is een wezen t'geenwaar- 

fchynlyk deze Planeet niet be 

woond: eigenliefde, waar by zich 

dikwils het belang voegt, is doch 

de dryfveer van de Schryflust; 

zeldzaam word alleen uitliefde des 

naalien gefchreven. 

Ik vleije my echter gcenzins 

met den waan, dat er niets meer of 

nuttiger, betrekkelyk myne onder 

werpen , zoude kunnen worden 

gefchreven; en wie doch heeft de 

grenfen der Natuur genadert? 

Zonder opzettelyk iemand, die 

met my in begrippen mogte verfchii- 

len, te beledigen, of my door het 

gezach van roemwaardige Mannen 

te laten misleiden, was rayn voor- 

naamfte doel, om de flippen van 

overeenkomst en afwyking onzer 

C © 366 © ) 

bin- 

qui ne fe fientiroit pas convaincu 

de fa propre capacité: car il faut 

avouer que T amour propre, au- 

quel fe joint fouvent 1'inter êt, est 

le resfort de la pasfion d' êcrire; il efl 

bien rare que nous y foyons portés 

uniquement par /' amour du Prochain. 

Je ne me flatte cependant en 

aucune fagon de la valne gloire, 

qii 1 

on ne f auroit rien écrire davan~ 

tage ni de plus utile fur les fujets 

que f ai traités; car qui a pu at- 

teindre les hornes de la Nature? 

Sans avoir un desfein prémè- 

dité d' ojfenfer quelqu un , qui 

feroit d'un avis contraire au 

mien , ou fans me laisfer abufer 

par F autorité de gens dignes d'é- 

loge, f avois pour hut principal de 

propofer les points de conformité

innenlandfche Slangfoorten in 

eenige byzonderheden voorteftel- 

len; lust het U, Lezer, dezelven 

onderling, of tegen uitheemfche 

andere foorten, te vergelyken, gy 

zult er verfchil in geaartheid, in 

geflalte, in kleuren en in bewerk- 

tuiginggenoeg door ontdekken, om 

U over de Goddelyke Wysheid, 

Almacht en Voorzorg, ook op 

zichtelyk deze byzonderheden, 

te verwonderen. 

Wyders was myn onderge- 

fchikt oogmerk, om den minkun- 

digen Lezer door eenige aan 

merkingen , welken anderen als 0- 

vertolligmogelyk zullen afkeuren, 

tot nadenken uittelokken; zeld 

zaam word door droge befchry vin 

gen de leeslust bevordert. ARI- 

STO- 

Ê? de difference de nos espéces de 

Serpens indigénes, eu égard d eer- 

taines particularités: fi le LeEteur 

a envie de les comparer entf el 

les, ou bien avec autres espéces 

étrangeres, il decouvrira par ld 

asfez de difference dans la natu 

re, la figure, les couleurs & P or-- 

ganifation, pour admirer la Sa- 

gesfe, la Toute-Puisfance & la 

Providence Divine, relativement 

même è ces particularités ld. 

Mon but fécondaire êtoit outre 

cela, tfengager le Leiteut moins 

inflruit d la refiexion, par le moy 

en de quelques remarqv.es, que 

$ autres desapprouveront pêutêtrè 

eomme fiuperflues; il est bien ra 

re, qrfune defcription aride £? fe- 

che anime a la lecJure. ARISTOTE , 

quoi-

STOTELES, hoe konftig zamenge- 

trokken zyne fchryfwyze ook zyn 

moge, heeft door gepaste aanmer 

kingen onze zedelyke kundighe 

den getracht te verbeteren; en 

zulke voorbeelden mag men vei 

lig navolgen. 

Aanbelangende de verdienlien 

van zulke Verhandelingen, zal ik 

alleen aanmerken, dat zo onmoge- 

lyk, als een Bouwkundige alleen, 

en zonder de handen van vlytige 

Bydragers en geoeffende Werklie 

den te gebruiken, een Paleis kan 

bouwen, het ook even zo onmo- 

gelyk is, dat een Geleerde zonder 

bandlangers een algemene Natuur 

C © 3^3 © ) 

lyke Gefchiedenis fchryven kan. 

De Kreits is te uitgebreid, de men- 

fchelyke leeftyd te kortftondig, 

onze 

quoique fon flyle foit énergique Öf 

ferré, a taché cependant d' éten* 

dre nos connoisfances morales par 

des remarques placées d propos; 

on ne risque rien a fuivre de pa- 

reils exemples. 

Je remarquerai fimplement par 

rapport au merite de Traités fem- 

blables, qu' autant qiC il est ïnt- 

posjible a un ArchitetJe, de batir 

un Palais feul

C © 369 © ) 

onze pogingen te zwak, en veel 

" & 

tyds de gelegenheid tot een nauwkeurig 

onderzoek teongunfdg, om 

zulke befchryvingen, zelvs onder 

de waarfehynlyke dingen te kunnen 

plaatzen. Het waareen eenige 

middel om de wetenfchap zelvs 

te bevorderen, is het befchryven 

der-verfchillende ftukken, die daar 

van het voorwerp zyn: zeldzaam 

word het getal van foortgelyke 

Schriften geheel nutteloos vermeerderd: 

de bron der Gefchapenheid 

is onuitputtelyk. 

5 

fouvent Voccafion de faire des 

• j recherches exacJes trop peu rahle 

> P° ur 

Pouvoir ranger de 

Pulles defcriptions même parmi ' 

k 

ôfesvraifenMahles. Le vrdi 

& unique moyen pour faire faire 

des progrés d la fcience même, w* 

fiste dans la defcription des diferentes 

parties, qw en font ? objet: 

il arrivé rarement qu'on augmsi \ ie infruclueufement le nombre de 

pareils écrits: la furce des êtres 

crëés est inèpuifable. 

Leest men in myne Verhande 

ling eenige dingen, die ook by an 

deren te vinden zyn; men keure 

dit echter niet overtollig. Had ik, 

omtrent het geen vreemde Slangen 

m e t d e o u z e 

gemeen hebben, my 

ne 

Sion Ut dans cette Dis/èrtation 

d e S eh 

°f es 

¥on trouve aus/i rap, 

Porties dam d'autres ouvrages, U 

nefaut pas croire pour cela q u\u 

tefoientfuperfiues. Si p ar r a p p o H 

^ce que ks Serpens êtrangers ont 

A a a 

de 

f avo.

ne Lezers naar andere Schryvers 

verzonden, ik had myne be 

fchryving voor min kundigen ge 

heel onnuttig gemaakt, en aan 

myn oogmerk, om eene befchry 

ving van onze Slangen te ge 

ven, niet beantwoord. 

C © 370 © ) 

De Styl heb ik zo eenvoudig en ' ai tachè de rendre le Style 

duidelyk trachten te maken alsmy fi fimple fi? fi clair, que la na 

voorkwam, dat den aart eener ture d'un traité iel que celui 

I 

Verhandeling als deze, welker ci, dont la -verité fait le princi- 

voo'rnaamfte fieraad de waarheid pal ornement, me paroisfoit Pexi- 

behoord te zyn, van my vorderde. ger de tnoi. 

Dat ik my zelve niet onbevoegd je me fuis cru exempt de 

keurde, om deze Verhandeling aan tout bldme. en dédiant cette Dis- 

de Oppermacht dezer Landfchap, fertation au Souverain de ce Pays, 

en haren Dierbaren Stedehouder, 

optedragen, verdiend geen beris 

ping: immers alle verlichte Staats- 

be- 

de commun avec les notres, feusfe 

renvoyè mes Lecleurs d a" autres 

Auteurs, f aurois rendu ma de 

fcription entierement inutile pour 

ceux qui font moins infiruits, fi? je 

ri aurois nullement fatisfait au bui 

que f avois, de clonner une defcrip 

tion de nos Serpens. 

fi? a fon Bien-aimè Stadhouder, 

vd que tous les Magifirats éclai- 

rés, fi? ceux ld fur tout dont la 

gloi-

eftuurderen, en in het byzonder 

dezulken, welkers eigen luister en 

belang met den voorfpoed van het 

Gemenebest onafïcheidbaar veree- 

nigt zyn, kunnen niet onverfchil- 

lig geacht worden, omtrent de kun 

digheid der voorwerpen, waar over 

in haar gewest de Natuur den Scep 

ter zwaait. Zy bevordert doch het 

wezentlyk en duurzaam geluk der 

Maatfchappy; zy is de Moeder van j 

alle kunsten , en het is uit dien 

hoofde dat ook het belang der Staat 

kunde vereifcht, om het onderzoek 

der Dieren die het Moederland 

voed, van de Planten die er groei- 

jen, en van de Delfftoffcn die er 

gegraven worden, aantemoedigen 

en befcherming waardig te keuren. 

De druk- en taalfeiten, en byzon 

C © 371 © ) 

der 

gloire fi? Vinter ét propre font 

infeparahlêment joints d la pros- 

perité de la Repuhlique, ne fau- 

roient envifager d'un oeil indiffe 

rent laconnoisfanceJ.es oh jets, fur 

lesquels la Nature exerce fon 

empire dans leur pays. Car ri'est 

ce pas elle, qui augmente le hon- 

heur rëel fi? durahle de la So- 

ciete'; fi? qui est la Mere de 

tous les Arts? & C'est par rap 

port d cela que P interêt politi- 

que exige qri on encourage fi? 

qrion protégé la recherche des 

Animaux que la Patrio nourrit, 

des Plantos qui y croisfent, & des 

Mineraux qu'on y trouve. 

Je prie le LecJeur de vouloir 

A a a a ex*

der de ongelykvormige fpelding, 

door de afgelegenheid der Druk 

pers , en door hec affchry ven van 

hetopflel meest veroorzaakt, ver 

zoek ik dat de Lezer gunstig ge 

lieve te verfchonen. Meerder heb 

ik in deze Nareden niet te zeggen. 

excufer gracieufement les fautes 

i impresfion & de langage, & 

furtout les irregularités d'ortogra- 

phe caufèes principalement par l'e- 

loignement de V Imprhneur £? par 

la faute du Copiste. Voila par 

oh je conclus eet EpUogue.

dpo_10873.pdf

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?