Kirikou en de wilde dieren (pdf) - Mooov

KIRIKOU
en de wilde dieren

FILM EN EDUCATIE... INHOUDSTAFEL
... in het vertoningscircuit van Lessen in het Donker, in het kader van het
festival Open Doek, een workshop ingericht door Jekino, een film in de
klas...
Film kreeg een plaats in het lessenpakket van heel wat scholen en wij
zorgen graag voor een goede programmatie en pedagogische omka-
dering. Daarbij spelen we in op de eindtermen en ontwikkelingsdoelen.
We maken jaarlijks een fijne selectie van een 30-tal films uit het afgelo-
pen seizoen, richten op heel wat plaatsen vertoningen in en zorgen voor
kant en klare lesmappen voor een boeiende verwerking in de klas. In elke
lesmap wordt aandacht besteed aan een filmtechnische en inhoudelijke
benadering van de film. We stimuleren jullie graag om de film met een
frisse blik te bebekijken. Bij elke film uit het aanbod leggen we de focus
op één filmterm. We wensen jullie een boeiend filmjaar toe!
www.lesseninhetdonker.be
www.opendoek.be
www.jekino.be
Algemene doelstellingen van de filmvisie + bespreking
• De beeldtaal en het gebruik van geluid bij bepaalde
scènes analyseren
• Meer inzicht krijgen in de thema’s en de personages uit
de film
• De dieper liggende betekenis achter een verhaal
vinden
• Stilstaan bij een aantal waarden en kritisch denken
stimuleren
• Uiten van een eigen standpunt of mening
Specifieke doelstellingen
• Werken rond emoties
• Ontdekken wat harde, zachte, koude en warme kleuren
zijn
• Beseffen dat kleuren een bepaalde emotie kunnen
versterken
• Een emotie tonen door het gebruik van een kleur
• Leren reflecteren op tekeningen van anderen
• Voor de iets ouderen: nadenken over de verwachtingen
die men heeft bij een film uit andere culturen
Filmfiche 4
Synopsis
Technische fiche
Vóór de film * Interessant om te weten 5
De regisseur Michel Ocelot 5
De film 6
De personages 8
Interview 11
Volgens de pers 15
De geschiedenis van de animatiefilm 17
Na de film 19
Even vooraf 19
Wat vond je van de film? 20
Kleuren in de film 21

FILMFICHE Vóór DE FILM
Synopsis
Grootvader vertelt: “Het verhaal van Kirikou en de heks was niet lang
genoeg. Ik kreeg de kans niet om alles te vertellen wat Kirikou voor me-
kaar kreeg. En omdat hij mooie en goede dingen heeft gedaan die zeker
niet vergeten mogen worden, vertel ik ze jullie nu.”
Via het verhaal van Grootvader kom je te weten hoe de vindingrijke Kirik-
ou niet alleen tuinman wordt, maar ook detective, pottenbakker, reiziger
en dokter, en hoe hij ondertussen steeds opnieuw bewijst de kleinste en
dapperste van alle helden te zijn.
KIrIKOU En DE WILDE DIErEn
Frankrijk – 2005 – 75’
Technische fiche
regie Michel Ocelot en Bénédicte Galup
Muziek Manu Dibango, Youssou n’Dour,
Rokia Traoré
Scenario Philippe Andrieux, Bénédicte Galup,
Marie Locatelli, Michel Ocelot
Distributie Alternative Film
DE REGISSEUR MICHEL OCELOT
Interessant om weten
Michel Ocelot, geboren in 1964 aan de Côte d’Azur, woonde als kind – van
zijn 6de tot zijn 12de - in Guinee, verhuisde daarna met zijn ouders naar
Anjou, om uiteindelijk in Parijs terecht te komen. na kunst te hebben
gestudeerd, richtte Ocelot zijn carrière op de animatiefilm. Zes jaar lang
was hij voorzitter van de ASIFA (Internationale Associatie van de Anima-
tiefilm).
Van bij zijn debuut baseerde hij zich op eigen gecreëerde scenario’s
en tekeningen. Aanvankelijk verwierf Ocelot, met zijn kortfilms en korte
series, beperkte bekendheid. Hij waagde zich pas op latere leeftijd aan
een lange animatiefilm: ‘Kirikou en de heks’ (1998), wat meteen een schot
in de roos was. In 2000 verraste hij met ‘Prinsen en Prinsessen’, een bun-
deling van korte verhalen, gepresenteerd volgens de principes van het
schaduwtheater. Het was wachten tot 2005 vooraleer de populaire Kirikou
opnieuw te zien was in een verhaal: ‘Kirikou en de wilde dieren’. nog
eind 2006 kunnen we zijn vierde lange animatiefilm ‘Azur en Asmar’ ver-
wachten.
“Eigenlijk doe ik nu nog altijd wat ik deed toen ik tien was: tekenen,
knippen, plakken, knutselen, verhalen vertellen en mooie dingen maken.

Sinds ‘Kirikou en de heks’ heb ik het gemakkelijk, maar voordien leefde
ik jarenlang een hard artiestenbestaan. Overleven was soms moeilijk. Ik
had misschien veel eerder een lange animatiefilm moeten maken, maar
ik voelde toen die behoefte niet. Ik kon mijn ei kwijt in de kortfilm.”, vertelt
Ocelot.
“Ik had ook niet de intentie een tweede Kirikou te maken maar het kind
Kirikou heeft mijn mening niet gevraagd. Hij heeft zich opgedrongen. Het
is een vreemde ervaring, aan de ene kant een beetje voorbijgestoken
te worden door je eigen creatie, aan de andere kant terug bij het eind
aangekomen te zijn, klaar om opnieuw te beginnen zoals de eerste keer.
‘Kirikou en de wilde dieren’ is immers geen vervolg op de geschiedenis
waarin Kirikou een man werd. Kirikou bleef in ieders herinnering die kle-
ine, naakte, resolute, levendige, goedhartige jongen. Nee, in ‘Kirikou en
de wilde dieren’ krijg je een stukje leven te zien dat nog geen kans kreeg
om verteld te worden. Ik heb er enorm veel plezier aan beleefd om de
minuscule held opnieuw tot leven te brengen.”
DE FILM
‘Kirikou en de heks’ zou je de eerste Afrikaanse lange animatiefilm kun-
nen noemen.
Hoewel ‘The Lion King’ en ‘Tarzan’ zich in een Afrikaans decor afspelen,
gaat het niet om een verhaal over Afrika of Afrikanen.
Michel Ocelot misbruikt het exotische Afrika niet en maakt films waarvan
de ziel en het uitzicht op en top Afrikaans zijn. Ocelot toont zijn person-
ages in hun natuurlijke omgeving. Alle planten en dieren die je te zien
krijgt in de film, vind je ook echt in Afrika terug. Het in okertinten gepens-
eelde huttendorp is er een zoals hij er gezien heeft. De veelkleurigheid
maakt de zoete herinnering aan de bonte feestvreugde weer levendig.
Ook de natuurdecors (gele savanne, smaragdgroene woud, de groene
rivier,...) refereren aan zijn gelukkige kindertijd.
Toch haalde hij zijn figuratieve inspiratie elders. Afrika heeft een eeuwe-
noude traditie in decoratieve kunst maar staat minder sterk in het figura-
tieve. Ocelot opteerde er daarom voor Westerse voorbeelden te kneden
naar Afrikaans vormen. Zo stonden de werken van Henri Rousseau, één
van de belangrijkste vertegenwoordigers van de naïeve-kunst, als voor-
beeld voor het decor van de achtergronden. De fetischen zijn wél geïn-
spireerd op de Afrikaanse kunst, de enige juiste keuze volgens Ocelot.
De bruine, halfnaakte lichamen van de personages hebben een
sprookjesachtige bekoring tegen de kleurrijke achtergronden. Voor de
vormgeving van de figuurtjes grepen de makers terug naar de stilering
van de menselijke figuur in de Egyptische schilderkunst. Geen karika-
turale schets dus maar eerder knappe individuen die onmiddellijk in
het oog springen. Dit zelfgekozen primitivisme uit zich ook in de manier
waarop de vrouwenfiguren getekend worden. Het vrouwenlichaam domi-
neert het uitzicht van deze proto-Afrikaanse leefwereld. “De Afrikanen
waren vroeger absoluut niet beschaamd over hun lichaam. Dit was één
van de prachtige dingen van Afrika”, aldus Ocelot. “Schaamte voor het
lichaam is een uitvinding van het Midden-Oosten en het Westen, een
gevoel dat jammer genoeg ook Afrika is binnengedrongen.”
De decors van Kirikou mankeren geen kleuren: de warme tonen van het
dorp en de savane (vurig rood en okergeel) en de koude
tinten, het blauw als v a n kristal, van
de grot van de heks
en alle kleuren grijs
in haar koninkrijk.
Elk plantje in de

film, ook al was het diep in het woud verborgen, moest een klein meester-
werkje zijn. Geen gewone bloemen en bomen die andere animatiefilms
voorschotelen, maar gestileerde, sprookjesachtige planten. Elk plantje,
gemaakt naar echte tropische planten, werd afzonderlijk uitgewerkt in
gouaches en aquarellen.
Ocelot geeft in tegenstelling tot in gekende Disneyproducties als ‘The
Lion King’, ‘Tarzan’, ‘Jungle Book’, enz. geen menselijk gezicht aan
dieren. Zij blijven dieren.
Net zoals in zijn eerste Kirikou is ook nu de muziek weer gecompon-
eerd door Afrikanen, iets wat voor Ocelot niet anders kan. “Het gaat
tenslotte om een Afrikaans verhaal.” Youssou n’dour, die tekende voor de
soundtrack van ‘Kirikou en de heks’, kreeg voor de ‘wilde dieren’ verster-
king van Manu Dibango en rokia Traoré.
DE PERSONAGES
Kirikou is een klein ventje dat bijzonder goed weet wat hij wil, zelfs nog
voor hij geboren wordt. Hoe hard de andere groepsbewoners ook pro-
beren hem in het gareel te laten lopen, hij blijft onafhankelijk en dapper
in zijn strijd tegen de heks. Tegen wie slecht spreekt over hem, of tegen
wie zijn gedrag afkeurt, blijft hij bijzonder genereus. In zijn strijd tegen
Karaba is zijn kleine gestalte eerder een hulp dan een handicap. Het
stelt hem in staat om te komen waar anderen niet kunnen geraken; zo
kan hij zich vermommen als een fetisj.
Toch is hij niet tevreden over zijn kleine gestalte en over zijn ‘anders zijn
d a n de andere kinderen’. Hij droomt ervan groot te zijn.
Kirikou onderscheidt zich niet enkel door zijn kleine gestalte
van de anderen; hij voelt geen angst voor de heks en haar
bovennatuurlijke krachten. Hij aanvaardt niet zomaar
cliché-uitspraken, maar gaat op zoek naar antwoorden
op zijn vele vragen.
Tegenover de aardse, statige vrouwenfiguren brengt
de kleine Kirikou een luchtig en beweeglijk contrapunt.
Kirikou is het soort (naïeve) held waar iedereen zich
mee kan/wil identificeren. Zijn legende en aantrekking
blijven, bijna 8 jaar na zijn eerste optreden, enorm le-
vendig. Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij na ‘Kirikou en de heks’,
wat uitgroeide tot een echte cultfilm, opnieuw een hoofdrol mag spelen
op het witte doek.
Kirikou is een held die iedereen achter zich laat en de tijd uitdaagt;
een piepkleine jongen die van binnen een heel grote, wijze man is. Hij
spreekt, denkt, lost raadsels op en is enorm moedig. Hij beschermt zelfs
een heel dorp.
Zijn leeftijd, stand en cultuur hebben hier weinig mee te maken. Dit
maakt het zo makkelijk voor iedereen om zich met hem te identificeren.
Door de veiligheid van de ouderlijke omgeving te verlaten, worden zijn
avonturen onze avonturen, zijn vragen, onze vragen.
Ook de verhalen die hij beleeft zijn heel herkenbaar. Ze zijn modern en
tegelijk tijdloos omdat ze vertellen over wat iedereen beleeft binnen zijn
omgeving. Het zijn de verhalen die ons deden dromen, die ons bang
maakten. We kunnen ons dus volledig inleven in zijn personage. Toch
blijft het verhaal geheimzinnig en vol magie.
Karaba is een machtige, boze, maar heel mooie vrouw (in tegenstelling
tot de bleke, vertrokken Disney-griezels). Ze is beladen met juwelen. Ze
leeft geïsoleerd, enkel omringd door haar fetisjen, in een soort van kolos-
sale hut aan de rand van het dorp. De weg naar de heks Karaba toont
een progressieve verschraling van de natuur. Ook de lucht voorspelt

duidelijk steeds minder goeds. Waar de heks Karaba voorbijkomt stopt
het leven en verdort de natuur ter plekke.
Karaba, schitterend als altijd, is enkel heks deze keer en je kan merken
dat deze buitengewone vrouw de buitengewone Kirikou enorm intrig-
eert.
Kirikou’s moeder is een waardige vrouw, alleenstaand zoals veel vrouwen
in het dorp (bijna alle mannen zijn betoverd door de heks). Men laat
haar én haar zoon een beetje links liggen. Ze wordt niet echt betrokken
in het dorpsleven. Onafhankelijkheid en openheid van geest zijn twee
eigenschappen die ze haar zoon meegaf. Ondanks de gebruikelijke mo-
ederlijke bezorgdheid heeft ze weinig problemen met de vroegtijdige
autonomie van haar zoon. Ze laat hem begaan en staat hem bij wanneer
hij haar nodig heeft.
De Oude Wijze, tevens Kirikou’s grootvader, leeft in de verboden berg. Hij
is een tedere en inschikkelijke man. Hij staat voor de serene, weldoende
en nobele ouderdom, in tegenstelling tot de bange, betweterige en rod-
delende oude man uit het dorp.
10 11
De Fetisjen zijn Karaba’s veelvormige, gevreesde slaven en dienaars. Zij
wonen bij haar en geven blind gevolg aan haar bevelen. Het zijn ro-
botachtige wezens met typische Afrikaanse maskers als hoofd. Voor deze
figuren heeft Ocelot zich helemaal laten inspireren door de Afrikaanse
beeldhouwkunst.
Interview
Kirikou: geboren op een Franse tekenplank, naverteld in Afrika
Zes jaar geleden veroverde de Franse animatiefilmer Michel Ocelot heel
wat kinderharten met ‘Kirikou en de heks’, een fabel over een hypers-
nel Afrikaans jongetje dat zijn dorp van de banvloek van een heks redt.
Sinds kort draait een tweede film, ‘Kirikou en de wilde dieren’, in onze
zalen. Het minuscule figuurtje leidt ondertussen zijn eigen leven en duikt
zelfs op in de verhalen van Afrikaanse vertellers. Ook als er niemand in
de buurt ooit van de film gehoord heeft.
In Frankrijk alleen al lokte ‘Kirikou en de heks’ meer dan anderhalf mil-
joen toeschouwers, de verkoop van dvd en boeken liep eveneens als
een trein. Maar Michel Ocelot (56) dacht eerst niet aan een nieuwe film.
“Ik had het verhaal verteld dat ik wilde vertellen, maar na het succes van

het Kirikouboek wilde de uitgever per se een tweede. Dat leek me
makkelijker dan een film met 300.000 beelden. Het werd opnieuw
een verkoopsucces en de producenten vonden het te dom
om die goudmijn stil te laten liggen. Ik ben beleefd
opgevoed en ik had geen zin om neen te blijven
zeggen. Vandaar mijn akkoord voor twee korte
tv-films in een regie van Bénédicte Galup. Ik
zou superviseren. Ondertussen was er inter-
esse van een filmdistributeur en voor een dvd.
Het project bleef maar groeien en ik vond dat
ik niet langer aan de kant kon blijven. Ik zei
tegen mezelf: “Kirikou dat ben ik. Ik moet
dat opvolgen.” Maar het is
ook een beslissing van
het publiek, want veel
kinderen vroegen me
ernaar.”
De fictieve Kirikou is
vrij geïnspireerd op de Afrikaanse
sprookjes die in 1912 verzameld werden door
Francois-Victor Equilbecq, een administrator van de
Franse kolonies. Voor de grafische stijl greep hij terug naar het werk van
schilders als Henri ‘Le Douanier’ rousseau, Ingrès, Alexandre Iacovleff en
sculpturen uit Kongo en Gabon. Ocelot bracht een groot deel van zijn
kindertijd in Guinee door. Zijn ouders gaven les in de hoofdstad Conakry.
Ook ‘Kirikou en de wilde dieren’ is een warme blik op het zwarte Afri-
kaanse continent, gekleurd door zijn jeugdherinneringen. “Deze film is
anders. Hij is rustiger. De eerste was een legende. Dit is meer een mooie
wandeling door de fauna en flora van zwart Afrika.”
Ocelot zweert opnieuw bij de pure ambachtelijke, handgetekende
animatietraditie. Dat heeft volgens de regisseur niets met fetisjisme te
maken. “We hebben Kirikou en de wilde dieren volgens de principes van
de vorige film gemaakt. De ervaring en de knowhow waren er. Trouwens,
mijn volgende film zal digitaal zijn. ‘Azur et Asmar’ wordt een vijftiende-
eeuws sprookje over immigranten, als metafoor voor het huidige Europa,
en zal digitaal zijn, ook al zitten computerbeelden nog in hun prehistorie.
Maar de grotten van Lascaux zijn heel mooi, nee?”
Bij ‘Kirikou en de heks’ ontstond een hele polemiek omdat Ocelot blote
vrouwenborsten liet zien. Producent France 3 dreigde er indertijd zelfs
1 1
mee om de productie stil te leggen als Ocelot de vrouwen geen bh zou
aandoen. Anderen opperden dat Kirikou’s piemeltje verborgen moest
worden. “Dat was vooral uit vrees dat de film geen kans zou maken in
de Angelsaksische landen, de VS op kop. De VS en Engeland hebben
de film als een van de laatste gekocht. In Amerika is hij heel beperkt uit-
gekomen, maar ik ben ervan overtuigd dat hij een succes zou zijn gewe-
est met een normale pers- en promotiecampagne. De Afro-Amerikanen
die hem gezien hadden, waren vol lof.”
Van een echte release in Afrika is er, vanwege de gebrekkige infrastruc-
tuur, uiteraard geen sprake. Wel circuleerden er heel wat piraatcassettes.
Volgens Ocelot verspreidt Kirikou er zich ook zo. “De griots, West-Afri-
kaanse volksvertellers, brengen het verhaal. Ze voegen er eigen din-
gen en herinneringen aan andere sprookjes toe. Onlangs was er nog
een Frans-Guineese ngo, actief op het gebied van kinderchirurgie. Ze
waren naar een sympathieke naam op zoek die de Guineese kinderen
zou aanspreken. Ze speelden met de naam Kirikou. Toen een Franse
chirurg hen vroeg of ze de film gezien hadden, vielen ze uit de lucht.
“Welke film?” Het verhaal doet er mondeling de ronde. Dat maakt me
gelukkig. In de films heb ik het over dingen die niet in de traditionele
Afrikaanse sprookjes voorkomen, zoals vergiffenis en het weigeren van
geluksbrengers. En alle Afrikanen denken dat het een Afrikaanse film is.
Voor Guinee is het nog een stuk ontroerender, want ze beschouwen Kirik-
ou als een Guineese held, terwijl ze niet weten dat hij door een blanke
uitgevonden is die er samen met de lokale kinderen in het Guinee heeft
leren lezen en schrijven.”
Kirikou is een soort alter ego van Ocelot, maar hoe moeten we dat juist
interpreteren? “Kirikou staat voor alles waar ik van hou: onafhankeli-
jkheid, generositeit en het verwerpen van bijgeloof.
Kirikou heeft een beetje
mijn karakter, maar hij is
een geslaagdere versie.
Hij loopt sneller, maar ik
loop ook graag. Elke dag
rollerskate ik naar mijn
werk. Ik hou ervan dat
Kirikou in de eerste
film onmiddellijk zegt:

“Ik heet Kirikou en ik beslis.” Op dat moment knipt hij ook zelf zijn navel-
streng door, al blijft hij zijn hele leven lang aan zijn moeder gehecht. Ik
heb het portret van een ideaal persoon gemaakt en tegelijk ben ik ook
de moeder en de grootvader. Alles wat die drie personen zeggen, daar
geloof ik in.”
In tegenstelling tot de eerste film, wordt de release deze keer vergezeld
van heel wat merchandising, van Kirikoupoppen tot hygiënische pro-
ducten. Ocelot liet het merk Kirikou deponeren en hij denkt eraan om
bijvoorbeeld net als Hergé bij Kuifje het personage te beschermen, zo-
dat niemand na zijn dood er nog aan kan. “Ik vind dat heel pretentieus,
maar ik heb zin om het te doen. Na lang aarzelen heb ik die merchan-
dising aanvaard, omdat het geld kan opbrengen om nieuwe, onafhan-
kelijke films te realiseren. Het kan ook tot een soort prostitueerol leiden,
maar ik heb de dingen beperkt. Alles passeert via mij en totnogtoe speelt
het productiehuis het spel correct. Maar het is ongelooflijk wat men soms
durft voorstellen. Er was zelfs een multinational die met het idee kwam
van een haarontkruller onder de merknaam Kirikou. Dat is het tegenover-
gestelde van de geest van de film, waarin men juist niet verlegen is dat
men zwart is. En bovendien, Kirikou’s moeder heeft zoveel krullen op haar
hoofd, daar is geen beginnen aan.”
De Morgen - december 2005 – Luc Joris
1 1
LevensLessen op zijn AFrikAAns
Volgens de pers
Kirikou en de heks (1998) was een magnifieke Afrikaanse fabel die opviel
door de verleidelijke grafische stijl en het betoverende kleurenpalet. De
film was een grote hommage aan het traditionele, met sprookjes door-
drongen Afrika, maar de onbetwistbare held was Kirikou, een authentiek
personage dat je zou kunnen omschrijven als het Afrikaanse equivalent
van Speedy Gonzales of road runner.
Het ventje, dat nog niet tot aan de helft van het scheenbeen van een vol-
wassene reikt, is immers verschrikkelijk snel. Samen met zijn intelligentie,
lef en doorzettingsvermogen is die fysieke gave het voornaamste wapen
van dit charismatische jongetje. Hij wendt dat talent vooral aan in de
strijd tegen Karaba, de mooie heks die zijn huttendorp terroriseert.
Kirikou en de wilde dieren is niet echt een vervolg, maar een soort aan-
vulling. De tandem Michel Ocelot en Bénédicte Galup heeft deze keer
geopteerd voor vier afzonderlijke verhalen waarin de kleine, handige
held een beklemmend avontuur beleeft met daarin telkens een kleine
levensles…
… Grafisch ligt dit tweede Kirikouavontuur, opnieuw opgeluisterd met
muziek van ondermeer Youssou n’Dour, in de lijn van zijn voorganger:
naïeve tableaus à la Henri Rousseau met schitterende, heldere kleuren
en beperkt, maar vloeiend in de animatie van de figuren (de animatie
gebeurde zowel in studio’s in Frankrijk als Letland en Vietnam). Oce-
lot heeft in dit kwartet verhalen veel meer aandacht voor de fauna en
flora van Afrika en precies als in het veelgeprezen origineel vinden we
hier zijn juiste en serene kijk op Afrika terug, waarbij hij het Afrikaanse
exotisme nooit exploiteert en zijn film het naïeve folklorisme gemakkelijk
overstijgt.
Luc Joris – De Morgen- december 2005

AFrIKAAnSE UILEnSPIEGEL
In Frankrijk is Kirikou een nationale held. De kleine Afrikaanse hummel
loopt rond in zijn blootje, maar hij heeft de hersens van een professor,
het lef van een held, de sluwheid van Tijl Uilenspiegel en het hart van de
liefste jongen ter wereld.
Zijn eerste avontuur, de klassieker Kirikou en de heks (1998), leerde de
Fransen dat de Amerikanen geen monopolie hebben op het maken van
animatiefilms, en dat ze Disney niet hoeven te kopiëren om succesvol te
zijn. De bedrieglijk eenvoudige stijl, de originele toon, de aanstekelijke
levensvreugde, de muziek... het was allemaal even uniek als het hoofd-
personage en de locatie: donkerzwart Afrika.
Voor een vervolg hield de animatiefilmer Michel Ocelot lang de boot af,
maar uiteindelijk zwichtte hij toch, en tekende hij samen met Bénédicte
Galup een vervolg: Kirikou en de wilde dieren…
…De verhaaltjes zijn leuk, maar niet zo meeslepend en betoverend als de
eerste keer. Het telkens weer herbeginnen resulteert in een hortend ritme.
De fans zullen blij zijn hem terug te zien, maar deze keer zullen alleen zij
de zaal dansend en zingend verlaten, zoekend naar de dichtstbijzijnde
djembé.
www.destandaard.be woensdag 21 december 2005 (nr)
1 1
DE GESCHIEDENIS VAN DE ANIMATIEFILM
Zoals wel eens gezegd wordt, bestond de tekenfilm al vóór de cine-
ma. Heel wat jaren voor de presentatie van de cinématograaf van de
gebroeders Lumière, aan het eind van de 19de eeuw, projecteerde Emile
raynaud al animatiebeelden op een scherm in een klein Parijs theater
met een praxinoscope. In 1908 slaagde Emile Cohl er in tekeningen vast
te leggen op pellicule. De eerste gesproken animatiefilm kwam er in
1930.
Tegenwoordig neemt de 3D animatiefilm een steeds belangrijkere plaats
in in de wereld van de tekenfilm, wat niet wegneemt dat de traditionele
animatiefilm nog steeds heel erg populair is.
Hoe maak je een tekenfilm?
Hoewel iedereen in zijn leven wel al eens een tekenfilm heeft gezien,
beseffen maar weinigen hoeveel tijd en handen het kost om zo’n film te
maken. Tekenfiguren maken, vraagt heel veel geduld en is een enorm
precisiewerk. Vaak zijn 10-tallen tekenaars wel enkele jaren bezig met
het afwerken van één film. Dit is begrijpelijk als je weet dat je voor één
minuut tekenfilm ruim 1200 tekeningen nodig hebt. Tel maar eens uit ho-
eveel dat er zijn voor een film als ‘Kirikou en de wilde dieren’, die 75
minuten duurt!
Een menselijk oog kan een beeld in zich opnemen in een fractie van
een seconde. Een film op pellicule wordt in een filmzaal afgespeeld met
een frequentie van 24 beelden per seconde. Dit ritme geeft ons de illusie
dat de tekeningen bewegen. In feite gaat het om een aaneenschakeling
van statische prenten. Indien de beelden slechts met een frequentie van
12 beelden per seconde geprojecteerd zouden worden, zou het beeld
voor ons oog schokkend bewegen. Er moeten dus tussen de 12 en 24
opeenvolgende tekeningen voorzien worden voor 1 seconde ‘vloeiende
beweging’.
Aan een tekeningfilm werken vaak 10-tallen tekenaars mee. Meestal kri-
jgt elke tekenaar slechts 1 personage toegewezen. Het is dus niet ver-
wonderlijk dat een cineast heuse audities houdt voor tekenaars om er,
net zoals dat bij acteurs gebeurt, die tekenaar uit te pikken
die het personage het karakter kan meegeven dat de cineast
voor ogen heeft.

Pas wanneer de hele film is getekend en gemonteerd, wordt hij voorzien
van een geluidsband. De dialogen worden zo precies mogelijk geknipt
en geplakt bij de mondbewegingen van de tekenfiguren. Het is hier dat
de échte acteurs erbij gehaald worden. In een volledig geluiddichte ka-
mer spreken zij de tekst van hún personage in. Muziek moet ervoor zor-
gen dat bepaalde emoties op het juiste moment uitvergroot worden en
dat de film sfeer en ritme krijgt.
1 1
Even vooraf…
Een film als ‘Kirikou en de wilde dieren’ lijkt een heel authentieke, exo-
tische uitstraling te hebben. Het is dan ook niet ondenkelijk dat hij het
beeld dat wij in het westen toch nog steeds hebben over Afrika, kan
versterken of bevestigen. Vrouwen met ontblote borsten, kinderen die
volledig naakt lopen, hutten en bijgeloof, het creëert een sfeer waarvan
we menen dat ze een waarheidsgetrouwe weergave is van eender welk
Afrikaans dorp.
Zoals je in het interview al kon lezen stuitte deze uitgesproken portrettering
op heel wat kritiek. Toch koos Ocelot er resoluut voor zijn personages op
deze manier af te beelden. Met iets oudere kinderen kan je misschien
een discussie opzetten over het waarom van deze keuze.
We geven je nog een bedenking mee van Jimmie Durham, een Cherokee
Indiaan (°1940, VS). na jarenlang dierenschedels te hebben versierd en
beschilderd, stopte hij hier resoluut mee. Volgens Durham kwam hij hier-
mee té veel tegemoet aan het beeld dat de Westerse dominante cultuur
heeft van Indiaanse kunst. Dit beeld zorgt er volgens hem voor dat bv In-
diaanse of Afrikaanse kunstenaars aan verwachtingen ‘moeten’ voldoen
en zo in een etnografische context blijven.
NA DE FILM
- Is je opgevallen dat er zoveel personages half naakt waren in de film?
- Wie had er bijvoorbeeld weinig of geen kleren aan?
- Waarom zou de regisseur zijn personages zo getekend hebben?
- Is dit omdat ze in Afrika allemaal écht zo leven?
- Is dit de keuze van een kunstenaar omdat hij het zo wil en niet
anders?
- Welke keuze zou jij maken? Waarom?
“Authenticiteit is een racistisch concept dat functioneert om ons opges-
loten te houden in ‘onze’ wereld, voor het gemak van de dominante
maatschappij. Ik ben een Cherokee-kunstenaar die vecht om ervoor te
zorgen dat de Cherokee-kunst zou beschouwd worden als universeel en
onbegrensd, zoals de kunst van gelijk welke blanke wordt beschouwd…”

- Is dit zo? Zou je het ok vinden als Kirikou zou lijken op een Disneyheld?
Of zou de film dan niet meer ‘Afrikaans’ genoeg zijn? Hoe moet een Afri-
kaanse film er uit zien voor jou? En een film uit Hollywood, moet die anders
zijn? Hoezo?
Wat vond je van de film?
Waarschijnlijk zullen de kinderen honderduit praten over de film en Kirik-
ou.
Wat zijn hun reacties?
- Was er iemand bang?
- Of was de film net heel erg grappig?
- Had je Kirikou meteen herkend toen de film begon? Hoe wist je wie Kirikou
was?
Kirikou is klein van gestalte, ziet er ietsje donkerder uit dan de anderen
en als hij in beeld komt, wordt er vaak ‘Kirikou, Kirikou’ gezongen. Als je
het personage van Kirikou verder wil uitdiepen kan je de informatie, die
je terug vindt onder de titel ‘personages’ er bij halen.
- Wie zou er graag Kirikou willen zijn? Waarom?
- Zou jij durven wat Kirikou allemaal durft? Wat wel
en wat niet?
- Bedenk jij wel eens een slim plan?
Vertel eens…
-…
0 1
KLEUREN IN DE FILM
‘Kirikou en de wilde dieren’ is, net als ‘Kirikou en de heks’, een enorm
kleurrijke prent. Om de nabespreking van de film werkzaam te houden
voor de kleinsten, focussen we op het kleurgebruik in de film. Omdat we
ons met deze werkvorm vooral op de kleinsten richten, hebben wij er voor
gekozen geen ‘leerlingenbundel’ te maken.
Kleuren zijn overal om ons heen maar welk effect hebben kleuren op
ons? Hoe voelen we ze aan, welke sfeer creëren ze en hoe geven ze
uitdrukking aan emoties?
Kleuren hebben evenals klanken en overheersende vormen een enorme
impact op onze gemoedstoestand. Een van de bekendste experimenten
met kleur binnen een sociale context is het experiment van sigaretten-
magnaat Peter Stuyvesant. Hij liet een aantal kantoorruimtes respec-
tievelijk blauw, geel en rood verven en keek hoe werknemers daarop
reageerden. In de blauwe kantoorruimte bleken werknemers erg ont-
spannen te worden. Na verloop van tijd zelfs een beetje té ontspannen
waardoor het prestatieniveau onder het gemiddelde zakte. In de rode
kamer werd een stuk harder gewerkt. Hier ontstonden echter veel sneller
dan normaal conflicten en ruzies. In de gele werkruimte bleek men zich
het prettigst te voelen en het beste te presteren.
Via korte open vragen leid je een gesprek met de jonge kinderen over

kleur, sfeer en kleurcombinaties, om daarna zelf aan de slag te gaan. Er
is in de film namelijk op een heel opvallende manier met kleur gewerkt.
1. WEET JE nOG WELKE KLEUrEn JE ALLEMAAL GEZIEn HEBT In DE FILM?
Alle antwoorden zijn hier goed. De film steekt immers boordevol kleuren.
Misschien kan je met de kinderen op gaan zoek naar verschillende kleur-
nuances. Welke kleuren geel, rood, groen, blauw kennen ze allemaal?
- zacht geel, zonnig geel, eigeel, fluorescer- end
geel, okergeel,…
- bladgroen, grasgroen, smaragdgroen, kaki en donker-
groen,…
- appelblauwzeegroen, helder blauw, nachtblauw,
hemelsblauw, marineblauw, turkoois, licht blauw,…
- vuurrood, donkerrood, bordeaux, roze, paars, oranje,…
2. WArEn DE KLEUrEn In HET DOrP VAn KIrIKOU DEZELFDE
ALS DIE In DE GrOT VAn KArABA?
Wil je meer achtergrondinfo dan je hier bij de vragen
vindt, kijk dan even terug in de bundel, onder de titels:
‘de film’ en ‘de personages’
Welke kleuren zag je vooral bij de heks?
- Wanneer je in de buurt van het terrein van Karaba komt merk
je dat de kleuren zwaarder en somberder worden. Ook harder.
Zwart en andere donkere kleuren gaan overheersen. Daarnaast
zie je veel grijs en felrood in de grot. Elke kleur heeft een eigen
karakter en is weloverwogen gekozen. De grijze en zwarte tinten
in het woongebied van Karaba, bijvoorbeeld zijn een associatie
met de dood en vernieling. De binnenkant van haar hut is rood als
de brandende hel.
Hoe zag Karaba er uit? Vond je haar mooi of lelijk?
Kon jij aan de kleuren zien dat Karaba boos was? Hoezo?
Haar ogen gloeiden rood op en haar mond veranderde.
Welke kleuren zag je vooral bij Kirikou?
- Wanneer je met Kirikou op wandel bent in zijn dorp of de wijde omgev-
ing, vallen de zachte, warme kleuren op. Het beeld oogt heel levendig en
krijgt een vrolijke, opgewekt uitstraling.
3. KLEUrEn KIEZEn
- Laat de kinderen uit een mengelmoes van gekleurde wasco’s of kleur-
potloden kleurgroepen maken. Wat hoort samen en waarom?
- Je mag 2 kleuren kiezen die je gezien hebt in het dorp waar Kirikou
woont. Welke kleuren kies je? Waarom?
- Je mag 1 kleur kiezen waarvan dat jij vindt dat ze bij de heks past.
Welke kleur kies je? Waarom?
4. SOOrTEn KLEUrEn
Laat de kinderen de kleurtjes terug leggen bij de hoop.
Weet je wat ‘zachte of warme kleuren’ zijn? Kies er eens twee.
- Heb je die kleuren in de film gezien?
- Weet je nog waar dat was?
- Wat kan er nog allemaal deze kleur hebben?
Weet je wat ‘harde of koude kleuren’ zijn? neem er eens twee waarvan
jij denkt dat ze ‘hard’ zijn.
- Heb je die harde of koude kleuren in de film gezien?
- Weet je nog waar je die gezien hebt?
- Kan je een paar dingen noemen die een harde of koude kleur heb-
ben?
5. KLEUrEn En GEVOELEnS
Voelt een kleur altijd het zelfde aan? Vind je
geel altijd vrolijk of blauw altijd zacht? Wanneer
wel of wanneer niet?

- Welke kleur staat voor jou voor ‘boos zijn’?
- Welke kleur staat voor jou voor ‘bang zijn’?
- Welke kleur staat voor jou voor ‘vrolijk zijn’?
- Welke kleur staat voor jou voor ‘lief zijn’?
- geel: zonnig, sprankelend, warm, stimulerend, bevordert het denken
- bruin: verfijnd, elegant, veiligheid, er zijn zowel warme als koele nuanc-
es
- rood: krachtig, hartstochtelijk, warmte, intimiteit, uitnodigend
- groen: kalmerend, verfrissend, ontspannend, verzachtend, geeft kracht
en energie
- blauw: ontspannend, rustig, zeer krachtig
- oranje: vurig, euforisch, stimulerend, sterk verwant aan geel
- wit: zuiver, dynamisch, de waarheid, onschuld, reinheid. Wit is kalm en
koel.
In de kleurenleer zijn er drie primaire kleuren: geel, blauw en rood. Door
twee van deze drie primaire kleuren in gelijke hoeveelheden met elkaar
te mengen, krijg je de secundaire kleuren: oranje (geel + rood), vio-
let (rood + blauw) en groen (blauw + geel). Door een primaire kleur te
mengen met een secundaire kleur die ernaast ligt, krijg je een tertiaire
kleur.
Enkele algemene koppelingen van kleuren aan emoties
- zwart: strak, somber, geeft schaduw, slorpt licht op. Zwart in combinatie
met rood geeft een zekere spanning.
Misschien kan je dit uitproberen met de kinderen?
In de kleurenleer spreekt men ook van warme en koude kleuren. De
kleuren geel, oranje en rood zijn warme kleuren. Groen, blauw en violet
zijn koude kleuren.
Wit, grijs en zwart vallen niet onder koude of warme kleuren.
Warme kleuren zijn voorgrondkleuren. Ze springen met een in het oog.
Veel warme kleuren bij elkaar, geven een drukke sfeer.
lay-out: carla.langenbick@telenet.be
6. TEKEnInGEn
Nu kan je met de kinderen aan de slag! Ze kunnen bijvoorbeeld blije,
wilde, zachte, vrolijke, droevige tekeningen maken. Laat hen per teken-
ing 1 of 2 kleuren kiezen. Lukt het al om hen zelf te laten kiezen of ze een
blije, wilde, zachte, vrolijke, droevige tekening maken? Dan is dit zeker
aan te raden. Hang de tekeningen op in de klas en bespreek ze met de
klas.
- Welke tekening vind jij een vrolijke tekening?
- een droevige tekening?
- een zachte tekening?
-…
- Is er ook een tekening bij waar je bang van wordt? Hoe komt dat?
Vergeet niet naar het waarom van de antwoorden te vragen. Vraag
ook telkens aan de maker van de tekening of hij inderdaad een blije/
droevige/zachte/… tekening maakte.