Herfst 2006 - Nr 72 - Ivn

I N F O R M A T I E
V
E
G
H
E
L
Zomer- Info Nummer 72 / november 2006.

IVN-INFORMATIE IS EEN UITGAVE VAN IVN VEGHEL.
Locatie IVN verenigingslokaal 't Baken
J. P. Coenstraat 1, 5463 HN VEGHEL (Zuid)
IVN afd. Veghel Postbus 133, 5460 AC Veghel.
Postgiro 4154271
ivnveghel@chello.nl
website www.ivnveghel.nl
Bestuur:
Voorzitter: Fer Kalis,
Marterweide 7, 5467 LK Veghel.
Telefoon: (0413) 34 13 48
Secretaris: Karin Koppen
Postbus 133 5460 AC Veghel.
Telefoon (0413) 21 02 16
E. ivnveghel@chello.nl
Penningmeester: Harry Willemsen
Haviksdonk 32, 5467 CS Veghel
Telefoon: (0413) 36 73 21
Lid: Wolter Brongers,
Lavendelaar 24 5467 BE Veghel.
Telefoon: (0413) 34 07 64.
Redactie Info: Nico Vreeswijk,
Evertsenstraat 36, 5463 HM Veghel
Telefoon: (0413) 34 09 54
Suzanne van Zutven
De Kempkens 6A 5465 NB Eerde
Telefoon: (0413) 36 73 71
Peter van Beurden
Heiveld 6 5464 VT Veghel
Telefoon (0413) .36 57 12
2

INHOUD Blz.
Adressen bestuur en redactie 2
Inhoud en Van de redactie 3
Van het bestuur 4
Van de leden en mededeling 5
Van de schoolgidsen 6
Natuureducatie in het Lijnt 6 t/m 8
Vogelwerkgroep: Excursie naar Ouddorp 9 t/m 13
Schaapskudde in Eerde 14 t/m 15
Taaltuin: Tony van der Meulen 16 t/m 17
Jaarprogramma 2006 en vooraankondigingen 2007 18 t/m 19
Amfibieënwerkgroep en Ervaringen met schoolgidsenwerk 20 t/m 21
EVZ bijvoorbeeld De Leijgraaf en knotwilg 22 t/m 27
Bijenpraat (2) 28 t/m 30
Oproep 30
Veghel-Rome: de natuur gezien vanaf de fiets (3) 31 t/m 32
Vriendelijk verzoek 32
Visotters in het Peenedal 33 t/m 34
Kort nieuws geknipt voor U 35
VAN DE REDACTIE
De “Indian summer” zoals de Amerikanen een warm najaar noemen, is
toch echt achter de rug. Niet getreurd! Met een mooi boek of natuurlijk dit
nieuwe nummer van het IVN-INFO bij de kachel is het ook fijn. We
volgen het nieuws rondom nieuwe natuurontwikkelingen op de voet en
laten daarom Nol Plompen aan het woord over de EVZ De Leijgraaf.
Opnieuw staan er weer volop reisverhalen in. En opnieuw komen daarin
bijzondere ontdekkingen en ongerepte natuur aan bod. Wat zijn IVN'ers
toch een reislustig volkje. Ook een bijenkoningin schijnt op reis te gaan en
wel naar een goede huwelijkspartner. Alleen jammer voor de darren dat na
de huwelijksreis er voor hen slechts enkele reis aarde overblijft. Zo laat
Nico Vreeswijk ons in zijn laatste bijenpraatje weten. Gelukkig dat wij nog
steeds onze vleugels kunnen openslaan naar de natuur dicht bij huis of
verder weg. En laat het ons dan weten, zodat wij weer een leuk blad voor u
kunnen samenstellen.
De redactie.
3

VAN HET BESTUUR
Zaterdag 4 november, de Landelijke Natuurwerkdag, op die dag kunnen
mensen meehelpen aan allerlei natuurprojecten, zoals bomen planten,
wilgen knotten, vuil opruimen etc. Er is opvallend veel belangstelling voor
die activiteiten, zo overweldigend dat het Staatsbosbeheer de inschrijving
moet sluiten. Mooi, al die belangstelling voor de natuur maar kun je dat
ook omzetten in interesse voor bijv. het IVN? Het zou toch mooi zijn als
we een wachtlijst moesten instellen voor nieuwe leden. Nu zal niet
iedereen die een zaterdag mee wil werken, ook lid willen worden, maar de
belangstelling is er wel en daar zouden we toch als vereniging iets mee
moeten kunnen doen. Wordt het ook geen tijd dat we in Veghel een
werkgroep oprichten om onderhoudswerkzaamheden te verrichten aan
bepaalde landschapselementen? Blijkbaar is daar behoefte aan en het biedt
een mooie ingang om de mensen verder bij het IVN te betrekken. Als er
meer mensen zijn die er zo over denken, dan is het bestuur graag bereid
om mee te werken bij het opzetten van zo’n werkgroep. Wie durft?
De activiteiten van dit najaar zijn goed verlopen. De wandeling
‘sprinkhanen en libellen’ begon met een hevige onweersbui maar kon
uiteindelijk met prachtig weer worden afgerond. De excursie naar het Land
van Cuijk kreeg een speciaal karakter toen we op de radio het vertrouwde
stemgeluid van Pieter hoorde die een toelichting gaf over solitaire bijen en
wespen. De vleermuizenwandeling was ook in trek, terwijl de gidsen van
de paddestoelenwandeling hun enthousiasme nauwelijks konden
onderdrukken om alle bijzondere soorten te laten zien die ze bij het
voorwandelen met Ton hadden ontdekt. Ook de scholenwerkgroep heeft
haar taak er voor dit jaar weer opzitten en heeft veel kinderen weer een
prachtige ochtend bezorgd in het Geerbos.
Nog een paar activiteiten en dit verenigingsjaar is ook voorbij. De
programmacommissie is druk bezig met het programma voor volgend jaar.
Het is altijd weer een hele klus, maar samen komen ze er wel uit. Ook het
bestuur is bezig zich voor te bereiden op de toekomst. Daarbij is het
jammer dat Harry Willemsen heeft laten weten, in verband met zijn
gezondheid, te moeten stoppen met het werk als penningmeester. Als je
nog iemand kent die wel iets heeft met cijfertjes, laat het ons weten. Wij
hebben dan een mooie job in de aanbieding; dat moet toch lukken met al
die belangstellende vrijwilligers!
Namens het bestuur,
Fer Kalis, voorzitter
4

VAN DE LEDEN
De volgende opzeggingen zijn ontvangen:
• Inge Rovers, Uilendonk 6 te Veghel
• Henny Schattefor-Bieleveldt, Wolgastraat 39 te Veghel
• Frans en Tiny Welten, Visven 625 te Veghel
• Fam. van Helvoirt, Krekeshofstraat 28 te Mariaheide; helaas hebben
ze te weinig tijd om aan activiteiten mee te doen
• Ook Anke van de Heuvel, Sluisstraat 4 te Veghel, heeft dit probleem
en zegt haar lidmaatschap op. Wel heeft ze beloofd om in de
toekomst weer actief lid te worden en denkt dan aan de
scholenwerkgroep
• Jannie Vermeer-Schoonhoven, Lookveld 2
• Edwin Bakkum, Rietven 81 te Veghel, met de belofte om in de
toekomst weer actief lid van het IVN te worden
• Toos Steenbergen, Muurveld 68, is verhuisd en sluit zich aan bij het
IVN Harderwijk
Frans van Baars wordt van lid donateur.
Donateur al sinds eind 2005: Jo van den Elzen, Lavasveld 58, 5467 KR te
Veghel; tel.nr. 36 29 89 en e-mail adres van.den.elzen009@hetnet.nl
Karin Koppen (secretaris)
MEDEDELING: BOEKENKORTING
Bent u van plan om natuurboeken van de uitgeverijen ANWB (zoals de
ANWB Vogelgids van Europa) en/of Tirion te kopen, dan kunt u deze ook
via IVN Veghel (secretariaat) bestellen. U krijgt daarbij 15% korting en u
steunt bovendien de vereniging.
Boeken van de IVN/KNNV uitgeverij waarvoor al een ledenprijs geldt,
kunt u ook via het secretariaat bestellen. U bespaart dan de verzendkosten.
Op de internetsite van Tirion en natuurlijk in de boekwinkel kunt u zien
om welke boeken en prijzen het gaat. In Mens en Natuur vindt u de boeken
van de IVN/KNNV uitgeverij.
Voor informatie en bestellingen kunt u mij bellen , tel. (0413) 21 02 16 of
via e-mail: tonkarin@home.nl
Karin Koppen
5

VAN DE SCHOOLGIDSEN
Ons aller Pam, coördinator van de werkgroep Scholen, is tijdelijk buiten
dienst. Eind oktober heeft ze in het ziekenhuis van Bielefeld (Dld.) een
nieuwe heup gekregen. Daarna is ze daar een aantal weken gebleven voor
revalidatie. Wij wensen haar, nu ze dezer dagen terugkomt in Veghel, een
voorspoedig herstel. Ook Fer veel sterkte toegewenst bij al deze
ongemakken.
Pieter van de Berk schrijft in deze rubriek enthousiast over zijn eerste
ervaringen als schoolgids:
NATUUREDUCATIE IN HET LIJNT
Spannende natuurmapjes voor kinderen ontwikkeld door IVN-ers
door Tonny Vlamings
Afgevaardigden van de Gemeente Veghel, Het Waterschap, een drietal
basisscholen, een IVN-gids en de pers waren op 4 november aanwezig in
Het Lijnt om de nieuwe natuurontwikkeling daar te bewonderen. Het
hoofddoel was: het mapje met natuuractiviteiten in Het Lijnt voor groepen
7 en 8 te overhandigen aan leerkrachten van de 18 basisscholen uit de
gemeente Veghel. In het mapje staat centraal Natuur beleven en je
verwonderen over alles wat leeft en groeit in Het Lijnt.
Deze natuureducatie voor Het Lijnt is mede mogelijk gemaakt met
financiële steun van de Europese Unie via CERES en provinciale
subsidies. De opdracht tot deze natuureducatieve activiteiten is door de
gemeente Veghel aan Anja Edwards van Muijen en Tonny Vlamings-
Donkers verstrekt, die zij op freelance basis en niet binnen het
vrijwilligerswerk van het IVN hebben uitgevoerd. Wel kan het IVN van
het produkt gebruik maken wanneer zij in het Lijnt gaat gidsen. De
bedoeling van de mapjes is echter dat deze zelfstandig gebruikt kunnen
worden door leerkrachten , ouders en kinderen, zodat de taak van de
schoolgidsen wordt verlicht.
Hieronder vindt u een deel van de tekst uit de map: een overzicht van de
activiteiten en tips voor begeleiders.In de map vindt u tien geplastificeerde
kaarten met activiteiten, die u in verschillende jaargetijden kunt uitvoeren
met de kinderen, hieruit kunt u er enkele kiezen. Een activiteit neemt vijf
6

tot twintig minuten in beslag. U kunt naar eigen inzicht een groepje
kinderen een kaart meegeven, of de kaarten zelf bij u houden en de
kinderen aan de hand van de kaart instructies geven.
Activiteit Periode tips voor hulpmiddelen
Bladeren aan bomen Zomer loepje, zoekkaart
Diertjes in het water Zomer schepnetje, zeef, witte
bakjes, zoekkaart
Hoeveel vogels zomer (of winter) zoekkaart
Beestjes in de grond zomer (of winter) schepje, tak
Hoeveel stappen heuvel winter (of zomer)
Hoe diep is het water winter (of zomer) tak
Sporen van beesten winter (of zomer) zoekkaart
Knoppen aan bomen winter zoekkaart, loepje
Hoeveel bladeren? winter plankje met elastiek om
bladeren onder te leggen
Bladeren aan de bomen zomer loepje, zoekkaart
Zoekkaarten zijn te bestellen bij het IVN (www.ivn.nl).
Tips bij begeleiding van kinderen in de natuur
Als kinderen in de natuur komen, waaiert hun aandacht uit. Ze willen
genieten van het ‘vrije’ van de natuur en het buiten zijn. Ze willen dit in
zich opnemen. Lekker wandelen, rennen, gooien met dingen, spullen
verzamelen.
• Laat in eerste instantie kinderen de omgeving in zich
opnemen. Laat ze om zich heen kijken. Vertel kort iets
over het gebied en vraag hun: ‘Wat boeit je hier?’
• Geef aandacht aan datgene waarmee ze komen, een tak, een steen,
een blad. Laat ze - daar waar het kan - trappen in waterplassen.
• Richt daarna de aandacht van kinderen door
bijvoorbeeld:
o O, kijk eens wat is dit toch (een reeënspoor, wol of
7

veertjes aan prikkeldraad)
o Blijf stilstaan bij de waterkant, wat zie ik? Een rood beestje! Ja,
zie jij dat ook? Zou er nog meer in dat water zitten?
o Wat groeit hier toch? Is dat allemaal hetzelfde? Hoeveel
verschillende planten groeien hier wel niet?
o Hè, wat hoor ik, horen jullie dat ook? Bijvoorbeeld, een ‘iek’
van een zwart-witte vogel (zou het een scholekster zijn?), een
duif, het kloppen van een specht.
o Moet je eens voelen, die bladrand! ( prikt, is heel zacht, heel
glad, ruw, behaard). Durf je het blad tegen je wang te houden?
De sensatie van het voelen kunt u samen met kinderen beleven.
o Oei, wat springt daarop, Wah een kikker, een pad, een ree, een
haasje?
o Wat zou hier onder het gras, onder die tak of onder dat blad
zitten. Oh, moet je kijken, geweldig!
o Ieieie, wat een griezel, durf jij dat rode kringelwormpje in een
potje te doen?
o Hé, wat loopt daar op het water, het lijkt wel een
schaatsenrijder, zie je die deukjes die hij op de waterspiegel
maakt. Kunnen er nog meer beestjes op het water lopen, zullen
we eens kijken.
o Kijk eens in het ondiepe water, misschien vindt je wel een
pakketje muggeneitjes, speur goed met je ogen over het
wateroppervlak.
o Oh! Wat heb jij gevonden? Een klodder slijm, wat zou dat toch
van kunnen zijn? Een kever met halve schildjes en een zacht
achterlijfje, een natuurwondertje.
Uw enthousiasme slaat over op de kinderen en dat maakt
ze nog enthousiaster. Dus, trek erop uit! Ontdek samen met kinderen wat
de natuur te bieden heeft.
Wij wensen u vele fijne momenten in het Lijnt!
8

VOGELWERKGROEP: EXCURSIE NAAR OUDDORP
Dalende kolganzen met hun oranje poten door het zonlicht opgelicht
Vrijdag 20 oktober 2006
De eerste vogelwaarnemingen die serieus genomen worden, beginnen in
Vlake bij Yerseke langs het kanaal van Zuid- Beveland: witte kwikstaart,
grauwe gans, kolgans, rotgans, smienten, spreeuwen, kieviten,
scholeksters, kokmeeuwen. Intussen waren mijn vingers erg koud
geworden, zodat het witte stokjes leken oftewel “dooi vingers” Gelukkig
reden we weer een stukje verder en kon alles weer op normale temperatuur
komen. Op naar de gemeente Reimerswaal via de kanaalweg. Hier namen
we mooie golvende bewegingen waar van een duizendtal opvliegende en
weer landende spreeuwen. ‘n Prachtig gezicht: de dalende kolganzen met
hun oranje poten door het zonlicht opgelicht. De toegewijde vogelaars
gaven ze de naam van “kolletjes” of “kollekes”. De weilanden werden hier
bevolkt door rotganzen en kolletjes.
Joeps…boing, omhoog en omlaag
Een solo junior zeemeeuw en weer
wolken spreeuwen, joeps… met
een zwierende beweging omhoog
de lucht in en dan weer, boing… de
struiken in duikend. Vervolgens
verspreid vliegend over onze
auto’s, dadelijk schijten ze ons
onder! De ene wolk vogels valt in
de struiken, de andere stijgt weer
op. Ze oefenen flink voor de lange
reis. Eenden in de lucht en kijk eens
daar: mooi, zoals een blauwe reiger landt! Vliegende kokmeeuwen over de
dijk. Er wordt ter plekke een vergelijking gegeven van gans met
aalscholver. De aalscholver heeft een langere nek en staart. De gans, deze
was in de lucht, heeft een compacter beeld. Wij passeren een waterpartij in
een weiland met een zestal paarden en een aantal kauwtjes. Aan het einde
van de weg weer een watertje. Op het zandbankje zit van alles: fluitende
smienten, wilde eenden, twee kluten, een wulp, bonte strandlopers,
tureluurs, scholeksters, slobeenden, groenpootruiters, waterhoentjes.
Vrouwtje zomertaling met een groene spiegel opzij en met haar kop in de
veren. Een watersnip met zijn heel lange snavel en strepen op zijn kop.
Links daarvan een blauwe reiger, rotganzen en een rosse grutto met witte
borst, dus helaas geen groenpootruiter. Het kenmerkende van een
9

groenpootruiter werd nog eens genoemd: opgewipte snavel en groene
poten.
Intussen zijn we gearriveerd op de Breedsendijk: een torenvalk mannetje
wordt er gesignaleerd. Links bij het water een bergeend, wilde eenden en
wintertalingen. Een eindje verderop links in de plassen vier stuks
bergeenden, tal van smienten, wintertalingen en wilde eenden. Rechts de
Friese vlag met de gele waterplomp, het lijkt de liefdesvlag met hartjes
waar de puntjes vanaf gesnoept zijn. Rechts in de lucht een vliegende
zilvermeeuw met daaronder op de omgeploegde akker honderden
meeuwen, kokmeeuwen, kauwtjes en spreeuwen
Yerseke, Oosterschelde ’s middags: “pastoor” aalscholver
Middelste zaagbekken met
markante koppen, een zestal. Wulp,
rotganzen, scholeksters, tureluur,
steenloper op ’t donkere eilandje en
spreeuwen. Door de wind
rimpelend water met jonge
zilvermeeuwen. Een aalscholver zit
met uitgespreide vleugels in de
wind om zich te laten drogen (het
doet me denken aan de
dienstdoende pastoor in zwart
kazuifel). Twee kleine zilverreigers
met zwarte snavel en dito poten en gele tenen.
Wij rijden nu via de Kettingweg en de Groeninx van Zoelenstraat richting
Wemeldinge, Kapelle en Goes. Wij zijn nu weer terug op Den
Breedsendijk. Wij zien daar weer opvliegende spreeuwen en kieviten en
drie bergeenden rechts in de watertjes. Op de kanaaldijk gaan we links.
Daarna vangen we in onze verrekijkers en telescopen: kokmeeuwen,
scholeksters, wulpen, steenlopers, wilde eenden, tureluurs,
bontbekplevieren, bonte strandlopers met hun lange zwarte snaveltjes,
prachtig beeld van opvliegende kieviten. Mooie strandjes voor
dwergsterns, een fuut met zijn periscopen, wilde eenden al in paarvorming,
mooi twee aan twee achter elkaar zwemmend. We genieten van mooie
rimpelingen en kleuring in het water. Tureluurs en steenlopers vliegen
weg, alleen de strante jonge scholeksters blijven staan. In de verte zien we
de Zeelandbrug.
Aardappelkapers op de akkers
Op de Oude Zeedijk naast de camping zien we een kleine bruine kop van
10

de dodaars, links kluten, wulpen en bergeenden. Op de akker een ruime
groep wulpen, een hele boel kluten, zaagbekken en een pijlstaart. Op de
aardappelvelden zagen we aardappelkapers, die de achtergebleven
aardappelen verzamelden. We passeerden Goes, winkelstad. Op de Meedse
weg: meerkoeten, een fuutje en knobbelzwanen en veel water!!!
Richting Zierikzee, Rotterdam, Neeltje Jans, Wolphaardijk,
Wihelminadorp, richting strand. Opnieuw een torenvalk waargenomen.
Kleverskerke: glimmende Zeeuwse klei op de akkers.
We brengen een bezoekje aan de Plompe toren op Westerschouwen.
Bij dijkpaal 51 werden een witte fazant en een aantal gekleurde mannetjes
fazanten bewonderd, maar ook een torenvalk, duiven, bergeenden en een
kleine zilverreiger.
Wij hadden nu 244 kilometer gereden om een witte fazant te aanschouwen
op Westerschouwen. Nu nog 22 km. naar Ouddorp. Wij observeerden nog
kauwtjes op een roodpannen dak, een ekster in de struiken en
mantelmeeuwen, jawel de kleine met zijn gele poten. De grote
mantelmeeuw heeft geen gele poten.
Tegen zessen bereikten we De Klepperstee waar we drie nachten zouden
verblijven. Terwijl Gerard en Toon naar de receptie gingen, vlogen er een
zanglijster, merels en een witte kwikstaart rond, terwijl zij zongen: “Veel
plezier hier!”
(Tonny Vlamings-Donkers)
Zaterdag 21 oktober:
vliegdemonstratie in de haven
Na een heerlijke douche en een
goed ontbijt vertrokken we richting
Kwade Hoek.
De zon scheen hoog aan de hemel
en we namen een mooie
“binnendoorweg”. Het landschap
leek een beetje Engels: kronkelende
weggetjes met hoog opgeschoren
heggen.
Na de lange autorit van vrijdag zou het fijn zijn om een wandelingetje te
maken in de Kwade Hoek, maar we kwamen om te vogelen, dus werd
besloten om door te rijden naar Havenhoofd. In het havenhoofd leek het
wel of de wulpen ons een goede morgen wensten en op een zandbank
zaten zeer veel aalscholvers en grote mantelmeeuwen.
Zeker 100 kluten zaten op een rij en op een gegeven moment gaven zij
voor ons een mooie vliegdemonstratie. De wulpen lieten zich regelmatig
11

horen en wanneer ik het geluid van een wulp hoor denk ik altijd dat het
voorjaar eraan komt maar dat was in dit geval dus niet.
Ook veel bonte pieten (scholeksters) die driftig aan het foerageren waren,
lieten zich van alle kanten goed bekijken. De stormmeeuw, die lijkt op de
zilvermeeuw, was hier aanwezig. De witte punten aan de grote slagpennen
vormen een goed kenmerk.
Om 11.00 uur waren we op de Plaat van de Scheelhoek waar veel grauwe
ganzen en brandganzen zaten. Veel aandacht kreeg één brandgans omdat
hij te veel wit aan zijn kop had en toen
werd hij afgedaan met soepgans. Prachtig
gekleurde putters zaten op een draad.
Onderweg naar Melissant zagen we
velden met gladiolen en een buizerd zat
achter de kievieten aan. Een dikke streep
kieviten viel uit elkaar omdat ze bejaagd
werden door kraaien.
Op een omgeploegd land zaten zeker 15
nijlganzen en je kon mooi de fel roze
poten zien.
In een vaart lagen zeer veel kuifeenden,
de meeste waren van het vrouwelijk
geslacht, er zaten maar een paar
mannetjes tussen
Ooit gehoord van een “zwovende reiger”?
Op weg naar Middelharnis zat plotseling tegen een boom de groene
specht. Hij vloog voor ons uit en in de zon zagen wij hoe mooi gekleurd
hij was. Naast een nederzetting van Italiaanse populieren zwoof een reiger
zo lang zonder één vleugelslag te maken dat ik het een zwovende reiger
noemde.
Terwijl wij in Middelharnis in een cafeetje aan het heerlijke gebak zaten,
was Peter van der Heijden op zoek naar mosselen, helaas waren ze te duur.
Op het Grevelingenstrand was weinig te zien en terwijl Peter in Bruinisse
op zoek was naar zijn mosselen, zagen wij ondertussen 142 middelste
zaagbekken. In Sirjansland bij het dijkwater zaten kleine zilverreigers,
zwanen, dodaarsjes, bosruiters, slobeenden, futen, nijlganzen en vlogen er
grote zwermen spreeuwen en kieviten.
Via de Heerenkeet, (een begrip op Schouwen-Duivenland) gingen we naar
het natuurgebied Wevers en Flauwers (onderdeel van plan Tureluur) en
zagen in het riet rietgorzen.Verderop zwermen strandlopers, veel bonte
pieten en rosse grutto’s die met z’n allen voor een mooie dagsluiting
12

zorgden.
(Mia Rooijmans)
Zondag 22 oktober: Wolter als gast
We zouden elkaar op de Brouwersdam ontmoeten. De vogelaars kwamen
vanuit Ouddorp en ik vanuit Veghel We vonden elkaar moeiteloos en
constateerden al rap dat aan de Noordzee- kant van de dam weinig viel te
beleven, althans niet meer dan we gewend zijn. Ergens in de verte zagen
we een groep zeehonden. Ook waren op de dam heel veel plankzeilers te
zien en af en toe een hardloper, lekker aan de zeereep, zodat gegarandeerd
alle vogels verkassen. Wij verkasten ook en kwamen via plan Tureluur in
de buurt van Schelphoek zilver- en goudplevieren tegen, bontjes, kanoeten
en bergeenden.
Plan Tureluur, wie heeft daar nu niet van gehoord?. Je moet er niet te laat
zijn, zodat de zon goed staat. Een prima plan, en veel vogels. Maar een
beetje jammer dat er geen fatsoenlijke parkeer accommodaties werden
aangelegd. Als je daar nu vogels wil kijken, moet je oppassen omdat lokaal
verkeer nog wel eens fors wil doorrijden.
Genieten van de pracht van de vederdracht
Het aardigste van de dag vond ik toch wel dat we op de dijk bij de Flowers
inlagen getuige waren van het binnenvliegen van duizenden scholeksters,
rosse grutto’s, en goudplevieren. Het werd hoogwater. Ze kennen de weg.
Rechtstreeks vanaf de slikken komen ze naar dat ene vertrouwde stukje
droog gebleven gebied binnen de inlagen om daar rustig te dutten en het
verorberde voedsel te verteren. Grappig is ook te constateren dat je, terwijl
je daar als een soort obstakel voor ze op die dijk staat, eigenlijk pas
redelijk laat wordt opgemerkt. De binnenvliegende vogels volgen op een
laat moment een omtrekkende koers, zodat ze niet recht over je heen
hoeven te vliegen. Dat kon je vooral goed zien bij de scholeksters.
Vogels kijken is vooral een zaak van goed op het licht letten en proberen
de zon achter je te hebben. In Zeeland lukt dat op de diverse
vogelkijklokaties redelijk goed. Maar als de zon het laat afweten, dan is
eigenlijk alles vrij snel grauw en ontgaat je de pracht van de vederdracht.
Redelijk bijtijds besloot ik dan ook om de groep die tot maandag bleef,
vaarwel te zeggen en terug te rijden naar Veghel.
(Wolter Brongers)
13

SCHAAPSKUDDE IN EERDE door Suzanne van Zutven
met herder Jan en herderin Erica
Sinds enkele jaren is Eerde een heuse schaapskudde rijker. Misschien is bij
sommige IVN'ers het bestaan van de kudde al bekend. Tijdens het
evenement D'eerd Presenteert afgelopen jaar was de schaapskudde
namelijk present. Wellicht dat enkele aanwezige IVN'ers op de braderie de
kudde hebben aanschouwd en misschien zelfs van de lams-worstebroodjes
hebben geproefd of de demonstraties schapendrijven hebben gezien. Dit
zijn namelijk enkele activiteiten rondom de schaapskudde waarmee het
Eerdse stel Jan van Lieshout en Erica van de Stadt zich bezig houdt.
Misschien dat sommigen Jan van Lieshout zelf ook kennen. Vorig jaar
volgde hij namelijk de vogelcursus bij het IVN. Zijn tante is overigens ook
geen onbekende. Zij is namelijk voorzitster van het IVN geweest.
Oude rassen
De kudde bestaat uit twee oude rassen die van nature thuishoren op de
Drentse heidevelden namelijk het Drentse Heideschaap en de
Schoonebeeker. De beide rassen zijn zeldzaam geworden. Door gericht te
fokken proberen de Eerdenaren bij te dragen aan het in stand houden van
deze bijzondere schapenrassen.
Het Drentse Heideschaap is een klein en sober dier. Het dier heeft aan de
kop en de poten een voskleurige, bonte of zwarte vacht. Karakteristiek is
bovendien de lange, wollige staart. Zowel de rammen als de ooien hebben
horens. Bij de rammen zijn ze spiraalvormig en bij de ooien zijn ze minder
opvallend en naar achteren gebogen.
De Schoonebeeker dankt zijn naam aan de plaats Schoonebeek in het
zuidoosten van Drente. De Schoonebeeker is het grootste Nederlandse
heideschaap. De kop is lang, smal en duidelijk gebogen (ramsneus). De
14

Schoonebeeker valt op door zijn hoge benen en lange hals zodat de kop
fier hoog wordt gedragen. Het schaap heeft een lange, dikbewolde staart.
Beide geslachten hebben geen horens.
LAMMETJESDAG
In 2002 begon de hobby van het stel met een zestal Schoonebeekers.
Inmiddels hebben ze zo'n dertig ooien en enkele rammen. De hobby heeft
dus grote vormen aangenomen en ambitieuze plannen hiermee zijn er ook
genoeg. Zo zouden ze graag met de schaapskudde een rol willen vervullen
bij het begrazen van de natuur bij de Eerdse Bergen. Door een verhuizing
naar de geboortegrond van Jan zijn de schapen twee jaar geleden vanuit
Delft in Eerde terechtgekomen. In de lammertijd is de schaapskudde te
zien achter het huis
van de
schapenliefhebbers
aan de Haakakker.
Daar wordt ieder
jaar ook de
lammetjesdag
gehouden. Op deze
dag wordt iedereen
verwelkomd met
beschuit met muisjes
om de komst van de
lammetjes te vieren.
Alle kinderen
krijgen dan de kans
om de lammetjes
uitgebreid te aaien.
Een bijzonder initiatief is de mogelijkheid om een lammetje voor één jaar
financieel te adopteren. Ieder krijgt na betaling hiervoor een
'adoptiecertificaat' dat bestaat uit een placemat met foto van het gekozen
lam. Tijdens deze dag zijn er ook demonstraties schapen drijven. Drie
Border Collies, speciale schepershonden, worden door Erica getraind om
haar te helpen bij het schapendrijven. Voor de verkoop van schapen,
lamsvlees en wol kun je in Eerde terecht. Zo zie je maar weer waar een
klein dorp groot in kan zijn!
15

TAALTUIN
Deze keer in onze natuur-taalrubriek aandacht voor Tony van der Meulen.
Velen van ons zullen hem kennen van de krant, hij was tot voor kort
hoofdredacteur van het Brabants Dagblad. Na zijn afscheid schrijft hij nog
wel dagelijks een column op pagina 3 bovenaan.
Zijn stijl is heel trefzeker en laat meer vermoeden dan er staat. Op de
manier zoals Martinus Nijhoff het uitdrukte: “Lees maar: er staat niet wat
er staat…!” Een mooi voorbeeld is het volgend stukje over de opening van
de voormalige spoorbrug bij Den Bosch. (afgedrukt in het Brabants
Dagblad van 25 oktober 2006).
De Moerputten
Terecht jaagt een venijnige herfstbui over de Moerputtenbrug als ik er
overheen wandel met boswachter José Borsboom en actievoerder van het
eerste uur Gerard van Esch. Zo hoort het hier te zijn, grimmig,
onherbergzaam en bij voorkeur ook nog een beetje onheilspellend. De
armen uit het nabije Den Bosch gingen hier turfsteken, waardoor het
gebied vrij kwam voor het opborrelende veenwater. Een indrukwekkende
woestenij vlak bij de bewoonde wereld. Het montert je op dat zo’n plek
nog bestaat.
De oude spoorbrug (zeshonderd meter lang, honderdzestien jaar oud) in
het Halve Zolen-lijntje tussen Den Bosch en Waalwijk is gered na bijna
twintig jaar strijd. Vandaag bij de opening zullen de autoriteiten zich
glimmend van trots verdringen en kent de brug alleen maar koene redders.
Niemand wil nog weten dat hij die brug twintig jaar geleden een “bonk
schroot” noemde. Want de brug is meteen ook een prachtig monument van
het gewonnen gevecht van doortastende burgers tegen de bureaucratie.
Daarom moet straks bij de opening Chantal van Esch, de dochter van
Gerard, vooraan staan. Zij begon in 1987, ze was toen elf, vanuit
Waalwijk een brievenactie. Ze wandelde vaak met haar vader over de
Waalwijkse spoorbrug en speelde er verstoppertje. Dat moest van haar
allemaal zo blijven.
Haar vader gaf er eerst geen cent voor, “alles rond de sloop was al
geregeld, er kon veel aan verdiend worden.” Chantal zette door, haar klas
5 van de Pastoor van Haarenschool ging allerlei autoriteiten per brief
verontrusten, haar vader werd actievoerder en vanaf de Bossche kant zette
de advocaat Hein Bergé zich aan het taaie karwei. Als eerbiedwaardig
gezagsdrager moest je in die jaren Hein Bergé niet tegen je hebben. Hij
combineerde idealisme met verbetenheid. Hij liep voorop in de succesvolle
strijd tegen het dempen van de Binnendieze. Ook zo’n prachtig project,
waarvan het aantal oorspronkelijke medestanders in de loop der jaren een
16

opmerkelijke groei heeft laten zien.
De koude regen zwiept ons om de oren. “Het moer huilt omdat het wordt
ontsloten” zegt de boswachter in een opwelling van epische lyriek. In zijn
mooie dramatiek is het wel de kern van de discussie: wat betekent het voor
een oud natuurgebied als je het openstelt voor het publiek? Daarom mag
er over de herstelde brug wel gewandeld worden, niet gefietst. “Ze hebben
kennelijk uitgezocht dat vogeltjes meer schrikken van fietsers dan van
wandelaars”, zegt Gerard van Esch. Tegen de wind in roepend legt hij mij
uit waarom de brug ondanks alle verwaarlozing toch niet is weggeroest.
Dat komt door het “welijzer”, afkomstig uit “puddel-ovens”. Dergelijke
ambachtelijke termen ruiken naar betrouwbaarheid, ze horen bij de
herwonnen eeuwigheid van de lange brug. Zoals het ook geruststellend
klinkt dat de pijlers destijds gemetseld zijn op eikenhouten heipalen, die
zijn bekroond met dwarsliggers die “kespen” heten.
Maar het meest pure van deze plek is dat een jong meisje het gevecht
aanging met de slopers. Als ik haar bel om haar te feliciteren, is ze trots
maar vooral verbaasd dat ze dit op haar elfde allemaal heeft aangedurfd.
Met idealen moet je dus jong beginnen, meestal komt de relativering
daarna vanzelf.
(Tony van der Meulen)
Dat deze journalistieke schrijver een goed oog heeft voor de natuur, bleek
mij ook uit zijn laatste boek, een echte aanrader voor IVN-ers: De
zaadvergadering (Amsterdam, Uitgeverij Balans 2006, ISBN 90 5018 788
9). Het verhaal speelt zich af op een fictief volkstuincomplex in Oss, “De
Volharding”. Lees zelf maar, hier nog een laatste fragment dat mij
bijzonder trof, omdat ik een slordige vijftig jaar geleden ook zo van mijn
vader het tuinieren heb geleerd:
Dit fragment komt uit het hoofdstuk “De wijsheid van de klei” en speelt in
de noordelijke provincies.
“Als ze samen klaar waren in de tuin en hij een rood hoofd had van het
harde werken, boenden ze aan het stenen aanrecht hun modderige handen
met een harde borstel. Wanneer de ergste modder eraf was, pakte hij het
vierkante stuk Sunlightzeep in zijn kleine handjes, waar zijn vader zijn
grote handen omheen vouwde. Zo samen na het grote karwei in de tuin je
handen wassen met veel water en veel zeep, zijn jongenshandjes geborgen
in die grote, sterke, eeltige handen van zijn vader: het ontroerde hem nog
steeds als hij eraan terugdacht” (pag. 45).
Het Schrijverke (deze keer Nico Vreeswijk)
17

JAARPROGRAMMA NOVEMBER - DECEMBER 2006
December
Donderdag
7 december
Dinsdag
12 december
20.00 – 22.00
Baken
20,00 – 22.00
Baken
Elke vrijdag 9.30-12.30
Vondelstraat
ONDER VOORBEHOUD
Januari
Zondag 14.00-16.30
14 januari Pieter Brueghel
Instituut
Donderdag
25 januari
20.00-22.00
Natuurtuin
Februari
Zondag 11-02 10.00-12.00
Hurkske
Woensdag
14 februari
Zondag
18 februari
Woensdag
28 februari
Maart
Gidsenavond
Uitnodiging volgt
21 02 16 Karin Koppen
Dia’s voor de vuist weg
Door Gerard van Leiden
Verenigingsavond
36 57 12 Lidou van Beurden
Wandeling vrijdagochtend groep
367508 Jan van Antwerpen
Nieuwjaarsontmoeting:
Aa-broeken
341 348 Fer Kalis
Nestgelegenheid in eigen tuin
Publieksactiviteit
Lezing door Pieter van Breugel en
Peter van Beurden
341 348 Pam Kalis
’t Hurkske: de IJskoningin
Publieksactiviteit
Wandeling:
210 216 Karin Koppen
Jaarvergadering IVN Veghel
20.00-22.00
Baken
210 216 Karin Koppen
09.00 Stadhuis Excursie Vogelwerkgroep
06 22082634 G v.Leiden
20.00-22.00
Baken
Uilen in Nederland
Publieksactiviteit
Lezing: door Peter van der Heijden
i.s.m. ’t Brabants Landschap
365 712 Lidou van Beurden
1 x per week 19.00-20.30 Inventariseren
Amfibieënwerkgroep
212 655 Rieky Bekkers
18

Zondag
04 februari
Donderdag
15 maart
Zaterdag
17 maart
Zondag
18 maart
Donderdag
22 maart
Zondag
25 maart
Woensdag
28 maart
09.00 Stadhuis Excursie Vogelwerkgroep
06 22082634 G v.Leiden
20.00-22.00
Baken
09.30-12.00
Geerbos
14.00-16.00
Stadhuis
20.00-22.00
Natuurtuin
09.00
Stadhuis
20.00-22.00
Baken
Machtig Mooie Mossen
Publieksactiviteit
Korte Cursus:
door Anja Edwards v.Muijen
365 712 Lidou van Beurden
Geerboswerkdag
365 712 Lidou van Beurden
Machtige Mooie Mossen
Publieksactiviteit
Korte Cursus
Excursie
365 712 Lidou van Beurden
Natuurvriendelijk tuinieren
Publieksactiviteit
Lezing door Wolter Brongers
341 348 Pam Kalis
Excursie Vogelwerkgroep
06 22082634 G v.Leiden
Voorjaarscursus Start
Publieksactiviteit
365 072 Annie Oudendijk
Vooraankondiging programma 2007
Het is al bijna een traditie: de IVN nieuwjaarsontmoeting! In 2007 staat de
nieuwjaarsontmoeting op 14 januari op het programma; we gaan wandelen
in de Aa-broeken, verzamelen bij het Pieter Breugel Instituut om 14.00
uur. Na afloop van de wandeling, moe en voldaan, willen wij nog even het
glas heffen en een ieder een gelukkig nieuwjaar wensen!
’t Hurkske in vier seizoenen
Ieder seizoen heeft een ander gezicht, een andere gedaante. Komend jaar
staat er een vierluik op het programma: vier vrouwenwezens, de
IJskoningin, de Lentebruid, de Waternimf en de Furieuze Feeks, dolen
door de bossen van Erp. Eerste acte: de IJskoningin. Als zij langs komt,
verstild het bos: takken zijn bewegingloos door haar ijs, dieren zijn
gevlucht toen zij langs kwam en alléén sporen in de sneeuw zijn nog te
zien ….
Zondag 11 februari verzamelen op het parkeerterrein van het
boswachtershuisje aan de Gemertsedijk; de wandeling begint om 10 uur tot
ongeveer 12 uur.
19

AMFIBIEËNGROEP
Het is misschien nog een beetje vroeg om al aan het voorjaar te denken,
maar omdat we graag weer goed voorbereid aan het werk willen gaan, is er
al een bijeenkomst gepland.
op dinsdag 27 februari om 20.00 uur in ’t Baken. We overleggen die avond
dan samen hoe de aanpak zal zijn in 2007.
Iedereen die geïnteresseerd is in amfibieën en actief bezig wil zijn, is van
harte welkom.
Noteer deze datum alvast in je agenda.
Rieky Bekkers (namens de amfibieënwerkgroep)
N.B. U ontvangt het nieuwe jaarprogramma 2007 als apart schrijven rond
de jaarwisseling in uw brievenbus.
EERSTE ERVARINGEN MET SCHOOLGIDSENWERK IVN
De vrijdagmorgenwandelingen hebben me in contact gebracht met het
IVN, met natuurliefhebbers en natuurlijk met de natuur zelf. Ik heb nu 2
jaar meegewandeld in Wijboschbroek, De Geelders, De Moerkuilen en
Vressel, Bakel, Uden enz enz. Het is elke keer weer gezellig, leerzaam en
ontspannend.
Ik hoor al wandelend over de vogelgroep, de schoolgidsen, een
kampeerweek of een fiets- of bustocht. Ik merk dat binnen het IVN
Veghel van alles gebeurt. Die activiteit werkt aanstekelijk en daarom
besloot ik met mijn onderwijservaring in mijn rugzak schoolgids te
worden.
Vorig jaar in de herfst heb ik Ad van de Donk met een groep
schoolkinderen door het Geerbosch gevolgd. De inspirerende praatjes van
Ad en de nieuwsgierige, spontane
kinderen trokken me over de drempel.
Dit jaar heb ik de
voorbereidingsavond onder leiding
van Pam meegemaakt. Hier zag ik
enthousiasme, betrokkenheid en een
heel praktische aanpak. Het
20

voorwandelen in het Geerbosch gaf een veilig gevoel van "dat zal wel
lukken met een groep kinderen".
Dinsdagmorgen 3 oktober om 9 uur
stonden de kinderen van groep 6 van
de Tuimelaar en De Uilenbrink te
trappelen om het Geerbosch te
verkennen. Na de ontvangst door
Tonny Vlamings vertrok ik met een
groepje van zes. De tocht ging van de
hop naar de grote berg met
rozenbottels. Kinderen zochten het
verschil tussen de wilde en paardenkastanje. Ze zochten naar pieren en
andere kleine beestjes onder een oude boomstronk.
Ze zochten naar de dit jaar zeldzame en wat verregende paddenstoelen. Ze
staken met een houtje in muizengaatjes, haalden hun handen door de
geurende kruiden en bekeken de bijenflats en vonden kleine slakjes op de
planten. Wat een verwondering!
Na anderhalf uur sprongen de enthousiaste kinderen weer op de fiets naar
hun school met een beetje meer natuur in hun ogen, neus, gezicht en
handen.
Prima voor de natuur, voor de kinderen en voor mij....tot volgende keer!
Pieter van den Berk
IMPRESSIE’S VAN HET SLOKDARMFESTIVAL 2006
Foto’s door Mia Rooijmans
21

ECOLOGISCHE VERBINDINGSZONES Door Nol Plompen
Bij voorbeeld de Leijgraaf
(Nol Plompen is medewerker van Waterschap AA en Maas en lid van IVN
Veghel)
Waarom ecologische verbindingszones?
Nederland heeft zich jarengeleden voorgenomen om planten- en
diersoorten en hun leefgebied te beschermen. De kern van dit beleid wordt
gevormd door de realisatie van de Ecologische hoofdstructuur (EHS).
Omdat bleek dat alleen gebiedsbescherming onvoldoende was om soorten
in stand te houden zijn ecologische verbindingszones (EVZ) toegevoegd.
Ecologische verbindingszones zijn bedoeld om voor het verbinden van de
beschermde gebieden onderling. EVZ hebben vooral een regionale
betekenis.
Het ingezette beleid van versterken, vergroten en verbinden van de EHS
dient in 2018 gerealiseerd te zijn.
Hoe richt je een EVZ in?
Het voornaamste doel van een EVZ is de uitwisseling van genetisch
materiaal van planten- en diersoorten tussen de verschillende
natuurgebieden. De inrichting van de verbinding is daarom in eerste
instantie gericht op de soorten die nu zeker in deze gebieden voorkomen of
hier vrijwel zeker voorkomen en die gebruik gaan maken van de
verbindingszone, de zgn. doelsoorten. De eisen die deze doelsoorten
stellen aan een ecologische verbindingszone bepalen in grote mate de
inrichting.
Voor het functioneren van de EVZ spelen twee mechanismen een rol.
22

1. De EVZ alleen als migratiezone. Hierbij gaat het vooral om relatief
mobiele soorten welke de ecologische verbindingszone gebruiken als
verbindingsroute tussen natuurgebieden. Op zoek naar voedselgebied en
soortgenoten gericht op voortplanting. Daarbij gaat het vooral om grotere
zoogdieren, vleermuizen, vogels en sommige plantensoorten (via zaad of
stuifmeel)
2. De EVZ als leefgebied. In dit geval betreft het veel minder mobiele
planten- en diersoorten. De betreffende soorten moeten heel hun
levenscyclus in de EVZ kunnen volbrengen en pas diens nakomelingen
brengen de uitwisseling van het genetisch materiaal tot stand. Het betreft
vooral insecten, amfibieën, kleine landzoogdieren en veel plantensoorten.
Een belangrijke factor voor de inrichting is de te overbruggen afstand. Een
kort tracé van de EVZ (bijv. een paar honderd meter) kan zelfs door weinig
mobiele soorten overbrugd worden zonder dat leef- en
voortplantingsgebieden aanwezig moeten zijn. Hierbij is sprake van een
corridor. Daar tegenover staat dat een lange EVZ (enkele kilometers) voor
een groot aantal soorten ingericht zal moeten worden als leefgebied of in
ieder geval leefgebieden of zelfs voortplantingsgebieden moet bevatten.
Deze gebieden worden ook wel stapstenen genoemd. Hieronder is dit
schematisch aangegeven.
EVZ zonder en met stapstenen.
Individuele soorten stellen zeer uiteenlopende eisen aan de EVZ. Sommige
soorten hebben weinig problemen met grote onderbrekingen in de EVZ
(vogels, vleermuizen) terwijl andere elke barrière in de verbindingszone te
23

groot is (insecten). De individuele eisen van soorten bepalen uiteindelijk
de inrichting en het karakter van de
EVZ.
EVZ worden over het algemeen
ingericht met een gemiddelde
breedte van 10 tot 25 meter. Door
de aanleg van een corridor met
stapstenen ontstaat een kralensnoer
in het landschap, welke als meest
effectieve EVZ inrichting wordt
gezien.
Ontwikkelingen rondom Veghel
Ook in onze eigen woonomgeving wordt hard gewerkt aan de realisatie
van EVZ. Zo wordt er door het waterschap (in samenwerking met
betreffende gemeenten) gewerkt aan plannen en de realisatie van een EVZ
langs de Aa, De Hurkse Loop, Biezenloop en Leijgraaf. De gemeente
Veghel werkt aan de evz langs het Duits lijntje, het verbinden van het
gebied rondom het pompstation van Brabant Water richting Aa-dal,
richting Duitslijntje en richting De Goorse Bossen en het gebied rondom
Vlagheide richting Wijbosch Broek. Alles bij elkaar een hele opgave en
een enorme impuls voor de natuurwaarde in Veghel. (zie ook
www.veghel.nl, ga naar natuur en milieu en klik door naar
Natuurontwikkelingen in Veghel en Inrichting Masterplan Ecologische
Verbindingszones
Wat kun je er tegenkomen; De Leijgraaf als voorbeeld
Een mooi voorbeeld is de Leijgraaf. Ter hoogte van de driehoek Uden,
Boekel en Veghel en ter hoogte van het Broek wordt volop gewerkt aan de
realisatie van de EVZ. Stonden hier eerste de koeien tot aan de rand van de
Leijgraaf en trof je veel maïs aan als oeverbeplanting. Nu zie je er steeds
meer bloeiende kruidenrijke vegetatie op de flauw gemaakte taluds en
oevers. Zie je er nu ook steeds meer kleine bosjes en poelen verschijnen.
Onmiskenbaar het werk van het waterschap en gemeenten die in
samenspraak met de agrarische ondernemers een ecologische
verbindingszone aanlegen. Een steeds verder aaneensluitende brede
groenstrook door het boerenland. Een strook kleurrijke natuur die je
24

passeert via fiets- en wandelpaden. En steeds vaker word je verrast door de
soortenrijkdom die je er nu al aan treft.
voor herinrichting na herinrichting
Beschrijving EVZ Leijgraaf:
Als je dit stukje Leijgraaf al vanaf het begin van de herinrichting volgt zie
je de pionierssituatie langzaam verdwijnen en is er een meer stabiele
situatie ontstaan, al verrassend rijk aan flora en fauna. Je komt er steeds
vaker leuke soorten tegen zoals metaalglanslibel, blauwe
breedscheenjuffer en zelfs de zeldzame bandheidelibel. Ook de kleine
roodoogjuffer komt in kleine aantallen voor. De weide beekjuffer weet
zich nog steeds te handhaven.
In de vegetatie treft je ook bijzondere soorten aan als
zompvergeetmenietjes, witte waterkers, stomphoekig sterrenkroos,
haarfonteinkruid aan. De oever is opvallend bloemrijk door de
aanwezigheid van veel vlinderbloemigen, met name moerasrolklaver, witte
klaver en kleine klaver. De vegetatie is zich al aan het ontwikkelen als
beekbegeleidend grasland met pinksterbloem, echte koekoeksbloem en
veldrus. Dat we hier te maken hebben met eutroof Leijgraaf water is te
zien aan de dominante aanwezigheid in de laagste oeverzone van
waterpeper en rietgras. Een situatie die niet snel zal veranderen.
Ook het soortenaantal van amfibieën zit in de lift. Naast bruine kikker,
meerkikker en middelste groene kikker is ook de algemeen voorkomende
gewone pad aangetroffen. In de poelen zijn ook salamanders
waargenomen, waarschijnlijk de kleine watersalamander. Verwacht wordt
de alpenwatersalamander.
25

De Leijgraaf is vooral van belang om de populaties van de das en
struweelvogels over een vrij grote afstand met elkaar in verbinding te
brengen. Deze EVZ kan eenvoudig aangesloten worden op al bestaande
landschapelementen zoals houtwallen, hagen en tuinen. Daarnaast is de
waterloop zelf geschikt als leefgebied voor 'natte' soorten als drijvende
waterweegbree en kleine modderkruiper. De eisen die deze groepen aan de
EVZ stellen zijn verschillend maar kunnen elkaar deels aanvullen. Het
droge deel van de EVZ kan goed geïntegreerd worden aan andere
landschapselementen en het is niet noodzakelijk dat deze continue langs
de waterloop ligt.
Kortom: EVZ zijn de moeite waard om eens wat langer bij stil te blijven
staan.
Tot ergens in het veld
Nol
Nota bene!
Wolter Brongers voegt het volgende toe:
Door de gemeente Uden is een klankbordgroep opgericht om te komen tot
nadere gedachtenvorming over EVZ De Leijgraaf. Bij de eerste
bijeenkomst waren namens IVN Veghel aanwezig Gerard Welten en
Wolter Brongers. Onze insteek is om de nog niet ingerichte delen van de
Leijgraaf zo optimaal mogelijk voor de natuur te laten ontwikkelen.
Hierbij moet de bestaande natuur versterkt worden. Intussen heeft er een
26

tweede bijeenkomst van de klankbordgroep plaats gevonden, Veel van wat
in de eerste bijeenkomst was ingebracht, was herkenbaar in de bijgestelde
plannen terug te vinden. Het gaat nu meer om verfijningen en de
belanghebbende grondeigenaren worden geïnformeerd.Uw suggesties zijn
van harte welkom: mail naar Brongers@planet.nl
Ook vraagt Wolter in verband met inventarisatie van De Schil en De Punt
(bij De Dubbelen)
of andere werkgroepen ook eens naar dit gebiedje willen kijken en hun
waarnemingen dan aan hem willen doorgeven.
(redactie)
DE KNOTWILG
De knotwilg staat stijfkoppig in 't moeras
geworteld onder 't clair-obscur der luchten
en vogels dalen klagend uit hun vluchten
naar 't rijp en brekend zonlicht in een plas.
De stilte ruist in bunt- en wollegras
en hier bezinken luttele geruchten
der diepgekromde stekers uit gehuchten
van somb're hutten met een turventas.
Nu ligt die Peel veel lichter, haast ontgonnen
en vruchtbaar open naar de horizonnen,
waar rode, strakke hoeven staan verspreid.
Elk voorjaar is de knotwilg méér verwrongen,
maar bloeit met nieuwe twijgen winddoorzongen
gebogen naar een plas vol eeuwigheid.
Frans Babylon
27

BIJENPRAAT (2)
Eind goed…al goed! opgezoemd door Nico Vreeswijk
In de vorige aflevering schreef ik over de koninginneteelt en het
bijenpraatje eindigde met de geboorte van maar liefst 17 koninginnen met
Pinksteren. Hoe vergaat het de dames nu, ruim vijf maanden later? We
concentreren ons op de Zijtaartse bijenstand, de Borkelse koninginnen zijn
te ver uit beeld verdwenen. Welnu, de ene koningin die ik met Pinksteren
in een kweekvolkje heb geplaatst, leeft nog steeds en hoe!
Bruidsvlucht: paren hoog in de
lucht
De bijenwereld is een
wonderlijke wereld. Ik verbaas
me er steeds weer over hoe
doelmatig en tegelijk ingenieus
de bijen leven en dat al sinds
oeroude tijden! De jonge
koningin of moer
is tussen de zesde en
achtentwintigste dag rijp voor
bevruchting. Een
hormonenkwestie, de imker
wacht maar af hoe de natuur
haar gang gaat. Als het zover is,
vertrekt madam door de smalle
opening waardoor ook de werksters en darren de kast in- en uitvliegen.
Waar gaat ze naartoe? Bedrijft ze de liefde dichtbij in het struikgewas of
zoekt ze het verder en hogerop?
Dat laatste is het geval: ze onderneemt een bruidsvlucht, dus geen gewone
reis zoals veel bruidsparen doen (al moet gezegd dat steeds meer
bruidsreizen vertrekken van Schiphol!)
De bestemming van haar vlucht is een darrenverzamelplaats. Darren
verzamelen zich dus niet rond een koningin, maar zoeken zelfstandig een
speciale plaats waar de koninginnen heen vliegen. De bijenmannen kunnen
dankzij hun grote vliegbereik van zeven kilometer ver gelegen
28

darrenverzamelplaatsen bereiken. Ze vliegen op boomhoogte (10-20
meter) en speuren naar een jonge koningin. Alleen hier hebben darren
belangstelling voor een onbevruchte koningin. Pas wanneer de moer haar
koninginnenstof vrijgeeft, proberen darren haar te paren. Uit onderzoeken
is bekend dat totaal 7-17 darren de koningin bevruchten.
Na een geslaagde bevruchting bevat het spermathecum van de koningin
ruim 5.000.000 zaadcellen. Niet gering dus en genoeg voor een heel actief
koninginneleven. Dat zorgt ervoor dat de majesteit, terug van weggeweest,
haar volk niet meer hoeft te verlaten. Ze komt normaal gesproken, de kast
niet meer uit! (Uitzondering: als een volk gaat zwermen)
En dan…aan de slag, aan de leg dus!
Enkele weken hierna controleerde ik dit kleine kweekvolkje op drie ramen.
Tot mijn verrassing en voldoening zag ik al gesloten broed (laatste
ontwikkelingsstadium: pop). De conclusie is dan ook dat de nieuwe
koningin bevrucht is en eitjes legt bij de vleet, in de netjes gepoetste cellen
dus. Hoeveel het er zijn, is moeilijk te tellen. Afhankelijk van het weer van
0 tot 1500 eitjes per etmaal. Het gaat er nu om voldoende kraamruimte te
geven, met andere woorden:
de imker zorgt voor
voldoende kunstraten
waarvan de cellen bij goede
weers- en
drachtomstandigheden snel
worden uitgebouwd (een
dun velletje van enkele
millimeters wordt ongeveer
2 cm dik). Zo kan de
koningin aan de leg blijven
en wordt haar volk groot.
Eerlijk is eerlijk: met zo’n
prachtige zomer gaat de leg
eerder van een leien dakje
dan bij veel regen en storm.
Toegegeven, ik heb geluk
gehad. Toch blijft het een
29

goed samenspel van de natuur en de imker: toen het in augustus wekenlang
regende, moest ik in plaats van uitbreiden gaan inkrimpen (14 ramen
terugbrengen op een bak van 10) en bijvoeren met geïnverteerde suiker. In
september is het gelukkig nog stralend weer geworden, zodat het
eindresultaat bij het inwinteren begin oktober heel bevredigend was: meer
dan 5 ramen aan beide kanten met wintervoorraad honing en ook volop
stuifmeel. Of ik de koningin nog gezien heb? Helaas niet, want ik heb haar
niet gemerkt (voorzien van een gekleurd merkteken op het borststuk).
En de darren?? Ahum, die zijn…eh…afgeslacht, niet door mij hoor. Daar
zorgt de natuur zelf wel voor. Denk maar aan: Der Mohr hat seine
Schuldigkeit getan; der Mohr kan gehen…!
Tot slot: de oogst in het tweede jaar
Het derde volk dat ik hierboven beschreef, heeft voor zichzelf moeten
zorgen en leverde mij dus geen gram honing. Het wordt, als het goed de
winter uitkomt, volgend voorjaar het derde productievolk. De twee oudere
volken hebben geweldig gepresteerd (met dank aan de mooie zomer!)
Samen leverden ze maar liefst 73 kg honing op, zeg maar 160 potten van
450 gram.
Die zijn op enkele na allemaal verkocht, maar buurman-imker Frans heeft
er nog tientallen van ook zeer goede kwaliteit. U kunt dus blijven smullen
van een overheerlijk en met zorg bereid natuurproduct onder het etiket
Echte Seitertse Imkerhoning. (tel. 0413- 34 09 54).
OPROEP: INVENTARISATIE MATERIALEN IVN
Anne en Mia zijn de inhoud van de kasten in ’t Baken aan het
inventariseren. Het blijkt dat er ook materialen en gereedschappen van
het IVN Veghel bij de leden thuis zijn, omdat dit gemakkelijker en vaak
ook veiliger is.
Ze zouden graag willen weten wat er allemaal rondzwerft binnen de
vereniging en ze willen deze materialen ook inventariseren. (Uiteraard
wordt de lijst niet gepubliceerd).
Dus: heb je thuis materialen van het IVN, mail dit aan
m.rooijmans@hetnet.nl
of bel naar Mia: (0413) 36 29 77
30

VEGHEL-ROME: DE NATUUR GEZIEN VANAF DE FIETS (3)
Maria Kalis vertelt dit keer over bergen en dalen op weg naar Zwitserland
En zo fietsen we een paar dagen langs de Rijn. Dat betekent niet, dat de
fietsroute geen hellingen kent. We rijden door een golvend landschap en
langs de Rijn zijn veel wijngaarden. De mooiste fietsroutes lopen door die
wijnvelden en dan zie je van boven af de vakwerkhuizen , kastelen en de
landerijen van de wijnboeren. Tot aan Heidelberg volgen we de Rijn, dan
weer links en dan weer aan de andere kant van de rivier. We zien in de
verte de heuvels, waar we af en toe de baas van moeten worden. Het valt
op dat de fruitbomen nu pas in bloei staan. We genieten dus weer van de
bloesem en de
voorjaarsbloemen en de
dotters. Pas na de
ijsheiligen knapt het weer
wat op
.
Na 5 dagen fietsen is er
een rustdag. ‘s Morgens
worden eerst de fietsen
nagekeken: spaken
aandraaien , remblokjes
nakijken en zo nodig
vervangen. Mijn remblokjes slijten het hardste, omdat ik het doodeng vind
om een berg af te gaan! De fiets wordt schoongemaakt, geolied en de
banden eventueel vervangen. Daar ben je toch de hele morgen mee bezig.
Daarna is het uitrusten, een stad bekijken of gewoon bijslapen. De eerste
vrije dag brengen we in Mainz door, waar we met zes volwassen mensen
hebben staan puzzelen om een treinkaartje uit de automaat te krijgen. Elke
dag wordt er tussen de 65 en 85 km. afgelegd . We zitten om 9 uur al op de
fiets. De morgenstond heeft tenslotte goud in de mond! Rond 16.00 uur
zoeken we de slaapplaats op.
We verlaten de Rijn en het landschap verandert ook. Veel bossen en steile
hellingen. Wat mij vooral bij blijft, zijn de gigantische koolzaadvelden. Ik
associeer de kleur geel ook altijd met die velden. Hier werden mooie foto’s
gemaakt . Ook natuurpark “Schönbuch” was een plaatje. Fietsen over een
bospad, meanderende beekjes met dotterbloemen, pony’s drinkend in de
beek. Doordat het park heuvelachtig is, heb je een goed overzicht.
31

Onverwachts zien we rijen
bomen met lila trompetachtige
bloemen en op de grond vinden
we de doppen. Het blijkt de Anna
Paulowna boom te zijn.
Oorspronkelijk uit China, maar
hier aangeplant als straatboom.
Wij zijn erg tevreden over de
overnachtingen in de
jeugdherbergen, tegenwoordig
heten ze in Europa Stay oke. De
bedden waren uitstekend en op
onze leeftijd in een stapelbed
slapen heeft ook wel wat. Als er
gekookt werd, had je een goede
maaltijd om de volgende dag
weer verder te gaan. Je kreeg een
lekker lunchpakket mee. Je moet
wel zelf je bed opmaken en
afhalen.
Met Pinksteren fietsen we in Zuid-Duitsland, richting de Bodensee. De
kerkklokken begeleiden ons van dorpje naar dorpje. Vanuit de heuvels
hebben we uitzicht op de Bodensee en de Oostenrijkse en Zwitserse Alpen.
Na 11 dagen en 800 km. fietsen kunnen we in een shirt gaan fietsen, het is
eindelijk 20 graden.
Aan de Bodensee hebben we rustdag. Tot nu toe hebben we 1 lekke band,
3 losse spaken, 1 kapotte kettingkast, 1 fietstas is stuk .Na de rustdag…op
naar Zwitserland!
VRIENDELIJK VERZOEK
Wanneer U uw bijdrage aan ons blad mailt als opgemaakt dokument is
het erg tijdbeparend als u afbeeldingen als foto”s en tekeningen als
afzonderlijk digitaal bestand meezendt. Anders is het noodzakelijk om
de afbeeldingen uit het oorspronkelijke dokument te lichten, hetgeen
nodeloos werk met zich brengt. Bovendien leidt het regelmatig tot
problemen met verzenden van te grote bestanden. Niet opgemaakte
tekst met losse digitale afbeeldingen blijft het handigst
Met vriendelijke groet, Peter van Beurden
32

VADER EN ZOON BRUGGINK MONITOREN VISOTTERS IN
HET PEENEDAL
Wat er groeit en bloeit achter het voormalige IJzeren Gordijn
door Gerrit Bruggink
Gelegen aan de Oostzee en tegen Polen is Mecklenburg-Vorpommern de
meest noordelijke deelstaat van Duitsland. Het IJzeren Gordijn heeft ertoe
bijgedragen dat verarming en versnippering van de fraaie natuur en het
landschap aan de streek zijn voorbijgegaan. Door dit landschap van
gestuwd preglaciaal stroomt de rivier de Peene in een breed dal dat voor
een groot deel gevuld is met veen, veengaten, elzenbroekbossen en alles
wat wil groeien in zo’n gebied met veel rust en weinig toerisme.
Schreeuwarend, zeearend, visarend, wouwen, ijsvogels en veel ander
vliegend fraais is er te beleven en de biologen van AQUILA Natuurreizen
laten het zien. Op hun uitnodiging heb ik samen met mijn zoon Roel in
maart een week meegewerkt aan visottermonitoring in een
onderzoeksgebied van zes kilometer Peenedal.
Een bijzondere belevenis: speuren naar sporen
Van ’s morgens half zes tot half acht en ’s avonds van half zeven tot half
negen bij krakende vorst op bepaalde plekken langs de rivier staan om
otters te zien. Daartussenin langs de rivier struinen op zoek naar sporen in
de vorm van uitwerpselen en afdrukken in de sneeuw. Door opmeting van
die sporen en visuele herkenning was vast te stellen hoeveel otters er in het
gebied voorkomen.
Dat is ronduit
spectaculair: waar
literatuur spreekt over
15 kilometer
rivieroever per otter,
zag ons team in het
onderzoeksgebied 12
maal een otter en
hoorde jonge otters
piepen. Het waren
beslist tenminste 8 verschillende otters. Daarnaast hebben we natuurlijk
ook de nodige bevers bespeurd en gezien en in het hoger gelegen gebied
vossen, edelherten en reeën.
33

Een bever die je op een houtje hoort bijten
In augustus heb ik met een van onze dochters de Peene over 80 kilometer
per kano verkend.
We kampeerden op een plek waar je een bever binnen tien meter van de
tent op een houtje hoorde bijten! Kilometers kun je wandelen in het gebied
zonder verbodsborden of afrasteringen en met trompetterende kraanvogels
in de lucht.
Een bezoek aan het Peenedal is dus aan te raden, informatie op de website:
www.aquila-naturreisen.de
Van ons avontuur in maart heeft Roel een filmimpressie gemaakt die te
zien is op:
www.video.google.nl visottermonitoring of robrug productions
N.B. Gerrit voegt er nog aan toe dat mevrouw Geranda Olsthoorn van
Aquila desgewenst bereid is kosteloos een avond te vullen met informatie
en beelden van het Peenedal en omgeving in het algemeen en/of visotters
en bevers in het bijzonder. Als IVN’ers daarvoor belangstelling hebben,
kunnen ze dat bij het bestuur kenbaar maken. (redactie)
34

KORT NIEUWS GEKNIPT VOOR U… door Nico Vreeswijk
• Op de jaarlijkse bijeenkomst van de Veghelse afdeling van Groei &
Bloei/KMTP werd Wim Schoo postuum geëerd met de titel
“VerdienstelijkVeghelaar” (Brabants Dagblad 24-10-06). Wim die
begin dit jaar op 68-jarige leeftijd overleed, heeft zich zijn hele leven
ingezet voor het openbaar groen en natuur
in onze gemeente. Er is ook een Wim Schoo-bokaal, dit jaar
gewonnen bij de voortuinenwedstrijd door de familie Van Mierlo uit
het Saffraanveld in Veghel.
• “Geerbosch helemaal opgeknapt” bericht het Veghels Nieuwsblad op
25 oktober.
De wandelpaden zijn flink onder handen genomen en voorzien van
een nieuwe toplaag met profiel. Ook de klinkerpaden zijn nu weer
goed begaanbaar. Ze leiden door een mooi stukje Veghel met een
ruime diversiteit aan bomen en planten. Beslist de moeite waard om
er eens te wandelen, vraag maar aan de mensen van De Donk (De
Watersteeg) en hun IVN-begeleiders.
• De Kilsdonkse Molen kreeg onlangs een fikse Europese subsidie
(bijna een half miljoen Euro) voor de restauratie van dit unieke
project (oliemolen gecombineerd met windwatermolen langs de Aa).
Waterschap Aa en Maas is bij dit plan betrokken in verband met het
omleggen van dit riviertje ter plaatse. De werkzaamheden zullen naar
verwachting komende februari beginnen, volgens het B.D. (2-11-06)
En verder:
Vindt er in november en december onderzoek plaats naar de visstand in
opdracht van het waterschap Aa en Maas. Het betreft in ons gebied (delen
van) de Aa;
Het bezoekerscentrum Slabroek wordt volledig gerenoveerd en opnieuw
ingericht. Daarom is het centrum gesloten in de periode van 6 november
tot en met 1 januari 2007. Half maart volgt dan de officiële opening.
Het thema van de volgende Groene Maand (september 2007) is:
Landschap en Cultuurhistorie.Een landschap waar planten, dieren en
mensen zich thuis voelen, staat dan centraal. Met dit goede nieuws
besluiten we deze korte berichten.
35

In het winternummer van IVN Info leest u onder andere over:
• Het molenjaar 2007, restauratie van de Kilsdonkse Molen
• Bomen over hout met Peter van Beurden
• Jaarprogramma en vooruitblik in het nieuwe jaar
Uw verslagen, oproepen en mededelingen
Kopij voor de volgende -- Info -graag
vóór 31 jan 2006
inleveren bij:
Nico Vreeswijk
Evertsenstraat 36
5463 HM Veghel
Telefoon: (0413) 34 09 54
E-mail: nvreeswijk@zonnet.nl
Foto’s, tekeningen en
plaatjes zijn ook héél welkom.
Het kopieerwerk zoals altijd verzorgd door Columbus Veghel
36