Programmaboekje Maak de wijk - Belvedere

belvedere.nu

Programmaboekje Maak de wijk - Belvedere

Maak de Wijk

‘Ruimtelijke kwaliteit in de krachtwijken’

Inspiratiedag 9 oktober 2008

Het Sieraad Amsterdam


Inspiratiedag ruimtelijke kwaliteit in de

krachtwijken

• Hoe ziet de inrichting van een wijk er uit

waar bewoners graag met elkaar samenwonen?

• Wat is de beste plek voor voorzieningen;

zodat er ontmoeting, levendigheid en

kruisbestuiving ontstaat?

• Hoe kan de inrichting van de wijk bijdragen

zorgen voor beweging en een gezond

leven?

• Welke bijdrage levert het ruimtelijk ontwerp

van een wijk aan de sociaal-maatschappelijke

doelen?

Kortom: Hoe kan ruimtelijke kwaliteit bijdragen

aan wijken waar bewoners graag wonen,

zich thuis voelen en mee identificeren?

Het thema

Deze en vele andere vragen over de ruimtelijke

inrichting en omgeving staan centraal

tijdens de door het Ministerie voor Wonen,

Wijken en Integratie, het Atelier Rijksbouwmeester

en Projectbureau Belvedere georganiseerde

inspiratiedag over Ruimtelijke

Kwaliteit in de Krachtwijken.

Aan de hand van praktijkvoorbeelden wordt

ingegaan op de fysieke mogelijkheden en de

meerwaarde van een goed ruimtelijk ontwerp

voor de buurt, wijk en bewoners. Daarbij

gaat het om ligging, vormgeving, herkenning,

identiteit, waardering, betekenis, duurzaamheid

en gebruik.

Voor wie?

Van harte uitgenodigd zijn:

Medewerkers van woningcorporaties en

gemeenten, die in hun dagelijkse werk

betrokken zijn bij de aanpak van de veertig

krachtwijken en belang hebben bij kennis van

de mogelijkheden die een slim ruimtelijk ontwerp

de wijk biedt. Daarnaast zijn ook betrokkenen

bij de aanpak van andere kwetsbare

wijken en andere professioneel geïnteresseerden

van harte welkom.

Ga nu naar http://klanten.aimfor.nl/datalinx/

vrom/ om het registratieformulier in te vullen

De dag in vogelvlucht

Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol verzorgt

de inleiding.

Vervolgens gaan Leon Deben (oud-hoofddocent

Stadssociologie, Universiteit van

Amsterdam) en Maurits de Hoog (hoogleraar

Stedenbouwkundig Ontwerp TU Delft) in hun

lezingen in op de basisprincipes van architectonisch

en stedenbouwkundig ontwerp, de

inrichting van de openbare ruimte en het gebruik

van de gebouwde omgeving. Zij vragen

zich af hoe er in de uitvoering van de integrale

plannen voor de veertig krachtwijken kan

worden geprofiteerd van deze disciplines?

Hierna is de keuze aan u. De dag is opgesplitst

in drie rondes met workshops en lezingen

waaruit u zelf een keuze kunt maken.

Tijdens de lunch kunt u op informele wijze

ervaringen uitwisselen met de verschillende

deelnemers.

De Minister voor Wonen Wijken en Integratie

Ella Vogelaar zal de dag afsluiten.

U kunt hierna de dag nog eens rustig doornemen

onder het genot van een hapje en een

drankje.


Overzicht dagindeling 9 oktober

09.00 Ontvangst

09.30 Plenaire opening: Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol

10.00 Lezingen van Leon Deben en Maurits de Hoog

11.00 Pauze

Workshop Workshop Workshop Lezing Lezing

11.15 1. Kwaliteit van

openbare

ruimte in de

wijk

2. Beyond

Branding: de

zoektocht naar

wijkidentiteit

3. Cultuurhistorische

iconen als

identiteitsverschaffers

bij herontwikkeling

12.30 Lunch

13.30 6. De weg van

school naar

huis

7. Bewonersparticipatie

8. Gebiedsontwikkeling

en waardestijging

14.45 Pauze

15.00 11. Gebruik de

Plint

12. Zin en Onzin

van iconen in

pracht wijken

13. Sloop versus

behoud

16.15 Afsluiting: Minister WWI Ella Vogelaar, Gevolgd door een borrel

4. Opdrachtgeverschap

in

de 17 e eeuw

9. Krachtwijken

met karakter

14. Ontwerpen

voor sociale

samenhang

5. Bogota; een

succesverhaal

10. De naoorlogse

wijk en het

belang van

de cultuurhistorische

factor

15. Kunst in de

wijken (en

de noodzaak

van

het creëren

van ‘vrije

ruimte’)

03


Ronde 1

Kwaliteit van Openbare Ruimte in de wijk

Erna van Sambeek (Van Sambeek & Van Veen

Architecten) en Pim van der Ven (Mei architecten

& stedenbouwers) staan beiden bekend

door de aandacht voor de openbare ruimte in

hun woningbouwprojecten. Erna van Sambeek

geeft vanuit de context van de wijk uitleg

over het woningbouwproject Erasmuspark in

krachtwijk Den Haag Zuidwest en Pim van der

Ven over het project de Lupine in Rotterdam-

Schiebroek. Hoe hebben ze vanuit hun opdracht

rekening gehouden met de specifieke

kenmerken van de wijk en hebben zij gezorgd

voor de stedenbouwkundige en architectonische

aansluiting op de wijk? Mariëtte Claringbould

(TLU Landschapsarchitecten) reageert

op beide projectpresentaties. Deze workshop

wordt verzorgd door de Bond van Nederlandse

Architecten (BNA).

Beyond Branding: de zoektocht naar wijkidentiteit

Er is momenteel grote belangstelling bij

gemeenten voor wijkidentiteit. Die recente

aandacht gaat verder dan locatiemarketing en

branding. De interesse komt voort uit de behoefte

van bewoners om zich thuis te kunnen

voelen in hun leefomgeving. Leeke Reinders

(OTB – TUDelft) geeft een theoretische ver-

04

dieping van het begrip wijkidentiteit en Guido

Wallagh (De Lijn/ Bureau voor ruimtelijke

ontwikkeling en volkshuisvesting) gaat met de

deelnemers van deze workshop op zoek naar

de opgave voor de stedelijke ontwikkeling en

naar mogelijkheden waarop de wijkidentiteit

in krachtwijken kan worden vormgegeven.

Cultuurhistorische iconen als identiteitsverschaffers

bij herontwikkeling

In deze door de Rijksdienst voor Archeologie,

Cultuurlandschap en Monumenten (RACM)

verzorgde workshop wordt op praktische wijze

ingegaan op de herontwikkeling van beeldbepalende

gebouwen. Emile Spek (directeur

projectontwikkeling bij Ymere, betrokken bij

de herbestemming en renovatie van Het Sieraad)

geeft een toelichting op de herontwikkeling

van Het Sieraad: welke uitdaging betekent

deze herontwikkeling voor een corporatie als

Ymere? Wat is de betekenis van het gebouw

voor de wijk en haar bewoners? Arno Boon

(directeur BOEi) geeft een toelichting op de

werkzaamheden en projecten van BOEi. Deze

Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling

en Exploitatie van Industrieel Erfgoed,

is een organisatie die zich richt zich op de

instandhouding en het exploitabel maken van

gebouwen die de reguliere markt (nog) niet

oppakt, de lastige gevallen dus.


Wim Eggen kamp (Rijksadviseur Cultureel

Erfgoed) reageert vanuit de zaal op de twee

sprekers.

Opdrachtgeverschap in de 17 e eeuw

Rogier Noyon (directeur Beleid en Strategie

bij woningcorporatie Stadsgenoot, Amsterdam)

schreef een boek over het succes van

de Amsterdamse grachtengordel versus het

failliet van de naoorlogse wijken. In zijn lezing

gaat Noyon in op de condities die ten grondslag

lagen aan de bouwvorm van de planmatig

ontworpen naoorlogse wijken. Wat valt er voor

deze uit de gratie geraakte wijken te leren van

het succes van de organisch gegroeide invulling

van de historische binnensteden? Noyon

gaat hierbij in op aspecten als flexibiliteit,

variëteit en opdrachtgeverschap.

Bogotá; een inspirerend succesverhaal

In deze door Atelier Rijksbouwmeester

verzorgde lezing vertelt Marijke Martin

(Universiteit Groningen, Moderne architectuur-

en stedenbouwgeschiedenis) over haar

onderzoek in de Colombiaanse hoofdstad

Bogota. Bogota heeft in twintig jaar tijd een

radicale omwenteling ondergaan. Martin

vertelt hoe een integrale stedelijke strategie

met een combinatie van fysieke ingrepen, een

transparant bestuur en de ontwikkeling van

een nieuwe burgercultuur geleid hebben tot

05

de opbloei van deze stad. Een stad die eerder

vooral bekend stond om de negatieve effecten

van een explosieve groei en een hardnekkig

nationaal geweldsprobleem in Colombia.

De lezing is een pleidooi voor een integrale

aanpak en een grotere rol van bewoners, ook

in Nederlandse steden en krachtwijken.

Ronde 2

Krachtwijken met karakter

Onlangs verscheen de publicatie ‘Krachtwijken

met karakter’, waarin het Planbureau

voor de Leefomgeving de stedenbouwkundige

kwaliteiten in de veertig wijken heeft geïnventariseerd.

In deze lezing vertelt Han Lörzing

hoe stedenbouwkundige kwaliteiten gebruikt

kunnen worden bij de vernieuwing van de gebouwde

en openbare ruimte, en wat de kans

is van het gebruik van de stedenbouwkundige

kwaliteit van verschillende typen wijken. Aan

de orde komt de vraag wat ‘de ruimte’ kan

betekenen bij de verbeteringen van krachtwijken.

De stedenbouwer heeft hierin zeker

een rol, maar deze wordt vaak overschat.

Volgens Lörzing overtreffen de problemen in

de krachtwijken de oplossingen in stenen en

groen.


De naoorlogse wijk en het belang van de cultuurhistorische

factor

Hélène Meelissen (Het Oversticht) wil in deze

–door het RACM georganiseerde– workshop

gemeenten, woningcorporaties en andere

betrokkenen stimuleren om het cultuurhistorisch

erfgoed uit de wederopbouwperiode

te betrekken bij de herstructurering en

herontwikkeling van de naoorlogse wijken.

De gemeente Hilversum zet zich actief in

voor de instandhouding van de naoorlogse

architectuur en stedenbouw. Raymond Bijen

(Monumentenzorg gemeente Hilversum) licht

het belang van de cultuurhistorische waarde

voor de wijk toe. Hoe is het als corporatie om

eigenaar te zijn van naoorlogse portiekflats

van de architect Rietveld? Rolf van der Weide

(woningcorporatie Bo-Ex in Utrecht) vertelt

wat het bij de herontwikkelingsopgave van

Kanaleneiland betekent om in bezit te zijn van

cultuurhistorisch erfgoed.

De weg van school naar huis

Hoe kun je met eenvoudige middelen de

directe leefomgeving van jongeren en hun

ouders vitaler maken? En welke rol speelt

architectuur daarin? Marlies Rohmer (architectenbureau

Marlies Rohmer, auteur van ’

Bouwen voor de Next Generation’) neemt de

deelnemers uit deze workshop mee langs

de route van school naar huis in een aantal

06

krachtwijken. Aan de hand van vragen als;

Hoe vitaal is de leefomgeving van mijn wijk?

Wat is de rol van het schoolplein? Hoe ziet

de overgang tussen stoep en woning eruit?

krijgen de aanwezigen praktische fysieke

oplossingen te zien voor vraagstukken als

overgewicht bij jongeren, het ontstaan van

zwarte en witte scholen en veranderende

gezinsverhoudingen. Daarnaast wordt in deze

workshop een filmfragment van de documentaire

van Lia Karsten en Louise de Rooij

over stadsgezinnen vertoond. Deze workshop

wordt verzorgd door het Nederlands Architectuurinstituut

(NAi).

Bewonersparticipatie

Bewoners spelen een belangrijke rol in de

verbetering van de krachtwijken. Zij weten zelf

vaak heel goed wat er mis is in hun woonomgeving.

Nu de uitvoering van de wijkactieplannen

is gestart betekent dit een nieuwe rol

voor bewoners. Hoe kunnen zij bijdragen aan

de uitvoering van de plannen voor hun wijk?

De sterkere betrokkenheid en deelname van

bewoners aan hun wijk is een speerpunt in

de wijkenaanpak. Het rijk heeft in samenspraak

met LSA, Woonbond en verschillende

gemeenten een vouchersysteem ontwikkeld

waardoor bewoners op een laagdrempelige

manier zelf met initiatieven kunnen komen en

deze daadwerkelijk zelf kunnen uitvoeren.


In deze workshop wordt dieper ingegaan op

de manier waarop bewoners een bijdrage

kunnen leveren aan de verbetering van de

kwaliteit van hun woonomgeving.

Gebiedsontwikkeling en waardestijging

Hoge winsten halen en veel investeren in

ruimtelijke kwaliteit: het lijkt een utopie. Toch

heeft One Architecture voor het Deventer

Ziekenhuis laten zien dat het kan: een gebied

ontwikkelen, veel rendement realiseren voor

de opdrachtgever, waardestijging voor de omwonenden

en een zeer hoog kwaliteitsniveau

bereiken. En DHV heeft een methode ontwikkeld

om de keuzen heel helder in beeld te

krijgen: wat levert de investering in kwaliteit

nu werkelijk op. Aantrekkelijke wijken genereren

niet alleen waarde voor de bewoners maar

ook hogere verhuur- en verkoopopbrengsten

voor de partijen die betrokken zijn bij de ontwikkeling

en exploitatie daarvan. Daarnaast

kan bespaard worden op kosten voor beheer,

toezicht en zorgverlening. Hoe maken we die

sociale meerwaarde economisch harder? KEI

verzorgt in samenwerking met Matthijs Bouw

(One Architecture) en Bart Louw (DHV) een

workshop die hier inzicht in kan geven.

Ronde 3

07

Gebruik de plint

Bij herstructurering verdwijnen veelal de

kleinschalige commerciële functies in de

plinten van de woongebouwen op de doorgaande

stadsstraten. Voor een levendig

straatbeeld zijn publieke functies in de plinten

van groot belang, ook in woongebouwen die

nu op begane-grond-niveau vooral bergingen

hebben. Het zijn ook de plekken waar nieuwe

bedrijvigheid kan ontstaan. Welke programma’s

zijn financieel-economisch te realiseren;

hoe ontwerpen we die publieke functie in de

krachtwijken?

Simon Franke (Trancity), Architect Marco

Henssen en Koos van Zanen (DRO Amsterdam)

zullen deze en andere vragen in deze

workshop beantwoorden.

Zin en onzin van iconen in prachtwijken

Imponerende bouwwerken worden al eeuwenlang

ingezet om de macht en status van

een opdrachtgever uit te drukken. Wat zijn

de verwachtingen over de werking van een

icoon voor het brengen van nieuw elan in een

prachtwijk? Hoe verhouden deze iconen zich

tot de locale context zoals bewoners, overige

stedenbouwkundige ingrepen en de fysieke

locatie? Het gesprek over de zin en onzin van

iconen in prachtwijken wordt gevoerd aan de


hand van twee projecten: Parkrand Nieuw

West in Amsterdam door architectenbureau

MVRDV met woningcorporatie Stadgenoot

als opdrachtgever (status: gerealiseerd). Het

tweede project is De Oriënt Transvaal in Den

Haag door architectenbureau Molenaar &

Van Winden met ERA Bouw als opdrachtgever

(status: start bouw begin 2009). In deze

door het NAi verzorgde workshop zullen Ole

Bouman (directeur NAi), Frank Bijdendijk

(directeur woningcorporatie Stadgenoot),

Wilfried van Winden (Molenaar & Van Winden

architecten) en Peik Suyling (directeur

Stichting Young Designers & Industry) met u

hierover discussiëren.

Sloop versus Behoud

In deze door de BNA verzorgde workshop

vertelt Gert Jan te Velde (Van Schagen Architekten)

wat nodig is voor een goede en succesvolle

renovatie van portiek-etagewoningen

en deelt Frans van Hulten (Urbannerdam) de

ervaring met betrekking tot de procesbegeleiding

van klushuizen; Op dit moment zijn klushuizen

voornamelijk in vooroorlogse woningen

te vinden. Hij gaat in op het klushuizenconcept

en op hoe dit eventueel te vertalen is

naar naoorlogse woningbouw. Bregit Jansen

(beleidsmedewerker HaagWonen, bewoonster

klushuis Wallisblok Rotterdam) zal hierop

vanuit haar kennis m.b.t. de krachtwijken én

als eigenaar van een klushuis, een reactie

geven.

08

Ontwerpen voor sociale samenhang

Hoe kan je in het ontwerp condities creëren

voor sociale samenhang en leefbaarheid?

En hoe kan je dit doen zonder terug te vallen

op de betuttelende wijkgedachte van de ja

ren ’50? Hans van der Heijden van Biq

architecten en Alwin Beernink, stedenbouwkundige

van de gemeente Eindhoven, illustreren

ons dit aan de hand van de Eindhovense

wijk Lakerlopen. Door middel van intensieve

bewonersparticipatie is in Lakerlopen een

herontwerp gemaakt dat, zowel stedenbouwkundig

als architectonisch, aansluit bij de

culturele waarde van de plek en de leefwijze

van de bewoners. Deze lezing wordt verzorgd

door KEI.

Kunst in de wijken (en de noodzaak van het

creëren van ‘vrije ruimte’)

Wat kan de culturele sector betekenen in

de krachtwijken? Volgens Tanja Karreman

(advi seur Beeldende Kunst, Atelier Rijksbouwmeester)

kan de rol van kunst door praktische

inzetbaarheid en kwaliteitsgerichtheid uitgroeien

tot een parel van openbare rijkdom in

de stad en in de ontwikkeling van stadswijken.

De problemen in de wijken bevinden zich op de

thema’s wonen, werken, leren en opgroeien,


integratie en veiligheid. Een bijdrage aan het

verminderen van deze problemen wordt vaak

gezocht in deze sectoren, en in mindere mate

in de kunstsector. Dit terwijl kunst juist een

wezenlijke rol kan spelen, zowel op het niveau

van de planning als op het microniveau van

het dagelijks leven. Tanja Karreman zal de

rol die kunst kan spelen in stedelijke vernieuwingprocessen,

bij het creëren van identiteit

van een wijk en bij de vitalisering van de

openbare ruimte, aan de hand van Het Blauwe

Huis op IJburg beschrijven. De praktische

inzetbaarheid van de kunst zou wel eens van

een onverwachte waarde kunnen zijn.

Er is plaats voor een beperkt aantal deelnemers,

geef u dus snel op!

Ga naar http://klanten.aimfor.nl/datalinx/

vrom/ om het registratieformulier in te vullen.

Locatie:

Wij verwelkomen u graag in Het Sieraad te

Amsterdam; Postjesweg 1.

De voormalige Vakschool voor Edelsmeden

ligt in stadswijkde Baarsjes’ en is onlangs

volledig gerestaureerd en omgedoopt tot Het

Sieraad.

Routebeschrijving:

Gezien de geringe parkeermogelijkheden in

de omgeving raden wij u aan gebruik te maken

van het openbaar vervoer.

Openbaar vervoer

Via station Amsterdam Centraal en Amsterdam

Lelylaan neemt u tramlijn 17, halte

Postjesweg.

Tramlijn 7 stopt ook op de halte Postjesweg.

09

Auto

Vanaf de ring A10 afslag S106 richting Surinameplein.

Op Surinameplein links aanhouden

naar Hoofdweg. Op de Hoofdweg bij de

stoplichten rechts afslaan naar Postjesweg.

Doorrijden tot aan de brug, aan uw rechterhand

ziet u het Sieraad. Rondom Het Sieraad

is het betaald parkeren.

Graag tot ziens in Amsterdam op 9 oktober!

Meer informatie

Voor overige informatie over de dag kunt

u contact opnemen met het projectbureau

via: maakdewijk@minvrom.nl

Mocht u vragen hebben met betrekking tot

uw inschrijving dan kunt u contact opnemen

met congres secretariaat Datalinx via:

n.alkemade@datalinx.nl

Voor meer informatie over de dag:

www.minvrom.nl/maakdewijk

Foto voorkant: Mirande Phernambucq


Dit is een publicatie van: Ministerie van VROM

> Rijnstraat 8 > 2515 XP Den Haag > www.vrom.nl

Ministerie van VROM >

staat voor ruimte, milieu, wonen, wijken en integratie. Beleid maken, uitvoeren en handhaven.

Nederland is klein. Denk groot.

More magazines by this user
Similar magazines