DE KATHOLIEKE PERS

NUMMER 158
SEPTEMBER 1939
DE KATHOLIEKE PERS
MAANDORGAAN VAN DE NEDERL. ROOMSCH-KATH. JOURNALISTEN-VEREENIGING
VERSCHIJNT ELKEN len VAN DE MAAND
ABONNEMENTSPRIJS f 2.50 PER JAAR
ADVERTENTIEPRIJS f 4.- PER 1/12 PAG.
PROF. DR. TITUS BRANDSMA 0. CARM.
4C-JARIG PROFESSIEFEEST.
Op den 3en October a.s. zal het veertig jaar geleden
zijn, dat onze geestelijk adviseur, prof. dr. Titus
Brandsma, zijn plechtige Professie deed in de Orde van
den Carmel. De redacteur van ons orgaan vraagt me
ter gelegenheid van dit feit een artikel en nog wel, daar
hij het orgaan op tijd wil laten verschijnen, binnen
anderhalvein dag Fiat, dan moet ander werk maar
wachten. Want ik zou me schamen als ik geen tijd zou
vrij maken om een artikel te schrijven over prof.
Brandsma, die zóó dikwijls, in zijn toewijding voor ons
en onze belangen, ook anier werk liet wachten.
Het kan niet mijn taak zijn om het werk, door prof.
Brandsma in de afgeloopen veertig jaren verricht, in al
zijn veelzijdige aspecten te gaan schetsen. Dat blijve
aan meer competente personen overgelaten. Het zou
ook al te veel ruimte vragen van dit orgaan. Want het
werk van dezen ijvervollen priester en geleerde, dezen
onuitputtelijken „zelator", is zóó veel-omvattend; zijn
DAOELIJKSCH BESTUUR:
Voorzitter: Mr. H. F A. GEISE, Lorentzkade 23, Leiden VE RANT WOORD ELIIK REDACTFIJR
Secretaris: F. I.M. SCHNEIDERS, Hoogewoerd 124a, Leiden F D A* T C C,~„ X I" J «CUA^ICUK
Penningmeester: F. J. H. M. MULLER, Van Eeghenstraat rKANij bLHNEIDERS — LEIDEN
153, boven, Amsterdam Giro 303185. — HOOGEWOERD 124 A, TEL. 25265.
belangstelling gaat naar zóó veel kanten uit, dat er
om al deze activiteit te schetsen makkelijk een heele
brochure te vullen zou zijn. Ik beperk me dus in hoofdzaak
tot de betrekking, waarin prof. Brandsma staat tot
ons, katholieke journalisten.
Het was in het voorjaar van 1935 dat prof. dr. Titus
Brandsma O. Carm., hoogleeraar aan de R. K. universiteit
te Nijmegen, door Z. H. Exc. den Aartsbisschop tot
geestelijk adviseur onzer vereeniging werd benoemd
als opvolger van Pater dr. Bonaventura Kruitwagen O.
F. M. Daar was bij deze benoeming vreugde onder ons,
want wij wisten dat prof. Brandsma de Kath. pers een
warm hart toedroeg. Maar daar was — wij zijn daar
vast van overtuigd — ook vreugde bij den benoemde.
Want, hoezeer dan ook prof. Brandsma met arbeid
overladen was, voor de katholieke journalisten en voor
hum „nobile officium" had hij zóó'n bijzondere genegenheid,
dat hij het werk, dat het adviseurschap onzer
vereeniging meebracht, er graag nog bij nam. Hij ontveinsde
zich niet, dat dit werk niet gering zou zijn, maar
hij was van den aanvang af voornemens er zich geheel
aan te geven. En hij heeft dit ook gedaan, op een wijze
die van ons allen groot respect moet afdwingen.
Veel is er in de paar jaren, dat prof. Brandsma onze
adviseur is, van hem gevraagd. Veel heeft hij ook ongevraagd
gegeven, met volle toewijding. Geijverd heeft
hij voor de hooge idealen, welke de katholieke journalistiek
te dienen heeft; het besef heeft hij onder ons verlevendigd
van de „charge d'ames", welke wij dragen;
onze cultureele „standing" heeft hij trachten omhoog te
voeren, onze materieele positie ging hem nauw ter harte
en hij heeft ervoor gezwoegd waar en wanneer zich de
gelegenheid ook maar voordeed. Niets was hem ooit
te veel, altijd stond hij voor ons klaar en als wij soms,
ontmoedigd, geneigd waren een zaak te laten liggen,
dan was prof. Brandsma altijd de man om weer nieuwen
moed, nieuwe initiatieven wakker te roepen. Hoevelen
onzer bewaren niet een dankbare herinnering aan wat
prof. Brandsma voor hen persoonlijk heeft trachten te
bereiken en vaak ook inderdaad bereikt heeft? Menig
collega, die in moeilijke omstandigheden kwam te
verkeeren, heeft het voor een groot deel aan prof.
Brandsma te danken, dat er verlichting, uitkomst kwam.

Pag. 410 SEPTEMBER 1939 - No. 158
Nooit deed een collega, die zorgen had, tevergeefs een
beroep op onzen adviseur. Altijd vond hij een begrijpend
meevoelend hart en een vaardigen geest, die onmiddellijk
alles in actie stelde om de zorgen te verlichten.
Bij een jubileum als wij straks vieren gaan, mag dit
alles wel eens naar voren worden gebracht. Wij zijn
prof. Brandsma innig dankbaar voor dit alles. Wij blijven
ons aanbevelen in zijn raad, zijn bijstand, zijn zorgen,
zijn toewijding. Wij hopen, dat hij nog een lange
reeks van jaren in ons midden werkzaam zal mogen
zijn en daarbij getuige zal blijven van een stijgenden
geestelijken en stoffelijken welstand van de Ned. Kath.
journalisten en van een steeds rijkeren bloei van de
Ned. Kath. pers.
Waar moet de reden gezocht worden, dat prof.
Brandsma zich zoo nauw aan ons verwant gevoelt en
zóó veel voor onze vereeniging over heeft?
Zeker, als eerste reden moet ongetwijfeld worden genoemd
de gulheid des harten, waarmede deze priester
zich weg schenkt, zonder eenige reserve, als hij maar
goed kan doen.
Maar als bijzondere reden mag toch wel worden aangemerkt
de bijzondere voorliefde, die prof. Brandsma
steeds voor de journalistiek heeft gehad en de journalistieke
flair, die deze man van ascese en wetenschap
ongetwijfeld ook bezit. Want prof. Brandsma heeft verschillende
eigenschappen, die bij een goed journalist
behooren: hij schrijft makkelijk, heeft een vlotte, levendige
schrijftrant, heeft warme belangstelling voor alle
vormen van actie in het katholieke en openbare leven.
En hij levert, naast zijn weitenschappelijken arbeid,
steeds een respectabele hoeveelheid journalistiek
werk. Hoeveel dag- en v/eekbladen, hoeveel tijdschriften,
hebben de afgeloopen 40 jaren niet geprofiteerd
van prof. Brandsma's vlotte pen? Heeft iemand, die een
of andere goede actie wilde pousseeren en een beroep
deed op prof. Brandsma om een stukje in kramt of periodiek,
ooit tevergeefs bij hem aangeklopt? Ik geloof
't niet, want prof. Brandsma kan niet weigeren, als hij
een goede zaak dienen kan.
In de jaren, dat hij professor was in het Carmelklooster
te Oss, was hij reeds redacteur van „De stad Oss"
en sinds hij, in 1923, het hoogleeraarschap in Nijmegen
vervult, bleef hij journalistiek werk leveren in kranten
en tijdschriften. Het zou boekdeelen vullen, als dit journalistiek
werk van de afgeloopen veertig jaren zou
kunnen worden verzameld.
Journalistiek werk in breederen zin leverde hij ook in
verschillende uitgaven, die van zijn hand verschenen,
in tijdschriftartikelen enz. We doelen niet op de uitgave
der werken van de H. Teresia en van den H. Joannes
van het Kruis, die prof. Brandsma met eenige zijner confraters
van den Carmel ondernam, omdat dit wetenschappelijk
werk niet met de journalistiek in verbinding
mag worden gebracht. We denken evenmin aan zijn
werk voor de katholieke Encyclopedie en aan zijn bemoeiingen
voor een tekst-critische uitgave der werken
van Geert Groote in 1940. We laten ook buiten beschouwing
zijn brochure over het Godsbegrip, die
den tekst bevat der rede, uitgesproken op de dies
natalis der R. K. universiteit in 1932 welke brochure —
een zeldzaamheid voor een dies natalis-rede — een
herdruk mocht beleven. Maar we doelen op bijv.
het Verslagboek van het Nijmeegsen Maria-congres
in 1932, een ruim 500 pagina's dik boekwerk, bevattende
de redevoeringen tijdens het Congres gehouden,
maar ook veel journalistiek werk, voor een groot
deel van de hand van prof. Brandsma. We doelen
op de verhandelingen, die hij schreef in tal van tijdschriften:
Carmelrozen, Analecta Ord. Carm., De Katholiek,
Ons Geestelijk Erf, Roomsk Frysk Boun, enz. enz.
In dit verband moet ook nog genoemd worden het fijne
boekje: Carmelite mysticism, historical sketches, dat in
1936 te Chicago verscheen en dat de uitgewerkte lezingen
bevat, die prof. Brandsma in 1935 aan de katholieke
universiteit te Washington gaf. En daar is ongetwijfeld
veel meer, waarvan wij geen kennis dragen.
Want de pen van prof. Brandsma is zeer vruchtbaar. En
't is waarlijk geen wonder, dat deze hoogleeraar, maar
die tegelijk ook een geboren journalist is, zich tot ons
getrokken voelde en daardoor niet alleen adviseur
maar ook in menig opzicht een collega, een vriend van
ons is geworden.
Aan dezen hoog geschatten collega kunnen wij allen
een voorbeeld nemen. Van zijn ijver voor alle goede
werken, van zijn irenische instelling, waardoor hij nooit
iemand kwetsen zal, kunnen wij allen leeren. Leeren
kunnen wij ook van hem ihet idealisme te bewaren dat
ons, katholieke journalisten, steeds moet blijven bezielen.
Diep overtuigd is prof. Brandsma van de hooge
ideale beteekenis der kath. journalistiek, van de zware
verantwoordelijkheid der kath. journalisten, die.herauten
der waarheid moeten zijn, wegbereiders naar hst
land, waarin gerechtigheid en liefde heersenen. Die
overtuiging kan bij ons, in den Iredmoleii van iederendag-opnieuw,
wel eens afslijten. Maar de hooge opvatting,
die prof. Brandsma van onze taak heeft, herinnert
er ons dan aan, dat wij onze lampen brandend hebben
te houden, eiken dag, ieder uur, iedere ademtocht.
Er zal ter gelegenheid van het 40-jarig Professiefeest
van prof. Brandsma een kleine huldiging plaats vinden,
waarvoor een nationaal comité is gevormd, waarvan
mgr. prof. Hoogveld voorzitter is. Die huldiging zal,
overeenkomstig het verlangen van den jubilaris, tot een
meer intiemen kring beperkt blijven. Onze leden hebben
daaromtrent reeds een en ander vernomen uit een
circulaire, die hun enkele weken geleden werd toegezonden.
Den jubilaris zal o.a. een bijdrage worden aangeboden
voor zijn Instituut voor de geschiedenis dsr
Nederlandsen» mystiek. Prof. Brandsma tracht daar
zooveel mogelijk fotografische reproducties bijeen te

SEPTEMBER 1939 - No. 158
brengen van moeilijk te bereiken middeleeuwsche
handschriften, waardoor een betere studie van onze
vaderlandsche mystiek mogelijk wordt. Collega's, die
nog verzuimden hiervoor een klein bedrag beschikbaar
te stellen, kunnen dit nog storten op het giro-nummer
356331 van Zr. Feugen te Nijmegen onder vermelding
„Huldiging prof. Brandsma". Wij vertrouwen dat zooveel
mogelijk alle leden, al is 't door nóg zoo'n kleine gift,
aan deze huldiging zullen bijdragen.
Nijmegen, 27 Aug. '39. ZWETSLOOT.
Vragen staat vrij!
Misschien komt het door den verren afstand, waarop
wij van hier de gebeurtenissen in onze vereeniging
moeten volgen, dat de onmiskenbare moeilijkheden, die
den laatsten tijd in den boezem der vereeniging gerezen
zijn, aan klaarheid te kort komen. Er was geen klaarheid
in de tegenstellingen, zooals ze op de laatste vergadering
te Utrecht itot uitdrukking kwamen in het debat
tusschen den voorzitter en den woordvoerder van de
Amsterdamsche groep, den heer van Lamsweerde, inzake
de motie Noord-Holland. Er is geen klaarheid in
de mededeelingen in het laatst-verschenen nummer van
het orgaan, waar we het rapport van de rechtspositiecommissie
aantreffen naast een verslag van de groep
Noord-Holland en een zeer summiere opmerking in het
verslag van de bestuursvergadering, dat het commissie-rapport
is „vastgesteld" en dat besloten is „na
goedkeuring" de richtlijnen te verwezenlijken. Afgezien
van de vraag, hoe men richtlijnen denkt te verwezenlijken,
vragen we: wat is hier bedoeld met vaststellen
en van wie moet de goedkeuring komen. Van de algemeene
vergadering? Als dit laatste het geval is, waarom
kon dat dan niet ter sprake worden gebracht op de
laatste Utrechtsche vergadering?
Wij zijn reeds aan het vragen gegaan, zooals bekend,
de klassieke methode om achter de waarheid te komen.
Men veroorlove ons hiermede nog even door te gaan.
Er zijn in de laatste vergadering heftige woorden gevallen
over de uitdrukking „vakvereeniging" in de bekende
motie. Ook het verslag van de vergadering van
Noord-Holland spreekt er weer van. Maar we misten
tot nu toe de juiste omschrijving van het begrip „vakvereeniging
voor journdlisten", zooals Noord-Holland
dit in onze kringen wenscht ingevoerd te zien. Met een
simpele sociologische definitie komt men er niet. Wij
mogen veronderstellen, dat het hier niet om een woord
gaat, zooals de voorzitter op de Utrechtsche vergadering
voorstelde. („Dat maakt sommige directies maar
kopschuw"). Het gaat natuurlijk om meer. Wenscht
Noord-Holland werkelijk een vakvereeniging met de
consequenties, die aan dit „woord" vastzitten? Streven
naar een collectieve arbeidsovereenkomst met rechten
Pag. 411
en verplichtingen van alle bedrijfsgenooten (directeuren
en redacteuren), vastgestelde loonen bij contract, arbeidsprestatie
(qualitatief en quantitatief) van den redacteur,
vacantieregeling, een contactcommissie als
overgangsvorm naar een bedrijfsraad, sluiting van het
dusdanig georganiseerd krantenbedrijf, zoodat georganiseerde
journalisten niet mogen werken aan niet-georganiseerde
kranten, steunkassen, en tenslotte de verplichting
tot staking, wanneer de bedrijfsgenooten
„ter eene" zich niet aan de verplichtingen houden? En
uitsluiting wanneer contractanten „ter andere" hun
plicht verzaken, 't Is mogelijk, maar onze fantasie laat
ons in den steek, wanneer we trachten ons den heer
Thomassen voor te stellen postend voor de bureaux
van de Nieuwe Koerier en den heer van Lamsweerde
manifesten uitdeelend in Amsterdamsche café's om het
goed recht van de katholieke journalisten te bepleiten
bij hun staking. En zou de „katholieke zaak" niet op
de flacon gaan, wanneer de katholieke kranten niet, of
gebrekkig verschenen en het goede volk zich niet meer
kon laven aan de bronnen door de katholieke redacties
aangeslagen. We spreken immers nogal eens graag
over onze onmisbaarheid? Het zijn allemaal vragen,
die bij de motie Noord-Holland toch wel beantwoord
mochten worden.
Andere vragen komen bij een „uitmiddelpuntig lid"
van de journalistenvereeniging op, wanneer hij het verslag
van de vergadering Noord-Holland leest. Wat gebeurde
er achter de schermen, dat het hoofdbestuur
zich zoo sterk tegen het woord vakvereeniging keerde,
zonder ook maar te spreken over een eventueele
woord-inhoud? Wat voor voorwaarden aanvaardde het
bestuur van eenige hoofdredacteuren, die zich op de
laatste vergadering zoo minzaam en zoo maar zonder
meer, als waren ze doodgewone journalisten, tusschen
ons neerzetten. Wanneer er achter de schermen niets
gebeurde en er van eenige voorwaarden geen sprake
was, waarom plaatst de orgaan-redactie dan zoo'n verslag
ongewijzigd of waarom komt er dan geen commentaar
bij zoo'n verslag. Hebben de „gewone" journalisten
eigenlijk wel ooit iets gehoord omtrent die
mysterieuse toetreding van enkele hoofdredacteuren?
Zijn de hoofdredacteuren, die reeds eerder lid waren
van de vereeniging thans ook overgegaan in deze club?
Of zijn er hoofdredacteuren eerste en hoofdredacteuren
tweede klasse. Wat beoogt het bestuur met deze club?
Bereiking van onze rechtspositie? Het is nieit zoo erg,
wanneer het bestuur een dergelijke merkwaardige
methode volgt, maar waarom mogen wij, simpele leden,
dat niet weten?
Al deze dingen zijn niet klaar en helder. Het bleek
in Utrecht en het blijkt thans nog. Alleen is duidelijk,
dat we op het oogenblik de vereenigingswagen aan
twee kanten aan het inspannen zijn en bovendien weten
we niet eens, welk tuig we willen nemen.
Daar is dan het rapport van de commissie, de „com-

Pag, 412
missie der rechtspositie". Het is een rapport op korten
termijn en het is een kort rapport. Wat lofwaardig zou
zijn, wanneer men kort maar krachtig te zien
kreeg, wat we van dit „vastgestelde, maar goed te keuren"
rapport hebben te verwachten.
Er staan merkwaardige dingen in dit rapport. Dit bijvoorbeeld:
4a. Het bezwaar van onmogelijkheid (van wat?
wij veronderstellen van de eisenen van het rapport.
maar welke eischen? B.) door den slechten economischen
toestand, zal naar de meening der commissie
moeten worden ondervangen door het overwegen van
middelen teneinde een slechte financieele toestand,
waar noodig, te verbeteren, in elk geval dit bezwaar
uit den weg te ruimen.
Wanneer we aannemen, dat die „onmogelijkheid"
bestaat in den slechten financieelen toestand van een
bepaald bedrijf, dan vragen we, wat bedoelt de commissie
dan met „ondervangen", met „overwegen van
middelen", met „uit den weg te ruimen". Geldgebrek?
Hoe wil men dat verbeteren? Door het financieel beheer
van een bepaald blad voor eenigen tijd aan een
paar journalisten over te laten?
En wat doet dat „waar noodig" komisch aan in dit
verband. Er zijn dus ook slechte financieele toestanden,
die geen verbetering noodig hebben.
Op 4a volgt onmiddellijk 4b:
Deze middelen zijn: overleg, samenwerking, ordening,
steun van invloedrijke personen.
„Deze middelen"! Is er al van middelen sprake geweest?
Bij de tooverwoorden „overleg, samenwerking,
ordening (men had er nog gerust aan toe kunnen voegen,
verstandhouding, wederzijdsch begrip, hartelijke
betrekkingen enz.) voegt zich nog de steun van invloedrijke
personen. Steun tot wat? Instandhouding van noodlijdenden
kranten of van noodlijdende journalisten?
Wie kiest die drie vertrouwensmannen uit het midden
der commissie, waarover in artikel 5a sprake van
is. Kiest de commissie die?
De zinsnede over het collectief arbeidscontract in 3b
heeft geen enkele zin, wanneer niet „kort" wordt aangegeven,
wat er o.a. in dat collectief contract moet
staan. De eisch van 2c, welke „ten genoegen" van de
directies en hoofdredacties zullen moeten zijn, worden
niet omschreven. Wenscht mende journalisten een soort
proefstuk te laten maken, alvorens ze tot de vereeniging
worden toegelaten en in de voordeelen van een
collectief contract kunnen deelen. Dat zou zoo gek niet
zijn, omdat hiermede zoowel natuurlijke aanleg (waarover
van Lamsweerde spreekt) en door studie verworven
ontwikkeling konden getoetst worden. Examinatoren
zouden eenige hoofdredacteuren kunnen zijn (uit de
„club" of niet, het doet er niet toe).
Het zijn allemaal vragen, die we hier dn het donkere
Zuiden moeilijk kunnen beantwoorden. Of zijn er ook
nog andere landstreken, waar men den laat sten tijd de
SEPTEMBER 1939 - No. 158
ontwikkeling van de vereeniging en van. de moeilijkheden
in de vereeniging niet meer volgen kan.
Alvorens de vereeniging „als zoodanig" ageeren kan
voor iets, moet er eenstemmigheid bereikt worden (al
was het alleen maar om het optreden van onderkruipers
te voorkomen bij een van onze toekomstige glorieuse
stakingen!
Maar alvorens eenheid mogelijk is, moeten we elkaar
begrijpen, elkaar precies zeggen wat we willen en met
de door van Lamsweerde bepleite openhartigheid. Over
belangstelling zal men daar niet te klagen hebben.
Vóór we weten, wat de vereeniging wil, hebben incidenteele
besprekingen met directies weinig waarde.
Het feit, dat het laatst-verschenen nummer van ons
orgaan gedateerd is Juli-Augustus doet mij vreezen, dat
deze regels eerst in de tweede helft van September gepubliceerd
zullen worden. Misschien zijn deze vragen
dan al reeds beantwoord door de besprekingen in een
ailgemeene vergadering. In dat geval mogen de leden
den schrijver verontschuldigen, die zijn vragen op 23
Juli op papier zette.
Kerkrade. B. BEKMAN.
KANTTEEKENING TEGEN MYSTIFICATIE.
Het is niet mijn gewoonte, om den redactioneelen
inhoud van ons orgaan van commentaren en terechtwijzingen
te voorzien, maar dezen keer maak ik gaarne
gebruik van de mij geboden gelegenheid voor het
maken van een paar kantteekeningen.
Collega Bekman stelt vele vragen, welke ik niet alle
zal trachten te beantwoorden. Slechts een paar wil ik
naar voren halen, teneinde de vorming van legendes te
stuiten.
„Wat gebeurde er achter de schermen, vraagt inzender,
dat het hoofdbestuur zich zoo sterk tegen het woord
vakvereeniging keerde, zonder ook maar te spreken
over een eventueele woord-inhoud".
Wie op de Utrechtsche vergadering geweest is, kan
weten, dat het bestuur zich juist daarom tegen het
woord kantte, omdat de inhoud daarvan verwarrend en
onzeker is. Er zijn kringen die bij dat woord —
terecht of ten onrechte — denken aan de strijdmethoden
van vroeger; er zijn vereenigingsleden, die
hun organisatie niet de richting willen in sturen van
een „vakvereeniging" in den zin, zooals zij die
term verstaan. Ik ben ervan overtuigd, dat
Noord-Holland zich niet schaart achter de meest extreme
opvattingen van het woord.
Blijkens het verslag van de vergadering van Noord-
Holland in ons vorig orgaan wil de voorzitter van de
Noord-Hollandsche groep „een geheel andere richting
in nieuwen geest". Maar ik geloof te mogen betwijfelen
of alle leden die bedoeling (waarvan de draagwijdte
ook nog klaarder omschreven zou kunnen worden) wel
hebben kunnen lezen in de term „vakvereeniging",

SEPTEMBER 1939 - No. 158
welke term door N.-Hollonders zoozeer beschouwd
werd als de belichaming van hun bedoelingen, dat zij
er geen afstand van wilden doen.
Het bestuur was van meening, dat de groep N.-Holland,
ook zonder deze aldus geformuleerde motie zou
kunnen bereiken wat zij wilde, doch dat zij met handhaving
van de iterm „vakvereeniging" een onnoodige
tegenkanting opwekte en aanwakkerde. Vandaar dat
het bestuur N.-Holland in overweging gaf deze motie
in te trekken, subsidiair een andere geformuleerde motie
voorstelde.
Laten wij thans niet langer vechten over het woord
en over den inhoud van dat woord. Ik vrees, dat daar
bezwaarlijk eenstemmigheid over bereikt zal worden.
Wil Noord-Holland een nieuwe richting en een nieuwen
geest, laat zij dat dan in duidelijke en scherp preciseerende
woorden zeggen. De leden kunnen er zich
dan over uitspreken; het bestuur weet dan wat de vereeniging
wil en de vereeniging weet dan precies wat
zij gewild heeft en behoort dan ook de consequenties
daarvan te dragen.
Laten wij concreet zijn en reëel en niet naar elkander
slaan en steken door een rookgordijn van een mysteriewoord.
En nu de tweede legende-vorming, welke met de eerste
annex is.
Welke voorwaarden aanvaardde het bestuur van
eenige hoofdredacteuren?
Van voorwaarden is mij niets bekend en ik verklaar
zelfs niet te begrijpen, waarop de voorzitter van Noord-
Holland, wien collega Bekman naspreekt, kan hebben
gezinspeeld.
De kwestie der zoo geheimzinnige hoofdredacteurengroepeering
is eenvoudig deze:
Eenige hoofdredacteuren hadden zich in een zeker
verband of groepeering vereenigd om op gezette tijden
met elkander actueele onderwerpen te bespreken, welke
zij voor zich van belang achtten. Zij hielden zich
ervan overtuigd, dat zij hiermede op een terrein bleven,
dat geheel buiten de activiteit van de vereeniging lag.
Toch zag het bestuur een gevaar in het vereenigd optreden
van een groep journalisten los van elk verenigingsverband,
wat in de toekomst misschien zou kunnen
uitgroeien tot een afgesplitste organisatie, en heeft
het een compromis weten te bereiken, waardoor de besprekingen
van deze groepeering in verenigingsverband
zijn ingeschakeld op de manier, zooals in het
orgaan is medegedeeld.
Daaruit trekt de groepeering terecht de consequentie,
dat de leden van deze groepeering ook lid van de
vereeniging behooren te zijn.
Het bestuur beoogt niets met deze „club", het achtte
het alleen ongewenscht, dat deze club op eigen gelegenheid
door bleef zeilen. Tot de groepeering behooren
zoowel hoofdredacteuren, die reeds lang lid onzer vereeniging
waren, als hoofdredacteuren, die eerst na ge-
Pag. 413
noemd compromis als lid toetraden. De meesten behooren
tot de eerstgenoemde categorie. De groepeering beweegt
zich op een terrein, welke het terrein van onze
vereenigings-actie niet raakt, zoodat elke gedachte
bijv. aan bereiking van onze rechtspositie langs dezen
weg daaraan volmaakt vreemd is.
Ten slotte de vraag, waarom het rapport over de
rechtspositie niet op de algemeene vergadering ter
sprake is gebracht.
Dat rapport is door mij wel degelijk in Utrecht vermeld
met een summiere aanduiding van hetgeen ik de
quintessens van het rapport achtte. De mededeeling
schijnt echter weggespoeld te zijn in de hooggaande
golven der discussie.
Hoewel ik het rapport dus wel vermeldde, meende ik
echter niet gerechtigd te zijn, het in extenso voor te
lezen, omdat het bestuur, aan wien dat rapport was
uitgebracht, nog geen gelegenheid had gehad het te
bestudeeren en te behandelen.
De leden zullen evenwel gelegenheid genoeg krijgen
hun meening daarover ten beste te geven.
Mr. H. F. A. GEISE.
De beurs aan de Universiteit te Rijssel
Wij vestigen nog eens de aandacht op de mededeeling
in ons vorig orgaan betreffende een beurs voor de
studie in de Katholieke Journalistiek aan de Universiteit
te Rijssel.
Bij den secretaris kwam geen enkel verzoek
om inlichtingen binnen.
Wij hebben ons afgevraagd of er dan geen enkele
jonge katholieke journalist is, die hierin de zoo lang
begeerde toekomstmogelijkheid ziet.
Het zou droevig zijn, indien het zoo ware.
De mogelijkheid bestaat intusschen ook, dat sommigen
zich direct tot den rector magnificus dier universiteit
hebben gericht, wiens adres wij in het vorige
orgaan mede hadden opgegeven. Wij willen het hopen.
Wij kunnen intusschen nog mededeelen, dat de geheele
beurs fr. 12.000 bedraagt, voor een studie van
twee jaar fr. 6000 of voor een studie van drie jaar
fr. 4000 per jaar.
Zakgeld inbegrepen zullen de kosten — indien men
huisvesting neemt in het studentenhuis — iets meer bedragen
n.1. ongeveer fr. 8000.
Het concours tusschen de candidaten zou in een voor
iederen candidaat aan te wijzen plaats in Nederland
worden gehouden op 29 September en drie uur
duren, gedeeltelijk in het Hollandsen, gedeeltelijk in het
Fransch.
Op 15 October zal de uitslag worden bekend gemaakt.

Pag. 414
PROF. DR. TITUS BRANDSMA ONDERSCHEIDEN.
Bij kon. besluit is aan onzen geesitel. adviseur prof.
dr. Titus Brandsma O. C. de onderscheiding verleend
van ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw.
Met deze onderscheiding, die alle leden der Ned, R. K.
Journalistenvereeniging oprecht zal verheugen, wenschen
wij ook hier onzen geestelijk adviseur van harte
geluk.
KONINKLIJKE ONDERSCHEIDINGEN
VOOR JOURNALISTEN.
Ter gelegenheid van den verjaardag van H. M. de
Koningin is benoemd tot ridder in de orde van Oranje-
Nassau, collega E. C. J. Kuyper, correspondent van „De
Maasbode" te Parijs.
Aan collega Kuyper onze hartelijke gelukwenschen.
Voorts weiden onderscheiden de heer D. J. Lambooy,
sous-chef van den Regeeringspersdient in Den Haag
tot officier in de Orde van Oranje-Nassau; A. C. Rochat,
oud-redacteur van het „Utrechtsch Dagblad", Ch. L. T.
Scarlet, journalist, en J. E. A. Reyneke van Stuwe, oudcorrespondent
van het „Algemeen Handelsblad" te Londen
tot ridder in de orde van Oranje-Nassau.
Ook ons oud-lid, de bekende letterkundige Antoon
Coolen, is onderscheiden. Hij is benoemd tot ridder in
de orde van Oranje-Nassau.
UIT DE PERS OVER DE PERS.
DE SUGGESTIE DER DAGBLADEN.
Onder bovenstaanden suggestieven titel is eenigen tijd geleden
in het weekblad „De (Groene) Amsterdammer" een artikel
over de Nederlandsche dagbladjournalistiek verschenen
van Victor E. van Vriesland, dat o.i. zeer zeker ook de aandacht
van ons, vakmenschen, verdient.
Onze plaatsruimte gedoogt niet het artikel hier in zijn geheel
over te nemen. Wij volstaan dus met enkele grepen.
Het kritisch lezen van een krant vereischt systematische
opleiding.
De suggestie der couranten komt met tallooze middelen tot
stand. Wat zij niet geven, is daarbij van even groot belang als
wat zij geven. Voorts gaat het er niet alleen om wat zij brengen,
maar waarom zij dit doen. Niet alleen op het bericht komt
het dus aan, maar waar (op welke plaats), hoe (en met welke
opmaak), wanneer (op welk tijdstip) zij het geven.
De leugenkoppen der sensatiepers, door alle meer-dangeheel-onintelligente
lezers doorzien, hebben niet zooveel minder
invloed dan de vergissingen-te-goeder-trouw der fatsoenlijke
bladen. Want zij bestrijken een veel grooter en duizendmaal
weerloozer publiek.
Zonder de advertentiekolommen, zooals ze in vroeger tijden
waren, zouden in de volksbuurten der groote steden en
in de provincie de kwakzalverij en het gebruik van kwakzalversmiddelen
nooit zulke monsterachtige afmetingen hebben
aangenomen. Maar hoe dan te denken over de geestelijke
kwakzalverij in de tekstkolommen? Dit laatste geldt natuurlijk
SEPTEMBER 1939 - No. 158
niet voor de honorabele couranten, maar ook zij ontkomen
niet aan het ongewild verspreiden van de verkeeerde suggesties,
die het bedrijf nu eenmaal soms meebrengt. De minder
consciëntieus geredigeerde bladen, die zich van hun verantwoording
minder bewust zijn, en meer hun belang dan hun
roeping dienen, richten echter veel kwaad aan. Men denke
slechts aan de vooraanstaande „groote", soms duur betaalde
correspondenten en redacteuren, die daar hun bestaan moeten
rechtvaardigen doo:r af en toe een „hit", een treffend en
exclusief bericht juist of niet. Of aan den kleinen verslaggever,
die zijn moeilijke en toch reeds weinig benijdenswaardige
positie moet handhaven door een bedenkelijk bericht
over te nemen omdat nu eenmaal een ander, concurreerend
blad dat ook geeft.
Zoo zijn er meer euvels. Het wekelijks ontdekken van geniale
films en geniale boeken doet hem, die de tegenwoordige
macht der adverteerders kent, glimlachen of tandenknarsen,
al naar gelang van zijn temperament. Dat is bij een zeker
deel der pers een zeer veelvuldig voorkomende misstand.
Maar ik beweer, dat ook fatsoenlijke dagbladen (en die zijn
er gelukkig, vooral in ons land, nog) de verwerpelijkste kitsch
en middelmaat op dit gebied ontzien, en ze aan de nuttige en
opvoedende kritiek onttrekken door er „neutrale" praatjes
over te geven.
Suggestie der massa dus, cultureel en politiek. En er is geen
grooter gevaar voor de democratie en de „geestelijke weerbaarheid"
dan een, met twintig jaar geleden vergeleken, verslapte,
vercommercialiseerde pers, die uit baatzucht en angst
de regeering, de financieele belangen en de conventie spaart.
Wat is dan eigenlijk die conventie? Zij bestaat uit een onbewust,
bij stilzwijgende overeenkomst massaal aangenomen
gewoonte in denken en voelen. Die gewoonte reageert op
bepaalde feiten, verschijnselen en situaties met steeds dezelfde,
daaraan beantwoordende, onverantwoordelijk vastgestelde
gedachten en gevoelens. Het is gevaarlijk voor den
enkeling, daar met een oorspronkelijk, kritisch en zelfstandig
denk- en gemoedsleven tegenover te staan. Stellig is een zekere
mate van conventie aan elke gemeenschap verbonden,
maar wil deze niet toekomstloos tenonder gaan, dan worden
ook in haar geregeld de verstarde, doode conventies uitgebannen,
zoodat slechts een levende traditie blijft. Tenzij de
democratie zich erop richt en erin slaagt, haar aanhangers
zooveel mogelijk tot die zelfstandigheid tegenover de doode
conventie op te voeden (en dat is mogelijk!) heeft zij haar
roeping gemist en is verloren.
Kan de pers daarbij helpen? Zij is in ons land, den hemel
zij dank, nog in hooge mate onafhankelijk. Maar zij is een
dommekracht, een instrument dat ten goede en ten kwade kan
werken. Zij is (o.a. door haar vermogen tot herhaling), machtiger
dan film en radio. Doch haar onafhankelijkheid is betrekkelijk.
Een voorbeeld: niets in de organisatie der dagbladen
is na en door den wereldoorlog zoo grondig veranderd
als hun betrekkingen tot de regeeringen hunner landen. De
mogelijkheid tot zelfstandige kritiek is daarbij stellig in meerdere
of mindere mate beperkt. Een ander punt zijn de buitenlandsche
correspondenten. Die van onze beste dagbladen
staan op hoog peil. Maar voor zoover zij in totalitaire landen
werken kunnen zij, op straffe van uitwijzing, hun nieuws en
hun oordeel, indien beide oorspronkelijk en onafhankelijk
zijn, slechts „tusschen de regels" geven.
Direct of indirect kan de suggestie van de couranten werken.
Regelrecht schadelijk is zij bij het grootste deel der minder
achtenswaardige pers. Bij de beste bladen is zij alleen maar
indirect schadelijk doordat zij, zelfs ongewild, de doode conventie
versterkt. Zij moet dat wel doen krachtens haar aard,
op straffe van anders haar greep op de massa te vrliezen.
Deze versterking der conventie kweekt onzelfstandige voelen
denkgewoonten aan, die den vooruitgang en de^geestelijke

SEPTEMBER 1939 - No. 158 Pc^- 415
ontwikkeling tegenhouden. Een waarlijk superieure journalistiek
echter — en dan uiteraard meestal slechts bij individueele
personen eni niet bij dagbladbedrijven — richt zich in zoover
tegen zichzelf, dat zij steeds medehelpt die conventie, welke
ook aan haar inhaerent is, te doorbreken.
Oorlog of vrede, schrikbewind of vrijheid — zij zullen bovenal
afhangen van dit vermogen, de suggestie der dagbladen
aan eigen, persoonlijk, zelfstandig, kritisch oordeel te
toetsen. Is het te optimistisch, een streven tot opvoeding in
die richting voor ons volk nog mogelijk te achten?
Er is geen reden tot pessimisme, wanneer men bedenkt, dat
op de lange baan waarheid nog altijd de beste propagandamethode
is gebleken. Maar conventie en denktraagheid blijven
van de genoemde suggestie de groote paladijnen (metals
wegbereider de moedeloosheid, door de sociaal-economische
crisis veroorzaakt). En mochten zij overwinnen, dan overwinnen
de machten der duisternis.
EEN VERGETEN JUBILEUM.
In het Ned. Juristenblad van Aug. schrijft prof. E. M.
Meyers het volgende:
In dezen tijd, waarin zoo vele weinig beteekenende jubilea
worden gevierd, mag er wel eens aan herinnerd worden, dat
de 12e Juli 1939 is voorbijgegaan zonder dat ook maar èèn
dagblad er op gewezen heeft, dat er in ons land iemand was,
die alleszins gerechtigd was dien dag in het openbaar te herdenken,
Het jubileum, dat de pers aldus verwaarloosd heeft,
was dat van de pers zelf. 12 Juli 1939 was het honderd jaar
geleden, dat in Nederland de pers tot koningin der aarde uitgeroepen
werd. Hoewel deze betiteling in den laatsten tijd een
weinig in onbruik geraakt is, zoo zullen er desniettemin onder
de ouderen nog velen zijn, die zich den tijd herinneren, dat
dit de gebruikelijke benaming der pers was. Aan weinigen is
echter bekend door wien en bij welke gelegenheid die naam
aan de pers is gegeven.
Op 14 Februari 1839 stond in de Arnhemsche Courant het
volgende bericht:
,,Van zeer goede hand wordt ons het volgende toegezonden:
Postkantoor te Leiden.
Het schijnt te blijken, dat de brieven op het postkantoor
te Leiden soms worden geopend. Men verzoekt de redactie der
Arnhemsche Courant, gelijk die der andere dagbladen, dit
ter algemeene kennis te willen brengen, ter waarschuwing
van ieder die brieven naar of te Leiden in te zenden heeft,
tot waarschuwing bovenal van de algemeene administratie,
gehouden en gezind om de ingezetenen te dekken tegen een
misbruik van vertrouwen, niet min schandelijk of hatelijk dan
eenig ander, waartegen men den regter te hulp roept".
Op grond van dit bericht werd de drukker en uitgever der
Arnhemsche Courant, C. A. Thieme, wegens laster (calomnie
art. 376 Code pénal) vervolgd. Een veroordeeling door
de rechtbank en in hooger beroep door het Hof te Arnhem
volgde. Het cassatieberoep werd op 12 Juli 1839 toegelicht
door mr. D. Donker Curtius te 's Gravenhage. Na betoogd te
hebben, dat in het courantenbericht slechts een vermoeden
was uitgesproken en niet een beschuldiging op den man af;
dat niet een bepaald persoon iets verweten was; en dat ook
geen strafbaar, haat- of verachting wekkend feit vermeld was,
eindigde hij zijn pleidooi met in een lange peroratie de hooge
taak en roeping van de pers te schetsen. Deze peroratie eindigde
met de woorden: ,,De drukpers is de koningin der aarde;
wie haren scepter wil verbreken, zal door haar verbroken
worden; zij alleen heeft het licht in de duisternis voor allen
ontstoken en zal ook de nevelen, welke het aardrijk nog dekken,
verdrijven".
Hiermede was de drukpers verheven tot koningin der aarde.
Wellicht zijn in onzen tijd velen gaan twijfelen aan dit ko­
ningschap en nog meer aan de profetische woorden: ,,Wie
haren scepter wil verbreken, zal door haar verbroken worden".
Gelukkig echter nog niet allen. Zoo vertolkte een jaar
geleden lord Southwood bij de opening van The international
Convention op de tentoonstelling te Glasgow op deze
wijze dezelfde gedachte als Donker Curtius:
,,I believe that in the printed word — as long as truth be
free — there is a power more potent than guns, more invincible
than steel".
As long as truth be free!
PERS-PACIFICATIE.
Wij lezen in de „N. R. Crt." de volgende satyrieke opmerkingen
aan het adres van een voorstander van persbreidel:
„Overheid en pers zijn het niet altijd eens geweest. In 1793
werd te Schoonhoven een koerantier (zooals het toen heette),
die iets tegen den zin van het gemeentebestuur had geschreven,
van zijn octrooi beroofd en buiten de stadspoorten gezet.
Ook in onze dagen komen nog wel eens botsingen voor. De
overheid is niet buitengewoon gesteld op critiek op haar daden
— de pers daarentegen voelt critiek als een deel van haar
roeping. De ambtenaar is bedachtzaam, hoedt zich voor het
mededeelen van iets wat nog niet onomstootelijk vaststaat,
hetgeen neerkomt op hetgeen iedereen weet. De journalist
daarentegen beijvert zich om te vertellen wat juist nog niemand
weet.
Met dezen onvrede zou het spoedig gedaan zijn, perspacificatie
zou op til zijn, gelijk de leeuw en het lam zouden pers
en overheid samen weiden, indien de raad gevolgd werd, die
in een vergadering van de Leidsche afdeeling der Jong-Liberalen
door den voorzitter van den studiekring is gegeven.
Die vergadering heeft blijkbaar weinig aandacht getrokken;
is men, omdat de aanwezigen algemeen tegen de voorgestelde
breideling van de persvrijheid opkwamen, tot de orde
van den dag overgegaan?
,,De voorzitter van den liberalen studiekring", zoo las men
in het verslag, „bepleitte een sterk regeeringsgezag. De macht
van de dagbladpers wil spr. ondergeschikt maken aan de regeering;
week- en maandbladen wil hij vrijlaten. De regeeringspersdienst
dient uitgebreid te worden tot een persbureau".
Dus: naast het radio-persbureau een dagbladredactie? En
in de plaats van de groote verscheidenheid van bladen met al
hun onhebbelijkheden en onvriendelijkheden over wat hun
niet aanstaat, Oss en zoo, een groote, vriendelijke, op elke
plaats van het land met denzelfden zachtaardigen, tevreden
inhoud verschijnende „Oprechte Algemeene Nederlandsche
Staatscourant", van den Haag uit geredigeerd? Onder een
administrateur als hoofdredacteur, een referendaris als chef
der redactie en met commiezen voor kunst, wetenschap, binnenland,
buitenland, sport enz. In de hoofdartikelen wordt
slechts één meening verkondigd, aan alle berichten slechts
één maatstaf aangelegd. De humor wordt, als bij dr. Göbbels,
regeeringshumor. Wie zich te buiten gaat aan de gelijkschakeling
wordt op het matje geroepen. Of gingen de denkbeelden
van den spreker niet zóó ver?
Welk een zalige vrede anders! De staatsburger, die aan zijn
ontbijt of aan de avondthee deze gelijkgeschakelde journalistiek
geniet, zal booze opwellingen over regeeringsdaden, geldverspilling,
bevoordeeling, belastingdruk aanstonds onderdrukken,
wel inziende hoe stootend het zou worden, ze te
uiten.
Indien er tenminste menschen zouden gevonden worden,
die zich op deze eenheidskrant willen abonneeren!"
Wie in zijn tegenstand de objectieve beoordeeling verwaarloost,
vervalt in uitersten. Dit toonen hier voor- en tegenstanders.
Maar er is ook nog de gulden middenweg!

Pag. 416
EEN JOURNALIST VAN.... 110 JAAR.
Aan boord van de Mauretania, op weg naar de Ver. Staten,
heeft zich een Engelsch journalist ingescheept, Charles
Arnold geheeten, die beweert 110 jaar te zijn. Volgens
de Excelsior is zijn geest even helder en bijtend als toen hij
er voor de grootste bladen ter wereld op uitging. Hij begon
als kruideniersbediende, heeft in Nederland aan een courant
gewerkt en begon in 1852 wereldreizen te ondernemen, die
hem o.a. naar Britsch-Indië voerden, waar hij in de gelegenheid
was een jogi te beschermen tegen een menigte, die zich
door hem bedrogen waande. Ter belooning moet de asceet
hem de levensregelen verschaft hebben, die het Arnold mogelijk
maakten op zijn leeftijd de frischheid van een man van
nauwelijks vijftig te bewaren!
EEN DAGBLAD GAAT MET VACANTIE.
Het katholieke morgenblad „L'Aube" heeft aan de abonné's
aangekondigd, dat het aan de redacteuren den vacantietijd
niet wil onthouden, maar dat er niet genoeg gelden beschikbaar
zijn, om in dien tijd het dagblad op gelijken voet te^ laten
verschijnen. Het dagblad heeft daarom aan de abonné's gevraagd
zich ermee te vereenigen, dat het blad van 8 tot 29
Augustus eenvoudig niet zal verschijnen.
JOURNAILLE.
In „Het Algemeen, Handelsblad" geeft K. Bukowski de volgende
korte uiteenzetting over de herkomst van het woord
„Journaille".
Woensdagavond gaf zekere L. naar aanleiding van uw
artikel over poëtiek d.d. 11 dezer, als zijn meening te kennen^
dat het woord „journaille" door den Weener criticus Karl
Kraus zou zijn uitgevonden.
Dit is echter onjuist. Want deze niet onverdienstelijke
vondst staat op naam van Frh. A. von Berger, den in 1912 te
Weenen overleden directeur van het Burgtheater. Deze geestige
literator heeft in het begin van onze eeuw den door hem
bedachten term aan Karl Kraus aanbevolen, als wapen In zijn
strijd tegen een verworden pers. In zijn tijdschrift „Die
Fackel" heeft Karl Kraus hiervan een dankbaar gebruik gemaakt,
waardoor deze uitdrukking algemeene bekendheid
verkreeg. Kraus zelf echter erkent uitdrukkelijk, dit woord
aan v. Berger te danken te hebben. Voor nadere bijzonderheden
raadplege met het werk: „Woerter und ihre Schicksale"
van A. J. Storfer, Berlin 1935, p. 43 en 205.
Von Berger was wel geen Jood, maar moet naar zijn eigen
zeggen wel een beetje Joodsch bloed in zijn aderen gehad
hebben. Iets waar hij gaarne de aandacht op placht te vestigen.
Zie: Gesammelte Schriften I, p. 10 v.v.
ANTI-JOODSCHE KRANTEN NIET GEWILD IN HET
„PROTECTORAAT"
De te Praag verschijnende „Neue Tag", het orgaan van
den „rijksprotector", beklaagt zich erover, dat de Tsjechische
kellners in de café's te Praag niet gaarne nat.-socialistische
en antisemietische dagbladen ter inzage leggen. Wanneer een
bezoeker om een dergelijk blad vraagt, haalt de kellner het
uit een verborgen lade te voorschijn en overhandigt het den
gast op verstolen wijze. De „Neue Tag" eischt thans, dat in
de café's de anti-Joodsche bladen en tijdschriften, in de eerste
plaats de Stürmer, zichtbaar ter inzage zullen worden
gelegd
SEPTEMBER 1939 - No. 158
DE GROOTSTE EN DE KLEINSTE KRANT
VAN DE WERELD.
De grootste krant van de wereld verschijnt natuurlijk in
Amerika. Het is de „Illuminated Quadriple Constellation",
die een pagina-oppervlakte van 2.50 m. bij 1.80 m. heeft. Zij
is nog maal eenmaal verschenen en zal eens in de honderd
jaar uitkomen. Voor den eersten en tot den nu toe voor
den laatsten keer verscheen zij in 1850, op den dag van
de Onafhankelijkheidsviering; zij bracht allerlei bijzonderheden
over den levensloop van den toenmaligen president.
Veertig personen hebben acht weken lang meegewerkt om
het, op zeer solide papier gedrukte, nummer te kunnen laten
verschijnen. De prijs van deze krant was vijftig Amerikaansche
dollarcenten; de oplage was 28.000 exemplaren. Eèn
nummer van deze merkwaardige krant is in het Persmuseum
in Aken bewaard. Het volgende nummer zal, als er niets
tusschen komt, in 1950 verschijnen.
Als kleinste krant van de wereld gold tot voor kort het in
Mexico verschijnende blaadje: „El telegramma", dat ongeveer
de grootte van een hand had. Zijn beroemdheid moest
het echter afstaan aan de in Torquay in Engeland verschijnende
„Little Standard", die maar zeven en een halve centimeter
hoog en zes centimeter breed is.
EXPRESSIEVE JOURNALISTIEK.
„Daar zij blijkbaar bevreesd waren voor een vervolging,
pasten zij alle middelen toe om eventueele vervolgers het
spoor bijster te doen worden, door het inschieten van zijstraten,
het plotseling stoppen en rechtsomkeert maken en
door razend snel r niet bij zitten en -)è' -)è' 789078906e te
rijden" („Schoonh. C").
VIJF BESTSELLERS VOOR EEN HALVEN DOLLAR.
In Amerika is een nieuw tijdschrift verschenen, speciaal
bestemd voor lezers met weinig tijd. De uitgevers veronderstellen,
dat iedereen weinig tijd heeft, want in de advertenties
staat: „Wij zijn zeker dat 't ook voor u de oplossing zal
brengen". Elke maand ontvangt de lezer in één nummer van
het „Omnibook" vijf verkorte uitgaven van de boeken, die in
die periode het meest verkocht worden. Het zijn, zeggen de
uitgevers „de boeken waarover gij op intelligente wijze wilt
kunnen meepraten". In dit tijdschrifa worden de boeken afgedrukt
zonder dat de woorden van den schrijver worden
vtranderd; de romans zijn slechts verkort tot een lengte die
het lezen aantrekkelijk maakt. De boeken zijn aangemeten
aan den beperkten leestijd van den kooper en men spaart tijd
én geld, want men kan voor een halven dollar over vijf boeken
opmerkingen maken. Inderdaad, één van de slechte
eigenschappen van best-sellers is in den regel de lengte.
En van Amerikaansche uitgevers hun portemonnaie
Wat gij niet bent,
Zal ik niet zijn;
Wat ik niet ben,
Kunt gij niet zijn.
De Wijnrank bloeit
Uit mijn en dijn.
Uit aller liefde
Vloeit de wijn.

SEPTEMBER 1939 - No. 158
[Jit de Vereeniging
JUBILEUM LEO SPEET.
Collega Leo Speet te Haarlem, is ter gelegenheid van zijn
zilveren journalistenjubileum op hartelijke wijze gehuldigd.
Des morgens werd hij ontvangen in de aula van de N.V.
Drukkerij „De Spaarnestad", waar o.m. aanwezig waren de
heeren }. W. Lucas en C. Ooms, directeuren van ,,De Spaarnestad",
de heeren L. J. Stolwijk en J. W. Boerrigter, directeuren
van de V.K.P., te Amsterdam, de heer H. baron van
Lamsweerde, hoofdredacteur van de „Nieuwe Dag" te Amsterdam
en de hoogeerw. heer H. C. J. Sondaal, deken van
Haarlem. Het woord werd eerst gevoerd door den heer Lucas,
die, na zijn gelukwenschen te hebben geuit, een geschenk
onder couvert aanbood. Hierna schetste de heer Stolwijk de
uitstekende journalistieke hoedanigheden van den jubilaris,
waarna de heer van Lamsweerde aan zijn waardeering voor
het werk van den heer Speet uiting gaf. Namens het personeel
bood de heer van Willige een bloemstuk en een gouden
vulpenhouder aan. De heer Herman Moerkerk richtte zich tot
den jubilaris als vriend. Tenslotte bezag de hoogeerw. heer
deken vooral de verdiensten van jubilaris voor katholiek
Haarlem. De heer Speet dankte voor de blijken van belangstelling.
Velen maakten des middags van de gelegenheid gebruik
den heer Speet te zijnen huize te feliciteeren. Er kwamen
vele bloemstukken en telegrammen binnen o.m. van mgr.
M. P. J. Möllmann, oud-vicaris-generaal, van prof. Aurelius
Pompen O.F.M, en prof. dr. Titus Brandsma, van prof. P.
J. M. Aalberse en mr. Verschuur, van de directie van , De
Maasbode", van den heer Alph. Laudy, oud-hoofdredacteur
van „De Tijd", van het lid der Tweede Kamer H. Ruijter, de
Ned. R.K. Journalistenvereeniging e.a.
A. H. VON MARICH.
Op 18 Augustus j.1. heeft ons lid, de heer A. H. von Marich,
hoofdredacteur van de „Hongaarsche Courant", den 30sten
verjaardag van zijn journalistieken loopbaan herdacht, benevens
het feit, dat hij 10 jaar geleden in Nederland het maandorgaan
de „Hongaarsche Courant" oprichtte.
Wij mogen bij deze beide jubilea van ons medelid
even stilstaan, omdat wij zijn zeer moeilijk werk van nabij
hebben meegemaakt en trouw hebben gevolgd. Collega van
Marich is een voorbeeld van taaie vasthoudendheid, iemand,
die van geen opgeven weet.
Met ontzaglijke moeilijkheden heeft hij den band geknoopt
tusschen de 3000 in Nederland levende Hongaren en het nog
grooter aantal vrienden van Hongarije.
Hij heeft geschreven, propaganda gemaakt voor zijn
maandblad en hij heeft het laatste jaar abonné's zien
heengaan, die het laatste jaar den werkelijken toestand in
het land der Hongaren blijkbaar niet meer konden begrijpen.
Maar hij heeft vastgehouden — ondanks alle financieele
moeilijkheden. Hij heeft zijn gestencild blaadje weten om te
zetten in een aardig gedrukt orgaan en al lezen de Hollanders
er ook wel uit, dat het een geboren Hongaar is, die het
redigeert, en die alle fijnigheden der Nederlandsche taal niet
zoo volkomen kent, het doel Hongarije en Nederland nog
dichter bijeen te brengen, heeft von Marich bereikt.
Mogen ook in de volgende jaren zijn vrienden hem trouw
blijven en nieuwe vriendschappen geboren worden.
Collega von Marich: ad mulfo? annos!
Pag. 417
LEO HANECROOT VOLGT TH. v. d. BIJL
ALS MUZIEKCRITICUS OP.
Theo van der Bijl heeft om gezondheidsredenen zijn functie
als muziekrecensent van het dagblad „De Tijd" moeten
neerleggen. Ons lid Leo Hanecroot is door genoemd katholiek
dagblad als opvolger aangewezen. De heer Hanecroot
was nog het vorige seizoen als muziekcriticus van de „Maasbode"
in de hoofdstad werkzaam, maar werd daarna verbonden
aan de redactie van „De Tijd". Bij deze krant zal hij, bij
het volgende seizoen te beginnen, thans ook de muziekcritiek
voor zijn rekening nemen.
MUTATIES BIJ DE V.K.P.
Tot hoofdredacteur van het Centrum te Utrecht is benoemd
de heer F. J. M. Oremus, thans chef-redacteur van het Dagblad
voor Arnhem, en wel met ingang van 1 September a.s.
De tegenwoordige hoofredacteur van het Centrum, de heer
G. H. J. L. Hol, is in gelijke functie benoemd bij het Dagblad
van Arnhem.
PERSCHEF A. N. W. B.
Als opvolger van den heer P. E. Peaux is benoemd tot perschef
van den A. N. W. B. den heer Jules Aghina.
Verhuisd:
DE LEDENLIJST.
K. J. Keers, naar Prof. Ritzema, Boslaan 74, Tuindorp,
Utrecht.
W. G. Galesloot naar de Graef f straat 8a, Rotterdam (Blijdorp).
J. H. M. Poelman naar Sterreschansweg 24, Nijmegen.
RECTIFICATIES LEDENLIJST 1939.
In de ledenlijst 1939 dienen de volgende rectificaties te
worden aangebracht:
Bijvoegen:
M. J. J. Vissers, hoofdredacteur „De Zuidwillenmsvaart",
Laagveld 7, Helmond.
R. Lutz, „De Residentiebode", Sweelinckstraat 54, Den
Haag.
Adresveranderingen:
Mr. Dr. J. T. Verschuur, van Stolweg 10, Den Haag.
Felix H. Herold, Stolberglaan 1, Utrecht.
Arn. van Lierop, Hertog Janlaan 14, Breda.
De leden worden overigens dringenjd verzocht bij verhuizing
hun adresverandering op te geven.
Geen adresverandering werd nog ontvangen van de collega's:
G. Hol.
F. J. M. Oremus.
P. A. v. d. Valk.
H. Stam.
De secretaris verzoekt hun dringend hun nieuw adres aan
hem te willen opgeven.

Pag 418
goekennieuws
Een nieuwe serie Schijnwerpers.
De Uitgeverij Het Spectrum kondigt een nieuwe serie (deel 31 tot
en met 40) van de bekende „Schijnwerpers" aan.
Ook deze serie is weer veelzijdig, verrassend en zonder al te
groote offers aan de actualiteit, samengesteld.
De bekende auteur over dieren- en planten-leven, Rinke Tolman,
opent de serie met een boek over het Nederlandsche landschap,
getiteld „Een wereld van schoonheid". H. Bouchette verzamelde een
keur van zeventiend-eeuwsche gebeden en lofzangen onder den
titel „Vrugten uyt den geestelijcken wyngaert". Dr. V. Winters, die
vroeger reeds verschillende geschriften op het terrein van de oorlogschirurgie
het licht deed zien, vertelt den ontwikkelingsgang van
de krijgsgeneeskunst onder den naam van „Staal tegen staal".
B. Bekman vat op boeiende wijze alles wat omtrent de mijnen, hun
historie en huidigen staat, wetenswaardig is, samen in „Het zwarte
goud". De ver tot buiten onze grenzen bewonderde Maastrichtsche
meester-drukker C. Nypels schreef een boeiende geschiedenis van
de boekdrukkunst: „Boek, blad en band". P. T. A. Swillens, van
het Kunsthistorisch Instituut te Utrecht, vertelt bij veel afbeeldingen
over het ontstaan, den bloeitijd en het verval van de „Prentkunst in
de Nederlanden". H. Kuitenbrouwer stond een „ironische paedagogie"
af, die hij „Voor galg en rad" noemde. Anton van de Velde,
de Vlaamsche schrijver-regisseur, gidst den lezer langs het tooneel
door alle tijden, en noemt de reis „Het eeuwig masker". Een andere
Vlaamsche auteur, Ernest van der Hallen, verzamelt zijn reisreportages
uit Palestina onder de naam „Sheiks en Rabbijnen", terwijl de
Utrechtsche architect W. A. Maas den ontwikkelingsgang der bouwkunde
schetst in het geschrift „Wij bouwen".
De nieuwe deelen zullen, als de dertig voorafgaande, die gedeeltelijk
reeds geheel zijn uitverkocht, alle een fleurig omslag hebben,
terwijl verschillende ervan rijk met foto's en teekeningen worden
geïllustreerd.
NAAR DE NIEUWE GEMEENSCHAP.
Derde aflevering (volgnummer 6—7) verschenen.
Met het verschijnen van de derde aflevering van dit orgaan van
het comité voor de actie „Naar de nieuwe gemeenschap", is men
thans geheel bij.
Het tijdschrift wint aan belangstelling, hetgeen een verheugend
feit is.
In dit dubbel-nummer opent mag. dr. S. Stokman O.F.M, de rij van
publicaties met een verhandeling, waarin hij antwoord geeft op
veler vraag: waarom niet een nationale beweging?
Vervolgens werd het gebed voor het welslagen der actie opgenomen,
voorafgegaan door een inleidend woord en een afbeelding
van het plaatje, dat in een millioen exemplaren zal worden verspreid.
Fout verklaart I. B. het verband leggen tusschen de actie naar de
nieuwe gemeenschap en politieke verkiezingen.
Met een reeks van persstemmen uit binnen- en buitenland — voorzien
van uitgebreid redactioneel commentaar — kan men ook in
dit nummer kennis maken.
Dan volgen beknopte verslagen van de besprekingen en besluiten
van het werkcomité; een overzicht van wat als „vorderingen" mag
worden aangemerkt en voorts een opgave van de aanwinst van een
dertigtal nieuwe plaatselijke comité's.
Alle vooraanstaande werkers in het katholieke openbare leven,
wie de actie naar de nieuwe gemeenschap ter harte gaat, vinden
ook in dit nieuwe nummer weer zeer veel wat hun belangstelling
moet hebben.
Men kan bij de besturen der bij de actie aangesloten organisaties
zich als abonné melden, alsook bij de uitgeefster: „Urbi et Orbi",
Ondiep 6, Utrecht.
SEPTEMBER 1939 - No. 158
Een actueel brochuurtje.
Ofschoon de actie „Naar de Nieuwe Gemeenschap" in handen
is gelegd van een Algemeen Comité, beteekent dit toch geenszins,
dat de daarin opgenomen organisaties voor wat de actie zelf betreft,
kunnen volstaan met af te wachten hetgeen er door dit Comité
o.a. wordt ontworpen op het terrein van dz propaganda en aan
andere plannen wordt uitgestippeld. Integendeel, het is veel meer de
bedoeling, dat al deze organisaties ook in eigen kring, met eigen
middelen en langs eigen wegen doelbewust meehelpen om het
welslagen van de actie te verzekeren.
Sobrietas heeft in dezen geest haar jongste congres reeds geheel
in het teeken van de Nieuwe Gemeenschap geplaatst. Thans is van
de hand van den „verjongden veteraan Douwes", zooals pater Often
O.P. hem in zijn inleidend woordje noemt, een actueele, goed
doordachte en goedgeschreven brochure verschenen over „Sobrietas
en de Nieuwe Gemeenschap".
Hierin worden de voornaamste in Quadragesimo Anno zoo duidelijk
en zoo herhaaldelijk benadrukte passages vermeld en toegelicht,
waarin de Paus gesproken heeft over den nieuwen geest,
die onder alle menschen moet vaardig worden, welken nieuwen
geest straks het lichaam — de structuur van de maatschappij —
moet bezielen en dragen. Het spreekt vanzelf, dat in dit verband
de schrijver een belangrijke taak toewijst juist aan Sobrietas en
het tweede deel van de brochure is dan ook op dit punt zeer
concreet.
De brochure bevat inderdaad veel goeds, is vlot en vaardig geschreven
en geeft aan een ieder, lid of geen lid van Sobrietas, maar
die het goed meent met de actie, die wil meewerken om in eigen
kring en daarbuiten een nieuwe levensverhouding aan te kweeken,
houvast.
Is deze publicatie allereerst voor de leden van Sobrietas bestemd,
wij bevelen de lezing ervan ook aan alle anderen aan. De aanschaffingskosten
ad 15 cents zullen wel geen onoverkomelijk bezwaar
vormen.
Men kan zijn bestelling richten tot het Centraal Bureau van Sobrietas,
Verversstraat 30, 's Hertogenbosch.
Stimmen der Zei!. — Juli-aflevering.
Het Julinummer van „Stimmen der Zeit" behandelt in het eerste
artikel de vraag naar de mogelijkheid van een natuurlijke godsdienst.
Dr. W. Kulbach komt hierin tot de conclusie, dat men concreet
niet kan spreken van een natuurlijken godsdienst, zonder de
werkelijke verhouding tusschen schepsel en God op te heffen.
De bekende Russische geleerde von Riabouchinsky geeft een blik
in het ontstaan der z.g. oud-geloovigen in Rusland.
De Ier Edward Cahill geeft een overzicht over de geschiedenis
van zijn volk, waarbij hij wil aantoonen, hoe zeer dit land altijd
met zijn geloof verbonden was.
Stimmen der Zeit. — Augustus-aflevering.
In de Augustus-aflevering schrijft Aug. Brunner S.J. een artikel
over het philosophisch-theologisch denken van Blondel. Hij bespreekt
daarin Blondel's probleem: hoe kan men hen, die geen interesse
hebben voor het religieuze, daartoe opwekken?
Dom proost Simon ontwikkelt gedachten over de „Diatetiek der
ziel".
Anton Pummerer schrijft verder over Duitsche mystiek.
Tenslotte een lezenswaardig katholiek cultuuroverzicht en de
rubriek „Umschau".
Bouwt de Gemeenschap
Met den mortel van Uw liefde,
En al wat steen is
Wordt onsterfelijk.