Das Weisse Band - Mooov

Das
WeIsse
BaND
jekino
EDUCATIE

Lesmap Das
WeIsse BaND
Film en educatie…
... in het vertoningcircuit van
Lessen in het donker, in het kader van
Filmfestival Open Doek, ter gelegenheid
van een workshop verzorgd door
Jekino of van een film in de klas...
Het medium film kreeg een plaats
in het lessenpakket van heel wat scholen,
daarom zorgen wij graag voor
een degelijke programmatie en pedagogische
omkadering. We maken
jaarlijks een pittige selectie van een
30-tal films uit het afgelopen seizoen,
organiseren op heel wat plaatsen
vertoningen en zorgen voor kant-enklare
lesmappen voor een boeiende
verwerking in de klas. Daarbij spelen
we in op de eindtermen en ontwikkelingsdoelen.
In elke lesmap streven we naar
een filmtechnische en inhoudelijke
benadering van de film en focussen
we op één filmterm.
dOelgrOep das Weisse
Band: zesde jaar
secundair OnderWijs
jekino
EDUCATIE
www.opendoek.be
www.jekino.be
www.lesseninhetdonker.be
Online FilmFiche!
Surf naar www.filmfiches.be en laat
je (sterren)mening achter bij de film
die je zag. De fiches zijn een digitale,
meer visuele uitdieping van deze lesmap
met trailers, foto’s en interessante
achtergrondinfo.
inhOudstaFel
Filmfiche _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 4
Regisseur en productie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 7
Michael Haneke
Productie
Vreemde gebeurtenissen, mysteries en ontelbare vragen _ 13
Reacties verzamelen bij de leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 21
Eerste reactie bij het verlaten van de zaal
Filmbespreking in de klas
Personages _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 27
Focus op camerawerk _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 33
Inspiratie bij August Sander
Van August Sander naar DAS WEISSE BAND
Vragen en opdracht
Van de Grote Oorlog naar het nazisme _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 37
Bibliografie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 41
Fiche voor de leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 42
dOel van
deze lesmap
DAS WEISSE BAND is een uitdagende
film om rond te werken.
Deze lesmap heeft als belangrijkste
doel de film te verhelderen en te
duiden, zonder de “enige” juiste interpretatie
te verkondigen. De map
biedt verschillende invalshoeken
voor discussies rond de film in het
algemeen en rond thema’s als opvoeding,
ideologie, fanatici,... in het
bijzonder. We wensen je een boeiende
filmvisie en -bespreking toe
met je klas!
FilmFiche
Kopieer de filmfiche op de volgende
pagina voor je leerlingen.
Zo zijn ze meteen goed voorbereid
op de voorstelling! Ook voor je collega’s
die de leerlingen vergezellen,
kan het een handige leidraad zijn.
P 2 P 3

FILmFIche
“Waarom volgen mensen een ideologie? Het Duitse fascisme is het bekendste
voorbeeld van ideologische waanzin. De volwassenen van 1933 en 1945
waren kinderen in de jaren voor Wereldoorlog I. Wat maakte hen vatbaar
voor het fascisme? DAS WEISSE BAND probeert het Duitse fascisme niet te
verklaren. Het onderzoekt de psychologische voorwaarden die er voor nodig
zijn. Welk aspect van de opvoeding zorgt er voor dat een volk zijn verantwoordelijkheden
wil afstaan? Welk aspect van de opvoeding zorgt er voor dat
ze een ander leren haten”
(Regisseur Michael Haneke)
synOpsis
Net voor het uitbreken van de Eerste
Wereldoorlog wordt een rustig protestants
Duits boerendorpje opgeschrikt
door een aantal onverklaarbare
gebeurtenissen. Er wordt een
kabel over de weg gespannen om
de dokter met zijn paard ten val te
brengen, een schuur vliegt in brand
en twee kinderen worden ontvoerd
en gemarteld. De schoolleraar observeert
en onderzoekt de gebeurtenissen,
die steeds meer wijzen op
rituele straffen, en hij komt steeds
dichter bij de verschrikkelijke waarheid…
technische kaart
Duitsland en Oostenrijk / 2009 /
144 minuten
Taal: Duits
Regie & scenario: Michael Haneke
Camera: Christian Berger
Montage: Monika Willi
Productie: Michael Katz
Distributeur: Cineart
Met o.a. Christian Friedel, Leonie
Benesch, Ulrich Tukur, Ursina Lardi,
Burghart Klaussner, Maria-Victoria
Dragus, Josef Bierbichler, Rainer
Bock, Susanne Lothar en Roxane
Duran
palmares
DAS WEISSE BAND is één van
de meest gelauwerde films van
2009. Hij won o.a. de Gouden
Palm in Cannes, de EFA-award
voor de Beste Europese Film
en kreeg Oscarnominaties voor
Beste Buitenlandse Film en Beste
Camerawerk.
uit de pers
geplukt…
Zoals ze in de heimat zeggen: ein
Meisterwerk. (…) Met dank aan
Haneke voor de zwart-witbeelden, de
topzware thematiek, het uitmuntende
acteerwerk en de stijlvolle, bijna
neoklassieke aankleding.”
(Focus Knack)
“DAS WEISSE BAND is schitterend
gefilmd; de zwart-witbeelden van de
velden, het hoekige dorp of de besneeuwde
bomen zijn kristalscherp
– zo scherp als de dialogen.”
(De Standaard)
OFFiciële WeBsites
• http://www.
dasweisseband.x-verleih.de/
(Duits)
• http://www.sonyclassics.
com/thewhiteribbon/
(Engels)
• http://www.lerubanblanc.
com/ (Frans)
de sleutel /
spOilers…
Ben je een goede detective? In de
film gebeuren enkele vreemde dingen
die niemand ooit heeft kunnen
(of willen) oplossen. Verwacht niet
dat regisseur Michael Haneke je de
oplossing van het raadsel op een
dienblaadje zal aanbieden. Hij wil
dat je zelf op zoek gaat naar mogelijke
antwoorden. En hij maakt het je
zeker niet gemakkelijk.
Dit citaat uit een interview met
Michael Haneke biedt een cruciale
sleutel voor het oplossen van het
raadsel. Je beslist zelf of je het nu
al wil lezen, of wacht tot na de film:
“DAS WEISSE BAND toont een
groep kinderen die de idealen die
hun ouders hen opleggen, letterlijk
willen naleven. Op basis van diezelfde
idealen beoordelen de kinderen
hun ouders. En als blijkt dat de ouders
hun eigen idealen zelf niet voor
de 100% volgen, delen de kinderen
straffen uit aan de ouders.”
P 4 P 5

RegIsseuR eN
pRoDuctIe
1. michael haneke
Michael Haneke (geboren in 1941)
studeerde psychologie, filosofie
en dramatische kunsten aan de
universiteit van Wenen, en ging
vervolgens als filmcriticus werken.
Vanaf 1967 werkte hij als monteur
bij de Duitse publieke omroep
SWR. Hij regisseerde er zijn eerste
tv-film in 1974.
Hij was 48 jaar toen hij in 1989 zijn
eerste langspeelfilm regisseerde:
DER SIEBENTE KONTINENT.
Twintig jaar later behoort hij
tot de meest bekroonde en
gerespecteerde filmmakers van
Europa. Op het festival van Cannes
alleen al won Haneke de prijs van
de oecumenische jury (in 2000,
met CODE INCONNU), de prijs voor
beste regie (in 2005, met CACHÉ),
de speciale prijs van de jury (in
2001, met LA PIANISTE) en de
Gouden Palm (in 2009, met DAS
WEISSE BAND).
In al deze bekroonde films komt
Haneke’s centrale thema aan
bod: achter de beschaafde façade
van burgerlijkheid schuilt een
beestachtige en gewelddadige
natuur van de mens.
Haneke vindt het belangrijk dat het
publiek een actieve rol speelt bij
het bekijken van zijn films. Daarom
vermijdt hij doorgaans ideeën en
theorieën al te expliciet in beeld
te brengen. Michael Haneke:
“Ik zoek altijd naar wat ik in een
verhaal kan weg- of openlaten. Ik
vergelijk het maken van een film
vaak met de schansconstructie
voor het schansspringen. De
uiteindelijke sprong moet door het
publiek genomen worden. Voor de
filmmaker is dit behoorlijk moeilijk
– het is veel gemakkelijker om zelf
te springen. Want het publiek kan
ook gefrustreerd raken. Wat moet
ik duiden? Wat kan ik weglaten?
Hoeveel kan ik in het midden laten
zonder het publiek op de zenuwen
te werken? Zulke strategieën zijn
tegenwoordig algemeen aanvaard
in de literatuur, maar veel minder in
de filmkunst. Dat vind ik jammer.”
Zowel CACHÉ als DAS WEISSE
BAND zijn duidelijke voorbeelden
van deze theorie.
P 7

2. prOductie
BasIsIDee
“Mijn oorspronkelijk idee was om
een verhaal te vertellen over een
groep kinderen die de idealen die
door hun ouders worden gepredikt,
letterlijk beginnen na te leven. Ze
benoemen zichzelf tot rechters en
beginnen iedereen die niet volgens
die regels leeft te veroordelen. Dit
is de basis voor elke vorm van terrorisme.
Ze veranderen een ideaal
in een ideologie, en iedereen die tegenstand
biedt of er neutraal tegenover
staat kan beschouwd worden
als een vijand.”
(Michael Haneke)
De werktitel voor deze film was dan
ook: DE RECHTERHAND VAN GOD.
Haneke wou dit verhaal laten spelen
in een klein Duits protestants
dorpje aan de vooravond van de
Eerste Wereldoorlog omdat de film
hierdoor impliciet kon verwijzen
naar dingen die later in de twintigste
eeuw gebeurden. Michael Haneke:
“Op het hoogtepunt van het
nazisme zullen de 8 tot 15-jarige
kinderen uit DAS WEISSE BAND
een leeftijd hebben bereikt waarop
ze verantwoordelijkheden moeten
nemen.”
ReseaRch
eN sceNaRIo
Haneke kreeg het idee twintig jaar
geleden, en hij werkte tien jaar
geleden al aan een eerste, ruwe
versie van het scenario. “Ik heb
ondertussen een hele bibliotheek
gelezen. Onder meer over het leven
op het Duitse platteland in de 19 de
eeuw, maar in de eerste plaats over
opvoedingstechnieken. Ik heb de
opvoedingsmethodes bestudeerd
van de middeleeuwen tot en met de
twintigste eeuw. Dat witte lint heb
ik ook niet zelf verzonnen. Ik trof het
aan in een boek over historische
pedagogische methodes.”
De witte linten die de kinderen
van de dominee moeten dragen,
symboliseren het verlangen naar
reinheid. “Dat trof me als een mooie
metafoor. Zo’n lint wordt ingezet als
publieke vernedering, en is daarin
ook effectief, maar op de verkeerde
manier. Het maakt het kind niet
beter, maar voedt de drager ervan
slechts met rancune en haat.”
Maar film is een visueel medium,
dus moest Haneke ook onderzoeken
hoe alles er in die tijd uitzag. Vooral
de foto’s van fotograaf August
Sander waren erg belangrijk. Ze
werden als inspiratie gebruikt voor
de decors en kostuums, maar ook
voor de algemene visuele aanpak
van de film. Haneke: “We wilden
heel erg precies zijn, en geen fouten
maken.”
castINg
Zelfs de acteurs moesten een
gelijkaardig gezicht hebben als de
mensen op de foto’s van August
Sander. Dat maakte de casting
van de kinderen dus erg complex.
Kinderen die goed konden acteren,
maar er te modern uitzagen, werden
geweigerd. Op zes maanden tijd
deden maar liefst 7000 kinderen
auditie.
Ook de casting van de figuranten
was problematisch. Omdat Michael
Haneke in Duitsland geen mensen
vond met “door weer en wind
doorleefde boerengezichten” liet
hij honderden boeren uit Roemenië
overkomen, enkel en alleen om te
figureren.
op De set
Op de uitgebreide extra’s van de
DVD van DAS WEISSE BAND zie
je Michael Haneke aan het werk op
de set. Je krijgt vooral de indruk
dat Michael Haneke echt leeft voor
zijn vak. Met als gevolg dat hij al
eens tekeer kan gaan, als wat hij in
zijn hoofd heeft niet door anderen
wordt uitgevoerd. “Mijn hoogste
principe is om zo nauwkeurig
mogelijk te zijn,” aldus Haneke.
De honderd Roemeense figuranten
kunnen dat laatste vast beamen.
Het is ook de regisseur zelf die
de baarden van de figuranten
inspecteert. De meeste worden te
modern bevonden.
P 8 P 9

Tegelijk haalt Haneke prachtige
vertolkingen uit de kinderen. Hoe
doet hij dat? “Het is erg plezant
om met kinderen te werken, ook
al neemt het veel tijd in beslag. Ze
zijn geen getrainde beroepsacteurs,
dus moet je ze anders aanpakken.
Je bent meer afhankelijk van hun
talent. Als het talent er is, en ze
hebben de juiste rol, krijg je iets
echt bijzonder. Iets wat het metier
van de meeste professionele
acteurs overstijgt.”
FestIvaL
vaN caNNes
De film werd heel positief onthaald
bij zijn wereldpremière op het
filmfestival van Cannes, waar hij
ook de Gouden Palm won. Op de
overvolle persconferentie vertelde
Michael Haneke wat zijn bedoeling
was:
“Ik wil niet dat men denkt dat de
film enkel over het fascisme gaat.
Volgens mij is het een film… of het
was mijn bedoeling om een film
te maken waarin duidelijk is dat
elk ideaalbeeld verwrongen raakt
zodra mensen fanatiek worden.
Als je het alleen over het fascisme
hebt, omdat het een Duitse film is,
kunnen kijkers uit andere landen
makkelijk zeggen: ‘Ok, maar dat is
een typisch Duits probleem.’ Maar
ik denk dat het een film is over een
probleem van ieder mens.”
P 10

vReemDe geBeuRteNIsseN,
mysteRIes eN
oNteLBaRe vRageN
“Ik weet niet of het verhaal dat ik ga
vertellen helemaal waar is. Ik weet
het gedeeltelijk van horen zeggen.
Zelfs na zovele jaren zijn er nog tal
van mysteries en ontelbare vragen
die onopgelost blijven. Maar ik
meen dat ik de vreemde feiten die
zich in ons dorp afspeelden moet
vertellen. Misschien kunnen ze
een nieuw licht werpen op zekere
gebeurtenissen die zich in dit land
voordeden.”
Met deze woorden begint de film
DAS WEISSE BAND. Over welke
vreemde feiten gaat het precies? En
is er in de film een antwoord op de
‘ontelbare vragen’? In dit hoofdstuk
bespreken we elk mysterie. Alles
ophelderen is helaas niet mogelijk,
maar toch zijn er hier en daar wel
interessante aanwijzingen.
het oNgevaL
vaN De DokteR
De dorpsonderwijzer: “Alles
is begonnen, denk ik, met het
ongeval van de dokter. Na zijn
dressuuruurtjes bij de baron keerde
hij terug naar huis voor het geval
er een patiënt wachtte. Bij de
ingang van de tuin struikelde zijn
paard over een kabel die tussen
de bomen gespannen was. Zijn
dochter had het ongeval gezien en
kon de vroedvrouw waarschuwen,
die op haar beurt de rentmeester
op de hoogte bracht. De gewonde
leed vreselijke pijn, en hij werd
naar het ziekenhuis gevoerd in de
hoofdplaats op meer dan dertig
kilometer.”
Er zijn geen duidelijke verwijzingen
naar wie deze misdaad pleegde
of waarom. Het enige wat de
onderwijzer die dag opviel, was dat
de kinderen, onder leiding van de
Klara, de uiterst beleefde dochter
van de dominee, zich die dag
vreemd gedroegen, alsof ze door
iets verbonden waren. “Als ik het
me goed herinner vond ik het toen
vreemd dat de kinderen die Klara
omringden niet uiteengingen zoals
gewoonlijk, maar zich in groep naar
de rand van het dorp begaven.”
De volgende dag ziet de onderwijzer
Martin, de oudste zoon van de
dominee, halsbrekende toeren
uithalen op de reling van een brug.
Hij wou God de kans geven hem
te doden, zegt hij. “Hij heeft het
niet gedaan. Dus is hij tevreden
P 13

over mij.” De onderwijzer vraagt
verbouwereerd: “Waarom zou God
willen dat je sterft?” Maar Martin
antwoordt niet.
eeN BoeRIN zakt
DooR De vLoeR vaN
De zageRIj
De dag na het ongeval van de
dokter, vindt een tweede ernstige
gebeurtenis plaats. De vrouw van
een boer die in de zagerij werkt,
zakt door de vloer. De hele vloer in
de zagerij is levensgevaarlijk rot.
Hier is waarschijnlijk geen kwaad
opzet mee gemoeid. Hoe kan je
immers een vloer op korte tijd
doen rotten? Maar toch zijn er
verantwoordelijken. In de zagerij
werken alleen zwakke vrouwen
(“Je weet best dat de opzichters
de zwakkere maaiers hier naartoe
sturen.”) Blijkbaar was dat voor
de baron en de rentmeester
reden genoeg om de zagerij te
verwaarlozen, waardoor er nu een
dode is gevallen.
Dat is tenminste de conclusie van
Max Felder, de wraakzuchtige zoon
van de verongelukte vrouw. Zijn
vader probeert hem nog tegen
te houden. “Wat wil je doen? De
baron voor de rechter slepen? De
rentmeester vermoorden?” Maar
Max heeft een ander plan.
De veRNIeLDe oogst
Twee maanden later wordt het
oogstfeest van de baron een eerste
keer verstoord als blijkt dat de
kolen van de baron vernield zijn.
Deze keer hebben we de dader
gezien: Max Felder. Hij geeft zijn
misdaad ook nog eens trots toe aan
zijn vader. Hiermee is de dood van
zijn moeder gewroken.
Het is een misdaad met ernstige
gevolgen. De hele familie wordt
door de baron ontslagen en is niet
meer welkom op zijn land. Enkele
weken later lijdt het hele gezin
honger.
De mIshaNDeLINg
vaN sIgI
Datzelfde oogstfeest wordt een
tweede keer verstoord door een
nog gruwelijker voorval, en meteen
één van de grootste mysteries
uit de film: de verdwijning van
Sigi, de zoon van de baron. De
onderwijzer: “De zonen van de
rentmeester zeggen dat ze Sigi
maar even hebben gezien. Hij
vertrok met andere kinderen en ze
hebben verder geen acht op hem
geslagen..”
Sigi wordt pas om drie uur ’s
nachts teruggevonden. “Hij lag
op zijn buik, vastgebonden in
de zagerij. Zijn broek was naar
beneden getrokken, zijn achterwerk
was bloederig van de stokslagen.
Hij was in shocktoestand en kon
niet lopen. Men moest hem op
zijn buik leggen en hem op een
geïmproviseerde brancard naar het
landgoed brengen.”
In de film is er geen enkele
aanwijzing naar wie dit deed of
waarom. Slechts één ding staat
vast: Max Felder, die eerder die dag
de oogst vernietigde, is deze keer
onschuldig. De baron zal later in de
kerk vertellen dat hij een waterdicht
alibi heeft.
Is het toeval dat Sigi het laatst
gezien is door de kinderen? Is het
toeval dat Sigi is mishandeld in de
zagerij, hetzelfde gebouw waarin
de boerin is verongelukt?
het opeN Raam IN De
BaBykameR
Na de zoon van de baron is het
de beurt aan de zoon van de
rentmeester. Het is putje winter,
als de rentmeester zijn pasgeboren
P 14 P 15

aby (Gustli) in een ijskoude kamer
aantreft. Iemand heeft het raam
opengedaan. De baby wordt ziek en
sterft bijna.
Dit is de eerste misdaad die duidelijk
in de richting van de kinderen
wijst. En dan in het bijzonder naar
de kinderen van de rentmeester.
Je kan een raam niet van buitenaf
opendoen, dus moet de schuldige
zich binnenshuis bevinden. Als de
dokter verbaasd vraagt of de baby
niet gehuild heeft, antwoordt de
rentmeester: “Nee, de kinderen
hebben niets gehoord.” Blijkbaar
moesten de kinderen over de baby
waken. Als de dokter vertrokken
is gedragen de kinderen zich
bovendien erg samenzweerderig:
Erna (dochter van de rentmeester):
“Om hoe laat ging je naar papa?
Naar zijn bureau?”
Ferdinand (jongste zoon):
“Waarom?”
Erna: “Zomaar.”
Later zal Erna onrechtstreeks aan
de onderwijzer bekennen dat ze
van deze misdaad op de hoogte
was: “Deze winter droomde ik de
nacht voor Gustli ziek werd dat mijn
broer het raam opende zodat hij zou
sterven. En zijn raam stond geopend,
hij vatte kou en stierf bijna.”
Maar er zijn geen duidelijke
aanwijzingen naar het waarom
van deze daad. Bij de geboorte van
Gustli klaagt Ferdinand dat hij geen
zusje, maar een broertje krijgt. Is
dat reden genoeg voor zo’n daad?
De gRaaNschuuR
BRaNDt uIt
Enkele nachten later brandt een
graanschuur helemaal uit. Alweer
ontbreekt elk spoor van wie deze
misdaad heeft begaan of waarom.
Opvallend is dat de graanschuur
zich vlakbij het huis van de
rentmeester bevindt (we zien de
drie kinderen van de rentmeester
door hun raam bewegingloos naar
de brand kijken). Maar al even
opvallend is dat in de volgende
scène Boer Felder zelfmoord heeft
gepleegd.
De DoDe vogeL
Net als de vernietiging van de
oogst, zien we ook deze misdaad
voor onze ogen gebeuren. Klara,
de altijd zo beleefde oudste dochter
van de dominee, heeft net een erg
harde preek gekregen van haar
vader, en ze zint op wraak. We zien
haar terwijl ze de vogel van haar
vader uit het kooitje neemt.
In één van de volgende scènes
vindt haar vader zijn geliefde vogel
op zijn bureau, gruwelijk met een
schaar doorboord. De dominee,
die zijn kinderen steeds met harde
hand de les leest, besluit deze keer
de andere kant op te kijken. Hij
geeft zijn dochter zelfs – zij het wat
aarzelend – de zegen tijdens haar
confirmatie.
De mIshaNDeLINg eN
veRmINkINg vaN kaRLI
Erna, de dochter van de rentmeester,
vertelt de onderwijzer dat ze
heeft gedroomd over Karli, het
jongetje met het downsyndroom
(en de zoon van de vroedvrouw). “Er
gaat hem iets vreselijks overkomen.
Een beetje zoals Sigi een tijdje
geleden. Maar veel erger. En hij is
zo lief. Hij doet niemand kwaad.”
Dat is precies wat er later zal
gebeuren. Dat ze dit echt heeft
gedroomd is onwaarschijnlijk.
Veel logischer is dat ze ergens
iets heeft opgevangen. Maar van
wie? Erna geeft zelf het antwoord.
Deze winter droomde ze ook dat
haar broer het raam opende in
de babykamer. Heeft haar broer
dit verteld? Dat kan. Het kan ook
zijn dat de kinderen onderling een
gruwelijk spel spelen.
Deze laatste veronderstelling wordt
nog kracht bijgezet als Erna, na de
mishandeling van Karli, door de
politie wordt ondervraagd. Buiten
staan de kinderen het gesprek
gespannen af te luisteren. Waarom?
Kortom, de mishandeling van Karli
is opnieuw een misdaad die in de
richting van de kinderen wijst.
Bovendien krijgen we voor het
eerst een duidelijk motief voor
de misdaad. De daders hebben
een briefje achtergelaten met de
volgende tekst: “Want Ik, de Heer,
uw God, ben een jaloerse god,
die de schuld van de vaders op
de zonen straft, op de derde en de
vierde generatie.”
Karli is dus gestraft. Omdat hij de
leugen van de vroedvrouw en de
dokter belichaamt? Ze hebben
immers niet alleen een geheime
relatie, ze houden ook nog eens
verborgen dat de dokter de vader is
van Karli. Het zou kunnen verklaren
waarom de ogen van Karli verminkt
zijn.
P 16 P 17

De DokteR, zIjN gezIN
eN De vRoeDvRouW
veRDWIjNeN
Als de vroedvrouw ontdekt wie
achter de misdaden zit, verdwijnt
ze voorgoed uit het dorp. Ook de
verminkte Karli, de dokter en zijn
twee kinderen zijn halsoverkop
uit het dorp gevlucht. Al gauw
duiken er in het dorp geruchten op
dat de dokter en de vroedvrouw
verantwoordelijk waren voor
alle misdaden, en dat ze daarom
gevlucht zijn. Maar heeft de dokter
een kabel gespannen om zichzelf
ten val te brengen? Heeft de
vroedvrouw haar bloedeigen zoon
verminkt? Erg onwaarschijnlijk.
De conclusie van de onderwijzer
is veel logischer. “Toen de dokter
zijn ongeval had in het voorjaar,
waren de kinderen plots in de tuin.
Zogenaamd om Anna te helpen.
Toen ze de zoon van de baron
vonden… Net daarvoor was hij bij
de kinderen. De dochter van de
rentmeester had me voorspeld dat
Karli geslagen zou worden. Ze zei
dat ze het gedroomd had. De politie
denkt dat ze liegt. Hoe wist ze dat?
Wie heeft haar dat gezegd?”
Kortom: hebben zijn leerlingen
de misdaden begaan? Maakten
de misdaden deel uit van een
strafritueel? De kinderen hebben
geleerd dat ze straf krijgen als ze
stout zijn. Straffen de kinderen nu
de volwassenen? En waarom?
P 18

ReactIes veRzameLeN
BIj De LeeRLINgeN
1. eerste reacties
Bij het verlaten
van de zaal
LogBoek
Vlak na de vertoning willen
leerlingen vaak hun eerste
indrukken kwijt. Maar tegelijk
zijn ze de film nog volop aan het
verwerken. En bij een film als DAS
WEISSE BAND kan die verwerking
lang duren, zelfs enkele dagen.
Om die eerste indrukken te
verzamelen kan je vlak na de film
een logboek laten rondgaan in
de klas waarin de leerlingen kort
hun mening over de film mogen
neerpennen. Na de uitgebreide
filmbespreking in de klas, kan je
het logboek weer bovenhalen en
de reacties opnieuw doornemen.
Strookt hun mening na de
verwerking nog steeds met die in
het logboek? Je kan het logboek
een tweede keer de klas laten
rondgaan. Is hun mening sterk
veranderd? Bewaar het eventueel
voor volgende films of klassen. Het
is een leuk souvenir aan de film.
vRageN
Je kan de leerlingen ook zonder
logboek de kans geven om ‘stoom
af te laten.’ Daarbij kunnen enkele
eenvoudige vragen helpen:
• Met welk gevoel bleef je achter
in je bioscoopzetel?
• Zijn er veel dingen dat je niet
begrepen hebt? Vond je dat
frustrerend?
• Zal de film nog lang in je hoofd
blijven spoken, denk je? Waarom
(niet)?
• Vond je het een goede film?
Waarom (niet)?
• Wat vond je van het einde?
• Weet je nog wat het allereerste
beeld van de film was? En het
laatste?
P 21

2. FilmBespreking in de klas
DAS WEISSE BAND is geen
gemakkelijke film, hij laat trouwens
verschillende interpretaties toe.
Bovendien heeft de film ook nog
eens een specifieke vorm, niet
alleen door de zwart-witbeelden,
maar ook door de ingewikkelde
vertelstructuur, de onopgeloste
mysteries en het open einde. Zowel
de inhoud als de vorm kunnen
uitgebreid aan bod komen tijdens
de bespreking in de klas.
INhouD
De film handelt over enkele vreemde
voorvallen. Probeer met de klas de
vreemde voorvallen en de volgorde
waarin ze gebeuren te reconstrueren.
Dan heb je volgend lijstje:
1. het ongeval van de dokter
2. een vrouw zakt door de vloer in
de zagerij
3. de vernieling van de oogst
4. de mishandeling van de zoon
van de baron
5. het open raam in de babykamer
van de rentmeester
6. de graanschuur brandt uit
7. de dode vogel van de dominee
8. de mishandeling van de
mindervalide zoon van de
vroedvrouw
9. de verdwijning van de dokter, de
vroedvrouw en hun kinderen
Doorloop samen met de leerlingen
elk van deze gebeurtenissen. Wat is
er gebeurd? Wie heeft wat gedaan?
Waarom denk je dat? Wat was het
motief van de daders? Het is niet
de bedoeling om de leerlingen
te corrigeren. Er zijn voor heel
wat gebeurtenissen meerdere
interpretaties mogelijk. Het is
vooral de bedoeling dat leerlingen
hun interpretatie onder woorden
brengen en motiveren. Wie
weet kan er iemand de hele klas
overtuigen dat de onderwijzer het
gedaan heeft. (zie ook: hoofdstuk 2
op pagina 13)
VRAGEN
1. In het begin vertelt de
onderwijzer: “Ik meen dat ik de
vreemde feiten die zich in ons
dorp afspeelden moet vertellen.
Misschien kunnen ze een nieuw licht
werpen op zekere gebeurtenissen
die zich in dit land voordeden.”
Welke gebeurtenissen in zijn land
bedoelde hij? (De kinderen behoren
tot de generatie die tijdens de jaren
’30 oud genoeg zal zijn om de
fascisten aan de macht te brengen).
2. Wat zegt deze film over het
fascisme, denk je?
3. Bespreek het volgende citaat van
regisseur Michael Haneke:
“Deze kinderen denken dat ze
Gods rechterhand zijn. Hun ouders
geven hen wetten en ideaalbeelden
mee, en de kinderen leven die
letterlijk na. Bijgevolg ontpoppen
ze zich tot degenen die straffen
uitdelen. Ze straffen iedereen die
dat ideaalbeeld niet volgt, ook hun
eigen ouders. Want zelfs als je een
ideaalbeeld verkondigt, leef je dat
ideaal nooit voor de volle honderd
procent na. Maar als je ervan
overtuigd bent dat je dat wel moet
doen, dan krijg je de basis voor elke
vorm van terrorisme.”
(Dit citaat staat op de fiche voor de
leerlingen, achteraan in de lesmap)
voRm
Deze film lijkt het tegenovergestelde
van een typische Hollywoodfilm.
Probeer zoveel mogelijk verschillen
te vinden tussen een Hollywoodfilm
en DAS WEISSE BAND. Je kan de
leerlingen dit eventueel in groepjes
laten voorbereiden.
Voorbeelden:
• de film is in het zwart-wit
• er zijn heel wat personages
• niet alle mysteries worden
opgelost
• de film verloopt traag
• er is geen happy end
• een erg kille sfeer
• de film is Duits gesproken
• het genre van de film is
onduidelijk
• je hoort een vertelstem
• er is geen muziek, etc.
P 22 P 23

VRAGEN
1. Bekijk de lijst die jullie hebben
opgesteld. Welke van deze verschillen
hebben jullie als positief
ervaren, en welke als negatief? En
waarom? Houden jullie meer van
een happy end? Of van een feelgoodfilm?
Motiveer.
2. Zou je nog films van Michael Haneke
willen zien? Motiveer.
3. Bespreek het volgende citaat van
de regisseur Michael Haneke:
“Als u denkt dat ik cynisch ben, ziet
u mijn films verkeerd. Ik zeg altijd:
de ware cynici onder de regisseurs
zijn diegenen die hun publiek
bedriegen door hun de wereld
als koek en ei voor te spiegelen.
Voornamelijk om er wat aan te
verdienen. Voorbeeld? Tarantino!
Z’n films zijn briljant gemaakt,
maar ik vind ze verschrikkelijk.
Iedere filmmaker heeft een morele
verantwoording tegenover zijn
publiek, slechts weinigen nemen
die. Nee nee, ik ben niet cynisch, ik
ben eerlijk.”
(Dit citaat staat op de fiche voor de
leerlingen, achteraan in de lesmap)
teRugkoppeLeN NaaR
De eIgeN LeeFWeReLD
De kinderen in DAS WEISSE BAND
worden met harde hand opgevoed.
Welke methodes hebben hun
ouders gebruikt om hen ‘op te
voeden’? Hoe zullen ze later zelf
hun kinderen straffen?
P 24
VRAGEN
1. Heeft het opvoeden met ijzeren
hand ook voordelen?
2. “Wie zijn kinderen strenge regels
oplegt, moet zelf ook volgens
die regels leven.” Wat vind je van
die stelling? Zijn de misdaden van
de kinderen uit DAS WEISSE BAND
te begrijpen?
3. Wat is het volgens jou het verband
tussen de strenge opvoeding
en het fanatiek gedrag van de kinderen?
4. Wanneer is een strenge opvoeding
een voedingsbodem voor terrorisme?
5. Wat is de ‘ideale opvoeding’?
6. Bespreek het volgende citaat van
de regisseur Michael Haneke:
“Opvoeding is volgens mij de
manier waarop de individuele
persoonlijkheid gebroken wordt
zodat die in de maatschappij
kan passen. Je kan niet iemand
opvoeden zonder een beetje te
knagen aan zijn vrijheid en zijn
waardigheid. Daarom is opvoeding
ook zo’n delicate zaak.”
(Dit citaat staat op de fiche voor de
leerlingen, achteraan in de lesmap)

peRsoNages
In het dorpje Eichwald heeft
een kleine elite alle touwtjes in
handen. De boerenbevolking
is voor werk afhankelijk van de
baron, de dominee zorgt voor
geestelijke discipline en de arts
bekommert zich om de gezondheid.
Die machtspiramide is op haar
duidelijkst tijdens het oogstfeest.
Bovenaan de baron, beneden het
volk, op de trap de notabelen:
dominee, dokter, en rentmeester. In
DAS WEISSE BAND zijn ze allemaal
vertegenwoordigd.
De DoRpsoNDeRWIjzeR
De jonge onderwijzer is de
verteller van het verhaal. Hij
is ook diegene die het raadsel
rond de fatale gebeurtenissen
kan ontrafelen. Tegelijk beleeft
hij een scharniermoment uit zijn
leven: hij wordt verliefd op het
kindermeisje Eva, met wie hij na de
gebeurtenissen zal trouwen.
eva, het kINDeRmeIsje
Eva werkt als kindermeisje bij de
baron, waar ze de jonge tweeling
verzorgt. Maar met haar zeventien
jaar is ze zelf nog maar een kind. Dat
vindt ook haar vader, die niet wil
dat ze nu al trouwt. Eva aanvaardt
het oordeel van haar vader en zal
niets doen wat ongehoorzaam zou
kunnen lijken. Zelfs een onschuldige
picknick met de onderwijzer vindt
ze te riskant.
gezIN vaN De BaRoN
Baron: Als broodheer van nagenoeg
het hele dorp is de baron een
gerespecteerde autoriteit. Op het
oogstfeest lijkt hij een royaal man,
maar eigenlijk is hij opvliegend
en verwacht van iedereen blinde
dankbaarheid.
P 27

Barones: Met haar mishandelde
en geslagen zoon Sigi reist de
gevoelige barones naar Italië.
Daar wordt ze verliefd, maar komt
toch terug om haar huwelijk nog
een kans te geven. Het wordt een
maat voor niets. Toch voegt ze zich
uiteindelijk naar de norm en blijft
bij haar man.
Sigi: De blonde zoon van de
baron heeft zijn eigen huis- en
muziekleraar. Toch speelt hij
ook met de kinderen van het
dorp, al wordt hij door hen soms
met afgunst bekeken. Na het
oogstfeest wordt hij mishandeld
teruggevonden. Deze misdaad
wordt nooit opgehelderd.
Andere leden van het gezin zijn de
jonge tweeling, verzorgd door het
kindermeisje Eva, en de huisleraar
van Sigi, die ook fluit speelt met de
barones.
gezIN vaN De DomINee
Dominee: De altijd beheerste
dominee is een centrale autoriteit
in het dorp. Zijn gezin leidt hij
met ijzeren hand, soms met een
zalvende preek, dan weer met
wrede straffen. Hij laat zijn oudste
kinderen Klara en Martin een witte
band dragen als symbool voor hun
wangedrag.
Klara: De oudste dochter is de
leidster van de kinderen. Ze
verontschuldigt zich als een ander
kind zich misdraagt, en spreekt vaak
in naam van alle kinderen. Maar
als haar vader te hard naar haar
uithaalt, doorboort ze zijn geliefde
vogel Piepsi met een schaar.
Martin: De oudste zoon. De dag dat
hij een witte band zal opgespeld
krijgen, loopt hij op de reling van
een hoge brug om “God de kans te
geven hem te doden.” Later worden
zijn handen ’s nachts aan zijn bed
gebonden, zodat hij zich niet zou
betasten.
Andere gezinsleden zijn de
gehoorzame domineesvrouw en
nog vier andere kinderen: de zoon
Adi, de dochters Margarete en
Annchen, en de jongste zoon Gustl,
die zijn vader een vogeltje cadeau
wil doen.
gezIN vaN De ReNtmeesteR
De rentmeester1 (Georg): De opvoedingsmethodes
van de rentmeester
zijn ruw en ondoordacht.
Hij straft met de zweep of met
schoppen en slaan. Tegenover
vrouwen is hij dan weer vriendelijk
en joviaal.
Naast zijn vrouw, net bevallen van
een baby (Gustli), telt het gezin
nog drie kinderen: de schuchtere
dochter Erna (die vertelt over haar
mysterieuze droom), zijn zonen
Georg en de jaloerse Ferdinand (die
Sigi in het water gooit omdat hij
een mooiere en betere fluit heeft.)
gezIN vaN De DokteR
Dokter: De dokter lijkt vriendelijk
en bezorgd om zijn kinderen en
patiënten, maar de weduwnaar
heeft een tweede gezicht. Hij
misbruikt zijn eigen dochter, en
hij beledigt zijn minnares (de
vroedvrouw) met extreem wrede
woorden
De vroedvrouw: De vroedvrouw
zorgt in haar eentje voor haar
gehandicapt kind Karli, en – als
minnares van de dokter – ook voor
de dokterskinderen Anna en Rudi.
Ze duldt de wreedheden van de
dokter tegen beter weten in.
Anna: De veertienjarige dochter van
de dokter is de surrogaatmoeder
voor haar kleine broer Rudi, en de
surrogaatechtgenote voor haar
vader. Het seksueel misbruik van
haar vader verbergt ze voor haar
broer, net zoals ze het vertrek
van het gezin verbergt voor haar
klasgenoten.
Rudolph (Rudi): Het vierjarig zoontje
stelt zijn zus vele vragen over dood
en verlies. Hij houdt zoveel van
zijn vader dat hij 30 kilometer wil
stappen om hem te zien. Maar als
zijn vader dan thuis komt, verstopt
hij zich in het toilet.
Karli: De vijfjarige jongen met
downsyndroom is de zoon van de
vroedvrouw. Een gerucht doet de
ronde dat de dokter de vader van
Karli is, en dat zijn handicap het
gevolg is van een mislukte abortus.
P 28
1 Een rentmeester is iemand die in naam
van een edelman (in dit geval de baron)
een domein bestuurt. Hij staat in voor het
onderhoud van de gebouwen, en beslist
bijvoorbeeld wie de koets mag lenen.
P 29

gezIN vaN BoeR FeLDeR
Max Felder: De opvliegende en
impulsieve oudste zoon van Boer
Felder verliest zijn moeder bij het
ongeval in de zagerij. Volgens hem
is de baron schuldig en hij neemt
wraak door de oogst van de baron
te vernielen.
Boer Felder: Boer Felder is net
zo boos als zijn oudste zoon Max,
maar hij blijft braaf knikken naar
de baron. Na de wraak van Max,
gebeurt wat hij gevreesd had: het
hele gezin verliest zijn werk. De
wanhopige boer pleegt uiteindelijk
zelfmoord.
Boer Felder heeft behalve Max nog
eens zes kindermonden te voeden:
zijn oudste dochter Frieda (die
tijdens het oogstfeest opdient), zijn
jongste zoon Karl (niet te verwarren
met de gelijknamige zoon van de
vroedvrouw), drie dochters en een
pasgeboren baby.
P 30
VRAGEN
1. In het dorpje is er een duidelijke
hiërarchie. Wie staat bovenaan, wie
in het midden, en wie onderaan?
2. Kan je de hiërarchie van het dorp
vergelijken met de hiërarchie in
jouw stad? Of met de hiërarchie op
school?
3. Behalve de onderwijzer, staan
er in de film vijf gezinnen centraal.
Welke?
4. Als je de baron in één
woord zou omschrijven, welk
woord zou dat zijn? Maak eerst een
lijst met suggesties van de leerlingen,
en laat dan de klas kiezen welk
woord uit de lijst het beste past. (Er
zijn geen goeie of foute antwoorden,
het belangrijkste is dat de leerlingen
erover nadenken en discussiëren)
5. Doe hetzelfde voor de dominee,
de rentmeester, de dokter en de
vroedvrouw.
6. Welke zonde kan je koppelen
aan deze personages: de baron,
de dominee, de rentmeester,
de dokter, de vroedvrouw, boerenzoon
Max? (Ook bij deze vraag zijn
er geen foute of goeie antwoorden)

Focus op het
cameRaWeRk
Volgens Humo bezit DAS WEISSE
BAND een “hypnotiserende
schoonheid”, de site cinema.nl
heeft het over “kadreringen om
de vingers bij af te likken”. Het
camerawerk van deze film viel
dan ook verschillende keren in de
prijzen. In dit hoofdstuk gaan we
na waar de makers hun inspiratie
haalden, hoe ze te werk gingen, en
sturen we de leerlingen met een
fototoestel op pad.
1. inspiratie Bij
august sander
In interviews vertelt Haneke dat de
visuele stijl van de film beïnvloed is
door de foto’s van August Sander
(1876-1964). Deze Duitse fotograaf
wou met zijn portretten de volledige
maatschappelijke orde van zijn tijd
in kaart brengen. Het resultaat,
getiteld MENSEN VAN DE 20 e
EEUW, is zowel een sociologisch
project, een historisch document
als een fotografisch meesterwerk.
Michael Haneke: “Voor het visuele
aspect van de film is August
Sander van doorslaggevend belang
geweest. Zijn foto’s hebben een
ongelofelijke glans en scherpte,
terwijl de meeste fotografie uit die
tijd niet om aan te zien is. Alleen
al in technisch opzicht zijn het
grandioze foto’s. We hebben ernaar
gestreefd om dat in de film zoveel
mogelijk te benaderen, hoewel dat
wezenlijk moeilijker is met film dan
met fotografie.”
Bij de casting van de kinderen en
de figuranten keek Haneke steevast
of de gezichten overeenkwamen
met de gezichten op de foto’s. Ook
de kostuums en decors werden
ontworpen naar voorbeeld van deze
foto’s. Maar de uitdaging bleef:
hoe kan je de sfeer van deze oude
foto’s doen herleven in bewegende
beelden?
2. van august
sander naar das
Weisse Band
Wie de foto’s van August Sander
goed bekijkt, merkt dat er bijna
geen kunstlicht aan te pas komt.
De zon, al dan niet achter wolken
verscholen, lijkt de enige lichtbron.
In film is dat veel moeilijker te
bereiken. Zeker in een zwartwitfilm.
P 33

kLeuR veRsus
zWaRt-WIt
Hoewel er in de jaren ’20 en ’30 al
kleurenfilms werden gedraaid, bleef
de zwart-witfilm erg populair tot en
met de jaren ’50. Pas toen de grote
filmstudio’s zware concurrentie
kregen van de televisie werd
kleurenfilm heer en meester, en
raakte de zwart-witfilm zo goed
als uitgestorven. Toch zijn de
kleurenfilms van 1960 heel anders
dan de kleurenfilms van nu. Vijftig
jaar lang werden steeds nieuwe
manieren ontwikkeld om met
minder licht betere kleuren op film
te kunnen vastleggen. De evolutie
van de kleurenfilm gaat ook vandaag
nog onverminderd voort.
De zwart-witfilm daarentegen
is niet meer verder ontwikkeld.
Wie vandaag een zwart-witfilm
wil draaien, moet het stellen
met dezelfde middelen als de
filmmakers uit de jaren ’50. Dat wil
zeggen: massa’s grote lampen en
kunstmatige belichting.
Michael Haneke: “Vrijwel alle zwartwitfilms
werken met kunstmatige
en opvallende belichting. Een
realistische film in zwart-wit maken,
is buitengewoon moeilijk.”
Bovendien zijn er in DAS WEISSE
BAND veel scènes waar kaarsen,
olielampen en/of fakkels de enige
lichtbron zijn. Met zwart-witfilm zijn
die scènes onmogelijk te filmen.
Daarom werd al gauw beslist om
de film in kleur op te nemen, om zo
gebruik te kunnen maken van een
recent ontwikkelde lichtgevoelige
filmstrook. Pas achteraf werden de
beelden in zwart-wit omgezet.
BeLIchtINg
Maar zelfs als je met de meest
gesofisticeerde kleurenfilm werkt,
heb je nog steeds belichting nodig.
Toch geeft DAS WEISSE BAND de
indruk dat er geen enkel spotje aan
te pas is gekomen. Hoe hebben ze
dat effect bereikt?
Cameraman Christian Berger
gebruikt hiervoor al jaren een zelf
ontworpen systeem, dat hij voor
het eerst gebruikt voor de film
LA PIANISTE uit 2001. Het idee is
simpel: je gebruikt maar één spot.
Het spotlicht schijnt weg van de
acteurs, vervolgens wordt het licht
met aluminium reflectoren naar
de acteurs weerkaatst. Het gevolg
is een veel zachter en realistischer
licht. Net zoals op de foto’s van
August Sander.
VRAGEN
1. Wat vond je van het camerawerk
van deze film?
2. Welke sfeer gaven de zwart-witbeelden
aan de film?
3. Bekijk de foto’s van August Sander.
Uit welke tijd zijn die foto’s afkomstig,
denk je? Waaruit leid je dat
af?
4. Welke sfeer stralen de foto’s
van Sander uit?
5. Vergelijk de foto’s van August
Sander met de foto’s uit DAS WEIS-
SE BAND. Wat zijn de gelijkenissen?
Belichting? Decors? Kostuums? Gezichten?
OPDRACHT
Ga zelf aan de slag en maak een
foto, geïnspireerd op het werk van
August Sander. Op internet vind
je vast nog meer foto’s van hem.
Ga te werk zoals de makers van
DAS WEISE BAND: kies je acteurs,
decors en kostuums zorgvuldig uit.
Maak een kleurenfoto die je achteraf
zwart-wit afdrukt en gebruik maar
één lichtbron die je op je acteurs
laat reflecteren.
P 34 P 35

vaN De gRote
ooRLog NaaR
het NazIsme
Op het einde van DAS WEISSE
BAND komt de rentmeester aan
de baron vertellen dat Aartshertog
Frans-Ferdinand in Sarajevo
is neergeschoten. De personages
weten het nog niet, maar dat is het
begin van de Eerste Wereldoorlog.
Hun rustig leventje, waar alles zo
duidelijk hiërarchisch georganiseerd
is is zo goed als voorbij.
In dit hoofdstuk herhalen we
kort de essentie van deze brok
geschiedenis.
aaNLeIDINg
Op 28 juni 1914 werden Aartshertog
Frans-Ferdinand (de troonopvolger
van Keizer Frans-Jozef) en zijn
echtgenote prinses Sophie,
vermoord door een Servische
student in Sarajevo, de hoofdstad
van Bosnië.
De medeplichtigheid van Servië aan
de moord werd niet bewezen, maar
Oostenrijk-Hongarije stelde Servië
en de Groot-Servische Beweging
voor de aanslag aansprakelijk. Een
maand later stuurde de Oostenrijkse
keizer Frans-Jozef, nadat hij met
keizer Wilhelm II overlegd had, een
laatste ultimatum aan Servië. Hierin
eiste hij dat de moordenaars, onder
controle van Oostenrijk-Hongarije,
gestraft werden. Servië weigerde
een Oostenrijks onderzoek op eigen
bodem.
De schoten die op Aartshertog
Frans-Ferdinand en zijn echtgenote
in Sarajevo werden afgevuurd,
waren de historische aanleiding
tot een bloedige vier jaar durende
wereldoorlog.
Europa werd in twee kampen verdeeld:
enerzijds de bondgenoten
van de Duitsers en de Oostenrijkers
die men de Centralen noemde. Dit
waren Hongarije, Bulgarije en Turkije.
Anderzijds de tegenstanders
(Frankrijk en Engeland) die men de
Geallieerden noemde. Dat waren
Servië, Rusland, Italië, Roemenië,
Griekenland, de V.S. en Japan.
P 37

De gevoLgeN
De kaart van Europa werd na de
Eerste Wereldoorlog grondig gewijzigd.
Het Russische keizerrijk
was na de Russische Revolutie
(1917) verdwenen, de Duitse keizer
was na de overgave gevlucht en
het Oostenrijk-Hongaarse keizerrijk
bestond niet meer. De nieuwe
grootmachten werden nu de V.S.,
Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië.
Zij kwamen samen om de verliezers
te straffen door middel van het Verdrag
van Versailles (1919).
Duitsland moest de schuld van de
oorlog op zich nemen. Het verloor
alle kolonies, stond heel wat van
zijn grondgebied af en zou een
oorlogsschatting van 132 miljard
goudmark moeten betalen. Militair
werd het in zijn hemd gezet.
Het duurt dan ook niet lang voor
er in Duitsland hoge werkloosheid,
armoede en sociale onrust heerst.
De verarmde bevolking radicaliseert
en de gematigde partijen verliezen
aanhang. Al snel zijn er in Duitsland
nog maar twee grote partijen:
enerzijds de communisten, en
anderzijds de nationaalsocialisten
onder leiding van Adolf Hitler
P 38

BIBLIogRaFIe
• APPLEBAUM, S., “Interview Michael Haneke – asking the questions”,
in: news.scotsman.com, 11 november 2009 http://news.scotsman.com/
entertainment/Interview-Michael-Heneke--.5811810.jp
• BEEKMAN, B., “Mijn films zijn een waarschuwing; Michael Haneke
over Das Weisse Band”, in: cinema.nl., 12 november 2009 http://www.
cinema.nl/artikelen/5524033/mijn-films-zijn-een-waarschuwing
• CARNEVALE, R., “The White Ribbon – Michael Haneke Interview”, in:
IndieLondon.co.uk, Londen, s.d. (4 juni 2010) http://www.indielondon.
co.uk/gallery/michael-haneke-movie-gallery
• DE BRUIJN, P. “Michael Haneke over zij nieuwe film Das Weisse Band”,
in: NRC Handelsblad, 14 november 2009
• HORWATH, A., “Michael Haneke Uncut: Talking shop, theory, and
practice with the director of The White Ribbon”, in: Film Comment, New
York, November/December 2009
• JOHNSTON, I., “The Children are Watching You – Michael Haneke’s
The White Ribbon”, in: Bright Lights Film Journal, Portland, mei 2010
http://www.brightlightsfilm.com/68/68whiteribbon.php
• KERKDIJK, O. “Waarheidszoeker met scalpel; interview met Michael
Haneke”, in: cinema.nl, 22 november 2009 http://www.cinema.nl/
artikelen/5549088/waarheidszoeker-met-scalpel
• KUNG, M., “Cinematographer Christian Berger on The White Ribbon”,
in: The Wall Street Journal, 12 januari 2010
• RIETE, J., “White Ribbon’s Haneke: Films That Explain the World are a
Lie”, in: The Wrap, 29 december 2009
• SCHOT, J., “De sombere ziel van Michael Haneke”, in: cinema.nl, 16
april 2010 http://www.cinema.nl/thuisbioscoop/artikelen/6104355/desombere-ziel-van-michael-haneke
• SONY PICTURES CLASSICS, The White Ribbon Press Kit, s.l., s.d. (4
juni 2010)
P 41

FIche vooR De
LeeRLINgeN
In het begin vertelt de onderwijzer: “Ik meen dat ik de vreemde
feiten die zich in ons dorp afspeelden moet vertellen. Misschien
kunnen ze een nieuw licht werpen op zekere gebeurtenissen
die zich in dit land voordeden.” Welke gebeurtenissen in zijn
land bedoelde hij?
Filmmaken is schansspringen
Regisseur Michael Haneke gaat steeds op zoek naar wat hij
in het verhaal kan weg- of openlaten. Hij vergelijkt een film
maken met de schans-constructie voor het schansspringen. De
uiteindelijke sprong moet door het publiek genomen worden.
De casting van de kinderen nam maar liefst zes maanden
in beslag. Ongeveer 7000 kinderen deden auditie. Michael
Haneke was immers niet enkel op zoek naar kinderen die aardig
konden acteren. Het uiterlijk van de kinderen moest ook nog
eens overeenkomen met de kinderen op de foto’s uit die tijd.
Deze film lijkt het tegenovergestelde
van een typische Hollywoodfilm. Probeer
zoveel mogelijk verschillen te vinden
tussen een Hollywoodfilm en DAS
WEISSE BAND.
Michael Haneke: Citaat 2
“Als u denkt dat ik cynisch ben, ziet u mijn films
verkeerd. Ik zeg altijd: de ware cynici onder
de regisseurs zijn diegenen die hun publiek
bedriegen door hun de wereld als koek en ei
voor te spiegelen. Voornamelijk om er wat
aan te verdienen. Voorbeeld? Tarantino! Z’n
films zijn briljant gemaakt, maar ik vind ze
verschrikkelijk. Iedere filmmaker heeft een
morele verantwoording tegenover zijn publiek,
slechts weinigen nemen die. Nee nee, ik ben
niet cynisch, ik ben eerlijk.”
Michael Haneke: Citaat 3
“Opvoeding is volgens mij de manier waarop
de individuele persoonlijkheid gebroken wordt
zodat die in de maatschappij kan passen. Je
kan niet iemand opvoeden zonder een beetje
te knagen aan zijn vrijheid en zijn waardigheid.
Daarom is opvoeding ook zo’n delicate zaak.”
Michael Haneke: Citaat 1
“Deze kinderen denken dat ze Gods rechterhand zijn.
Hun ouders Andere geven belangrijke hen wetten films en van ideaalbeelden Michael mee, en
de kinderen Haneke: leven die letterlijk na. Bijgevolg ontpoppen
ze zich CACHÉ tot degenen (2005) die straffen uitdelen. Ze straffen
iedereen LA die PIANISTE dat ideaalbeeld (2001) niet volgt, ook hun eigen
ouders. FUNNY Want zelfs GAMES als (1997, je een remake ideaalbeeld in 2007) verkondigt,
leef je BENNY’S dat ideaal VIDEO nooit voor (1992) de volle honderd procent
na. Maar als je ervan overtuigd bent dat je dat wel
moet doen, dan krijg je de basis voor elke vorm van
terrorisme.”
Vergelijk de foto’s van
August Sander met de
beelden uit DAS WEISSE
BAND. Wat zijn de
gelijkenissen? Belichting?
Decors? Kostuums?
Gezichten?
OnlInE FIlMFICHE!
Surf naar www.filmfiches.be en
laat je (sterren)mening achter
bij de film die je zag. Je vindt er
ook You Tube-fragmenten, extra
beeldmateriaal en weetjes over
de film op terug.
Internet
http://www.dasweisseband.x-verleih.de/ (Duits)
http://www.sonyclassics.com/thewhiteribbon/ (Engels)
http://www.lerubanblanc.com/ (Frans)