05.11.2013 Views

BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel

BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel

BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>BOEKBESPREKINGEN</strong><br />

DR. F. S. SIXMA VAN HEEMSTRA, Oude vroomheid.<br />

Uitgeverij Thule, Hilversum 1959.<br />

Het romaans tympanon - vulgo: de halfronde steen - gemetseld<br />

in de Grote Kerk vlak bij het stadhuis te Zwolle heeft al<br />

heel wat pennen in beweging gebracht. Het is een monument<br />

waarover men zeer weinig gegevens bezit; dit minimum is afkomstig<br />

van burgemr. Alb. Snavel. Hij was een telversmaker en<br />

hij heeft iets vastgelegd omtrent het godshuis, dat vóór de tegenwoordige<br />

Kerk daar stond. De hr. Snavel was na 1398 bijna om<br />

het jaar burgemeester en de steen moet er na 13 juli 1406 ingemetseld<br />

zijn. Omdat Snavel en mr. Cele destijds - voor zover<br />

bekend - de enige oudheidliefhebbers waren, moeten we tot<br />

nadere aankondiging maar aannemen, dat zij de hand in dat werk<br />

gehad hebben. Door het feit dat deze steen eeuwenlang was overgeschilderd,<br />

is hij goed geconserveerd gebleven. In de vorige eeuw<br />

is op verzoek van mgr. O. A. Spitzen de verflaag verwijderd;<br />

daarna kon de inscriptie - het was een leonijns vers - gemakkelijk<br />

worden gelezen. Maar omdat Spitzen de dichter Leoninus<br />

verkeerd placeerde, taxeerde hij de steen te oud. Dit is gecorrigeerd<br />

door de vermaarde mediaevist en ikonagraaf prof. dr. Raph.<br />

Ligtenberg en iedereen meende, dat daarmede het laatste was<br />

gezegd. Ondergetekende, oud-leerling van prof. Ligtenberg, heeft<br />

later het geval nog eens zelfstandig nagezocht en bevond, dat het<br />

onwaarschijnlijk is, dat de opinies van Ligtenberg kunnen worden<br />

gecorrigeerd.<br />

Dr. Sixma van Heemstra weet er meer van. Ofschoon de liefhebbers<br />

met gepaste belangstelling van zijn uiteenzettingen zullen<br />

kennis nemen, vermoedt ondergetekende, dat het getal deskundigen,<br />

dat Hfdst. IV doorneemt en het er mee eens is, wel op de vijf<br />

vingers zal zijn te tellen. Ofschoon men de ikonografie niet kan<br />

157<br />

VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)


eoefenen zonder een zekere graad van gezonde fantasie, gaat dit<br />

toch wel wat te ver.<br />

Mijn advies is: men bezie het tympanon eerst eens nauwkeurig<br />

en nuchter; daarna bezie men de steen van Eppo te Leeuwarden<br />

en vervolgens herleze men de 2de druk van Ligtenberg's Die<br />

romanische Steinplastik. Het is waarschijnlijk, dat men dan tot de<br />

conclusie zal komen, dat Bentheim - in technisch en ikonografisch<br />

opzicht - het duidelijk geretardeerde achterland van het<br />

Rijnland is geweest. En wanneer men dan tot slot de uiteenzetting<br />

van dr. Sixma leest, zal men er zich over verwonderen, hoe weinig<br />

deze nogal eenvoudige steen verband houdt met de zeer geleerde,<br />

ietwat gefantaseerde exegese van dr. Sixma.<br />

drs. Thom. J. de Vries.<br />

158<br />

VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)


S. J. FOCKEMA ANDREAE en W. DOWNER, <strong>Overijssel</strong>se<br />

Plakkatenlijst. Lijst der rechtsvoorschriften vastgesteld voor<br />

de provincie <strong>Overijssel</strong> gedurende het tijdvak 1528-1810. Met<br />

inleidende aantekeningen omtrent de voor de rechtsgeschiedenis<br />

van <strong>Overijssel</strong> belangrijke oorkonden uit het middeleeuwse<br />

tijdvak. Utrecht 1961. Werken Oud-Vaderlandse Rechtsbronnen,<br />

Derde Reeks no. 18. 175 blz.<br />

De heer Fockema Andreae heeft in 1961, in samenwerking met<br />

de heren F. J. L. Berkenvelder en W. Downer, twee plakkatenlijsten<br />

doen uitgeven. De ene is het Groninger Plakkaatboek<br />

1594-1848 (Groningen 1961), het tweede is de hier aangekondigde<br />

<strong>Overijssel</strong>se Plakkatenlijst. De bewerking is in hoofdzaak op dezelfde<br />

wijze geschied: alleen de stukken van blijvend of incidenteelhistorisch<br />

belang zijn opgenomen. Het betreft een chronologische<br />

lijst van stukken, waarvan de inhoud zo kort en bondig mogelijk<br />

zijn weergegeven.Tegen de nadelen van een- chronologische bewerking<br />

weegt ruimschoots op de zeer uitvoerige index, waar het<br />

systematische element op de voorgrond staat.<br />

Het werk betreffende <strong>Overijssel</strong>, waarvoor Schr. zich van de<br />

hulp van de kundige mr. W. Downer, werkzaam op het Gemeentearchief<br />

in Leiden, verzekerd heeft, biedt echter meer: we vinden<br />

hier nI. ook een lijst van bescheiden uit de bisschoppelijke tijd<br />

betreffende het openbaar bestuur en werken van algemeen belang<br />

. (blz. 19-37). Dit zijn uitteraard geen plakkaten, maar oorkonden,<br />

privilegebrieven, die hetzij in originali hetzij in afschrift bewaard<br />

zijn gebleven. Het zijn dus twee lijsten van stukken, die elk een<br />

eigen karakter hebben.<br />

Het is bijzonder verheugend dat deze publikatie door een lid van<br />

onze vereniging tot stand is gekomen. Bij de oprichting in 1858<br />

van de Vereeniging tot beoefening van <strong>Overijssel</strong>sch Regt en<br />

Geschiedenis stond de oprichters een uitgebreid programma voor<br />

ogen: vooreerst het uitgeven van landrechten, stadrechten, dijken<br />

markerechten ; en in de tweede plaats een werk betreffende de<br />

"Transisalania Erudita", een charterboek en een plakkaatboek.<br />

159<br />

VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)


Aan werken van de eerste soort is al veel gedaan, maar het stemt<br />

tot grote erkentelijkheid dat nu ook het <strong>Overijssel</strong>s Plakkaatboek<br />

het lieht heeft gezien. Hiermee is een leemte gevuld, want voor de<br />

kennis van het oude recht is kennis van de door de overheid uitgevaardigde<br />

plakkaten onontbeerlijk.<br />

Bij het doorbladeren van dit werk zal men telkens op bronnen<br />

stoten, die een verrassing inhouden, en het is een betrouwbaar<br />

hulpmiddel voor de kennis van het oude recht. Wehebben slechts<br />

èèn mededeeling aangetroffen die ons minder juist lijkt te zijn.<br />

Op blz. 23 wordt een privilege van 5 december 1323 voor Enschede<br />

genoemd. Die brief is afkomstig van bisschop Arnold van Hoorn,<br />

die echter niet in het begin maar in het eind van de 14e eeuw<br />

thuis hoort. Racer heeft deze oorkonde eerst afgedrukt met het<br />

jaartal 1323, maar later herdrukt met het goede jaartal 13731).<br />

Deze misvatting kan echter de zeer goede indruk, die het boek bij<br />

raadpleging achterlaat, moeilijk verstoren.<br />

Zwolle<br />

G. J. ter Kuile Jr.<br />

1) J. W. Racer, Overysselsche Gedenkstukken, I Vervolg (Campen<br />

1783) blz. 57 en 129.<br />

160<br />

VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!