06.01.2014 Views

Jaarverslag 2009 - Gemeente Hardenberg

Jaarverslag 2009 - Gemeente Hardenberg

Jaarverslag 2009 - Gemeente Hardenberg

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

3 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Inhoud<br />

Pagina<br />

1 Inleiding 4<br />

2 Programmaverantwoording 9<br />

2.1. Voorzieningen 9<br />

2.2. Programma Wonen 12<br />

2.3 Programma Kwetsbare groepen 16<br />

2.4 Programma Veiligheid en Openbare Ruimte 22<br />

2.5 Programma Economie 27<br />

2.6 Programma Groene Ruimte 31<br />

2.7 Programma Externe Oriëntatie 35<br />

2.8 Algemene dekkingsmiddelen 38<br />

2.9 Onvoorzien 38<br />

3. Verplichte paragrafen 39<br />

3.1 Lokale heffingen 39<br />

3.2 Weerstandsvermogen 40<br />

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 44<br />

3.4 Financiering 47<br />

3.5 Bedrijfsvoering 49<br />

3.6 Verbonden partijen 51<br />

3.7 Grondbeleid 52<br />

3.8 Rechtmatigheid 56


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 4<br />

1. Inleiding<br />

De gemeente <strong>Hardenberg</strong> sluit het jaar <strong>2009</strong> af met een negatief saldo. De belangrijkste oorzaak is de financiële<br />

bijstellingen van de uitkomsten van de grondexploitaties als gevolg van de economische en financiële crisis.<br />

Ook de voorzieningen voor schuldsaneringen en invorderingskosten zijn met het oog op de crisis verhoogd.<br />

Vanwege de economische crisis zijn, vooruitlopend op de periodieke actualisatie, alle grondexploitaties tussentijds<br />

doorgerekend. De resultaten hiervan kunt u nalezen in de crisis-update grondexploitaties. Alle financiële gevolgen van<br />

de “crisis-update” zijn verwerkt in de jaarrekening <strong>2009</strong>.<br />

Financieel houdt dit in dat, ten laste van de algemene reserve grondexploitaties, € 2,4 miljoen aan voorzieningen zijn<br />

getroffen en boekwaarden van de gronden zijn verlaagd met totaal € 2,3 miljoen. Daarnaast is nog een bedrag van<br />

€ 100.000,- aan algemene kosten afgeboekt. Deze bedragen worden nu via resultaatbestemming in mindering gebracht<br />

op de algemene reserve voor grondexploitaties (ARG). In de nota over de aanpak van de economische crisis van april<br />

<strong>2009</strong>, is deze werkwijze met de raad besproken.<br />

Na verwerking van de mutaties op de grondexploitaties resteert een saldo op de jaarrekening <strong>2009</strong> van € 3,74 miljoen<br />

positief. Van dit resultaat wordt op basis van eerdere besluitvorming € 4,50 miljoen toegevoegd aan de reserves.<br />

Het resultaat is een negatief verschil van € 760.000,-. Na verwerking van dit resultaat bedraagt de stand van de<br />

algemene reserve ultimo <strong>2009</strong> € 5,1 miljoen.<br />

Een belangrijk deel van de € 4,50 miljoen die wordt toegevoegd aan de reserves, komt uit de opbrengst verkoop<br />

aandelen Essent van € 5,3 miljoen. Dit is al bestemd bij de 2e bestuursrapportage.<br />

Grondexploitaties<br />

Wij zijn gematigd optimistisch als het gaat om de ontwikkeling van de gronduitgifte voor bedrijven en woningbouw op de<br />

lange termijn. Maar wij zijn nu vooral realistisch en voorzichtig als het gaat om de financiële invulling hiervan. De realiteit<br />

op dit moment is dat bedrijven terughoudend zijn als het gaat om investeringen in nieuwbouw. Ook op de huizenmarkt is<br />

een sterke daling van de koopwoningenmarkt waarneembaar.<br />

Het treffen van voorzieningen en het afwaarderen van gronden is onderdeel van een pakket aan maatregelen<br />

noodzakelijk voor een duurzaam herstel van de kostendekkendheid van de grondexploitaties. Andere maatregelen die<br />

wij voorstellen zijn; een verhoging van de m²-prijs bedrijventerreinen, verhoging kavelprijs sociale huurwoningen en<br />

verdichting woninglocaties en bedrijvenlocaties.<br />

De gemeente <strong>Hardenberg</strong> voert al jaren een actief grondbeleid. Dit heeft de afgelopen jaren mede geleid tot grote<br />

verkopen en het aantrekken van nieuwe bedrijven. In de periode 2004 tot <strong>2009</strong> kon uit de opbrengsten € 2,2 miljoen<br />

worden toegevoegd aan het fonds bovenwijkse voorzieningen en € 3,9 miljoen aan het gemeentelijk ontwikkelingsfonds<br />

(GOF). Verder zijn uit de grondexploitaties additieve bijdragen gerealiseerd aan infrastructurele werken en scholenbouw<br />

de Matrix voor een totaal van € 2,5 miljoen. Totaal is dit een bedrag van € 8,6 miljoen.


5 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Dergelijke directe afdrachten uit grondexploitaties mogen we de komende vijf jaar in deze omvang niet verwachten. De<br />

aandacht gaat nu uit naar het op peil brengen van de algemene reserve voor grondexploitaties. Dit is noodzakelijk omdat<br />

de algemene reserve voor grondexploitaties ultimo <strong>2009</strong> nog maar € 1,3 miljoen bedraagt. De ruimte om nog meer<br />

financiële tegenvallers op te vangen is daarmee minimaal.<br />

Toelichting op resultaat jaarrekening <strong>2009</strong><br />

1. Brede school de Matrix - schoonmaak en energiekosten -130.000<br />

2. Sportaccomodaties - energiekosten -81.000<br />

3. Voorveghter - bedrijfsvoering / kaartverk. <strong>2009</strong>-2010 -320.000<br />

4. Bouwvergunningen -200.000<br />

5. Arbeidsvoorziening (WSW) -258.000<br />

6. Soc.-Cult. Voorzieningen – energiekosten -73.000<br />

7. <strong>Gemeente</strong>lijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA) 464.000<br />

8. Combinatiefuncties 57.000<br />

9. Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing II -181.000<br />

10. Leningen Stimuleringsfonds Volkshuisvesting 529.000<br />

11. Betaald parkeren- afschrijving 1x tijdelijke parkeerplaatsen -279.000<br />

12. Verkeersplannen/-regelingen 111.000<br />

13. Wegen, straten en pleinen 162.000<br />

14. Algemene dekkingsmiddelen 95.000<br />

15. Bedrijfsvoering algemeen -393.000<br />

16. Exploitatie LOC+ 95.000<br />

17. Invorderingskosten en dubieuze debiteuren -264.000<br />

18. Resultaat 2e berap -114.000<br />

Overige 20.000<br />

Totaal generaal -760.000<br />

De Matrix/Theater de Voorveghter<br />

Bij de 2e bestuursrapportage waren er al signalen dat de budgetten van Theater de Voorveghter en Brede School de<br />

Matrix zouden worden overschreden. Omdat de omvang en de oorzaken op dat moment nog niet duidelijk waren hebben<br />

wij naar beide een intern onderzoek ingesteld. Begin 2010 zijn deze onderzoeken afgerond en kon de definitieve omvang<br />

en de oorzaken van de overschrijdingen worden vastgesteld.<br />

Van de overschrijdingen bij de Voorveghter van totaal € 320.000,- is € 215.000,- incidenteel. Het betreft een<br />

overschrijding op personeelskosten van € 117.000,- als gevolg van outplacement- en vervangingskosten en een<br />

éénmalige verschuiving van opbrengsten uit kaartverkoop seizoen 2010 die in <strong>2009</strong> zijn ontvangen. Voor het wegwerken<br />

van het structurele deel wordt de exploitatie van de Voorvegther doorgelicht. De kostendekkendheid van de<br />

kaartopbrengst wordt opnieuw berekend en de mogelijkheden tot kostenbesparingen worden in beeld gebracht.<br />

Voor De Matrix is inmiddels een sluitende concept-begroting opgesteld. De intentie is de exploitatie dit jaar<br />

kostenneutraal over te dragen aan een beherende stichting die wordt gevormd door de gebruikers van het gebouw.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 6<br />

Energiekosten<br />

In <strong>2009</strong> zijn we, na een aanbesteding, gewisseld van energieleverancier. Dit betekende veel eindafrekeningen van onze<br />

oude leverancier, hogere energielasten door prijsstijgingen en hogere voorschotten door een andere wijze van<br />

facturering (van maand naar kwartaal) en voorschotberekening. Per saldo een overschrijding op de energie van<br />

€ 435.735,- door de programma’s heen. De overschrijdingen zijn vooral zichtbaar op het beleidsproduct sporthallen,<br />

Brede School de Matrix en sociaal culturele voorzieningen (wijkgebouwen). Ook bij de zwembaden is er sprake van een<br />

overschrijding maar die wordt binnen het beleidsproduct gecompenseerd. Bij de eindafrekeningen zal op basis van<br />

werkelijk verbruik worden afgerekend. Dan zal blijken welk deel van de overschrijding toe te rekenen is aan te hoge<br />

voorschotten. Wij gaan hier niet op wachten. Wij zullen actie ondernemen en periodiek zelf de meterstanden gaan<br />

monitoren en doorgeven aan de energieleverancier om zo tot een realistische bevoorschotting te komen. Pas nadien kan<br />

beoordeeld worden welk deel van de overschrijding structureel is.<br />

Bouwvergunningen<br />

Ook op andere terreinen dan bij de grondexploitaties is de crisis voelbaar. De opbrengst van bouwleges is bij de 2e<br />

bestuursrapportage al behoorlijk verlaagd. Bij de jaarafsluiting vallen de opbrengsten nog eens € 200.000,- lager uit. Dit<br />

nadat jarenlang forse overschotten op bouwleges konden worden genoteerd. Indien het aantal de bouwaanvragen in<br />

2010 niet aantrekt zullen wij tot een structurele verlaging van de kosten moeten komen voor een kostendekkende<br />

uitvoering.<br />

Arbeidsvoorziening<br />

De reserve Wet Sociale Werkvoorziening is bij de 2e bestuursrapportage volledig gebruikt en het restanttekort van<br />

€ 260.000,- komt nu ten laste van het rekeningsresultaat <strong>2009</strong>. Het tekort is deels incidenteel doordat de verlaging van<br />

de rijkssubsidie niet snel genoeg kon worden omgezet in een verlaging van het aantal SW-medewerkers. Maar voor een<br />

deel structureel indien de inleenvergoeding, die wij van Larcom ontvangen, op 70% van het gebudgetteerde operationeel<br />

resultaat blijft. In het oorspronkelijk budgetopzet is gerekend met een inleenvergoeding van 90%.<br />

Hier ook nog aandacht voor de overige open einde regelingen. Hoewel de ‘schade’ in de jaarrekening <strong>2009</strong> nog meevalt,<br />

staan deze budgetten flink onder druk. De stand van het fonds werk en inkomen is met € 700.000,- gedaald tot<br />

€ 1,3 miljoen. De reserve WMO is met € 100.000,- miljoen gedaald tot € 2,1 miljoen. Daarnaast krijgt de overschrijding<br />

op het budget voor leerlingenvervoer van € 115.000,- een structureel karakter. Voor de WMO is een notitie in<br />

voorbereiding met maatregelen om verwachte tekorten terug te dringen. Ook de WSW en het leerlingenvervoer moeten<br />

binnen de mogelijkheden van de wettelijk en financiële kaders worden uitgevoerd.<br />

GOA/Combinatiefuncties/ISVII<br />

In <strong>2009</strong> zijn de regelingen voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA), combinatiefuncties en<br />

Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV II) afgerekend. Dit heeft geleid tot incidentele voor- of nadelen<br />

afhankelijk van het deel aan gemeentelijke middelen dat moeten worden meegenomen in de afrekening. Voor GOA en<br />

de combinatiefuncties heeft dit geleid tot een voordeel van totaal € 521.000,- voor ISV II tot een nadeel van € 181.000,-.<br />

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting<br />

In <strong>2009</strong> heeft een omvangrijke financiële operatie plaatsgevonden om gelden, ondergebracht in het Stimuleringsfonds<br />

Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn) op te nemen in de jaarcijfers. SVn beheert deze middelen voor de<br />

gemeente <strong>Hardenberg</strong> in de vorm van een revolverend fonds voor financiering van projecten ter verbetering van woonen<br />

leefkwaliteit. Het merendeel van deze gelden zijn begin 2000 vrijgekomen uit de verkoop van Bouwfonds-aandelen.<br />

De middelen moeten als financiële activa worden verantwoord in de gemeentelijke administratie. Hetzelfde geldt voor de


7 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

gemeentelijke stortingen in het VROM-startersfonds dat op 1 januari 2007 van start is gegaan en de middelen voor het<br />

verstrekken van leningen voor gemeentelijke monumenten. Deze zijn ook bij SVn ondergebracht.<br />

In <strong>2009</strong> is € 100.000,- gedoteerd aan het Startersleningenfonds, € 400.000,- aan het fonds voor duurzaamheidsleningen<br />

en € 17.000,- aan het fonds voor monumentenleningen. De renteopbrengst bedroeg € 12.000,-. Het totaal bedrag van<br />

€ 529.000,- wordt in <strong>2009</strong> niet, zoals geraamd, als lasten verantwoord, maar op de balans opgenomen als<br />

kapitaalverstrekkingen. Deze bedragen blijven tot het vermogen van de gemeente behoren.<br />

Betaald parkeren<br />

Bij betaald parkeren is een overschrijding op het budget ontstaan door het in één keer afschrijven van de tijdelijke<br />

parkeerplaatsen in het centrum. Aanvankelijk was dit onderdeel van de exploitatie Centrumplan en werden deze kosten<br />

binnen dit plan gedekt. Door de overheveling van de parkeerexploitatie naar de reguliere exploitatie komen deze kosten<br />

éénmalig ten laste van het resultaat van de parkeerexploitatie. De overschrijding kan via resultaatbestemming worden<br />

onttrokken aan de reserve parkeerexploitatie.<br />

Verkeersplannen/-regelingen<br />

Verschillende werkzaamheden voor het onderhoud van wegen zijn niet uitgevoerd, onder andere omdat in de periode<br />

oktober-april verlegging van de ondergrondse infrastructuur niet meer mogelijk was. Hierdoor is een eenmalig voordeel<br />

van € 66.000,- ontstaan op asfalt slijtlagen en € 105.000,- op bestrating.<br />

Wegen, straten en pleinen<br />

De begrote investeringen in de Verkeersregelinstallaties van onder andere de Kellerlaan en de Gramsbergerweg in<br />

<strong>Hardenberg</strong> zijn nog niet gerealiseerd, waardoor een voordeel op de kapitaallasten van € 40.000,- is ontstaan. Op de<br />

post onderhoud wegmeubilair is een voordeel van € 60.000,- ontstaan.<br />

Algemene dekkingsmiddelen/resultaat 2e berap<br />

Het voordeel op algemene dekkingsmiddelen is het saldo van een hogere algemene uitkering uit het gemeentefonds en<br />

nadeel op de bespaarde rente. Verder wordt uitvoering gegeven aan het raadsbesluit om het resultaat van de 2e<br />

bestuursrapportage ten laste van de algemene reserve te brengen.<br />

Bedrijfsvoering algemeen<br />

In <strong>2009</strong> zijn zowel door eigen personeel als door extern personeel meer uren gemaakt op de programma’s Wonen,<br />

Openbare Ruimte en Veiligheid en Groene Ruimte. Een deel van deze extra inzet heeft betrekking op de<br />

kostendekkende activiteiten betaald parkeren, grondexploitatie en riolering/afvalverwijdering. Op de overige activiteiten<br />

resteert op een totaal budget van € 39 miljoen een tekort van € 392.000,-.<br />

Per 1 februari 2010 zijn enkele belangrijke maatregelen genomen om tekorten op de bedrijfsvoering terug te dringen.<br />

Zo is er sinds die datum een vacaturestop voor alle functies van kracht en is actie ondernomen om de inhuur van<br />

externen terug te dringen.<br />

Exploitatie LOC+<br />

Doordat de rendementvergoeding over het 4e kwartaal 2008 in <strong>2009</strong> is ontvangen is sprake van een incidenteel voordeel<br />

op de exploitatie van het LOC+.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 8<br />

Invorderingskosten en dubieuze debiteuren<br />

Voor dubieuze debiteuren is er een voorziening die jaarlijks wordt herrekend op basis van de omvang en ouderdom van<br />

de nog uitstaande vorderingen. In <strong>2009</strong> is deze voorziening met een bedrag van € 182.000,- opgehoogd. Dit is een<br />

voorzorgsmaatregel om tot een realistische waardering van de debiteurenpositie te komen. Werkelijk oninbare<br />

debiteuren worden in de loop van het jaar op deze voorziening afgeboekt.<br />

Verder zijn in <strong>2009</strong> € 82.000,- meer aan invorderingskosten gemaakt. Het betreft met name situaties waar, als gevolg<br />

van bijvoorbeeld wettelijke schuldsanering, gemaakte invorderingskosten niet meer zijn te verhalen.<br />

Voorstel resultaatbestemming jaarrekening <strong>2009</strong><br />

Voorgesteld wordt om, ten laste van de algemene reserve grondexploitaties, € 2,4 miljoen aan voorzieningen te vormen<br />

voor de grondexploitaties, boekwaarden van gronden te verlagen met een bedrag van € 2,3 miljoen en een bedrag van<br />

€ 100.000,- aan algemene kosten af te boeken.<br />

Verder wordt voorgesteld het tekort van € 760.000,- als volgt te bestemmen:<br />

- de afschrijving in één keer van de tijdelijke parkeerplaatsen in het centrum plus het resultaat op het beleidsproduct<br />

parkeren, totaal € 310.000,- ten laste te brengen van de bestemmingsreserve parkeerexploitatie;<br />

- het negatieve resultaat van € 38.000,- op de functie speeltuinen ten laste te brengen van de reserve speeltuinen;<br />

- het negatieve resultaat exploitatie gebouw ’t Centrum van € 7.000,- ten laste van de reserve MFC Dedemsvaart;<br />

- hogere uitgaven voor duurzaamheid van € 49.000,- ten laste te brengen van de reserve nog te maken kosten<br />

(SLOK-gelden);<br />

- € 11.000,- ten laste te brengen van de reserve straatverlichting;<br />

- € 345.000,- ten laste te brengen van de algemene reserve.<br />

Ten aanzien van voordelen als gevolg van budgetten die in <strong>2009</strong> niet tot besteding zijn gekomen of gelden waar nog<br />

verplichtingen op rusten wordt voorgesteld deze op voorhand niet te bestemmen maar toe te voegen aan een reserve<br />

“Nog te bestemmen resultaat <strong>2009</strong>”. Voordat wij deze gelden vrijgeven zullen wij eerst beoordelen in welke mate er<br />

sprake is van vrije bestedingsruimte dan wel onderzoeken of de kosten uit het budget 2010 kunnen worden voldaan.


9 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

2. Programmaverantwoording<br />

Per programma is een tabel opgenomen die gespiegeld is aan het programmaplan, zoals opgenomen<br />

in de beleidsbegroting <strong>2009</strong>. Daarbij is aangegeven in hoeverre het beleid is gerealiseerd. In de<br />

programmaverantwoording wordt uiteengezet waar het programma uit bestaat. Dit alles analoog aan het<br />

programmaplan dat is opgenomen in de beleidsbegroting van het desbetreffende jaar.<br />

2.1 Voorzieningen<br />

Ambitie 1.1. In de kleine en grote kernen en in de wijken blijft ontmoeting en onderlinge hulp<br />

behouden.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse (sport), Joost Liese (cultuur, bibliotheken) en Jannes Janssen (onderwijs, jeugd)<br />

Afdelingshoofd(en): Paul Overmars (WWE) en Henk Dunnewind (SC)<br />

Op het punt van ontmoeting en onderlinge hulp zien we veel ontwikkelingen. Met ingang van september <strong>2009</strong> is het<br />

multifunctioneel centrum (MFC) in Balkbrug in gebruik genomen. In Gramsbergen heeft een lokale werkgroep de<br />

haalbaarheid van bouw en exploitatie van een nieuw MFC onderzocht. Een MFC blijkt levensvatbaar en de gemeente<br />

draagt € 1 miljoen bij aan de bouw. De Veste koopt de grond van het dorpshuis en de bibliotheek en bouwt hier<br />

vervolgens het nieuwe MFC.<br />

Per september <strong>2009</strong> heeft de gemeente het beheer en de exploitatie van Gebouw ’t Centrum overgenomen om de<br />

continuïteit van deze voorziening voor de gebruikers te waarborgen. De gemeente voert beheer en exploitatie uit in de<br />

overgangsfase naar een nieuwe permanent MFC. De gemeente streeft ernaar ’t Centrum kostendekkend te exploiteren.<br />

De opbrengst wordt ingezet voor het huidige exploitatietekort, een (kleine) opknapbeurt voor het gebouw en - als er uit<br />

de verkoop nog geld overblijft - voor het nieuw te bouwen MFC.<br />

In oktober zijn in Heemse en Dedemsvaart twee Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) geopend. In 2010 zijn alle centra<br />

voor Jeugd en Gezin geopend.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 10<br />

Balkbrug, Dedemsvaart, <strong>Hardenberg</strong>, Slagharen en De Krim zijn inmiddels voorzien van een buurtkamer: een<br />

kleinschalige ontmoetingsplek waar mensen terecht kunnen voor een praatje, een spelletje kunnen doen en elkaar<br />

kunnen ontmoeten. Buurtkamers zijn een krachtig instrument om ontmoeting een impuls te geven en zo eenzaamheid en<br />

sociaal isolement tegen te gaan.<br />

Vanuit de sportverenigingen zijn er positieve geluiden te horen. In 2008/<strong>2009</strong> is er een tevredenheidsonderzoek onder<br />

sportverenigingen gehouden, waaruit blijkt dat de verenigingen over het algemeen tevreden zijn. In 2010 wordt een<br />

nieuw klantentevredenheidsonderzoek gehouden op het gebied van sport en cultuur.<br />

Ambitie 1.2. De gemeente wil de kracht van de<br />

samenleving ondersteunen door het particulier<br />

beheer van voorzieningen te vergroten.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Henk Dunnewind (SC)<br />

Voorzieningen zijn zeer belangrijk voor de mensen.<br />

Beheerders van dorpshuizen zijn tevreden over de<br />

exploitatie, alleen het groot onderhoud is soms een<br />

knelpunt.<br />

De privatisering van kleedkamers van voetbal- en<br />

korfbalverenigingen loopt goed. In <strong>2009</strong> is de privatisering<br />

van Moscou (VV Bergentheim) afgerond. Daarnaast zijn de<br />

gesprekken met Baalderveld (<strong>Hardenberg</strong> ’85) inmiddels<br />

afgerond en ook hier zullen de kleedgebouwen worden<br />

geprivatiseerd. Met De Kei (SC Lutten en VV EMMS) zijn<br />

gesprekken gaande. Inmiddels zijn 10 accommodaties<br />

geprivatiseerd en moeten er nog 8 volgen, waarvan 3<br />

korfbalaccommodaties en 1 atletiekaccommodatie.<br />

Ambitie 1.3. Het gebruik van en de tevredenheid over de centrale voorzieningen voor inwoners,<br />

bewoners van de streek, toeristen en ondernemers in de centrale kernen stijgt.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse (bouwzaken, ruimtelijke ordening, sport) en Joost Liese (cultuur, bibliotheken)<br />

Afdelingshoofd/Directeur: Henk Dunnewind (SC) en Arie van der Wilt (DS)<br />

Er wordt in de gemeente veel geïnvesteerd in nieuwe voorzieningen. Voor het realiseren van deze ambitie zijn echter<br />

verschillende partijen belangrijk.<br />

Door de aanpak van de centra in <strong>Hardenberg</strong> en Dedemsvaart stijgt de tevredenheid over de voorzieningen. Door de<br />

toevoeging van winkels de afgelopen jaren is <strong>Hardenberg</strong> een aantrekkelijke stad geworden. Vanwege de huidige<br />

economische situatie verloopt de verdere ontwikkeling wat trager. Wel is in <strong>Hardenberg</strong> in <strong>2009</strong> het zorgcomplex De<br />

Meander opgeleverd. Voor de aanpak van het centrum van Dedemsvaart is er een ontwikkelaar geselecteerd.<br />

De plannen zijn inmiddels klaar en in 2010 kan er met de uitvoering worden gestart.


11 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

In <strong>2009</strong> liepen er verschillende projecten.<br />

Het project Kunst in de Kernen loopt volgens<br />

schema. Voor de kern Dedemsvaart heeft in<br />

<strong>2009</strong> de aanbesteding plaatsgevonden en<br />

verwacht wordt dat de oplevering in het<br />

voorjaar van 2010 plaats zal vinden. Ook zal<br />

er kunst komen in het nieuwe gemeentehuis.<br />

De eerste stappen om dit te bewerkstelligen<br />

zijn in <strong>2009</strong> al gezet.<br />

Daarnaast is er gewerkt aan het programma<br />

Ruimte voor de Vecht: een integraal<br />

programma gericht op de toekomst van de<br />

Vecht. Een belangrijk onderdeel hierbinnen<br />

is de ontwikkeling van het Vechtpark.<br />

In <strong>2009</strong> is er begonnen met het geven van<br />

een nieuwe impuls aan Kunstwegen, wat<br />

wellicht een belangrijk plek in het Vechtpark<br />

kan krijgen. In 2010 zal verder worden<br />

gewerkt aan de revitalisering van<br />

Kunstwegen.<br />

Het conserveren, verplaatsen en herbouwen<br />

van de gashouder te Dedemsvaart is in <strong>2009</strong><br />

gestart en loopt op schema. De verwachting<br />

is, dat medio 2010 dit project kan worden<br />

opgeleverd. De exploitatie komt geheel voor<br />

rekening van de stichting.<br />

Kostenoverzicht programma voorzieningen<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

Baten -4.103 -6.495 -10.672<br />

Lasten 21.280 23.411 26.044<br />

Saldo 17.177 16.916 15.372


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 12<br />

2.2. Programma Wonen<br />

Ambitie 2.1. De gemeente werkt de komende vijf jaar mee aan de realisatie van 1600 woningen,<br />

volgens het gelaagde model, om te voorzien in de behoefte.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Deze ambitie is gerealiseerd. Er is een nieuw woningbouwprogramma 2008-2012 vastgesteld, waarbij een nieuwe<br />

doelstelling is geformuleerd. Deze doelstelling is als volgt: de gemeente zal de komende vijf jaar meehelpen aan de<br />

realisatie van circa 1450 woningen, inclusief de bouw voor bijzondere doelgroepen.<br />

In <strong>2009</strong> is, ondanks de economische crisis, de gemeentelijke woningbouwambitie om per jaar ongeveer 390 woningen te<br />

realiseren ruimschoots gehaald. Er zijn in <strong>2009</strong> circa 320 woningen opgeleverd. We verwachten dat de crisis in 2010 ook<br />

de woningbouw in <strong>Hardenberg</strong> zal beïnvloeden. In <strong>2009</strong> is al een sterke daling van de vraag op de koopwoningenmarkt<br />

waarneembaar. Om de woningbouw te stimuleren is in <strong>2009</strong> gekeken welke maatregelen hiertoe moeten worden<br />

genomen.<br />

Verder is de startersregeling geëvalueerd. Een gunstig neveneffect van de regeling is dat de starters voor het overgrote<br />

deel (ca 90%) een bestaande woning kopen waardoor ook de doorstroming wordt bevorderd. Er zijn met de twee<br />

betrokken corporaties besprekingen gevoerd om de regeling nog drie jaar gezamenlijk te financieren.<br />

Ambitie 2.2. Meer jongeren wonen in de gemeente <strong>Hardenberg</strong>, de leeftijdscategorie 15-30 jaar groeit<br />

met 5%.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Deze ambitie blijkt lastig te realiseren. Om jongeren aan de gemeente <strong>Hardenberg</strong> te binden, spelen verschillende zaken<br />

een belangrijke rol. Dit zijn onder andere het onderwijsaanbod, werkgelegenheid, voorzieningenniveau en het<br />

woningaanbod. In de gemeente <strong>Hardenberg</strong> komen er steeds meer woningen voor jongeren beschikbaar. In <strong>2009</strong> zijn


13 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

niet meer gewilde senioren huurwoningen “omgelabeld” tot jongerenwoningen. Deze woningen zijn in huurprijs verlaagd<br />

en worden met voorrang toegewezen aan jongeren uit deze leeftijdscategorie.<br />

Van de startersregeling is in <strong>2009</strong> door 30 starters gebruik gemaakt. Het totaal aantal verleende startersleningen in onze<br />

gemeente vanaf de start in 2005 is daarmee op 115 gekomen. Bij de evaluatie die in <strong>2009</strong> plaatsvond waren de<br />

voornaamste conclusies dat de regeling effectief en succesvol is. Daarom is er besloten de regeling te continueren.<br />

Ook met het pilotproject ‘duurzaam en goedkoop’ waar in <strong>2009</strong> mee is begonnen wordt er geprobeerd om jongeren te<br />

binden aan <strong>Hardenberg</strong>. Het doel van het pilotproject is om een aantal woningen te realiseren met een hoge<br />

duurzaamheidsklasse, maar voor een voor starters betaalbare prijs.<br />

Ambitie 2.3. Ouderen kunnen langer<br />

zelfstandig en naar eigen behoefte<br />

blijven wonen.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. In <strong>2009</strong> zijn<br />

er relatief veel seniorenwoningen opgeleverd,<br />

met name in Dedemsvaart en <strong>Hardenberg</strong>.<br />

Binnenkort wordt er gestart met kleinschalige<br />

woonvoorzieningen in Slagharen en<br />

Bergentheim. Alle gerealiseerde<br />

seniorenwoningen zijn geschikt voor mensen<br />

die enigerlei vorm van zorg behoeven. Die<br />

zorg kan ook op maat worden geleverd,<br />

waardoor ouderen zo lang als dat gaat zo<br />

zelfstandig mogelijk kunnen blijven wonen.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 14<br />

Het platform Wonen, zorg en welzijn is in <strong>2009</strong> niet bijeengekomen. In plaats daarvan hebben diverse ad-hoc<br />

bijeenkomsten, verschillende overleggen met plaatselijke belangen, netwerkbijeenkomsten en een brainstormsessie<br />

(crisismaatregelen) plaatsgevonden. Nagenoeg alle in het platform deelnemende partijen hebben elkaar zodoende meer<br />

dan eens ontmoet. Dit gebeurde echter meer thematisch dan voorheen.<br />

Ambitie 2.4. Meer mensen met hogere inkomens binden zich aan de gemeente <strong>Hardenberg</strong>. De<br />

gemeente werkt mee aan 100 woningen in het topsegment.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Dit blijkt een ambitie die lastig te realiseren is. Landelijk is de vraag in dit segment momenteel niet hoog en daar komt bij<br />

dat het aanbod van hoogwaardige werkgelegenheid niet groot is in <strong>Hardenberg</strong>. Het realiseren van woningen in het<br />

topsegment in de gemeente <strong>Hardenberg</strong> gaat echter de goede kant op. Het plan Parcours is in de realisatiefase en de<br />

eerste woningen zijn opgeleverd. Inmiddels zijn er 7 kavels verkocht. De plannen voor Gramsbergen en De Grote<br />

Scheere worden uitgewerkt. Daarnaast is de gemeente bezig met een bestemmingsplan voor de Pluimswijk in Balkbrug,<br />

waar woningen net onder het topsegment moeten worden gerealiseerd.<br />

Ambitie 2.5. Een deel van de nieuwe of gerenoveerde woningen kent een hoge architectonische dan<br />

wel gebruiksvriendelijke kwaliteit.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Aan deze ambitie wordt volop aandacht besteed bij renovatie en nieuwbouwprojecten. Overeenkomstig het bouwbesluit<br />

worden bij alle nieuwe woningen de normen op het gebied van gebruiksvriendelijke kwaliteit toegepast. Ook door middel<br />

van beeldkwaliteitplannen wordt aandacht besteed aan de architectonische en gebruiksvriendelijke kwaliteit.<br />

Bij renovatie spelen uitstraling, duurzaamheid en gebruiksvriendelijkheid een belangrijke rol. Voorbeelden van hoge<br />

architectonische kwaliteit en gebruiksvriendelijkheid zijn woongebouwen als Atalanta en Schoutenhof, maar ook de<br />

nieuwbouw seniorenwoningen aan de Goordijk en de Burgemeester Baron Van Voerst en Van Lyndenstraat in<br />

Gramsbergen.


15 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 2.6. Bij nieuwbouw of grootschalige renovatie wordt een wijk levensloopbestendig.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Bij renovatie en nieuwbouw proberen we voor verschillende doelgroepen te bouwen, waardoor de<br />

levensloopbestendigheid van een wijk of dorp wordt vergroot. Dit gebeurt onder meer door toevoeging van<br />

seniorencomplexen.<br />

Het project Oranjebuurt heeft door verschillende oorzaken meer voorbereidingstijd gevergd dan ingeschat en is daarom<br />

in <strong>2009</strong> nog niet van start gegaan. De voorbereidingen zijn wel in volle gang. Verder is het eerste blok (Meander) in het<br />

project Marsch Kruserbrink inmiddels gereed en bewoond. De overige blokken zijn in aanbouw.<br />

Ambitie 2.7. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> biedt een aantrekkelijke en groene woonomgeving.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

<strong>Hardenberg</strong> kenmerkt zich van oudsher door<br />

het vele groen. Om het groene karakter te<br />

behouden geeft de gemeente voortdurend<br />

aandacht aan deze ambitie, aangezien de<br />

laatste jaren de woonwijken steeds<br />

intensiever bebouwd worden. Bij plannen<br />

voor nieuwbouw en renovatie krijgt de<br />

inrichting van het operationele gebied veel<br />

aandacht. Ook binnen het plan ‘Ruimte voor<br />

de Vecht’ wordt er veel aandacht aan de<br />

ontwikkeling van een aantrekkelijke en<br />

groene woonomgeving besteed.<br />

In samenwerking met de Plaatselijke Belangen is het plan verfraaiing entrees van kernen opgestart. Het doel is om de<br />

uitstraling van de kernen te verbeteren. In <strong>2009</strong> zijn de verschillende belangenverenigingen gestart met het maken van<br />

plannen. Deze worden vervolgens getoetst aan vastgestelde richtlijnen en na goedkeuring komt er een budget<br />

beschikbaar. De Plaatselijke Belangen zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering.<br />

Kostenoverzicht programma wonen<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

Baten -38.859 -44.560 -23.863<br />

Lasten 44.319 44.703 24.241<br />

Saldo 5.460 143 378


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 16<br />

2.3 Programma Kwetsbare groepen<br />

Ambitie 3.1. Meer jongeren hebben een<br />

startkwalificatie, waaronder een HAVOdiploma.<br />

Onderliggend hierbij is de<br />

doelstelling dat het gemiddelde<br />

opleidingsniveau in de gemeente<br />

<strong>Hardenberg</strong> geleidelijk omhoog gaat.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Het gemiddelde opleidingsniveau gaat langzaam<br />

omhoog. Onder de (met name) jongere generaties<br />

trekt het opleidingsniveau langzaam bij. In <strong>2009</strong> heeft<br />

de gemeente <strong>Hardenberg</strong> de jongeren tot 27 jaar<br />

zonder startkwalificatie in beeld gebracht. Met deze<br />

jongeren wordt een leer/werktraject ingezet.<br />

Na de beëindiging op 1 juli <strong>2009</strong> van het project<br />

Leren en Werken in Noordoost Overijssel ‘Binden en<br />

Blijven 1’, is in juli <strong>2009</strong> een start gemaakt met het<br />

project ‘Binden en Blijven 2’. De doelgroep bestaat<br />

uit werkende jongeren zonder startkwalificatie,<br />

werkloze ouderen en met werkloosheid bedreigden.<br />

Het gaat hier opnieuw om de inzet van duale<br />

trajecten en EVC’s.<br />

Om achterstanden te voorkomen en te bestrijden is de brede school werkwijze <strong>2009</strong> in de gemeente uitgebreid. In dat<br />

kader heeft het college besloten combinatiefuncties in te zetten op het terrein van sport en cultuur. Brede school en<br />

combinatiefunctie gaan van start in verschillende kernen van de gemeente waaronder Dedemsvaart, Kloosterhaar en<br />

Bergentheim.<br />

Op het gebied van jongerenwerk is de gemeente in <strong>2009</strong> ingesprongen op de overlast die in Dedemsvaart werd ervaren.<br />

In 2010 wordt extra jongerenwerk ingezet in Dedemsvaart.<br />

In <strong>2009</strong> is uit een evaluatie van Windesheim in <strong>Hardenberg</strong> gebleken dat meer leerlingen uit <strong>Hardenberg</strong> doorstromen<br />

naar Windesheim. Ook is er op het vlak van innovatie in het MKB een aantal initiatieven genomen. Om het HBO-centrum<br />

volwaardig door te ontwikkelen is een plan opgesteld dat ertoe moet leiden dat dit HBO-centrum van Windesheim in<br />

2012 financieel op eigen benen staat.<br />

In <strong>2009</strong> heeft de raad € 200.000 ter beschikking gesteld voor de opstartkosten van een Regionaal Techniek Centrum in<br />

<strong>Hardenberg</strong>. Dit RTC heeft als belangrijke doelen: behoud leerlingen en toekomstige werknemers voor de regio,<br />

beperking van uitval kwetsbare leerlingen en doorgaande leerlijnen. De gemeente heeft met vier andere partijen een<br />

intentieverklaring ondertekend en een bestuurder namens de gemeente aangewezen. Een aantal opleidingen start in<br />

september 2010.


17 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 3.2. De arbeidsparticipatie gaat omhoog.<br />

Portefeuillehouders: Joost Liese en Jannes Janssen (inburgering)<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Eind 2008 was de arbeidsparticipatie het hoogst en de werkloosheid in <strong>Hardenberg</strong> laag. Dat beeld is in <strong>2009</strong> door de<br />

economische crisis echter anders geworden. In november <strong>2009</strong> stonden 2062 mensen bij het UWV werkbedrijf<br />

(werkplein <strong>Hardenberg</strong>) ingeschreven als werkzoekend. Een jaar daarvoor waren dat er 1499, wat een toename betekent<br />

van 38%. Ook het aantal mensen dat in de WWB zit is gestegen. Per 1 december <strong>2009</strong> waren dit 505 personen. Een jaar<br />

eerder waren dit er nog 414, wat betekent dat er een stijging heeft plaatsgevonden van 22%. Ook het aantal vacatures is<br />

afgenomen. Samen met werkgevers en het UWV werkbedrijf werken we aan een plan, waarbij we proberen werknemers<br />

die nu moeten worden ontslagen voor de branche te behouden. Via het mobiliteitscentrum worden mensen die door<br />

ontslag worden bedreigd, waar mogelijk, zo snel mogelijk aan een andere baan geholpen.<br />

In de afgelopen jaren is hard gewerkt om het bedrijf voor sociale werkvoorziening Larcom om te vormen van een<br />

productie naar een dienstverlenend bedrijf. In <strong>2009</strong> is met de opheffing van de gemeenschappelijke regeling ‘Het<br />

Vechtdal’ de hele toekomstvisie uitgevoerd. De aanpassingen hebben er toe bijgedragen dat Larcom weer een goed<br />

functionerend SW bedrijf is. Ondanks de economische crisis kan Larcom <strong>2009</strong> met een positief resultaat afsluiten.<br />

Iedereen die in <strong>Hardenberg</strong> voor inburgering in aanmerking komt is in <strong>2009</strong> een traject aangeboden. Het betreft ruim 400<br />

personen. Dit is een geweldig resultaat voor een wet die lastig uitvoerbaar is.<br />

Ambitie 3.3. Bevorderen van gezonde leefstijlen: meer inactieve mensen komen in beweging.<br />

Portefeuillehouders: Douwe Prinsse, Joost Liese en Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Henk Dunnewind (SC)<br />

Voor sport en bewegen is er in de maatschappij veel aandacht. Eind 2008 is het vierjarige breedtesportproject<br />

<strong>Hardenberg</strong> in Beweging beëindigd. Het jaar <strong>2009</strong> stond met name in het teken van het voortzetten van een aantal<br />

succesvolle projecten vanuit dit breedtesportproject. Zo is er in <strong>2009</strong> blijvend aandacht besteed aan het ondersteunen<br />

van sportverenigingen, de inzet van een duale vakleerkracht binnen de twee brede schoolpilots en een aantal projecten<br />

op het gebied van bewegen en gezondheid.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 18<br />

Daarnaast stond het jaar <strong>2009</strong> in het teken van de voorbereiding op de inzet van een tweetal nieuwe landelijke<br />

impulsregelingen, te weten:<br />

- impuls brede scholen, sport en cultuur (inzet van combinatiefuncties);<br />

- impuls NASB (inzet van succesvolle beweeginterventies).<br />

Met de inzet van deze twee impulsen wordt er een extra ondersteuning/kwaliteitsimpuls gegeven aan de brede<br />

schoolontwikkeling en het lokale gezondheidsbeleid (speerpunt inactiviteit en overgewicht).<br />

Voorbeelden van succesvolle beweeg-/gezondheidsprojecten die in het jaar <strong>2009</strong> zijn voortgezet of opgestart zijn Kies je<br />

Sport/Ken je Kunst, ‘IK Lekker fit!?’ en het GALM-project. GALM is een sportstimuleringsstrategie voor mensen in de<br />

leeftijd van 55 – 65 jaar. In <strong>2009</strong> werd het voor het vierde jaar in <strong>Hardenberg</strong> georganiseerd. GALM 1 is georganiseerd in<br />

het zuiden van de gemeente (Bergentheim, Sibculo, Kloosterhaar, Bruchterveld, Mariënberg), GALM 2 is georganiseerd<br />

in Dedemsvaart en Balkbrug, GALM 3 is georganiseerd in de kern <strong>Hardenberg</strong> en in <strong>2009</strong> is GALM 4 georganiseerd in<br />

de kernen Gramsbergen, De Krim, Lutten, Slagharen.<br />

Overzicht GALM<br />

GALM onderdeel GALM 1 GALM 2 GALM 3 GALM 4<br />

2006 2007 2008 <strong>2009</strong><br />

Aantal benaderde personen 1087 2100 2231 1900<br />

Aantal deelnemers Fittest 312 (29%) 330 (16%) 513 (23%) 323 (17%)<br />

Aantal deelnemers introductieprogramma (12 weken) 206 160 205 102<br />

Aantal deelnemers vervolgprogramma (30 weken) 130 65 85 50<br />

Aantal deelnemers ondergebracht bij andere organisatie 106 65 60 ?<br />

(De Stuw) (De Stuw) (4 groepen)<br />

Elk jaar ontvangen alle leerlingen uit de groepen 6, 7 en 8 van de deelnemende basisscholen een cursusboekje Kies je<br />

Sport/Ken je Kunst. In dit boekje bieden (sport)verenigingen/organisaties van uiteenlopende takken van sport/cultuur een<br />

korte cursus aan. Het aanbieden van dit programma is van meet af aan een groot succes geweest.<br />

In het schooljaar 2005-2006 is voor het eerst geëxperimenteerd met het gelijktijdig aanbieden van cultuurcursussen (Ken<br />

je Kunst). De uitkomst van dit experiment was bijzonder positief, onder ander door het toegenomen aantal deelnemende<br />

kinderen. Daarom is besloten hiermee door te gaan. Binnen het project hebben de scholen ook de mogelijkheid om zich<br />

op te geven voor een gastles Fairplay of een programma gericht op sport en gezondheidsvoorlichting.<br />

Overzicht Kies je Sport/Ken je Kunst<br />

Schooljaar 2005 – 2006 2006 – 2007 2007 – 2008 2008 – <strong>2009</strong><br />

Deelnemende scholen 46 46 47 46<br />

Sportverenigingen 39 42 46 56<br />

Cultuurorganisaties 4 5 13 19<br />

Totaal aantal leerlingen 2400 2400 2450 2500<br />

Deelnemers aan cursus 1200 1500 1600 1600<br />

Sport en gezondheid 15 scholen 27 scholen 14 scholen 17 scholen<br />

Gastles Fair Play 17 scholen 18 scholen 27 scholen 25 scholen


19 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

In het schooljaar <strong>2009</strong>-2010 wordt er binnen de gemeente <strong>Hardenberg</strong> met een nieuw project gestart, namelijk ‘IK Lekker<br />

fit!?’ Dit is een lesprogramma (theorie en praktijk) van acht weken, en draait om de volgende drie thema’s: voeding,<br />

bewegen en het maken van gezonde keuzes. Per thema is er een theorie- en praktijkles. Het lesprogramma Lekker fit!<br />

gaat uit van een preventieve aanpak van overgewicht en bewegingsarmoede. Niet te dik zijn wordt centraal gesteld,<br />

maar fitheid onder het motto ‘fit zijn is fijn’.<br />

Ambitie 3.4. Bevorderen van gezonde leefstijlen: minder<br />

problematisch middelengebruik en minder psychosociale<br />

problematiek.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Deze ambitie krijgt veel aandacht. Het alcoholmatigingsbeleid begint<br />

voorzichtig zijn vruchten af te werpen. Er is sprake van een trendbreuk in<br />

het alcoholgebruik van de jeugd: na jaren van stijging daalt het gebruik.<br />

Per 1 maart <strong>2009</strong> is de contactambtenaar alcoholmatiging van start gegaan.<br />

Er zijn veel activiteiten in gang gezet, waarbij voorlichting en preventie<br />

centraal staan en waar nodig ook handhavend wordt opgetreden. De<br />

activiteiten zijn gericht op de ouders en de doelgroep zelf. Er wordt door de<br />

gemeente met name ingezet op betrokkenheid en bewustwording. Positief<br />

is dat onderwijs en het maatschappelijk<br />

middenveld steeds meer<br />

verantwoordelijkheid nemen en aandacht<br />

geven aan het beperken van<br />

middelengebruik.<br />

Door de start van het centrum Jeugd en<br />

Gezin hopen we mogelijke problematiek<br />

bij kinderen eerder op te merken en<br />

ouders te ondersteunen, waardoor latere<br />

zwaardere problematiek kan worden<br />

voorkomen.<br />

Ambitie 3.5. Bevorderen van gezonde leefstijlen: geweld gericht op kinderen en vrouwen<br />

zal vaker stoppen.<br />

Portefeuillehouder: Joost Liese<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Sinds 1 januari <strong>2009</strong> is de wet Tijdelijk Huisverbod van kracht. Deze wet voorziet in ondersteuning van de dader en het<br />

slachtoffer. De gemeente heeft hiermee een instrument in handen, wat het kan inzetten en gebruiken om geweld gericht<br />

op kinderen en vrouwen tegen te gaan. In <strong>2009</strong> is het huisverbod in totaal vijf keer opgelegd. Dat is relatief weinig<br />

vergeleken bij landelijke gemiddelden.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 20<br />

Huiselijk geweld<br />

Aantal maal aangifte met kenmerk huiselijk geweld<br />

2004 37<br />

2005 61<br />

2006 47<br />

2007 49<br />

Bron: Politie IJsselland<br />

Ambitie 3.6. Uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning: mensen kunnen zo lang mogelijk<br />

zelfstandig wonen.<br />

Portefeuillehouder: Joost Liese<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Er is een positief beeld over de WMO in <strong>Hardenberg</strong>. Het verstrekken van voorzieningen, onder andere om mensen<br />

langer zelfstandig te laten wonen, verloopt goed. De gemeente heeft afspraken gemaakt met woningbouwcorporaties om<br />

ouderen, voornamelijk in de kleine kernen, zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen.<br />

Het klanttevredenheidsonderzoek over 2008 in het kader van de WMO wijst uit dat klanten tevreden zijn. De gemeente<br />

<strong>Hardenberg</strong> scoort gemiddeld 7,4 op de vier onderzochte onderdelen, te weten de aanvraagprocedure, hulp bij het<br />

huishouden, voorzieningen en collectief vervoer. Dit is 0,1 punt hoger dan de score van de referentiegemeenten. We zijn<br />

echter 0,1 punt gedaald ten opzichte van vorig jaar, toen scoorden we gemiddeld 7,5.


21 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 3.7. Uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning: mantelzorgers kunnen zorg<br />

verlenen zonder dat dit schade toebrengt aan zichzelf, betaald werk of hun maatschappelijk<br />

participatiek, mantelzorgers blijven zelfredzaam.<br />

Portefeuillehouder: Joost Liese<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

De gemeente heeft een flink aantal instrumenten beschikbaar voor ondersteuning van de mantelzorgers. Zo wordt er<br />

bijvoorbeeld ondersteuning geboden door Carinova. De medewerkers van Wmo-INgang hebben vorig jaar een korte<br />

cursus van Carinova gehad over signalering en de mogelijkheden van mantelzorgondersteuning. Verder is vorig jaar het<br />

scholenproject met succes afgesloten.<br />

De Alzheimercafé’s in <strong>Hardenberg</strong> en Dedemsvaart worden goed bezocht.<br />

Het enige onderdeel wat tot nu toe nog geen resultaat heeft opgeleverd is het project “Mantelzorger tijd voor jezelf”. De<br />

huisartsen fungeren als intermediair, maar hebben tot op heden nog geen enkele mantelzorger aangemeld. Binnenkort<br />

wordt samen met de Adviesraad WMO bekeken welke andere intermediairs bij dit project ingeschakeld kunnen worden.<br />

Ambitie 3.8. Uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning: het aantal vrijwilligers en de uren<br />

vrijwilligerswerk blijven gelijk.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Paul Overmars (WWE)<br />

Over het algemeen gaat het goed met deze ambitie. Er vindt veel vrijwilligerswerk<br />

plaats. Alleen voor structurele functies is het geregeld lastig om mensen te vinden.<br />

Jaarlijks wordt de Make a difference day georganiseerd. Er worden dan enkele<br />

kleinere projecten uitgevoerd die door vrijwilligersorganisaties worden<br />

aangedragen.<br />

Ook vindt de waardering van vrijwilligers plaats. Maandelijks wordt de ‘vrijwilliger<br />

van de maand’ aangewezen die een bos bloemen aangereikt krijgt en waarvan een<br />

publicatie plaatsvindt in ‘Kijk op <strong>Hardenberg</strong>’. Daarnaast wordt er jaarlijks een feestelijke bijeenkomst georganiseerd,<br />

waarbij aan een bepaalde groep waardering wordt geuit door het gemeentebestuur voor het vele goede werk.<br />

Verder gaat er in 2010 een nieuw project van start, namelijk de ‘vliegende brigade’. De ‘vliegende brigade’ moet hulp<br />

gaan bieden aan besturen die in de problemen zijn gekomen. De werving en de scholing hiervoor heeft plaatsgevonden<br />

in <strong>2009</strong>.<br />

Kostenoverzicht programma kwetsbare groepen<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

P03 Baten -25.575 -25.339 -26.235<br />

Lasten 44.594 44.191 43.058<br />

Saldo 19.019 18.852 16.823


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 22<br />

2.4 Programma Veiligheid en Openbare Ruimte<br />

Ambitie 4.1. De fysieke openbare ruimte en de voorzieningen die zich daarin bevinden zijn schoon,<br />

heel en veilig.<br />

Portefeuillehouders: Jannes Janssen,<br />

Bert Meulman en Joost Liese<br />

Afdelingshoofden: Dirk van Lenthe (IG) en<br />

Wim Idema (BOR)<br />

De gemeente geeft veel aandacht aan deze<br />

ambitie. Op het gebied van schoon is er in<br />

<strong>2009</strong> een grote zwerfvuilinzamelingsactie<br />

geweest in samenwerking met de ROVA. Dit<br />

wordt in 2010 opnieuw opgepakt. De<br />

effectiviteit van de zwerfvuilinzameling en<br />

hondenpoepbestrijding binnen de gemeente<br />

zijn geëvalueerd en verbeterpunten worden in<br />

2010 voortgezet.<br />

Helaas is er nog steeds veel schade door diefstal en vandalisme. De gemeente heeft het afgelopen jaar veel gedaan aan<br />

het herstellen van schades en is actief bezig om dit probleem op te lossen. Een werkgroep met vertegenwoordigers van<br />

politie en diverse gemeentelijke afdelingen heeft medio <strong>2009</strong> een aantal aanbevelingen gedaan tot verdere verbetering<br />

tot preventie van schade. Hierop zijn maatregelen ingevoerd. De gemeente werkt op het gebied van schade door<br />

vandalisme nauw samen met de politie om deze te voorkomen.<br />

Het groot onderhoud wegen programma is volgens planning uitgevoerd in <strong>2009</strong>, met uitzondering van de Venneweg die<br />

in 2010 wordt meegenomen. Daarnaast zijn alle kunstwerken in kaart gebracht en zijn de uitgangspunten voor het<br />

openbare verlichtingsplan opgesteld en ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Verder zijn er in <strong>2009</strong><br />

vervangingsinvesteringen uitgevoerd aan de damwand passantenhaven Gramsbergen en de brugleuningen in De Krim.<br />

Op 1 januari <strong>2009</strong> is er een nieuwe gemeentelijke organisatie Toezichthouders Veiligheid <strong>Hardenberg</strong> gekomen. Zij<br />

werken nauw samen met de politie. De speerpunten van de veiligheidsnota hebben de nodige aandacht gekregen, zoals<br />

de aanpak van problematisch middelengebruik (onder andere door de ontwikkeling van het Keurmerk Veilig Uitgaan) en<br />

jongeren en overlast. Om goed voorbereid te zijn op rampen zijn meerdere medewerkers opgeleid in het kader van<br />

rampenbestrijding en rampenoefeningen en is er een gemeentelijke bestuurlijke rampenoefening gehouden.<br />

Ambitie 4.2. Het toezicht in de openbare ruimte komt in goede afstemming tussen gemeente, politie en<br />

Stadswachtenorganisatie tot stand.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Afdelingshoofd/Directeur: Jos Nijenhuis (BM) en Arie van der Wilt (DS)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. De afstemming over het toezicht in de openbare ruimte vindt maandelijks plaats tussen<br />

de politie, de ambtenaar Openbare Orde en Veiligheid en ambtenaren van de afdeling Bouwen en Milieu. Het toezicht in<br />

de gemeente <strong>Hardenberg</strong> is in <strong>2009</strong> veranderd. Op 1 januari <strong>2009</strong> is de bestaande Stadswachtenorganisatie vervangen<br />

door de organisatie Toezichthouders Veiligheid <strong>Hardenberg</strong> (TVH). Het TVH werkt met een kernteam (Boa’s met


23 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

verbaliserende bevoegdheden) en een werkervaringsteam (voornamelijk signalerende bevoegdheden). Met de overgang<br />

van de Stadswachtenorganisatie naar de TVH hebben de leden van het kernteam en het werkervaringsteam nieuwe<br />

uniformen gekregen.<br />

Ook het convenant Keurmerk Veilig Uitgaan (KVU) dat in 2008 werd afgesloten tussen de gemeente <strong>Hardenberg</strong>, het<br />

team <strong>Hardenberg</strong> van de politie IJsselland en de lokale Koninklijke Horeca Nederland is in <strong>2009</strong> een goede zet gebleken.<br />

Het KVU is afgesloten om horeca en uitgaansgeweld aan te pakken. Er wordt door eerdergenoemde partijen gewerkt<br />

aan de invoering van concrete maatregelen, waaronder de in <strong>2009</strong> ingevoerde huisregels. Andere maatregelen zoals het<br />

hanteren van een gele en rode kaartensysteem voor notoire raddraaiers en geweld- en overlastplegers en een sluitend<br />

systeem van handhaving worden in 2010 gerealiseerd.<br />

Aan deze ambitie wordt verder gewerkt door de organisatie Toezichthouders Veiligheid gemeente <strong>Hardenberg</strong>, de<br />

Stichting Werk en Scholing en het team <strong>Hardenberg</strong> van de politie IJsselland. Aangezien verscheidene organisaties zich<br />

bezighouden met het realiseren van deze ambitie, heeft de gemeente er in <strong>2009</strong> aan gewerkt om het toezicht in de<br />

gemeente <strong>Hardenberg</strong> één gezicht te geven. Dit moet in 2010 verder uitgekristalliseerd worden.<br />

Ambitie 4.3. De gemeente geeft prioriteit aan structuurgroen en legt de verantwoordelijkheid voor het<br />

groene aanzien van de directe woonomgeving bij de bewoners. Daarom kunnen inwoners 5% van de<br />

groenvoorzieningen in de woonwijken van de gemeente overnemen.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Dirk van Lenthe (IG)<br />

In <strong>2009</strong> is de gemeente voornamelijk bezig geweest met de herinrichting van het park Kruserbrink. In 2008 is hiervoor<br />

een plan opgesteld. Het realiseren van een skate- annex meersportenplein, een assortimentstuin, het aanpakken van de<br />

onderhoudsachterstanden en een substantiële uitbreiding van de mogelijkheden tot waterberging staan daarbij centraal.<br />

In <strong>2009</strong> is de uitvoering gestart met het baggeren van de vijver en het aanbrengen van de voorbelasting voor de aanleg<br />

van de skatekom in 2010.<br />

Regelmatig vindt verkoop van openbaar groen plaats. In <strong>2009</strong> is er echter een forse daling waarneembaar in de<br />

opbrengsten van de verkoop. De oorzaak van deze daling is grotendeels te wijten aan de economische crisis.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 24<br />

Verkoop openbaar groen<br />

Aantal transacties Totale opbrengst<br />

2004 20 59.000<br />

2005 15 38.000<br />

2006 22 72.000<br />

2007 21 55.000<br />

2008 24 78.000<br />

<strong>2009</strong> 16 25.000<br />

Bron: <strong>Gemeente</strong> <strong>Hardenberg</strong><br />

Ambitie 4.4. De verkeersveiligheid verbetert, waarbij het aantal slachtoffers met lichamelijk letsel op<br />

gemeentelijke wegen de komende vijf jaar daalt.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Dirk van Lenthe (IG)<br />

Tot op heden is het nog niet gelukt om deze ambitie te realiseren. De gemeente werkt er echter hard aan om de<br />

verkeersveiligheid te verbeteren. Jaarlijks wordt er een actieplan verkeersveiligheid opgesteld. Er worden diverse<br />

activiteiten georganiseerd om het bewust worden van de verkeersveiligheid te vergroten. Hierbij wordt voornamelijk<br />

ingezet op het primair (onder andere de verkeersmarkt) en voortgezet onderwijs (onder andere de VEVO waar alle<br />

scholen binnen de gemeente aan meedoen) en is er een Blijf Mobiel Beurs voor senioren gehouden.<br />

Aantal gewonden in het verkeer<br />

70<br />

65 68<br />

60<br />

50<br />

40<br />

30<br />

20<br />

10<br />

47<br />

39<br />

0<br />

2005 2006 2007 2008<br />

Bron: Politie IJsselland<br />

Om de verkeersveiligheid te verbeteren is er het afgelopen jaar ingezet op veilige fietsroutes. In <strong>2009</strong> zijn de veilige<br />

fietsvoorziening Nieuweweg-Kloosterdijk te Mariënberg en het fietspad langs de Grote Beltenweg geopend. Verder is er<br />

een oversteekplaats aangelegd bij De Zwieseborg. Hierdoor is de verkeersveiligheid ter plaatse zeer bevorderd.


25 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 4.5. Betrokken organisaties signaleren vroegtijdig<br />

overlastsituaties in buurten en wijken, zodat we oplopende<br />

problemen kunnen voorkomen. Het gevoel van burgers<br />

ten aanzien van veiligheid in een wijk blijft op het huidige<br />

niveau.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Directeur: Arie van der Wilt (DS)<br />

Binnen de gemeente wordt hard gewerkt om te zorgen voor veiligheid binnen de gemeentegrenzen. Extra inzet van de<br />

politie was in <strong>2009</strong> regelmatig aan de orde en heeft zijn vruchten afgeworpen. Burgers voelen zich over het algemeen<br />

veilig in de gemeente <strong>Hardenberg</strong>. Cijfers bevestigen dit gevoel. Met een gemiddelde van 29 overlastincidenten per 1000<br />

inwoners in 2008 scoort <strong>Hardenberg</strong> gemiddeld in vergelijking met zes soortgelijke gemeenten. Het aantal<br />

overlastincidenten bleef in 2008 nagenoeg gelijk ten opzichte van 2007 (2015 tegen 2014).<br />

Het Netwerk ‘voorkomen en bestrijden buurtoverlast’ heeft in <strong>2009</strong> in totaal 26 overlastsituaties opgelost (ter vergelijking:<br />

in 2007 waren dat er 30 en in 2006 waren het er 17). Daarnaast heeft het meerdere overlastzaken in behandeling. Ook<br />

werd in voorkomende gevallen mediation toegepast.<br />

Ambitie 4.6. Instellingen en inwoners ondervinden 5%<br />

minder administratieve lastendruk van de gemeentelijke<br />

regelgeving en de regelgeving die de gemeente uitvoert.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Afdelingshoofden: Jos Nijenhuis (BM)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. De gemeente is echter sterk<br />

afhankelijk van hogere overheden om de regelgeving te verminderen.<br />

Digitale dienstverlening speelt op dit gebied een belangrijke rol. In<br />

samenwerking met de landelijke organisatie Dimpact worden<br />

formulieren gedigitaliseerd. Daarnaast heeft de gemeente zich in<br />

<strong>2009</strong> aangesloten bij de landelijke voorziening OLO (overheidsloket<br />

omgevingsvergunningen).<br />

Naar verwachting wordt op 1 juli 2010 landelijk de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (WABO) ingevoerd.<br />

Uitvloeisel hiervan is de omgevingsvergunning die voorziet in een samenvoeging van 25 vergunningen, waaronder de<br />

bouwvergunning, milieuvergunning en de kapvergunning. In <strong>2009</strong> is de gemeente WABO-proof gemaakt qua<br />

vergunningverlening.<br />

Ambitie 4.7. Er vinden minder overtredingen van regelgeving plaats door actieve communicatie en<br />

gerichte controles.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Jos Nijenhuis (BM)<br />

Het gaat de goede kant op met deze ambitie. Als gevolg van gerichte controles kunnen overtredingen bij bouwtoezicht<br />

en ook milieuovertredingen goed gecorrigeerd worden. Doordat er meer bouwinspecteurs ingezet worden kunnen<br />

afwijkingen tijdens het bouwproces worden bijgestuurd, in plaats van dat ze achteraf gecorrigeerd moeten worden.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 26<br />

Ambitie 4.8. Het huidige kwaliteitsniveau op het gebied van milieu blijft gelijk. Bevolking en<br />

planontwikkelaars kennen door preventie een grotere verantwoordelijkheid voor de fysieke veiligheid.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Jos Nijenhuis (BM)<br />

Dit onderwerp krijgt veel aandacht van de gemeente. Door de groei van woningen, bedrijven en het verkeer is het echter<br />

moeilijk milieuwinst te boeken. De milieuwinst binnen de gemeente wordt voornamelijk geboekt door het energie- en<br />

klimaatbeleid. De stimuleringsmaatregel Bewust Duurzaam Thuis en de duurzaamheidslening lopen goed. Daarnaast is<br />

er in <strong>2009</strong> een medewerker duurzaamheid aangesteld.<br />

De uitvoering van het SLOK-programma (Stimulering Lokaal Klimaatbeleid) loopt en in <strong>2009</strong> heeft de provincie de<br />

gemeente subsidie toegekend. Bij de uitvoering van het SLOK-programma wordt gebruik gemaakt van de Kadernota<br />

Duurzaam <strong>Hardenberg</strong>. De Kadernota Duurzaam <strong>Hardenberg</strong> kent vier pijlers.<br />

- Wat kunnen we zelf realiseren in de eigen gemeentelijk bestaande en nieuwe accommodaties (bijvoorbeeld het<br />

nieuwe gemeentehuis, de gemeentewerf, het zwembad, openbare verlichting)? In <strong>2009</strong> heeft duurzaamheid de<br />

aannemerskeuze voor de bouw van het gemeentehuis beïnvloed.<br />

- Hoe kunnen we het maatschappelijk middenveld beïnvloeden tot duurzamer bouwen dan wettelijk is<br />

voorgeschreven? In <strong>2009</strong> heeft dit in overleg met woningcorporaties geleid tot een wijkgerichte aanpak.<br />

- De bestaande woningvoorraad aanpassen. Dit gebeurt door middel van de campagne ‘Bewust Duurzaam Thuis’.<br />

- Aansluiting zoeken bij de millenniumdoelstellingen. De eerste afdracht aan de Dutch Millennium Foundation is eind<br />

<strong>2009</strong> gedaan.<br />

Kostenoverzicht programma veiligheid en openbare ruimte<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

P04 Baten -2.941 -2.586 -2.411<br />

Lasten 22.143 21.335 18.478<br />

Saldo 19.202 18.749 16.067


27 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

2.5 Programma Economie<br />

Ambitie 5.1. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> scoort in de beleving van ondernemers hoger in het<br />

ondernemersklimaat. Ondernemers waarderen de dienstverlening van de gemeente hoger, zoals via<br />

de relatiemanagers. De samenwerking tussen gemeente en ondernemers is verbeterd.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. Om de waardering van de ondernemers te behouden heeft het relatiebeheer de<br />

voortdurende aandacht van de gemeente. Er worden door de medewerkers van de gemeente jaarlijks tientallen<br />

gesprekken gevoerd met afzonderlijke bedrijven en met intermediaire organisaties. In verband met de kredietcrisis heeft<br />

er een aantal ontbijtbijeenkomsten met ondernemers plaatsgevonden. Daarnaast heeft de gemeente zich in <strong>2009</strong><br />

wederom gepresenteerd op verschillende evenementen, waaronder de business vakdagen en de startersdag van de<br />

Kamer van Koophandel.<br />

Tot een intensivering van de bedrijfsbezoeken is in <strong>2009</strong> niet overgegaan. Wel is een interne notitie accountmanagement<br />

opgesteld op basis waarvan in 2010 en volgende jaren de contacten met de verschillende doelgroepen worden<br />

onderhouden.<br />

Ambitie 5.2. De gemeente heeft voldoende voorraad<br />

bedrijventerrein om de vraag op te vangen.<br />

De duurzaamheid en het particulier beheer van<br />

bedrijventerreinen nemen toe.<br />

Portefeuillehouders: Douwe Prinsse, Bert Meulman en Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens<br />

Momenteel zijn Broeklanden de Kop, Mercator, Dalco Menzo, de Steenmaat, de Moeshoek en enkele kavels van de<br />

Boschkamp in de verkoop genomen. Het gaat dus goed met deze ambitie. Daarnaast lopen voortdurend projecten om


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 28<br />

bestaande terreinen te herstructureren en nieuwe terreinen te ontwikkelen. In <strong>2009</strong> is een bedrijventerreinenvisie<br />

opgesteld op basis van het nieuwe beleid, zoals opgenomen in de omgevingsvisie Overijssel en het landelijke beleid.<br />

Momenteel wordt gewerkt aan de verwerking van het gevoerde overleg, de inspraakgegevens en de reactie van de<br />

oriënterende Raad. Begin 2010 zal de eindversie van het plan ter vaststelling worden aangeboden. Deze visie voorziet<br />

erin dat er ongeveer 100 hectare bedrijventerrein nodig is tot 2020. De voorbereiding is in volle gang om de strategische<br />

voorraad gereed te maken. In de visie is ook het aspect duurzaamheid opgenomen. Dit is een belangrijk thema voor de<br />

gemeente <strong>Hardenberg</strong>. Met het bedrijventerrein de Heemserpoort hebben we de ambitie om het meest duurzame<br />

bedrijvenpark van Nederland te worden.<br />

Ambitie 5.3. De bereikbaarheid van de kernen <strong>Hardenberg</strong> en Dedemsvaart is vergroot. Binnen 30<br />

minuten kun je met de auto vanaf de stad <strong>Hardenberg</strong> op de omliggende snelwegen/A-wegen komen.<br />

De treinverbinding Twente-Drenthe rijdt twee keer per uur met een goede aansluiting. De digitale<br />

bereikbaarheid is verbeterd met breedbandverbindingen.<br />

Portefeuillehouders: Jannes Janssen (verkeer) en Bert Meulman (economische zaken)<br />

Afdelingshoofd: Dirk van Lenthe (IG)<br />

De bereikbaarheid is nog niet verbeterd, maar er zijn verschillende ontwikkelingen gaande om de bereikbaarheid van de<br />

grote kernen te vergroten. De provinciale plannen voor de N340 en de N34 zijn in voorbereiding, maar nog niet in<br />

uitvoering. In <strong>2009</strong> is besloten om de N34 op te waarderen tot een 100 km/u stroomweg. Ook heeft er het afgelopen jaar<br />

besluitvorming plaatsgevonden over het tracé van de N340.<br />

Verder is er in <strong>2009</strong> gewerkt aan de N36: omleiding Witte Paal-Ommen. De rotondes bij Witte Paal en de aansluiting N48<br />

(Ommerkanaal) zijn inmiddels in gebruik genomen. Naar verwachting is de omleiding in de zomer van 2010 gereed.<br />

De bereikbaarheid per spoor is nog niet verbeterd, maar de plannen zijn in voorbereiding. In <strong>2009</strong> heeft er een ambtelijk<br />

overleg plaats gevonden over de Vechtdallijnen. Aanbesteding van de lijn Zwolle-Emmen staat gepland voor het voorjaar<br />

van 2010. <strong>Hardenberg</strong> heeft hard gelobbyd om de lijn Almelo-Mariënberg met voorrang doorgetrokken te krijgen.<br />

Met de digitale bereikbaarheid gaat het goed. Deze is in <strong>2009</strong> verbeterd en er wordt hard gewerkt aan verdere<br />

verbetering.<br />

Ambitie 5.4. De stad <strong>Hardenberg</strong> is een levendige ontmoetingsplek om uit te gaan, te werken, te<br />

winkelen, te recreëren en te wonen.<br />

Portefeuillehouders: Douwe Prinsse en Jannes Janssen<br />

Directeur: Arie van der Wilt (DS)


29 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Vanuit het Masterplan Centrum <strong>Hardenberg</strong> is in <strong>2009</strong> gewerkt aan deze ambitie. De levendigheid in de stad neemt toe<br />

door de realisatie van woningen en voorzieningen. De aanleg van de centrumroute loopt volgens planning. In <strong>2009</strong> is de<br />

rotonde bij de Europaweg en de verbinding naar de Gedempte Haven aangelegd. Eveneens zijn de<br />

evenementenvoorziening op de Markt, de Anna Charlottehof, de tijdelijke parkeerplaatsen bij het station en de<br />

parkeerloge bij de Gedempte Haven aangelegd. Daarnaast is het plan voor de wandelpromenade in <strong>2009</strong> goedgekeurd<br />

door de Raad. Door de economische crisis loopt de woningbouw echter vertraging op. De verkoop stagneert en er is een<br />

terugval waar te nemen in het aantal opgeleverde woningen, met name in de Marslanden.<br />

Ambitie 5.5. Behoud en uitbreiding van de werkgelegenheid komt voornamelijk via bestaande<br />

bedrijvigheid tot stand. Het percentage starters neemt toe.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. Het percentage starters binnen de gemeente <strong>Hardenberg</strong> ligt relatief hoog en is de<br />

laatste jaren stabiel gebleven (rond de 250 starters per jaar). Ook in <strong>2009</strong> was dit het geval. Dit kan gerelateerd worden<br />

aan een goede ondernemersgeest en een goed ondernemersklimaat binnen de gemeente.<br />

In het LOC <strong>Hardenberg</strong> is het Ondernemerstartpunt gevestigd. Het Ondernemerstartpunt helpt startende ondernemers<br />

bij het opzetten van een eigen bedrijf. Daarnaast organiseert het Ondernemersstartpunt bijeenkomsten waar succesvolle<br />

ondernemers hun kennis en kunde delen tijdens bijvoorbeeld een netwerkbijeenkomst of een coachingsessie. In <strong>2009</strong> is<br />

er onder meer een marketingbijeenkomst geweest en is er een Lady’s Fair georganiseerd. Daarnaast is de ‘week van de<br />

startende ondernemer’ georganiseerd, waarbij elke dag een ander thema werd belicht. Bij de op handen zijnde evaluatie<br />

van het Ondernemerstartpunt komt aan de orde of er nog extra maatregelen nodig zijn om het startersklimaat verder te<br />

verbeteren.<br />

Ambitie 5.6. De voorwaarden voor vestiging van nieuwe of uitbreiding van bestaande bedrijven in de<br />

zorgsector zijn beter. De werkgelegenheid neemt in de periode 2005-2010 in de zorgsector sterker toe<br />

dan in andere sectoren.<br />

Portefeuillehouders: Joost Liese en Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd/Directeur: Geertje Karstens (RE) en Arie van der Wilt (DS)<br />

In <strong>2009</strong> is er hard gewerkt aan de voorbereiding voor het gezondheidspark. In het gezondheidspark komt 10.000 tot<br />

15.000 vierkante meter aan zorgfuncties. In december <strong>2009</strong> is het contract met de ontwikkelaar ZorgID <strong>Hardenberg</strong><br />

getekend. Constructief overleg met het ziekenhuis vindt, zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau, regelmatig plaats.<br />

Naar verwachting zal de werkgelegenheid in de zorgsector met de ontwikkeling van het gezondheidspark stijgen. Dit is<br />

de afgelopen jaren echter nog niet gebeurd.<br />

Verder zijn er de nodige initiatieven voor kleinschalige zorg gerealiseerd, zoals zorgboerderijen en kleinschalige<br />

woonvoorzieningen.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 30<br />

Ambitie 5.7. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> hoort tot de top van toeristische gemeenten in Overijssel. Het<br />

aanbod aan overnachtingsmogelijkheden, voorzieningen, arrangementen en evenementen is<br />

toegenomen en verbeterd, met name gericht op seizoensverbreding en de bovenkant van de markt.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Er wordt hard gewerkt aan deze ambitie en er is een positieve ontwikkeling waar te nemen. <strong>Hardenberg</strong> behoort echter<br />

nog steeds niet tot de top van toeristische gemeenten in Overijssel. In <strong>2009</strong> is de ‘Beleef <strong>Hardenberg</strong> gids’ uitgebracht en<br />

in een oplage van 25.000 exemplaren verspreid. Promotie van de gemeente <strong>Hardenberg</strong> heeft onder meer<br />

plaatsgevonden op een drietal beurzen. Daarnaast is er in <strong>2009</strong> een aantal deelprojecten tot uitvoering gebracht binnen<br />

het project Vechtdal Marketing, welke de gemeente ondersteunt. Dit zijn onder andere: welkomstborden langs de<br />

invalswegen van het Vechtdal, een verbeterde website, er rijdt een ‘Vechtdalvrachtwagen’ rond en er is een Vechtdalhyve<br />

opgezet.<br />

De gemeente zet sterk in op kwaliteitsverhoging van de recreatieve sector. Jaarlijks vinden vele gesprekken plaats met<br />

ondernemers en intermediaire partners en in november heeft er een ondernemersbijeenkomst plaatsgevonden met als<br />

doel verbindingen te leggen tussen de ondernemers.<br />

Kwaliteitsverhoging heeft plaatsgevonden door de realisatie van routestructuren zoals het fietsknooppuntensysteem en<br />

de aanleg van het wandelnetwerk. Het aantal arrangementen is het afgelopen jaar toegenomen, maar het aantal<br />

overnachtingsmogelijkheden niet. Er zijn diverse gesprekken gevoerd met partijen welke ontwikkelingen en kansen zien<br />

binnen de gemeente <strong>Hardenberg</strong>. Er lopen meerdere initiatieven voor nieuwe Bed & Breakfast accommodaties,<br />

boederijkamers en hotelontwikkelingen. Daarnaast zijn er meerdere initiatieven voor de uitbreiding van bestaande<br />

verblijfsaccommodaties.<br />

Kostenoverzicht programma economie<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

Baten -1.170 -2.054 -1.055<br />

Lasten 2.912 2.894 2.844<br />

Saldo 1.742 840 1.789


31 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

2.6 Programma Groene Ruimte<br />

Ambitie 6.1. In onze natuurgebieden (voorbeelden zijn het Reestdal, het Colenbrandersbos en het<br />

Vechtdal) blijft de biodiversiteit behouden en wordt zo mogelijk verbeterd.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Jos Nijenhuis (BM) en Geertje Karstens (RE)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. Het project Groene Diensten is inmiddels ten dele belegd. In het Vechtgebied zijn met<br />

11 eigenaren contracten gesloten voor herstel en langjarig beheer van landschapselementen in het Vechtgebied. Een<br />

goot deel van de herstelwerkzaamheden is uitgevoerd. Daarnaast zijn voor meerdere eigenaren contracten in<br />

voorbereiding. Er is hierbij aansluiting gezocht bij recreatieve toeristische routes.<br />

Met betrekking tot de robuuste verbindingszone heeft de gemeente <strong>Hardenberg</strong> het initiatief genomen om in<br />

samenwerking met de provincie Overijssel en het waterschap Velt en Vecht te komen tot een begrenzingsvoorstel van de<br />

Robuuste Verbindingszone Ommen-Losser in <strong>Hardenberg</strong>. De redenen hiervoor zijn gelegen in het feit dat een concrete<br />

begrenzing op korte termijn de meeste duidelijkheid biedt aan de bewoners en voor de ontwikkelingsperspectieven van<br />

de agrarische bedrijven. Uit de mogelijke tracés is uiteindelijk een voorkeursvariant op hoofdlijnen naar voren gekomen.<br />

De voorkeursvariant voor de begrenzing is in nauw overleg tussen gemeente, provincie en waterschap gekozen op<br />

basis van de criteria ecologie, waterberging, draagvlak en kosten. Nu moet de provincie Overijssel de begrenzing nog<br />

formeel vaststellen.<br />

Tot slot is de eerste fase van het project Erven in het Reestdal uitgevoerd. In totaal is de landschappelijke kwaliteit van<br />

37 erven verbeterd en zijn voor 6 gebouwen kleinschalige aanpassingen verricht.<br />

Ambitie 6.2. Meer wandelaars en fietsers doorkruisen de groene ruimte.<br />

Portefeuillehouders: Jannes Janssen (natuur en landschap, plattelandsontwikkeling), Bert Meulman (recreatie) en Joost<br />

Liese (Vechtpark)<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 32<br />

Om deze ambitie te realiseren is het een belangrijke voorwaarde om een compleet wandel- en fietsnetwerk in de<br />

gemeente aan te leggen. In <strong>2009</strong> zijn er flinke stappen vooruit gezet om dit te realiseren.<br />

In <strong>2009</strong> is er gewerkt aan het vermarkten van het fietsknooppuntensysteem. In de ‘Beleef <strong>Hardenberg</strong> gids’ is bij de<br />

diverse bezienswaardigheden het nummer van het dichtstbijzijnde knooppunt van het fietsnetwerk genoemd. Daarnaast<br />

is het fietsknooppuntensysteem gepromoot tijdens diverse beurzen. Het fietspad langs de Grote Beltenweg is aangelegd<br />

en er is een start gemaakt met de voorbereidingen van het fietspad Vechtdijk tussen <strong>Hardenberg</strong> en Gramsbergen langs<br />

de Vecht, met een oversteek bij de Loozensche Linie.<br />

In de tweede helft van <strong>2009</strong> zijn de voorbereidingen gestart voor het wandeljaar 2010. De gemeente heeft de ambitie om<br />

wandelgemeente van het jaar 2010 te worden. Het wandelnetwerk is volop in voorbereiding geweest. De meeste<br />

gesprekken met grondeigenaren in de gemeente zijn gevoerd en de bestaande routes, ontbrekende schakels en nieuw<br />

aan te leggen paden zijn in kaart gebracht. In december heeft de onthulling van het eerste paaltje plaatsgevonden voor<br />

het wandelnetwerk. Voor de zomer zal 550 kilometer aan wandelnetwerk worden opgeleverd.<br />

Ambitie 6.3. Op de Vecht varen meer bootjes.<br />

Portefeuillehouders: Jannes Janssen (natuur en landschap, plattelandsontwikkeling), Bert Meulman (recreatie) en Joost<br />

Liese (Vechtpark)<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Er is vooruitgang geboekt op deze ambitie. Binnen het kader van het provinciale programma ‘Ruimte voor de Vecht’ is de<br />

beleving van de Vecht vanaf het water één van de onderwerpen die centraal staan. In <strong>2009</strong> is de haven in het Vechtpark<br />

gerealiseerd. Deze is uitgebaggerd, en er zijn aanlegsteigers aangelegd. Van hieruit worden bootjes, kano’s en dergelijke<br />

verhuurd. Daarnaast is het sinds afgelopen zomer mogelijk om vanaf de Loozensche Linie met een rondvaartboot naar<br />

de haven <strong>Hardenberg</strong> te varen. Een ondernemer heeft hierin het initiatief genomen. De aanlegvoorzieningen zijn door<br />

zowel de gemeente als het waterschap gerealiseerd.


33 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 6.4. We wijzen vier gebieden aan als landbouwontwikkelingsgebied, namelijk<br />

Westerhuizingerveld, het gebied tussen N377 en N34, SlagharenOost/De Krim, Bergentheim-zuid.<br />

Deze gebieden zijn het meest geschikt voor landbouw. In de visienota buitengebied benoemen we de<br />

gewenste kwaliteiten in gebieden en vertalen dit naar het bestemmingsplan buitengebied. Bij<br />

ruimtelijke afwegingen en ontwikkelingen houden we rekening met het behoud van de stilte, het<br />

donker en de ruimte.<br />

Portefeuillehouders: Douwe Prinsse (ruimtelijke ordening) en Jannes Janssen (agrarische zaken)<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

De vier landbouwontwikkelingsgebieden zijn aangewezen in de visienota buitengebied. Hierbij staat de<br />

landbouwontwikkeling voorop. In <strong>2009</strong> zijn we bezig geweest met het opstellen van het bestemmingsplan buitengebied<br />

voor het gebied Bergentheim-zuid en Reestdal. In 2010 wordt het bestemmingsplan in procedure gebracht. Aangezien<br />

het nieuwe bestemmingsplan zowel qua inhoud als qua proces vernieuwend wordt, is voor de opstelling ervan<br />

verhoudingsgewijs veel tijd vrijgemaakt.<br />

Ambitie 6.5. Het aantal functies (zoals bedrijven en woningen) in vrijkomende agrarische gebouwen<br />

neemt toe.<br />

Portefeuillehouder: Douwe Prinsse<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

De gemeente werkt op verschillende manieren mee aan initiatieven die betrekking hebben op nieuwe functies in<br />

vrijkomende agrarische gebouwen. Waar vroeger de functie belangrijk was, is nu de kwaliteit van belang. Dit heeft ertoe<br />

geleid dat vrijkomende agrarische gebouwen nu functies krijgen als kinderopvang, kleinschalige bedrijven en wonen. Het<br />

beoordelingskader vormt de visienota buitengebied. In het bestemmingsplan buitengebied Bergentheim-zuid en Reestdal<br />

worden ruime mogelijkheden opgenomen voor nieuwe functies (zowel wonen als bedrijfsmatig) in vrijkomende<br />

agrarische gebouwen.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 34<br />

Ambitie 6.6. Kwaliteiten versterken we via samenwerking en het compensatiebeginsel.<br />

Portefeuillehouders: Douwe Prinsse (ruimtelijke ordening) en Jannes Janssen (plattelandsontwikkeling, natuur en<br />

landschap)<br />

Afdelingshoofd: Geertje Karstens (RE)<br />

Het gaat goed met deze ambitie. Er vinden verschillende soorten samenwerking plaats. Hierdoor brengen we geld,<br />

kennis en oplossingen samen en kunnen we de kwaliteiten van de groene ruimte ontwikkelen. Een voorbeeld van<br />

samenwerking is het meerjarenuitvoeringsprogramma voor de periode <strong>2009</strong>-2013 dat door het Bestuurlijk<br />

gebiedsoverleg Noordoost Overijssel is opgesteld. Verder is er met de provincie een bestuursconvenant gesloten waarin<br />

de prestaties ter uitvoering van het meerjarenprogramma zijn opgenomen, waarvoor de gemeente verantwoordelijk is.<br />

Verder werkt de gemeente mee aan de ‘Rood voor Rood’-regeling, waarbij grote oude schuren plaats maken voor<br />

beperkte woningbouw. Tenslotte wordt in het kader van het programma Leader 2007-2013 een groot aantal projecten<br />

voorbereid die een bijdrage leveren aan het versterken van de plattelandseconomie en de leefbaarheid. Voorbeelden van<br />

projecten zijn: het actieplan Vechtdal, erven in het Reestdal, Gashouder Dedemsvaart, multifunctionele combibaan<br />

Dedemsvaart, Qualitytimestal Ane en treffen in ’t Trefpunt Balkbrug.<br />

Ambitie 6.7. Via een monitor biodiversiteit behouden we de maatschappelijke aandacht voor<br />

biodiversiteit.<br />

Portefeuillehouder: Jannes Janssen<br />

Afdelingshoofd: Jos Nijenhuis (BM)<br />

De Koppel heeft zich ontwikkeld tot een<br />

educatief centrum waar acties op het<br />

gebied van natuur en milieu plaatsvinden<br />

en mensen op bezoek komen.<br />

Inmiddels is het KISAL-project afgerond.<br />

Hiermee is een informatiesysteem<br />

ontwikkeld waarin flora- en<br />

faunagegevens op uniforme en gedetailleerde wijze worden opgeslagen en weergegeven kunnen worden. Het is nu nog<br />

een kwestie van het informatiesysteem ‘up-to-date’ houden. Dit gebeurt door groene groepen die continu blijven<br />

inventariseren en gegevens invoeren in het KISAL-systeem.<br />

In <strong>2009</strong> zijn de gegevens uit het KISAL-systeem vergeleken met het basisrapport (peiljaar 2000). Er is weinig verschil<br />

waarneembaar in de biodiversiteit. De biodiversiteit in de gemeente <strong>Hardenberg</strong> is dus niet achteruit gegaan. Verder is<br />

het concept van de natuurwaardenkaart gereed en zal binnenkort worden voorgelegd aan college (en raad).<br />

Kostenoverzicht programma groene ruimte<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

Baten -406 -1.284 -186<br />

Lasten 4.287 5.038 2.694<br />

Saldo 3.881 3.754 2.508


35 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

2.7 Programma Externe Oriëntatie<br />

Ambitie 7.1. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> stijgt fors op de lijst van beste digitale dienstverlenende<br />

gemeenten van Nederland. Klantgerichtheid en mensgerichtheid zijn hierbij de belangrijke waarden.<br />

Portefeuillehouder: Joost Liese<br />

Directeur: Wouco Rebergen<br />

Deze ambitie is niet langer een absoluut doel voor de gemeente. Een doorgaande ontwikkeling vinden wij belangrijker.<br />

De plaats op de ranglijst is te veel afhankelijk van factoren die wij niet in de hand hebben, zoals bijvoorbeeld de<br />

ontwikkeling bij andere gemeenten.<br />

De gemeente werkt er hard aan om de dienstverlening te verbeteren. Dit gebeurt bijvoorbeeld met de ontwikkeling van<br />

het klantcontactcentrum (KCC). In de aanloop naar het nieuwe gemeentehuis is hier in <strong>2009</strong> mee gestart. Op deze<br />

manier kan er worden ‘proefgedraaid’, voordat het nieuwe gemeentehuis in gebruik wordt genomen. De gemeente neemt<br />

deel aan diverse regionale en landelijke projecten om de digitale dienstverlening te optimaliseren. Door middel van het<br />

gemeentelijk samenwerkingsverband Dimpact worden formulieren gedigitaliseerd. <strong>Hardenberg</strong> gaat mee in deze<br />

ontwikkeling.<br />

Ook is er in <strong>2009</strong> een Document Management Systeem gekocht. Dit systeem helpt de burger om vanuit huis de<br />

procedures met vergunningen te volgen. Dit wordt de basis van de digitale manier van werken in het gemeentehuis.<br />

Daarnaast lopen er verscheidene projecten op het gebied van digitalisering. Een belangrijke digitale poot is<br />

Wmo-INgang. Ook is in <strong>2009</strong> de digitalisering van de bestemmingsplannen afgerond.<br />

Met de klantgerichtheid en mensgerichtheid gaat het goed, zo luidt het oordeel van de burgers. De gemeente doet<br />

onderzoek naar de klantgerichtheid, want het is belangrijk om te weten wat de klant wil. Op het gebied van<br />

mensgerichtheid kiest de gemeente voor multichanneling waarbij de burgers zelf kiezen voor de ingang tot het<br />

gemeentehuis: digitaal, schriftelijk, telefonisch of gewoon aan de balie. Dit is in <strong>2009</strong> vormgegeven.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 36<br />

Ambitie 7.2. Inwoners en ondernemers zijn trots op gemeente en stad <strong>Hardenberg</strong> en zijn daarmee de<br />

beste ambassadeurs. Dat wat de gemeente <strong>Hardenberg</strong> te bieden heeft en wat er gebeurt heeft binnen<br />

5-7 jaar grotere bekendheid onder (potentiële) bezoekers, bewoners, bedrijven en strategische<br />

partners. De naam <strong>Hardenberg</strong> heeft een spontane bekendheid en roept positieve associaties op,<br />

waardoor mensen in concreet gedrag vaker voor de gemeente <strong>Hardenberg</strong> kiezen.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Directeur: Wouco Rebergen<br />

We staan als gemeente <strong>Hardenberg</strong> steeds meer op de kaart. Dit gebeurt onder andere door de zichtbaarheid in de<br />

media, maar ook bij andere gemeenten en de provincie krijgen we steeds meer bekendheid. Ambassadeurs als Erik<br />

Hulzebosch en Edwin Evers spelen een belangrijke rol bij de promotie van de gemeente. Ook geven voetbalclub HHC,<br />

Attractiepark Slagharen en de Wavin de naam <strong>Hardenberg</strong> grotere bekendheid in het land.<br />

Elk jaar wordt er in dit kader een nieuw actieplan opgesteld. <strong>Hardenberg</strong> probeert met behulp van derden de gemeente<br />

op de kaart te blijven zetten. De wooncampagne ‘Gun jezelf de Ruimte’ is de koepel waarbinnen er verscheidene acties<br />

hebben plaatsgevonden om <strong>Hardenberg</strong> meer bekendheid te geven. De volgende activiteiten hebben onder meer<br />

plaatsgevonden in <strong>2009</strong>:<br />

- Van Praag naar <strong>Hardenberg</strong>, een serie filmpjes met oud-nieuwslezeres Marga van Praag die op ontdekkingstocht<br />

door de gemeente <strong>Hardenberg</strong> gaat;<br />

- woonbeurs Huis Totaal <strong>2009</strong>;<br />

- rondrijdende vrachtwagens van de gemeente <strong>Hardenberg</strong>;<br />

- filmpje van de gemeente op TV Oost.


37 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Ambitie 7.3. Participatietrajecten op gebied van beleidsvoorbereiding, -bepaling, -uitvoering en<br />

-evaluatie leiden tot een betere inhoud, een groter draagvlak en tot een groter vertrouwen. Inwoners,<br />

maatschappelijke organisaties en bedrijven zijn tevreden over hoe ze betrokken worden bij trajecten.<br />

De gemeente laat beter zien wat ze voor inwoners, bedrijven en andere doelgroepen doet.<br />

Portefeuillehouder: Bert Meulman<br />

Directeur: Wouco Rebergen<br />

Participatie is een belangrijk thema binnen de gemeente en hier wordt dan ook veel aan gedaan. Participatie is een vast<br />

onderdeel van het werk van de gemeente. Per project of beleidsveld wordt de methode gehanteerd die het beste past. In<br />

<strong>2009</strong> organiseerde het college inloop- en inspraaktrajecten over uiteenlopende onderwerpen en bezocht het maandelijks<br />

Plaatselijke Belangen. Tussen de gemeente en de Plaatselijke Belangen vindt regelmatig overleg plaats.<br />

Daarnaast organiseerde het college overleg met verschillende maatschappelijk instanties als het Waterschap en de<br />

gezondheidszorg. Ook in het kader van de robuuste verbindingszone zijn er diverse bijeenkomsten georganiseerd. Om<br />

de burgers inzicht te geven in de ontwikkeling van het Masterplan Centrum Dedemsvaart is in <strong>2009</strong> het projectbureau in<br />

Dedemsvaart geopend.<br />

Om de bevolking op de hoogte te houden van de activiteiten van de gemeenteraad wordt er een speciale pagina in De<br />

Toren aan gewijd en verschijnen er regelmatig persberichten.<br />

De digitale participatie is in <strong>2009</strong> niet van de grond gekomen, maar blijft wel op de agenda.<br />

Kostenoverzicht programma externe oriëntatie<br />

Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging begrotingsjaar voor wijziging<br />

Baten -102.748 -100.521 -69.875<br />

Lasten 36.266 41.268 16.937<br />

Saldo -66.482 -59.253 -52.938


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 38<br />

2.8 Algemene dekkingsmiddelen<br />

Ook in de programmaverantwoording wordt het overzicht Algemene dekkingsmiddelen gegeven. De financiële<br />

uitkomsten kunnen in het volgende overzicht worden gepresenteerd:<br />

Algemene dekkingsmiddelen Realisatie Raming Raming<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar begrotingsjaar<br />

ná wijziging<br />

wijziging<br />

1. Lokale Middelen 8.990 9.027 8.807<br />

2. Alg. uitkering gemeentefonds 51.687 51.250 49.521<br />

3. Beleggingen Dividenden 8.582 8.433 1.822<br />

4. Algemene lasten 0 0 -1.324<br />

5. Algemene dekkingsmiddelen 4.951 4.951 4.386<br />

Totaal 74.210 73.661 63.212<br />

2.9 Onvoorzien<br />

In de programmaverantwoording wordt inzicht gegeven in het gebruik van het geraamde bedrag voor onvoorzien.<br />

Raming Raming Saldo<br />

begrotingsjaar begrotingsjaar van de<br />

Gebruik onvoorzien na wijziging voor wijziging mutaties<br />

Nog functioneel te ramen 759.104 - 759.104<br />

Stelpost nieuw beleid 79.680 - 79.680<br />

Stelpost vervanging 308.231 - 308.231<br />

Stelpost prijscompensatie 13.289 - 13.289<br />

Stelpost onderhoud gebouwen 163.604 - 163.604<br />

Stelpost bedrijfsvoering 145.128 235.979 - 90.851<br />

Onvoorzien incidenteel 800 146.000 - 145.200<br />

Onvoorzien structureel 73.000 - 73.000<br />

145.928 1.778.887 - 1.632.959<br />

De post onvoorzien is als een post in de begroting opgenomen. De post onvoorzien vervalt doordat deze tussentijds<br />

wordt belast ten gunste van een specifiek programma. Aan het einde van het begrotingsjaar vervalt een eventueel<br />

restant van de post onvoorzien naar het resultaat voor bestemming.<br />

De (algemene) post onvoorzien vervalt doordat deze tussentijds wordt belast ten gunste van (de post onvoorzien van)<br />

een specifiek programma. Aan het einde van het begrotingsjaar vervalt een eventueel restant van de post(en) onvoorzien<br />

naar het resultaat vóór bestemming (algemene dekkingsmiddelen). In <strong>2009</strong> is dit € 145.928,-.


39 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

3. Verplichte paragrafen<br />

Artikel 26 BBV schrijft voor dat in het jaarverslag dezelfde paragrafen opgenomen moeten worden als die in de begroting<br />

opgenomen zijn. De verplichte paragrafen zijn:<br />

- lokale heffingen;<br />

- weerstandsvermogen;<br />

- onderhoud kapitaalgoederen;<br />

- financiering;<br />

- bedrijfsvoering;<br />

- verbonden partijen;<br />

- grondbeleid.<br />

Wij hebben een paragraaf rechtmatigheid hieraan toegevoegd.<br />

3.1 Lokale heffingen<br />

Gerealiseerde inkomsten<br />

Hierna hebben wij een vergelijking opgenomen van de belangrijkste belastingen en van de daarop gebaseerde<br />

opbrengsten. Voor het tarief <strong>2009</strong> is een inflatoire verhoging doorgevoerd van 1,75%. Bovendien is rekening gehouden<br />

met het uitgangspunt van 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.<br />

Belastingopbrengsten Rekening <strong>2009</strong> Begroting <strong>2009</strong> Rekening 2008<br />

Algemeen:<br />

Onroerende zaak belastingen:<br />

- gebruiker 1.707.000 1.708.000 1.550.000<br />

- eigenaar 6.382.000 6.384.000 6.003.000<br />

Hondenbelasting 227.000 236.000 223.000<br />

Toeristenbelasting 404.000 407.000 411.000<br />

Forensenbelasting 268.000 287.000 287.000<br />

Specifiek:<br />

Afvalstoffenheffing 4.704.000 4.884.000 4.804.000<br />

Rioolrechten 5.289.000 5.278.000 5.119.000<br />

De lokale lastendruk<br />

Belastingtarieven 2010 1 <strong>2009</strong> 2008<br />

Ozb-tarief eigenaar woning 0,0787% 0,0784% 2,05<br />

Ozb-tarief eigenaar niet-woning 0,2181% 0,2176% 5,56<br />

Ozb-tarief gebruiker niet-woning 0,1756% 0,1752% 4,48<br />

Vastrecht afvalstoffenheffing 96,00 113,00 102,00<br />

Lediging 240 liter RST container 9,21 6,89 6,82<br />

Lediging 240 liter GFT container 5,61 6,89 6,82<br />

Lediging 140 liter RST container 5,63 4,27 4,23<br />

Lediging 140 liter GFT container 3,53 4,27 4,23<br />

Rioolrecht woning 218,00 218,00 218,00<br />

1 Als gevolg van gescheiden inzameling van kunststof zijn de tarieven voor de containerledigingen met ingang van 2010<br />

voor RST en GFT containers van hetzelfde volume niet meer gelijk aan elkaar.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 40<br />

Naast een vergelijking van de tarieven 2008 tot en met 2010 hebben wij een vergelijking opgenomen van de woonlasten<br />

<strong>2009</strong> met enkele buurgemeenten. Voor de OZB is uitgegaan van een woningwaarde van € 140.000 en voor de<br />

afvalstoffenheffing en riolering van een meerpersoonshuishouden.<br />

<strong>Gemeente</strong> OZB Afvalstoffen-heffing Rioolheffing Totaal<br />

Dalfsen € 85,00 € 211,00 € 119,00 € 415,00<br />

Steenwijkerland € 120,00 € 221,00 € 97,00 € 438,00<br />

Raalte € 122,00 € 195,00 € 153,00 € 470,00<br />

Ommen € 105,00 € 220,00 € 165,00 € 490,00<br />

Staphorst € 78,00 € 242,00 € 220,00 € 540,00<br />

De Wolden € 119,00 € 226,00 € 203,00 € 548,00<br />

Zwartewaterland € 125,00 € 234,00 € 191,00 € 550,00<br />

Twenterand € 128,00 € 226,00 € 204,00 € 558,00<br />

Kampen € 123,00 € 280,00 € 158,00 € 561,00<br />

<strong>Hardenberg</strong> € 109,00 € 242,00 € 218,00 € 569,00<br />

Hoogeveen € 154,00 € 275,00 € 145,00 € 574,00<br />

Coevorden € 176,00 € 279,00 € 145,00 € 600,00<br />

(Bron: Informatie van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden, april <strong>2009</strong>).<br />

Kostendekking<br />

Bepaalde gemeentelijke activiteiten mogen 100% kostendekkend zijn. In het kader van de invoering van het BTWcompensatiefonds<br />

(BCF) is bepaald dat de gemeente bij de bepaling van de kostendekkendheid geen rekening hoeft te<br />

houden met de compensabele BTW. Daarmee rekening houdend zijn de afvalstoffenheffing en de rioolrechten 100%<br />

kostendekkend.<br />

Kwijtscheldingsbeleid<br />

De gehanteerde kwijtscheldingsnorm is in de gemeente <strong>Hardenberg</strong> 100%.<br />

3.2 Weerstandsvermogen<br />

In de paragraaf weerstandsvermogen wordt de financiële robuustheid van de begroting, de jaarrekening en in het<br />

bijzonder de stand van zaken met betrekking tot de financiële positie wordt weergeven. Onder weerstandsvermogen<br />

wordt in algemene zin verstaan de mogelijkheid om tegenvallers op te vangen.<br />

Het economisch en financieel perspectief voor de komende jaren zal wezenlijk anders zijn dan in de afgelopen jaren.<br />

Voor ons dagelijks gemeentelijk handelen zal dit grote, ingrijpende consequenties hebben.<br />

Het college is ervan overtuigd dat het niet zal meevallen. Daarvoor zijn de signalen te ernstig. Neem alleen maar de<br />

tekorten op de rijksbegroting -35 miljard!- die zullen leiden tot een korting op het gemeentefonds van ± € 3 miljard<br />

hetgeen voor <strong>Hardenberg</strong> een korting betekent van € 6 à € 9 miljoen Dat is gigantisch op een begroting als de onze van<br />

± € 130 miljoen waarvan een belangrijk deel van de uitgaven vast ligt in meerjarenprogramma’s op exploitatieniveau.<br />

En dit is nog niet alles. Ook de departementen zullen moeten bezuinigen en ook dat zal leiden tot minder geld voor<br />

gemeenten. En zelfs dat is nog niet alles. Ook lokaal worden wij geconfronteerd met sterk oplopende kosten; de


41 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

slechtere economische situatie vertaalt zich in een grotere werkloosheid en stijgende bijstandsuitgaven; de kosten van<br />

de thuiszorg stijgen explosief; de tijd van recordverkopen van bedrijfsterreinen is voorbij en dus zal het grondbedrijf<br />

geconfronteerd worden met verliezen.<br />

Andere tijden dus! Tijden waarin een ieder, politiek, bestuurlijk en ambtelijk, doordrongen zal moeten zijn van de ernst<br />

van de (financiële) situatie. Tijden waarin een ieder een bijdrage zal moeten leveren aan een forse financiële taakstelling<br />

of beter gezegd, een noodzakelijke, onontkoombare bezuiniging in de orde van grootte van minimaal € 6 miljoen<br />

gerealiseerd in 2014. Dat is de opdracht aan een ieder voor de komende jaren. Omvangrijke risico’s, waarvoor geen of<br />

beperkte maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie.<br />

Het financieel meerjarenperspectief<br />

In de begroting 2010 is een financieel meerjarenperspectief geschetst waarbij het tekort oploopt van € 660.000 in 2011<br />

naar € 2,2 miljoen in 2013. De ‘verslechtering’ van het financiële perspectief is te verklaren uit de doorwerking van het<br />

bestuursakkoord c.q. het afwijkende (nadelige) verloop van de gemeentefondsuitkering. Het spreekt voor zich dat de<br />

financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten thans als een hoog risico moet worden gekwalificeerd.<br />

Het vizier is nu vooral gericht op een structureel sluitende begroting in 2012. Na 2011 herleeft naar verwachting het<br />

trap-op, trap-af systeem. Wij willen die periode tegemoet treden met een sluitende begroting. Daarbij kunnen wij niet<br />

rekenen op meevallers. De oplossing moet worden gevonden in het verlagen van het kostenniveau.<br />

Uitgangspunt is een sluitende (meerjaren)begroting per 2012. De kans op een niet sluitende begroting tot en met 2013 is<br />

beoordeeld op hoog.<br />

Uitvoering Wet Maatschappelijke Ondersteuning<br />

De kosten van de thuiszorg zullen fors stijgen. In de eerste plaats door het rijksbeleid om strengere eisen te stellen aan<br />

de medewerkers thuiszorg (Wet van Jet). College wil de kosten hiervan in 2010 nog incidenteel opvangen binnen de<br />

WMO reserve in afwachting van verdergaande landelijke ontwikkelingen. Een tweede zorgpunt is de komende<br />

aanbesteding. Bij veel gemeenten loopt een nieuwe aanbestedingsronde voor huishoudelijke hulp. Daarbij blijken<br />

gemeenten hogere tarieven te hanteren, gemiddeld zo’n 30% boven het oude niveau. De aanbesteding van de<br />

gemeente <strong>Hardenberg</strong> loopt nog tot 2012. Wij gaan er vanuit dat bij een nieuw aanbestedingsronde ook de gemeente<br />

<strong>Hardenberg</strong> te maken krijgt met hogere tarieven.<br />

De kans dat in 2010 de kosten voor huishoudelijke hulp en verzorging zullen toenemen en dat als gevolg daarvan de<br />

WMO niet meer binnen het rijksbudget kan worden uitgevoerd worden beoordeeld op hoog.<br />

Uitvoering Werk Wet en Bijstand<br />

De regeling die de gevolgen van de economische crisis financieel zeker zal voelen is de Wet Werk en Bijstand (WWB).<br />

De VNG is een bandbreedte met het Rijk overeengekomen voor het macrobudget. Het eigen risico voor de gemeente<br />

<strong>Hardenberg</strong> bedraagt € 300.000. Daarboven zal het (macro)budget weer gaan meegroeien.<br />

In november <strong>2009</strong> stonden 2062 mensen bij het UWV werkbedrijf (Werkplein <strong>Hardenberg</strong>) ingeschreven als<br />

werkzoekend. Een jaar daarvoor waren dat er 1.499, wat een toename betekent van 38%. Ook het aantal mensen dat in<br />

de WWB zit is gestegen. Per 1 december <strong>2009</strong> waren dit 505 personen. Een jaar eerder was dit nog 414, wat betekent<br />

dat er een stijging heeft plaatsgevonden van 22%. Ook het aantal vacatures is afgenomen.<br />

Het College ziet in de oplopende kosten (veroorzaakt door de economische situatie) nog geen aanleiding tot structureel<br />

ingrijpen. Voor 2010 bieden de huidige reserves voldoende soelaas.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 42<br />

Het risico van financiële tegenvaller op specifieke uitkeringen wordt beoordeeld op matig. Wel moet er rekening mee<br />

worden gehouden dat er in 2010 en 2011 voor een bedrag van € 600.000,- extra een beroep zal worden gedaan op de<br />

reserve Werk en inkomen. De reserve staat ultimo <strong>2009</strong> op € 1,3 miljoen.<br />

Grondexploitatie<br />

De economische en financiële crisis werkt door in de gemeentelijke grondexploitatie. Twee kernproblemen zijn te<br />

onderscheiden:<br />

a. uitstel van projecten, wegens stagnatie of uitval van vraag;<br />

b. dalende vastgoedprijzen en dientengevolge lagere residuele grondwaarden.<br />

In de Nota Crisisupdate Grondbedrijf 2010 hebben wij de gevolgen voor het <strong>Hardenberg</strong>se grondbedrijf inzichtelijk<br />

gemaakt. De Nota bevat een groot aantal voorstellen die in de loop van 2010 nader uitgewerkt zullen worden. Op een<br />

aantal punten heeft besluitvorming plaatsgehad, en voor zover ze betrekking hebben op <strong>2009</strong> zijn die besluiten hetzij<br />

rechtstreeks, hetzij via resultaatsbestemming in de grondexploitatie verwerkt.<br />

Het gaat in hoofdzaak om het volgende.<br />

1. Boekwaarden van strategische en verspreide gronden zijn waar nodig afgewaardeerd tot een reëel niveau, omdat de<br />

voorgestane ontwikkelingen op die gronden in tijd naar achteren zijn geschoven. Na screening van de strategische<br />

en verspreide gronden kunnen gronden en panden worden afgestoten. Per saldo geeft dit een mutatie op de<br />

Algemene reserve grondexploitaties (ARG) van € 1,9 miljoen negatief. De afwaarderingen hebben direct plaats, ten<br />

laste van de ARG, tot € 2,3 miljoen<br />

2. Vanuit de neerwaartse bijstelling van de uitgifteplanning van bedrijventerreinen van 12 naar 6 hectare<br />

gemeentebreed zijn de exploitatieopzetten van de in exploitatie genomen bedrijventerreinen bezien. De faseringen<br />

van bedrijventerreinen Haardijk I en II, Steenmaat, Slagharen Moeshoek werken, Broeklanden en Broeklanden<br />

De Kop en Rollepaal Zuid passen in grote lijnen binnen de naar 6 ha bijgestelde gemeentebrede prognoses. Voor<br />

plan Broeklanden Zuid is de fasering teruggebracht, waardoor de voorziening opgehoogd is naar € 1,7 miljoen<br />

De 6 hectare gemeentebrede uitgifteprognose over 2010-2014 werkt hiernaast door in de exploitaties van twee<br />

bedrijventerreinen in ontwikkeling, Katingerveld en Heemserpoort. Voor plan Katingerveld is een exploitatieopzet gereed<br />

die sluit met een voorcalculatorisch tekort van € 400,000,-.<br />

Voor plan Heemserpoort is nog geen exploitatieopzet beschikbaar. Tempering van de fasering binnen de bijgestelde<br />

scenario’s zet het resultaat onder druk. In de Nota Crisisupdate is voor Heemserpoort gerekend met € 1,6 miljoen<br />

negatiever exploitatieresultaat ten opzichte van het oorspronkelijk scenario.<br />

In de loop van 2010 zullen de uitwerkingen van de in de Crisisupdate aangesneden onderwerpen hun beslag krijgen en<br />

een financiële doorvertaling vinden in de Nota Grondexploitatie 2011.<br />

De focus zal daarbij ook liggen op de programmering van de woningbouw. Vanuit de gemeentelijke woonvisie is een<br />

gemeentebrede programmering neergezet, die door particuliere exploitaties en gemeentelijke woningbouwexploitaties<br />

wordt gerealiseerd. Daarbij is het zaak afstemming te zoeken tussen de op stapel staande plannen. De financiële risico’s<br />

kunnen zich met name in de grondexploitaties van Brandsveen en Marslanden II voordoen. In de Nota Grondexploitatie<br />

2011 zal de woningbouwprogrammering nader in beeld worden gebracht. Vooruitlopend hierop zullen de grondposities<br />

rond het plan Marslanden II worden geanalyseerd.


43 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Na verwerking van het resultaat van de grondexploitaties <strong>2009</strong> sluit de Algemene reserve grondexploitatie op een saldo<br />

van € 1,3 miljoen. De ondergrens is bij de vaststelling van de nota grondexploitatie 2010 bepaald op € 1.750.000,- plus<br />

12,5% van de positieve boekwaarde.<br />

Exploitatie parkeren<br />

De parkeerexploitatie vertoont een negatief saldo van € 3,9 miljoen gerekend over een periode tot en met 2014. Het<br />

tekort in betaald parkeren moet worden afgedekt door middel van een reserve. Per 1 januari <strong>2009</strong> bedraagt de reserve<br />

voor betaald parkeren € 3 miljoen Dit betekent dat € 900.000,- nog ongedekt is. Dit wordt (deels) gedekt door de<br />

grondexploitatie Centrumplan <strong>Hardenberg</strong> aan het einde van de looptijd van het Centrumplan.<br />

Per 1 januari <strong>2009</strong> is de verwachte winstneming € 700.000,-. Deze handelswijze was ook verdisconteerd bij de<br />

presentatie van het integrale resultaat van de Masterplanexploitatie Centrum <strong>Hardenberg</strong> in de afgelopen jaren.<br />

Ten laste van de post onvoorzien, binnen de Parkeerexploitatie, kan de nog resterende € 200.000,- worden gedekt.<br />

De kans dat er 2010 sprake is van een niet kostendekkende exploitatie parkeren is beoordeeld op laag.<br />

Overige risico’s<br />

Het gaat hier om bijvoorbeeld schadeclaims, milieuverontreiniging, inbaarheid vorderingen en leningen, risico’s<br />

verbonden partijen, risico’s uit hoofde van garantiestellingen.<br />

BioGas International heeft de gemeente aansprakelijk gesteld voor een bedrag van € 13,5 miljoen wegens het mislopen<br />

van subsidies. De gemeente heeft op verzoek van de curator, de bouwvergunning overgeschreven op een andere naam.<br />

De aanvraag om de vergunning weer op naam van BioGas International over te schrijven is door de gemeente<br />

geweigerd. Reden hiervoor is dat BioGas International geen rechtsverkrijger is van de persoon op wiens naam de<br />

bouwvergunning is overgeschreven. Beide uitspraken zijn gedaan op grond van de Bouwverordening van de gemeente<br />

<strong>Hardenberg</strong>.<br />

In <strong>2009</strong> heeft een storting van € 86.000,- plaatsgevonden in de voorziening dubieuze debiteuren belastingen. Het saldo<br />

aan oninbare posten in <strong>2009</strong> bedraagt € 94.000,-. Het aantal faillissementen, minnelijke schuldsaneringen (MSNP) en<br />

wettelijke schuldsaneringen (WSNP) is toegenomen vanaf 2007. Wij verwachten geen bijzondere risico’s uit hoofde van<br />

garantiestelling aan verbonden partijen.<br />

De omvang van verstrekte 100% waarborgen <strong>2009</strong> is € 2.502.268,-. Waarvan € 1,5 miljoen aan Woningstichting de<br />

Veste. Dit betreft een omzetting van een 50% gewaarborgde lening. Stichting Larcom € 800.000,-. Door opheffing<br />

GR Vechtdal is € 2,6 miljoen aan garantstellingen komen te vervallen. Nieuwe garantstelling voor een bedrag van<br />

€ 800.000,- zijn door de gemeente <strong>Hardenberg</strong> verstrekt.<br />

Verder is € 175.000,- aan waarborgen verstrekt aan diverse sportverenigingen in het kader van de Stichting<br />

Waarborgfonds Sport.<br />

Verstrekte waarborgen 50% in achtervang € 30 miljoen, waarvan € 15 miljoen Woningstichting Beter Wonen Vechtdal en<br />

€ 15 miljoen SGBB Hoofddorp.<br />

Er zijn geen bijzondere risico’s uit hoofde van garantstellingen.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 44<br />

Risico’s met betrekking tot de financiering en de rechtmatigheid zijn nader toegelicht in de betreffende paragrafen in dit<br />

<strong>Jaarverslag</strong>.<br />

Ontwikkeling van de weerstandcapaciteit<br />

De weerstandcapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om<br />

niet begrote kosten te dekken, wordt gevormd door de algemene reserve. De stand van de algemene reserve bedraagt<br />

ultimo <strong>2009</strong> € 6,45 miljoen Dit is inclusief de algemene reserve grondexploitaties.<br />

Het weerstandsvermogen in relatie tot de risico’s is zeer beperkt. De algemene reserve grondexploitatie ligt onder het<br />

afgesproken niveau. In 2010 zullen de bezuinigingen concreet moeten worden ingevuld. Nog een keer een beroep doen<br />

op de algemene reserve in deze omvang is niet acceptabel. Het weerstandsvermogen moet minimaal op het huidige<br />

niveau blijven.<br />

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen<br />

In deze paragraaf dient inzicht te worden gegeven in de realisatie van het beleid ten aanzien van het onderhoud van<br />

kapitaalgoederen en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties ten opzichte van de begroting. Het gaat hierbij<br />

tevens om het verlangde onderhoudsniveau, de (lange termijn) onderhoudsplanning voor alle belangrijke activa en het<br />

voorzieningsbeleid ter zake.<br />

De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Een openbare ruimte waarin<br />

veel activiteiten plaatsvinden, zoals wonen, werken en recreëren. Een openbare ruimte, die bestaat uit een groot aantal<br />

kapitaalgoederen:<br />

- infrastructuur (wegen, water, riolering, kunstwerken);<br />

- voorzieningen (groen, verlichting, sportvoorzieningen);<br />

- gebouwen.<br />

De uitgaven voor beheer en onderhoud van deze kapitaalgoederen leggen een substantieel beslag op de financiële en<br />

personele middelen. Daarnaast zijn kapitaalgoederen van belang voor het verwezenlijken van onderdelen van de<br />

gemeentelijke programma’s.<br />

Van veel kapitaalgoederen zijn de beheerprogramma’s op orde (wegen, rioleringen, verkeersborden, openbaar groen en<br />

gebouwen). De beheerprogramma’s laten zien welke maatregelen nodig zijn om de onderhoudssituatie op een<br />

verantwoord niveau te brengen/houden en de financiële consequenties hiervan. Tevens heeft het college een aantal<br />

uitgangspunten vastgesteld op basis waarvan verantwoorde keuzes voor het onderhoud van de gemeentelijke wegen<br />

gemaakt kunnen worden.<br />

Noodzakelijke instrumenten voor ‘beheer op orde’ zijn de beheersystemen en IBOR (Integraal Beheer Openbare<br />

Ruimte). Beheersystemen vormen een belangrijk hulpmiddel bij het in beeld brengen van wat je hebt en hoe je het wilt<br />

onderhouden.<br />

IBOR staat voor ontwikkeling en zorg gericht op waarborging van de integrale kwaliteit van de openbare ruimte. Kwaliteit,<br />

die verder gaat dan de technische staat van voorzieningen. Ook het functioneren van de voorzieningen en de wijze<br />

waarop deze worden beleefd en gebruikt is belangrijk. Het ambitieniveau binnen de gemeente dient nog te worden<br />

vastgesteld, waarbij de vraag wordt beantwoord wat de burger (mag) verwacht(en) en wat dit mag kosten.


45 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

De beheerpakketten vormen nu de basis om de jaarlijkse onderhoudsplannen op te stellen. Hierbij vindt steeds meer en<br />

in belangrijke mate een integrale afweging plaats tussen de verschillende te beheren disciplines.<br />

Wegen en bruggen<br />

De gemeentelijke organisatie werkt inmiddels met digitale beheerkaarten waarbij een koppeling is gerealiseerd tussen de<br />

beheerkaart en de administratieve gegevens. In <strong>2009</strong> is verder gewerkt aan het updaten van deze beheergegevens en<br />

continuering van het proces. De in 2008 tijdens een quickscan vastgelegde staat van onderhoud en het kwaliteitsniveau<br />

van alle kunstwerken is in <strong>2009</strong> ingevoerd in het digitaal beheersysteem.<br />

De uitkomsten uit de beheersystemen worden gebruikt bij het opstellen van beleidsnotities bij toekomstige beheer- en<br />

onderhoudsprogramma’s.<br />

Het wegenbestand wordt tweejaarlijks aan een kwaliteitsinspectie onderworpen. Met de beschikbare gegevens zal de<br />

afdeling IG het toekomstig onderhoudsbeleid verder vormgeven. De bedoeling is om dit in het kader van het<br />

ontwikkelingsplan (toekomstvisie) en dan met name de programmalijn Openbare Ruimte en Veiligheid een plaats te<br />

geven en van daaruit met verdere voorstellen te komen.<br />

Alle wegen in <strong>Hardenberg</strong> zijn gecategoriseerd om een juiste prioritering voor het onderhoud te stellen. De komende<br />

jaren zal verder worden gewerkt aan een systeem waarbij de gewenste kwaliteit van de wegen per gebied en wegtype<br />

zal worden vastgesteld, waarna een meerjarenprogramma voor het onderhoud van de gemeentelijke wegen kan worden<br />

opgesteld.<br />

Het jaar <strong>2009</strong> was het tweede opeenvolgende jaar waarin gewerkt werd met het meerjarenprogramma wegenonderhoud<br />

2008-2010. Ook dit tweede uitvoeringsjaar van het meerjarenprogramma is positief ontvangen door zowel de<br />

gemeentelijke organisatie als de Plaatselijke Belangen en wijkverenigingen.<br />

In <strong>2009</strong> is een aanvang gemaakt met het opstellen van het meerjarenprogramma wegenonderhoud voor de jaren<br />

2011-2013.<br />

In <strong>2009</strong> is op basis van een in 2008 gehouden inventarisatie en kwaliteitsinspectie een start gemaakt met het opstellen<br />

van een nieuw beleidsplan voor de openbare verlichting. De uitwerking van een nieuw onderhoudsbestek voor de<br />

openbare verlichting is in gang gezet en zal in 2010 worden aanbesteed.<br />

Drukriolering<br />

Het beheer van de drukriolering is nu uitgebreid met de units van het project riolering buitengebied. Hiermee zijn er circa<br />

1350 units in het beheer opgenomen. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> heeft nu in totaal 2147 drukrioleringsunits die worden<br />

beheerd en onderhouden. In het beheer zijn in de nieuw aangelegde drukriolering enkele knelpunten naar voren<br />

gekomen. Deze knelpunten zijn of worden thans samen met de aannemer die het heeft aangelegd opgelost. Daarnaast<br />

is aan de hand van het onderhoudsbeeld geïnventariseerd welke units en welke onderdelen voor groot onderhoud<br />

moeten worden aangepakt. De uitwerking van een bestek voor Europese aanbesteding is in gang gezet.<br />

Rioolgemalen<br />

Onlangs is het bestek voor het beheren en onderhouden van de rioolgemalen aanbesteed. De laagste inschrijver van het<br />

werk is Kanters b.v. te Veghel. Het werk is voorlopig gegund aan de laagste inschrijver en zal naar verwachting in de<br />

eerste week februari van dit jaar definitief gegund worden. De herstelwerkzaamheden van de rioolgemalen, het<br />

zogeheten groot onderhoud, zijn meegenomen in het bestek en zullen dit jaar en komend jaar door deze aannemer<br />

worden uitgevoerd.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 46<br />

Riolen<br />

In september <strong>2009</strong> is het bestek reinigen en inspecteren van de riolen aanbesteed en gegund aan een Duitse aannemer<br />

voor de duur van vier jaar. De gehele periode zullen er 160 km riolen worden gereinigd en geïnspecteerd.<br />

Water<br />

Het Waterplan <strong>Hardenberg</strong> is begin 2008 vastgesteld. Hierin zijn Europees, nationaal en provinciaal beleid (onder andere<br />

Waterbeleid 21ste eeuw en Europese Kaderrichtlijn Water) vertaald naar maatregelen voor <strong>Hardenberg</strong>. Een van de<br />

uitwerkingsopdrachten van het Waterplan <strong>Hardenberg</strong> was het <strong>Gemeente</strong>lijk Rioleringsplan (GRP). Deze was aan het<br />

einde van zijn looptijd (2004-2008). Veel doelen uit het Waterplan zijn in het GRP vertaald naar financieel gedekte<br />

maatregelen. Om te voldoen aan de wettelijke zorgplicht voor afvalwater moet de gemeente beschikken over een actueel<br />

GRP. Sinds 1 januari 2008 zijn de zorgplichten voor de gemeente verbreed: niet alleen afvalwater, maar ook regen- en<br />

grondwater vallen onder de gemeentelijke zorgplicht. Het opstellen van het verbreed <strong>Gemeente</strong>lijk Rioleringsplan<br />

<strong>Hardenberg</strong> <strong>2009</strong>-2013 is afgerond. Het GRP is op 13 januari <strong>2009</strong> vastgesteld door de gemeenteraad.<br />

Op 27 november <strong>2009</strong> is door de ministerraad het stroomgebiedsbeheerplan voor de Rijn-Delta vastgesteld. <strong>Hardenberg</strong><br />

ligt in stroomgebied Rijn-Oost, dat onderdeel is van de Rijn-Delta. Met het bestuurlijk overleg orgaan voor Rijn-Oost is in<br />

<strong>2009</strong> besloten de samenwerking voort te zetten en het gremium ook te gebruiken voor bespreking van andere<br />

belangrijke regionale wateronderwerpen, zoals het Deltaprogramma van de commissie Veerman en de<br />

zoetwatervoorziening. De Rijn-Oost waterschappen hebben gezamenlijk hun waterbeheerplannen en de keur<br />

geactualiseerd.<br />

Op 26 oktober <strong>2009</strong> hebben gemeente <strong>Hardenberg</strong>, gemeente Ommen, gemeente Emmen, gemeente Coevorden en<br />

waterschap Velt en Vecht het Lokaal Bestuursakkoord Water ondertekend. Daarmee is vastgelegd op welke locaties<br />

extra ruimte voor water gerealiseerd moet worden om in de toekomst geen overstromingen te krijgen, zoals in 1998.<br />

Met het vaststellen van alle voorgenoemde plannen is 2010 het jaar waarin de uitvoering van de uitwerkingsopgave uit<br />

de plannen centraal staat. Zo zal met de ontwikkeling van het Klantcontactcentrum invulling gegeven worden aan het<br />

waterloket. Na voltooiing van de baggerwerkzaamheden zal de overdracht van stedelijk water aan het waterschap in<br />

gang worden gezet.<br />

Voor de uitwerking van de maatregelen uit het stroomgebiedbeheerplan en het Lokaal Bestuursakkoord Water ligt het<br />

initiatief bij de waterschappen. Samenwerking tussen gemeente en waterschap is daarbij belangrijk. Met de oprichting<br />

van een cluster water, bestaande uit medewerkers van gemeente en waterschap, kan integraal en projectoverstijgend<br />

geadviseerd worden over wateraspecten van ruimtelijke ontwikkelingen.<br />

Openbaar groen<br />

Het reguliere onderhoud aan het openbaar groen is in 2008 overeenkomstig de heersende visie “Groen in de bebouwde<br />

omgeving” (juni 2005) met gebruik van het beheerprogramma uitgevoerd. Hoewel areaaluitbreiding door aanleg van<br />

groen in nieuwe bestemmingsplannen ook in 2008 wederom niet gepaard ging met evenredige budgetuitbreiding, kon<br />

dankzij efficiencymaatregelen van de afdeling BOR het jaar 2008 toch zonder budgetoverschrijding worden afgesloten.<br />

Voor nieuwe areaaluitbreidingen vraagt dit wel om een heroriëntatie, aangezien de efficiencyslag reeds gemaakt is. Als<br />

gevolg daarvan en mede door de reeds enkele jaren toegepaste methode van gedeeltelijke prijscompensatie en<br />

gedeeltelijke budgetuitbreiding voor areaaluitbreiding, is het groenbudget niet meer toereikend om de werkelijke kosten<br />

te dekken.


47 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Begraafplaatsen<br />

In <strong>2009</strong> is gestart met de voorbereidingen voor het ruimen van graven aan de hand van het daarvoor opgestelde plan<br />

van aanpak. Deze voorbereidingen bestaan vooralsnog uit het verrichten van onderzoek en inventarisatie. Tevens is<br />

gestart met de communicatie richting rechthebbenden en belanghebbenden. In 2010 zullen deze werkzaamheden<br />

worden voortgezet, met als doel, dat in het najaar een concept ruimingsplan en herinrichtingsplan kan worden<br />

gepresenteerd. Na vaststelling hiervan kan de ruiming en herinrichting in 2011 worden gerealiseerd.<br />

<strong>Gemeente</strong>lijke gebouwen<br />

Na jaren van voorbereiding is de cluster Gronden en Gebouwen op 1 januari 2010 van start gegaan. Basis van de<br />

nieuwe cluster is de beleidsnota en werkplan Vastgoedbeheer waarmee burgemeester en wethouders in hun vergadering<br />

van 15 december <strong>2009</strong> hebben ingestemd inclusief de daaruit voortvloeiende organisatorische wijzigingen. Vanaf 1<br />

januari 2010 zal werkenderwijs een aantal zaken nog nader moeten worden ingevuld. Een van de belangrijkste<br />

onderdelen is het ontwikkelen van een visie hoe de gemeente op de langere termijn wil omgaan met de eigendom en het<br />

beheer van gemeentelijk bezit. Zaken die in 2010 nog nader ingevuld dienen te worden zijn:<br />

- de verplaatsing van de verschillende eigendommen op de gemeentelijke balans (in combinatie met Taakgroep<br />

Financiën);<br />

- de vorming van overdrachtsdossiers per object;<br />

- (tijdelijke) afspraken voor wat betreft budgetten voor onderhoud, verdeling van kosten des eigenaars en des<br />

gebruikers;<br />

- afstemmen voorlopige huurvoorwaarden en alle niet geformaliseerde afspraken in kaart brengen.<br />

3.4 Financiering<br />

In het Treasurystatuut staan de uitgangspunten en doelstellingen voor het treasurybeleid vermeld. De uitvoering van het<br />

treasurybeleid komt in de financieringsparagraaf in de begroting en jaarrekening aan de orde. In het Besluit begroting en<br />

verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is vastgelegd, welke informatie in de financieringsparagraaf in ieder<br />

geval moet worden opgenomen. Het gaat daarbij om de beleidsvoornemens die relevant zijn voor het risicobeheer van<br />

de financieringsportefeuille.<br />

Als algemeen uitgangspunt voor het risicobeheer geldt dat wij een behoedzaam beleid voeren. Bij het risicobeheer<br />

onderscheiden wij liquiditeitsrisicobeheer (treasurybeheer), risicobeheer en renterisicobeheer.<br />

Liquiditeitsrisicobeheer<br />

Het college beperkt de liquiditeitsrisico’s door de treasuryactiviteiten te baseren op een middellange termijn planning. Dit<br />

gebeurt met behulp van een zogenaamde liquiditeitsbegroting. Daarbij is de keuze gemaakt om met name de grote<br />

investeringen en terugkerende grote uitgaven- en inkomensstromen in kaart te brengen. Periodiek vindt actualisering van<br />

de opgevoerde geldstromen plaats.<br />

De ervaring van het afgelopen jaren wijst uit, dat het moeilijk is om met name een goed inzicht te krijgen in de cashflow<br />

van de grote investeringen. Dat geldt zeker voor die investeringen, die zich nog in de (politieke) voorbereidingsfase<br />

bevinden. We zullen met name voor dit soort gevallen nog een modus moeten zien te vinden, opdat de verwachte<br />

ontwikkeling van het liquiditeitssaldo meer in overeenstemming is met de werkelijkheid.<br />

Ondanks deze conclusies zijn wij wel van mening dat de liquiditeitsbegroting een belangrijk hulpmiddel is bij het<br />

vormgeven van het treasurybeheer.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 48<br />

Renterisicobeheer<br />

Het beleid ten aanzien van financieringen is erop gericht een spreiding van toekomstige renterisico’s op korte en lange<br />

termijn te bevorderen. Hierdoor voorkomen wij zoveel mogelijk risico’s, die ontstaan als gevolg van renteschommelingen.<br />

Om het renterisico inzichtelijk te maken is een tweetal normen ontwikkeld, te weten de kasgeldlimiet en de<br />

renterisiconorm.<br />

Kasgeldlimiet<br />

De kasgeldlimiet is een wettelijke limiet en bedraagt de maximale omvang van de kortgeldpositie in enig jaar. In <strong>2009</strong><br />

bedroeg de kasgeldlimiet € 11.415.000,-. Deze norm is in <strong>2009</strong> niet overschreden.<br />

Renterisiconorm<br />

Met deze norm wordt tot uitdrukking gebracht tot welk bedrag de gemeente renterisico’s mag lopen. Renterisico’s kunnen<br />

voortvloeien uit de noodzaak om bijvoorbeeld leningen af te lossen. De renterisiconorm voor <strong>2009</strong> bedroeg<br />

€ 26.859.000,-. Voor <strong>2009</strong> bedroeg de ruimte onder de renterisiconorm € 23.492.000,- .<br />

Leningenportefeuille<br />

Het is van groot belang zicht te hebben op de samenstelling, de grootte en de rentegevoeligheid van de opgenomen<br />

leningen. Deze rentegevoeligheid blijkt onder meer uit de hiervoor omschreven renterisiconorm. In onderstaand schema<br />

geven wij de mutaties in de leningenportefeuille voor het jaar <strong>2009</strong> weer en de invloed van deze mutaties op de<br />

gemiddelde rente.<br />

Mutaties in de leningenportefeuille in <strong>2009</strong> (Bedragen x € 1.000)<br />

Bedrag Gemiddelde rente Invloed op gem. rente<br />

Beginstand per 1 januari <strong>2009</strong> 92.512 4,62%<br />

Nieuwe leningen 30.200 4,34% -0,07%<br />

Reguliere aflossingen -3.367 4,52% 0%<br />

Vervroegde aflossingen 0 0 % 0%<br />

Eindstand per 31 december <strong>2009</strong> 119.346 4,55% -0,07%<br />

In <strong>2009</strong> zijn de volgende transacties afgesloten:<br />

Er zijn door de gemeente 2 leningen (door)verstrekt aan het Startersfonds. Deze middelen zijn van de<br />

woningbouwverenigingen De Veste en Beter Wonen verkregen (elk € 100.000,-).<br />

Met de verkoop van aandelen Essent is niet het volledige bedrag uitgekeerd aan de aandeelhouders, maar is een<br />

gedeelte van het kapitaal omgezet in een geldlening aan Enexis. Daarnaast zijn in <strong>2009</strong> geen nieuwe garanties en<br />

leningen verstrekt.<br />

In september 2008 is een geldlening van € 30 miljoen aangetrokken bij de Bank Nederlandse <strong>Gemeente</strong>n met een<br />

rentepercentage van 4,874% met gedeeltelijke stortingen.<br />

Op 1 oktober 2008 en 1 juli <strong>2009</strong> is in totaal € 20 miljoen (twee tranches van € 10 miljoen) ontvangen. De andere<br />

ontvangst van € 10 miljoen zal plaatsvinden op 4 januari 2010.


49 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Op 2 januari <strong>2009</strong> is € 12,5 miljoen ontvangen wegens een afgesloten geldlening op 20 december 2006. Het<br />

rentepercentage waartegen de geldlening is afgesloten is 4,21%.<br />

Op 12 maart <strong>2009</strong> is een geldlening van € 7,5 miljoen afgesloten tegen 3,845%. De looptijd van deze geldlening is 10 jaar.<br />

In juli <strong>2009</strong> zijn middelen op korte termijnen uitgezet. Het ging hierbij om looptijden van 1 en 2 maanden en de bedragen<br />

van € 2,5 miljoen en € 5 miljoen In <strong>2009</strong> hebben wij alleen geld uitgezet bij de Bank Nederlandse <strong>Gemeente</strong>n.<br />

Er is geen gebruik gemaakt van derivaten.<br />

Het betalingsverkeer hadden wij in <strong>2009</strong> geconcentreerd bij de NV Bank Nederlandse <strong>Gemeente</strong>n. Hiermee hebben wij<br />

een overeenkomst voor integrale dienstverlening afgesloten. Daarnaast vervulden de plaatselijke ABN/AMRO bank en<br />

de Rabobank een (beperkte) rol in het plaatselijk betalingsverkeer.<br />

3.5 Bedrijfsvoering<br />

De organisatie ontwikkelt door<br />

<strong>Hardenberg</strong> is een gemeente met ambitie. Er staat de komende jaren veel te gebeuren. Dat is bekend. Het uitvoeren van<br />

de ambities en de aanpak van de economische crisis vergen veel van onze organisatie. Ook dat is bekend. Los hiervan<br />

doet zich een aantal ontwikkelingen op organisatorische vlak voor.<br />

In verband met het vormen van een Klantcontactcentrum zal uiterlijk per 1 januari 2011 een afdeling Publiekszaken<br />

worden opgericht. Deze afdeling zal zich concentreren op alle klantcontacten van de gemeente.<br />

Bij de afdeling FaZa, verantwoordelijk voor de interne facilitaire diensten, zal een groot deel van de huidige afdeling PFM<br />

(Financiën en Personeel) en het cluster juridische zaken worden ondergebracht. Ook deze nieuwe afdeling moet per<br />

1 januari 2011 operationeel zijn.<br />

Het Klantcontactcentrum<br />

In verband met de sloop van een deel van het oude gemeentehuis, zijn de loketten van ‘burgerzaken’, belastingen’ en<br />

‘bouwen en wonen’ samengevoegd in gebouw De Overkant in <strong>2009</strong>. De loketten functioneren onder een eenhoofdige<br />

aansturing van de projectleider KCC.<br />

In verband met het vormen van een klantcontactcentrum zal uiterlijk per 1 januari 2011 een afdeling Publiekszaken<br />

worden opgericht. Deze afdeling zal zich concentreren op alle klantcontacten van de gemeente. Het gaat dan vooralsnog<br />

om baliecontact, telefonie, e-mail/internet en post. Andere vormen van klantcontact (SMS, chat) kunnen volgen. Het KCC<br />

is eerste aanspreekpunt voor de burger en leidt de klant verder. Zoveel als mogelijk worden vragen direct beantwoord en<br />

producten direct verstrekt (klaar-terwijl-u-wacht). Producten die meer specialistische kennis of meer tijd vragen gaan<br />

naar de afdelingen ter afhandeling. Het Klantcontactcentrum zal niet van de een op de andere dag ontstaan. Het gaat<br />

hier nadrukkelijk om een groeimodel. Steeds meer diensten/producten zullen hier worden ondergebracht. De<br />

samenvoeging van de bestaande loketten bouwen en wonen en burgerzaken is een eerste stap op weg naar een<br />

bredere afdeling Publiekszaken.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 50<br />

Het Klantcontactcentrum is de eerste toegang tot de gemeente. Voor een goede dienstverlening gaan we daar nog meer<br />

inspelen op de wensen van onze klanten. We stellen daarom het belang van de klant op de eerste plaats. 85% van de<br />

binnenkomende vragen willen we snel en goed beantwoorden via het Klantcontactcentrum. Ondersteunend aan dit<br />

proces hebben wij in <strong>2009</strong> de medewerkers hiervoor opgeleid.<br />

Nieuwbouw gemeentehuis en nieuwbouw gemeentewerf<br />

In <strong>2009</strong> is begonnen met de sloop van het oude gemeentehuis en daarmee de start van het nieuwe gemeentehuis. Zoals<br />

u in deze paragraaf kunt lezen, stellen wij de nieuwe ontwikkelingen op het terrein van de bedrijfsvoering niet uit tot de<br />

realisering van het nieuwe gemeentehuis. In tegendeel; wij zullen juist in de komende jaren, zo nodig in proefopstellingen<br />

werken met nieuwe bedrijfsvoeringsconcepten.<br />

De nieuwe gemeentewerf komt op bedrijvenpark Haardijk en wordt vanaf 2010 de centrale uitvalsbasis van de afdeling<br />

Beheer Openbare Ruimte.<br />

Automatisering en informatisering<br />

De digitale ontwikkelingen staan in het teken van de samenwerking: kennis en ervaring delen. Wij hebben ons<br />

aangesloten bij Dimpact. Een samenwerkingsverband tussen een groep van tien gemeenten in het noordoosten van ons<br />

land. Dimpact organiseert de samenwerking, verzorgt communicatie, aanbestedingen en begeleidt de implementatie van<br />

de verschillende onderdelen.<br />

Alle documenten zijn voor alle medewerkers makkelijk te vinden en direct digitaal beschikbaar. Dat is de kern van het<br />

nieuwe Document Management Systeem (DMS). En ook hier is weer een link met onze dienstverlening, want een<br />

gestroomlijnde dienstverlening valt of staat met een goed informatiesysteem. In <strong>2009</strong> was het startschot voor het nieuwe<br />

systeem.<br />

Verder hebben we nu al enige jaren ervaring met de digitale verwerking van nota’s. Nota’s worden nu gescand en<br />

vervolgens digitaal verwerkt. Deze werkwijze draagt bij aan een tijdige betaling. 80% van onze nota’s worden nu al<br />

binnen de gestelde termijn betaald. Vanzelfsprekend streven wij naar een nog hoger percentage.<br />

Personeelsbeleid<br />

In <strong>2009</strong> is de Kadernota HRM opgesteld. In 2010 zal hieraan uitvoering worden gegeven. Belangrijke thema’s zijn o.a.<br />

mobiliteit; managementdevelopment; talentontwikkeling en strategische personeelsplanning.<br />

De huidige arbeidsmarkt vraagt om creativiteit in het aantrekken, behouden en bevorderen van gekwalificeerd personeel.<br />

Mobiliteit vinden we daarbij een goed hulpmiddel. We laten nu bijvoorbeeld al medewerkers buiten de deur kijken via<br />

detachering bij andere afdelingen of organisaties. In november <strong>2009</strong> hebben we deelgenomen aan de zogenaamde<br />

Week van de Mobiliteit. Hierbij werd het personeel van de mogelijkheid geboden om een dag een kijkje in de keuken van<br />

een andere organisatie te nemen, nieuwe collega’s te ontmoeten, ervaringen op te doen en kennis te delen.<br />

Vanzelfsprekend hebben wij ook medewerkers van andere organisaties een kijkje in onze keuken geboden.<br />

In 2008 hebben we een start gemaakt met het project Vit Werkt. Doel van dit project is bevorderen van het<br />

gezondheidsbesef en verzuimpreventie. Door middel van fittesten is een eerste quickscan onder het personeel<br />

uitgevoerd. Een belangrijke conclusie is dat veel medewerkers te weinig bewegen en/of last van overgewicht hebben. In<br />

<strong>2009</strong> hebben we met name op deze punten het project een vervolg geven.


51 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

3.6 Verbonden partijen<br />

Een verbonden partij is een privaat- dan wel publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een<br />

financieel belang heeft. Een financieel belang is aanwezig wanneer een ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar<br />

is bij faillissement, dan wel als financiële aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet<br />

nakomt (artikel 1 BBV). Bestuurlijk belang is aanwezig, indien er zeggenschap bestaat uit hoofde van stemrecht dan wel<br />

vertegenwoordiging in het bestuur van de organisatie.<br />

Deelnemingen<br />

C.V. Beheersmaatschappij LOC+ 53,27% van het totale kapitaal<br />

Stand ultimo 2008 € 14.875.264,-<br />

Bij de jaarrekening <strong>2009</strong> van de C.V. Beheersmaatschappij LOC+ was bij het vaststellen van de jaarrekening van de<br />

gemeente <strong>Hardenberg</strong> door het college nog geen accountantsverklaring afgegeven.<br />

De <strong>Gemeente</strong>, het AOC de Groen Welle en het Alfa-college zijn als commanditaire vennoten het samenwerkingsverband<br />

C.V. Beheersmaatschappij LOC+, (C.V.) aangegaan met als doel het voor gezamenlijke rekening en risico ontwikkelen,<br />

realiseren, beheren en exploiteren van het Lokaal Opleidingen Centrum Plus (LOC+).<br />

De vennoten hebben gezamenlijk de stichting LOC+ opgericht die als beherend vennoot binnen de C.V. optreedt. De<br />

directeur is de heer H. Dunnewind. Hij is, namens de stichting, alleen en zelfstandig bevoegd tot het aangaan van<br />

rechtshandelingen. Voor bepaalde, in de statuten vastgelegde, rechtshandelingen behoeft de directeur de goedkeuring<br />

van de raad van toezicht. De raad van toezicht van de stichting LOC+ bestaat uit drie commissarissen te weten de heren<br />

D.T. Prinsse, H.J. Robben en L.M.M. Kooistra.<br />

Gemeenschappelijke regelingen<br />

Veiligheidregio IJsselland<br />

GGD IJsselland<br />

Bureau HALT<br />

Het Vechtdal<br />

Regeling Regionale Sociale Recherche<br />

Stichting Werk en Scholing<br />

Stichting Noord-Oost Overijssel<br />

Kredietbank Assen<br />

Vennootschappen<br />

De gemeente heeft aandelen in de volgende bedrijven:<br />

Bank Nederlandse <strong>Gemeente</strong>n<br />

64.935 aandelen<br />

ROVA<br />

726 aandelen<br />

COGAS<br />

650 aandelen<br />

RENDO<br />

57 aandelen<br />

VITENS gewone aandelen<br />

63.007 aandelen<br />

CSM<br />

45 aandelen


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 52<br />

In <strong>2009</strong> heeft de gemeente <strong>Hardenberg</strong> haar deelneming in Essent verkocht aan RWE. De winst op verkoop deelneming<br />

Essent bedroeg € 4.267.875,63. De gemeente <strong>Hardenberg</strong> heeft na verkoop een belang genomen in de onderstaande<br />

ondernemingen<br />

1. Deelneming Enexis Holding N.V. (+ verkoop Essent N.V.) 96.993 aandelen<br />

Deelneming Enexis (evenredig deel oorspronkelijke verkrijgingsprijs € 2.813,44<br />

2. Deelneming Vordering op Enexis B.V.<br />

Vordering op Enexis € 1.166.387,22<br />

Deelneming Vordering op Enexis B.V. € 12,96<br />

3. Deelneming Verkoop Vennootschap B.V.<br />

Deelneming Verkoop Vennootschap B.V. € 12,96<br />

Vordering op Verkoop Vennootschap B.V € 518.394,32*<br />

4. Attero Holding N.V. (voorheen Essent Milieu) 96.993 aandelen<br />

Deelneming Essent Milieu Holding B.V. € 544,54<br />

5. Deelneming Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. 96.993 aandelen<br />

Deelneming Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. € 1.179,83<br />

6. Deelneming CBL Vennootschap B.V.<br />

Deelneming CBL Vennootschap B.V. € 12,96<br />

7. Deelneming Claim Staat Vennootschap B.V.<br />

Deelneming Claim Staat Vennootschap B.V. € 12,96<br />

* Bij het opboeken van deze vordering is direct ook een voorziening gevormd die in mindering is gebracht op de<br />

vordering.<br />

3.7 Grondbeleid<br />

De paragraaf grondbeleid bevat een inhoudelijke analyse over de realisatie van de voornemens die op het gebied van<br />

grondbeleid in de beleidsbegroting uiteengezet zijn. Een actuele verwachting omtrent de financiële uitkomsten (inclusief<br />

winstneming) van de grondexploitatie hoort daarbij.<br />

In september <strong>2009</strong> heeft de raad de Nota grondexploitatie 2010 vastgesteld. Daarin zijn de algemene uitgangspunten<br />

van de Grondexploitatie opgenomen. Overige op de grondexploitatie van toepassing zijnde beleidsdocumenten zijn:<br />

a. de Nota Sturend Grondbeleid van 2005;<br />

b. de Nota Bovenwijkse Voorzieningen 2007;<br />

c. de Nota Grondprijsbeleid 2007.<br />

Implementatie nieuwe Grondexploitatiewet<br />

De nieuwe Grondexploitatiewet is als onderdeel van de nieuwe Wet RO de basis voor dwingend publiekrechtelijk<br />

kostenverhaal. Het beleid is er op gericht het kostenverhaal bij particuliere grondexploitaties zo veel mogelijk langs<br />

privaatrechterlijke weg te bereiken. Wanneer dat niet lukt geeft de Wet de publiekrechtelijke stok achter de deur.<br />

De gemeente moet dan tegelijk met het bestemmingsplan een exploitatieplan vaststellen.<br />

Het kostenverhaal langs publiekrechtelijke weg steekt juridisch erg nauw. <strong>Gemeente</strong> moet daarom de beleidsstukken<br />

m.b.t de grondexploitatie Grondexploitatiewet-proof maken. Daarvoor is met externe deskundigheid een plan van<br />

aanpak opgezet dat leidt tot screening en aanpassing van Nota Grondbeleid, Nota Bovenwijkse Voorzieningen etc.<br />

In 2010 zal de juridische update van de desbetreffende beleidsstukken worden afgerond.


53 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Verantwoording plan- en onderzoekskosten <strong>2009</strong><br />

Jaarlijks kent de grondexploitatie een werkkapitaal van € 250.000,- voor plan- en onderzoekskosten voor plannen en<br />

grondexploitaties in de start- of initiatieffase. In <strong>2009</strong> is onder deze noemer voor € 263.000,- aan plankosten gemaakt,<br />

voor de projecten:<br />

G. 780 Katingerveld Balkbrug € 135.000<br />

G. 680 Sluis V Balkbrug € 69.000<br />

G. 700 Garstlanden III € 59.000<br />

De drie plannen zijn in <strong>2009</strong> zover gevorderd, dat ze in 2010 in de ontwerpfase komen en er een grondexploitatie kan<br />

worden vastgesteld. De in <strong>2009</strong> gemaakte plankosten worden als geactiveerde boekwaarde meegenomen naar de<br />

exploitatieopzet.<br />

Winstneming<br />

In de Nota Grondexploitatie 2010 zijn vier winstnemingen genoemd uit complexen die in <strong>2009</strong> worden afgesloten:<br />

a. complex Dalco Menzo Larcom € 737.500<br />

b. complex Baalderveld - 239.600<br />

c. complex Burg. Oprellaan - 178.000<br />

d. complex Schuineslooot II - 7.900<br />

Totaal € 1.163.000<br />

De winstnemingen zijn aan de Algemene Reserve Grondbedrijf toegevoegd.<br />

Algemene Reserve Grondbedrijf (ARG).<br />

Zoals aangegeven in de Nota Grondexploitatie 2010 wordt de vermogenspositie van het grondbedrijf als volgt bepaald:<br />

Vermogenspositie per 1-1-<strong>2009</strong><br />

Afsluiting complexen<br />

Treffen/afboeken van<br />

voorzieningen<br />

Bestemmingsreserve plan- en<br />

onderzoekskosten<br />

Bestemmingsreserve<br />

grondexploitatie<br />

Vermogenspositie per 1-1-<strong>2009</strong><br />

Afdracht aan het GOF<br />

Vermogenspositie per 31-12-<strong>2009</strong>


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 54<br />

De ARG vormt de risicobuffer voor het grondbedrijf. De gewenste omvang van de ARG bestaat uit een incidentele, vaste<br />

component van € 1.750.000,- en een structurele component van 12,5% van de positieve boekwaarden van complexen in<br />

exploitatie (onderhanden werk) en nog niet in exploitatie genomen complexen. Voor complexen met een verwacht<br />

verlies wordt een voorziening getroffen ten laste van de ARG. De ARG kende in <strong>2009</strong> het volgende verloop:<br />

Stand ARG 1 januari <strong>2009</strong>: € 5.860.000<br />

Bij: winstnemingen <strong>2009</strong> € 1.130.000<br />

Af: resultaatbestemmingen 2008 - 235.000<br />

Af: saldo mutaties Voorzieningen n.a.v. Nota Grex 2010 - 158.000<br />

Af: afdracht GOF <strong>2009</strong> - 500.000<br />

Af: bijdrage promotiefilm - 15.000<br />

Stand ARG 31-12-<strong>2009</strong> € 6.082.000<br />

Mutaties ARG <strong>2009</strong> via resultaatbestemming:<br />

Afboeking deel Algemene Kosten € 75.000<br />

Afwaardering gronden n.a.v. Crisisupdate Grex - 2.315.000<br />

Mutaties Voorzieningen na actualisatie eind <strong>2009</strong> - 692.000<br />

Voorziening Broeklanden Zuid n.a.v. Crisisupdate Grex - 1.678.000<br />

Stand € 4.760.000<br />

Afdracht Fonds Bovenwijks<br />

Vanuit de grondexploitaties is in <strong>2009</strong> € 195.000,- aan het Fonds Bovenwijkse Voorzieningen afgedragen. Dit is<br />

€ 61.000,- minder dan begroot. De afdracht heeft plaats naar rato van het aantal door de gemeente verkochte vierkante<br />

meters woningbouw en bedrijventerreinen en vanuit particuliere grondverkopen op grond van met hen afgesloten<br />

exploitatieovereenkomsten.<br />

Grondverkopen <strong>2009</strong><br />

In <strong>2009</strong> zijn de volgende grondverkopen gerealiseerd:<br />

- bedrijventerreinen 41.331 m²<br />

- woningbouwkavels 20.289 m²<br />

In de particuliere grondexploitaties Lutten De Wieken en Schuttevaer is in <strong>2009</strong> 9.044 m² bouwgrond voor woningbouw<br />

verkocht.<br />

Algemene kosten <strong>2009</strong><br />

De op volgnummer G. 900.200 verantwoorde algemene kosten grondbedrijf, € 275.000,- zijn via een verhoudingsgewijze<br />

verdeelsleutel aan de afzonderlijke grondexploitaties doorberekend.<br />

Masterplan Centrum Dedemsvaart<br />

Voor <strong>2009</strong> was een totaal krediet beschikbaar van ruim € 406.000,-. De grondslag van dit krediet was een inschatting<br />

van de te verwachte kosten voor <strong>2009</strong>. In het najaar <strong>2009</strong> was het de bedoeling om kredieten aan te vragen voor 2010.<br />

Deze kredieten zijn bedoeld voor de verdere planontwikkeling van het Centrumplan Dedemsvaart in 2010 en de verdere<br />

voorbereiding en uitvoering van de herinrichting van de Julianastraat.<br />

Het uitstellen van de kredietaanvraag in het najaar <strong>2009</strong> naar februari 2010, onder meer als gevolg van extra<br />

werkzaamheden rondom de herinrichting van de Julianastraat, heeft geleid tot een tekort op het krediet (de


55 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

planontwikkeling liep immers wel door). Sterker nog door het uitvoeren van niet voorziene werkzaamheden, die deels<br />

voortvloeien uit het raadsbesluit van 12 mei <strong>2009</strong>, is het tekort versneld opgelopen.<br />

In februari 2010 is een aanvullend krediet aangevraagd voor de verdere planontwikkeling en een krediet aangevraagd<br />

voor de uitvoering van de herinrichting van de Julianastraat. Met het nieuwe krediet voor de planontwikkeling wordt het<br />

tekort op het huidige krediet bestreden. De dekking van zowel het oude - als het nieuwe krediet wordt gedekt binnen de<br />

toekomstige grondexploitatie van het Centrumplan Dedemsvaart. In deze grondexploitatie zijn immers nog voldoende<br />

budgetten voor planontwikkeling aanwezig.<br />

Broeklanden<br />

In <strong>2009</strong> is gestart met het woonrijpmaken van Broeklanden. Het werk is aanbesteed voor € 625.000, waarvan<br />

€ 472.000,- in <strong>2009</strong> is gefactureerd. In <strong>2009</strong> is een planschade-uitkering aan een aanwonende gedaan tot een bedrag<br />

van € 180.000,-. De in <strong>2009</strong> niet gerealiseerde grondverkopen zijn in tijd doorgeschoven, hetgeen een renteverlies<br />

oplevert.<br />

Als gevolg van deze mutaties en de verwachte mindere grondverkopen ontstaat een verwacht exploitatietekort van<br />

€ 1.820.000,-. De Voorziening Broeklanden wordt per 31 december <strong>2009</strong> met € 430.000,- opgehoogd.<br />

Voorzieningen<br />

Stagnerende verkopen van woningbouwkavels in combinatie met verantwoorde uren op de exploitatieovereenkomst<br />

Marslanden I maken het noodzakelijk de voorziening voor dit complex op te hogen met € 110.000,- naar € 170.000,-.<br />

Voor de exploitatieovereenkomst Pluimswijk is kostenverhaal gepleegd tot een bedrag van € 50.000,-. De tot nu toe<br />

gemaakte en de nog te verwachten interne en externe kosten bedragen naar verwachting € 80.000,-. Tot het bedrag van<br />

de meerdere kosten is een voorziening van € 30.000,- getroffen.<br />

In <strong>2009</strong> zijn de uitstaande boekwaarde en de voorziening van exploitatieovereenkomst De Boschkamp met elkaar<br />

verrekend. Daarbij is abusievelijk 1 jaar rentelasten buiten de verrekening gehouden. Dit, in combinatie met stagnerende<br />

planontwikkeling, maakt het noodzakelijk voor plan De Boschkamp een Voorziening te treffen van € 76.000,-.<br />

Als gevolg van enerzijds gemaakte kosten ter afhandeling van schadeclaims door het niet tijdig kunnen verlenen van<br />

bouwvergunningen en anderzijds achterblijvende grondverkopen is de voorziening Slagharen Moeshoek Wonen met<br />

€ 170.000,- opgehoogd naar € 351.000,-.<br />

Marslanden II<br />

Inmiddels is duidelijk, mede door de kredietcrisis, dat voor de totstandkoming van de definitieve samenwerkingsovereenkomst<br />

meer tijd nodig is dan oorspronkelijk begroot. Verwacht wordt echter nog steeds dat deze vertraging geen<br />

gevolgen zal hebben voor het verdere proces. De huidige prognose gaat uit van een start met het bouwrijp maken vanaf<br />

2012 en de uitgifte van gronden zal naar verwachting plaatsvinden vanaf 2013/2014. Uiteraard is deze prognose voor<br />

een groot deel afhankelijk van de ontwikkelingen rondom de kredietcrisis en de vraag vanuit de woningmarkt.<br />

Naast de planologische werkzaamheden is ook in <strong>2009</strong> verder gegaan met de verwerving en ruiling van benodigde<br />

gronden binnen het exploitatiegebied Marslanden II.<br />

De boekwaarde van Marslanden II is met € 2,6 miljoen gestegen naar € 11 miljoen Deze stijging wordt met name<br />

veroorzaakt door een overboeking van gronden vanuit de post strategische gronden. Het overige heeft betrekking op<br />

overige verwervings-, plan- en financieringskosten.<br />

Voor wat betreft de exploitatieopzet voor het plangebied is vrij intensief studie verricht naar de exploitatiemogelijkheden<br />

van het gebied als geheel en de eerste deelgebieden. De totale grondexploitatie is volledig geactualiseerd en sluit met<br />

een budgettair neutraal resultaat.


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 56<br />

Maatregelen in verband met de economische en financiële crisis<br />

In de Nota Crisisupdate Grondbedrijf 2010 is de voorraad strategische en verspreide gronden kritisch beschouwd. In<br />

verband met latere ontwikkeling van gronden wegens de economische en financiële crisis zijn waar nodig boekwaarden<br />

afgewaardeerd tot reëel niveau. De afboekingen hebben ten laste van het dienstjaar <strong>2009</strong> (via resultaatbestemming) tot<br />

in totaal € 2,3 miljoen plaatsgehad.<br />

De economische crisis heeft gevolgen voor de planning van uitgifte van bedrijventerreinen. Met ingang van 2010 is de<br />

planning bijgesteld van 12 naar 6 hectare per jaar gemeentebreed. Dit gegeven werkt door in de grondexploitaties van<br />

met name Broeklanden De Kop, Broeklanden Zuid, Heemserpoort en Katingerveld.<br />

Per direct is bij jaarrekening <strong>2009</strong> de (vigerende) grondexploitatie van plan Broeklanden Zuid aangepast, en is de<br />

voorziening met € 1,4 miljoen opgehoogd naar € 1,68 miljoen.<br />

De Nota Crisisupdate 2010 zal in 2010 verder worden uitgewerkt. De te treffen maatregelen worden in de<br />

Bestuursrapportages en de Nota Grondexploitatie 2011 opgenomen.<br />

3.8 Rechtmatigheid<br />

Het is een goede zaak om in het jaarverslag ook in te gaan op rechtmatigheid. Een (onverplichte) paragraaf<br />

rechtmatigheid kan hiervoor dienstbaar zijn. Zaken die aan de orde komen zijn:<br />

- de inventarisatie van relevante wet- en regelgeving;<br />

- het controleprotocol en het daarin verwoorde beleid c.q. normen- en toetsingkader;<br />

- de bevindingen van de interne en externe controle;<br />

- de analyse van de begrotingsrechtmatigheid;<br />

- het beleid gericht op het tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O).<br />

Inventarisatie van relevante wet- en regelgeving<br />

Voor een goede uitvoering van de rechtmatigheidcontrole is belangrijk dat de geldende regelgeving duidelijk vastligt. Het<br />

college is primair verantwoordelijk voor de naleving van de wet- en regelgeving en moet dus permanent inzicht hebben in<br />

de van toepassing zijnde relevante wet- en regelgeving. Dit betreft het normenkader. Het normenkader moet worden<br />

opgesteld en in ieder geval aan de gemeenteraad ter kennisneming worden gezonden.<br />

Het normenkader <strong>2009</strong> is op 5 januari 2010 door het college vastgesteld en aansluitend in het kader van de actieve<br />

informatieplicht ter kennisname toegezonden aan de raad.<br />

De delegatie- en mandaatregeling zijn in <strong>2009</strong> buiten het normenkader gelaten omdat er geen aansluiting is tussen de<br />

functiecodes in het functieboek en de functiecodes in de regeling. Dit is in 2010 hersteld.<br />

Het controleprotocol en het daarin verwoorde beleid c.q. normen- en toetsingkader<br />

Ter afkadering van de rechtmatigheidcontrole heeft de raad in het controleprotocol allerlei zaken nader geregeld en<br />

vastgelegd. Bijvoorbeeld de te hanteren goedkeuringstolerantie en de rapporteringtolerantie.


57 <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />

Het controleprotocol is op 30 januari 2007 door de raad vastgesteld. Het is onderdeel van de opdrachtverstrekking aan<br />

de accountant. De goedkeuringstolerantie, onderdeel van het controleprotocol, is hieronder weergegeven.<br />

Goedkeurings-tolerantie Goedkeurend Beperking Oordeel- Afkeurend<br />

onthouding<br />

Fouten in de jaar- ≤ 1% >1%3%


<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> 58<br />

De risico’s van het niet juist Europees aanbesteden zijn dat een derde partij zich hierdoor benadeeld voelt en dat deze<br />

een inbreukprocedure start wat kan leiden tot het door de rechtbank toekennen van een schadevergoeding en een<br />

verplichting tot een hernieuwde aanbesteding.<br />

De analyse van de begrotingsrechtmatigheid<br />

Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, dienen tot<br />

stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s<br />

(begrotingscriterium). In de begroting zijn de maxima voor de lasten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt<br />

in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de<br />

toereikendheid van het begrotingsbedrag, alsmede het begrotingsjaar van belang zijn. Met de controle op de juiste<br />

toepassing van het begrotingscriterium wordt getoetst of het budgetrecht van de gemeenteraad is gerespecteerd.<br />

Het budgetrecht van de gemeenteraad is afgeperkt op programmaniveau. Uit de analyse begrotingsrechtmatigheid blijkt<br />

dat het totaal aan lasten op de programma’s Kwetsbare groepen, Veiligheid en openbare ruimten en Economie zijn<br />

overschreden voor een totaal van € 1,23 miljoen Strikt genomen is hier sprake van een begrotingsonrechtmatigheid. Bij<br />

de controle is komen vast te staan dat de (begrotings)overschrijdingen binnen de beleidskaders van de gemeenteraad<br />

vallen.<br />

Dit betekent dat de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde<br />

opbrengsten, bijvoorbeeld via subsidies of kostendekkende omzet of dat de overschrijdingen bij open einde (subsidie)<br />

regelingen onstaan of dat de omvang van de overschrijding pas bekend is geworden na het vaststellen van de 2e<br />

bestuursrapportage.<br />

De kostenoverschrijdingen op activeerbare activiteiten (investeringen) waarvan de gevolgen voornamelijk zichtbaar<br />

worden via hogere afschrijvings- en financieringslasten in het jaar zelf of pas in de volgende jaren bedraagt € 600.000.<br />

Voor een nadere toelichting en specificatie zie ook de analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid in de<br />

jaarrekening.<br />

Het beleid gericht op het tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O)<br />

Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen zijn beheersmaatregelen nodig die functioneren.<br />

De interne en externe controle zullen erop gericht moeten zijn om dat vast te stellen. In tegenstelling tot andere<br />

getrouwheids- en rechtmatigheidaspecten gaat het bij het M&O-criterium in het bijzonder om vast te stellen dat in de<br />

organisatie effectieve maatregelen zijn getroffen om misbruik te voorkomen, dan wel op te sporen en dat de vigerende<br />

wet- en regelgeving duidelijk is, aangepast is aan actuele omstandigheden en te handhaven is.<br />

Wij kennen geen specifiek M&O-beleid.


Stephanusplein 1<br />

Postbus 500<br />

7770 BA <strong>Hardenberg</strong><br />

T 14 0523<br />

F 0523 261 129<br />

E gemeente@hardenberg.nl

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!