Dementie in Utrecht - Provincie Utrecht

provincie.utrecht.nl

Dementie in Utrecht - Provincie Utrecht

Dementie in Utrecht

De cijfers: 2005-2030


Dementie in de provincie Utrecht

Februari 2006

Stafbureau Dienst MEC

Informatie en Onderzoek


Dementie in de provincie Utrecht

Samenvatting

1. Inleiding

Landelijke onderzoeken voorzien een sterke groei van het aantal dementerenden in de komende 25

jaar. In deze notitie geven we antwoord op de vraag hoeveel dementerenden er naar verwachting in

2030 in de provincie Utrecht zullen zijn. Ook brengen we het huidig zorggebruik door mensen met

dementie in beeld en berekenen we wat de toename van het aantal mensen met dementie betekent voor

de zorg. Deze cijfers zijn nodig voor de onderbouwing van nieuwe beleidsinitiatieven in de zorgsector.

Wij geven in deze notitie antwoord op deze vragen, vanuit de beperking dat we nu alleen inzicht

hebben op de verwachte bevolkingsontwikkeling. Medische, technologische en ethische

ontwikkelingen nemen we niet mee in onze vooruitberekening.

2. Vergrijzing

De provincie Utrecht vergrijst, in nagenoeg vergelijkbare mate als in heel Nederland. Op dit moment

is 12% van de bevolking ouder dan 65 jaar, in 2030 zal het aandeel van de 65-plussers zijn gegroeid

tot 20%. In gemeenten die nu al sterk vergrijsd zijn, verandert de situatie minder ingrijpend. Ook hier

stijgt het aandeel 65-plussers, maar minder spectaculair. Doorn, De Bilt en Baarn, drie van de meest

vergrijsde gemeenten op dit moment, vallen in 2030 volgens de huidige prognoses terug naar een

positie buiten de top tien. Wijk bij Duurstede, De Ronde Venen, Montfoort, Leusden, Vianen en

Rhenen zijn gemeenten die met stip stijgen.

3. Vergrijzing en dementie

Met de toename van de oudere bevolking stijgt ook het aantal dementerenden. Dementie is een ziekte

die met name de zeer ouderen treft. Van de mensen boven de 90 jaar heeft 40% met verschijnselen van

dementie te maken. Het aantal dementerende ouderen in de provincie Utrecht groeit tussen 2005 en

2030 met ruim 60%. Van bijna 13.000 op dit moment naar ruim 21.000 in 2030. Een relatief sterke

groei van het aantal dementerenden zien we in de eerder genoemde gemeenten die het sterkst

vergrijzen.

4. Dementie en gebruik van zorg

Op dit moment woont van alle dementerenden:

• 18% in verpleeghuizen,

• 17% in verzorgingshuizen

• 65% thuis

35% van alle mensen met dementie maakt op dit moment dus gebruik van verpleeghuis- en

verzorgingshuiszorg, oftewel van 24-uurs- zorg. Als in de toekomst voor een zelfde percentage van de

mensen met dementie 24-uurs zorg beschikbaar moet zijn, is tot 2030 een uitbreiding met circa 3000

plaatsen 24-uurszorg noodzakelijk voor de opvang van mensen met dementie. Gezien de huidige visie

over vermaatschappelijking van de zorg en extramuralisering moet een oplossing hiervoor vooral

gezocht worden binnen kleinschalige settings in woonwijken.

2


1. Inleiding

De provincie streeft na om het aanbod aan wonen met zorg en dienstverlening meer in

overeenstemming te brengen met de wensen van de toekomstige ouderen. De voorziene vergrijzing

van de bevolking zal gepaard gaan met een toenemende vraag naar wonen met zorg en

dienstverlening. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de verwachte groei van het aantal

dementerenden. Deze groep heeft met name behoefte aan woonvormen met zorg.

Voor toekomstig beleid is het dan ook van belang inzicht te hebben in de ontwikkeling van het aantal

dementerenden in de provincie Utrecht. Wij hebben een doorrekening gemaakt van deze ontwikkeling

tot 2030 op basis van de huidige inzichten over het voorkomen van dementie. Ook is gekeken naar het

huidig zorggebruik en is dit gerelateerd aan de toekomstige veronderstelde behoefte.

We rekenen in deze notitie de ontwikkelingen uitsluitend door op basis van de verwachte

bevolkingsontwikkeling. Medische, technologische en ethische ontwikkelingen nemen we niet mee in

onze vooruitberekening.

2. Vergrijzing in de provincie Utrecht

De bevolking zal in de komende decennia vergrijzen. Het aandeel van de ouderen op de totale

bevolking groeit. De naoorlogse geboortegolf nadert de pensioengerechtigde leeftijd, terwijl het aantal

geboorten in de loop der jaren terugloopt. Ook stijgt het aantal ouderen als gevolg van de toenemende

gemiddelde levensduur: mensen worden steeds ouder.

• De ontwikkeling van het aantal ouderen in cijfers

Op dit moment wonen in Nederland bijna 2,29 miljoen 65-plussers. In 2030 zijn er naar verwachting

3,8 miljoen 65-plussers, een stijging van 66 %. Hiervan wonen er nu ruim 147.300 in de provincie

Utrecht. Dit aantal groeit met 75% naar ruim 257.400 in 2030.

In onderstaande tabel brengen we per subregio de toename van het aantal ouderen – 65-plussers, 75-

plussers en 85-plussers - in de komende 25 jaar in beeld.

65-plussers 75-plussers 85-plussers

2005 2030 2005 2030 2005 2030

Provincie Utrecht 147.308 257.415 67.775 116.446 16.329 25.697

Stadsgewest Utrecht 70.805 119.773 33.285 54.424 8.163 11.943

Gewest Eemland 35.501 66.194 16.643 29.347 4.006 6.326

Utrecht Zuidoost 22.294 38.091 10.094 17.382 2.417 3.750

Utrecht West 18.708 33.357 7.753 15.293 1.743 3.678

Nederland 2.288.670 3.800.599 1.033.172 1.735.261 237.996 391.732

• Toename aandeel ouderen in de bevolking

Het aandeel van de 65-plussers in de Utrechtse bevolking stijgt van bijna 13% nu naar ruim 20% in

2030.

Binnen de groep 65-plussers stijgt ook het aantal 85-plussers. Hun aandeel in de bevolking neemt toe

van 1,5 naar 2%. In 2030 wonen er naar verwachting 25.700 85-plussers in de provincie Utrecht, 9400

meer dan op dit moment. Binnen deze groep is met name de behoefte aan zorg groot.

3


Er bestaan wel verschillen per regio: de gemeenten met de meeste ouderen liggen op de Heuvelrug,

daar is op dit moment in sommige gemeenten al rond de 20% van de bevolking ouder dan 65 jaar en

dit beeld zal de komende jaren nauwelijks veranderen.

In het stadsgewest Utrecht zorgt de stad Utrecht met relatief veel jongeren (studenten) voor een

enigszins afwijkend beeld: hier ligt ook in 2030 het percentage 65-plus onder het landelijk

gemiddelde.

Maar juist de regio’s die nu nog relatief jong zijn, zullen in 2030 ook sterk verkleurd zijn: in Utrecht

West neemt het percentage 65+ het snelst toe. De stad Utrecht vergrijst (relatief) het minst.

• De grijze druk

Terwijl het aandeel ouderen stijgt, daalt het aandeel van de 20-64 jarigen de komende jaren. Dit is de

leeftijdsgroep die voor de verzorging van ouderen van belang is: niet alleen de professionele

zorgverleners maar ook de mantelzorgers maken deel uit van deze groep.

De mate van vergrijzing wordt dan ook vaak uitgedrukt in de “grijze druk”: een maat die de

verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar en ouder ten opzichte van de potentiële

beroepsbevolking, de 20-64 jarigen aangeeft. Nu is de grijze druk het grootst in gemeenten op de

Heuvelrug, in 2030 is dat het geval in gemeenten in Noordwest en Zuidoost Utrecht. Dit betekent dat

met name in deze regio’s problemen kunnen gaan ontstaan op de arbeidsmarkt in de zorgsector.

Voor de provincie Utrecht geeft dit het volgende beeld voor de situatie nu en in 2030:

4


3. Vergrijzing en dementie

• Hoe vaak komt dementie voor?

Ouderdom komt met gebreken. Dementie is er daar een van. Dementie is een verzamelnaam voor

hersenaandoeningen, die gevolg kunnen zijn van verschillende ziekten. Zij hebben met elkaar gemeen

dat als gevolg van deze ziekten bepaalde delen van de hersenen minder gaan functioneren en

uiteindelijk afsterven. De belangrijkste veroorzaker is de ziekte van Alzheimer. De diagnose dementie

wordt gesteld als er sprake is van belangrijke stoornissen in (kortetermijn)geheugen, waarneming,

denken, taal en handelen die het functioneren aanmerkelijk belemmeren.

Dementie is een ziekte die zich vooral bij zeer oude mensen openbaart. Van alle 65-plussers lijdt 1%

eraan, van alle mensen ouder dan 90 jaar 40%. Maar ook op jongere leeftijd komt de ziekte voor:

ongeveer 0,5% van alle 55-64 jarigen heeft ermee te maken. Deze prevalentiecijfers zijn afkomstig

van het RIVM en gebaseerd op landelijk onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam: het

ERGO-onderzoek 1 . Dit onderzoek is tussen 1989 en 1993 uitgevoerd onder mensen van 55 jaar en

ouder die zelfstandig woonden of in een verzorgingshuis verbleven. De Gezondheidsraad concludeert

in haar advies over de stand van zaken rond dementie in 2002 aan de minister van Volksgezondheid

dat de cijfers uit deze studie het meest betrouwbaar zijn en overeenkomen met ervaringen elders in

Europa.

Op grond van de ervaringen van dit onderzoek heeft het RIVM berekend hoe vaak dementie

voorkomt per leeftijdsgroep (de prevalentie). De prevalentiecijfers verschillen niet alleen per

leeftijdsgroep, maar ook voor mannen en vrouwen. Meer vrouwen dan mannen krijgen te maken met

dementie. In onderstaande grafiek worden deze verschillen per leeftijdsgroep en geslacht

weergegeven.

prevalentie dementie per leeftijdsgroep voor

vrouwen en mannen

400

350

300

250

200

150

100

50

0

55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+

prevalentie per 1000

vrouwen

prevalentie per 1000

mannen

Wij hebben deze prevalentiecijfers op de bevolkingscijfers en meest recente 2 prognoses van de

provincie Utrecht gelegd.

Zo zijn we tot een schatting gekomen van het aantal dementerenden op dit moment en in de nabije

toekomst.

1 Ott A, Breteler MMB, Birkenhaeger-Gillese EB, e.a. De prevalentie bij ouderen van de ziekte van

Alzheimer, vasculaire dementie en dementie bij de ziekte van Parkinson; het ERGO -onderzoek. Ned

Tijdschr Geneeskunde 1996; 140: 200-205.

2 Primos prognoses 2004 van ABF; kanttekening hierbij is dat dit najaar nog nieuwe prognoses zullen

verschijnen.

5


• Geschat aantal dementerenden in de provincie Utrecht

Het aantal dementerende ouderen groeit met ruim 60% van bijna 13.000 op dit moment naar ruim

21.000 in 2030.

Grafiek: Ontwikkeling aantal dementerenden per streekplandeelgebied in de provincie Utrecht tussen

2005 en 2030

Ontwikkeling aantal dementerenden per streekplandeelgebied

25000

20000

15000

10000

Utrecht West

Utrecht Zuidoost

Gewest Eemland

Stadsgewest Utrecht

5000

0

2005 2010 2015 2020 2030

Ook hier zien we de verschillen in toename tussen regio’s en gemeenten 3 , die uiteraard sterk

samenhangen met de eerder geconstateerde verschillen in vergrijzing.

In de regio Utrecht West is de stijging relatief het grootst, in het stadgewest Utrecht relatief het laagst.

Voor gemeenten als Wijk bij Duurstede, De Ronde Venen, Eemnes, Rhenen en Montfoort wordt

verwacht dat het aantal dementerenden meer dan verdubbelt. In de nu al vergrijsde gemeenten als

Doorn, De Bilt en Baarn blijft volgens de thans geldende prognoses het aantal ongeveer gelijk of daalt

het zelfs licht.

3 In bijlage 1 is een tabel met cijfers over de geschatte ontwikkeling per gemeente opgenomen

6


In de onderstaande grafiek wordt deze stijging nogmaals in beeld gebracht Hierbij is het aantal in 2005

gelijk gesteld aan 100. We zien dat in Utrecht West de stijging het sterkst is, ook in de periode tot

2020. Vanaf 2020 is er in alle regio’s sprake van een sterke stijging van het aantal mensen met

dementie.

Groei aantal dementerenden in indices (2005=100)

200

175

150

Stadsgewest Utrecht

Gewest Eemland

Utrecht Zuidoost

Utrecht West

Provincie Utrecht

Nederland

125

100

2005 2010 2015 2020 2030

7


4. Zorggebruik en dementie

• Huidig zorggebruik

De Gezondheidsraad heeft in 2002 een advies uitgebracht aan het Ministerie van VWS over de

ontwikkelingen rond dementie. De raad geeft daarin aan dat er een duidelijk relatie is tussen

zorgafhankelijkheid en dementie, en schat dat circa de helft van alle (formele en informele) zorg plaats

vindt vanwege dementie.

Van alle mensen met dementie woont op dit moment:

• 18% in een verpleeghuis

• 17% in een verzorgingshuis

• 65% thuis

Deze percentages zijn berekend op grond van de volgende constateringen:

• 90% van de bedden in een psychogeriatrisch verpleeghuis worden bezet door een dementerende,

terwijl ook van de somatische bedden 10% wordt bezet door mensen met dementie: in 2000 waren

er landelijk in het totaal ruim 30.300 verpleeghuisbedden, die werden bezet door ca. 18% van alle

(geschatte) dementerenden; voor de provincie Utrecht schatten we dat ca. 2350

verpleeghuisbedden worden bezet door mensen met dementie.

• Uit een onderzoek, in 1999 uitgevoerd in de regio Gelderland, bleek dat 13% van de bewoners in

verzorgingshuizen kampt met ernstige psychogeriatrische problemen en dat bij 21% licht

psychogeriatrische problemen voorkomen. Aangenomen is dat 75-90% hiervan wordt veroorzaakt

door dementie. Op basis van dit onderzoek heeft het RIVM geschat dat landelijk minimaal 29.070

mensen in verzorgingshuizen met dementie kampen, en dus ca. 17% van alle dementerenden in

een verzorgingshuis woont. Voor de provincie zou dit betekenen dat op dit moment ongeveer 2200

dementerenden in verzorgingshuizen wonen.

• De resterende groep woont thuis en maakt gebruik van thuiszorg, dagbehandeling/-opvang en

vooral ook informele hulp: mantelzorg en vrijwilligerswerk.

• Toekomstig zorggebruik

Op dit moment maken ongeveer 4500 mensen met dementie in de provincie Utrecht gebruik van 24-

uurszorg. We veronderstellen dat in 2030 nog steeds 35% van de dementerenden behoefte heeft aan

24-uurszorg. Dit betekent dat er in 2030 voor ongeveer 7500 mensen met dementie dergelijke zorg

beschikbaar zou moeten zijn.

In onderstaande grafiek wordt de vraagontwikkeling in beeld gebracht, ervan uitgaande dat 35% van

de dementerenden behoefte heeft aan 24-uurszorg.

De vraag is evenwel in welke vorm deze zorg geboden zal worden. Gezien de huidige visie over

vermaatschappelijking van de zorg en extramuralisering zal een oplossing hiervoor vooral gezocht

moeten worden binnen kleinschalige settings in woonwijken

In dit verband is het wel van belang nogmaals op te merken dat we uitsluitend gekeken hebben naar de

demografische ontwikkeling; ontwikkelingen in de medische wetenschap en technologie kunnen

uiteraard ook van invloed zijn en een rol spelen bij de discussie over de inrichting van de zorg.

8


Ontwikkeling vraag naar 24-uurszorg van mensen met dementie

25000

20000

15000

10000

zelfstandig wonend

met 24-uurszorg

5000

0

2005 2010 2015 2020 2030

9


Bijlage

Tabel: Geschat aantal dementerenden in de provincie Utrecht per subregio en gemeente, op basis van

prognose van ontwikkeling van de bevolking en uitgaande van huidige prevalentie van dementie.

Gemeente 2005 2010 2015 2020 2030

Bunnik 171 224 282 314 359

De Bilt 823 789 747 747 844

Houten 303 358 378 390 536

Maarssen 345 372 422 474 707

Nieuwegein 491 569 621 719 1067

Utrecht 2744 3008 3113 3330 4227

Vianen 163 188 228 281 431

IJsselstein 253 297 338 372 528

Zeist 1082 1038 995 1009 1205

Stadsgewest Utrecht 6375 6841 7124 7635 9905

Amersfoort 1457 1651 1765 1918 2583

Baarn 419 367 358 357 405

Bunschoten 140 170 191 229 326

Eemnes 58 75 95 116 190

Leusden 319 326 355 419 626

Soest 659 720 759 783 967

Woudenberg 115 142 171 192 250

Gewest Eemland 3166 3451 3695 4015 5346

Amerongen 109 96 106 112 148

Doorn 273 190 163 153 169

Driebergen 348 317 317 308 360

Leersum 103 106 112 123 158

Maarn 87 96 101 107 126

Renswoude 28 33 41 44 63

Rhenen 201 244 290 330 431

Veenendaal 613 717 806 895 1192

Wijk bij Duurstede 154 213 256 312 514

Utrecht Zuidoost 1916 2012 2192 2386 3161

Abcoude 87 97 108 116 152

Breukelen 175 196 212 232 296

De Ronde Venen 318 364 422 476 679

Loenen 106 122 148 179 232

Lopik 108 126 142 160 219

Montfoort 89 95 112 139 212

Oudewater 128 139 149 163 202

Woerden 453 512 570 631 873

Utrecht West 1464 1650 1862 2094 2865

Provincie Utrecht 12922 13955 14873 16130 21277

Nederland 194364 213312 228235 247395 317385

10


Gebruikte literatuur

Gezondheidsraad, Dementie, advies aan VWS, maart 2002

RIVM, Nationaal Kompas Volksgezondheid, Dementie, Omvang van het probleem

(www.nationaalkompas.nl)

SCP, Mantelzorg in getallen, A. De Boer e.a., okt. 2003

SCP, Kijk op informele zorg, A.de Boer , spet. 2005

SCP, De sociale staat van Nederland, 2005

11


Colofon

Dit rapport is een uitgave van:

Provincie Utrecht

Dienst Maatschappij, Economie en Cultuur

Pythagoraslaan 101

Postbus 80 300

3508 TH Utrecht

Deze publicatie kunt u telefonisch bestellen :

tel.nr. 030-2582228

of via e-mail: verkoop@provincie-utrecht.nl

Voor informatie over de inhoud:

T. Meijers, Cluster Informatie en Onderzoek

Tel. 030- 258 2349

12

More magazines by this user
Similar magazines