wijkscan Oude Westen - Gemeente Rotterdam

rotterdam.nl

wijkscan Oude Westen - Gemeente Rotterdam

wijkscan KIWI

Oude Westen

Deelgemeente

Rotterdam

Centrum


Opdrachtgever

Gemeente Rotterdam, Dienst Jeugd Onderwijs en

Samenleving.

Colofon

Teamsamenstelling

Ruben Bot (Verkeer & Vervoer), Ester van der Werf

(Stedenbouw) Jan van der Wolde (Wonen) allen van

Stadsontwikkeling

Contactpersoon deelgemeente

Peter Dekkers

Redactie en Vormgeving

Frans Petersen, Peter den Bok, Ines Cengic

Arjen van Hartingsveldt (Stadsontwikkeling)

Datum

September 2011

Informatie

www.rotterdam.nl/kindvriendelijk

2


Inleiding 5

Samenvatting 7

Wijkinformatie 8

Inhoudsopgave

Analyse bouwstenen: 14

• Wonen 14

• Openbare ruimte 16

• Norm voor buitenspeelruimte 16

• Bespeelbaar groen 18

• Drempelruimtes 20

• Voorzieningen 22

• Routes 24

Conclusies 28

• Opgavenkaart 30

• Kansenkaart 31

• Quick Wins 32

Bijlagen: 33

• Leeftijd spelvormen en gebruik buitenruimte 33

• Leefstijlen en woonmilieus 34

Literatuurlijst 39

3


VISIE

03

DE AGNIESEBUURT OVER 10 JAAR

Rotterdam wil een aantrekkelijke woonstad zijn. De stad wil midden- en hogere

inkomensgroepen aan de stad binden, middels economische hervormingen en

differentiatie in woonwijken met een eenzijdig woningaanbod. In de woonvisie

van de gemeente Rotterdam is opgenomen dat ‘binnen de ring’ geen goedkope

woningen meer gebouwd mogen worden, bebouwing voor bijzondere doelgroepen

uitgezonderd.

UBILAIR OP DE

LINGERSTRAAT

4

Na een jarenlange periode van suburbanisatie en vlucht van de midden- en

hogere inkomens uit de stad, staan de Rotterdamse stadswijken aan het begin

van een opleving periode. In De grote Woontest spreekt men van het einde

van de ‘suburban dream’: het wonen in het centrum en de stadswijken is weer

in trek. Ook de ontwikkeling van Rotterdam Noord gaat de goede kant op.

De leefbaarheid en veiligheidscijfers stijgen en de toegenomen aandacht door de

politiek belooft flinke investeringen te genereren. pWS is een belangrijke speler

in de agniesebuurt en in deze visie geven we aan welke ontwikkelingsrichting

wij nastreven.


Inleiding

In 2010 werd het document ‘Bouwstenen voor een

Kindvriendelijk Rotterdam’ vastgesteld. Dit werd niet

alleen gedaan door het centrale bestuur, maar was

een breed gedragen document waar deelgemeentes,

corporaties en wetenschappelijke instituten een bijdrage

aan hebben geleverd.

Er vormde zich al werkend een nieuwe manier van

kijken naar de stad. Een kindvriendelijke stad heeft niet

alleen fijne speelplekken. Ook de woningen zijn groot

genoeg en hebben voldoende kamers. Een kind kan op

jonge leeftijd veilig naar school lopen. De school is een

echte ontmoetingsplek, de bomen bloeien in de lente en

in de herfst zijn er weer prachtige kleuren te zien. Daar

kwam uit voort dat het in een kindvriendelijke woonstad

draait om de bouwstenen: wonen, openbare ruimte,

voorzieningen en routes.

‘Bouwstenen voor een Kindvriendelijk Rotterdam

geeft antwoord op de vraag welke stedenbouwkundige

elementen minimaal aanwezig moeten zijn in een

kindvriendelijke stad en in welke mate. De kern van

het vastgestelde document bestaat dan ook uit een

basispakket met randvoorwaarden voor de kindvriendelijke

woonstad. Het basispakket bestaat uit vier

bouwstenen of onderdelen waarop wijken getoetst

kunnen worden en waarmee de opgave en kansen per

wijk kunnen worden benoemd. Hiermee kan men voor

bestaande wijken en voor nieuwbouwplannen duidelijk

in kaart brengen waar de sterke en de zwakke punten

liggen per wijk. Het levert een concreet beeld op van

waar de kansen liggen voor de stad, de deelgemeenten,

de projectontwikkelaars en de woningcorporaties.

Elke bouwsteen is concreet gemaakt door de minimale

eisen zowel kwantitatief als kwalitatief te beschrijven.

Door de vier bouwstenen slim te stapelen, ontstaat een

stad waar ouders en hun kinderen met plezier wonen.

Kinderen maken er zelfstandig gebruik van de

pleinen en speeltuinen, kunnen zelfstandig naar

school, naar het buurthuis of het voetbalveld. Bij

nieuwbouwprojecten of herstructurering helpt het

basispakket om de projecten kindvriendelijk te kunnen

ontwikkelen. In bestaande wijken helpt het om de

opgaven en kansen om de wijk kindvriendelijk te

maken, helder in beeld te krijgen.

Naast de bouwstenen uit het document uit 2010 zijn

er gebiedsspecifieke eigenschappen toegevoegd

aan de bouwstenen voor de gebiedsscans. De

bevolkingsopbouw, de kleuring van de leefstijlen die

vanuit de woonvisie als ambitie zijn geformuleerd

voor een gebied, en gedetailleerde informatie over de

ruimtelijke opbouw van een gebied.

Voor het Oude Westen is een uitwerking gemaakt

op basis van de hiervoor beschreven methodiek. De

wijkscan doet uitspraken over ingrepen op zowel de

korte termijn als de lange termijn. Denk hierbij aan

verbetering van de bestaande situatie en het creëren

van meer diversiteit. Er worden lange termijnvoorstellen

gedaan die gebaseerd zijn op mogelijke en gewenste

ontwikkelingen zoals beschreven zijn in het Masterplan

Oude Westen van juni 2011.

5


6

luchtfoto


Samenvatting

Het Oude Westen is een stadswijk, grenzend aan

het (winkel)centrum en Central District Rotterdam en

is een bijzonder aantrekkelijke locatie om te wonen.

Voor jongeren en ouderen, maar zeker ook voor

gezinnen met kinderen. Toch blijkt er langzamerhand

een uitstroom te zijn van gezinnen als gevolg van

de magere kwaliteit van de woningen en de kwaliteit

van de openbare ruimte. Dit ondanks het feit dat de

diverse voorzieningen en het winkelaanbod toch voor

ieder iets wils biedt. De hoge woningdichtheid en de

kwaliteit en eenzijdigheid van het woningaanbod maakt

dat er voor de bewoners nauwelijks wooncarrière

mogelijk is. Gezinnen of starters hebben weinig

keuzemogelijkheden. Toch liggen er duidelijke kansen

om een grote kwaliteitsslag te maken en de wijk

kindvriendelijker te maken. In de jaren ’70 is met het

maken van de doorbraken een poging gedaan om

de hoge dichtheid in de wijk te verminderen en meer

leefbaarheid en lucht in de wijkstructuur te brengen.

Desondanks zijn veel van de woningen erg klein en

hebben geen noemenswaardige privé buitenruimte.

De druk op de openbare ruimte is dan ook groot. De

ruimten zijn vrij eenzijdig ingericht en met matige

kwaliteit vormgegeven. Bovendien neemt het parkeren

een groot gedeelte van de straten in beslag, waardoor

er nauwelijks drempelruimte is. Dit maakt dat het voor

jonge kinderen lastig is om zich alleen door de wijk te

bewegen en voor de deur te spelen. Maar ook voor

de oudere kinderen is er een weinig gedifferentieerd

aanbod van speelplekken.

Om de problematiek en de oplossingsrichting beter in

kaart te brengen zijn er een aantal opgaven, kansen

en quick wins geformuleerd die gedetailleerder terug

komen in de SWOT-analyse.

Opgaven

Er liggen duidelijke opgaven voor het Oude Westen, die

in het Masterplan verwoord zijn. Deze opgaven hebben

directe positieve gevolgen voor de kindvriendelijkheid

van de wijk en zijn daarmee zeer essentieel. In

de eerste plaats gaat het om verbetering van de

woningvoorraad. Meer woningdifferentiatie binnen het

huidige eenzijdige aanbod zorgt dat er wooncarrière

gemaakt kan worden binnen de wijk. Woningen met

kwalitatieve privé buitenruimte binnen de wijk, maken

de wijk aantrekkelijker voor mensen met kinderen. In

de tweede plaats is het voor de kindvriendelijkheid van

belang dat er een continue drempelruimte gemaakt

wordt, hiertoe wordt in het Masterplan een aanzet

gedaan om het straatparkeren te verminderen. Dit

kan op verschillende wijzen; in een nieuwe bouwblok

(Bajonet) wordt extra parkeercapaciteit opgenomen,

een andere methode is te experimenteren met

parkeertarieven. Een derde opgave is een verbeterde

inbedding van het wijkpark in haar omgeving. Een

betere uitwisseling is mogelijk over de gebiedsgrenzen

heen richting Lijnbaankwartier.

Kansen

Er liggen veel kansen om het Oude Westen tot een

kindvriendelijkere wijk te maken. De drempelruimtes

die vooral voor kleinere kinderen en voor de beweging

in noord-zuid richting van belang zijn kunnen

verbeterd worden. De Bajonetlocatie is hiervan een

concreet voorbeeld. Door hier een nieuwe garage

met overcapaciteit te realiseren kan in de belendende

straten een kwaliteitsslag in de openbare ruimte

gemaakt worden.

Door meer diversiteit te creëren op de open pleinen

en de inrichting meer specifiek te maken voor een

bepaalde leeftijdsgroep wordt de aantrekkelijkheid

vergroot. Bij meer diversiteit kan ook aan het

vergroenen van de pleinruimtes worden gedacht.

Op deze wijze wordt er een ander type speelmilieu

aangeboden, waarvan er momenteel nog niet veel zijn

in de wijk.

Quick wins

Op korte termijn is veel winst te behalen. Deze

zogenaamde quick wins kunnen met een vrij kleine

investering en zonder al te lange processen een

grote bijdrage leven aan de kwaliteit van de openbare

ruimte. Het vergroenen van de wijk, waardoor er meer

variëteit ontstaat, is er hier èèn van. Dit kan zowel in

het verticale vlak gebeuren, tegen de wanden van de

bebouwing, als in het horizontale vlak. Op dit moment

wordt gewerkt aan een eerste uitwerking. Verder

kunnen de routes die de verbinding vormen in oostwest

richting van de pleinen duidelijk verbeterd worden.

Bredere vluchtheuvels en veilige oversteekzones,

kunnen de pleinen langs deze routes beter aan elkaar

koppelen. Voor de kinderen ontstaat zo een zone

waarin ze zich veilig door de wijk, van plek naar plek,

kunnen bewegen in oost-west richting.

Deze ingrepen zouden al het voorstadium betekenen

voor een kindvriendelijker Oude Westen.

7


Wijkinformatie

verbindingen met de stad

imagobepalende pleinen

verbindingen met de stad

stadspark

imagobepalende pleinen

(onderdeel van groene dwaalroute)

stadspark

(onderdeel hoge waardering van groene dwaalroute) cultuurhistorie

hoge waardering cultuurhistorie

woningdifferentiatie

woningdifferentiatie

dwarsverbindingen

dwarsverbindingen

groene buurtpleinen

groene buurtpleinen

8


Wijkinformatie stedenbouwkundige contex

Het Oude Westen

Binnenstedelijke positionering

De voormalige open Coolsche polder is in de loop

der tijd een andere gestalte aangemeten. Na dienst

te hebben gedaan als uitbreidingswijk buiten de

gemeentegrens van Rotterdam maakt het Oude Westen

tegenwoordig deel uit van het stadscentrum.

Verdere stadsuitbreiding van Rotterdam en de

wederopbouw van het verwoeste stadscentrum hebben

het nieuwe stadscentrum naar het westen verschoven

waardoor de positie van het Oude Westen ten opzichte

van het centrum is veranderd.

Omgeving in transformatie

Het Oude Westen wordt nu omgeven door een

viertal gebieden die aankomende jaren vergaande

transformaties ondergaan en de internationale positie

van Rotterdam versterken. Het betreft het Central

District, het Lijnbaankwartier, Hoboken en de mogelijke

ondertunneling van de ‘s-Gravendijkwal.

De aanleg van het nieuwe station en de komst van de

hogesnelheidslijn geven een ongekende impuls aan het

Central District en de stad. Het Central District zal, met

het nieuwe HSL station als belangrijke aanjager, met

behulp van ‘mixone’ een levendige stationsomgeving

worden met volop bedrijvigheid. Mogelijke

transformaties in het Lijnbaankwartier geven vorm

aan het verder verdichten van de wederopbouwstad

met daarnaast een impuls voor het kernwinkelgebied.

Hoboken richt zich de komende jaren op nieuwe

woonmilieus, het versterken van het internationaal

cultuurpark, het versterken van het medische cluster

en het realiseren van een stadscampus met diverse

onderwijsvoorzieningen.

geven het Oude Westen een centrale positie in

de binnenstad. Dit versterkt de economische- en

woonpotenties in het Oude Westen zelf.

Binnenstedelijke betekenis Oude Westen

De verdergaande verdichting van de (omliggende)

binnenstad betekent een grotere behoefte aan meer

kwalitatief hoogwaardig groen in de stad. Nu al wordt

groen in de binnenstad gemist. Stadsparken spelen

een belangrijke rol in het stedelijk woonklimaat. Het

Wijkpark Oude Westen zal in de toekomst steeds

meer een centrale rol vervullen binnen het stelsel van

stedelijk groen in de binnenstad. Door zijn ligging in een

sterk transformerende binnenstad krijgt het meer en

meer de betekenis van een stadspark.

Daarnaast biedt de wijk een woonomgeving die

gewaardeerd wordt door de ‘stedeling’. De bijzondere

ontstaansgeschiedenis geeft de wijk een uniek karakter

in de binnenstad. In het Oude Westen zijn ruim 9.500

mensen woonachtig, dit betekent grofweg een derde

deel van het totaal aantal centrumbewoners (bron:

Gemeentelijke Basis Administratie (GBA), jaar 2009).

Dit zijn bewoners die het ‘klein kosmopolitische’

karakter van de wijk waarderen. Dankzij het veelzijdige

karakter van de wijk kan de wijk zich op zowel levendig

stedelijke als rustigstedelijke woonmilieus richten met

alle binnenstedelijke voorzieningen en culturele plekken

binnen handbereik. Bovendien onderscheidt de wijk

zich met haar multiculturele winkelaanbod.

De komst van de HSL, mogelijke verdichting in de

wijken rondom en de werkgelegenheid in Hoboken

9


Wijkinformatie

aanpak plinten

meer openingen in de gevel voorzien de

dwarsstraten van sociale controle of een

groener straatbeeld door een groene gevel

nieuw buurtplein

toevoeging van een nieuw buurtplein

voorziet ook het noordelijk deel van

voldoende open ruimte

Weenapoint

woningbouw en kantoorontwikkeling. gebouwen

staan als lose objecten in open groene

ruimte. een doorgang maakt een groene

dwaalroute van perron tot balkon mogelijk

doorbraak

een nieuwe doorbraak past het Weenapoint

in de context en structuur van het Oude

Westen

Tiendplein

imagobepalend plein, stedelijke verblijfsplek

met hoge kwaliteit

“groene” straten

straten met een hoge verblijfskwaliteit:

brede stoepen en meer groen in het

straatbeeld

wijkvoorziening

in de Gaffel

wijkvoorziening

bijvoorbeeld een brede school waar de

kinderen uit de

wijk terecht kunnen

Bajonetlocatie

nieuwe woningen met voldoende

buitenruimte en een centrale

parkeervoorziening in een

historische context

aanpak plinten

meer openingen in de gevel voorzien de

dwarsstraten van sociale controle of een

groener straatbeeld door een groene gevel

nieuw buurtplein

toevoeging van een nieuw buurtplein

voorziet ook het noordelijk deel van

voldoende open ruimte

Tiendplein

imagobepalend plein, stedelijke verblijfsplek

met hoge kwaliteit

“groene” straten

straten met een hoge verblijfskwaliteit:

brede stoepen en meer groen in het

straatbeeld

wijkvoorziening

in de Gaffel

wijkvoorziening

bijvoorbeeld een brede school waar de

kinderen uit de

wijk terecht kunnen

Bajonetlocatie

nieuwe woningen met voldoende

buitenruimte en een centrale

parkeervoorziening in een

historische context

stadspark Weenapoint

grote groene parkruimte woningbouw voor zowel en kantoorontwikkeling. de wijk- gebouwen

staan als lose objecten in open groene

als binnenstadbewoner. grote toegankelijkheid

rondom. aangrenzende dwaalroute bebouwing van perron tot met balkon mogelijk

ruimte. een doorgang maakt een groene

voorkant aan parkzijde

doorbraak

een nieuwe doorbraak past het Weenapoint

in de context en structuur van het Oude

Odeon en omgeving

Westen

woningbouwontwikkeling aan het park

gecombineerd met een sportvoorziening en

wijkstallingsgarage. sterke relatie tussen park

en gebouw stadspark

grote groene parkruimte voor zowel de wijkals

binnenstadbewoner. grote toegankelijkheid

rondom. aangrenzende bebouwing met

voorkant aan parkzijde

nieuwe verbindingen

verbinden Odeon het en omgeving

stadspark met de omliggende stad

woningbouwontwikkeling aan het park

gecombineerd met een sportvoorziening en

wijkstallingsgarage. sterke relatie tussen park

en gebouw

nieuwe verbindingen

verbinden het

stadspark met de omliggende stad

groene dwaalroute

groene dwaalroute

onderdeel van groene onderdeel dwaalroute: van groene van dwaalroute: van

perron tot balkonperron tot balkon

imagobepalend plein

buitenruimte en programma

imagobepalend plein

stedelijk groen

buitenruimte en programma

verblijfsplek en dwaalroute

verbinding met stad

stedelijk groenlangzaam verkeer-route

verblijfsplek en dwaalroute

verbinding met stad

langzaam verkeer-route aanpak plinten

bouwprojecten

cultuurhistorie en woningdifferentiatie

transparantie of groene gevel

bouwprojecten buurtplein

speelruimte met groen

cultuurhistorie en woningdifferentiatie

studie

buurtplein

nader te onderzoeken aanpak plintengroene verblijfsplek

projecten transparantie of groene wijkstallingsgarage gevel

10

studie

buurtplein

speelruimte met groen

buurtplein


Wijkinformatie

Verankering van binnenstad

Het Oude Westen is op het gebied van economie,

woonmilieu, culturele voorzieningen alsmede groen

van bijzondere betekenis binnen het binnenstedelijk

aanbod. Daarnaast biedt de ontwikkeling van

omliggende stadsdelen kansen voor de economische

en woonpotenties van de wijk. Zo is de centrale ligging

nabij het station een gunstige voedingsbodem voor

bedrijvigheid. Om deze kansen te kunnen verzilveren

is een stevige verankering in de wijk noodzakelijk. Een

sterke verankering in de binnenstad is noodzakelijk om

deze wisselwerking of synergie tussen de verschillende

stadsdelen waar te kunnen maken. Optimale

aanhechting tussen de wijk en haar omgeving maakt

dergelijke kruisbestuivingen mogelijk.

Deze verankering in de stad wordt gewaarborgd door

een aantal doorgaande stedelijke structuren, welke

verschillende stadsdelen aan elkaar rijgen. Deze linten

zijn eeuwenoude structuren in het polderlandschap

en liggen als een soort dubbele ruggengraat in het

gebied: de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg.

De twee oude linten zijn ook nu nog twee aders in

de wijk; ze voorzien de wijk van een grote eigenheid

(de geschiedenis is afleesbaar in het straatbeeld)

en hoge mate van stedelijkheid. Het zijn belangrijke

identiteitsdragende routes. Ze zijn van belangrijke

economische betekenis. Ze vormen levendigstedelijke

linten waar 24 uur per dag mensen op straat zijn.

Dit genereert een bijzondere stedelijke diversiteit in

de wijk. Het vitaal (en veilig) houden van deze lijnen

met zichtbaarheid van het historische karakter is een

belangrijke opgave.

Deze lange lijnen hebben een stedelijke betekenis en

dragen bij aan de uitstraling en het imago van het Oude

Westen. De aanliggende pleinruimten doen daarin

mee. De stadspleinen vormen de entrees naar het

binnenwerk van het Oude Westen. Daarmee vervullen

deze plekken een belangrijke ontmoetingsfunctie. Hier

ontmoet de stad de wijk en vice versa.

Aan deze pleinen manifesteert het Oude Westen

zich, ze zijn daarmee representatief voor de wijk.

Het succesvol functioneren van de stadspleinen

als imagobepalende plek wordt bepaald door de

uitstraling (het karakter) en het gebruik (programma).

Deze aspecten bepalen de herkenbaarheid en de

programmatische betekenis van de plek in de stad.

De stadspleinen in het Oude Westen kennen een

wisselende kwaliteit. Te vaak schort het nog aan een

uitgesproken uitstraling of programmering. Echter, in

vrijwel alle huidige stedelijke pleinen schuilt de potentie

te transformeren tot een imagobepalende plek. Hier ligt

een opgave en een kans.

Een sterke koppeling van het woonmilieu in het

binnenwerk aan de omliggende doorgaande lijnen

voorzien de wijk van een mate van stedelijkheid

passend bij haar positie in de stad. De dynamiek om

de hoek moet in het binnenwerk waarneembaar zijn, dit

versterkt tevens de identiteit van het binnenwerk zelf

(synergie). De huidige koppeling van het binnenwerk

aan de lijnen, in oost-west richting sluiten stedelijkheid

uit omdat het aantal verbindingen te klein en de

onderlinge afstand te groot is. Dit sluit niet aan bij het

kleinschalige karakter van het Oude Westen en isoleert

het binnenwerk van de stad. De stedelijke kwaliteiten

van de Westersingel en de ’s-Gravendijkwal zijn dan

ook niet waarneembaar in het binnenwerk van de

wijk. De toevoeging van verbindingen in oost-west

richting wordt gezocht ter hoogte van de HBS-locatie

(vooruitlopend op de mogelijke overkluizing van de

’s-Gravendijkwal) en het Wijkpark Oude Westen (een

verbinding met de Westersingel). Een ingreep op deze

locaties koppelt interne verbindingen aan al aanwezige

stedelijke structuren.

Ook de potentie van het wijkpark als binnenstedelijk

park wordt te weinig benut. Hoewel het park er prachtig

groen bij ligt en verscheiden gebruik toelaat is het niet

optimaal verankerd met haar omgeving. Het ligt als

wijkpark te excentrisch maar heeft nu geen tot weinig

betekenis als stadspark omdat de introverte ruimte te

weinig is verbonden met de stad. Ondanks de ligging

en de prominente entree aan de West Kruiskade is het

wijkpark sterk naar binnen gekeerd. Een verbeterde

toegankelijkheid vanaf zowel de Westersingel als de

Nieuwe Binnenweg maakt dat deze groene ruimte

door meer mensen beleefd zal kunnen worden. Bij

het creëren van verbindingen wordt gebruik gemaakt

van bestaande openingen van de bebouwing.

De Westersingel is onderdeel van het toekomstig

beschermd stadsgezicht Waterproject.

Op deze wijze kan het park onderdeel uitmaken van

een groene dwaalroute: van perron naar het balkon

aan de rivier. Een informele groene route verhoogt de

verblijfskwaliteit en bindt verschillende stadsdelen op

een informele manier aan elkaar.

Bron: Masterplan Oude Westen, juni 2011

11


Wijkinformatie

Wijkinformatie

OPBOUW WONINGVOORRAAD

VESTIGING EN VERTREK

LEEFTIJDSCATEGORIE

Eengezinswoningen

50 woningen

vestigende gezinnen van buiten de stad

0-4 jaar: 525 kinderen

Appartementen > 85m 2 + lift

93 woningen

vertrekkende gezinnen naar buiten de stad

5-12 jaar: 849 kinderen

Appartementen > 85m

2

1268 woningen

vestigende gezinnen vanuit de stad

13-18 jaar: 701 kinderen

Appartementen < 85m

2

2972 woningen

vertrekkende gezinnen binnen de stad

WONINGDICHTHEID

MIGRATIESALDO STAD IN & UIT

KINDDICHTHEID

dun

dicht

vertrek

vestiging

0

50/ha

BEVOLKING 0 - 18 JAAR

78 won/ha

-27 gezinnen

KOOPWONINGEN

37 kind/ha

0%

22%

50%

0%

15%

100%

De GIS-kaarten zijn Cijfers niet gecontroleerd hebben betrekking en op 2009

kunnen fouten bevatten.

De cijfers en data hebben betrekking op 2009.

12


Oude Westen

Opbouw woningvoorraad

Het Oude Westen telt circa 9500 inwoners en neemt

hiermee een derde van de centrumbewoners voor haar

rekening. De woningdichtheid is hoog vergeleken met

de rest van Rotterdam, 78 wo./ha. Er zijn ongeveer

4400 woningen, waarvan er slechts 15% koopwoningen

zijn tegenover 85% huur. Van deze 85% huurwoningen

valt ruim 70% in de categorie sociale huur. Meer

dan driekwart van deze woningen heeft slechts een

vloeroppervlak onder de 85 m2, zonder een lift.

vertegenwoordigd is. Het hart van de wijk huisvest

de meeste van de jeugdige bewoners.

Woonstijl

De dominante leefstijl in het Oude Westen is de rode

leefstijl, een levendig stedelijk woonmilieu, met een geel

hart, een rustig stedelijk woonmilieu in het centrum van

de wijk.

(Zie voor meer informatie over de leefstijlen de bijlage

woonstijlen)

Vestiging en vertrek

De woningvoorraad in het Oude Westen is zeer

kwetsbaar(*). Er is bijzonder weinig differentiatie en

de mogelijkheid voor een wooncarrière binnen de wijk

is zeer beperkt. In de wijk is in het aantal vertrekkende

gezinnen groter dan het aantal vestigende, blijkt uit

onderzoek uit 2009. De meerderheid van de vertrekkers

verhuist binnen Rotterdam.

Leeftijdscategorie

Minder dan een kwart van de bewoners van het Oude

Westen is onder de 18 jaar. In totaal zijn er zo’n 2000

kinderen, waarvan de leeftijdscategorie van 5-12

jaar, de basisschoolgaande kinderen, het grootst

*definitie kwetsbare woningvoorraad: woningen met een oppervlakte

kleiner dan 75 m2 én een WOZ-waarde van onder 130.000 én

gestapeld zonder lift.

de rode leefstijl overheerst, in het hart van het Oude Westen is geel

dominant.

0-4 jaar 4-12 jaar

12-24 jaar

13


Wonen

eengezins

meergezins met lift

meergeziens zonder lift

overig meergezins

onbekend

14

woningtypes


Bouwsteen wonen

• streven naar eengezinswoningen

• gezinsvriendelijke appartementen die voldoen aan:

◦ NVO 85m²

◦ relatie entree en straat

◦ 1 kamer per kind

◦ voldoende bergruimte per woning

• complexen hoger dan 4 verdiepingen

◦ collectieve speelvoorziening

◦ lift in appartementencomplex

◦ privé buitenruimte

◦ externe speel- en ontmoetingsruimtes

Oude Westen

Woningtypes

Het aantal verschillende woningtypes is zeer beperkt.

Zoals al op bladzijde 13 is beschreven, is ruim een

derde van de 4400 woningen kleiner dan 85 m2.

Het merendeel zijn (sociale) huurwoningen. Er zijn

nauwelijks eengezinswoningen met privé buitenruimte

en ook een minimaal aantal gezinsvriendelijke

appartementen die voldoen aan de nevenstaande

criteria.

Toekomstbeeld

In het Masterplan is woningdifferentiatie een van de

bouwstenen. Het vormgeven aan een succesvolle

woningdifferentiatie is mede gebaseerd op het karakter

en de structuur van de wijk. Met haar verschillende

gezichten betekent dit voor het Oude Westen een

aantal buurten met verschillende woonmilieus en

daarbij passende woningtypen. Bij deze zoektocht naar

woningdifferentiatie is het van groot belang een heldere

doelgroep voor ogen te hebben om het juiste product te

kunnen bieden.

Benoemde doelgroepen in de stadsvisie zijn sociale

stijgers, studenten, pasafgestudeerden en jonge

gezinnen. Het Oude Westen is een veelzijdige wijk

met de potentie deze verschillende doelgroepen

een kwalitatieve woonomgeving te kunnen bieden:

zowel een levendig stedelijk als een rustig stedelijk

woonmilieu.

15


Openbare ruimte

16

privé - openbaar

afstand tot speelplek/spelaanleiding


Bouwsteen Openbare Ruimte

Norm voor buitenspeelruimte

Eind 2008 stelde de gemeenteraad de Rotterdamse

norm voor buitenspeelruimte vast. De norm geldt voor

gebieden met een woonaccent.

De drie kernpunten van deze norm zijn:

• 1 centrale sport- en speelplek van minimaal 5.000m²

binnen een blok van groter dan 15Ha, dat begrenst is

door weg, water, spoor of bedrijventerrein. In kleinere

blokken kan volstaan worden met 1.000m².

Deze plekken moeten voldoen aan:

◦ centrale ligging

◦ in het zicht van woningen

◦ niet milieubelaste plekken

◦ parkeerverbod aan speelzijde weg

◦ mogelijkheden bezonning en schaduw

• op max. 300 meter moet een tweede speelplek zijn

van min. 1.000m². In dichtbebouwde gebieden moet

dit op max. 200 meter afstand zijn.

• bespeelbare stoepen (3 tot 5 meter breed) aan

tenminste één straatzijde van de weg, bij voorkeur

de zonzijde.

Oude Westen

Privé-openbaar

Het Oude Westen is ongeveer 63 Ha groot. De

verhouding openbaar-privé wordt gekenmerkt

door compacte privé gebieden, waarvan de privé

binnenterreinen in het algemeen van slechte kwaliteit

zijn, en een groot aantal openbare plekken, van

verschillende kwaliteit qua inrichtingsniveau.Volgens

de buitenspeelnorm zou het gebied meerdere

centrale sport- en spelplekken moeten hebben van

minimaal 5000 m2. Deze plek ontbreekt. Het wijkpark

daarentegen is een grote groene openbare ruimte van

ongeveer 1.5 Ha en vervult hiermee de rol van centrale

sport en spelplek, alleen zonder noemenswaardige

speelaanleidingen. Wel is er aan het Weena voor

de kinderen een grote speelplek aanwezig van 6000

m2. Zowel het Wijkpark als de speeltuin liggen op de

grenzen van het Oude Westen.

Afstand tot speelplek

Verspreid over het gehele gebied zijn er een

groot aantal speelplekken aanwezig, die met hun

bereikbaarheidscirkel (150m) eromheen nagenoeg het

gehele Oude Westen bedienen. Het zuidelijke gedeelte

echter, aan de Rochussenstraat, is een witte vlek op de

kaart. Hier zijn geen openbare speelplekken. Wel is er

een geprivatiseerde speelplek binnen in het bouwblok

aan de Ochterveltstraat.

Kwaliteit speelplek

De speelplekken worden gekenmerkt door een vrij

onduidelijke inrichting; er is niet altijd even bewust

gekozen voor een bepaalde doelgroep. Het meest

intensief worden die plekken gebruikt die gunstig, in de

nabijheid van een school, zijn gelegen en die gebruikt

kunnen worden door verschillende leeftijdsgroepen.

17


Openbare ruimte

18

verhard - onverhard

bomen


Bouwsteen Openbare Ruimte

Bespeelbaar Groen

Naast de norm voor buitenspeelruimte is ook

bespeel¬baar groen belangrijk. De landelijke

groennorm is 75m² per woning. Voor heel Rotterdam

is er zelfs meer beschikbaar, maar in dichtbebouwde

gebieden meestal niet. Daarnaast is er meestal meer

kijkgroen dan groen waar je kan spelen. Hiervoor

kunnen een aantal randvoorwaarden worden

opgeschreven:

• bomen met seizoensbeleving

• grasvelden en bespeelbaar groen (klimbomen)

• groene schoolpleinen (verhouding verhard-groen 2:1)

Oude Westen

Verhard-onverhard

In het Oude Westen is een grote hoeveelheid

bespeelbare verharding. Hieronder vallen de brede

stoepen, maar ook de vele pleinen en de doorbraken

uit de jaren ‘70. Alleen het Wijkpark Oude Westen

bestaat uit vlakgroen. De lange lijnen in oost-west

richting, de zogenaamde barrières, zijn duidelijk

benadrukt met bossages, minimaal is de hoeveelheid

heesters en struiken. Het aandeel laag groen in de

wijk is ook miniem. Ook de bespeelbare plekken

zijn in het algemeen verhard. Er is maar weinig

differentiatie. Groen wordt niet of nauwelijks ingezet als

speelaanleiding of speelelement.

Bomen

Langs de noord-zuid lijnen zijn er zeer weinig bomen,

deze lijnen worden nooit als een geheel ervaren door

een groene inrichting. In het hart van het Oude Westen

zijn vrij veel verschillende typen bomen toegepast, die

niet duidelijk gekoppeld lijken aan de type ruimtes waar

ze in staan.

Toekomstvisie

Met de realisering van het Masterplan zal uiteindelijk

een grotere hoeveelheid bomen in de noord-zuid straten

geplaatst kunnen worden. Het straatparkeren kan

gereducerd worden, door meer gebruik te laten maken

van de huidige en de nieuw te bouwen (wijkstallings)

garages

19


20

Openbare ruimte


Bouwsteen Openbare Ruimte

Drempelruimte

Jongere kinderen spelen dicht bij huis en ouders. Een

drempelruimte tussen woning en straat helpt om de

overgang te verzachten. Deze drempelruimte draagt

bij aan levendigheid op straat, veiligheid en de sociale

contacten. De randvoorwaarden hiervoor zijn:

• bij nieuwbouw moet de ruimte tussen voordeur en

de openbare ruimte standaard vorm krijgen

• bij bestaande woningen zonder voortuin en in

stadswijken met voldoende brede stoepen

(min 3 meter) moet gebruik gestimuleerd worden

• de drempelruimte zelf is maximaal 1.2 meter breed

Oude Westen

Brede stoepen

De Nieuwe Binnenweg en de West-Kruiskade worden

beide omzoomt door royale stoepen. Deze straten zijn

grote barrières in de wijk en vormen daardoor ook niet

de primaire speelplek voor kinderen. De noord-zuid

lijnen hebben daarentegen nauwelijks brede stoepen.

De straten worden gedomineerd door tweezijdig

parkeren met bijzonder smalle stoepen (1.5m breed).

Wel zijn er veel verharde openbare ruimtes die tot de

brede stoepen gerekend kunnen worden. Deze pleinen

kunnen alleen niet het gebrek aan drempelruimte

compenseren. Wat ontbreekt is een lijn van doorgaande

brede stoepen in noord-zuid richting alsmede de

verbinding tussen de pleinen en brede stoepen.

Toekomstvisie

Door de realisering van het Masterplan kunnen

doormiddel van een nieuwe inrichting van bijvoorbeeld

de Zijdewindestraat en in de nabije toekomst ook de

Bajonet- en Adrianastraat, een nieuwe ondergrondse

wijkstallingsgarage een groot aantal auto’s van straat

worden gehaald. Hiermee ontstaat er aan één zijde

bredere stoepen. Zo wordt ook de noord-zuid lijn

minder versnipperd en kunnen de brede stoepen ook

daadwerkelijk gebruikt worden.

21


Voorzieningen

22

voorzieningen


Bouwsteen Voorzieningen

Voorzieningen in een wijk worden vaak gewaardeerd

door ouders en kinderen. Ze dragen bij aan een levendige

en duurzame wijk. Voor ouders is de aanwezigheid

van een basisschool in een wijk de belangrijkste

voorwaarde bij de keuze om ergens te gaan wonen.

Brede scholen hebben daarbij vaak de voorkeur omdat

die ook activiteiten buiten school en buiten schooltijd

aanbieden. Deze activiteiten zijn naast onderwijs, sport,

spel en ontspanning.

De norm is minimaal één Brede School Categorie 3 of 4

inclusief een veilige schoolomgeving per wijk.

Oude Westen

Voorzieningen

Er zijn twee brede scholen in de wijk, centraal gelegen

in het hart van de wijk maar wel tussen de barrières

gevormd door de West-Kruiskade en de Nieuwe

Binnenweg, de ‘sGravendijkwal en de Westersingel.

Verder is er ook nog een normale basisschool. Er is een

groot aantal speelplekken, waarvan een aantal in de

directe nabijheid van de scholen, die intensief gebruikt

worden. In het noordelijke gedeelte en met name het

zuidelijke gedeelte van de wijk zijn in verhouding tot het

centrum van de wijk weinig speelvoorzieningen.

Een groot sportveld in de wijk ontbreekt.

Toekomstvisie

De kern van de toekomstvisie ligt in het vergroten

van de samenhang en kwaliteit van de sociaalmaatschappelijke

voorzieningen in het Oude Westen.

Eèn van de belangrijke speerpunten is een grotere

herkenbaarheid en vindbaarheid van de voorzieningen

voor zowel de huidige als toekomstige wijkbewoners.

Opgave is de onderlinge samenwerking te faciliteren en

verder te ontwikkelen langs drie thema’s; ‘ontmoeten

en samenleven’, ‘gezondheid en sport’ en ‘leren en

opgroeien’.

23


Routes

barrieres

verbindingen

openbare ruimten

rijrichtingen

24

routes


Bouwsteen Routes

Een kindvriendelijk netwerk in de wijk maakt het

mogelijk dat kinderen zelfstandig de stad kunnen

ontdekken en gebruiken. De actieradius van een kind

– en daarmee de zelfstandigheid – neemt enorm toe

met de aanwezigheid van een goed en veilig netwerk.

Kinderen leggen de route naar school vaak spelend af.

Goede veiligheid is daarom extra belangrijk. Vooral als

ouders hun kinderen zelfstandig naar school willen laten

gaan.

Veiligheid omvat zowel verkeersveiligheid als sociale

veiligheid.

• Verkeersveiligheid: een goede ontsluiting en

verkeerscirculatie (weren van doorgaand verkeer,

straten met een keerpunt), een duidelijke

categorisering van wegen, aansluiting op het netwerk

van 30 km wegen, snelheidsremmende maatregelen.

• Sociale veiligheid: zo min mogelijk blinde gevels

aan de openbare ruimte, aanwezigheid en passage

van mensen, duidelijke structuur en overzicht van

de openbare ruimte, mogelijkheid om alternatieve

routes te nemen, publieke functies op strategische

plaatsen, etc.

Veilige schoolroutes leveren een belangrijke bijdrage

aan een kindvriendelijk netwerk. Met aparte bestrating

of speciale staptegels kan zo’n route een extra

en speels accent krijgen. Het creëren van veilige

schoolrou tes sluit aan bij de toolkit van de Rotterdamse

Stijl.

Kruisingen moeten zodanig worden ingericht dat

kinderen voorrang krijgen op auto’s en fietsers. Als

de route ook nog eens langs leuke spellocaties loopt,

wordt deze extra aantrekkelijk. Om in elke wijk een

kindvriendelijk netwerk te kunnen maken, moet aan een

randvoorwaarde worden voldaan:

• Stoepen van minimaal drie meter breed aan minstens

één zijde (liefst de zonzijde) van iedere straat.

Oude Westen

De stadswijk het Oude Westen wordt aan de

noord-, west- en zuidzijde begrensd door de

stadsboulevards en stedelijke entreeroutes van het

Weena, ’s Gravendijkwal en Rochussenstraat. Aan

de oostzijde vormt het water van de Westersingel de

grens tussen het stedelijke Lijnbaankwartier en de

kindvriendelijke buurten van het Oude Westen. De

overige hoofdinfrastructuur met drukke plintfuncties,

1e Middellandstraat – West-Kruiskade en Nieuwe

Binnenweg, deelt de wijk op in drie (of vier)

afzonderlijke buurten. De goed ingerichte 30km-zones

met overwegend eenrichtingsverkeer en beperkte

doorgaande routes door de wijk resulteren in rustige

stadsleefgebieden.

Wel overheerst het straatparkeren in het profiel van de

noord-zuid georiënteerde straten wat betekent dat hier

smalle trottoirs aanwezig zijn en weinig mogelijkheden

tot vergroening. In oost-west richting zijn een aantal

routes met pleinen, verbonden door looproutes.

Zowel in de routes als de pleininrichting valt nog een

kwaliteitsslag te maken. In het verleden is al de nodige

aandacht besteed aan het verkeersveilig inrichten van

deze looproutes door het aanbrengen van drempels

(soms met zebrapaden) op oversteeklocaties. Een goed

voorbeeld voor andere stadswijken. In de noordelijke

buurt, tussen het Weena en de West-Kruiskade, ligt nog

wel een kans om de oversteeklocaties ter hoogte van

de pleintjes te verbeteren door verkeerdrempels aan te

brengen en indien mogelijk een aantal parkeerplaatsen

te laten vervallen zodat overstekende kinderen beter

zichtbaar zijn. Daarnaast kunnen de overige looproutes

in de wijk nog extra opgeplust worden door meer te

variëren in speelvoorzieningen en meer te vergroenen.

Een belangrijke opgave die voortkomt uit de

wijkscan voor het Lijnbaankwartier is het realiseren

van een goede verbinding van langzaam verkeer

tussen de beide wijken. Door de route vanuit de

van Oldenbarneveltstraat of Aert van Nesstraat te

verlengen naar het Oude Westen, met veel scholen en

speelvoorzieningen, wordt een minder kindvriendelijke

wijk, het Lijnbaankwartier, verbonden met een wijk

waar veel kindvriendelijke voorzieningen aanwezig zijn.

Een belangrijke barrière die geslecht dient te worden,

is een doorgang (op maaiveldniveau) creëren in de

bebouwing langs de Westersingel. Hierdoor kan worden

aangesloten op de al aanwezige looproutes in het Oude

Westen

Wijkgrensoverschrijdende routes

De routes die voor kinderen belangrijk zijn, zijn niet

alleen de routes binnen de wijkgrenzen zoals die

op papier gedefinieerd zijn.Met ouders (wanneer de

kinderen nog jong zijn) en later zonder ouders zullen

ze zich over een groter gebied bewegen en zelf naar

bepaalde aantrekkelijke functies toegaan.Buiten de

gebiedsgrenzen van het Oude Westen bevinden

zich een aantal ‘trekkers’ zoals het speelplein aan de

Heemraadsingel, de skatebaan aan de West Blaak

en het zwembad, maar ook bijvoorbeeld scholen.

Zo zijn er nog een aantal te noemen, die interessant

zijn voor kinderen, afhankelijk van de leeftijdsgroep.

Omdat de begrenzingen van het Oude Westen worden

vormgegeven door grote barrières zijn de routes naar

deze bestemmingen dan ook pas vanaf een latere

leeftijd van een kind veilig te overbruggen.

Het is essentieel om ook buiten de gebiedsgrenzen te

kijken naar aantrekkelijke bestemmingen en de routes

die hiernaar toe voeren en eventuele ‘gevaarlijke’

knooppunten in kaart te brengen en te verbeteren.

25


Routes

‘trekkers’ (( zwembad, skatebaan, sportsveld)

‘trekkers’ ( zwembad, skatebaan, sportsveld)

wijkgrens-overschrijdende wijkgrens-overschrijdende routes

routes

26


Conclusies op een rij

• door de positie van het Oude Westen aan de rand van de binnenstad

blijkt uit de grote woontesten 2004-2008 de toename van de rode leefstijl

leefstijlen

• aandacht is nodig om de speelinrichting aan te passen aan de leeftijden

en roder wordende leefstijl

leeftijden

• een hoge kinddichtheid nodigt uit tot meer kindvriendelijke woningen,

buitenruimtes en routes

dichtheden

• veel woningen zijn van de corporatie; dus veel huur. Een goede

ontwikkel- en beheerrelatie is gewenst tussen bewoners en corporatie

% koopwoningen

28


wonen

• veel woningen, hoge woningdichtheid

• in nabijheid van het centrum

• goede bereikbaarheid

• veel geparkeerde auto’s door hoge woningdichtheid

• eenzijdige woningvoorraad, weinig differentiatie

• veel (sociale) huur, weinig koop

• weinig mogelijkheden voor een wooncarrière

• smalle bouwblokken met laagwaardige ruimte binnen het blok

openbare

ruimte

• vrij veel openbare ruimte (pleinen)

• vrij grote diversiteit aan bomen

• wijkpark het Oude Westen

• geen speelplek van minimaal 5.000m²

• nauwelijks groen in de openbare ruimte

• nauwelijks tot geen continue drempelruimte in noord-zuid richting

• de pleininrichting is niet karakteristiek en kwalitatief hoogwaardig

• weinig samenhang tussen de boomstructuur en de plekken

voorzieningen

• twee brede scholen in de wijk en nog een normale basisschool

• veel kleine/middelgrootte speelplekken/pleinen

• hoog voorzieningenniveau, in de algemene zin van het woord

• geen groot sport/spelplein (centraal gelegen)

• weinig differentiatie in de speelplekken

• weinig karakter/identiteit van de speelplekken

routes

• duidelijke verkeerstructuur, zowel op hoofdinfrastructuur als in de

buurten

• aanwezige looproutes die speelplaatsen en (school)pleinen met elkaar

verbinden

• voornamelijk eenrichtingsverkeer en geen doorgaande routes

• geparkeerde auto domineert in woonstraten; weinig trottoir, weinig groen

in woonstraten

• weinig variatie en beperkt groen in looproutes oost-west

• ontbreken van goede route tussen Oude Westen en Lijnbaankwartier

29


Opgaven

Er zijn een aantal opgaven voor het Oude Westen te

benoemen, waarvan een aantal al in het Masterplan zijn

opgenomen.

• meer woningdifferentiatie; inzetten op grotere

woningen met privèbuitenruimte, meer

koopwoningen en betere huurwoningen. CONCEPT

02 februari 2011

• het Oude Westen inzetten als pilotproject om te

experimenteren met flexibiliteit in de parkeertarieven,

waardoor de wijkstallingsgarages aantrekkelijker

worden dan het straatparkeren, zou een belangrijke

positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van

de openbare ruimte van het Oude Westen CONCEPT in het

algemeen en voor kinderen (drempelruimtes)

02 februari 2011

in het

cultuurhistorie Bajonetstraat (noord)oostzijde

bijzonder.

• minder parkeren op straat, waardoor een betere en

continue drempelruimte kan ontstaan.

De Bajonetlocatie is hiervan een goed voorbeeld, waar,

eensgezinswoning met tuin op dek

naast verdunning, een ondergrondse parkeergarage komt,

ÓF

met extra capaciteit, waardoor de belendende straten minder

parkeren nodig is en er een hogere kwaliteit van de

buitenruimte ontstaat.

cultuurhistorie Bajonetstraat (noord)oostzijde

benedenbovenwoning met tuin op dek en groot terras

ÓF

nu: kleineappartementen en maisonettes

eensgezinswoning met tuin op dek

ÓF

benedenbovenwoning met tuin en groot terras

• relatie van het Wijkpark Oude Westen in de

ÓF

omgeving verbeteren, zowel fysiek als qua

gebruiksmogelijkheden

benedenbovenwoning met tuin op dek en groot terras

ÓF

benedenbovenwoning met tuin en groot terras

diverse transformatiemogelijkheden Bajonetstraat oostzijde 55

nu: kleineappartementen en maisonettes

benedenbovenwoning met tuin en groot terras

woningdifferentiatie

woningdifferentiatie

bestaande bestaande wijkstallingsgarage

wijkstallingsgarage

nieuwe garage met extra capaciteit

nieuwe garage met extra capaciteit

relatie wijkpark met omgeving verbeteren

relatie wijkpark met omgeving verbeteren

langzaamverkeersroutes

langzaamverkeersroutes

ÓF

30

benedenbovenwoning met tuin en groot terras


Kansen

Er liggen een aantal kansen in het Oude Westen om

de kindvriendelijkheid te vergrootten.

• het verbeteren van de drempelruimtes in de

Adriana- en de Bajonetstraat.

• vergroenen van de wijk door middel van groene

gevels en groene(re) pleinen

• inrichtingsniveau van de pleinen meer differentieren

en kwalitatief op een hoger niveau brengen.

Hierdoor worden de routes in oost-west richting

aantrekkelijker.

spel spel

stadsplein

spel

sport

stadsplein

spel

sport en en spel, school sport

georienteerd

stadsplein

sport en spel, school georienteerd

vergroening gevels

sport

vergroening gevels

bestaande routes opplussen

bestaande routes opplussen

sport en spel, en en

school pleinen

georienteerd

verbinden

en pleinen verbinden

vergroening vergroening

vergroening gevels routes

routes

bestaande routes opplussen

en pleinen verbinden

vergroening

routes

31


Quick Wins

Op eenvoudige wijze zijn er een aantal quick wins te

behalen, met vrij marginale investeringen.

Het gaat hierbij om:

• vergroenen van de wijk d.m.v het maken van

groene gevels. Hier wordt momenteel al op ingezet.

Momenteel komen de entree’s van het Oude Westen

aan het Weena, de Bloemstraat, Coolsestraat,

Drievriendenstraat en de Anna Palownastraat

hiervoor in aanmerking. Ook de wand aan het

Zijdewindeplein van de parkeergarage en het plein

zelf zijn eenvoudig te vergroenen. Door middel

van de vergroening, zowel in het verticale als het

horizontale vlak kan op een eenvoudige wijze een

diverser en aangenamer speelklimaat ontstaan.

• opplussen van bestaande routes door variëren in

speelvoorzieningen, vergroenen en verkeersveilig

inrichten van oversteeklocaties. De pleinen worden

zo beter met elkaar verbonden.

vergroening vergroening gevels gevels

bestaande routes opplussen

bestaande routes opplussen

vergroening plein

vergroening routes plein

routes

32


Bijlagen

Leeftijd

spelvormen en gebruik

buitenruimte

0 – tot 1,5 jaar:

De spelvormen van kinderen tot 1,5 jaar staan in het

teken van voelen, horen, zien, ruiken en praten, wiegen

en dansen op de arm, verstopspelletjes, rijmpjes en

liedjes. Bewegingen die hierbij horen zijn reiken,

grijpen, oprichten, kruipen, zitten, staan, beginnen met

lopen. De ruimte waar dit meestal plaatsvindt is

binnenshuis. Het gebruik van de buitenruimte beperkt

zich door het wandelen (in bijvoorbeeld kinderwagen)

waarbij beschutte plekken onderdeel uitmaken van een

route (zitplekken/picknickplekken), ontmoetingsplekken

ouders, zachte ondergrond. Deze routes (met verharde

ondergrond) liggen aansluitend aan eigen woning

(groen, verkeersvrij, vlakke ondergrond, sociaal veilig).

1,5 – tot 4 jaar:

Kinderen in deze leeftijd lopen (evt. met voorwerpen),

rennen, lopen achteruit, fietsen op driewieler.

Daarnaast zijn er zogenaamde constructiespellen

(blokken, zand, water, modder, klei, takjes, steentjes,

duplo). Beschutte, veilige, schone buitenspeelruimte

onder constante verzorging/begeleiding is het

belangrijkst. Dit gebeurt veelal privé (tuin, balkon, hofje)

en/of openbaar (brede stoep, achterpaden, plantsoen,

park, plein, formele speelplekken). Bij de inrichting zijn

verschillende ondergronden (van asfalt tot modder),

verschillende materialen (zand, water, gras, grind, reliëf,

steen, takjes, etc.) belangrijk. De speelruimtes moeten

overzichtelijke ruimtes zijn vanuit het kind gezien, waar

beschutting is tegen felle zon en wind. Ook de maat

van de plek (gezien de activiteiten) is groter, waarbij

zitgelegenheid voor ouders/begeleiders van belang is.

4 – 8 jaar:

Bewegingsspellen zijn de belangrijkste manier van

spelen alleen, met z’n tweeën en met een groep.

Denk hierbij aan rennen, balspel, evenwichtsspel,

hinkelen, steltlopen, (touwtje) springen, elastieken,

fietsen, skeeleren, gymnastiek (duikelen, radslag

ed.), tikkertje, verstoppertje, kruipen/sluipen, hoogtes

beklimmen/afdalen, springen en klauteren. Daarnaast

zijn constructiespellen belangrijk: maken van nieuwe

dingen met zand (kuilen graven) en water. Er is behoefte

aan beschutte, veilige terreinen, met zicht op spelende

kinderen/jongeren en zo mogelijk met toezicht; hulp op

paar minuten loopafstand én ‘natuurlijk’ toezicht vanuit

de woningen: voor ontmoeting met leeftijdsgenootjes,

voor spelfuncties aanvullend aan woonsituatie en

als ontmoetingspunt voor ouders. Deze ruimtes zijn

obstakelvrij voor vrij spel/bewegingsspel/groepsspelen.

Ook een multifunctionele inrichting d.m.v. ondergronden

(materialen en hoogteverschillen) en multifunctionele

toestellen/meubilair is belangrijk. Daarnaast zijn

meer natuurelementen gewenst, zoals water (bijv.

watergootjes, kraantjes (let op veiligheid)), fruitbomen,

planten die iets met seizoenen doen, wintergroen,

pluktuin, bloementuin, ingezaaid gras (madeliefjes,

klavertjes etc.). Deze ruimtes moeten zitplekken hebben

voor kinderen en begeleiders.

8 – 13 jaar:

Staat in het teken van bewegingsspel, m.n.

in combinatie metanderen: regelspelen,

behendigheidsspelen, straatsport en verenigingssport.

Vaak grote seksescheiding bij spelen en andere

activiteiten. Daarnaast is er behoefte aan

constructiespelen: hutten bouwen, knutselen.

Obstakelvrije ruimte met verharde ondergrond voor

vrij spel, bewegingsspel en groepsspelen is belangrijk

voor ontmoeting leeftijdsgenootjes, voor speelfuncties

aanvullend aan woonsituatie en als ontmoetingspunt

voor ouders. Deze ruimte is multifunctioneel

ingericht met verschillende materialen én variatie in

ondergronden. Deze ruimtes moeten zich het liefst

bevinden dichtbij eigen huis.

13 – 18 jaar:

Ontmoeten van leeftijdsgenoten staat centraal, waarbij

vooral straatsporten en informele sporten populair zijn.

Maken van plekken waarbij ontmoeten centraal staat.

Dit zijn meestal obstakelvrije ruimtes met verharde

elementen. Het gaat meer en meer om zien en gezien

worden, waar de locatie van belang is (bijv. bij winkels,

kruispunt routes). Openheid, geslotenheid en

rugdekking zijn centrale thema’s bij de inrichting.

De plekken liggen binnen gezichtsveld, buiten

gehoorafstand van woningen. Ondanks onbeperkte

mobiliteit blijven de meesten binnen 800 à 1000 m voor

hun dagelijkse vrijetijdsactiviteiten. Jongeren willen in

de eigen wijk op openbaar terrein terecht kunnen voor

sportieve activiteiten en informele ontmoetingen. Voor

speciale faciliteiten en activiteiten zijn zij wel bereid om

te reizen. Meerdere ruimtes om de diverse subculturen

een plaats te geven is gewenst.

33


Woonmilieus

Bijlage Leefstijlen

Wat zijn de leefstijlgerichte wensen van het

Rotterdamse gezin?

Of een woonmilieu aantrekkelijk is wordt niet alleen

door de woning bepaald, maar ook door de omgeving:

het woon- en leefklimaat. Woonbelevingsonderzoek

zorgt voor een onderbouwd inzicht in de woningmarkt,

de gewenste kwaliteiten van woonmilieus en de

leefstijlen van gezinnen. Zowel in 2004 als in 2008

is de Grote Woontest in de regio Rotterdam gedaan,

die inzicht geeft in de vier leefstijlen: de rode leefstijl:

vitaal, individualistisch, eigengereid; de gele leefstijl:

harmonieus, gezellig, groepsgericht; de blauwe leefstijl:

gericht op controle, ambitie en status; de groene

leefstijl: teruggetrokken en verbonden met zekerheid en

veiligheid.

Bouwsteen voorzieningen

Voorzieningen zijn leefstijl- en gebiedsgericht: stedelijke

kinderen hebben behoefte aan city-groen en city-sport

&-cultuur; suburbane kinderen willen hun talenten

ontwikkelen in een groenstedelijke omgeving.

Bouwsteen routes

Hoe circuleer je op een kindvriendelijke manier door

gebouw, binnen-/buitenhoven en langs groene assen

die naar stadsparken en speelplaatsen leiden?

Leefstijlgerichte bouwstenen geven een hogere

gezinsgerichte identiteit

Bij het maken van de visie ‘bouwstenen voor een

kindvriendelijk Rotterdam’ in 2010 en de daaraan

gekoppelde workshops blijkt dat onderbouwd inzicht in

leefstijlen van gezinnen op vier elementen berust.

Bouwsteen wonen

De afstemming van het ‘ruimteplan’ van de gezinswoning,

woonomgeving en buurt op de actuele leefstijlen.

Voldoende kinderruimte in de woning, een drempelgebied

voor het hele gezin en kindvriendelijke buurtnetwerken,

die aansluiten op de woning en drempelruimte.

Bouwsteen openbare ruimte

De sequentie van ruimtes (ruimtereeks) tussen woning,

privé buitenruimte, drempelruimte en (semi-)openbare

ruimte vraagt om creatieve invulling: hoe creëer je

stoepruimte en ‘hofjes op hoogte’ bij gestapelde bouw?

34


Rode leefstijl

Gezinnen met een rode leefstijl wonen graag in het

hoogstedelijk centrum en de rustigstedelijke stadswijken

rond het centrum.

Gezinnen uit de rode belevingswereld zijn

individualistisch georiënteerd en extravert. De leefstijl

heeft een sterke behoefte aan dynamiek, vrijheid en

afwijken van de standaard. De rode consument is

een consument met een vrije, eigenzinnige geest die

onafhankelijkheid boven alles stelt. De rode leefstijl is

overwegend hoog opgeleid en heeft een progressieve

houding. Men heeft een actieve manier van leven

waarbij er naast werk voldoende tijd over moet blijven

voor culturele ontwikkeling en reizen. Rood heeft een

stedelijke oriëntatie, zonder dat men daadwerkelijk ook

stedelijk hoeft te wonen. De kinderen zijn ondernemend

ingesteld en gaan hun eigen weg.

Ze hebben bijzondere stedelijke hobby’s zoals skating

en urban dance.

Bouwsteen voorzieningen

Kinderworkshops in Boymans, jeugdconcerten,

urban dance-voorstellingen, noem het maar op:

stedelijke ouders en kinderen vinden het prettig zich te

ontwikkelen door stadscultuur.

Bouwsteen routes

Voor de rode gezinnen is het minder belangrijk om de

auto voor de deur te kunnen parkeren. Ze hechten aan

keuzevrijheid en kiezen verschillende vervoerwijzen.

Alternatieve opties zijn interessant, zoals de vouwfiets

en bakfiets. Speelse en avontuurlijke routes zijn

uitdagend voor de stadskinderen.

creatieve woning in de buurt

stad als speelplaats

Bouwsteen wonen

Binnen de woonbuurt is er geen sterke behoefte aan

sociale binding met de buren; men creeërt wel z’n

eigen netwerken. Rode gezinnen hebben een voorkeur

voor gebouwen en een woonomgeving met een sterke

identiteit.

Bouwsteen openbare ruimte

De kinderen zijn ondernemend ingesteld en gaan

hun eigen weg. Zij spelen zowel in de eigen buurt als

erbuiten, al dan niet gebracht door de ouders. Kinderen

zijn open naar anderen en zijn creatief; speelplekken

kunnen ze ook zelf creëren. Fantasie speelt een rol,

kant en klare speeltoestellen zijn niet voldoende.

kindvriendelijke voorzieningen

In de stadsdriehoek is de rode leefstijl dominant.

speels bewegen

35


Blauwe Leefstijl

Gezinnen met een blauwe leefstijl vestigen zich

in statusvolle centrumwijken of comfortabele

landschappelijke gebieden

Kernwaarden van het gezin met een blauwe leefstijl

zijn ambitie, carrière en status. Vrije tijd en werk zijn

bewust gescheiden. Wonen als onderdeel van de vrije

tijd vraagt om ruimte en rust. Geld is belangrijk, en

wat betreft de welgestelde blauwe leefstijl gaat het in

het bijzonder om nouveau riche: men heeft het zelf

gemaakt. Daarnaast hebben zij een sterke behoefte

zich te ontwikkelen, te leren. Ook in de opvoeding van

de kinderen speelt dit een grote rol. Men maakt graag

gebruik van -culturele- voorzieningen die dit mogelijk

maken. Het uitgeven van het verdiende geld is een

aangename en belangrijke bezigheid, maar dit vraagt

dan wel om een omgeving waar men gezien kan en wil

worden. Men bepaalt en regelt bovendien zelf wel hoe

men daar komt.

Bouwsteen wonen.

Het blauwe gezin voelt zich van nature thuis in

hoogwaardige groene buitengebieden. Rust en

afzondering is gegarandeerd en de ouders en kinderen

genieten van hun eigen ruimte. Blauwe gezinnen met

een stedelijke voorkeur houden van statusvolle locaties

met een eigen binnenhof.

Bouwsteen openbare ruimte.

De buitenplaats of binnenhof zien er verzorgd en

gecultiveerd uit. Brede lanen met klassieke, lommerrijke

bomen zorgen voor het juiste imago. Grote bomen

zorgen voor afscherming en privacy. De kinderen

maken gebruik van hoogwaardige speelplekken die

binnen de compositie van het hoogwaardige complex

vallen.

36

Bouwsteen voorzieningen

Goede voorzieningen zijn belangrijk voor het blauwe

gezin, maar ze hoeven niet binnen handbereik te zijn.

Kwaliteit staat centraal en is makkelijk per comfortabele

auto te bereiken.

Bouwsteen routes

De blauwe leefstijl heeft een grote actieradius en

vervoert zich het liefst per auto. Het type auto heeft

vooral met status te maken. Bereikbaarheid en eigen

parkeerplaats zijn heel belangrijk. De bereidheid

hier voor te betalen is groot. De blauwe families zijn

statusgevoelig en reizen voor grote afstanden het liefst

met HSL of goed voorzien vliegtuig.

de blauwe leefstijl heeft z’n eigen plek In Hillegersberg

hoogwaardige architectuur en woonomg.

de buitenruimte als klein Versaille

voorzieningen met allure

statusvolle verbindingen


Gele leefstijl

De gele gezinnen richten zich vooral op de

groenstedelijke wijken waar het zwaartepunt op

wonen ligt. Ze zijn gecharmeerd van traditioneel

en knus wonen. Gele gezinnen kennen een sterke

groepsoriëntatie en hechten veel waarde aan sociale

contacten in de buurt. De gele wereld heeft een open

instelling. Ze vinden het belangrijk dat buurtbewoners

dat ook hebben en ‘erbij’ willen horen. Het gezin

neemt een centrale positie in het leven van deze

woonconsumenten. De kwaliteit van de woning en

het woonmilieu wordt dan ook mede beoordeeld door

de ‘ogen van het kind’. Let wel: ook in de rode en de

blauwe wereld zijn er volop kinderen, maar voor deze

groep geldt dat bij de komst van een kind werk en

hobby’s niet ineens minder belangrijk worden.

Bouwsteen routes.

Doordat de gele gezinnen zich op hun eigen buurt

richten liggen dagelijkse voorzieningen, zoals scholen,

winkels en speelgebieden, bij voorkeur op loopafstand.

de architectuur staat open naar de omgeving

samen spelen, sporten en genieten in de buurt

Bouwsteen wonen.

De gele gezinnen vinden het belangrijk dat de contacten

in de buurt goed of zelfs hecht zijn; sociale contacten

vinden vaak plaats op de drempelgebied tussen woning

en straat.

Bouwsteen openbare ruimte.

Voor de gele ouders en kinderen is het belangrijk dat

de buitenruimte echt om te gebruiken is: parkjes waar

je kunt barbecueën, voetballen, hardlopen. Ook het

plaatsen van bankjes maakt een park uitnodigend voor

de gele leefstijl.

bijpraten op de buurtmarkt

Bouwsteen voorzieningen.

De combinatie van gezinsgerichte voorzieningen en

sociale contacten is belangrijk: gezellige winkelstraten

en markten waar boodschappen doen en bijpraten

met de buurtgenoten gecombineerd wordt. Doordat de

gele gezinnen zich op hun eigen buurt richten liggen

dagelijkse voorzieningen, zoals scholen en winkels, bij

voorkeur op loopafstand.

Zevenkamp huist vele gele gezinnen

kindvriendelijke speellinten

37


Groene Leefstijl

Groene gezinnen wonen graag in eigen enclaves buiten

de drukte van de stad.

De groene gezinnen bewegen zich binnen een beperkt

sociaal netwerk met hechte contacten. Ze richten zich

op zekerheid, vertrouwdheid en privacy. De eigen

woning en buurt staan centraal. Evenwicht en rust zijn

kernwaarden. Daarnaast zijn er strenge en uitgesproken

regels die impliciet voor iedereen gelden: ‘doe maar

gewoon, dan doe je al gek genoeg’. Kinderen moeten

veilig op straat kunnen spelen, liefst op afgeschermde

speeltuintjes

Bouwsteen wonen.

Het groene gezin houdt van overzicht en zekerheid.

Traditionele dorpse architectuur heeft hun voorkeur.

Men maakt bij voorkeur wooncarrière in eigen buurt. De

groene leefstijl is meer traditioneel dan andere leefstijlen

en ziet dat graag terug in de architectuur en woonmilieu.

Bouwsteen openbare ruimte.

De voorkeur voor overzicht en zekerheid vraagt om

een duidelijke afbakening tussen publiek en privaat.

Kinderen moeten veilig op straat kunnen spelen,

liefst in -afgeschermde- speeltuintjes. Speeltoestellen

mogen traditioneel zijn -schommel, klimrek- en de

groene speelplek ligt dicht bij het huis, zodat ouders de

kinderen in de gaten kunnen houden.

Bouwsteen voorzieningen.

De groene gezinnen willen een wijk die alles biedt voor

de dagelijkse benodigdheden, zodat men niet buiten

de wijk hoeft te gaan. Men hecht belang aan gemak

en service en wil graag in de eigen woonomgeving

‘bediend en verzorgd’ worden.

Bouwsteen routes.

De groene leefstijl vindt het prettig om vaste routes af

te leggen. Een duidelijk afgebakend fietspad heeft de

voorkeur boven fietsen op de weg. De actieradius van

de groen gezinnen is over het algemeen beperkt.

dorpse architectuur met buren en familieen

afgeschermde speelruimtes

bediend en verzorgd binnen de eigen wijk.

38

In de Esch wonen veel gezinnen met een groene leefstijl

afgebakende fietspaden


- ‘Rotterdamse norm voor buitenspeelruimte.

eindrapportage’, 2008, dienst Jeugd, Onderwijs en

Samenleving, Gemeente Rotterdam

- ‘Bouwstenen voor een Kindvriendelijk Rotterdam.

stedenbouwkundige visie’, 2010, dienst Jeugd,

Onderwijs en Samenleving, Gemeente Rotterdam

Literatuurlijst

- Handboek ‘Rotterdamse Stijl’, 2010

- ‘Rotterdam werkt aan een aantrekkelijke woonstad!

Van beleid naar doelgericht werken’.

Gemeente Rotterdam, oktober 2010.

- Stadsvisie Rotterdam, 2007

- ‘Masterplan Oude Westen’, 2011, Stadsontwikkeling,

Gemeente Rotterdam

39


www.rotterdam.nl/kindvriendelijk

More magazines by this user
Similar magazines