Brochure - Gemeente Leeuwarden

economische feiten en cijfers

Voorwoord
Deze publicatie “Economische feiten en cijfers” toont u de belangrijkste economische wetenswaardigheden
over de economie van Leeuwarden. Hoe ziet de werkgelegenheidsstructuur eruit?
De beroepsbevolking? Wat is de kantorenvoorraad? Waar komen de bezoekers vandaan? Wat zijn
hun bestedingen? Hoeveel inwoners heeft de gemeente? Op deze vragen en andere geeft deze
publicatie een antwoord.
Deze publicatie laat zien dat Leeuwarden goede jaren achter de rug heeft waar het gaat om
woningbouwproductie en bevolkingsgroei. Ook kreeg de stad te maken met een groeiend aantal
studenten en een flinke banengroei. En ook het aantal startende ondernemers nam sinds 2001
sterk toe.
De publicatie is tot stand gekomen in een periode van een zich snel verscherpende economische
crisis (voorjaar/zomer 2009). Deze crisis is nog niet in de cijfers zichtbaar. Zo is de verwachting
dat de werkgelegenheid van Leeuwarden de komende 2 à 3 jaar met mate zal krimpen. Naar
verwachting overigens minder hard dan landelijk, onder andere ten gevolge van het groter
aandeel van de non-profit sector in de totale werkgelegenheid. Ook verwachten we dat de
werkloosheid zal oplopen en dat het aantal HBO-studenten zal toenemen, onder andere doordat
studenten sneller geneigd zullen zijn door te studeren, in een periode dat er minder banen zijn
(het zogenaamde ‘stapelen’). Ook de woningbouwproductie zal de komende twee a drie jaar op
een lager peil liggen dan de afgelopen jaren, maar nog altijd wordt gerekend op een behoorlijke
bevolkingsgroei. Leeuwarden, nu 93.498 inwoners, is een groeiende gemeente. Tussen 2015 en
2020 zal het bevolkingsaantal de 100.000-grens passeren.
Uitgave
Gemeente Leeuwarden
Oktober 2009
Algemeen Contact voor ondernemers:
Gemeente Leeuwarden
Servicepunt Bedrijven
Postbus 21000
8900 JA Leeuwarden
Stadskantoor
Oldehoofsterkerkhof 2
Leeuwarden
T 058 233 88 83
F 058 233 88 34
E ez@leeuwarden.
Contact voor zich nieuw vestigende
ondernemers:
Wie zijn bedrijf in Leeuwarden wil vestigen
wordt op alle fronten bijgestaan, Leeuwarden
biedt perspectief voor alle ondernemers.
Kijk op www.leeuwarden.nl of bel 058 233
88 83 en vraag naar Evelien Walstra of Henk
Besselse.
Contact voor het verkrijgen van
onderzoeksrapporten en statistische feiten
en cijfers:
Wie behoefte heeft aan onderzoeksrapporten
en of statistische feiten en cijfers kan bellen
met Jaap Stuiver, 058 233 85 14 of een mail
sturen naar statistiek@leeuwarden.nl.
We gaan er vanuit dat Leeuwarden sterker uit de crisis zal komen. We gaan dan ook door
met investeren in de stad, met innovatie-stimulering, duurzaamheids-bevordering, met het
ontwikkelen van watertechnologie, enzovoort. In de binnenstad wordt gewerkt aan het project
Nieuw Zaailand (Nieuw Fries Museum, een nieuwe parkeergarage en vernieuwing en toevoeging
van het winkelaanbod), aan de zuidwestkant van Leeuwarden wordt gewerkt aan de Haak om
Leeuwarden en een nieuwe westelijke invalsweg, met nieuwe kantoor- en bedrijvenlocaties en
niet te vergeten, de nieuwbouwwijk “De Zuidlanden” met uiteindelijk 6.500 woningen. Dichtbij
de binnenstad komt de watercampus tot ontwikkeling. Iets ten noorden van de binnenstad
wordt de kenniscampus van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en Stenden University
gerealiseerd.
Leeuwarden biedt onder andere veel perspectief aan ondernemers. Dit onder andere door de
relatief ruime en goede huisvestingsmogelijkheden, zowel voor de onderneming zelf als voor de
werknemers. Een vooral ook het grote aantal HBO-studenten is een ‘ unique selling point’ van
de stad. Een voorbeeld: bijna 2.700 (van de ruim 17.000) studenten volgen een technologische
georiënteerde HBO-opleiding in Leeuwarden, aan een van de drie hogescholen. (NHL, Van Hall
Larensteijn en Stenden University).
Kortom, dat - en nog veel meer - is het mooie van Leeuwarden..
H. Deinum
Wethouder Economische Zaken van de gemeente Leeuwarden
2 Statistiek en Onderzoek & Economie 3

De werkgelegenheid van Leeuwarden
Sterke werkgelegenheidsgroei sinds 2006
Vanaf 2006 is het aantal banen in Leeuwarden sterk toegenomen. Tussen april 2006 en april
2007 groeide het aantal banen in Leeuwarden met 400 (0,8%), tussen april 2007 en april
2008 met 1300 (2,4%). In 2008 overtreft het aantal banen van 15 uur per week en meer
voor het eerst de 55.000. Sinds het jaar 2000 zijn er 4.600 banen bijgekomen en is het aantal
bedrijfsvestigingen gegroeid van 4084 naar 5232.
Figuur 1. Ontwikkeling absolute omvang werkgelegenheid 2000-2008 (banen 15 u/w en meer)
56000
55000
54000
53000
52000
51000
50000
49000
48000
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Bron: Werkgelegenheidsregister, bewerking S&O
Groei met name in dienstensectoren
De groei van de werkgelegenheid sinds 2000 is afkomstig van de dienstensectoren. Met name de
werkgelegenheid in de sector Zorg nam fors toe.
Andere sterke groeiers binnen de diensten zijn sinds de eeuwwisseling: Zakelijke dienstverlening,
Openbaar bestuur, Onderwijs, Overige dienstverlening en Horeca. Sterkste krimpsectoren in dat
tijdvak waren: Industrie en Landbouw: 500 banen minder. De sectoren Bouwnijverheid, Handel
en Financiële diensten bleven in omvang vrijwel gelijk.
Ook tussen april 2007 en april 2008 zijn de sector Zorg en de Zakelijke dienstverlening sterke
groeiers. De Financiële dienstensector kromp in dit tijdvak, net als de sector Horeca. Dit laatste ten
gevolge van het (administratieve) vertrek van een grote cateraar in die sector. Zie verder ook tabel 1.
4 Statistiek en Onderzoek & Economie 5

Tabel 1. Werkgelegenheidsontwikkeling naar sector, 2000-2008
Werkgelegenheid Abs.verand. Rel. verand. Abs.verand. Rel. verand. Banen
Sector 2000-2008 2000-2008 2007-2008 2007-2008 2008
Landbouw ­526 -72,6% 0 0,0% 199
Industrie ­1032 -17,9% 47 1,0% 4748
Water en energie 45 5,3% ­17 -1,9% 896
Bouwnijverheid -124 -4,7% 79 3,2% 2538
Handel ­135 -2,2% 99 1,7% 5984
Horeca 145 17,0% -106 -9,6% 998
Vervoer en communicatie -616 -26,6% 58 3,5% 1703
Financiële diensten -107 -1,8% -170 -2,8% 5969
Zakelijke dienstverlening 1764 40,7% 475 8,5% 6096
Openbaar bestuur 1168 16,6% 89 1,1% 8216
Onderwijs 643 15,0% 46 0,9% 4934
Zorg 3078 40,8% 591 5,9% 10621
Overige dienstverlening 305 16,1% 84 4,0% 2204
Totaal 4608 9,1% 1275 2,4% 55106
Bron: Werkgelegenheidsregister, bewerking S&O
Samenstelling van de werkgelegenheid
Naar omvang is de Zorg de grootste sector. Met 10.600 banen is deze sector goed voor 18% van
alle banen in Leeuwarden. Daarna volgt Openbaar bestuur, met ruim 8.200 banen (15% van het
totaal). De sectoren Handel, Financiële diensten en Zakelijke dienstverlening hebben ongeveer
6.000 banen ieder, ofwel per stuk 11% van de totale werkgelegenheid. Onderwijs en Industrie,
beide bijna 5.000 banen zijn ieder voor zich goed voor 9% van de werkgelegenheid.
Figuur 2. Samenstelling werkgelegenheid 2008 naar sector
Kaart: Werkgelegenheid naar sector en wijk, 2008
Bedrijfssector
Landb. & visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Handel
Horeca
Vervoer & Comm.
Fin. inst. & Zak. dnstverl.
Niet comm. dienstverl.
Overige diensten;
4%
Landbouw; 0%
Industrie; 9%
Water en energie;
2%
Zorg; 18%
Onderwijs; 9%
Bouwnijverheid;
5%
Handel; 11%
Horeca; 2%
Vervoer&comm.;
3%
0 5310 10620
Bron: Werkgelegenheidsregister, bewerking: S&O (cijfers afgerond op tientallen)
Openbaar
bestuur; 15%
Zakelijke
diensten; 11%
Fin. diensten;
11%
Bron: Werkgelegenheidsregister, bewerking S&O
6 Statistiek en Onderzoek & Economie 7

Overzicht grootste werkgevers
Leeuwarden heeft zes bedrijven/instellingen met meer dan 1000 werkzame personen per
bedrijf/instelling. Grootste werkgever is de Zorgroep Noorderbreedte, waaronder onder andere
het Medisch Centrum Leeuwarden valt.
Het financiële cluster is sterk vertegenwoordigd bij de bedrijven met meer dan 500
werkzame personen met ING, Achmea, Aegon, de Friesland Bank en Cooperatie de Friesland
(zorgverzekeraar). Dit geldt ook voor het openbaar bestuur: Justitie/Centraal Justitieel
Incassobureau, Vliegbasis Leeuwarden, Gemeente Leeuwarden, Politie en Provincie Friesland.
Het onderwijs kent twee (HBO-)instellingen met meer dan 500 werkzame personen, de
Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en de Stenden Hogeschool.
Tabel 2. Grootste werkgevers naar aantal banen van 15 u/w en meer
Naam
Banen
Zorggroep Noorderbreedte,
w.o. Medisch Centrum Leeuwarden 3000-3500
ING 2000-2500
Justitie/CJIB 1500-2000
Achmea 1500-2000
Vliegbasis Leeuwarden 1000-1500
Gemeente Leeuwarden 1000-1500
NHL 750-1000
Friesland Foods 750-1000
Politie 750-1000
Friesland Bank 750-1000
Aegon 500-750
Provincie Friesland 500-750
Nuon 500-750
Stenden Hogeschool (voorheen CHN) 500-750
Coöperatie de Friesland 500-750
Bron: Werkgelegenheidsregister
Naast deze grote bedrijven zijn er 4000 bedrijven met 0-4 werkzame personen. Deze vormen
78% van alle bedrijfsvestigingen en 10% van de totale werkgelegenheid. De 17 vestigingen van
500 en meer werkzame personen zijn goed voor 27% van de werkgelegenheid in Leeuwarden.
Figuur 3a. Aantal vestigingen
naar omvang
Bron: Werkgelegenheidsregister
Figuur 3b. Aantal banen naar
vestigingsomvang
10%
27%
18%
10%
6%
10%
6%
13%
0-4
5-9
10-19
20-49
50-99
100-249
250-499
>=500
Starters
Steeds meer mensen starten een eigen bedrijf. Vlak na de eeuwwisseling schommelde het aantal
starters jaarlijks tussen de 200 en 300. In 2008 is het aantal starters opgelopen tot bijna 700.
Sectoren waarin relatief vaak een eigen bedrijf gestart wordt zijn:
• de bouw (ontwikkeling opkomst zzp-ers, zelfstandigen zonder personeel);
• detailhandel;
• advies, facilitaire en persoonlijke diensten.
Tabel 3. Ontwikkeling aantal starters naar sector, 2001-2008
Sector 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
01 Landbouw en visserij 2 2 2 4 4 3 4 10
02 Industrie 17 7 10 9 17 24 23 29
03 Bouw 69 42 26 37 53 114 63 73
04 Groothandel 15 21 23 27 41 28 20 27
05 Detailhandel 37 37 66 89 84 87 96 93
06 Horeca 11 9 15 19 15 9 18 29
07 Vervoer 7 11 8 10 11 11 15 18
08 Financiën 2 3 4 6 4 1 3 4
09 Adviesdiensten 32 37 49 54 59 66 117 103
10 Facilitaire diensten 41 31 40 48 57 54 84 100
11 Persoonlijke diensten 39 33 25 47 63 64 93 134
12 Algemene diensten 6 8 11 11 19 21 41 65
Totaal 278 241 279 361 427 482 577 685
Bron: KvK Noord-Nederland
8 Statistiek en Onderzoek & Economie 9

Figuur 4. Starters 2001-2008 naar sector
Figuur 5. Opleidingsniveau niet-werkende werkzoekenden per 1-1-2009
14%
15%
5%
1%
4%
Landbouw
14%
Industrie
Bouw
Groothandel
6%
Detailhandel
Horeca
Vervoer
Financiën
Adviesdiensten
17%
Facilitaire diensten
10%
36%
2%
21%
31%
Basis
Vmbo
Mbo / havo / vwo
Hbo / bachelor
Wo / master
16%
1%3%
4%
Persoonlijke diensten
Algemene diensten
Bron: UWV Werkbedrijf
Bron: KvK Noord-Nederland
Figuur 6. Werkloosheid naar leeftijdsklasse per 1 januari 2009
Beroepsbevolking en niet-werkende werkzoekenden
8%
6%
3%
Beroepsbevolking
Het CBS houdt door middel van de ‘enquête beroepsbevolking’ het onderwijsniveau en
het beroepsniveau bij. Een toenemend aantal werkzame Leeuwarders heeft een hoog
onderwijsniveau en een beroepsniveau behorende bij de hogere en wetenschappelijke
beroepen.
Tabel 4. Onderwijs- en beroepsniveau beroepsbevolking 2006/2008
Onderwijsniveau
Beroepsniveau
25%
11%
21%
15 - 22 jaar
23 - 24 jaar
25 - 29 jaar
30 - 39 jaar
40 - 49 jaar
50 - 59 jaar
ouder dan 60 jaar
laag middelbaar hoog elementaire lagere middelbare hogere wetens.
beroepen beroepen beroepen beroepen beroepen
26%
6.900 18.000 14.100 2.900 10.100 13.400 9.500 3.100
Bron: UWV Werkbedrijf
Bron: CBS
Niet-werkende werkzoekenden
Per 1-1-2009 telde Leeuwarden bijna 4000 niet-werkende werkzoekenden. Met andere
woorden: mensen die geen baan hebben en wel graag een baan willen! Ruim een derde van de
werkzoekenden heeft een MBO/HAVO/VWO opleidingsniveau en bijna een derde VMBO. Een
derde van de niet-werkende werkzoekenden is ouder dan 50 jaar,een vijfde is jonger dan 30 jaar.
10 Statistiek en Onderzoek & Economie 11

Onderwijs
Onderwijs algemeen
Leeuwarden heeft in totaal 44.500 leerlingen of studenten die binnen de gemeente onderwijs
volgen. Een groot deel van deze 44.500 personen komt van buiten Leeuwarden.
Tabel 5. Aantal leerlingen naar onderwijssoort, schooljaar 2008/2009
Soort onderwijs Aantal leerlingen ‘08/’09
Basisonderwijs 8.389
Voortgezet onderwijs 7.578
MBO 11.196
HBO 17.330
Totaal 44.493
Bron: S&O gemeente Leeuwarden
HBO-onderwijs
Van de HBO-studenten woont bijna een derde in de gemeente Leeuwarden. Het aantal
leerlingen in het hoger beroepsonderwijs neemt de laatste jaren sterk toe. Van iets meer dan
14.000 in 2000/2001 naar ruim 17.000 op dit moment. Economie en management gerichte
studies hebben in totaal de meeste studenten. Ruim 8.000 in het studiejaar 2008/2009.
Figuur 7. Ontwikkeling aantal studenten in het HBO, 2000/2001 - 2008/2009
18000
17000
16000
15000
14000
13000
12000
00/01 01/02 02/03 03/04 04/05 05/06 06/07 07/08 08/09
Bron: S&O gemeente Leeuwarden
12 Statistiek en Onderzoek & Economie 13

Tabel 6. Studenten ingeschreven aan één van de drie Leeuwarder HBO-instellingen naar
onderwijsrichting, 2008/2009:
Onderwijsrichting
Studenten
Onderwijs, Media & Communicatie 4.011
Economie & Management 8.293
Zorg en Welzijn 2.342
Technologie 2.684
Totaal 17.330
Bron: S&O gemeente Leeuwarden
14 Statistiek en Onderzoek & Economie 15

Kantoren en Detailhandel
Kantoren
In Leeuwarden is 738.000m2 aan kantooroppervlak aanwezig. In totaal 40% daarvan is in het
Stationsgebied te vinden. In de binnenstad bevindt zich 17% van de voorraad, in de FEC-zone
9% en langs de Oostegoweg 7%. In totaal is de Kantorenhaak goed voor bijna driekwart van het
totale kantoorvloeroppervlak.
Andere feiten:
Aanbod kantoorruimte 2009: 67.700m2 (=kantoorruimte waarvoor een huurder gezocht wordt).
Opname 2008: 17.200m2 (=kantoorruimte waarvoor een huurder gevonden is)
Andere feiten (2008):
Aantal winkels: 750
Aantal café’s/restaurants: 236
Aantal hotels: 12
Aantal recreatieve bezoeken jaarlijks:
2,6mln
Omzet detailhandel:
602 miljoen euro
waarvan dagelijks
233 miljoen euro
waarvan van buiten gemeente Leeuwarden 30,3 miljoen euro (13%)
waarvan niet dagelijks
369 miljoen euro
waarvan van buiten gemeente Leeuwarden 158,7 miljoen euro (43%)
Detailhandel
Leeuwarden telt 215.000 m² winkel vloeroppervlak. Grootste branche daarbij is wonen, met ruim
46.000m2 vloeroppervlak. Daarna volgen de dagelijkse sector (levensmiddelen en persoonlijke
verzorging), kleding en schoenen (sterk geconcentreerd in de binnenstad) en Doe-het-zelf
(vooral buiten de binnenstad).
Figuur 8. Winkelvloeroppervlak in Leeuwarden naar branche.
46.058
27.380
5.748
10.196
9.850 Dagelijkse sector
37.864
Warenhuis
Kleding, schoenen
6.519
Juwelier, huish.&luxe art.
Sport en spel
Hobby en media
33.937
Dier en plant
Bruin- en witgoed
Fietsen en autoacces.
12.968 7.157
6.288
16.746
Doe-het-zelf
Wonen
Overig
Bron: Locatus/GoudappelCoffeng.
16 Statistiek en Onderzoek & Economie 17

Bedrijventerreinen in Leeuwarden
Crystalic
Leeuwarden heeft diverse bedrijventerreinen. Sommige bedrijventerreinen zijn volledig
uitgegeven of hebben geen gemeentelijke bedrijfsterreingrond uitgeefbaar meer. Bij andere is
dat wel het geval. In totaal heeft Leeuwarden bruto 536 ha bedrijventerrein en netto 415 ha.
Hiervan is nog 37 ha. uitgeefbaar en 375 ha. al uitgegeven. Gemiddeld werd over de periode
1995-2008 zo’n 8 hectare per jaar uitgegeven (excl. een uitschieter van 35 ha in 2000).
Tabel 7. Bestaande bedrijfsterreinen in de gemeente Leeuwarden per 1-1-2009
Met voorraad Type Bruto Netto Uitgegeven Totaal Terstond Niet terst.
uitgeef- uitgeef- uitgeefbaar
baar baar
Hemrik Gemengd 182,5 153 152 0,6 0,6 0
Newton I Gemengd plus 22,2 19,5 18,2 1,3 1,3 0
Business Park Hoogwaardig 33,1 27,6 16,9 10,7 10,7 0
Newtonpark IV Gemengd plus 43,3 27 0,2 26,8 14,8 12
Terreinen zonder voorraad
Schilkampen Gemengd 9 5 5 0 0 0
Ouddeelstraat e.o Gemengd 3 2,5 2,5 0 0 0
Vrijheidsplein Gemengd 4 3,3 3,3 0 0 0
Goutum Noord Gemengd 1,1 1,1 1,1 0 0 0
Bisschopsrak Gemengd plus 10 7 7 0 0 0
De Merodestraat Gemengd 30 24 24 0 0 0
Leeuwarden West Gemengd plus 168 115 115 0 0 0
De Greuns Gemengd 11,3 11,3 11,3 0 0 0
Newtonpark II Gemengd 18,3 15,8 15,8 0 0 0
Totaal 535,8 412,1 372,3 39,4 27,4 12
Bron: Provincie Friesland/Gemeente Leeuwarden
De provincie Friesland raamt voor de gemeente Leeuwarden een behoefte van 5,9 ha (lage
variant) tot 9,1 ha (hoge variant) per jaar tot aan eind 2020. Daarom ontwikkelt de gemeente
Leeuwarden ook nieuwe bedrijfsterreinen.
Tabel 8. Toekomstige bedrijfsterreinen
Netto hectares indicatief
Newtonpark III 25.0
Zwettepark Noord 40.0
Totaal 66.5
Bron: Gemeente Leeuwarden
18 Statistiek en Onderzoek & Economie 19

Toerisme en bestedingen
Aantal en herkomst bezoekers
In totaal zijn in 2008 2.594.000 miljoen toeristische bezoeken afgelegd aan Leeuwarden.
Hiermee is Leeuwarden de 15e stad op de lijst van 29 deelnemende steden aan het onderzoek.
Qua aantal bezoekers bezet Leeuwarden met 905.000 bezoekers de 20e plek. Gemiddeld legde
een bezoeker 2,9 bezoeken aan Leeuwarden af in 2008. Dit is ten opzichte van de andere steden
in het onderzoek relatief veel. Diverse bezoekers komen meerdere malen naar Leeuwarden
waardoor het totaal aantal bezoeken (bezoekers x aantal bezoeken) relatief hoog ligt.
905.000 personen bezochten in 2008 voor plezier/ontspanning Leeuwarden. Het grootste deel,
te weten 37% van deze bezoekers/toeristen komt uit Friesland. Leeuwarden zelf is namelijk niet
meegerekend. Daarnaast komt 15% uit Noord-Holland en 13% uit Zuid Holland, 8% komt uit
Gelderland, 6% uit Groningen en 5% uit Overijssel.
Figuur 9. Herkomst bezoekers 2005-2008
* 1000
400
350
300
250
200
150
100
50
0
Friesland (excl.Lw.)
Groningen
Bron: ContinuVakantieOnderzoek
Drenthe
Overijssel
Flevoland
Gelderland
Utrecht
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
2005
2006
2007
2008
20 Statistiek en Onderzoek & Economie 21

Uitgaven door toeristen
Gemiddeld werd in 2008 door toeristen € 47,30 per persoon uitgegeven bij een bezoek aan
Leeuwarden. Het gemiddelde van alle steden in het onderzoek is € 46,10. Het relatief hoge
bedrag dat toeristen in Leeuwarden besteden heeft te maken met de grote groep die komt om
te winkelen voor plezier.
Het percentage van alle bestedingen, die men in de winkels uitgeeft, is met 55,9% (€ 26,44 per
bezoek) dan ook hoger dan gemiddeld in de andere steden met respectievelijk 46,7% en
€ 21,52. Gemiddeld besteedt de bezoeker in de Leeuwarder horeca 30,5% van alle bestedingen,
de stadsbezoeker elders geeft 39,1% uit (€ 14,44 om € 18,02).
De Binnenstad van Leeuwarden en haar functies
Leeuwarden heeft een historische binnenstad met bijna 600 monumenten. In 1860 woonden
24.000 inwoners in de binnenstad. Na een dieptepunt van 2800 inwoners in 1982, is het aantal
inwoners nu ruim 4200. De woonfunctie wordt de laatste jaren steeds sterker door de bouw van
binnenstadsappartementen. Het historische karakter blijkt uit het grote aantal monumenten,
bijna 600. Naar aantal monumenten per 1000 inwoners is Leeuwarden de 7e monumentenstad
van Nederland. Een van de belangrijkste functies, misschien wel de belangrijkste, is de functie als
koopcentrum voor heel Friesland. Winkelen is vaak de belangrijkste bezoekreden voor een
bezoek aan Leeuwarden. Leeuwarden heeft dan ook een groot winkelaanbod. Qua winkelaanbod
domineert de sector kleding en mode in de binnenstad, zowel in aantal winkels als in
winkelvloeroppervlak. De in de binnenstad gevestigde musea, waaronder het Fries Museum, het
Fries Natuurmuseum en Keramiekmuseum Princessehof, trekken jaarlijks zo’n 150.000
bezoekers. Stadschouwburg de Harmonie verkoopt jaarlijks zo’n 150.000 kaarten, de bibliotheek
telt meer dan 700.000 bezoekers per jaar.
Figuur 10. Aantallen winkels naar branche in de binnenstad.
140
120
100
80
60
40
20
0
Levensmiddelen
Persoonlijke Verzorging
Warenhuis
Kleding & Mode
Schoenen & Lederwaren
Bron: Locatus/GoudappelCoffeng
Juwelier & Optiek
Huishoudelijke- & Luxe
Antiek & Kunst
Sport & Spel
Hobby
Media
Plant & Dier
Bruin & Witgoed
Auto & Fiets
Doe-Het-Zelf
Wonen
Detailhandel Overig
22 Statistiek en Onderzoek & Economie 23

De bevolking van Leeuwarden
Bevolkingsgroei
Leeuwarden heeft per 1-1-2009 93.498 inwoners. De afgelopen jaren is de Leeuwarder
bevolking sterk gegroeid. Met name sinds 2000 is sprake van een groeiversnelling. Sinds 2000 is
de bevolking met ruim 4600 personen gegroeid, ofwel 5,2%.
Figuur 11. Bevolkingsgroei gemeente Leeuwarden sinds 1995
Bevolkingsmigratie naar regio en leeftijd
Leeuwarden is erin geslaagd een negatief migratiesaldo met de randgemeenten na de
eeuwwisseling om te buigen naar een positief saldo. Per saldo vestigen zich per jaar meer
mensen uit Friesland in Leeuwarden dan er vertrekken uit Leeuwarden. Ten opzichte van overig
Nederland is er sinds 1999 een licht krimpend negatief saldo. Ten opzichte van onbekend/
buitenland zit er veel variatie in de cijfers. Naar leeftijd is er een sterk positiefsaldo van 15-19
jarigen (+800 per jaar gemiddeld) en een sterk negatiefsaldo van 25-34 jarigen (-400 per jaar).
Figuur 12. Bevolkingsmigratie naar regio, 1995-2008
94000
93000
92000
91000
90000
89000
88000
87000
Bron: GBA gemeente Leeuwarden, bewerking S&O
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Bevolkingssamenstelling
Leeuwarden heeft door de aanwezigheid van een grote (HBO-) studentenpopulatie een grote
groep 18-24 jarigen, ruim 12.000 personen in getal, 13% van de bevolking.
Tabel 9. Bevolkingssamenstelling gemeente Leeuwarden 1-1-2009
Leeftijdsgroep Aantal %
0-12 12623 14%
13-17 5040 5%
18-24 12189 13%
25-34 13866 15%
35-49 19223 21%
50-64 16793 18%
65-74 6876 7%
75 e.o 6888 7%
Totaal 93498 100%
800
600
400
200
0
-200
-400
-600
Bron: GBA gemeente Leeuwarden, bewerking S&O
Randgemeenten
Overig Friesland
Overig Nederland
Onbekend/buitenland
1995
1996
1997
1998
1999
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Bron: GBA gemeente Leeuwarden, bewerking S&O
24 Statistiek en Onderzoek & Economie 25

Figuur 13. Bevolkingsmigratie naar leeftijd, 2001-2008
1000
800
600
400
200
0
-200
0-14
15-19
20-24
25-34
35-44
45-54
55-64
65-74
75-84
85 eo
totaal
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
-400
-600
Bron: GBA gemeente Leeuwarden, bewerking S&O
26 Statistiek en Onderzoek & Economie 27

Woningvoorraad
Figuur 15. Samenstelling van de woningvoorraad 2008
Ontwikkeling van de woningvoorraad en samenstelling
Leeuwarden heeft sinds 2002 de woningbouwproductie fors op kunnen voeren, met
bevolkingsgroei als resultaat. Tussen 2000 en 2008 is hierdoor de woningvoorraad toegenomen
van 42.549 naar 45.547. Een derde van de voorraad bestaat uit flatwoningen/ appartementen en
onder- of bovenwoningen. Tussenwoningen- en hoekwoningen vormen 45% van de voorraad.
De laatste jaren worden in nieuwbouwwijken (Zuiderburen, Blitsaerd, Techum) vooral 2/1-kapen
vrijstaande woningen gebouwd.
Figuur 14. Nieuwbouw en onttrekkingen aan de woningvoorraad
Kamerbew./
wooneenheden;
1%
Flatwoning; 29%
Ouderenhuisvesti
ng; 2%
Anders/onbekend;
5%
Tussenwoningen;
32%
Nieuwbouw en onttrekkingen woningvoorraad
800
700
600
500
400
300
200
100
0
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Toevoegingen Onttrokken
Bron: BWM, bewerking S&O
Onderbovenwoning;
4%
Vrijstaand; 6%
Bron: BWM, bewerking S&O.
2/1 kap; 8%
Hoekwoningen;
13%
Inkomens
Het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in Leeuwarden lager dan het landelijk gemiddelde. Dit
wordt onder andere veroorzaakt door relatief veel alleenstaanden, een hoger dan gemiddelde
werkloosheid en de aanwezigheid van een grote (uitwonende) studentenpopulatie in
Leeuwarden. 51% van de Leeuwarder huishoudens behoort tot de laagste vier inkomensgroepen,
landelijk is dit 40%. Meer lage inkomens dus dan landelijk maar ook lagere koopprijzen
voor woningen per m2 woningvloeroppervlak dan gemiddeld in Nederland en dus daarmee
ook lagere hypotheeklasten voor een doorsnee koopwoning. Het gemiddeld huishoudinkomen
in Leeuwarden is 26.100 euro per jaar (2006). Leeuwarden heeft 41.030 huishoudens
met een inkomen. Samen wordt e 1.070.883.000,- verdiend (1,07 miljard euro) over heel
2006. In Nederland is het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen 31.300 euro per jaar.
Gestandaardiseerd naar verschil in huishoudensgrootte is het verschil kleiner:
e 19.200 in Leeuwarden, e 21.600 in Nederland.
28 Statistiek en Onderzoek & Economie 29

Tabel 10. Inkomens verdeling huishoudens naar 10%-groepen
10% inkomensgroepen Leeuwarden Leeuwarden Nederland
(inkomensgrenzen *1000 euro) totaal % %
1e (laagste) < 13,1 6210 15% 10%
2e 13,1 tot 16,5 5470 13% 10%
3e 16,5 tot 19,7 5010 12% 10%
4e 19,7 tot 23,2 4470 11% 10%
5e 23,2 tot 27,3 4370 11% 10%
6e 27,3 tot 31,6 4050 10% 10%
7e 31,6 tot 36,3 3600 9% 10%
8e 36,3 tot 42,6 3080 8% 10%
9e 42,6 tot 53,1 2850 7% 10%
10e (hoogste) > 53,1 1940 5% 10%
41030 100% 100%
Bron: CBS
Figuur 16. Inkomensverdeling huishoudens naar 10%-groepen
Reistijden van Leeuwarden naar belangrijke bestemmingen
Kaart: ligging Leeuwarden in Nederland, autoreistijd naar drie grote steden en reistijd naar
Friese toeristengebieden (Friese Meren, blauw en Waddeneilanden, geel)
1u, 15 m inuten
Amsterdam
1u , 15 m in u ten
10 m in .
35 m inuten
50 m inuten
Zwolle
Groningen
16%
14%
12%
10%
8%
6%
Leeuwarden
Nederland
4%
2%
0%
<
13,1
13,1
tot
16,5
16,5
tot
19,7
19,7
tot
23,2
23,2
tot
27,3
27,3
tot
31,6
31,6
tot
36,3
36,3
tot
42,6
42,6
tot
53,1
>
53,1
Bron: CBS
Bron: Gemeente Leeuwarden
30 Statistiek en Onderzoek & Economie 31