Febr. nr 87 - Oud Bennekom

DE KOSTERSTEEI\

DE KOSTERSTEEN
Nummer 87 Februari 2004
Henriëtte L.T. de Beaufort (1890-1982)
Arno van der Valk
‘Als je de deur opendeed,
was het alsof je
een andere wereld binnenstapte,’
zo ervoer
Agnes Konstapel villa
Beukenhof van jonkvrouw
Henriëtte Laman
Trip - De Beaufort
aan de Bovenweg 27.
Jarenlang werkte zij als
verzorgster van deze
adellijke Bennekomse,
haar inwonende vriendin
Elisabeth Dabelstein
en haar secretaresse
Toos Voorhoeve.
Anderen zouden Agnes
Konstapel typeren als de huishoudster van de schrijfster, maar Henriëtte de Beaufort stelde
haar aan gasten altijd voor als haar huisdochter. Typerend voor deze markante dame
die zesentwintig jaar in Bennekom woonde en werkte.
Drukkerij Modern te Bennekom
1

Agathe Henriëtte Maria ('Hetty') de
Beaufort, geboren in Baarn op 13 oktober
1890, kreeg de opvoeding van een
meisje uit de adelstand. Thuis leerde zij
wat voor een aankomende freule noodzakelijk
heette, in het bijzonder vreemde
talen en goede manieren. Haar vrije tijd
vulde ze met lezen en verhalen schrijven.
Henriëtte werd vroeg wees. Haar vader
stierf in 1898, haar moeder in 1907. Haar
tante Henriëtte van Eck nam de leiding
van het huishouden over op het landgoed
'Mariëndaal' bij Oosterbeek, en Henriëtte
zelf vertrok naar een meisjeskostschool
in Genève. In 1909 keerde ze terug naar
huis. Over haar jeugd zou ze later de
autobiografische roman Dolly van Arnhem
(1949) schrijven.
In 1912 besloot zij zich aan de Rijksuniversiteit
te Utrecht te laten inschrijven als
auditrice (toehoorster), en al was zij niet
gerechtigd examens te doen, ze vatte haar
studie geschiedenis en Nederlandse letterkunde
ernstig op. In 1914 trad ze in
het huwelijk met de bijna tien jaar oudere
advocaat jhr. Herman Laman Trip met
wie ze zich een jaar later in Oosterbeek
vestigde. Onder de naam H. Laman Tripde
Beaufort publiceerde zij - zonder succes
overigens - in 1916 haar eerste boek:
Willem van Oranje, een historisch toneelstuk
in vijf bedrijven.
De verschijning van de biografie Gijsbert
Karel van Hogendorp in 1948 was wel
een succes. Op het titelblad noemde zij
zich Henriëtte L.T. de Beaufort; die
naam zou zij verder als schrijfster uitsluitend
gebruiken. Het succes als auteur
kwam, terwijl iets heel anders haar aandacht
opeiste. Het kinderloze echtpaar
besloot in 1924 met het geld uit een grote
erfenis die hen ten deel viel, de stichting
Hohes Licht te Oberstdorf in Beieren op
te richten. Deze stichting beheerde het
gelijknamige sanatorium voor zwakke en
herstellende kinderen.
Na het plotselinge overlijden van haar
echtgenoot in 1928 was Henriëtte de
Beaufort steeds vaker op Hohes Licht
aan de zijde van directrice Elisabeth (Li)
Dabelstein te vinden. Tijdens de oorlog
vonden vele kinderen een onderduikplaats
in de Algauer Alpen, een verdienste
waarvoor Li Dabelstein , toen ze na
de oorlog in Nederland kwam wonen,
werd benoemd tot ridder in de Orde van
Oranje Nassau. Henriëtte de Beaufort
zelf werd in 1955 beloond met dezelfde
onderscheiding voor haar letterkundige
verdiensten. Daarvoor, in 1950 ontving
zij samen met negen anderen, een speciale
prijs van het ministerie van Onderwijs,
Kunsten en Wetenschappen. Tot de bekroonden
behoorden onder meer F. Bordewijk,
J.J.P. Oud en H. Roland Holstvan
der Schalk, 'waarachtig groten in den
lande', naar de woorden van minister
F.J.Th. Rutten. En terecht, want achtereenvolgens
had ze de biografieën Willem
de Zwijger (1950), Cornelis van Vollenhoven
1874-1933 (1954) en Rembrandt
(1956) geschreven.
Door de schrijverij vond zij voor Hohes
Licht steeds minder tijd en in 1956 verkocht
zij het gehele complex aan een
kerkelijke instelling. In hetzelfde jaar
verhuisde zij naar Bennekom. Aan haar
letterkundige vriend en biograaf Ben
Eysselsteijn vertelde ze eens: 'Na veel
woelige jaren, voel ik mij in Bennekom,
in de provincie van mijn jeugd weer helemaal
thuis'. Met hulp van haar vriend
mr. Vos (van de Selterskampweg) kocht
2

zij Beukenhof en op 1 december 1956
betrok ze de stil-voorname villa. Een
huis met oude sfeer, met wijde bongerd
(‘het muggenveldje’) aan de overkant
van de Bovenweg, een groot grasveld
voor het huis en een diepe achtertuin met
borders vol bloemen, en machtige, oude
beukenbomen, die voldoende speelruimte
bood voor haar geliefde honden. En behalve
een hal met ruim trappenhuis, een
omvangrijke bibliotheek, gastenverblijf
en kamers voor haar huisgenoten, bezat
haar huis natuurlijk een werkkamer. Deze
gelegen aan de achterzijde met uitzicht
op het grasveld en een vogeltafeltje
bij het raam. In dit huis ontving zij vele
goede vrienden, waaronder collegaauteurs
uit binnen- en buitenland. Vooral
prozaschrijfster en dichteres Kitty Josselin
de Jong (1903-1991) en Adriaan Viruly
(1905-1986) waren veel geziene
gasten.
Ook de directeur van uitgeverij De Bezige
Bij, de oud-Edenaar Geert-Jan Lubberhuizen
(1916-1984) kwam naar de
Bovenweg en vroeg haar ter ere van de
vijftigste verjaardag van Koningin Juliana
een biografie te schrijven. Afgezien
van bewezen capaciteiten vroeg hij haar
omdat het geslacht der De Beauforts door
de eeuwen heen zowel in Engeland als in
Nederland contact had gehad met de
Koninklijke familie. Henriëtte de Beaufort
weigerde, maar schreef zes jaar later
wel de eerste biografie van koningin
Wilhelmina. Zeker in vergelijking met de
recente biografie door Cees Fasseur was
dit een beperkte biografie. Voor een deel
is die kritiek echter ten onrechte, want
onthullingen en openhartigheden mocht
niemand verwachten van een schrijfster
voor wie waardigheid en menselijkheid
zowel in haar schrijftrant als in haar persoonlijke
leven steeds leidend waren.
Dat laatste is ook de reden waarom het
archief van deze 'grande dame' in het
Nederlands letterkundig Museum en
Documentatiecentrum te 's-Gravenhage
Villa Beukenhof aan de Bovenweg.
De vlag hangt uit, het is 5 Mei
tot het jaar 2050 gesloten blijft. Pas dan
worden dagboeken en correspondentie
openbaar, waarmee kan worden nagegaan
welke informatie Henriëtte de
Beaufort buiten haar biografiën hield, en
welke letterkundigen en hoogwaardigheidsbekleders
haar in Bennekom bezochten.
Bekend is bijvoorbeeld dat premier
L.J.M. Beel (1902-1977) haar bezocht.
Tot op hoge leeftijd stond Henriëtte de
Beaufort midden in het leven. Twee keer
per jaar reisde ze vanuit Bennekom naar
Oberstdorf in Beieren, de plaats van het
3

Opvoering Herodes:
Henriëtte de Beaufort met de regisseurs de heer en mevrouw Rietzschel-Van Eldik en
de spelers in de hal van de Ontmoetingskerk. De heer R.P. Pieters (Herodes, rechts),
mevrouw H. Borra-Doorten (Elpis, links), de heer H. Schonau (Publius), de heer H.
van Grootheest (Melchior), mevrouw A. Pieters-Mulder (hofdame), de heer C.C. Bannink
(Justus), Mevrouw Bannink (slavin), mevrouw M.P.J. van de Voorde-Hendriks
(Maria), de heer A.F. van Hattem (Jozef), de heer Van der Top (Caspar), de heer P.H.
van der Laan (Balthasar), de heer A.W. den Hartog (hogepriester), de heer G. de
Bruyn (priester), de heer D.J. Buurman, (priester), de heer D.J. van Lienden (schriftgeleerde),
de heer J.M.S. Hendriks (schriftgeleerde) en de heer J. Mesdag (Engelstem).
sanatorium. Vele jaren was ze voorzitster
van het Tollensfonds en lid van de PENclub
(wereldschrijversbond), van de
Maatschappij der Nederlandse letterkunde
en van de Bennekomse afdeling van
de Nederlandse Protestanten Bond. In
december 1964 voerde de toneelgroep
van de NPB in de Ontmoetingskerk aan
4

de Emmalaan haar kerstspel Herodes
(1962) op. Dit stuk, waarin Herodes door
het goddelijk mysterie in steeds grotere
onzekerheid en isolement wordt gebracht,
werd volgens de Edese Post tot
haar voldoening gespeeld. In een kort
dankwoord zei ze dat het schrijven van
een toneelstuk de halve waarheid is, en
dat de spelers en regisseur voor de andere
helft moeten zorgen, wil het stuk aan
zijn doel beantwoorden.
Werkkamer
Op haar zesenzeventigste maakte ze een
laatste lange reis, waarvan ze in haar
laatste boek Ruimte en Zonlicht - safari
in Afrika (1968) verslag deed. Ze kon
daarna niet ver meer reizen. Maar, zo liet
ze haar biograaf optekenen, 'hier kan ik
veel wandelen, hier in het Gelderse.
Welke Nederlanders kunnen nog dicht
bij huis wandelen? Ik ben zo gelukkig
dat te kunnen,'. En dagelijks ging ze met
haar honden in haar witte kever naar het
bos. Hoe belangrijk haar omgeving was,
blijkt uit haar fotoalbums. Die zijn niet
alleen gevuld met foto’s van verre oorden,
maar ook met veel huiselijke kiekjes
van vrienden, het huis, de tuin, de honden,
de laatste rit van ‘Bello’, de eerste
sneeuw, etc.
Vrienden waren altijd welkom op Beukenhof,
onder wie een medelid van de
Maatschappij der Nederlandse letterkunde
en oud-burgemeester van Leiden, mr.
G.C.A. van der Willigen, die als dorpsgenoot
en vriend haar bij zijn wekelijks
bezoek trouw op de hoogte hield van
datgene wat de moeite waard was op
cultureel, letterkundig en (zonodig) politiek
terrein. Bovendien woonde Henriëtte
de Beaufort niet alleen op Beukenhof.
Naast haar sinds jaren toegewijde secretaresse
en vriendin Toos Voorhoeve, was
ook Elisabeth (Li) Dabelstein, tot ze in
1976 overleed, in haar nabijheid.
Op haar tachtigste verjaardag werd zij
bevorderd tot Officier in de Orde van
Oranje Nassau. Haar negentigste verjaardag
vierde zij in stilte thuis in Bennekom.
Haar laatste weken waren door een
val, waarbij ze haar heup brak, en een
longontsteking fysiek moeilijk. Maar zij
klaagde nooit, kon stil aanvaarden wat
onherroepelijk was. Daarbij dankbaar
voor een woord of enkel gebaar, de zorg
en nabijheid van haar trouwe huisgenoten
Toos en Agnes. Het heengaan op 26
maart 1982 was in vrede. Zij is begraven
op het kerkhof van Bennekom naast Li
Dabelstein (vak 8-G-1).
Ook na haar dood bleek haar toewijding
en warmte: haar geliefde hond Cora
kreeg een levenslang testament mee voor
verzorging. Zoiets was geen dikdoenerij
of overbezorgdheid voor de hond, maar
eenvoudigweg haar idee dat je een ander
niet opzadelt met de zorg en de kosten.
Behalve dat ze haar naasten bedacht,
legateerde zij bij testament ook een be-
5

drag aan de Maatschappij der Nederlandse
Letterkunde waaruit elke drie jaar een
prijs kan worden toegekend aan een auteur
van een zeer goede literairhistorische
biografie of autobiografie: de
Henriëtte de Beaufortprijs. Waardoor de
naam van deze opmerkelijke Bennekomse
nog tot lengte van jaren zal voortleven.
Met dank voor foto’s en herinneringen
aan Agnes Konstapel.
Bronnen:
Ben van Eysselsteijn: Henriëtte L.T. de Beaufort. Een schrijfster en haar werk (Den
Haag, 1970).
K.H.R. de Josselin de Jong, ‘Agathe Henriëtte Maria Laman Trip-de Beaufort (Baarn 13
oktober 1890 - Benekom 26 maaart 1982)’. In: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse
Letterkunde te Leiden 1982-1983 (Leiden, 1984), blz. 84-92.
A.Th. van Deursen, ‘ Beaufort, jkvr. Agathe Henriëtte Maria de (1890-1982)’. In: Biografisch
Woordenboek van Nederland 4 (Den Haag, 1994).
Villa Beukenhof
Piet Smit
Iedere Bennekommer met enige interesse
voor zijn of haar omgeving kent de villa
"Beukenhof" aan de Bovenweg, een riante
woning gelegen op een ruim perceel.
Minder algemeen bekend was – totdat
Arno van der Valk er in dit nummer van
de Kostersteen over publiceerde - dat het
huis na de tweede wereldoorlog gedurende
lange tijd bewoond is geweest door
jonkvrouw Agathe Henriëtte Maria de
Beaufort (1890-1982), douairière van
Jonkheer Mr. H. Laman Trip. Mevrouw
Laman Trip was letterkundige en is bekend
geworden als schrijfster van o.a.
biografieën en biografische romans. Zij
publiceerde onder de naam Henriëtte
L.T. de Beaufort. Velen zullen zich haar
nog herinneren rijdende in haar Volkswagen
kever in gezelschap van haar grote
witte hond. In 1982 is zij in Bennekom
overleden. Nog minder bekend is dat de
huidige bebouwing van dit perceel dateert
van 1938. Het terrein kwam toen in
het bezit van de familie Mettivier Meijer.
Zij lieten het aldaar
6

De voormalige villa Beukenhof
staande huis volledig afbreken. Weinigen
onder de Bennekommers zullen zich
deze vroegere bebouwing - ook "Beukenhof"
geheten - nog herinneren (zie
afbeelding). Van dit huis is niets overgebleven
dan wellicht nog restanten van de
fundering, die dan aan de voorzijde van
het huis in de grond gevonden zouden
kunnen worden. Immers de nieuwbouw
moest van de opdrachtgever enige meters
verder van de weg worden gesitueerd, en
zo is het gebeurd. Van dit oude huis
"Beukenhof" zijn nog wel gegevens te
vinden in het Archief van de gemeente
Ede. Zo leveren ons de kadastrale leggers,
de adreslijsten maar ook de kohieren
van de hoofdelijke omslag (een vorm
van belasting) niet alleen gegevens over
de eigenaren en de omvang en aard van
het perceel, maar ook over de bewoners,
want niet iedere bewoner was ook eigenaar,
er werd in die tijden veel gehuurd.
In 1832 wordt voor het eerst in de Nederlandse
geschiedenis een atlas voltooid
waarop van alle terreinen - voorzien van
een nummer - de geaardheid wordt aangegeven.
Dit is de z.g. Kadastrale Atlas
1832. Het terrein waar het in dit artikel
over gaat staat daarop genoteerd als E
332 en E 333, een bouwland met een
rand akkermaalshout groot 7090 m2. Het
is dan eigendom van de in Bennekom in
de negentiende eeuw bekende familie
Prins. In 1857 wordt er een huis op gebouwd
dat, gezien de opgelegde belasting,
van bescheiden omvang zal zijn
geweest. In 1874 is het terrein in handen
7

van ene Tromp, een gepensioneerd marineofficier
(!) die het huis een flinke uitbreiding
laat ondergaan: de belasting
gaat namelijk meer dan driemaal zoveel
bedragen. Weer later, in 1908 laat de
familie van ds. de Meyere, een emeritus
predikant, het huis een tweede uitbreiding
ondergaan. Daarna blijft het pand
gedurende enige jaren qua omvang ongewijzigd
tot in 1938 Mettivier Meijer
eigenaar wordt en het geheel met de
grond gelijk laat maken. Dit is in het kort
de geschiedenis van het terrein aan de
Bovenweg 27.
Opmerkelijk is hierbij nog dat het terrein
aan de overzijde van de Bovenweg, tevens
in het bezit was van de eigenaren
van de "Beukenhof". Zij betitelden het
land als "Muggenland" en het diende als
groentetuin en boomgaard. Het was een
‘overtuin’ zoals die bijvoorbeeld ook
destijds bij de villa "Erica" aan de Heelsumseweg
aanwezig was.. Daarmee was
het uitzicht vanuit de villa naar de bouwlanden
aan de westzijde van de Bovenweg
wel gegarandeerd. Thans is dit terrein
bebouwd, met vrijlating van een
voet/fietspad naar de Langhoven.
Een 100-jarig jubileum met een gouden randje
Piet Hak
Het gebeurt niet dagelijks dat een vereniging
ongeschonden de leeftijd van 100
jaar bereikt. Maar in Bennekom zetelt
een vereniging die deze mijlpaal inmiddels
heeft bereikt. Op 27 november 2003
was het namelijk precies 100 jaar geleden
dat de ’Vereeniging tot Bevordering
der Paardenfokkerij in Gelderland’ werd
opgericht. Het doel van de ’Vereeniging’
was het bevorderen van de belangen van
de paardenfokkerij in Gelderland, o.a.
door het stimuleren van keuringen van
fok- en handelspaarden en met name
door het jaarlijks organiseren van een
concours hippique.
Afgezien van een paar gedwongen onderbrekingen,
organiseert de jubilerende
vereni- ging nog steeds jaarlijks een
groot Nationaal Concours Hippique op
het Bennekomse landgoed Hoekelum.
Vanaf 1951 ieder jaar op Hemelvaartsdag.
De honderdjarige vereniging is nog
springlevend dus staat voor Hemelvaartsdag
20 mei 2004 het 99 e concours
hippique op de agenda.
Bennekom is trouwens niet altijd de locatie
van dit hippische evenement geweest.
Tot aan de Tweede Wereldoorlog werd
het jaarlijkse concours hippique in Wageningen
gehouden, meestal op het sportterrein
op de Wageningse berg. Eénmaal,
in 1939, moest worden uitgeweken naar
Oosterbeek.
Na een onderbreking tijdens de oorlogsjaren,
werd het concours in 1946 voor het
eerst in Bennekom georganiseerd. Baron
8

van Wassenaer stelde daar het voorterrein
van zijn landgoed voor beschikbaar.
En dit prachtige landgoed Hoekelum
vormt nog steeds het decor van het Bennekomse
Concours Hippique, ook nadat
de familie Van Wassenaer het landgoed
had overgedaan aan de stichting ’Het
Geldersch Landschap’.
Band met Koninklijk Huis
Het veelzijdige concours hippique is in
de loop der jaren uitgegroeid tot een begrip
in paardenminnend Nederland en
trekt deelnemers en bezoekers uit het
hele land.
Ook leden van ons Koninklijk Huis, met
name prins Bernard en de prinsessen
Beatrix en Irene, behoorden één of meerdere
keren tot het deelnemersveld.
Ook op andere manieren toonden leden
van het Oranjehuis belangstelling voor
de concoursen, o.a. door bezoeken van
koningin Wilhelmina en koningin Juliana.
Prins Hendrik, de echtgenoot van
koningin Wilhelmina, is een aantal jaren
beschermheer van de Vereeniging geweest.
Verder hebben leden van het Koninklijk
Huis sinds ca. 1910 meer dan
140 medailles beschikbaar gesteld voor
verschillende rubrieken van de concoursen
hippique.
Jubileumboek
Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan
van de Vereeniging tot Bevordering
der Paarden-fokkerij in Gelderland,
heeft bestuurslid ing. P.S. Hak een jubileumboek
geschreven en samengesteld.
De titel van dit boek is ’Honderd jaar
Vereeniging tot Bevordering der Paarden-fokkerij
in Gelderland en haar concoursen
hippique’.
Dit boek bevat talloze wetenswaardigheden
over de jubilerende vereniging en
haar concoursen hippique. Ook wordt
ruim aandacht besteed aan de ontwikkelingen
in de paardensport in de afgelopen
honderd jaar en het ontstaan van concoursen
hippique. Geïnteresseerden kunnen
dit boek bestellen bij: P.S. Hak,
Kerkhoflaan 33, 6721 EX Bennekom,
telefoon 0318 – 417165. De kosten van
dit boek bedragen € 15,-, exclusief eventuele
verzendkosten.
Prijsuitreiking samengestelde
jeugdwedstrijd
1953.
Prinses Beatrix werd
eerste en neemt haar
prijs in ontvangst
9

Agenda voor de Algemene Ledenvergadering op 3 maart 2004 in
zalencentrum De Brink, Brinkstraat 3, om 19.30 uur.
1. Opening
2. Mededelingen
3. Verslag van de ledenvergadering van 5 maart 2003 ( zie pag. 10 in deze Kostersteen)
4. Verslag van de secretaris over het jaar 2003 ( zie pag. 13 in deze Kostersteen)
5. Financieel overzicht over 2003 (zie pag. 19 in deze Kostersteen)
6. Verslag van de kascontrolecommissie
7. Benoeming van de kascontrolecommissie
8. Begroting 2004
9. Contributie en donatie.
Het bestuur stelt voor de contributie voor 2005 vast te stellen op 13,30 euro en de
donatie op tenminste twee maal het bedrag van de contributie.
10. Benoeming bestuurslid.
De heer A.J. Lever is statutair aftredend. Hij stelt zich herkiesbaar in de functie
van voorzitter.
De leden kunnen op de vergadering tegenkandidaten stellen, mits die
tegenkandidatuur gesteund wordt door tenminste tien ter vergadering aanwezige
leden.
11. Rondvraag.
12. Sluiting.
Na afloop van de vergadering – naar verwacht om 20.15 uur – zal de heer Frans van Oort
een voordracht houden over ontwikkelingen in het Binnenveld. Zie voor verdere
informatie pag. 20 van deze Kostersteen.
Verslag van de Algemene Ledenvergadering van de Historische
Vereniging Oud-Bennekom, gehouden op woensdag 5 maart 2003.
De Algemene Ledenvergadering wordt gehouden in het Kerkheem en begint om 19.30
uur. De presentielijst wordt getekend door 56 leden.
1. Opening.
De voorzitter opent de vergadering en
heet de aanwezigen van harte welkom.
Bericht van verhindering is ontvangen
van mevr. E. Mantel en mevr. Th. Goedewaagen.
Een bijzonder welkom geldt
de ereleden van de vereniging: de heren
H. Gijsbertsen, A. van Steenbergen en
M.A. de Vos. De voorzitter memoreert
het 50-jarig lidmaatschap van de heer
Cannegieter.
10

2. Mededelingen.
De voorzitter wijst erop dat deze ledenvergadering
wordt gehouden in maart,
hetgeen volgens de statuten niet correct
is. Geen van de aanwezigen maakt bezwaar.
Tijdens deze vergadering zal een
voorstel tot wijziging van de statuten aan
de orde komen.
De voorjaarsexcursie zal plaatsvinden op
14 mei; de voorjaarslezing op 21 mei.
Een extra avondexcursie wordt gehouden
op 5 juni. Nadere mededelingen over
deze activiteiten zijn te vinden in het
komende nummer van de Kostersteen.
3. Verslag van de ledenvergadering van
11 maart 2002.
Het verslag wordt onder dankzegging
aan de secretaris goedgekeurd.
4. Verslag van de secretaris over het
jaar 2002.
De voorzitter geeft aan dat we kunnen
terugzien op een vruchtbaar jaar. Hij
wijst o.m. op de uitgave van een extra
dik themanummer van de Kostersteen en
de publicatie van de Werkgroep Voorouderonderzoek.
De vereniging mag zich
verheugen over het grote aantal personen
– welgeteld 37 – dat zich zeer actief inzet
voor de vereniging.
Het verslag wordt onder dankzegging
aan de secretaris ongewijzigd goedgekeurd.
5. Financieel overzicht 2002.
De voorzitter geeft een toelichting op een
aantal posten uit het overzicht. Uit de
vergadering komen geen nadere vragen
of opmerkingen.
6. Begroting 2003.
Omdat de begroting niet beschikbaar was
bij het ter perse gaan van de Kostersteen,
wordt deze tijdens de vergadering geprojecteerd.
De voorzitter geeft een toelichting
bij de verschillende posten van de
begroting. Verreweg de grootste uitgavenpost
betreft de Kostersteen.
- Een vraag wordt gesteld m.b.t. de
financiële reserves die ongeveer
150% bedragen van de voorziene
uitgaven; kan daarop niet worden ingeteerd?
De voorzitter is van mening
dat structurele uitgaven gedekt dienen
te worden door jaarlijkse inkomsten.
Door een der leden wordt erop
gewezen, dat de begroting op basis
van het kasstelsel is opgesteld, hetgeen
betekent dat een deel van de reserves
betrekking heeft op lopende
uitgaven.
- Een der aanwezigen onderstreept het
belang van de Kostersteen, maar
vraagt zich af of door de keuze van
een andere papiersoort bezuinigd kan
worden op de kosten. De voorzitter
geeft aan dat de kosten van de Kostersteen
in hoofdzaak worden bepaald
door het aantal pagina’s en de
afbeeldingen.
- Komen als gevolg van de hoge kosten
van de Kostersteen wellicht andere
activiteiten in de knel? De voorzitter
antwoordt dat dit niet de bedoeling
is. Daarom zijn op deze begroting,
anders dan in voorgaande jaren,
de volgende posten opgenomen:
werkgroepen, bibliotheek/ fotoarchief/
collectie, en excursies. Desondanks
is sprake van een heel krappe
begroting. Ten aanzien van de kosten
11

van De Kostersteen vindt nader onderzoek
plaats.
- De vraag of bespaard kan worden op
de verzendkosten van de Kostersteen
door gebruik te maken van de stadspost
i.p.v. Permar wordt ontkennend
beantwoord.
De vergadering gaat akkoord met de
begroting 2003
7. Contributie 2004.
De vergadering stemt in met het voorstel
de contributie jaarlijks bij te stellen aan
de hand van de consumentenprijsindex.
In verband hiermee wordt de contributie
voor 2004 vastgesteld op 13 euro.
8. Verslag kascontrolecommissie.
Mevr. Goedewaagen die verhinderd is op
de vergadering aanwezig te zijn, heeft
schriftelijk meegedeeld dat de kascommissie
de financiële administratie heeft
gecontroleerd en in orde heeft bevonden.
Het voorstel van de voorzitter om de
penningmeester decharge te verlenen
wordt unaniem aanvaard. De voorzitter
dankt de leden van de kascontrolecommissie
voor hun werkzaamheden.
9. Benoeming kascontrolecommissie.
Mevr. W.A. Buitenhuis treedt af als lid
van de kascontrolecommissie. Mevr. Th.
Goedewaagen is tijdens de vorige jaarvergadering
voor twee jaar benoemd tot
lid van de commissie. De voorzitter stelt
voor het reservelid van de commissie,
Mevr. E. Mantel, te benoemen tot lid van
de commissie; de vergadering gaat hiermee
akkoord. Tevens vraagt de voorzitter
aan de vergadering iemand voor te dragen
als reservelid. De heer P.B. Elzenga
wordt benoemd tot reservelid.
10. Statutenwijziging.
De wijzigingsvoorstellen zijn vermeld in
de agenda van deze vergadering. De concept-tekst
van de gewijzigde statuten
heeft enkele weken ter inzage gelegen.
Art.1. Het besluit om de naam van de
vereniging te wijzigen in “Historische
Vereniging Oud-Bennekom” is reeds
genomen op de jaarvergadering van 29
februari 2000.
Art.3. De vergadering gaat akkoord met
het verwijderen van de verplichting dat
het bestuur uit een oneven aantal leden
moet bestaan.
Art.4 lid 3. De vergadering gaat akkoord
met het opnemen van de bepaling dat een
bestuurslid slechts twee maal kan worden
herkozen.
Art 5 lid 1. De vergadering gaat akkoord
met de bepaling dat de voorzitter in functie
wordt gekozen door de algemene
ledenvergadering. Enige discussie ontstaat
over het voorstel dat voor een voorzitter,
indien gekozen uit het zittende
bestuur, een nieuwe termijn van maximaal
drie maal drie jaar zal gelden. Men
wijst erop dat op deze wijze een persoon
maximaal 18 jaar deel kan uitmaken van
het bestuur. Hoewel erop wordt gewezen
dat de jaarvergadering telkens na het
verstrijken van een termijn van drie jaar
kan afzien van een herbenoeming, geeft
men toch de voorkeur aan een formele
beperking van de maximale zittingsduur
tot 15 jaar.
Art.9. De vergadering gaat akkoord met
het voorstel de minimumbijdrage van
donateurs te laten vaststellen door de
algemene ledenvergadering.
12

Art.12 lid 2. De vergadering gaat akkoord
met het voorstel de uiterste datum
voor het houden van de jaarvergadering
te verschuiven van 1 maart naar 1 april.
De voorzitter merkt op dat volgens art.18
van de statuten de vereniging het recht
heeft een suppoost te benoemen bij het
Kijk- en Luistermuseum. Hij stelt voor
deze functionaris te omschrijven als
‘conservator’, zoals sinds jaar en dag
gebruikelijk. Dit heeft de instemming
van de vergadering. Daarnaast wordt
ingestemd met het aanbrengen van een
aantal tekstuele wijzigingen als het vervangen
van ‘der’ door ‘van de’.
11. Benoeming bestuursleden.
De voorzitter memoreert het aftreden van
de heer A. van de Weerdhof en spreekt
namens de vereniging zijn dank uit voor
al hetgeen hij gedaan heeft tijdens een
bestuursperiode van ruim 20 jaar.
Mevr. M.S. de Vos en de heer A. Dirksen
zijn statutair aftredend. Omdat beiden
zich herkiesbaar stellen en er geen tegenkandidaten
zijn voorgedragen, stelt de
voorzitter hun herbenoeming voor; de
vergadering stemt hiermee in.
De voorzitter stelt voor twee nieuwe
bestuursleden te benoemen, en wel de
heren W.C.L. van Kalleveen en W. Hol.
De vergadering gaat hiermee akkoord.
12. Rondvraag.
Door een der leden wordt voorgesteld om
bij een aankondiging van activiteiten niet
alleen de datum te vermelden, maar ook
de dag van de week. Zo zal geschieden.
De heer Heitink meldt dat bij de afbraak
van het pand van De Weijer een ‘eerste
steen’ is vrijgekomen die verwijst naar
de naaischool die vroeger hier was gevestigd.
Hij overhandigt deze steen aan
de heer Dirksen, conservator bij het Kijken
Luistermuseum.
13 Sluiting
De voorzitter dankt de aanwezigen voor
hun bijdrage aan de besluitvorming en
sluit de vergadering om 20.40 uur.
Verslag van de secretaris over het jaar 2003.
Bestuur.
In het verslagjaar kwam het bestuur van
de Historische Vereniging Oud-
Bennekom vier maal bijeen, namelijk op
15 januari, 15 april, 2 juli, en 7 oktober.
Tijdens de vergaderingen vindt o.m. een
evaluatie plaats van de activiteiten van de
voorgaande periode en worden plannen
besproken voor de komende periode. De
vereniging is vertegenwoordigd in het
bestuur van het Kijk- en Luistermuseum
en neemt deel aan de beraadslagingen
van de gemeentelijke commissie Open
Monumenten.
De algemene ledenvergadering werd gehouden
op 5 maart. Na een periode van
ruim 20 jaar heeft de heer A. van de
13

Weerdhof om gezondheidsredenen bedankt
als lid van het bestuur. De statutair
aftredende bestuursleden mevrouw M.S.
de Vos en de heer A. Dirksen werden
herkozen. Nieuw in het bestuur werden
benoemd de heren W.C.L. van Kalleveen
en W. Hol.
De samenstelling van het bestuur is nu
als volgt: A.J. Lever voorzitter, T.J.
Hoekstra vice-voorzitter, W. Hol secretaris,
W.C.L. van Kalleveen penningmeester,
A. Dirksen, mevrouw G.M. Hoogkamer-Weijman,
A.T.J. Nooij, mevrouw
M.S. de Vos.
Ledenadministratie
Aan het eind van het verslagjaar telde de
vereniging 279 individuele leden en 235
leden in gezinsverband. Dit brengt het
totaal van het aantal stemgerechtigde
leden op 747. (Op 31 december 2002 was
dit aantal 731). In het verslagjaar kon de
vereniging 32 nieuwe leden verwelkomen,
waarvan 12 individueel en 10 in
gezinsverband. Wegens overlijden of bedanken
verlieten 16 leden de vereniging.
De Kostersteen.
In het verslagjaar was de redactie als
volgt samengesteld: mevrouw E. Alberts
- Aalbers en de heren C.A. Heitink,
A.T.J. Nooij (eindredacteur), H.J. van
den Oever en P. Smit.
Op 16 april en 10 november vond een
redactievergadering plaats, waarbij de recent
verschenen nummers van de Kostersteen
werden geëvalueerd, en in globale
zin de inhoud van de komende nummers
werd bepaald.
In het verslagjaar zijn vier nummers van
de Kostersteen verschenen, nl. 83 t/m 86.
Het laatste nummer had een bijzonder
karakter; deze Kostersteen, getiteld Boerenerfgoed,
was onderdeel van een gezamenlijke
publicatie van de historische
verenigingen van resp. Ede, Lunteren en
Bennekom en het gemeentearchief Ede.
Mede vanwege de grote oplage was een
omvang van 72 pagina's mogelijk. De
officiële presentatie vond plaats op 4 november.
In de Kostersteen zijn artikelen en mededelingen
over de activiteiten van de vereniging
gepubliceerd. Daarnaast zijn op
historisch onderzoek gebaseerde artikelen
verschenen van Peter van Beek/
Henk van den Brink, Henk Gijsbertsen,
Kees van Grootheest, Michiel van der
Leeuw, Bert Lever, Ad Nooij en Frans
van Oort.
Lezingen.
In het verslagjaar organiseerde de Vereni-ging
drie lezingen. Na afloop van de
jaarvergadering op 5 maart in 't Kerkheem
hield de heer ir. D.B.M. Hermans
(Rijksdienst voor de Monumentenzorg)
een lezing over de bouwgeschiedenis van
de Oude Kerk. Na de pauze werd de bijeenkomst
voortgezet in de Oude Kerk
waar de heer W. Hol (organist van de
kerk) vertelde over het historische orgel
en de heer O. van Geffen zorgde dat het
orgel ook hoorbaar was. Na afloop grepen
velen de gelegenheid aan om nog
even in de kerk rond te dwalen en de
orgeltrap te beklimmen voor een kijkje in
het orgel.
Op 21 mei verzorgde mevrouw dr. A.
Ottevanger een lezing over Dick Ket. Op
boeiende wijze belichtte zij leven en
werk van deze kunstenaar die jaren in
Bennekom woonde en ook in Bennekom
14

is begraven. De belangstelling op deze
avond was goed.
De najaarsbijeenkomst vond plaats op 4
november en stond in het teken van het
Jaar van de Boerderij. Wethouder mevrouw
A.A.Y. Jonker was hiervoor genodigd.
Tijdens de bijeenkomst, waarvoor
de belangstelling overweldigend
was, werd het boekje Boeren Erfgoed
gepresenteerd. Bestuurslid A.T.J. Nooij
en gemeentearchivaris P. van Beek. Een
eerste exemplaar werd aangeboden aan
de heer H.N. Adams, ooit bewoner van
één van de in het boekje beschreven
boerderijen en aan mevrouw Jonker.
De avond werd vervolgd met een lezing
door de heer P. van Beek. Hij gaf veel
informatie over de inhoud van het gemeentearchief,
de gedigitaliseerde fotocollectie
en onderstreepte het dienstbare
karakter van deze gemeentelijke afdeling.
Excursies.
De excursiecommissie bestaat uit de dames
P. van Amerongen - Budding, H.
Gijsbertsen - Vogel en M.S. de Vos.
Voorjaarsexcursie
Op woensdag 14 mei 2003 vond de jaarlijkse
dagexcursie plaats. Plaats van bestemming
was Horst in noordelijk Limburg.
Een kleine 50 personen werd ontvangen
met koffie en vlaai in het streekmuseum.
Er volgde een rondleiding met
gidsen en men kon nader kennismaken
met de streek, de aspergeteelt en de
champignonkweek. Na een voortreffelijke
lunch volgde een rondrit door de Peel,
om aansluitend wat te drinken in het restaurant
van de kasteelruïne. De groep
werd gesplitst en een aantal mensen
bezocht het koperslagermuseum. De anderen
brachten een bezoek aan de Lambertuskerk.
Het was een geslaagde dag.
Avondexcursie
Op donderdag 5 juni 2003 vond een extra
avondexcursie plaats. Op uitnodiging van
de heer Bodlaender werd een bezoek
gebracht aan kasteel Hoekelum. De belangstelling
was groot; er kwamen 60
mensen die in twee groepen werden verdeeld.
Binnen werden de rondleidingen
door de heren Gijsbertsen en Bodlaender
verzorgd. Buiten leidde een gids van het
Gelders Landschap de groep rond het
kasteel, langs sprengen en door het bos.
Een geslaagde avond met een gastvrije
ontvangst.
Najaarsexcursie
Op donderdagavond 25 september 2003
stond de najaarsexcursie gepland. Meer
dan 50 mensen gaven zich op voor een
excursie naar banketbakkerij Mekking.
Door de grootte van de groep moest een
tweede avond gepland worden, zodat ook
op donderdag 2 oktober 2003 een aantal
leden van de vereniging met plezier luisterde
naar een korte inleiding van de heer
Joost Mekking, een kijkje nam achter de
schermen van de banketbakkerij en ook
nog eens zelf aan de slag ging met chocolade
en taart maken. Een avond waar
iedereen met plezier op terug kan kijken.
Dank aan de firma Mekking voor de
leuke ontvangst!
Vlegeldag
Ook dit jaar was de Historische Vereniging
Oud Bennekom present op de Vlegeldag.
Veel belangstellende leden en
niet-leden bezochten onze kraam in de
Kerkstraat voor het Kijk- en Luister-
15

museum. Van 10 tot 21 uur waren (bestuurs)leden
in de kraam aanwezig om
informatie over de vereniging en haar
activiteiten te verstrekken. Jeugdige bezoekers
konden zelf een snorrebot maken.
Er was een presentatie te zien over
boerderijen in de Kraats en haar bewoners
ter gelegenheid van het Jaar van de
Boerderij.
Sommige bezoekers waren verrast door
voor hen onbekend fotomateriaal uit het
verenigingsarchief aan te treffen. Zij hebben
op verzoek kopieën ontvangen en
daar geëmigreerde familieleden mee kunnen
verrassen.
Open Monumentendag
Open Monumentendag in de gemeente
Ede wordt in samenwerking met de afdeling
Monumenten van de gemeente door
de drie historische verenigingen georganiseerd.
Het thema van 2003 - de landelijke
bouwkunst - gaf aanleiding tot verdergaande
samenwerking. Door leden
van de verenigingen werd een fietstocht
door het landelijk gebied ontworpen en
in een fraai uitgevoerd boek gepubliceerd.
Het Bennekomse deel bevatte niet
alleen boerderijen in het lage deel van
het dorp, maar ook de kleine daglonerhuisjes
op het hoge zand. Een aantal
boerderijen of hun erven waren voor het
publiek toegankelijk.
Werkgroepen.
Behoud oudste gedeelte Bennekomse
Begraafplaats
Leden zijn: C.A. Heitink (voorzitter), H.
Alberts, R. Heij, D. van Kampen, A.J.
Lever, en J. de Nooij.
Het jaar 2003 heeft in het teken gestaan
van voorbereidende werkzaamheden
voor het vervolg van het opknappen van
grafmonumenten. Naar verwachting zullen
in 2004 weer enkele restauraties worden
uitgevoerd.
Foto- en beeldmateriaal Bennekom
De werkgroep bestaande uit mevrouw
G.M. Hoogkamer en de heren A. Dirksen
(voorzitter), T. van Beek, K.B.A. Bodlaender,
H. Gijsbertsen, F.G. van Oort,
D. Poot, H.A.J. Rozenboom en A.J. Welgraven
is dit jaar als werkgroep niet bijeen
gekomen. Wel zijn de leden bij diverse
activiteiten betrokken geweest. Zo
is in overleg met de beheerder van de fotocollectie
een proef genomen met een
fotorondzendmap met het doel foto's van
zoveel mogelijk beschrijvende tekst te
voorzien. Het is de bedoeling dat hier in
de toekomst, zij het op een andere manier,
vervolg aan wordt gegeven.
Individueel werd er door de leden van de
werkgroep ondersteuning geboden bij de
beschrijving van oud beeldmateriaal.
Dit jaar zijn de voorbereidingswerkzaamheden
voor het fotoboek oud/nieuw vervolgd.
Geschiedenis van Bennekom
Leden zijn: A.J. Lever (voorzitter), M.
Aartsen, K.B.A. Bodlaender, J.H.G. te
Boekhorst, G. Breman, H. Gijsbertsen,
C.A Heitink, T.J. Hoekstra, M. Koudijs,
M. van de Leeuw, W.P. Mantel, J. de
Nooij, A.T.J. Nooij, H. van den Oever,
F.G. van Oort, mevrouw M. van Rooijen,
A van Silfhout, P. Smit en A. van der
Valk.
Twee maal per jaar houdt de werkgroep
een bijeenkomst waarop leden melden
met welke projecten zij bezig zijn. Zij
wisselen hun ervaring uit en geven on-
16

derling advies. De bijeenkomsten vonden
dit jaar plaats op 26 mei en 12 november.
De Kostersteen biedt de leden een podium
voor de publicatie van hun onderzoeksresultaten.
Monumenten
Leden zijn: T.J. Hoekstra, W. Hol en
A.T.J. Nooij.
In het centrum van de belangstelling
stonden de plannen voor de herinrichting
van de Nederlands Hervormde Kerk aan
de Dorpsstraat. Op voorstel van de werkgroep
schreef het bestuur van Oud -
Bennekom een brief aan het College van
B&W van Ede, waarin met een deel van
de voornemens instemming werd betuigd,
maar waar ook een aantal punten
van kritiek en aanbevelingen waren opgenomen.
Omdat ook het College zelf en
de Rijksdienst voor de Monumentenzorg
dezelfde bezwaren hadden, is het wachten
op een aangepast plan voordat de
werkzaamheden kunnen beginnen.
De Hul, Maanderdijk 3, is één van de
oude boerderijen in Bennekom. Deze
boerderij verkeert in zeer slechte staat. In
verband met het mogelijk verlenen van
een sloopvergunning heeft het bestuur
van Oud - Bennekom het College van
B&W verzocht voorafgaand aan de afbraak
een zorgvuldig bouwhistorisch en
wellicht ook een archeologisch onderzoek
te laten uitvoeren, opdat de geschiedenis
van dit belangrijke gebouw in
ieder geval goed vastgelegd wordt. Op
dit verzoek is nog geen antwoord ontvangen.
Er zijn voorbereidingen getroffen voor
de aanwijzing tot gemeentelijk monument
van de bunker aan de Harsloweg.
Deze bunker is het laatste overblijfsel
van de zogeheten Pantherstellung, een
Duitse verdedigingslinie uit de laatste
jaren van de Tweede Wereldoorlog.
De inventarisatie en selectie van belangrijke
gebouwen uit de periode 1945 -
1965 is gereed. Wanneer een aantal administratieve
gegevens opgezocht zal
zijn, zal de lijst aan de gemeente aangeboden
worden.
De restauratie van het exterieur van de
villa De Berk werd in 2003 voltooid. Het
is een sieraad voor ons dorp geworden.
Publicaties
In het verslagjaar publiceerde de Vereniging
vier edities van de Kostersteen,
waaronder het boekje Boeren Erfgoed.
Foto- en diacollectie
De beheerder van het foto- en beeldmateriaal
archief (H. Gijsbertsen) heeft ook
dit jaar weer vele foto's aan de collectie
kunnen toevoegen, verkregen door
schenking en aankoop.
De collectie is ondergebracht in het Kijken
Luistermuseum. Voor de registratie en
beschrijving van de foto's en dia's wordt
gebruik gemaakt van de in het museum
aanwezige computerapparatuur en software.
Dit voorjaar is de heer C. Vos begonnen
met het digitaliseren van de fotocollectie.
Het registreren, beschrijven en scannen
van al dit beeldmateriaal vraagt veel tijd.
Het bestuur is beide heren dan ook dankbaar
voor al hun werk hieraan. Hartelijk
dank ook aan al diegenen van wie wij
fotomateriaal hebben ontvangen.
De historische collectie van de vereniging.
17

Het is alweer enige jaren geleden dat de
historische voorwerp- en textielcollectie
in permanente bruikleen is overgedragen
aan de stichting Kijk- en Luistermuseum.
In samenwerking wordt inhoud gegeven
aan het collectioneringsplan waarin het
beheer en behoud van de collectie centraal
staan.
Doordat de stichting Kijk- en Luistermuseum
de mogelijkheid werd geboden
een ruimte te huren grenzend aan het
museum, kon dit jaar deze ruimte als
depot worden ingericht. Momenteel
wordt gewerkt aan een hernieuwde
plaatsregistratie, waarna verdere uitvoering
kan worden gegeven aan het collectioneringsplan,
i.c. beschrijving van de
voorwerpen en registratie in het nieuwe
automatiseringssysteem.
Er zijn dit jaar veel schenkingen ontvangen
in diverse categorieën b.v. textiel,
voorwerpen, kleding, boeken en persoonlijke
(historische) documenten uit nalatenschap.
Alle schenkers hartelijk dank;
ook in de toekomst zijn schenkingen van
(Bennekoms) historisch materiaal van
harte welkom.
Presentaties
Dit jaar heeft ons erelid de heer H. Gijsbertsen
als kenner van de historie van
Bennekom op verzoek diverse diapresentaties
gehouden.
Bibliotheek
De bibliotheekcommissie bestaat uit mevrouw
G.M. Hoogkamer - Weijman, mevrouw
M.S. de Vos, de heer A. Dirksen
en de heer T.J. Hoekstra.
De vereniging heeft een kleine collectie
boeken; deze bevindt zich in het Kijk- en
Luistermuseum. Een gedeelte van de
boeken is eigendom van het museum,
met name de boeken over (mechanische)
muziek en een gedeelte van de boeken
over textiel, mode en klederdrachten.
De collectie is ingevoerd in het programma
Access, een eenvoudig documentatieen
zoeksysteem. De volgende categorieen
zijn aangebracht: muziek; textiel,
mode, handwerken, klederdrachten;
Christelijke literatuur; kinder- en schoolboeken;
achtergrondmateriaal; tijdschriften
en periodieken; (cultuur)geschiedenis
(waaronder ook genealogie, ambachten
en huishouden). Tezamen ruim 1600
titels. Het afgelopen jaar is door de bibliotheekcommissie
een voorzichtige start
gemaakt met het afbakenen van de collectie
op relevante onderwerpen. Van de
tijdschriften en periodieken worden de
laatste drie jaargangen bewaard. Van de
overige jaargangen worden alleen die
exemplaren bewaard die betrekking hebben
op Bennekom. Ook naar de overige
categorieën is kritisch gekeken. Tot nu
toe zijn hieruit nog geen titels definitief
verwijderd.
Dankwoord
Het bestuur dankt allen die zich hebben
ingezet voor de Historische Vereniging
Oud-Bennekom. Hun enthousiasme
maakt de Vereniging boeiend en Bennekom
mooier.
18

Financieel Verslag 2003
Resultatenrekening 2003 Begroting
2004
Werkelijk Begroot
Baten
Contributies 6.729 6.000 6.500
Boekverkopen 875 50 p.m.
Overige opbrengsten 714 600 600
Bankrente 343 200 200
--------- -------- ---------
8.661 6.850 7.300
Lasten
De Kostersteen 8.191 6.600 4.643
Overige drukkosten 1.179 p.m. p.m.
Werkgroepen 853 575 850
Lezingen en bijeenkomsten 324 475 350
Secretariaat 170 175 175
Ledenadministratie 102 p.m. 100
Overige bestuurskosten 207 50 100
Contributies en lidmaatschappen 156 200 175
Diversen 10 200 100
-------- -------- -----------
11.192 8.275 6.493
Resultaat boekjaar (neg.) 2.531 (neg.) 1.425 807
Balans per 31 dec. 2003
Geldmiddelen 9.462
Te vorderen/vooruitbetaald 514
---------
9.976
Te betalen/vooruit ontvangen 3.027
---------
Reserves 6.949
19

Ontwikkelingen in de Gelderse Vallei
Redactie
Aansluitend op de Algemene Ledenvergadering
van de Historische Vereniging
Oud-Bennekom op 3 maart a.s. in zalencentrum
De Brink zal Frans van Oort een
voordracht houden over de Gelderse
Vallei. Hij zal een aantal onderwerpen
bespreken uit de geschiedenis van de
Gelderse Vallei, gezien door een geografische
bril. Hierbij zal hij speciale aandacht
besteden aan de aanleg van het
Valleikanaal. In het tweede gedeelte van
zijn voordracht, na de pauze, zal hij nader
ingaan op een aantal ontwikkelingen
in het Binnenveld. Het graven van het
Valleikanaal heeft een enorme omkeer
teweeggebracht in dit gebied. Te denken
valt o.a. aan de Griftdemping, de Ruilverkaveling
en het ontstaan van natuurgebieden
als de Bennekomse Meent en
de Hel.
Archeologie in Bennekom anno 2003
C.A.Heitink
De kadastrale gemeente Bennekom heeft een hoge archeologische potentie. Van de grafheuvels
op de stuwwal tot aan de zandruggen in de Kraats, overal zijn in het verleden al
sporen van oude bewoning aangetroffen. Samen geven deze een beeld van de ontstaansgeschiedenis
van ons dorp. Een beeld dat nog vele gaten vertoont, maar waarvan wel
allerlei puzzelstukjes al op de goede plaats liggen.
Het leuke van archeologie is nu dat er
steeds weer stukjes bijkomen. Dat gebeurt
op het moment dat verstoring van
de bodem dreigt door bijvoorbeeld
nieuwbouw in de Breukereng of op het
oude ziekenhuisterrein.
Op dit moment is het zo dat onder supervisie
van de gemeentearcheologe Suzanne
van der Aa in principe alle bouwplannen
in de gemeente Ede bekeken worden
op mogelijke archeologische vindplaatsen.
Indien nodig vinden archeologische
verkenningen plaats waarna besloten
wordt of er verder gekeken gaat worden,
bijvoorbeeld door het graven van een
proefsleuf. Daarbij kan nog niet altijd
een verplichting worden opgelegd om de
archeoloog de laten kijken. Die verplichting
komt er wel; binnen enkele jaren zal
er bij de aanvraag van elk bouwplan
naast een bouwtechnische toets, een milieutoets
en een welstandstoets ook een
archeologische toets verplicht gaan worden.
En dat onder het principe 'de vervuiler
betaalt'.
Naast en in samenwerking met de gemeentearcheologe
werken de vrijwilligers.
Amateur-archeologen die, zoals
bijvoorbeeld Wim Angenent, opereren
vanuit de Archeologische Werkgemeen-
20

schap Nederland (AWN) en een bijna
professionele kwaliteit kunnen leveren.
Helaas staan de mogelijkheden voor de
amateurs door recente wet- en regelgeving
op dit moment onder grote druk.
Opgravingen zijn bijna onmogelijk geworden
voor amateurs, hoe deskundig
ook.
Daarom is het des te verheugender dat in
Bennekom het afgelopen jaar een groot
project heeft kunnen plaatsvinden dat
uitgevoerd is door de AWN (veldwerkleider:
Wim Angenent). Alles in nauw
overleg en met toestemming van de gemeentearcheologe
en de provincie. Een
project dat anders nooit gedaan zou zijn,
omdat het gewoonweg onbetaalbaar is
met de huidige budgetten. Het gaat hier
om een verkenning naar de precieze ligging
van het voormalige kasteel Harslo
in De Kraats. Het onderzoek, dat in het
veld al is afgesloten, heeft goede informatie
opgeleverd. Wat mij betreft groot
nieuws voor Bennekom!
Andere projecten waarnaar in 2003 is
gekeken, zijn:
• hoek Veenderweg - Hogeweg (De
Weijer). Prehistorische bewoningssporen
(neoliticum, bronstijd, ijzertijd);
scherven uit ijzertijd, middeleeuwen
en nieuwe tijd; laat- middeleeuwse
scherven.
• Tiendweg. Vermoeden van een vindplaats
uit de ijzertijd-romeinse tijd.
Nader onderzoek (half januari 2004)
heeft dit vermoeden niet bevestigd.
Wel ijzertijdsporen.
• Selterskampweg 7-9. Geen archeologische
sporen die vervolgonderzoek
nodig maakten.
• Spinakker/Fluitakker. IJzertijdsporen,
scherven aardewerk en deel van
een ovenwand. De bodemopbouw
van het terrein in combinatie met de
aangetroffen vondsten geven aan
daar een nederzetting en/of metaalbewerkingssite
uit de ijzertijd/romeinse
tijd aanwezig is geweest.
• Bovenweg (Dennenoord). Bakstenen
waterput diameter 90 cm., circa 150
jaar oud.
• Brinkerweg (nieuwbouw). Geen
archeologische sporen.
• Brinkerpad (nieuwbouw). Geen archeologische
vondsten; esdek is 65
cm dik, oud bouwland.
• Terrein oude Ziekenhuis. Verkenning,
nader onderzoek volgt.
Mededelingen van het bestuur
Een nieuwe drukker
Het bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom heeft besloten met ingang
van dit jaar de Kostersteen te laten drukken bij Drukkerij Modern te Bennekom. Een
aanzienlijk kostenreductie kon worden bereikt door het omslag voor de nummers van de
komende twee jaar vooruit te laten drukken. Dit heeft als consequentie dat datum en
nummer niet meer worden afgedrukt op het omslag, maar op de eerste redactionele pagina.
21

Nieuwe leden.
Het bestuur heet de volgende personen van harte welkom als nieuwe leden
van de Historische Vereniging Oud- Bennekom:
Laatste kwartaal van 2003
De heer en mevrouw H.N. Adams
De heer C. van Beek
De heer R. Buitenhuis
De heer en mevrouw P. Folmer
De heer P.S. Hak
De heer en mevrouw J. Veldhuizen
De heer en mevrouw J. Wisgerhof
De heer en mevrouw G. van Zwieten
Per 1 januari 2004
Mevrouw J. Bloembergen-Lukkes
De heer P.M.A. Blok
De heer A.H. Groot Kormelink
Mevrouw L. Hol
De heer W. Hoogenboom
De heer en mevrouw M. Janse
De heer A. Jellema
Mevrouw J. Kooy
De heer en mevrouw J.M. van Raan
De heer R. van Roekel
De heer en mevrouw G. Schaap
De heer G. Vlaskamp
De heer en mevrouw H. de Vries
De heer J.A. Zijlstra
Mutaties verzoeken wij u schriftelijk door te geven aan de ledenadministratie, mevr.
G.M. Hoogkamer – Weijman, Emmalaan 33, 6721 ET Bennekom.
Agenda van de Historische Vereniging Oud-Bennekom
• Woensdag 3 maart 2004 19.30 uur in zalencentrum de Brink, Brinkstraat 39, Algemene
Ledenvergadering. Na afloop van de ledenvergadering – 20.15 uur - zal de heer
Frans van Oort een voordracht houden over ontwikkelingen in het Binnenveld
• Dinsdag 27 april lezing door de heer E. Mulder met als onderwerp: ‘Biowinkel van
de Ginkel’. Deze lezing houdt verband met de voorjaarsexcursie van 12 mei, maar is
zeker ook interessant voor degenen die niet voornemens zijn deel te nemen aan de
excursie. Nadere informatie in de volgende Kostersteen.
• Woensdag 12 mei voorjaarsexcursie naar Overdinkel en Denekamp. Nadere informatie
in de volgende Kostersteen.
Historische bouwwerken.
Het bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom heeft de Gemeente Ede
schriftelijk verzocht de bunker gelegen aan de Harsloweg aan te merken als geschiedkundig
monument en op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen. Deze bunker is
beschreven in een artikel van Frans van Oort in Kostersteen 84, april 2003.
Een delegatie van het bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom heeft de
boerderij de Hul bezocht en geconcludeerd dat restauratie geen kans van slagen heeft.
Aan de Gemeente Ede is schriftelijk verzocht een bouwhistorische opname uit te voeren
alvorens tot sloop wordt overgegaan.
22

Bestuur van de Historische Vereniging Oud-Bennekom
A.J. Lever, voorzitter Prinsenlaan 2, 6721 EC Bennekom
T.J. Hoekstra, vice voorzitter Van Hoffenlaan 44, 6721 EX Bennekom
W.Hol secretaris (tel.: 0318-416171) Pr.Bernardlaan 19, 6721 DN Bennekom
W.C.L.van Kalleveen, penningm. Dikkenbergweg 72, 6721 MB Bennekom
A. Dirksen, Commandeursweg 136, 6721 ZP Bennekom
Mevr. G.M. Hoogkamer-Weijman, Emmalaan 33, 6721 WP Bennekom
A.T.J. Nooij Hullenberglaan 4 6721 AM Bennekom
Mevr. M.S. de Vos, Dikkenbergweg 8, 6721 AC Bennekom
Ledenadministratie
Mevr. G.M. Hoogkamer-Weijman, Emmalaan 33, 6721 WP Bennekom
Conservator Collectie Oud-Bennekom
A. Dirksen, Commandeursweg 136, 6721 ZP Bennekom
Beheer foto- en diacollectie
H. Gijsbertsen, Gasthuisbouwing 9A, 6721 XH Bennekom
Redactie Kostersteen
A.T.J. Nooij, eindredacteur; Hullenberglaan 4, 6721 AM Bennekom
C.A. Heitink, Brinkerpad 29, 6721 WJ Bennekom
H.J. van den Oever, Edeseweg 117, 6721 JT Bennekom
P. Smit, acquisitie; Heelsumseweg 32, 6721 GT Bennekom
23